వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk Topic 0 1119 4920233 4919871 2026-08-04T14:06:56Z K.Venkataramana 27319 విస్తరణ 4920233 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox river | name = గోదావరి నది | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | etymology = | <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Nwgbridge.JPG | image_size = 300 | image_caption = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రాజమహేంద్రవరం]] వద్ద గోదావరిపై నిర్మించిన [[గోదావరి వంతెన]] | map = Godavari.png | map_size = 300 px | map_caption = [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] ద్వీపకల్పం గుండా గోదావరి నది ప్రవాహ మార్గం | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[ఒడిశా]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[పశ్చిమ భారతదేశం]] మరియు [[దక్షిణ భారతదేశం]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1,465|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = గోదావరి డెల్టా, [[బంగాళాఖాతం]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|3,505|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location = [[రాజమహేంద్రవరం]] (నదీముఖానికి ఎగువన 80 కి.మీ.; పరివాహక ప్రాంతం: {{cvt|308,946|km2|abbr=on}})<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|title=River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry|access-date=28 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093527/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_min = {{cvt|79|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|title=The Flood Observatory|access-date=15 April 2024|archive-date=16 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016113225/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_avg = (కాలం: 1998/01/01–2023/12/31) {{cvt|3,740.5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry"/><ref name="The Flood Observatory"/> | discharge2_max = {{cvt|12,045|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory"/> | discharge3_location = [[పోలవరం]] (1901–1979)<ref>{{cite web|title=Sage River Database |url=http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |access-date=16 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621153903/http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |archive-date=21 June 2010}}</ref> | discharge3_min = {{convert|7|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_avg = {{convert|3,061.18|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_max = {{convert|34,606|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]], [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్ర్యంబకేశ్వర్]], నాసిక్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | source1_coordinates = {{coord|19|55|48|N|73|31|39|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|920|m|abbr=on}} | mouth = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_location = [[అంతర్వేది]], [[కోనసీమ జిల్లా]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం | mouth_coordinates = {{coord|17|0|N|81|48|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87A287373774E0440003BA962ED3|Godāvari River}}</ref> | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|312,812|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా]], [[కడ్వా నది|కడ్వా]], [[శివనా నది|శివనా]], [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా]], [[కడం నది|కడం]], [[ప్రాణహిత నది|ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి నది|ఇంద్రావతి]], [[తాలిపేరు నది|తాలిపేరు]], [[శబరి నది|శబరి]] | tributaries_right = [[నసార్డి నది|నసార్డి]], [[ప్రవరా నది|ప్రవరా]], [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫనా]], [[మంజీరా నది|మంజీరా]], [[మానేరు నది|మానేరు]], [[కిన్నెరసాని నది|కిన్నెరసాని]] | custom_label = | custom_data = | extra = }}'''గోదావరి నది''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[గంగా]] నది తర్వాత రెండవ అతిపొడవైన నది. ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండి, దేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో సుమారు 10% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Godavari River System|url=http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808105201/http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|archive-date=8 August 2021|website=cwc.gov.in|publisher=Central Water Commission, Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలోని [[త్ర్యంబకేశ్వర్ పర్వత శ్రేణి|త్ర్యంబకేశ్వర్]] లో ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{cite web|title="Godavari river basin map"|url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|archive-date=12 October 2013|access-date=2 November 2015}}</ref> అక్కడి నుండి తూర్పు దిశగా 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తూ [[మహారాష్ట్ర]] (48.6%), [[తెలంగాణ]] (18.8%), [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (4.5%), [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] (10.9%), [[ఒడిశా]] (5.7%) రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది. చివరకు అనేక పాయలుగా చీలి విస్తారమైన డెల్టాను ఏర్పరచుకుంటూ [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Integrated Hydrological DataBook (Non-Classified River Basins)|url=http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192920/http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=13 October 2015|publisher=Central Water Commission|page=9}}</ref> గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగి ఉండి, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. [[గంగా]], [[సింధు నది|సింధు]] నదులకే దీని కంటే పెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Basins –|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923002429/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|archive-date=23 September 2015|access-date=12 October 2015}}</ref> పొడవు, పరివాహక ప్రాంత విస్తీర్ణం, నీటి ప్రవాహ పరిమాణం వంటి ప్రమాణాల పరంగా గోదావరి భారతదేశం ద్వీపకల్ప లోనే అతిపెద్ద నది. అందువల్ల దీనిని '''దక్షిణ గంగా''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|date=20 January 2014|title=Dakshina Ganga (Ganga of South India) – River Godavari|url=http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118171303/http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|archive-date=18 January 2016|access-date=21 October 2015|publisher=Important India}}</ref> గత కొన్ని దశాబ్దాలలో గోదావరి నదిపై అనేక [[ఆనకట్ట|ఆనకట్టలు]], [[బ్యారేజ్]] లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటి వల్ల నీటి నిల్వలు పెరిగి ఆవిరీభవనాన్ని తగ్గించగలిగారు. గోదావరి విశాలమైన [[నదీ డెల్టా|నదీ డెల్టాలో]] చదరపు కిలోమీటరుకు 729 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇది భారతదేశ సగటు జనసాంద్రత కంటే దాదాపు రెండింతలు. ఈ డెల్టా ప్రాంతానికి వరదల ముప్పు ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆ ప్రమాదం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Deltas at Risk|url=http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208104353/http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|archive-date=8 December 2015|access-date=21 May 2019|publisher=International Geosphere-Biosphere Programme}}</ref><ref>{{cite web|last=South Asia Network on Dams Rivers and People|year=2014|title=Shrinking and Sinking Deltas: Major role of Dams in delta subsidence and effective sea level rise|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206060736/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|archive-date=6 February 2016|access-date=15 January 2016}}</ref> '''గోదావరి నది''' [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] [[గంగా నది|గంగ]], [[సింధూ నది|సింధు]] తరువాత పొడవైన నది. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[నాసిక్]] దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, [[అరేబియా సముద్రము|అరేబియా సముద్రానికి]] 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి, [[నిజామాబాదు]] జిల్లా [[రెంజల్ మండలం|రేంజల్ మండలం]] [[కందకుర్తి]] వద్ద [[తెలంగాణ]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత [[ఆదిలాబాదు]], [[కరీంనగర్|జగిత్యాల]], [[ఖమ్మం]], ములుగు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి భద్రాచలం దిగువన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోనికి ప్రవేశించి [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[ఏలూరు జిల్లా]] [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా| కోనసీమ జిల్లాల]] గుండా ప్రవహించి అంతర్వేది వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీటర్లు.<ref>Eenadu special edition, 12 July, 2015</ref> ఈ నది ఒడ్డున [[భద్రాచలము|భద్రాచలం]], [[రాజమహేంద్రవరం]] వంటి పుణ్యక్షేత్రములు, పట్టణములు ఉన్నాయి. [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], భరద్వాజ, [[తుల్యభాగ]], కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. ఆ పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి. == గోదావరి నది ఇతిహాసం == పూర్వం బలి చక్రవర్తిని శిక్షించేందుకు శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] వామనావతారం ఎత్తి మూడడుగుల స్థలం కావాలని అడుగగా [[బలి చక్రవర్తి]] మూడడుగులు ధారపోసాడు. మహావిష్ణువు ఒక అడుగు భూమి పైన, రెండో అడుగు ఆకాశం పైన, మూడో అడుగు బలి తలపై పెట్టి పాతాళం లోకి త్రొక్కి వేస్తాడు. భూమండలం కనిపించకుండా ఒక పాదం మాత్రమే కనిపించడంతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కమండలం లోని నీటిలో సమస్త తీర్థాలను ఆవాహన చేసి ఆ ఉదకంతో శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] పాదాలను అభిషేకించి, మహావిష్ణువును శాంతింపజేస్తాడు. అందువల్లనే గంగను విష్ణుపాదోద్భవి గంగా అని పిలుస్తారు. అలా పడిన గంగ పరవళ్ళు త్రొక్కుతుంటే శివుడు తన జటాజూటంలో బంధిస్తాడు. పరమశివుడిని మెప్పించి భగీరథుడు తన పితామహులకు సద్గతులను కలగజేయడానికి గంగను, గోహత్యాపాతకనివృత్తి కోసం [[గౌతమ మహర్షి]] గోదావరిని భూమికి తీసుకొని వస్తారు. ఒకానొకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి కరువుతో తినడానికి తిండి లేకుండా ఉన్న సమయంలో [[గౌతమ మహర్షి]] తన తపోశక్తితో తోటి ఋషులకు, వారి శిష్యులకు కరువు నుండి విముక్తి కలిగించి అన్నపానాలు దొరికే ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పుడు ఆ ఋషులు తమకు లేని తపోశక్తులు గౌతమునికి ఉన్నాయని ఈర్ష్యతో ఒక మాయ గోవును పంపి గౌతముడి [[పాడిపంటలు]] నాశనం చేయించారు. గౌతముడు ఒక దర్భతో ఆ గోవును అదలించగా అది మరణించింది. గౌతముడు తాను చేసిన గోహత్యాపాతకం నివృత్తి కోసం శివుడిని మెప్పించి గంగను భూమి మీదకు తెప్పించాడు ఆ గంగయే గోదావరి లేదా గౌతమీ నది. ఈ నదిని ఆ చనిపోయిన గోవు మీద నుండి ప్రవహింపజేసి తన గోహత్యాపాతకాన్ని విముక్తి చేసుకొన్నాడు. ఆ గోవుకి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. ఆ స్థలమే గోష్పాద క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రమే ఇప్పుడు [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలోని [[కొవ్వూరు]] పట్టణం. ==పుష్కరాలు== {{main|గోదావరి నది పుష్కరం}} దేశంలో ప్రతీ జీవ నదికీ పుష్కరం ఉన్నట్లే, గోదావరికి కూడా [[పుష్కరం]] ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం గురుడు [[సింహరాశి]]లోకి ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరికి పుష్కరం వస్తుంది. 2015, [[జూలై]] నెలలో గోదావరికి మహాపుష్కరం వచ్చింది. == గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు == <mapframe text="గోదావరిపై తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రాజెక్టులు: 1:[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]] 2: [[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]], 3: [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]], 4:[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]], 5:[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]" align="center" width="400" height="400" zoom="6" longitude="81.10" latitude="17.95">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 78.343056, 18.9675 ]}}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.368056,18.845833 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.906667,18.811389] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.6564,17.2611 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.7658,16.9308] }} ]} </mapframe> {{Clear}} == ఉప నదులు == [[ఫైలు:Rail bridge godavari.jpg|thumb|250px|రాజమండ్రి వద్ద గోదావరి నదిపై రైల్వే వంతెన]] గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతం 3,13,000 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ,ఆంధ్ర ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌ఘడ్, ఒడిషా రాష్ట్రాలలో వ్యాపించి ఉంది. ఈ నది ప్రధాన ఉపనదులు: * వైన్‌గంగా * [[పెన్ గంగ]] * [[వార్ధా నది]] * [[మంజీరా|మంజీరా నది]] * [[ఇంద్రావతి నది]] * బిందుసార * [[శబరి నది]] * [[ప్రవర]] * ఫూర్ణా * [[ప్రాణహిత]]: ఈ నది [[ప్రాణహిత వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] మీదుగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది [[మంచిర్యాల]] పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref name="ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |accessdate=22 April 2020 |date=12 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422170803/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |archivedate=22 April 2020 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు |url=https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |accessdate=22 April 2020 |work=Sakshi |date=30 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171706/https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |archivedate=22 April 2020 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[సీలేరు నది]] * [[కిన్నెరసాని]] * [[మానేరు నది|మానేరు]] == గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రాలు == [[ఫైలు:Godavari matha.jpg|thumb|250px|రాజమహేంద్రవరం వద్ద గోదారమ్మ విగ్రహం]] * [[త్రయంబకేశ్వర్]], * [[నాసిక్]], * [[బాసర]], * [[కోటిలింగాల]], * [[మంథని]] * [[కాళేశ్వరం]], * [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], * [[భద్రాచలం]], * [[పట్టిసం|పట్టిసం (పట్టిసీమ),]] * [[రాజమహేంద్రవరం]], * [[కొవ్వూరు]], * [[మందపల్లి]], * [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], * [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]], * [[అంతర్వేది]] *[[అప్పన్‌పల్లి|అప్పన్నపల్లి]] [[శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం (అప్పన్నపల్లి)|శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం.]] *[[మురమళ్ళ]], [[శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి దేవాలయం (మురమళ్ళ)]] ==గోదావరి ప్రాంతపు కవులు== తెలుగులో తొలి కావ్యరచన కాలం నుండి గోదావరి ప్రాంతంలో అనేకమంది కవులు చాలా కావ్యాలను రచించారు. వీరిలో ఎక్కువమంది ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళు. ప్రాచీనకాలం నుండి 1980 ప్రాంతం వరకు గోదావరి ప్రాంతంలో వెలసిన కవులలో కొందరు.<ref>గోదావరి ప్రాంతపు కవులు, డా. గల్లా చలపతి, [[మాతల్లి గోదావరి]], పుష్కర ప్రత్యేక సంచిక, 2003, పేజీలు: 52-59.</ref> * [[ఏనుగు లక్ష్మణకవి]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] * [[జగన్నాథ పండితరాయలు]] * [[తామరపల్లి తిమ్మయ్య]] * [[నింబార్కుడు]] * [[యథావాక్కుల అన్నమయ్య]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg|thumb|250px|గోదావరి నదిపై [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో సర్ [[ఆర్థర్ కాటన్]] నిర్మించిన దుమ్ముగూడెం బ్యారేజీ File:Godavari River during 2005 floods at BCM.jpg|thumb|250px|భద్రాచలం వద్ద వరద గోదావరి ఫైలు:godavari-2.jpg|thumb|250px|పాపికొండల్లో గోదావరి పదనిసలు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కృష్ణ గోదావరి ప్రాణహిత బేసిన్ భౌగోళిక చరిత్ర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ నదులు|state=collapsed}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నదులు|state=collapsed}} {{తెలంగాణ నదులు}} {{తూర్పుకనుమలు|state=collapsed}} {{గోదావరి నది}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} {{విశేషవ్యాసం|2005 సెప్టెంబర్ 14}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:గోదావరి}} [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 7dvkhcfs1d70kxhuv0ru5xumlp7ertx 4920243 4920233 2026-08-04T14:17:43Z K.Venkataramana 27319 4920243 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox river | name = గోదావరి నది | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | etymology = | <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Nwgbridge.JPG | image_size = 300 | image_caption = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రాజమహేంద్రవరం]] వద్ద గోదావరిపై నిర్మించిన [[గోదావరి వంతెన]] | map = Godavari.png | map_size = 300 px | map_caption = [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] ద్వీపకల్పం గుండా గోదావరి నది ప్రవాహ మార్గం | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[ఒడిశా]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[పశ్చిమ భారతదేశం]] మరియు [[దక్షిణ భారతదేశం]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1,465|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = గోదావరి డెల్టా, [[బంగాళాఖాతం]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|3,505|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location = [[రాజమహేంద్రవరం]] (నదీముఖానికి ఎగువన 80 కి.మీ.; పరివాహక ప్రాంతం: {{cvt|308,946|km2|abbr=on}})<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|title=River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry|access-date=28 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093527/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_min = {{cvt|79|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|title=The Flood Observatory|access-date=15 April 2024|archive-date=16 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016113225/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_avg = (కాలం: 1998/01/01–2023/12/31) {{cvt|3,740.5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry"/><ref name="The Flood Observatory"/> | discharge2_max = {{cvt|12,045|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory"/> | discharge3_location = [[పోలవరం]] (1901–1979)<ref>{{cite web|title=Sage River Database |url=http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |access-date=16 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621153903/http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |archive-date=21 June 2010}}</ref> | discharge3_min = {{convert|7|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_avg = {{convert|3,061.18|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_max = {{convert|34,606|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]], [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్ర్యంబకేశ్వర్]], నాసిక్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | source1_coordinates = {{coord|19|55|48|N|73|31|39|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|920|m|abbr=on}} | mouth = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_location = [[అంతర్వేది]], [[కోనసీమ జిల్లా]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం | mouth_coordinates = {{coord|17|0|N|81|48|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87A287373774E0440003BA962ED3|Godāvari River}}</ref> | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|312,812|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా]], [[కడ్వా నది|కడ్వా]], [[శివనా నది|శివనా]], [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా]], [[కడం నది|కడం]], [[ప్రాణహిత నది|ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి నది|ఇంద్రావతి]], [[తాలిపేరు నది|తాలిపేరు]], [[శబరి నది|శబరి]] | tributaries_right = [[నసార్డి నది|నసార్డి]], [[ప్రవరా నది|ప్రవరా]], [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫనా]], [[మంజీరా నది|మంజీరా]], [[మానేరు నది|మానేరు]], [[కిన్నెరసాని నది|కిన్నెరసాని]] | custom_label = | custom_data = | extra = }}'''గోదావరి నది''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[గంగా]] నది తర్వాత రెండవ అతిపొడవైన నది. ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండి, దేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో సుమారు 10% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Godavari River System|url=http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808105201/http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|archive-date=8 August 2021|website=cwc.gov.in|publisher=Central Water Commission, Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలోని [[త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి|త్రయంబకేశ్వర్]] లో ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{cite web|title="Godavari river basin map"|url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|archive-date=12 October 2013|access-date=2 November 2015}}</ref> అక్కడి నుండి తూర్పు దిశగా 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తూ [[మహారాష్ట్ర]] (48.6%), [[తెలంగాణ]] (18.8%), [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (4.5%), [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] (10.9%), [[ఒడిశా]] (5.7%) రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది. చివరకు అనేక పాయలుగా చీలి విస్తారమైన డెల్టాను ఏర్పరచుకుంటూ [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Integrated Hydrological DataBook (Non-Classified River Basins)|url=http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192920/http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=13 October 2015|publisher=Central Water Commission|page=9}}</ref> గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగి ఉండి, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. [[గంగా]], [[సింధు నది|సింధు]] నదులకే దీని కంటే పెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Basins –|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923002429/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|archive-date=23 September 2015|access-date=12 October 2015}}</ref> పొడవు, పరివాహక ప్రాంత విస్తీర్ణం, నీటి ప్రవాహ పరిమాణం వంటి ప్రమాణాల పరంగా గోదావరి భారతదేశం ద్వీపకల్ప లోనే అతిపెద్ద నది. అందువల్ల దీనిని '''దక్షిణ గంగా''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|date=20 January 2014|title=Dakshina Ganga (Ganga of South India) – River Godavari|url=http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118171303/http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|archive-date=18 January 2016|access-date=21 October 2015|publisher=Important India}}</ref> గత కొన్ని దశాబ్దాలలో గోదావరి నదిపై అనేక [[ఆనకట్ట|ఆనకట్టలు]], [[బ్యారేజ్]] లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటి వల్ల నీటి నిల్వలు పెరిగి ఆవిరీభవనాన్ని తగ్గించగలిగారు. గోదావరి విశాలమైన [[నదీ డెల్టా|నదీ డెల్టాలో]] చదరపు కిలోమీటరుకు 729 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇది భారతదేశ సగటు జనసాంద్రత కంటే దాదాపు రెండింతలు. ఈ డెల్టా ప్రాంతానికి వరదల ముప్పు ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆ ప్రమాదం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Deltas at Risk|url=http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208104353/http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|archive-date=8 December 2015|access-date=21 May 2019|publisher=International Geosphere-Biosphere Programme}}</ref><ref>{{cite web|last=South Asia Network on Dams Rivers and People|year=2014|title=Shrinking and Sinking Deltas: Major role of Dams in delta subsidence and effective sea level rise|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206060736/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|archive-date=6 February 2016|access-date=15 January 2016}}</ref> '''గోదావరి నది''' [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] [[గంగా నది|గంగ]], [[సింధూ నది|సింధు]] తరువాత పొడవైన నది. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[నాసిక్]] దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, [[అరేబియా సముద్రము|అరేబియా సముద్రానికి]] 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి, [[నిజామాబాదు]] జిల్లా [[రెంజల్ మండలం|రేంజల్ మండలం]] [[కందకుర్తి]] వద్ద [[తెలంగాణ]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత [[ఆదిలాబాదు]], [[కరీంనగర్|జగిత్యాల]], [[ఖమ్మం]], ములుగు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి భద్రాచలం దిగువన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోనికి ప్రవేశించి [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[ఏలూరు జిల్లా]] [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా| కోనసీమ జిల్లాల]] గుండా ప్రవహించి అంతర్వేది వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీటర్లు.<ref>Eenadu special edition, 12 July, 2015</ref> ఈ నది ఒడ్డున [[భద్రాచలము|భద్రాచలం]], [[రాజమహేంద్రవరం]] వంటి పుణ్యక్షేత్రములు, పట్టణములు ఉన్నాయి. [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], భరద్వాజ, [[తుల్యభాగ]], కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. ఆ పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి. == గోదావరి నది ఇతిహాసం == పూర్వం బలి చక్రవర్తిని శిక్షించేందుకు శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] వామనావతారం ఎత్తి మూడడుగుల స్థలం కావాలని అడుగగా [[బలి చక్రవర్తి]] మూడడుగులు ధారపోసాడు. మహావిష్ణువు ఒక అడుగు భూమి పైన, రెండో అడుగు ఆకాశం పైన, మూడో అడుగు బలి తలపై పెట్టి పాతాళం లోకి త్రొక్కి వేస్తాడు. భూమండలం కనిపించకుండా ఒక పాదం మాత్రమే కనిపించడంతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కమండలం లోని నీటిలో సమస్త తీర్థాలను ఆవాహన చేసి ఆ ఉదకంతో శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] పాదాలను అభిషేకించి, మహావిష్ణువును శాంతింపజేస్తాడు. అందువల్లనే గంగను విష్ణుపాదోద్భవి గంగా అని పిలుస్తారు. అలా పడిన గంగ పరవళ్ళు త్రొక్కుతుంటే శివుడు తన జటాజూటంలో బంధిస్తాడు. పరమశివుడిని మెప్పించి భగీరథుడు తన పితామహులకు సద్గతులను కలగజేయడానికి గంగను, గోహత్యాపాతకనివృత్తి కోసం [[గౌతమ మహర్షి]] గోదావరిని భూమికి తీసుకొని వస్తారు. ఒకానొకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి కరువుతో తినడానికి తిండి లేకుండా ఉన్న సమయంలో [[గౌతమ మహర్షి]] తన తపోశక్తితో తోటి ఋషులకు, వారి శిష్యులకు కరువు నుండి విముక్తి కలిగించి అన్నపానాలు దొరికే ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పుడు ఆ ఋషులు తమకు లేని తపోశక్తులు గౌతమునికి ఉన్నాయని ఈర్ష్యతో ఒక మాయ గోవును పంపి గౌతముడి [[పాడిపంటలు]] నాశనం చేయించారు. గౌతముడు ఒక దర్భతో ఆ గోవును అదలించగా అది మరణించింది. గౌతముడు తాను చేసిన గోహత్యాపాతకం నివృత్తి కోసం శివుడిని మెప్పించి గంగను భూమి మీదకు తెప్పించాడు ఆ గంగయే గోదావరి లేదా గౌతమీ నది. ఈ నదిని ఆ చనిపోయిన గోవు మీద నుండి ప్రవహింపజేసి తన గోహత్యాపాతకాన్ని విముక్తి చేసుకొన్నాడు. ఆ గోవుకి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. ఆ స్థలమే గోష్పాద క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రమే ఇప్పుడు [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలోని [[కొవ్వూరు]] పట్టణం. ==పుష్కరాలు== {{main|గోదావరి నది పుష్కరం}} దేశంలో ప్రతీ జీవ నదికీ పుష్కరం ఉన్నట్లే, గోదావరికి కూడా [[పుష్కరం]] ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం గురుడు [[సింహరాశి]]లోకి ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరికి పుష్కరం వస్తుంది. 2015, [[జూలై]] నెలలో గోదావరికి మహాపుష్కరం వచ్చింది. == గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు == <mapframe text="గోదావరిపై తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రాజెక్టులు: 1:[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]] 2: [[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]], 3: [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]], 4:[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]], 5:[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]" align="center" width="400" height="400" zoom="6" longitude="81.10" latitude="17.95">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 78.343056, 18.9675 ]}}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.368056,18.845833 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.906667,18.811389] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.6564,17.2611 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.7658,16.9308] }} ]} </mapframe> {{Clear}} == ఉప నదులు == [[ఫైలు:Rail bridge godavari.jpg|thumb|250px|రాజమండ్రి వద్ద గోదావరి నదిపై రైల్వే వంతెన]] గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతం 3,13,000 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ,ఆంధ్ర ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌ఘడ్, ఒడిషా రాష్ట్రాలలో వ్యాపించి ఉంది. ఈ నది ప్రధాన ఉపనదులు: * వైన్‌గంగా * [[పెన్ గంగ]] * [[వార్ధా నది]] * [[మంజీరా|మంజీరా నది]] * [[ఇంద్రావతి నది]] * బిందుసార * [[శబరి నది]] * [[ప్రవర]] * ఫూర్ణా * [[ప్రాణహిత]]: ఈ నది [[ప్రాణహిత వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] మీదుగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది [[మంచిర్యాల]] పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref name="ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |accessdate=22 April 2020 |date=12 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422170803/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |archivedate=22 April 2020 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు |url=https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |accessdate=22 April 2020 |work=Sakshi |date=30 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171706/https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |archivedate=22 April 2020 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[సీలేరు నది]] * [[కిన్నెరసాని]] * [[మానేరు నది|మానేరు]] == గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రాలు == [[ఫైలు:Godavari matha.jpg|thumb|250px|రాజమహేంద్రవరం వద్ద గోదారమ్మ విగ్రహం]] * [[త్రయంబకేశ్వర్]], * [[నాసిక్]], * [[బాసర]], * [[కోటిలింగాల]], * [[మంథని]] * [[కాళేశ్వరం]], * [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], * [[భద్రాచలం]], * [[పట్టిసం|పట్టిసం (పట్టిసీమ),]] * [[రాజమహేంద్రవరం]], * [[కొవ్వూరు]], * [[మందపల్లి]], * [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], * [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]], * [[అంతర్వేది]] *[[అప్పన్‌పల్లి|అప్పన్నపల్లి]] [[శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం (అప్పన్నపల్లి)|శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం.]] *[[మురమళ్ళ]], [[శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి దేవాలయం (మురమళ్ళ)]] ==గోదావరి ప్రాంతపు కవులు== తెలుగులో తొలి కావ్యరచన కాలం నుండి గోదావరి ప్రాంతంలో అనేకమంది కవులు చాలా కావ్యాలను రచించారు. వీరిలో ఎక్కువమంది ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళు. ప్రాచీనకాలం నుండి 1980 ప్రాంతం వరకు గోదావరి ప్రాంతంలో వెలసిన కవులలో కొందరు.<ref>గోదావరి ప్రాంతపు కవులు, డా. గల్లా చలపతి, [[మాతల్లి గోదావరి]], పుష్కర ప్రత్యేక సంచిక, 2003, పేజీలు: 52-59.</ref> * [[ఏనుగు లక్ష్మణకవి]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] * [[జగన్నాథ పండితరాయలు]] * [[తామరపల్లి తిమ్మయ్య]] * [[నింబార్కుడు]] * [[యథావాక్కుల అన్నమయ్య]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg|thumb|250px|గోదావరి నదిపై [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో సర్ [[ఆర్థర్ కాటన్]] నిర్మించిన దుమ్ముగూడెం బ్యారేజీ File:Godavari River during 2005 floods at BCM.jpg|thumb|250px|భద్రాచలం వద్ద వరద గోదావరి ఫైలు:godavari-2.jpg|thumb|250px|పాపికొండల్లో గోదావరి పదనిసలు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కృష్ణ గోదావరి ప్రాణహిత బేసిన్ భౌగోళిక చరిత్ర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ నదులు|state=collapsed}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నదులు|state=collapsed}} {{తెలంగాణ నదులు}} {{తూర్పుకనుమలు|state=collapsed}} {{గోదావరి నది}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} {{విశేషవ్యాసం|2005 సెప్టెంబర్ 14}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:గోదావరి}} [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 8e1rfm9kcwpp9orw3cddb5gfkg9fdp6 4920251 4920243 2026-08-04T14:42:21Z K.Venkataramana 27319 4920251 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox river | name = గోదావరి నది | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | etymology = | <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Nwgbridge.JPG | image_size = 300 | image_caption = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రాజమహేంద్రవరం]] వద్ద గోదావరిపై నిర్మించిన [[గోదావరి వంతెన]] | map = Godavari.png | map_size = 300 px | map_caption = [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] ద్వీపకల్పం గుండా గోదావరి నది ప్రవాహ మార్గం | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[ఒడిశా]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[పశ్చిమ భారతదేశం]] మరియు [[దక్షిణ భారతదేశం]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1,465|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = గోదావరి డెల్టా, [[బంగాళాఖాతం]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|3,505|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location = [[రాజమహేంద్రవరం]] (నదీముఖానికి ఎగువన 80 కి.మీ.; పరివాహక ప్రాంతం: {{cvt|308,946|km2|abbr=on}})<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|title=River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry|access-date=28 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093527/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_min = {{cvt|79|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|title=The Flood Observatory|access-date=15 April 2024|archive-date=16 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016113225/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_avg = (కాలం: 1998/01/01–2023/12/31) {{cvt|3,740.5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry"/><ref name="The Flood Observatory"/> | discharge2_max = {{cvt|12,045|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory"/> | discharge3_location = [[పోలవరం]] (1901–1979)<ref>{{cite web|title=Sage River Database |url=http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |access-date=16 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621153903/http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |archive-date=21 June 2010}}</ref> | discharge3_min = {{convert|7|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_avg = {{convert|3,061.18|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_max = {{convert|34,606|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]], [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్ర్యంబకేశ్వర్]], నాసిక్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | source1_coordinates = {{coord|19|55|48|N|73|31|39|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|920|m|abbr=on}} | mouth = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_location = [[అంతర్వేది]], [[కోనసీమ జిల్లా]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం | mouth_coordinates = {{coord|17|0|N|81|48|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87A287373774E0440003BA962ED3|Godāvari River}}</ref> | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|312,812|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా]], [[కడ్వా నది|కడ్వా]], [[శివనా నది|శివనా]], [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా]], [[కడం నది|కడం]], [[ప్రాణహిత నది|ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి నది|ఇంద్రావతి]], [[తాలిపేరు నది|తాలిపేరు]], [[శబరి నది|శబరి]] | tributaries_right = [[నసార్డి నది|నసార్డి]], [[ప్రవరా నది|ప్రవరా]], [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫనా]], [[మంజీరా నది|మంజీరా]], [[మానేరు నది|మానేరు]], [[కిన్నెరసాని నది|కిన్నెరసాని]] | custom_label = | custom_data = | extra = }}'''గోదావరి నది''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[గంగా]] నది తర్వాత రెండవ అతిపొడవైన నది. ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండి, దేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో సుమారు 10% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Godavari River System|url=http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808105201/http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|archive-date=8 August 2021|website=cwc.gov.in|publisher=Central Water Commission, Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలోని [[త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి|త్రయంబకేశ్వర్]] లో ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{cite web|title="Godavari river basin map"|url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|archive-date=12 October 2013|access-date=2 November 2015}}</ref> అక్కడి నుండి తూర్పు దిశగా 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తూ [[మహారాష్ట్ర]] (48.6%), [[తెలంగాణ]] (18.8%), [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (4.5%), [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] (10.9%), [[ఒడిశా]] (5.7%) రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది. చివరకు అనేక పాయలుగా చీలి విస్తారమైన డెల్టాను ఏర్పరచుకుంటూ [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Integrated Hydrological DataBook (Non-Classified River Basins)|url=http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192920/http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=13 October 2015|publisher=Central Water Commission|page=9}}</ref> గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగి ఉండి, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. [[గంగా]], [[సింధు నది|సింధు]] నదులకే దీని కంటే పెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Basins –|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923002429/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|archive-date=23 September 2015|access-date=12 October 2015}}</ref> పొడవు, పరివాహక ప్రాంత విస్తీర్ణం, నీటి ప్రవాహ పరిమాణం వంటి ప్రమాణాల పరంగా గోదావరి భారతదేశం ద్వీపకల్ప లోనే అతిపెద్ద నది. అందువల్ల దీనిని '''దక్షిణ గంగా''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|date=20 January 2014|title=Dakshina Ganga (Ganga of South India) – River Godavari|url=http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118171303/http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|archive-date=18 January 2016|access-date=21 October 2015|publisher=Important India}}</ref> గత కొన్ని దశాబ్దాలలో గోదావరి నదిపై అనేక [[ఆనకట్ట|ఆనకట్టలు]], [[బ్యారేజ్]] లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటి వల్ల నీటి నిల్వలు పెరిగి ఆవిరీభవనాన్ని తగ్గించగలిగారు. గోదావరి విశాలమైన నదీ డెల్టాలో చదరపు కిలోమీటరుకు 729 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇది భారతదేశ సగటు జనసాంద్రత కంటే దాదాపు రెండింతలు. ఈ డెల్టా ప్రాంతానికి వరదల ముప్పు ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆ ప్రమాదం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Deltas at Risk|url=http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208104353/http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|archive-date=8 December 2015|access-date=21 May 2019|publisher=International Geosphere-Biosphere Programme}}</ref><ref>{{cite web|last=South Asia Network on Dams Rivers and People|year=2014|title=Shrinking and Sinking Deltas: Major role of Dams in delta subsidence and effective sea level rise|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206060736/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|archive-date=6 February 2016|access-date=15 January 2016}}</ref> '''గోదావరి నది''' [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] [[గంగా నది|గంగ]], [[సింధూ నది|సింధు]] తరువాత పొడవైన నది. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[నాసిక్]] దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, [[అరేబియా సముద్రము|అరేబియా సముద్రానికి]] 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి, [[నిజామాబాదు]] జిల్లా [[రెంజల్ మండలం|రేంజల్ మండలం]] [[కందకుర్తి]] వద్ద [[తెలంగాణ]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత [[ఆదిలాబాదు]], [[కరీంనగర్|జగిత్యాల]], [[ఖమ్మం]], ములుగు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి భద్రాచలం దిగువన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోనికి ప్రవేశించి [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[ఏలూరు జిల్లా]] [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా| కోనసీమ జిల్లాల]] గుండా ప్రవహించి అంతర్వేది వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీటర్లు.<ref>Eenadu special edition, 12 July, 2015</ref> ఈ నది ఒడ్డున [[భద్రాచలము|భద్రాచలం]], [[రాజమహేంద్రవరం]] వంటి పుణ్యక్షేత్రములు, పట్టణములు ఉన్నాయి. [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], భరద్వాజ, [[తుల్యభాగ]], కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. ఆ పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి. == గోదావరి నది ఇతిహాసం == పూర్వం బలి చక్రవర్తిని శిక్షించేందుకు శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] వామనావతారం ఎత్తి మూడడుగుల స్థలం కావాలని అడుగగా [[బలి చక్రవర్తి]] మూడడుగులు ధారపోసాడు. మహావిష్ణువు ఒక అడుగు భూమి పైన, రెండో అడుగు ఆకాశం పైన, మూడో అడుగు బలి తలపై పెట్టి పాతాళం లోకి త్రొక్కి వేస్తాడు. భూమండలం కనిపించకుండా ఒక పాదం మాత్రమే కనిపించడంతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కమండలం లోని నీటిలో సమస్త తీర్థాలను ఆవాహన చేసి ఆ ఉదకంతో శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] పాదాలను అభిషేకించి, మహావిష్ణువును శాంతింపజేస్తాడు. అందువల్లనే గంగను విష్ణుపాదోద్భవి గంగా అని పిలుస్తారు. అలా పడిన గంగ పరవళ్ళు త్రొక్కుతుంటే శివుడు తన జటాజూటంలో బంధిస్తాడు. పరమశివుడిని మెప్పించి భగీరథుడు తన పితామహులకు సద్గతులను కలగజేయడానికి గంగను, గోహత్యాపాతకనివృత్తి కోసం [[గౌతమ మహర్షి]] గోదావరిని భూమికి తీసుకొని వస్తారు. ఒకానొకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి కరువుతో తినడానికి తిండి లేకుండా ఉన్న సమయంలో [[గౌతమ మహర్షి]] తన తపోశక్తితో తోటి ఋషులకు, వారి శిష్యులకు కరువు నుండి విముక్తి కలిగించి అన్నపానాలు దొరికే ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పుడు ఆ ఋషులు తమకు లేని తపోశక్తులు గౌతమునికి ఉన్నాయని ఈర్ష్యతో ఒక మాయ గోవును పంపి గౌతముడి [[పాడిపంటలు]] నాశనం చేయించారు. గౌతముడు ఒక దర్భతో ఆ గోవును అదలించగా అది మరణించింది. గౌతముడు తాను చేసిన గోహత్యాపాతకం నివృత్తి కోసం శివుడిని మెప్పించి గంగను భూమి మీదకు తెప్పించాడు ఆ గంగయే గోదావరి లేదా గౌతమీ నది. ఈ నదిని ఆ చనిపోయిన గోవు మీద నుండి ప్రవహింపజేసి తన గోహత్యాపాతకాన్ని విముక్తి చేసుకొన్నాడు. ఆ గోవుకి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. ఆ స్థలమే గోష్పాద క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రమే ఇప్పుడు [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలోని [[కొవ్వూరు]] పట్టణం. ==పుష్కరాలు== {{main|గోదావరి నది పుష్కరం}} దేశంలో ప్రతీ జీవ నదికీ పుష్కరం ఉన్నట్లే, గోదావరికి కూడా [[పుష్కరం]] ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం గురుడు [[సింహరాశి]]లోకి ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరికి పుష్కరం వస్తుంది. 2015, [[జూలై]] నెలలో గోదావరికి మహాపుష్కరం వచ్చింది. == గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు == <mapframe text="గోదావరిపై తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రాజెక్టులు: 1:[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]] 2: [[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]], 3: [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]], 4:[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]], 5:[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]" align="center" width="400" height="400" zoom="6" longitude="81.10" latitude="17.95">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 78.343056, 18.9675 ]}}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.368056,18.845833 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.906667,18.811389] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.6564,17.2611 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.7658,16.9308] }} ]} </mapframe> {{Clear}} == ఉప నదులు == [[ఫైలు:Rail bridge godavari.jpg|thumb|250px|రాజమండ్రి వద్ద గోదావరి నదిపై రైల్వే వంతెన]] గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతం 3,13,000 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ,ఆంధ్ర ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌ఘడ్, ఒడిషా రాష్ట్రాలలో వ్యాపించి ఉంది. ఈ నది ప్రధాన ఉపనదులు: * వైన్‌గంగా * [[పెన్ గంగ]] * [[వార్ధా నది]] * [[మంజీరా|మంజీరా నది]] * [[ఇంద్రావతి నది]] * బిందుసార * [[శబరి నది]] * [[ప్రవర]] * ఫూర్ణా * [[ప్రాణహిత]]: ఈ నది [[ప్రాణహిత వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] మీదుగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది [[మంచిర్యాల]] పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref name="ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |accessdate=22 April 2020 |date=12 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422170803/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |archivedate=22 April 2020 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు |url=https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |accessdate=22 April 2020 |work=Sakshi |date=30 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171706/https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |archivedate=22 April 2020 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[సీలేరు నది]] * [[కిన్నెరసాని]] * [[మానేరు నది|మానేరు]] == గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రాలు == [[ఫైలు:Godavari matha.jpg|thumb|250px|రాజమహేంద్రవరం వద్ద గోదారమ్మ విగ్రహం]] * [[త్రయంబకేశ్వర్]], * [[నాసిక్]], * [[బాసర]], * [[కోటిలింగాల]], * [[మంథని]] * [[కాళేశ్వరం]], * [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], * [[భద్రాచలం]], * [[పట్టిసం|పట్టిసం (పట్టిసీమ),]] * [[రాజమహేంద్రవరం]], * [[కొవ్వూరు]], * [[మందపల్లి]], * [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], * [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]], * [[అంతర్వేది]] *[[అప్పన్‌పల్లి|అప్పన్నపల్లి]] [[శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం (అప్పన్నపల్లి)|శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం.]] *[[మురమళ్ళ]], [[శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి దేవాలయం (మురమళ్ళ)]] ==గోదావరి ప్రాంతపు కవులు== తెలుగులో తొలి కావ్యరచన కాలం నుండి గోదావరి ప్రాంతంలో అనేకమంది కవులు చాలా కావ్యాలను రచించారు. వీరిలో ఎక్కువమంది ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళు. ప్రాచీనకాలం నుండి 1980 ప్రాంతం వరకు గోదావరి ప్రాంతంలో వెలసిన కవులలో కొందరు.<ref>గోదావరి ప్రాంతపు కవులు, డా. గల్లా చలపతి, [[మాతల్లి గోదావరి]], పుష్కర ప్రత్యేక సంచిక, 2003, పేజీలు: 52-59.</ref> * [[ఏనుగు లక్ష్మణకవి]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] * [[జగన్నాథ పండితరాయలు]] * [[తామరపల్లి తిమ్మయ్య]] * [[నింబార్కుడు]] * [[యథావాక్కుల అన్నమయ్య]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg|thumb|250px|గోదావరి నదిపై [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో సర్ [[ఆర్థర్ కాటన్]] నిర్మించిన దుమ్ముగూడెం బ్యారేజీ File:Godavari River during 2005 floods at BCM.jpg|thumb|250px|భద్రాచలం వద్ద వరద గోదావరి ఫైలు:godavari-2.jpg|thumb|250px|పాపికొండల్లో గోదావరి పదనిసలు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కృష్ణ గోదావరి ప్రాణహిత బేసిన్ భౌగోళిక చరిత్ర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ నదులు|state=collapsed}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నదులు|state=collapsed}} {{తెలంగాణ నదులు}} {{తూర్పుకనుమలు|state=collapsed}} {{గోదావరి నది}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} {{విశేషవ్యాసం|2005 సెప్టెంబర్ 14}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:గోదావరి}} [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] qlvlzi7ecfdrztna61nt7iqvkms5w29 4920254 4920251 2026-08-04T14:57:08Z K.Venkataramana 27319 4920254 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox river | name = గోదావరి నది | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | etymology = | <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Nwgbridge.JPG | image_size = 300 | image_caption = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రాజమహేంద్రవరం]] వద్ద గోదావరిపై నిర్మించిన [[గోదావరి వంతెన]] | map = Godavari.png | map_size = 300 px | map_caption = [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] ద్వీపకల్పం గుండా గోదావరి నది ప్రవాహ మార్గం | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[ఒడిశా]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[పశ్చిమ భారతదేశం]] మరియు [[దక్షిణ భారతదేశం]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1,465|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = గోదావరి డెల్టా, [[బంగాళాఖాతం]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|3,505|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location = [[రాజమహేంద్రవరం]] (నదీముఖానికి ఎగువన 80 కి.మీ.; పరివాహక ప్రాంతం: {{cvt|308,946|km2|abbr=on}})<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|title=River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry|access-date=28 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093527/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_min = {{cvt|79|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|title=The Flood Observatory|access-date=15 April 2024|archive-date=16 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016113225/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_avg = (కాలం: 1998/01/01–2023/12/31) {{cvt|3,740.5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry"/><ref name="The Flood Observatory"/> | discharge2_max = {{cvt|12,045|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory"/> | discharge3_location = [[పోలవరం]] (1901–1979)<ref>{{cite web|title=Sage River Database |url=http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |access-date=16 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621153903/http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |archive-date=21 June 2010}}</ref> | discharge3_min = {{convert|7|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_avg = {{convert|3,061.18|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_max = {{convert|34,606|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]], [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్ర్యంబకేశ్వర్]], నాసిక్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | source1_coordinates = {{coord|19|55|48|N|73|31|39|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|920|m|abbr=on}} | mouth = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_location = [[అంతర్వేది]], [[కోనసీమ జిల్లా]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం | mouth_coordinates = {{coord|17|0|N|81|48|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87A287373774E0440003BA962ED3|Godāvari River}}</ref> | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|312,812|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా]], [[కడ్వా నది|కడ్వా]], [[శివనా నది|శివనా]], [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా]], [[కడం నది|కడం]], [[ప్రాణహిత నది|ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి నది|ఇంద్రావతి]], [[తాలిపేరు నది|తాలిపేరు]], [[శబరి నది|శబరి]] | tributaries_right = [[నసార్డి నది|నసార్డి]], [[ప్రవరా నది|ప్రవరా]], [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫనా]], [[మంజీరా నది|మంజీరా]], [[మానేరు నది|మానేరు]], [[కిన్నెరసాని నది|కిన్నెరసాని]] | custom_label = | custom_data = | extra = }}'''గోదావరి నది''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[గంగా]] నది తర్వాత రెండవ అతిపొడవైన నది. ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండి, దేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో సుమారు 10% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Godavari River System|url=http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808105201/http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|archive-date=8 August 2021|website=cwc.gov.in|publisher=Central Water Commission, Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలోని [[త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి|త్రయంబకేశ్వర్]] లో ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{cite web|title="Godavari river basin map"|url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|archive-date=12 October 2013|access-date=2 November 2015}}</ref> అక్కడి నుండి తూర్పు దిశగా 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తూ [[మహారాష్ట్ర]] (48.6%), [[తెలంగాణ]] (18.8%), [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (4.5%), [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] (10.9%), [[ఒడిశా]] (5.7%) రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది. చివరకు అనేక పాయలుగా చీలి విస్తారమైన డెల్టాను ఏర్పరచుకుంటూ [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Integrated Hydrological DataBook (Non-Classified River Basins)|url=http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192920/http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=13 October 2015|publisher=Central Water Commission|page=9}}</ref> గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగి ఉండి, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. [[గంగా]], [[సింధు నది|సింధు]] నదులకే దీని కంటే పెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Basins –|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923002429/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|archive-date=23 September 2015|access-date=12 October 2015}}</ref> పొడవు, పరివాహక ప్రాంత విస్తీర్ణం, నీటి ప్రవాహ పరిమాణం వంటి ప్రమాణాల పరంగా గోదావరి భారతదేశం ద్వీపకల్ప లోనే అతిపెద్ద నది. అందువల్ల దీనిని '''దక్షిణ గంగా''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|date=20 January 2014|title=Dakshina Ganga (Ganga of South India) – River Godavari|url=http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118171303/http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|archive-date=18 January 2016|access-date=21 October 2015|publisher=Important India}}</ref> గత కొన్ని దశాబ్దాలలో గోదావరి నదిపై అనేక [[ఆనకట్ట|ఆనకట్టలు]], [[బ్యారేజ్]] లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటి వల్ల నీటి నిల్వలు పెరిగి ఆవిరీభవనాన్ని తగ్గించగలిగారు. గోదావరి విశాలమైన నదీ డెల్టాలో చదరపు కిలోమీటరుకు 729 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇది భారతదేశ సగటు జనసాంద్రత కంటే దాదాపు రెండింతలు. ఈ డెల్టా ప్రాంతానికి వరదల ముప్పు ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆ ప్రమాదం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Deltas at Risk|url=http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208104353/http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|archive-date=8 December 2015|access-date=21 May 2019|publisher=International Geosphere-Biosphere Programme}}</ref><ref>{{cite web|last=South Asia Network on Dams Rivers and People|year=2014|title=Shrinking and Sinking Deltas: Major role of Dams in delta subsidence and effective sea level rise|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206060736/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|archive-date=6 February 2016|access-date=15 January 2016}}</ref> == ప్రవాహ మార్గం == [[దస్త్రం:Godavari-_river_basin.gif|thumb|గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం]] [[దస్త్రం:Godavari_satellite_view.jpg|thumb|గోదావరి నదీ డెల్టా [[బెంగాళాఖాతం|బెంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తున్న ఉపగ్రహ దృశ్యం]] [[దస్త్రం:Bhadrachalam_during_2005_floods.jpg|thumb|2005 వరదల సమయంలో [[భద్రాచలం]] దేవాలయం<ref>{{cite web|date=29 May 2014|title=India: Andhra Pradesh Flood 2005 situation report, 21Sep 2005|url=https://reliefweb.int/report/india/india-andhra-pradesh-flood-2005-situation-report-21sep-2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027015317/https://reliefweb.int/report/india/india-andhra-pradesh-flood-2005-situation-report-21sep-2005|archive-date=27 October 2020|access-date=15 January 2016}}</ref>]] గోదావరి నది మధ్య భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ కనుమలు|పశ్చిమ కనుమల్లో]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలో, [[అరేబియా సముద్రం]] నుండి సుమారు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉద్భవిస్తుంది. అక్కడి నుంచి మొత్తం 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తూ మొదట తూర్పు దిశగా [[దక్కన్ పీఠభూమి]] మీదుగా ప్రవహిస్తుంది. అనంతరం ఆగ్నేయ దిశగా మలుపు తిరిగి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[ఏలూరు జిల్లా]] ఆనకట్ట [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామ రాజు జిల్లాల]] గుండా ప్రవహిస్తుంది. తరువాత [[రాజమహేంద్రవరం]] సమీపంలోని [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట|ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్]] వద్ద రెండు ప్రధాన పాయలుగా విడిపోయి, విస్తారమైన నదీ డెల్టాను ఏర్పరచి చివరకు [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Godavari basin status report, March 2014|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020801/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|archive-date=17 November 2015|access-date=15 November 2015}}</ref> గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం మొత్తం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది భారతదేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో దాదాపు పదోవంతు. ఈ విస్తీర్ణం [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]<nowiki/>ఆనకట్ట [[ఐర్లాండ్ గణరాజ్యం|ఐర్లాండ్ గణరాజ్యాల]] సంయుక్త విస్తీర్ణానికి దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది. గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా మూడు భాగాలుగా విభజిస్తారు. * '''ఎగువ పరివాహక ప్రాంతం''' – నది మూలం నుండి [[మంజీరా నది]] సంగమం వరకు. * '''మధ్య పరివాహక ప్రాంతం''' – మంజీరా సంగమం నుండి [[ప్రాణహిత నది]] సంగమం వరకు. * '''దిగువ పరివాహక ప్రాంతం''' – ప్రాణహిత సంగమం నుండి నదీముఖం వరకు. ఈ మూడు భాగాలు కలిపి మొత్తం పరివాహక ప్రాంతంలో సుమారు 24.2% విస్తీర్ణాన్ని ఆక్రమించి ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=Rivers of Western Ghats|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719194103/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=19 July 2011|access-date=9 December 2006}}</ref> గోదావరి నదికి సగటున సంవత్సరానికి సుమారు 110 బిలియన్ ఘన మీటర్ల నీటి ప్రవాహం లభిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Spatial variation in water supply and demand across river basins of India|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716164514/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|archive-date=16 July 2010|access-date=23 June 2015|publisher=IWMI Research Report 83}}</ref> ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న నీటిలో దాదాపు 50% వినియోగంలోకి తీసుకువస్తున్నారు. నదీ జలాల పంపిణీని సంబంధిత రాష్ట్రాల మధ్య [[గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్]] నియంత్రిస్తుంది. గోదావరి భారతదేశంలో అత్యధిక వరద ప్రవాహాలు నమోదయ్యే నదులలో ఒకటి. 1986 సంవత్సరంలో సుమారు 3.6 మిలియన్ [[క్యూసెక్]] ల గరిష్ఠ వరద ప్రవాహం నమోదైంది. ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 1.0 మిలియన్ క్యూసెక్‌ల వరద ప్రవాహం సాధారణంగా నమోదవుతుంటుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/when-bhadrachalam-was-under-a-sheet-of-water/article2710249.ece|title=When Bhadrachalam was under a sheet of water|date=12 December 2011|newspaper=The Hindu|access-date=26 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409175210/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/when-bhadrachalam-was-under-a-sheet-of-water/article2710249.ece|archive-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Water flow data at Polavaram|url=https://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2856900.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228041140/http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2856900.html|archive-date=28 December 2019|access-date=26 May 2014}}</ref> '''గోదావరి నది''' [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] [[గంగా నది|గంగ]], [[సింధూ నది|సింధు]] తరువాత పొడవైన నది. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[నాసిక్]] దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, [[అరేబియా సముద్రము|అరేబియా సముద్రానికి]] 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి, [[నిజామాబాదు]] జిల్లా [[రెంజల్ మండలం|రేంజల్ మండలం]] [[కందకుర్తి]] వద్ద [[తెలంగాణ]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత [[ఆదిలాబాదు]], [[కరీంనగర్|జగిత్యాల]], [[ఖమ్మం]], ములుగు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి భద్రాచలం దిగువన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోనికి ప్రవేశించి [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[ఏలూరు జిల్లా]] [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా| కోనసీమ జిల్లాల]] గుండా ప్రవహించి అంతర్వేది వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీటర్లు.<ref>Eenadu special edition, 12 July, 2015</ref> ఈ నది ఒడ్డున [[భద్రాచలము|భద్రాచలం]], [[రాజమహేంద్రవరం]] వంటి పుణ్యక్షేత్రములు, పట్టణములు ఉన్నాయి. [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], భరద్వాజ, [[తుల్యభాగ]], కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. ఆ పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి. == గోదావరి నది ఇతిహాసం == పూర్వం బలి చక్రవర్తిని శిక్షించేందుకు శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] వామనావతారం ఎత్తి మూడడుగుల స్థలం కావాలని అడుగగా [[బలి చక్రవర్తి]] మూడడుగులు ధారపోసాడు. మహావిష్ణువు ఒక అడుగు భూమి పైన, రెండో అడుగు ఆకాశం పైన, మూడో అడుగు బలి తలపై పెట్టి పాతాళం లోకి త్రొక్కి వేస్తాడు. భూమండలం కనిపించకుండా ఒక పాదం మాత్రమే కనిపించడంతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కమండలం లోని నీటిలో సమస్త తీర్థాలను ఆవాహన చేసి ఆ ఉదకంతో శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] పాదాలను అభిషేకించి, మహావిష్ణువును శాంతింపజేస్తాడు. అందువల్లనే గంగను విష్ణుపాదోద్భవి గంగా అని పిలుస్తారు. అలా పడిన గంగ పరవళ్ళు త్రొక్కుతుంటే శివుడు తన జటాజూటంలో బంధిస్తాడు. పరమశివుడిని మెప్పించి భగీరథుడు తన పితామహులకు సద్గతులను కలగజేయడానికి గంగను, గోహత్యాపాతకనివృత్తి కోసం [[గౌతమ మహర్షి]] గోదావరిని భూమికి తీసుకొని వస్తారు. ఒకానొకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి కరువుతో తినడానికి తిండి లేకుండా ఉన్న సమయంలో [[గౌతమ మహర్షి]] తన తపోశక్తితో తోటి ఋషులకు, వారి శిష్యులకు కరువు నుండి విముక్తి కలిగించి అన్నపానాలు దొరికే ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పుడు ఆ ఋషులు తమకు లేని తపోశక్తులు గౌతమునికి ఉన్నాయని ఈర్ష్యతో ఒక మాయ గోవును పంపి గౌతముడి [[పాడిపంటలు]] నాశనం చేయించారు. గౌతముడు ఒక దర్భతో ఆ గోవును అదలించగా అది మరణించింది. గౌతముడు తాను చేసిన గోహత్యాపాతకం నివృత్తి కోసం శివుడిని మెప్పించి గంగను భూమి మీదకు తెప్పించాడు ఆ గంగయే గోదావరి లేదా గౌతమీ నది. ఈ నదిని ఆ చనిపోయిన గోవు మీద నుండి ప్రవహింపజేసి తన గోహత్యాపాతకాన్ని విముక్తి చేసుకొన్నాడు. ఆ గోవుకి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. ఆ స్థలమే గోష్పాద క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రమే ఇప్పుడు [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలోని [[కొవ్వూరు]] పట్టణం. ==పుష్కరాలు== {{main|గోదావరి నది పుష్కరం}} దేశంలో ప్రతీ జీవ నదికీ పుష్కరం ఉన్నట్లే, గోదావరికి కూడా [[పుష్కరం]] ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం గురుడు [[సింహరాశి]]లోకి ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరికి పుష్కరం వస్తుంది. 2015, [[జూలై]] నెలలో గోదావరికి మహాపుష్కరం వచ్చింది. == గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు == <mapframe text="గోదావరిపై తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రాజెక్టులు: 1:[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]] 2: [[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]], 3: [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]], 4:[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]], 5:[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]" align="center" width="400" height="400" zoom="6" longitude="81.10" latitude="17.95">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 78.343056, 18.9675 ]}}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.368056,18.845833 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.906667,18.811389] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.6564,17.2611 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.7658,16.9308] }} ]} </mapframe> {{Clear}} == ఉప నదులు == [[ఫైలు:Rail bridge godavari.jpg|thumb|250px|రాజమండ్రి వద్ద గోదావరి నదిపై రైల్వే వంతెన]] గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతం 3,13,000 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ,ఆంధ్ర ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌ఘడ్, ఒడిషా రాష్ట్రాలలో వ్యాపించి ఉంది. ఈ నది ప్రధాన ఉపనదులు: * వైన్‌గంగా * [[పెన్ గంగ]] * [[వార్ధా నది]] * [[మంజీరా|మంజీరా నది]] * [[ఇంద్రావతి నది]] * బిందుసార * [[శబరి నది]] * [[ప్రవర]] * ఫూర్ణా * [[ప్రాణహిత]]: ఈ నది [[ప్రాణహిత వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] మీదుగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది [[మంచిర్యాల]] పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref name="ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |accessdate=22 April 2020 |date=12 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422170803/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |archivedate=22 April 2020 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు |url=https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |accessdate=22 April 2020 |work=Sakshi |date=30 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171706/https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |archivedate=22 April 2020 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[సీలేరు నది]] * [[కిన్నెరసాని]] * [[మానేరు నది|మానేరు]] == గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రాలు == [[ఫైలు:Godavari matha.jpg|thumb|250px|రాజమహేంద్రవరం వద్ద గోదారమ్మ విగ్రహం]] * [[త్రయంబకేశ్వర్]], * [[నాసిక్]], * [[బాసర]], * [[కోటిలింగాల]], * [[మంథని]] * [[కాళేశ్వరం]], * [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], * [[భద్రాచలం]], * [[పట్టిసం|పట్టిసం (పట్టిసీమ),]] * [[రాజమహేంద్రవరం]], * [[కొవ్వూరు]], * [[మందపల్లి]], * [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], * [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]], * [[అంతర్వేది]] *[[అప్పన్‌పల్లి|అప్పన్నపల్లి]] [[శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం (అప్పన్నపల్లి)|శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం.]] *[[మురమళ్ళ]], [[శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి దేవాలయం (మురమళ్ళ)]] ==గోదావరి ప్రాంతపు కవులు== తెలుగులో తొలి కావ్యరచన కాలం నుండి గోదావరి ప్రాంతంలో అనేకమంది కవులు చాలా కావ్యాలను రచించారు. వీరిలో ఎక్కువమంది ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళు. ప్రాచీనకాలం నుండి 1980 ప్రాంతం వరకు గోదావరి ప్రాంతంలో వెలసిన కవులలో కొందరు.<ref>గోదావరి ప్రాంతపు కవులు, డా. గల్లా చలపతి, [[మాతల్లి గోదావరి]], పుష్కర ప్రత్యేక సంచిక, 2003, పేజీలు: 52-59.</ref> * [[ఏనుగు లక్ష్మణకవి]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] * [[జగన్నాథ పండితరాయలు]] * [[తామరపల్లి తిమ్మయ్య]] * [[నింబార్కుడు]] * [[యథావాక్కుల అన్నమయ్య]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg|thumb|250px|గోదావరి నదిపై [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో సర్ [[ఆర్థర్ కాటన్]] నిర్మించిన దుమ్ముగూడెం బ్యారేజీ File:Godavari River during 2005 floods at BCM.jpg|thumb|250px|భద్రాచలం వద్ద వరద గోదావరి ఫైలు:godavari-2.jpg|thumb|250px|పాపికొండల్లో గోదావరి పదనిసలు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కృష్ణ గోదావరి ప్రాణహిత బేసిన్ భౌగోళిక చరిత్ర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ నదులు|state=collapsed}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నదులు|state=collapsed}} {{తెలంగాణ నదులు}} {{తూర్పుకనుమలు|state=collapsed}} {{గోదావరి నది}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} {{విశేషవ్యాసం|2005 సెప్టెంబర్ 14}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:గోదావరి}} [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] ja6y87syc3mjpvarpmdpxc8a047xktg 4920261 4920254 2026-08-04T15:21:53Z K.Venkataramana 27319 /* ప్రవాహ మార్గం */ 4920261 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox river | name = గోదావరి నది | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | etymology = | <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Nwgbridge.JPG | image_size = 300 | image_caption = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రాజమహేంద్రవరం]] వద్ద గోదావరిపై నిర్మించిన [[గోదావరి వంతెన]] | map = Godavari.png | map_size = 300 px | map_caption = [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] ద్వీపకల్పం గుండా గోదావరి నది ప్రవాహ మార్గం | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[ఒడిశా]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[పశ్చిమ భారతదేశం]] మరియు [[దక్షిణ భారతదేశం]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1,465|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = గోదావరి డెల్టా, [[బంగాళాఖాతం]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|3,505|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location = [[రాజమహేంద్రవరం]] (నదీముఖానికి ఎగువన 80 కి.మీ.; పరివాహక ప్రాంతం: {{cvt|308,946|km2|abbr=on}})<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|title=River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry|access-date=28 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093527/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_min = {{cvt|79|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|title=The Flood Observatory|access-date=15 April 2024|archive-date=16 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016113225/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_avg = (కాలం: 1998/01/01–2023/12/31) {{cvt|3,740.5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry"/><ref name="The Flood Observatory"/> | discharge2_max = {{cvt|12,045|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory"/> | discharge3_location = [[పోలవరం]] (1901–1979)<ref>{{cite web|title=Sage River Database |url=http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |access-date=16 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621153903/http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |archive-date=21 June 2010}}</ref> | discharge3_min = {{convert|7|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_avg = {{convert|3,061.18|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_max = {{convert|34,606|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]], [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్ర్యంబకేశ్వర్]], నాసిక్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | source1_coordinates = {{coord|19|55|48|N|73|31|39|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|920|m|abbr=on}} | mouth = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_location = [[అంతర్వేది]], [[కోనసీమ జిల్లా]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం | mouth_coordinates = {{coord|17|0|N|81|48|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87A287373774E0440003BA962ED3|Godāvari River}}</ref> | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|312,812|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా]], [[కడ్వా నది|కడ్వా]], [[శివనా నది|శివనా]], [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా]], [[కడం నది|కడం]], [[ప్రాణహిత నది|ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి నది|ఇంద్రావతి]], [[తాలిపేరు నది|తాలిపేరు]], [[శబరి నది|శబరి]] | tributaries_right = [[నసార్డి నది|నసార్డి]], [[ప్రవరా నది|ప్రవరా]], [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫనా]], [[మంజీరా నది|మంజీరా]], [[మానేరు నది|మానేరు]], [[కిన్నెరసాని నది|కిన్నెరసాని]] | custom_label = | custom_data = | extra = }}'''గోదావరి నది''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[గంగా]] నది తర్వాత రెండవ అతిపొడవైన నది. ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండి, దేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో సుమారు 10% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Godavari River System|url=http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808105201/http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|archive-date=8 August 2021|website=cwc.gov.in|publisher=Central Water Commission, Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలోని [[త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి|త్రయంబకేశ్వర్]] లో ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{cite web|title="Godavari river basin map"|url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|archive-date=12 October 2013|access-date=2 November 2015}}</ref> అక్కడి నుండి తూర్పు దిశగా 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తూ [[మహారాష్ట్ర]] (48.6%), [[తెలంగాణ]] (18.8%), [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (4.5%), [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] (10.9%), [[ఒడిశా]] (5.7%) రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది. చివరకు అనేక పాయలుగా చీలి విస్తారమైన డెల్టాను ఏర్పరచుకుంటూ [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Integrated Hydrological DataBook (Non-Classified River Basins)|url=http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192920/http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=13 October 2015|publisher=Central Water Commission|page=9}}</ref> గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగి ఉండి, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. [[గంగా]], [[సింధు నది|సింధు]] నదులకే దీని కంటే పెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Basins –|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923002429/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|archive-date=23 September 2015|access-date=12 October 2015}}</ref> పొడవు, పరివాహక ప్రాంత విస్తీర్ణం, నీటి ప్రవాహ పరిమాణం వంటి ప్రమాణాల పరంగా గోదావరి భారతదేశం ద్వీపకల్ప లోనే అతిపెద్ద నది. అందువల్ల దీనిని '''దక్షిణ గంగా''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|date=20 January 2014|title=Dakshina Ganga (Ganga of South India) – River Godavari|url=http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118171303/http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|archive-date=18 January 2016|access-date=21 October 2015|publisher=Important India}}</ref> గత కొన్ని దశాబ్దాలలో గోదావరి నదిపై అనేక [[ఆనకట్ట|ఆనకట్టలు]], [[బ్యారేజ్]] లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటి వల్ల నీటి నిల్వలు పెరిగి ఆవిరీభవనాన్ని తగ్గించగలిగారు. గోదావరి విశాలమైన నదీ డెల్టాలో చదరపు కిలోమీటరుకు 729 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇది భారతదేశ సగటు జనసాంద్రత కంటే దాదాపు రెండింతలు. ఈ డెల్టా ప్రాంతానికి వరదల ముప్పు ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆ ప్రమాదం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Deltas at Risk|url=http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208104353/http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|archive-date=8 December 2015|access-date=21 May 2019|publisher=International Geosphere-Biosphere Programme}}</ref><ref>{{cite web|last=South Asia Network on Dams Rivers and People|year=2014|title=Shrinking and Sinking Deltas: Major role of Dams in delta subsidence and effective sea level rise|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206060736/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|archive-date=6 February 2016|access-date=15 January 2016}}</ref> == ప్రవాహ మార్గం == [[దస్త్రం:Godavari-_river_basin.gif|thumb|గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం]] [[దస్త్రం:Godavari_satellite_view.jpg|thumb|గోదావరి నదీ డెల్టా [[బెంగాళాఖాతం|బెంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తున్న ఉపగ్రహ దృశ్యం]] [[దస్త్రం:Bhadrachalam_during_2005_floods.jpg|thumb|2005 వరదల సమయంలో [[భద్రాచలం]] దేవాలయం<ref>{{cite web|date=29 May 2014|title=India: Andhra Pradesh Flood 2005 situation report, 21Sep 2005|url=https://reliefweb.int/report/india/india-andhra-pradesh-flood-2005-situation-report-21sep-2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027015317/https://reliefweb.int/report/india/india-andhra-pradesh-flood-2005-situation-report-21sep-2005|archive-date=27 October 2020|access-date=15 January 2016}}</ref>]] గోదావరి నది మధ్య భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ కనుమలు|పశ్చిమ కనుమల్లో]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలో, [[అరేబియా సముద్రం]] నుండి సుమారు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉద్భవిస్తుంది. అక్కడి నుంచి మొత్తం 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తూ మొదట తూర్పు దిశగా [[దక్కన్ పీఠభూమి]] మీదుగా ప్రవహిస్తుంది. అనంతరం ఆగ్నేయ దిశగా మలుపు తిరిగి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[ఏలూరు జిల్లా]] ఆనకట్ట [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామ రాజు జిల్లాల]] గుండా ప్రవహిస్తుంది. తరువాత [[రాజమహేంద్రవరం]] సమీపంలోని [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట|ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్]] వద్ద రెండు ప్రధాన పాయలుగా విడిపోయి, విస్తారమైన నదీ డెల్టాను ఏర్పరచి చివరకు [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Godavari basin status report, March 2014|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020801/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|archive-date=17 November 2015|access-date=15 November 2015}}</ref> గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం మొత్తం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది భారతదేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో దాదాపు పదోవంతు. ఈ విస్తీర్ణం [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[ఐర్లాండ్ గణతణత్రం|ఐర్లాండ్ గణరాజ్యాల]] సంయుక్త విస్తీర్ణానికి దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది. గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా మూడు భాగాలుగా విభజిస్తారు. * '''ఎగువ పరివాహక ప్రాంతం''' – నది మూలం నుండి [[మంజీరా నది]] సంగమం వరకు. * '''మధ్య పరివాహక ప్రాంతం''' – మంజీరా సంగమం నుండి [[ప్రాణహిత నది]] సంగమం వరకు. * '''దిగువ పరివాహక ప్రాంతం''' – ప్రాణహిత సంగమం నుండి నదీముఖం వరకు. ఈ మూడు భాగాలు కలిపి మొత్తం పరివాహక ప్రాంతంలో సుమారు 24.2% విస్తీర్ణాన్ని ఆక్రమించి ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=Rivers of Western Ghats|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719194103/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=19 July 2011|access-date=9 December 2006}}</ref> గోదావరి నదికి సగటున సంవత్సరానికి సుమారు 110 బిలియన్ ఘన మీటర్ల నీటి ప్రవాహం లభిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Spatial variation in water supply and demand across river basins of India|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716164514/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|archive-date=16 July 2010|access-date=23 June 2015|publisher=IWMI Research Report 83}}</ref> ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న నీటిలో దాదాపు 50% వినియోగంలోకి తీసుకువస్తున్నారు. నదీ జలాల పంపిణీని సంబంధిత రాష్ట్రాల మధ్య [[గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్]] నియంత్రిస్తుంది. గోదావరి భారతదేశంలో అత్యధిక వరద ప్రవాహాలు నమోదయ్యే నదులలో ఒకటి. 1986 సంవత్సరంలో సుమారు 3.6 మిలియన్ [[క్యూసెక్]] ల గరిష్ఠ వరద ప్రవాహం నమోదైంది. ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 1.0 మిలియన్ క్యూసెక్‌ల వరద ప్రవాహం సాధారణంగా నమోదవుతుంటుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/when-bhadrachalam-was-under-a-sheet-of-water/article2710249.ece|title=When Bhadrachalam was under a sheet of water|date=12 December 2011|newspaper=The Hindu|access-date=26 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409175210/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/when-bhadrachalam-was-under-a-sheet-of-water/article2710249.ece|archive-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Water flow data at Polavaram|url=https://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2856900.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228041140/http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2856900.html|archive-date=28 December 2019|access-date=26 May 2014}}</ref> '''గోదావరి నది''' [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] [[గంగా నది|గంగ]], [[సింధూ నది|సింధు]] తరువాత పొడవైన నది. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[నాసిక్]] దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, [[అరేబియా సముద్రము|అరేబియా సముద్రానికి]] 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి, [[నిజామాబాదు]] జిల్లా [[రెంజల్ మండలం|రేంజల్ మండలం]] [[కందకుర్తి]] వద్ద [[తెలంగాణ]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత [[ఆదిలాబాదు]], [[కరీంనగర్|జగిత్యాల]], [[ఖమ్మం]], ములుగు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి భద్రాచలం దిగువన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోనికి ప్రవేశించి [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[ఏలూరు జిల్లా]] [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా| కోనసీమ జిల్లాల]] గుండా ప్రవహించి అంతర్వేది వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీటర్లు.<ref>Eenadu special edition, 12 July, 2015</ref> ఈ నది ఒడ్డున [[భద్రాచలము|భద్రాచలం]], [[రాజమహేంద్రవరం]] వంటి పుణ్యక్షేత్రములు, పట్టణములు ఉన్నాయి. [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], భరద్వాజ, [[తుల్యభాగ]], కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. ఆ పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి. == గోదావరి నది ఇతిహాసం == పూర్వం బలి చక్రవర్తిని శిక్షించేందుకు శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] వామనావతారం ఎత్తి మూడడుగుల స్థలం కావాలని అడుగగా [[బలి చక్రవర్తి]] మూడడుగులు ధారపోసాడు. మహావిష్ణువు ఒక అడుగు భూమి పైన, రెండో అడుగు ఆకాశం పైన, మూడో అడుగు బలి తలపై పెట్టి పాతాళం లోకి త్రొక్కి వేస్తాడు. భూమండలం కనిపించకుండా ఒక పాదం మాత్రమే కనిపించడంతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కమండలం లోని నీటిలో సమస్త తీర్థాలను ఆవాహన చేసి ఆ ఉదకంతో శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] పాదాలను అభిషేకించి, మహావిష్ణువును శాంతింపజేస్తాడు. అందువల్లనే గంగను విష్ణుపాదోద్భవి గంగా అని పిలుస్తారు. అలా పడిన గంగ పరవళ్ళు త్రొక్కుతుంటే శివుడు తన జటాజూటంలో బంధిస్తాడు. పరమశివుడిని మెప్పించి భగీరథుడు తన పితామహులకు సద్గతులను కలగజేయడానికి గంగను, గోహత్యాపాతకనివృత్తి కోసం [[గౌతమ మహర్షి]] గోదావరిని భూమికి తీసుకొని వస్తారు. ఒకానొకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి కరువుతో తినడానికి తిండి లేకుండా ఉన్న సమయంలో [[గౌతమ మహర్షి]] తన తపోశక్తితో తోటి ఋషులకు, వారి శిష్యులకు కరువు నుండి విముక్తి కలిగించి అన్నపానాలు దొరికే ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పుడు ఆ ఋషులు తమకు లేని తపోశక్తులు గౌతమునికి ఉన్నాయని ఈర్ష్యతో ఒక మాయ గోవును పంపి గౌతముడి [[పాడిపంటలు]] నాశనం చేయించారు. గౌతముడు ఒక దర్భతో ఆ గోవును అదలించగా అది మరణించింది. గౌతముడు తాను చేసిన గోహత్యాపాతకం నివృత్తి కోసం శివుడిని మెప్పించి గంగను భూమి మీదకు తెప్పించాడు ఆ గంగయే గోదావరి లేదా గౌతమీ నది. ఈ నదిని ఆ చనిపోయిన గోవు మీద నుండి ప్రవహింపజేసి తన గోహత్యాపాతకాన్ని విముక్తి చేసుకొన్నాడు. ఆ గోవుకి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. ఆ స్థలమే గోష్పాద క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రమే ఇప్పుడు [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలోని [[కొవ్వూరు]] పట్టణం. ==పుష్కరాలు== {{main|గోదావరి నది పుష్కరం}} దేశంలో ప్రతీ జీవ నదికీ పుష్కరం ఉన్నట్లే, గోదావరికి కూడా [[పుష్కరం]] ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం గురుడు [[సింహరాశి]]లోకి ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరికి పుష్కరం వస్తుంది. 2015, [[జూలై]] నెలలో గోదావరికి మహాపుష్కరం వచ్చింది. == గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు == <mapframe text="గోదావరిపై తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రాజెక్టులు: 1:[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]] 2: [[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]], 3: [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]], 4:[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]], 5:[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]" align="center" width="400" height="400" zoom="6" longitude="81.10" latitude="17.95">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 78.343056, 18.9675 ]}}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.368056,18.845833 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.906667,18.811389] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.6564,17.2611 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.7658,16.9308] }} ]} </mapframe> {{Clear}} == ఉప నదులు == [[ఫైలు:Rail bridge godavari.jpg|thumb|250px|రాజమండ్రి వద్ద గోదావరి నదిపై రైల్వే వంతెన]] గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతం 3,13,000 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ,ఆంధ్ర ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌ఘడ్, ఒడిషా రాష్ట్రాలలో వ్యాపించి ఉంది. ఈ నది ప్రధాన ఉపనదులు: * వైన్‌గంగా * [[పెన్ గంగ]] * [[వార్ధా నది]] * [[మంజీరా|మంజీరా నది]] * [[ఇంద్రావతి నది]] * బిందుసార * [[శబరి నది]] * [[ప్రవర]] * ఫూర్ణా * [[ప్రాణహిత]]: ఈ నది [[ప్రాణహిత వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] మీదుగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది [[మంచిర్యాల]] పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref name="ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |accessdate=22 April 2020 |date=12 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422170803/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |archivedate=22 April 2020 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు |url=https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |accessdate=22 April 2020 |work=Sakshi |date=30 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171706/https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |archivedate=22 April 2020 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[సీలేరు నది]] * [[కిన్నెరసాని]] * [[మానేరు నది|మానేరు]] == గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రాలు == [[ఫైలు:Godavari matha.jpg|thumb|250px|రాజమహేంద్రవరం వద్ద గోదారమ్మ విగ్రహం]] * [[త్రయంబకేశ్వర్]], * [[నాసిక్]], * [[బాసర]], * [[కోటిలింగాల]], * [[మంథని]] * [[కాళేశ్వరం]], * [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], * [[భద్రాచలం]], * [[పట్టిసం|పట్టిసం (పట్టిసీమ),]] * [[రాజమహేంద్రవరం]], * [[కొవ్వూరు]], * [[మందపల్లి]], * [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], * [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]], * [[అంతర్వేది]] *[[అప్పన్‌పల్లి|అప్పన్నపల్లి]] [[శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం (అప్పన్నపల్లి)|శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం.]] *[[మురమళ్ళ]], [[శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి దేవాలయం (మురమళ్ళ)]] ==గోదావరి ప్రాంతపు కవులు== తెలుగులో తొలి కావ్యరచన కాలం నుండి గోదావరి ప్రాంతంలో అనేకమంది కవులు చాలా కావ్యాలను రచించారు. వీరిలో ఎక్కువమంది ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళు. ప్రాచీనకాలం నుండి 1980 ప్రాంతం వరకు గోదావరి ప్రాంతంలో వెలసిన కవులలో కొందరు.<ref>గోదావరి ప్రాంతపు కవులు, డా. గల్లా చలపతి, [[మాతల్లి గోదావరి]], పుష్కర ప్రత్యేక సంచిక, 2003, పేజీలు: 52-59.</ref> * [[ఏనుగు లక్ష్మణకవి]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] * [[జగన్నాథ పండితరాయలు]] * [[తామరపల్లి తిమ్మయ్య]] * [[నింబార్కుడు]] * [[యథావాక్కుల అన్నమయ్య]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg|thumb|250px|గోదావరి నదిపై [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో సర్ [[ఆర్థర్ కాటన్]] నిర్మించిన దుమ్ముగూడెం బ్యారేజీ File:Godavari River during 2005 floods at BCM.jpg|thumb|250px|భద్రాచలం వద్ద వరద గోదావరి ఫైలు:godavari-2.jpg|thumb|250px|పాపికొండల్లో గోదావరి పదనిసలు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కృష్ణ గోదావరి ప్రాణహిత బేసిన్ భౌగోళిక చరిత్ర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ నదులు|state=collapsed}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నదులు|state=collapsed}} {{తెలంగాణ నదులు}} {{తూర్పుకనుమలు|state=collapsed}} {{గోదావరి నది}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} {{విశేషవ్యాసం|2005 సెప్టెంబర్ 14}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:గోదావరి}} [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 4xrtes8gshdr1ccazc4lhqcwfaeomaq 4920267 4920261 2026-08-04T15:32:01Z K.Venkataramana 27319 /* ప్రవాహ మార్గం */ 4920267 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox river | name = గోదావరి నది | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | etymology = | <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Nwgbridge.JPG | image_size = 300 | image_caption = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రాజమహేంద్రవరం]] వద్ద గోదావరిపై నిర్మించిన [[గోదావరి వంతెన]] | map = Godavari.png | map_size = 300 px | map_caption = [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] ద్వీపకల్పం గుండా గోదావరి నది ప్రవాహ మార్గం | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[ఒడిశా]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[పశ్చిమ భారతదేశం]] మరియు [[దక్షిణ భారతదేశం]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1,465|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = గోదావరి డెల్టా, [[బంగాళాఖాతం]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|3,505|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location = [[రాజమహేంద్రవరం]] (నదీముఖానికి ఎగువన 80 కి.మీ.; పరివాహక ప్రాంతం: {{cvt|308,946|km2|abbr=on}})<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|title=River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry|access-date=28 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093527/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_min = {{cvt|79|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory">{{cite web|url=https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|title=The Flood Observatory|access-date=15 April 2024|archive-date=16 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016113225/https://floodobservatory.colorado.edu/SiteDisplays/2009data.htm|url-status=dead}}</ref> | discharge2_avg = (కాలం: 1998/01/01–2023/12/31) {{cvt|3,740.5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="River Discharge and Reservoir Storage Changes Using Satellite Microwave Radiometry"/><ref name="The Flood Observatory"/> | discharge2_max = {{cvt|12,045|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="The Flood Observatory"/> | discharge3_location = [[పోలవరం]] (1901–1979)<ref>{{cite web|title=Sage River Database |url=http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |access-date=16 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621153903/http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=865 |archive-date=21 June 2010}}</ref> | discharge3_min = {{convert|7|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_avg = {{convert|3,061.18|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge3_max = {{convert|34,606|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]], [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్ర్యంబకేశ్వర్]], నాసిక్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | source1_coordinates = {{coord|19|55|48|N|73|31|39|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|920|m|abbr=on}} | mouth = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_location = [[అంతర్వేది]], [[కోనసీమ జిల్లా]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం | mouth_coordinates = {{coord|17|0|N|81|48|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87A287373774E0440003BA962ED3|Godāvari River}}</ref> | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|312,812|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా]], [[కడ్వా నది|కడ్వా]], [[శివనా నది|శివనా]], [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా]], [[కడం నది|కడం]], [[ప్రాణహిత నది|ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి నది|ఇంద్రావతి]], [[తాలిపేరు నది|తాలిపేరు]], [[శబరి నది|శబరి]] | tributaries_right = [[నసార్డి నది|నసార్డి]], [[ప్రవరా నది|ప్రవరా]], [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫనా]], [[మంజీరా నది|మంజీరా]], [[మానేరు నది|మానేరు]], [[కిన్నెరసాని నది|కిన్నెరసాని]] | custom_label = | custom_data = | extra = }}'''గోదావరి నది''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[గంగా]] నది తర్వాత రెండవ అతిపొడవైన నది. ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండి, దేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో సుమారు 10% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Godavari River System|url=http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808105201/http://cwc.gov.in/sites/default/files/admin/About-Godavari-Basin-kgbo.pdf|archive-date=8 August 2021|website=cwc.gov.in|publisher=Central Water Commission, Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలోని [[త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి|త్రయంబకేశ్వర్]] లో ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{cite web|title="Godavari river basin map"|url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf|archive-date=12 October 2013|access-date=2 November 2015}}</ref> అక్కడి నుండి తూర్పు దిశగా 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తూ [[మహారాష్ట్ర]] (48.6%), [[తెలంగాణ]] (18.8%), [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (4.5%), [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] (10.9%), [[ఒడిశా]] (5.7%) రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది. చివరకు అనేక పాయలుగా చీలి విస్తారమైన డెల్టాను ఏర్పరచుకుంటూ [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Integrated Hydrological DataBook (Non-Classified River Basins)|url=http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192920/http://www.cwc.nic.in/main/webpages/hba.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=13 October 2015|publisher=Central Water Commission|page=9}}</ref> గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగి ఉండి, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] అతిపెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. [[గంగా]], [[సింధు నది|సింధు]] నదులకే దీని కంటే పెద్ద పరివాహక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Basins –|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923002429/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Basins|archive-date=23 September 2015|access-date=12 October 2015}}</ref> పొడవు, పరివాహక ప్రాంత విస్తీర్ణం, నీటి ప్రవాహ పరిమాణం వంటి ప్రమాణాల పరంగా గోదావరి భారతదేశం ద్వీపకల్ప లోనే అతిపెద్ద నది. అందువల్ల దీనిని '''దక్షిణ గంగా''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|date=20 January 2014|title=Dakshina Ganga (Ganga of South India) – River Godavari|url=http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118171303/http://www.importantindia.com/10222/dakshina-ganga/|archive-date=18 January 2016|access-date=21 October 2015|publisher=Important India}}</ref> గత కొన్ని దశాబ్దాలలో గోదావరి నదిపై అనేక [[ఆనకట్ట|ఆనకట్టలు]], [[బ్యారేజ్]] లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటి వల్ల నీటి నిల్వలు పెరిగి ఆవిరీభవనాన్ని తగ్గించగలిగారు. గోదావరి విశాలమైన నదీ డెల్టాలో చదరపు కిలోమీటరుకు 729 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇది భారతదేశ సగటు జనసాంద్రత కంటే దాదాపు రెండింతలు. ఈ డెల్టా ప్రాంతానికి వరదల ముప్పు ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆ ప్రమాదం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Deltas at Risk|url=http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208104353/http://www.igbp.net/download/18.62dc35801456272b46d4b/1398850074082/NL82-Deltas_infographic.pdf|archive-date=8 December 2015|access-date=21 May 2019|publisher=International Geosphere-Biosphere Programme}}</ref><ref>{{cite web|last=South Asia Network on Dams Rivers and People|year=2014|title=Shrinking and Sinking Deltas: Major role of Dams in delta subsidence and effective sea level rise|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206060736/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Shrinking_and_sinking_delta_major_role_of_Dams_May_2014.pdf|archive-date=6 February 2016|access-date=15 January 2016}}</ref> == ప్రవాహ మార్గం == [[దస్త్రం:Godavari-_river_basin.gif|thumb|గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం]] [[దస్త్రం:Godavari_satellite_view.jpg|thumb|గోదావరి నదీ డెల్టా [[బెంగాళాఖాతం|బెంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తున్న ఉపగ్రహ దృశ్యం]] [[దస్త్రం:Bhadrachalam_during_2005_floods.jpg|thumb|2005 వరదల సమయంలో [[భద్రాచలం]] దేవాలయం<ref>{{cite web|date=29 May 2014|title=India: Andhra Pradesh Flood 2005 situation report, 21Sep 2005|url=https://reliefweb.int/report/india/india-andhra-pradesh-flood-2005-situation-report-21sep-2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027015317/https://reliefweb.int/report/india/india-andhra-pradesh-flood-2005-situation-report-21sep-2005|archive-date=27 October 2020|access-date=15 January 2016}}</ref>]] గోదావరి నది మధ్య భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ కనుమలు|పశ్చిమ కనుమల్లో]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాసిక్]] సమీపంలో, [[అరేబియా సముద్రం]] నుండి సుమారు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉద్భవిస్తుంది. అక్కడి నుంచి మొత్తం 1,465 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తూ మొదట తూర్పు దిశగా [[దక్కన్ పీఠభూమి]] మీదుగా ప్రవహిస్తుంది. అనంతరం ఆగ్నేయ దిశగా మలుపు తిరిగి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[ఏలూరు జిల్లా]] ఆనకట్ట [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామ రాజు జిల్లాల]] గుండా ప్రవహిస్తుంది. తరువాత [[రాజమహేంద్రవరం]] సమీపంలోని [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట|ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్]] వద్ద రెండు ప్రధాన పాయలుగా విడిపోయి, విస్తారమైన నదీ డెల్టాను ఏర్పరచి చివరకు [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] కలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Godavari basin status report, March 2014|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020801/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|archive-date=17 November 2015|access-date=15 November 2015}}</ref> గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం మొత్తం 312,812 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది భారతదేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో దాదాపు పదోవంతు. ఈ విస్తీర్ణం [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[ఐర్లాండ్ గణతణత్రం|ఐర్లాండ్ గణరాజ్యాల]] సంయుక్త విస్తీర్ణానికి దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది. గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా మూడు భాగాలుగా విభజిస్తారు. * '''ఎగువ పరివాహక ప్రాంతం''' – నది మూలం నుండి [[మంజీరా నది]] సంగమం వరకు. * '''మధ్య పరివాహక ప్రాంతం''' – మంజీరా సంగమం నుండి [[ప్రాణహిత నది]] సంగమం వరకు. * '''దిగువ పరివాహక ప్రాంతం''' – ప్రాణహిత సంగమం నుండి నదీముఖం వరకు. ఈ మూడు భాగాలు కలిపి మొత్తం పరివాహక ప్రాంతంలో సుమారు 24.2% విస్తీర్ణాన్ని ఆక్రమించి ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=Rivers of Western Ghats|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719194103/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=19 July 2011|access-date=9 December 2006}}</ref> గోదావరి నదికి సగటున సంవత్సరానికి సుమారు 110 బిలియన్ ఘన మీటర్ల నీటి ప్రవాహం లభిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Spatial variation in water supply and demand across river basins of India|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716164514/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|archive-date=16 July 2010|access-date=23 June 2015|publisher=IWMI Research Report 83}}</ref> ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న నీటిలో దాదాపు 50% వినియోగంలోకి తీసుకువస్తున్నారు. నదీ జలాల పంపిణీని సంబంధిత రాష్ట్రాల మధ్య [[గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్]] నియంత్రిస్తుంది. గోదావరి భారతదేశంలో అత్యధిక వరద ప్రవాహాలు నమోదయ్యే నదులలో ఒకటి. 1986 సంవత్సరంలో సుమారు 3.6 మిలియన్ [[క్యూసెక్]] ల గరిష్ఠ వరద ప్రవాహం నమోదైంది. ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 1.0 మిలియన్ క్యూసెక్‌ల వరద ప్రవాహం సాధారణంగా నమోదవుతుంటుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/when-bhadrachalam-was-under-a-sheet-of-water/article2710249.ece|title=When Bhadrachalam was under a sheet of water|date=12 December 2011|newspaper=The Hindu|access-date=26 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409175210/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/when-bhadrachalam-was-under-a-sheet-of-water/article2710249.ece|archive-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Water flow data at Polavaram|url=https://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2856900.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228041140/http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2856900.html|archive-date=28 December 2019|access-date=26 May 2014}}</ref> === మహారాష్ట్రలో ప్రవాహం === గోదావరి నది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి]]<nowiki/>లో ఉద్భవించి, రాష్ట్రంలోనే అత్యంత విస్తృతమైన ప్రవాహాన్ని కలిగి ఉంది. నది ఎగువ పరీవాహక ప్రాంతం (ఉద్భవస్థానం నుండి [[మంజీరా నది]] సంగమం వరకు) పూర్తిగా మహారాష్ట్రలోనే ఉండి, సుమారు 152,199 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని ఆవరించింది. ఇది మహారాష్ట్ర మొత్తం విస్తీర్ణంలో సుమారు సగానికి సమానం.<ref>{{cite web|title=About the Godavari Basin|url=http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/godavari_about.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421200558/http://nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/godavari_about.htm|archive-date=21 April 2015|access-date=19 October 2015}}</ref> [[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్ జిల్లాలో]] గోదావరి తొలుత ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి, [[గంగాపూర్ ఆనకట్ట]] వల్ల ఏర్పడిన [[గంగాపూర్ జలాశయం|గంగాపూర్ జలాశయంలోకి]] ప్రవేశిస్తుంది. ఈ జలాశయం, [[కాశ్యపి ఆనకట్టు|కాశ్యపి ఆనకట్ట]] తో కలిసి నాసిక్ నగరానికి తాగునీటిని అందిస్తుంది. గంగాపూర్ ఆనకట్ట నుండి సుమారు 8 కి.మీ దిగువకు ప్రవహించే గోదావరి రాతి గర్భంలో ప్రవహిస్తూ గండికలు, రాతి మెట్లు ఏర్పడే ప్రాంతంలో రెండు ప్రసిద్ధ జలపాతాలను సృష్టిస్తుంది. అవి: * [[గంగాపూర్ జలపాతం]] * [[సోమేశ్వర్ జలపాతం]] (దూద్‌సాగర్ జలపాతం) సోమేశ్వర్ సమీపంలోని ఈ జలపాతం స్థానికంగా "దూద్‌సాగర్ జలపాతం" గా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite web|title=Dudhsagar Waterfalls, Nashik|url=http://www.nashikdirectory.com/dudhsagar-waterfalls.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073553/http://www.nashikdirectory.com/dudhsagar-waterfalls.html|archive-date=4 March 2016|access-date=18 October 2015|publisher=Nashik Directory}}</ref> గంగాపూర్ నుండి సుమారు 10 కి.మీ తూర్పున గోదావరి [[నాసిక్]] నగరంలో ప్రవహిస్తూ, తన కుడి ఒడ్డున [[నందిని నది|నందిని నదిని]] (నాసర్డి) కలుపుకుంటుంది.<ref>{{citation needed|date=January 2022}}</ref> నాసిక్‌కు దక్షిణంగా సుమారు 1.2 కి.మీ దూరంలో నది అకస్మాత్తుగా తూర్పు వైపు తిరుగుతుంది. అక్కడ ఒకప్పుడు మొఘల్ కోట ఉన్న ఎత్తైన శిలా ప్రాకారాన్ని ఆనుకుని ప్రవహించినప్పటికీ, ప్రస్తుతం వరదల కారణంగా ఆ ప్రాంతం క్రమంగా క్షీణిస్తోంది. నాసిక్‌కు సుమారు 25 కి.మీ దిగువన గోదావరి తన ముఖ్య ఉపనదులలో ఒకటైన [[దార్నా నది|దార్నా నదితో]] సంగమిస్తుంది. సంవత్సరంలో తొమ్మిది నెలలపాటు ఈ ప్రాంతంలో నది విశాలమైన ఇసుక, కంకరల పడకలో పరిమిత ప్రవాహంతో సాగుతుంది. ఇక్కడి ఒడ్లు 4 నుండి 6 మీటర్ల ఎత్తుగా ఉండి, నల్లరేగడి నేలతో కప్పబడి ఉంటాయి. దార్నా సంగమం తర్వాత గోదావరి మళ్లీ ఈశాన్య దిశగా తిరిగి, అనంతరం ఎడమ ఒడ్డున [[బంగంగా నది (మహారాష్ట్ర)|బంగంగా నదిని]] కలుపుకుంటుంది. ఆ తరువాత [[నందూర్-మాధ్మేశ్వర్]] వద్ద మరో ప్రధాన ఉపనది [[కడ్వా నది]] కలవడంతో నది ప్రవాహం గణనీయంగా పెరుగుతుంది. అక్కడి నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి నదులకు సాధారణమైన ఆగ్నేయ దిశలో ప్రవహించడం ప్రారంభిస్తుంది. గోదావరి [[నిఫాడ్]] తాలూకా విడిచి [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]] (పూర్వం అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా)లోని [[కొపర్గావ్]] తాలూకాలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ కొపర్గావ్, [[పుంటంబా]] పట్టణాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఆ తరువాత గోదావరి క్రింది జిల్లాల మధ్య సహజ సరిహద్దుగా ప్రవహిస్తుంది. * '''అహిల్యానగర్ – ఔరంగాబాద్ జిల్లాలు''': ఈ ప్రాంతంలో గోదావరి తన తొలి ప్రధాన ఉపనది అయిన [[ప్రవరా నది|ప్రవరా నదిని]] [[ప్రవరాసంగం]] వద్ద కలుపుకుంటుంది. ప్రవరా ఉపనది [[మండోహోల్]] ద్వారా ఈ పరీవాహక ప్రాంతం [[పుణే జిల్లా]] వరకు విస్తరిస్తుంది. [[పైఠన్]] వద్ద నిర్మించిన [[జయక్వాడి ఆనకట్టు]] కారణంగా [[నాథ్‌సాగర్ జలాశయం]] ఏర్పడింది. గోదావరి పరీవాహక ప్రాంతంలోనే మహారాష్ట్రలోని అత్యున్నత శిఖరమైన [[కల్సుబాయి]] ఉంది. * '''బీడ్ – జల్నా జిల్లాలు''' * '''బీడ్ – పర్భాణి జిల్లాలు''': ఈ ప్రాంతంలో [[సింధ్ఫానా నది]] గోదావరిలో కలుస్తుంది. ఇది బీడ్ జిల్లాలోని విస్తారమైన ప్రాంతాన్ని నీరు పారుదల చేసే ముఖ్య ఉపనది.<ref>{{cite web|title=Beed district|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html|access-date=15 January 2016|publisher=Government of Maharashtra}}</ref> సింధ్ఫానా ఉపనది అయిన [[బిందుసరా నది]] [[బీడ్]] నగరానికి ముఖ్య భౌగోళిక గుర్తింపుగా నిలుస్తుంది. సోన్పేట్ గ్రామ సమీపంలో గోదావరి [[పర్భాణి జిల్లా|పర్భాణి జిల్లాలోకి]] ప్రవేశించి [[గంగాఖేడ్]] తాలూకా గుండా ప్రవహిస్తుంది. గోదావరిని "దక్షిణ గంగా" అని పిలిచే కారణంగా ఈ పట్టణానికి "గంగాఖేడ్" (గంగా ఒడ్డున ఉన్న గ్రామం) అనే పేరు వచ్చింది. హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం, మరణించిన వారి అస్థికలను గోదావరిలో నిమజ్జనం చేయడానికి ఇది పవిత్ర క్షేత్రంగా భావించబడుతుంది.<ref>{{Citation needed|date=October 2021}}</ref> పర్భాణి జిల్లాలో గోదావరి ఎడమ ఒడ్డున [[ఇంద్రాయణి నది]], కుడి ఒడ్డున [[మసులి నది]] అనే చిన్న ఉపనదులను కలుపుకుంటుంది. జిల్లా చివరి తాలూకా [[పూర్ణా]] వద్ద అదే పేరుగల ప్రధాన ఉపనది [[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణా నది]] గోదావరిలో సంగమిస్తుంది.<ref>{{citation needed|date=December 2022}}</ref> అనంతరం గోదావరి [[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్ జిల్లాలోకి]] ప్రవేశిస్తుంది. నాందేడ్ పట్టణానికి సుమారు {{convert|10|km|mi|abbr=on}} ముందుగా [[విష్ణుపురి ఆనకట్టు]] నిర్మించబడింది. దీని ద్వారా ఆసియాలోని అతిపెద్ద ఎత్తిపోతల నీటిపారుదల పథకాలలో ఒకటి అమలులోకి వచ్చింది. నాందేడ్ దిగువన గోదావరి తన ఎడమ ఒడ్డున [[ఆస్నా నది|ఆస్నా నదిని]] కలుపుకుంటుంది. తరువాత గోదావరి వివాదాస్పదమైన [[బాబ్లీ ప్రాజెక్టు]] ప్రాంతం గుండా ప్రవహించి, మహారాష్ట్రలో తన ప్రవాహాన్ని [[మంజీరా నది]] సంగమం వరకు కొనసాగిస్తుంది.<ref>{{citation needed|date=December 2022}}</ref> అక్కడి నుంచి గోదావరి [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోకి]] ప్రవేశిస్తుంది. అనంతరం మళ్లీ మహారాష్ట్ర–తెలంగాణ రాష్ట్రాల సరిహద్దుగా ప్రవహిస్తూ, తెలంగాణలోని [[మంచిర్యాల జిల్లా]], మహారాష్ట్రలోని [[గడ్చిరోలీ జిల్లా|గడ్చిరోలీ జిల్లాలను]] వేరు చేస్తుంది. [[సిరొంచా]]–[[సోమనూర్ సంగమం]] ప్రాంతాల్లో వరుసగా [[ప్రాణహిత నది]], [[ఇంద్రావతి నది]] గోదావరిలో కలుస్తాయి.<ref>{{citation needed|date=December 2022}}</ref> <nowiki>==================================================================================</nowiki> '''గోదావరి నది''' [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] [[గంగా నది|గంగ]], [[సింధూ నది|సింధు]] తరువాత పొడవైన నది. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[నాసిక్]] దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, [[అరేబియా సముద్రము|అరేబియా సముద్రానికి]] 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి, [[నిజామాబాదు]] జిల్లా [[రెంజల్ మండలం|రేంజల్ మండలం]] [[కందకుర్తి]] వద్ద [[తెలంగాణ]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత [[ఆదిలాబాదు]], [[కరీంనగర్|జగిత్యాల]], [[ఖమ్మం]], ములుగు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి భద్రాచలం దిగువన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోనికి ప్రవేశించి [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[ఏలూరు జిల్లా]] [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా| కోనసీమ జిల్లాల]] గుండా ప్రవహించి అంతర్వేది వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీటర్లు.<ref>Eenadu special edition, 12 July, 2015</ref> ఈ నది ఒడ్డున [[భద్రాచలము|భద్రాచలం]], [[రాజమహేంద్రవరం]] వంటి పుణ్యక్షేత్రములు, పట్టణములు ఉన్నాయి. [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], భరద్వాజ, [[తుల్యభాగ]], కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. ఆ పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి. == గోదావరి నది ఇతిహాసం == పూర్వం బలి చక్రవర్తిని శిక్షించేందుకు శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] వామనావతారం ఎత్తి మూడడుగుల స్థలం కావాలని అడుగగా [[బలి చక్రవర్తి]] మూడడుగులు ధారపోసాడు. మహావిష్ణువు ఒక అడుగు భూమి పైన, రెండో అడుగు ఆకాశం పైన, మూడో అడుగు బలి తలపై పెట్టి పాతాళం లోకి త్రొక్కి వేస్తాడు. భూమండలం కనిపించకుండా ఒక పాదం మాత్రమే కనిపించడంతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కమండలం లోని నీటిలో సమస్త తీర్థాలను ఆవాహన చేసి ఆ ఉదకంతో శ్రీ [[మహావిష్ణువు]] పాదాలను అభిషేకించి, మహావిష్ణువును శాంతింపజేస్తాడు. అందువల్లనే గంగను విష్ణుపాదోద్భవి గంగా అని పిలుస్తారు. అలా పడిన గంగ పరవళ్ళు త్రొక్కుతుంటే శివుడు తన జటాజూటంలో బంధిస్తాడు. పరమశివుడిని మెప్పించి భగీరథుడు తన పితామహులకు సద్గతులను కలగజేయడానికి గంగను, గోహత్యాపాతకనివృత్తి కోసం [[గౌతమ మహర్షి]] గోదావరిని భూమికి తీసుకొని వస్తారు. ఒకానొకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి కరువుతో తినడానికి తిండి లేకుండా ఉన్న సమయంలో [[గౌతమ మహర్షి]] తన తపోశక్తితో తోటి ఋషులకు, వారి శిష్యులకు కరువు నుండి విముక్తి కలిగించి అన్నపానాలు దొరికే ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పుడు ఆ ఋషులు తమకు లేని తపోశక్తులు గౌతమునికి ఉన్నాయని ఈర్ష్యతో ఒక మాయ గోవును పంపి గౌతముడి [[పాడిపంటలు]] నాశనం చేయించారు. గౌతముడు ఒక దర్భతో ఆ గోవును అదలించగా అది మరణించింది. గౌతముడు తాను చేసిన గోహత్యాపాతకం నివృత్తి కోసం శివుడిని మెప్పించి గంగను భూమి మీదకు తెప్పించాడు ఆ గంగయే గోదావరి లేదా గౌతమీ నది. ఈ నదిని ఆ చనిపోయిన గోవు మీద నుండి ప్రవహింపజేసి తన గోహత్యాపాతకాన్ని విముక్తి చేసుకొన్నాడు. ఆ గోవుకి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. ఆ స్థలమే గోష్పాద క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రమే ఇప్పుడు [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలోని [[కొవ్వూరు]] పట్టణం. ==పుష్కరాలు== {{main|గోదావరి నది పుష్కరం}} దేశంలో ప్రతీ జీవ నదికీ పుష్కరం ఉన్నట్లే, గోదావరికి కూడా [[పుష్కరం]] ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం గురుడు [[సింహరాశి]]లోకి ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరికి పుష్కరం వస్తుంది. 2015, [[జూలై]] నెలలో గోదావరికి మహాపుష్కరం వచ్చింది. == గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు == <mapframe text="గోదావరిపై తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రాజెక్టులు: 1:[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]] 2: [[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]], 3: [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]], 4:[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]], 5:[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]" align="center" width="400" height="400" zoom="6" longitude="81.10" latitude="17.95">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 78.343056, 18.9675 ]}}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[శ్రీపాదసాగర్ ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.368056,18.845833 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 79.906667,18.811389] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.6564,17.2611 ] }}, { "type": "Feature", "properties": { "title": "[[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆనకట్ట]]", "marker-symbol": "-number", "marker-color": "302060" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 81.7658,16.9308] }} ]} </mapframe> {{Clear}} == ఉప నదులు == [[ఫైలు:Rail bridge godavari.jpg|thumb|250px|రాజమండ్రి వద్ద గోదావరి నదిపై రైల్వే వంతెన]] గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతం 3,13,000 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ,ఆంధ్ర ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌ఘడ్, ఒడిషా రాష్ట్రాలలో వ్యాపించి ఉంది. ఈ నది ప్రధాన ఉపనదులు: * వైన్‌గంగా * [[పెన్ గంగ]] * [[వార్ధా నది]] * [[మంజీరా|మంజీరా నది]] * [[ఇంద్రావతి నది]] * బిందుసార * [[శబరి నది]] * [[ప్రవర]] * ఫూర్ణా * [[ప్రాణహిత]]: ఈ నది [[ప్రాణహిత వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] మీదుగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది [[మంచిర్యాల]] పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref name="ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=ప్రకృతి ఒడిలో వన్యప్రాణులు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |accessdate=22 April 2020 |date=12 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422170803/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/prakruti+odilo+vanyapraanulu-newsid-76228913 |archivedate=22 April 2020 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాలు |url=https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |accessdate=22 April 2020 |work=Sakshi |date=30 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171706/https://www.sakshi.com/news/education/communal-wildlife-conservancies-389884 |archivedate=22 April 2020 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[సీలేరు నది]] * [[కిన్నెరసాని]] * [[మానేరు నది|మానేరు]] == గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రాలు == [[ఫైలు:Godavari matha.jpg|thumb|250px|రాజమహేంద్రవరం వద్ద గోదారమ్మ విగ్రహం]] * [[త్రయంబకేశ్వర్]], * [[నాసిక్]], * [[బాసర]], * [[కోటిలింగాల]], * [[మంథని]] * [[కాళేశ్వరం]], * [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], * [[భద్రాచలం]], * [[పట్టిసం|పట్టిసం (పట్టిసీమ),]] * [[రాజమహేంద్రవరం]], * [[కొవ్వూరు]], * [[మందపల్లి]], * [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], * [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]], * [[అంతర్వేది]] *[[అప్పన్‌పల్లి|అప్పన్నపల్లి]] [[శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం (అప్పన్నపల్లి)|శ్రీ బాల బాలాజీ వారి దేవస్థానం.]] *[[మురమళ్ళ]], [[శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి దేవాలయం (మురమళ్ళ)]] ==గోదావరి ప్రాంతపు కవులు== తెలుగులో తొలి కావ్యరచన కాలం నుండి గోదావరి ప్రాంతంలో అనేకమంది కవులు చాలా కావ్యాలను రచించారు. వీరిలో ఎక్కువమంది ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళు. ప్రాచీనకాలం నుండి 1980 ప్రాంతం వరకు గోదావరి ప్రాంతంలో వెలసిన కవులలో కొందరు.<ref>గోదావరి ప్రాంతపు కవులు, డా. గల్లా చలపతి, [[మాతల్లి గోదావరి]], పుష్కర ప్రత్యేక సంచిక, 2003, పేజీలు: 52-59.</ref> * [[ఏనుగు లక్ష్మణకవి]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] * [[జగన్నాథ పండితరాయలు]] * [[తామరపల్లి తిమ్మయ్య]] * [[నింబార్కుడు]] * [[యథావాక్కుల అన్నమయ్య]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg|thumb|250px|గోదావరి నదిపై [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో సర్ [[ఆర్థర్ కాటన్]] నిర్మించిన దుమ్ముగూడెం బ్యారేజీ File:Godavari River during 2005 floods at BCM.jpg|thumb|250px|భద్రాచలం వద్ద వరద గోదావరి ఫైలు:godavari-2.jpg|thumb|250px|పాపికొండల్లో గోదావరి పదనిసలు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కృష్ణ గోదావరి ప్రాణహిత బేసిన్ భౌగోళిక చరిత్ర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ నదులు|state=collapsed}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నదులు|state=collapsed}} {{తెలంగాణ నదులు}} {{తూర్పుకనుమలు|state=collapsed}} {{గోదావరి నది}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} {{విశేషవ్యాసం|2005 సెప్టెంబర్ 14}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:గోదావరి}} [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా నదులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 2fydntv05b3uvzd5g5uvd1dggdkgko8 0 1351 4920591 4803024 2026-08-05T10:28:19Z Meesa vyshnavi 152481 4920591 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Karimnagar district | settlement_type = [[Districts of Telangana|District]] of [[Telangana]] | total_type = Total | native_name = | image_skyline = LMD Reservoir Karimnagar.jpg | image_alt = | image_caption = [[Lower Manair Dam]] reservoir, Karimnagar | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''Karimnagar district''' |type=shape |id=Q15373 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Karimnagar district of Telangana |type2=line|id2=Q677037|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Telangana }} | map_alt = | map_caption = Location in Telangana | coordinates = {{Coord|18.43694|79.124167|display=inline,title}} | coor_pinpoint = Karimnagar | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[India]] | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Telangana]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = Established | established_date = | seat_type = Headquarters | seat = [[Karimnagar]] | parts_type = [[List of mandals of Telangana|Mandalas]] | parts_style = para | p1 = 16 | area_total_km2 = 2,128 | area_footnotes = | population_as_of = 2011 | population_total = 1005711 | population_footnotes = | population_urban = 30.72% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = [[Literacy in India|Literacy]] | demographics1_info1 = 69.16% | demographics1_title2 = Sex ratio | demographics1_info2 = 993 | leader_title = [[District collector]] | leader_name = [[పమేలా సత్పతి]] (ఐఏఎస్) (2023 అక్టోబరు 30) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = TG–02<ref>{{Cite web|url=http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana|title = Telugu States Latest News, Breaking News, News Headlines, Live Updates, Today Top News}}</ref> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://karimnagar.telangana.gov.in/}} | official_name = }} '''కరీంనగర్''' జిల్లా, [[తెలంగాణా]] రాష్ట్రంలోని 33 జిల్లాలలో ఒకటి.<ref name="”మూలం”">http://www.mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Karimnagar.pdf</ref> == జిల్లా సరిహద్దులు == {{maplink|type=shape||text=కరీంనగర్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=250|frame-height=250|zoom=8}} జిల్లాకు ఉత్తరాన [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], ఈశాన్యాన [[మహారాష్ట్ర]], [[చత్తీసుగఢ్]] రాష్ట్రాలు, దక్షిణాన [[హన్మకొండ జిల్లా]], ఆగ్నేయాన [[మెదక్ జిల్లా]], పశ్చిమాన [[నిజామాబాదు జిల్లా]] ఉంది. == జిల్లా పేరు వెనుక చరిత్ర == {{వేదిక|తెలంగాణ|Telangana.png}} కరీంనగర్, సయ్యద్ కరీముద్దీన్ ఖిలాదారు పేరుమీదుగా నామకరణం చేయబడింది. పురాతన కాలం నుండి [[చతుర్వేదాలు|వేద]] అభ్యాసన కేంద్రంగా ప్రసిద్ధిపొందింది. పూర్వం ఈ ప్రాంతానికి 'సబ్బినాడు' అని పేరు. కరీంనగర్, [[శ్రీశైలం]] లలో దొరికిన, [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజులు]] ప్రోల, ప్రతాపరుద్రుని శాసనాలు ఈ ప్రాంత ఘనమైన చరిత్రకు నిదర్శనాలు. కరినగరం కరి అనగా ఏనుగు, ఏనుగులు తిరిగే నగరం కావున ఈ నగరానికి కరినగరం అని పేరు వచ్చింది, కాలక్రమేణా కరీంనగర్ అని పిలువబడుతుంది. == జిల్లా చరిత్ర == [[File:Apollo karimnagar.jpg|thumb|కరీంనగర్‌లో అప్పూలో రీచ్|230x230px]] [[నిజాం]] పరిపాలనలో కరీంనగర్ ఒక రాజధాని. మాజీ భారత ప్రధానమంత్రి [[పి.వి.నరసింహారావు]], ప్రసిద్ధ కవులు [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి|సింగిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి]] (సినారె), [[వేములవాడ భీమకవి]], పలు సుప్రసిద్ధ వ్యక్తులు కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందినవారు. [[గోదావరి]] నది ఈ ప్రాంత సౌందర్యమును మరింత ఇనుమడింపజేస్తున్నది. కరీంనగర్ [[గోండ్లు]], [[కోయ|కోయలు]], [[చెంచులు]], [[లంబాడీలు]], [[ఎరుకల]], తొటి, మొదలైనటువంటి అనేక గిరిజన జాతులకు ఆవాసము. ఈ ప్రాంతీయులు సున్నితమైన లోహకళ అయినటువంటి వెండి నగిషీ పనిలో మంచి నిపుణులు. [[1905]]కు పూర్వం ''ఎలగందల్ జిల్లా''గా ప్రసిద్ధి చెందింది.1905లో పూర్వపు వరంగల్‌ జిల్లా నుండి పరకాల తాలూకాను జిల్లాలో కలిపి, [[లక్సెట్టిపేట]], చెన్నూరు తాలూకాలను అదిలాబాద్‌ జిల్లాలో, [[సిద్దిపేట]] తాలూకాను మెదక్‌లో చేర్చి జిల్లాను 7 తాలూకాలతో పునర్‌వ్యవస్థీకరించి, కరీంనగర్ జిల్లాగా నామకరణం చేశారు. కరీంనగర్ కు 30. కి.మీ. దూరంలో గోదావరి నది శాఖైన మూలవాగు తీరంలో [[వేములవాడ]] రాజరాజేశ్వరస్వామి పుణ్యక్షేత్రం ఉంది. ఇక్కడ శివరాత్రి ఉత్సవాలు కన్నుల పండుగగా జరుగుతాయి, గోదావరి తీరాన గల ప్రసిద్ధ [[కాళేశ్వర క్షేత్రము|కాళేశ్వర క్షేత్రం]] ఈ జిల్లాలో ఉంది. కరీంనగర్ కు ఉత్తరంగా 50 కి.మీ. దూరంలో గోదావరీ తీరంలోని [[ధర్మపురి]]లో [[శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]] ఉంది. ఇవికాక జగిత్యాల [[కొండగట్టు]] దగ్గర శ్రీఆంజనేయస్వామి ఆలయం ఎత్తైన పర్వతంపై ఉంది. [[హుజూరాబాద్|హజూరాబాద్]] సమీపానగల కొత్తగట్టు వద్ద అరుదైన [[శ్రీ మత్సగిరీంద్ర స్వామి]] వారి ఆలయం ఉంది. రామగుండం వద్ద ఉన్న [[ఫెర్టిలైజర్ కార్పోరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా]] బొగ్గు ముడిపదార్థంగా ఉపయోగించి ఎరువును తయారుచేసిన మొట్టమొదటి ఫ్యాక్టరీ. [[బొగ్గు|నల్ల బంగారం]] ఉత్పత్తిలో సిరులపంట పండిస్తున్న సింగరేణి కాలరీస్ కంపనీ కు, ఖజానాలో ఎక్కువ ఆదాయం లభించేది [[రామగుండం]] బొగ్గు గనుల నుంచే. == భౌగోళిక స్వరూపం == * వర్షపాతం - 953 మి.మీ. * అడవుల శాతం - 21.18 * నదులు: [[మానేరు నది|మానేరు]]. [[గోదావరి]] నది దాదాపు 283 కిలో మీటర్లు ఈ జిల్లాలో ప్రవహిస్తోంది. == నది == ● మానేరు నది == ప్రాజెక్టులు == ● లోయర్ మానేరు డ్యాం == పంటలు== ● వరి, ● పత్తి, ● మొక్క జొన్న, == పార్కులు== ● జింకలు పార్కు, ఉజ్వల పార్క్ == పరిశ్రమలు == === నేషనల్ ధర్మల్ పవర్ === [[రామగుండం]] వద్ద 2,600 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసే నేషనల్ ధర్మల్ పవర్ స్టేషను‌లో ఒక భాగమైన ఎన్ టి పి సి (రామగుండం, తెలంగాణ, ఇండియా). ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోని అతిపెద్ద విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రం. భారతదేశంలో ఐ ఎస్ ఓ 14001 సర్టిఫికేషన్ పొందిన ''' సూపర్ ధర్మల్ పవర్ స్టేషన్''' ఇది మాత్రమే. ఇది అంతర్జాతీయంగా 6వ శ్రేణిలో ఉన్న పవర్ జనరేటర్. దీని స్థాపిత పవర్ కెపాసిటీ 19,435 మెగావాట్లు. నవరత్న ఈ సంస్థ 25 సంవత్సరాల సర్వీసును పూర్తి చేసుకుని ప్రభుత్వ సంస్థలలో నవరత్న స్థాయికి చేరుకుంది. ==== సౌర విద్యుత్తు ==== రామగుండం వద్ద 10 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని ఎన్.టి.పి.సి. సంస్థ ప్రారంభించింది. ప్రస్తుతం అక్కడ సౌరవిద్యుత్తు ఉత్పత్తి జరుగుతున్నది. ==== సింగరేణి కొలరీస్ కంపెని లిమిటెడ్ ==== గోదావరీ తీరంలో బొగ్గు అన్వేషణ, వినియోగానికి అధికారయుత సంస్థ '''సింగరేణి కొలరీస్ కంపెనీ లిమిఆటెడ్'''. సింగరేణి బొగ్గు గని దక్షిణ భారతదేశం లోని ఏకక బొగ్గుగని. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో [[అదిలాబాద్]], [[కరీంనగర్]], [[ఖమ్మం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలలో]] ఈ సంస్థకు గనులు ఉన్నాయి. ==== కెసోరామ్ సిమెంట్ కర్మాగారం ==== '''కెసొరామ్ సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ '''బిర్లా గ్రూప్ కంపెనీలలో ఒకటి. 1967లో ఇది అవతరించింది. ఒకరోజుకు 2500 మెట్రిక్ టన్నుల సిమెంటును ఉత్పత్తి చేస్తూ ఈ సిమెంట్ ప్లాంట్ దక్షిణ భారతదేశంలో అతి పెద్దదైన సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ. ఈ కంపెనీ సాంకేతికంగా జాతీయ సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తూ అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే అంతర్జాతీయ సాంకేతికతను వాడుకుంటున్నది. ==== గ్రానైట్ పరిశ్రమ==== టాన్ బ్రౌన్, మేపిల్ బ్రౌన్ జాతి గ్రానైట్‌కు కరీంనగర్ జిల్లా అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందింది. కరీంనగర్ జిల్లాలోని ఒడియారమ్ గ్రామం లోని గ్రానైట్ 2008 ఒలింపిక్స్ క్రీడల సమయంలో చైనా ఉపయోగించుకున్నది. చైనా ఉపయోగించుకున్నప్పటి నుండి ఈ గ్రానైట్ అంతరజాతీయ పరంగా ముఖ్యంగా ఆసియా దేశాలలో ప్రబలమైంది. జపాన్‌తో సహా ఆసియాదేశాలు కరీంనగర్ గ్రానైట్‌ను వివిధ ప్రాజక్ట్‌లకు ఉపయోగించుకుంటుంది. పలు దేశాలు గ్రానైటును ఉత్తమ నాణ్యత, తక్కువ వెలకు లభించిన కారణంగా వాడుకుంటున్నాయి. కరీంనగర్‌లో మనకొండూరు, మల్లైల్, కేశవపట్టణం, కరీంనగర్ మొదలైన మండలాలలో 600 లకు పైగా క్వారీలు విస్తరించి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ అంతర్జాతీయంగా పేరొందిన క్వారీలు మాత్రం 20. ఒక మాసానికి 10,000 నుండి 12,000 క్యూబిక్ మీటర్ల గ్రానైట్ ఉత్పత్తులు కరీంనగర్ నుండి చైనా, ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి ఔతుంది. కరీంనగర్ జిల్లా గ్రానైట్ ఆదాయం ఒక సంవత్సరానికి 500 కోట్ల రూపాయలు ఉంటుంది. రైల్వే శాఖ కూడా గ్రానైట్ ఎగుమతుల ద్వారా మంచి అదాయాన్ని పొందుతుంది. గ్రానైట్ రవాణా కొరకు కరీంనగర్, గంగదారా, ఉప్పల్ రైల్వే స్టేషను‌లలో ప్రత్యేక ప్లాట్‌ఫారములు నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడి నుండి గ్రానైట్ [[చెన్నై]], [[కాకినాడ]] రేవుల ద్వారా చైనాదేశానికి ఎగుమతి చేయబడుతుంది. ఈ గ్రానైట్ [[చైనా]] దేశానికి పంపిన తరువాత అక్కడ పాలిష్ చేయబడి [[జపాన్]] వంటి ఆసియాదేశాలకు అమ్మబడుతుంది. బృహత్తరమైన గ్రానైట్ రాళ్ళను పైకి ఎత్తి పెట్టడానికి ఉపయోగిస్తున్న క్రేన్లు కూడా అనేక లక్షలు సంపాదిస్తున్నాయి. అలాగే [[గ్రాఫైట్]] ఎగుమతుల ద్వారా అనేకమందికి ఉపాధి కూడా లభిస్తుంది. === సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థలు === కరీంనగర్ ఇప్పుడిప్పుడే అంకురిస్తున్న '''ఐటి ప్రొడక్ట్స్, స్టార్టప్స్''' యొక్క నిలయం . వీటిలో కొన్ని కంప్లీట్ ఐటి సొల్యూషన్స్, స్ఫూర్తి ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్, బ్లూ-రే టెక్నాలజీస్, పెన్సిల్ కోడర్స్ లాబ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, మెలంగో లాబ్స్ ఐ ఎన్ సి, డి ఐ ఎస్ సి కంప్యూటర్ === ఆరోగ్య సంరక్షణ === కరీంనగర్ గత రెండు దశాబ్ధాలుగా చుట్టుపక్కల తాలూకాలకు ప్రధాన ఆరోగ్యసంరక్షణా కేంద్రంగా ఉంటుంది. [[జగిత్యాల]], [[సిరిసిల్ల]], రామగుండం, [[కొడిమ్యాల్]], [[చెప్పియల్]], [[మంథని]], [[హుజూరాబాద్]], [[హుస్నాబాద్]], [[చొప్పదండి]], మల్యాల్, గంగాధర తాలూకాలకు కేంద్రమై ఉన్న కరీంనగర్ ఆరోగ్యసంరక్షణా కేంద్రంగా కూడా ప్రధానమైంది. జిల్లా మొత్తం నుండి రోగులు ఆరోగ్యసంరక్షణ కొరకు కరీంనగర్ మీద ఆధారపడుతుంటారు. ప్రభుత్వాసుపత్రి కూడా రోగులకు తగిన చికిత్స అందజేయడంలో కీలకపాత్ర వహిస్తుంది. === ఆస్పత్రులు === కరీంనగర్ జిల్లాలో [[ఎల్లారెడ్డిపేట]] మండలంలో అశ్వినీ హాస్పిటల్ ఉంది. జిల్లాలోనే మొదటి సారిగా పాము కాటుకు చికిత్స ప్రారంభించింది ఇక్కడే. == పరిపాలనా విభాగాలు, నియోజక వర్గాలు == శాసనసభ నియోజకవర్గాలు 4 *[[మానుకొండూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]], *[[హుజురాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] *[[కరీంనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]], *[[చొప్పదండి|చొప్పదండి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] లోక్‌సభ స్థానాలు: 2 *[[పెద్దపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] *[[కరీంనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] === స్థానిక స్వపరిపాలన === * పురపాలక సంఘాలు: [[కరీంనగర్]], [[జమ్మికుంట]], [[హుజూరాబాద్|హుజురాబాద్]], *గ్రామ పంచాయితీలు: జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన గ్రామ పంచాయితీలుతో కలుపుకొని 306 గ్రామ పంచాయితీలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=http://telugu.v6news.tv/లిస్టు-విడుదల-తెలంగాణలో|title=తెలంగాణలో పంచాయితీల లెక్క ఇదే|website=|access-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331192739/http://telugu.v6news.tv/%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81-%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B2-%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%B2%E0%B1%8B|archive-date=2018-03-31|url-status=dead}}</ref> == కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలలో చేరిన మండలాలు == భౌగోళికంగా కరీంనగర్ జిల్లాలో పునర్య్వస్థీకరణకు ముందు 57 మండలాలు ఉన్నాయి. పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా కరీంనగర్ జిల్లాలోని 57 పాత మండలాలు నుండి, కొత్తగా ఏర్పడిన [[జగిత్యాల జిల్లా]] 15 మండలాలతో,<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 226, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref> [[పెద్దపల్లి జిల్లా]] 11 మండలాలతో,<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 227, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref> [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా]] 9 మండలాలతో<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 228, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref> కొత్త జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. కొత్తగా ఏర్పడిన [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]]లో 4 మండలాలు,<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 233, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref> [[సిద్ధిపేట జిల్లా|సిద్దిపేట జిల్లా]]లో 3 మండలాలు,<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 240, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref> పూర్వపు [[హన్మకొండ జిల్లా|వరంగల్ పట్టణ జిల్లాలో]] ప్రస్తుతం హన్మకొండ జిల్లాలో 3 మండలాలు<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 231, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref> కలిసాయి. === జగిత్యాల జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[జగిత్యాల మండలం]] # [[రాయికల్ మండలం|రాయకల్ మండలం]] # [[సారంగపూర్ మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|సారంగాపూర్ మండలం]] # [[ధర్మపురి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి మండలం]] # [[పెగడపల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|పెగడపల్లి మండలం]] # [[గొల్లపల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|గొల్లపల్లి మండలం]] # [[కొడిమ్యాల మండలం]] # [[మల్యాల మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మల్యాల మండలం]] # [[కోరుట్ల మండలం]] # [[మెట్‌పల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మెట్‌పల్లి మండలం]] # [[మల్లాపూర్ మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మల్లాపూర్ మండలం]] # [[ఇబ్రహీంపట్నం మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|ఇబ్రహీంపట్నం మండలం]] # [[మేడిపల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మేడిపల్లి మండలం]] # [[కథలాపూర్ మండలం]] # [[వెల్గటూర్ మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|వెల్గటూర్ మండలం]] {{Div end}} === పెద్దపల్లి జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[పెద్దపల్లి మండలం]] # [[ఓదెల మండలం]] # [[సుల్తానాబాద్ మండలం]] # [[జూలపల్లి మండలం]] # [[ఎలిగేడు మండలం]] # [[ధర్మారం మండలం]] # [[రామగుండం మండలం]] # [[శ్రీరాంపూర్ మండలం]] # [[కమాన్‌పూర్ మండలం]] # [[మంథని మండలం]] # [[ముత్తారం మండలం (పెద్దపల్లి జిల్లా)|ముత్తారం మండలం]] {{Div end}} === రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[సిరిసిల్ల మండలం]] # [[గంభీరావుపేట మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|గంభీరావుపేట్ మండలం]] # [[వేములవాడ మండలం]] # [[చందుర్తి మండలం]] # [[బోయినపల్లి మండలం]] # [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]] # [[ముస్తాబాద్ మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|ముస్తాబాద్ మండలం]] # [[ఇల్లంతకుంట మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|ఇల్లంతకుంట మండలం]] # [[కోనరావుపేట మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|కోనరావుపేట మండలం]] {{Div end}} === జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు === *[[మల్హర్రావు మండలం]] *[[కాటారం మండలం]] *[[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహదేవ్‌పూర్ మండలం]] *[[మహముత్తారం మండలం|మహాముత్తారం మండలం]] == సిద్దిపేట జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు == *[[హుస్నాబాద్ మండలం]] *[[అక్కన్నపేట మండలం]] *[[కోహెడ మండలం]] *[[బెజ్జంకి మండలం]] === పూర్వపు వరంగల్ పట్టణ (ప్రస్తుత హన్మకొండ జిల్లా) జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు === *[[ఎల్కతుర్తి మండలం (వరంగల్ పట్టణ జిల్లా)|ఎల్కతుర్తి మండలం]] *[[భీమదేవరపల్లి మండలం]] *[[కమలాపూర్ మండలం (వరంగల్ పట్టణ జిల్లా)|కమలాపూర్ మండలం]] == కరీంనగర్ జిల్లాలోని మండలాలు == పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత కరీంనగర్ జిల్లాపరిధిలో 12 పాత మండలాలకు అదనంగా 4 కొత్త మండలాలు ఏర్పాటుతో కలిపి 16 మండలాలు, రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లు ([[కరీంనగర్]], [[హుజూరాబాద్|హుజారాబాద్]]), 210 రెవెన్యూ గ్రామాలతో అవతరించింది. అందులో 5 నిర్జన గ్రామాలు.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 225, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016</ref><ref name="ptRaj">పంచాయత్ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్‌సైటులో [http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0220000000&ptype=B&button1=Submit కరీంనగర్ జిల్లా తాలూకాల వివరాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181325/http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0220000000&ptype=B&button1=Submit |date=2007-09-30 }}. జూలై 26, 2007న సేకరించారు.</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[కరీంనగర్ మండలం]] # [[మానకొండూరు మండలం]] # [[తిమ్మాపూర్ మండలం]] # [[గంగాధర మండలం]] # [[రామడుగు మండలం]] # [[చొప్పదండి మండలం]] # [[చిగురుమామిడి మండలం]] # [[హుజూరాబాద్ మండలం]] # [[వీణవంక మండలం]] # [[వి.సైదాపూర్ మండలం]] # [[జమ్మికుంట మండలం]] # [[శంకరపట్నం|శంకరపట్నం మండలం]] # [[కొత్తపల్లి మండలం (కరీంనగర్)|కొత్తపల్లి మండలం]]* # [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]]* # [[గన్నేరువరం మండలం]]* # [[ఇల్లందకుంట మండలం (కరీంనగర్)|ఇల్లందకుంట మండలం]]* {{Div end}} గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో  కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు (4) == రవాణా వ్వవస్థ == === రహదారి మార్గం === కరీంనగర్ [[హైదరాబాదు]]కు 162 కి.మీ., వరంగల్ 70 కిలోమీటర్లు, నిజామాబాదు నుండి150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. [[అదిలాబాదు]], [[నిజామాబాదు]], [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల తెలంగాణ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ జోనల్ ప్రధాన కార్యాలయం కరీంనగర్ జిల్లాలో ఉంది. రోజుకు 2,500 బస్సులు దాటి వెళ్ళే చురుకైన బస్సు స్టేషను‌లలో కరీంనగర్ బస్‌స్టేషను ఒకటి. . ఇక్కడి నుండి [[హైదరాబాదు]], [[సికింద్రాబాద్]]కు మాత్రం వాల్వో బస్సుల వంటి అధునాతన బస్సులతో పాటు 300 బస్సులను నడుపుతుంటారు. అలాగే [[అదిలాబాదు]], [[నిజామాబాదు]], [[వరంగల్]], [[ఖమ్మం]], [[నల్గొండ]], [[విజయవాడ]], [[గుంటూరు]], [[పిడుగురాళ్ళ]], [[ఒంగోలు]], [[కావలి]], [[కందుకూరు]], [[నెల్లూరు]], [[పుట్టపర్తి]], [[తిరుపతి]] మొదలైన తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ లలోని ఊర్లకు బస్సులు నడుస్తుంటాయి . అలాగే ఇతర ప్రాంతాలైన ముంబాయి, భివంది, శిరిడీ, చంద్రపూరు, గద్చిరోలి, గొండియా, రామ్‌టెక్, అహిరి వంటి మహారాష్ట్రంలోని ఊర్లకు బస్సులను నడుపుతుంటారు. అలాగే కర్నాటక రాష్ట్రంలోని బెంగుళూరుకు వాల్వో బస్సులను నడుపుతుంటారు. === రైలు మార్గం === [[దస్త్రం:Karimnagar railway station.jpg|thumb|కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషను వద్ద ఆగిన గూడ్స్ రైలు|230x230px]] కరీంనగర్ '''సింగిల్ రైల్వే బ్రాడ్ గేజి లైన్''' చేత ఉత్తర తూర్పు రైల్వే (ఢిల్లీ నుండి చెన్నై) 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పెద్దపల్లి వద్ద అనుసంధానించబడి ఉంది.అలాగే కరీంనగర్ నుండి 48 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న జగిత్యాల వద్ద ఉత్తర పడమట రైల్వే లైన్‌తో అనుసంధానించబడి ఉంది. ప్రతిరోజు (జగిత్యాల-సిరిపుర్‌కు పుష్-పుల్ పాసింజర్ అప్ అండ్ డౌన్), వారానికి ఒక సారి జగిత్యాల-విజయవాడలకు రైళ్ళను నడుపుతున్నారు. ఈ రైలు ప్రతి మంగళ, గురువారాలలో కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషను ద్వారా పోతుంది. గ్రానైట్ రవాణా ద్వారా భారతీయ రైల్వేకు ఆదాయాన్ని సమకూర్చే అతి తక్కువ పట్టణాలలో కరీంనగర్ జిల్లా ఒకటి. అతి సమీపంలోని రైల్వే కూడలి [[ఖాజీపేట]]. అక్కడ నుండి సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌తో సహా 147 రైళ్ళు ఈ రైలు మార్గం నుండి నడుస్తుంటాయి. ఈ మార్గం గుండా రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్, ఎ పి ఎక్స్‌ప్రెస్ నడుస్తుంటాయి. 2009లో భారతీయ రైల్వే గుడ్స్- ఫ్రైట్ రవాణా సమయంలో కరీంనగర్ - జగిత్యాల రైల్వే ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. {{fact}}భారతప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చిన ప్రణాళికను అనుసరించి, కరీంనగర్ రైల్వే లైన్ల నిర్మాణం పూర్తి అయినట్లైతే, కరీంనగర్ రైల్వే జంక్షన్ తూర్పు- పడమర, ఉత్తర దక్షిణాల రైలు మార్గాను అనుసంధానించే పెద్ద రైల్వే కూడలిగా మారుతుంది. * బి.ఆర్ అంబేద్కర్ స్టేడియం. === వాయు మార్గం === కరీంనగర్‌కు 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రామగుండంలోని '''బసంత నగర్ కేశోరామ్ సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ ''' వద్ద ఉన్న విమానాశ్రయం నుండి భారత ప్రభుత్వ సంస్థ ఎయిర్ ఇండియాలో అంతర్భాగంగా ఉన్న వాయుదూత్ విమానాలు నడిపే సమయంలో సర్వీసులు ఉండేవి. [[వాయుదూత్]] విమాన సేవలను నిలిపి వేసిన తరువాత ఈ విమానాశ్రయం వాడుకలో లేదు. 2010 లో ఈ విమానాశ్రయం చాలా ప్రముఖ వ్యక్తుల విమానాలు నిలపడానికి అత్యవసర పరిస్థితిలో [[ఎయిర్ ఇండియా]] విమానాలు నిలపడానికి వాడబడుతుంది. తెలంగాణా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలంగాణాలోని రెండవ విమానాశ్రయంగా ఈ విమానాశ్రయాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని యోచిస్తుంది. కరీంనగర్‌కు సమీపంలోని ముఖ్య విమానాశ్రయం 162 కిలోమీటర్ల దూరంలో హైద్రాబాదు శివార్లలో గల '''[[రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] '''. == జనాభా లెక్కలు == {{bar box |width=250px |barwidth=100px |title=Religions in Karimnagar |titlebar=#E5E4E2 |left1=Religion |right1=Percentage |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందు]]|orange|80}} {{bar percent|[[ముస్లిం]]|#00693E|15}} {{bar percent|[[క్రిస్టియన్]]|#5218FA|4}} {{bar percent|[[సిఖ్కు]]|#FF007F|1}} }} * రాష్ట్ర వైశాల్యంలో జిల్లా వైశాల్యం శాతం - 4.29 * రాష్ట్ర జనాభాలో జిల్లా జనాభా శాతం - 4.59 * నగరీకరణ - 20.55% [[2011]] భారతదేశ గణాంకాలను అనుసరించి,<ref>{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-104&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan |title=Population statistics of towns and cities in india |website= |access-date=2006-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061117081029/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-104&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan |archive-date=2006-11-17 |url-status=live }}</ref> కరీంనగర్ జనసంఖ్య 2,99,660. వీరిలో పురుషుల శాతం 51% స్త్రీల శాతం 49%. సరాసరి అక్షరాస్యత శాతం 86.75%, ఇది జాతీయ అక్షరాస్యత 74.04% కంటే అధికం: వీరిలో పురుషుల అక్షరాస్యత 92.61%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 80.79%. కరీంనగర్‌లో, జనాభాలో 12% అరు సంవత్సరాలకంటే త్క్కువైన వారు.<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |title=Population, population in the age group 0-6 and literates by sex - Cities/Towns (in alphabetic order): 2001 |website= |access-date=2004-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |url-status=live }}</ref> == సంస్కృతి == * సంస్కృతి:- కరీంనగర్ జిల్లాలో అత్యధికులు మాట్లాడే భాష తెలుగు. సంప్రదాయవస్త్రాలైన [[చీర]], [[ధోవతి]] లే కాకుండా అధునిక వస్త్ర ధారణ కూడా చేస్తుంటారు. * పండగలు:- కరీంనగర్ ప్రత్యేకత అయిన [[బతుకమ్మ పండుగ]]ను ఇక్కడి ప్రజలు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ సందర్భంలో బతుకమ్మను అందమైన స్థానికంగా లభించే పూలతో అలకంకరించి సామూహికంగా సాంప్రదాయకమైన గీతనృత్యాలతో స్త్రీలు వేడుక చేసుకుంటారు. ఇతర హిందూ పండుగలైన ఉగాది, శ్రీరామనవమి, వినాయకచవితి, హోలి, శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి, దసరా, దీపావళి, సంక్రాంతి, మహాశివరాత్రి పండుగలు జరుపుకుంటారు. అలాగే ముస్లిములు రంజాన్, మొహరమ్ వంటి పండుగలు జరుపుకుంటారు. అలాగే క్రైస్తవులు క్రిస్‌మస్, గుడ్‌ఫ్రైడే జరుపుకుంటారు. * ఆహార సంస్కృతి:- కరీంనగర్ జిల్లా ప్రత్యేక ఆహారం పిండివంటలలో సకిలాలు ఒకటి. సాధారణంగా సంక్రాంతి పండుగ సందర్భంలో వీటిని ప్రతి ఇంట చేసుకుంటారు. బియ్యపు పిండి, నువ్వులు కలిపి తయారు చేసిన పిండిని నూనెలో దేవి వీటిని తయారు చేస్తారు. కరీంనగర్‌లో అత్యధికులు హిందువులు. అయినా ఈ ప్రదేశం భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి ముందు గుర్తించతగిన ముస్లిం పాలకుల చేత పాలించబడింది. కరీంనగర్‌లో హిందువుల శాతం 80%, ముస్లిముల శాతం 4%, సిక్కులు 1%. కరీంనగర్ జిల్లా అంతటా అనేక హిందూ ఆలయాలు, మసీదులు, చర్చిలు, గురుద్వారాలు ఉన్నాయి. ప్రజలు ప్రతి మతాన్ని గౌరవిస్తూ ఒకరితో ఒకరు సహకారంతో జీవిస్తున్నారు. ==సినిమా థియేటర్లు== * 1 ప్రతిమ మల్టీప్లెక్సు థియేటర్ (2 తెరలు) * 2 ABR మల్టీప్లెక్స్ భారత్ (3 స్క్రీన్లు) థియేటర్ * 3 శ్రీనివాస థియేటర్ ... మల్టీప్లెక్సు (3 తెరలు) * 4 వెంకటసాయి థియేటర్ * 5 శ్రీ తిరుమల థియేటర్ * 6 రాజ థియేటర్ * 7 వెంకటేశ్వర థియేటర్ * 8 తిరందాజ్ థియేటర్ * 9 శివ థియేటర్ * 10 సాయికృష్న థియేటర్ * 11 మమత థియేటర్ * 12 రోజ్ థియేటర్ (మూసివేయబడింది) * 13 బాలకృష థియేటర్ (మూసివేయబడింది) * 14 నటరాజ్ థియేటర్ (మూసివేయబడింది) == విద్యాసంస్థలు== ఆంధ్రప్రదేశ్ వాయవ్యదిశలో ఉన్న విద్యావిషయ ప్రధాన కేంద్రాలలో కరీంనగర్ ఒకటి. కరీంనగర్ అనేక మేధావులను, రాజకీయ నాయకులను, కవులను, సాంకేతిక నిపుణులను పలు దశాబ్ధాలుగా తయారు చేసింది. ప్రధానమంత్రిగా సేవలందించిన '''[[పి. వి. నరసింహారావు]]''' వారిలో ఒకరు. కరీనగర్ జిల్లాలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు. * [[శాతవాహన విశ్వవిద్యాలయం]], కరీంనగర్. * జవహర్ లాల్ నెహ్రూ టెక్నోలాజికల్ యూనివర్సిటీ, కరీంనగర్, నాచుపల్లి. * [[నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన|నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన్]] (ఎన్ ఎ సి ) ఈ విశ్వవిద్యాలయం ఒక ప్రాంతీయ విద్యాకేంద్రాన్ని కరీంనగర్ జిల్లా [[జగిత్యాల]] వద్ద స్థాపించారు.<ref>{{Cite web |url=http://nac.edu.in/contact.html/ |title=National Academy of Construction,Karimnagar region centre Tom 'n' Jerry is one of the best school |website= |access-date=2012-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103125146/http://nac.edu.in/contact.html |archive-date=2012-01-03 |url-status=dead }}</ref> * జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలల. == ఆకర్షణలు== కరీంనగర్ జిల్లాలో అనేక విధాల పర్యాటకుల ఆకర్షించే అనేక పర్యాటక కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో అతి ప్రధానమైనవి క్రింద వర్ణించ బడ్డాయి. * పుణ్య క్షేత్రాలు: [[వేములవాడ]], [[ధర్మపురి]], [[మంథని]], [[కాళేశ్వరం]], [[కొండగట్టు]], [[బిజిగిర్‌షరేఫ్]] [[చొప్పదండి శివకేశవాలయం]] ఎక్కడా లేని విధంగా శివుడు, విష్ణువు ముఖద్వారం ఎదురెదురుగా ఉంటాయి.చొప్పదండి సరస్వతి ఆలయం [[నిర్మాణంలో ఉంది]] '''కరీంనగర్''' జిల్లాలో సున్నితమైన లోహకళ అయినటువంటి '''వెండి''' '''నగిషీ''' పనిలో (సిల్వర్ పిలిగ్రి) నాణ్యమైంది.'''వెండి''' తీగతో అపురూప కళాఖండాలను సృష్టించే ఈ కళకు '''కరీంనగర్‌ ప్రసిద్ధి .''' ==== ఎల్గండల్ కోట ==== {{main|ఎల్గండల్ కోట}} కరీంనగర్ జిల్లాలో కరీంనగర్‌కు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో కామారెడ్డి రోడ్డు మార్గంలో మానేరు నదీతీరంలో తాటిచెట్ల మధ్య సుందర ప్రకృతిక నేపథ్యంలో ఎల్గండల్ కోట నిర్మించబడి ఉంది. చారిత్రకంగా ఈ ప్రదేశం అయిదు సామ్రాజ్యాల చేత పాలించబడింది. పురాతన జ్ఞాపక చిహ్నాలు కొండశిఖరాన ఉన్న కోట, తూర్పు ద్వారానికి వెలుపల ఉన్న బృందావన సరసు 1774 ఎ డి ఫాఫర్ -ఉద్ - దౌలా చేత నిర్మించబడింది. ముస్లిమ్ సన్యాసులైన సైయద్ షాహ్ మునావర్ క్వాద్రి సాహెబ్, దూలా షాహ్ సాహెబ్, సయద్ మరూఫ్ సాహెబ్, షాహ్ తాలిబ్ బిస్మిల్లా సాహెబ్, వాలి హైదర్ సాహెబ్ సమాధులు కదిలించినప్పుడు అక్కడ ఉన్న మినార్లు ఊగుతాయి. ఉన్నత పాఠశాల వద్ద మరోరెండు మీనార్లు ఉన్నాయి. ఈ మీనార్లు ఎక్కడానికి లోపలి నుండి మెట్లు ఉన్నాయి. ==== ఉజ్వలా పార్కు ==== కరీంనగర్ జిల్లా ఆకర్షణలలో ఉజ్వలా పార్కు ఒకటి. 2001లో ఈ పార్క్‌కు ప్రారంభోత్సవం జరిగింది. పొన్నం ప్రభకర్ పర్యవెక్ష్నలో ఉంధి ప్రకృతి మనోహరమైన వాతావరణంలో ఉన్న ఈ పార్క్‌ను సందర్శించడానికి కరీంనగర్ నుండి పర్యాటకులు అధికంగా వస్తుంటారు. కరీంనగర్ పర్యాటకులు అధికంగా సందర్శించే ప్రదేశం ఇది. ==== దిగువ మానేరు రిజర్వాయర్ ==== [[File:Manair Reservoir, India.jpg|thumb|కరీంనగర్ లోని మానేరు రిజర్వాయర్]] [[దిగువ మానేరు డ్యామ్|దిగువ మానేరు]] రిజర్వాయర్ 1974లో ప్రారంభించబడి 1985లో నిర్మాణపు పనులు పూర్తి చేయబడ్డాయి. వర్షాకాలంలో ఈ రిజర్వాయర్ నీటి మట్టం అత్యధికంగా పెరుగుతుంది. ==== రాజీవ్ డీర్ పార్కు ==== దిగువ మానేర్ రిజర్వాయర్ సమీపంలో ఉన్న 30 ఎకరాల వైశాల్యంలో '''రాజీవ్ డీర్ పార్కు ''' కరీంనగర్ పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటి. ఇది కరీంనగర్ శివార్లలో ఉంది. ==== వేములవాడ ==== కరీంనగర్ పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[వేములవాడ]]లో ఉన్న శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ ఆలయం హిందువులను విశేషంగా ఆకర్షించే అధ్యాత్మిక కేంద్రంగా విలసిల్లుతుంది. ఈ దేవాలయ కూడలికి అనేక మంది భక్తులు తరలి వస్తూ ఉంటారు. ==== ధర్మపురి ==== కరీంనగర్ జిల్లాలోని ధర్మపురిలో హిందూ ఆలయాలకు ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ విష్ణుమూర్తి అవతారలలో ఒకటి అయిన నరసింహస్వామి ఆలయం, దక్షిణామూర్తితో ఉన్న శివాలయం, ఏక శిలలో చెక్కబడిన వినాయకుడు, సప్త మాతృకల శిల్పాలు, మహిషాసుర మర్ధిని అరవై స్తంభాలు కలిగిన ఆలయంలో ఉన్నారు, 5 వందల సంవత్సరాల పూర్వపు శ్రీ సీతారామ ఆలయం, అక్కాపల్లే రాజన్న మొదలైన పవిత్రక్షేత్రాలు ఈ జిల్లాను అధ్యాత్మిక సుసంపన్నం చేస్తున్నాయి. ==== కొండగట్టు ==== కరీంనగర్ 35 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న కొండగట్టు వద్ద ఉన్న ఆంజనేయుడి ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయం 300 సంవత్సరాల క్రితం ఒక కౌహర్డ్ చేత నిర్మించబడినదని భావిస్తున్నారు. 160 సంవత్సరాల క్రితం తిరిగి ఈ ఆలయం కృష్ణారావ్ దేశ్‌ముఖ్ గారి చేత పునరుద్ధరణ చేయబడింది. ఈ ఆలయంలో 40 రోజుల దీక్ష వహించి పూజ చేసిన స్త్రీ మాతృమూర్తి ఔతుందని విశ్వసిస్తున్నారు. వేములవాడకు 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ఆలయం కరీంనగర్‌ జిల్లాలో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఆలయాలలో ఒకటి. ====ఎల్లారెడ్డిపేట==== కరీంనగర్కు 60 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న ఎల్లారెడ్డిపేటలో పూర్వం రాజులు నివసించిన రాజ భవనం, ఇప్పుడున్న ప్రభుత్వ పాఠశాలగా రూపుదిద్దుకుంది. ఈ పాఠశాల నుండి దక్షిణన ఉన్న జక్కుల చెరువుకు మధ్యలో ఒక సొరంగం ఉంది. అలాగే ఊరికి తూర్పున శ్రీ రేణుఖామాత ఆలయం ఉంది. ఆ దేవత ఊరి జనాలకు అండగా ఉండి అందరి బాధలను తీరుస్తూ నిత్యపూజలతో కొలువబడుతుంది. ====రాయికల్ జలపాతం==== [[రాయికల్ జలపాతం|రాయకల్ జలపాతం]], [[వరంగల్ జిల్లా]] కేంద్రానికి 43 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[హన్మకొండ జిల్లా]] కరీంనగర్ జిల్లాల సరిహద్దుల్లో సైదాపురం దట్టమైన పచ్చని అటవీ ప్రాంతంలోని కొండకోనల నుంచి హోరెత్తే నీటి హొయల నిండైన జలపాతం ఇది. 170 అడుగుల ఎత్తులో నుండి కిందికి దూకుతున్న ఈ జలపాతం చుట్టుప్రక్కల ప్రాంతంలోని ఈ సుందర ప్రదేశం పర్యాటకులకు, ప్రకృతి ప్రేమికులకు కనులవిందును కలిగిస్తుంది. === బౌద్ధక్షేత్రాలు === ధూళికట్ట, పడుకాపూర్ బౌద్ధక్షేత్రాలు కూడా పరిఢవిల్లాయి.<ref>శతవసంతాల కరీంనగర్ జిల్లా (1905-2005), మానేరుటైమ్స్ ప్రచురణ, పేజీ 95</ref> == క్రీడలు== కరీంనగర్ జిల్లా అనేక క్రీడా సౌలభ్యాలు ఉన్నాయి. జాతీయ అంతర్జాతీయ స్థాయి వివిధ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. == తీగల వంతెన == మానేరు నదిపై [[కరీంనగర్ కేబుల్ బ్రిడ్జి|తీగల వంతెన]] నిర్మించబడింది. == జిల్లాలో ప్రముఖులు == [[పి.వి.నరసింహారావు]], [[సి.నారాయణరెడ్డి]], [[బద్దం ఎల్లారెడ్డి]], [[జి.వెంకట స్వామి]], [[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు]], జువ్వాడి చొక్కారావు, [[ఎం. సత్యనారాయణరావు]], సి.హెచ్.హనుమంతరావు, [[ఘంటా చక్రపాణి]], [[ఈటెల రాజేందర్]], [[రసమయి బాలకిషన్]], [[గంగుల కమలాకర్]], [[దుద్దిల్ల శ్రీపాద రావు|దుద్దిళ్ల శ్రీపాదరావు]], [[ముద్దసాని దామోదర రెడ్డి|ముద్దసాని దామోదర్ రెడ్డి]], [[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|దుగ్గిరాల వెంకట్రావు ,]] [[సంటి అనిల్ కుమార్]] లాంటి ప్రముఖులు ఈ జిల్లాకు చెందినవారు. ● పైడి జై రాజ్,నటుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత.తెలంగాణ నుండి మొదటి దాదా సాహెబ్ పాల్కే అవార్డు గ్రహీత. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కరీంనగర్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]] * [[కరీంనగర్ కేబుల్ వంతెన]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20090619074458/http://karimnagar.ap.nic.in/][[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|కరీంనగర్ జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైటు]] * [https://web.archive.org/web/20060321224654/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/karimnagar.html][[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సైటులో కరీంనగర్ వివరాలు]] *[https://web.archive.org/web/20120617043251/http://eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=karimnagar&info=krnhistory][[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|ఈనాడులో జిల్లా వివరాలు]] {{తెలంగాణ}} {{కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{కరీంనగర్ జిల్లా పురపాలక సంఘాలు}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} 80q6jvi1uac9mo51avpi9y9j31j5nzt 0 1359 4920541 4871613 2026-08-05T07:13:19Z Chaduvari 97 /* వాయు మార్గం */ +అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లింకు 4920541 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = విశాఖపట్నం | other_name = విశాఖ, వైజాగ్, వాల్తేరు, | settlement_type = [[మహానగరం]] | image_skyline = Vizag Montage 2018.jpg | imagesize = 320px | image_alt = | image_caption = పైనుండి క్రిందికి, ఎడమనుండి కుడికి, [[రామకృష్ణ బీచ్|ఆర్కె బీచ్]], నౌరోజీ రహదారి, [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం|సింహాచల దేవాలయం]], [[కైలాసగిరి]]లో శివపార్వతిల విగ్రహాలు, [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]], [[విశాఖపట్నం నౌకాశ్రయం|ఓడరేవు]] సమీపంలోని విశాఖ పారిశ్రామికవాడ, [[తెన్నేటి పార్కు|తెన్నేటి ఉద్యానవనం]] దగ్గర తీర రహదారి | etymology = <!-- There is dispute over the name of Visakhapatnam (Visakha/Ishaq) --> | nickname = విధిగల నగరం (The City of Destiny), తూర్పుతీర రత్నం (The Jewel of the East Coast) <!-- Financial Capital cannot be regarded as a nickname --> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|17|42|15|N|83|17|52|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | established_title1 = పట్టణంగా గుర్తించింది | established_date1 = 1865 | established_title2 = నగరంగా గుర్తించింది | established_date2 = 1979 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | government_type = [[నగరపాలక సంస్థ]] | governing_body = [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|మహా విశాఖపట్నం నగర పాలక సంస్థ]], [[విశాఖపట్నం మహానగర ప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ]] | leader_party = | leader_title = [[మేయర్]] | leader_name = '' గొలగాని హరివెంకట కుమారి'' | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_note = | area_rank = | area_blank1_title = | area_total_km2 = 697.96 | area_metro_km2 = 4983 | area_urban_km2 = | elevation_footnotes = <ref name="geo">{{cite web|title=Maps, Weather, and Airports for Vishakhapatnam, India|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Vishakhapatnam.html|website=www.fallingrain.com|accessdate=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712082211/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Vishakhapatnam.html|archive-date=12 July 2017|url-status=live}} </ref><ref name="climate">{{cite book|last1=Seta|first1=Fumihiko|last2=Biswas|first2=Arindam|last3=Khare|first3=Ajay|last4=Sen|first4=Joy|title=Understanding Built Environment: Proceedings of the National Conference on Sustainable Built Environment 2015|date=2016|publisher=Springer|isbn=9789811021381|page=98|url=https://books.google.com/books?id=VZbLDQAAQBAJ&pg=PA98&dq=visakhapatnam+tropical+climate#v=onepage}}</ref> | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=ua2011>{{cite web|title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011|url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|work=Press Information Bureau, Mumbai|publisher=National Informatics Centre (NIC)|accessdate=7 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|archive-date=30 జూన్ 2015}}</ref> | population_total = 1728128 | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = భారతదేశంలో జనాభా ర్యాంకు 11 | population_density_km2 = auto | population_metro_footnotes = <ref name="metro">{{cite web|title=Key Facts on VMR|url=http://www.vuda.gov.in/pdf/rfp%20for%20area%20development%20plans%2017-9-2015%20FINAL.pdf|website=Visakhapatnam Urban Development Authority|accessdate=21 December 2015|pages=44–45|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305013742/http://www.vuda.gov.in/pdf/rfp%20for%20area%20development%20plans%2017-9-2015%20FINAL.pdf|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> | population_metro = 5618000 | population_demonym = వాల్తేరోడు, వైజాగీయుడు | population_note = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 530 0XX, 531 1XX | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్]] | area_code = +91-891 | registration_plate_type = [[వాహనాల నమోదు కోడ్|వాహనాల నమోదు సూచిక సంఖ్యలు]] | registration_plate = '''AP-31, AP-32, AP-33, AP-34 , AP-39''' | blank_name_sec1 = [[అధికార భాష|అధికారిక]] | blank_info_sec1 = [[తెలుగు]] | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | website = {{URL|https://www.gvmc.gov.in}} | footnotes = | official_name = }} '''విశాఖపట్నం''' [[భారత దేశము|భారత దేశం]]లోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌]] లో అతి పెద్ద నగరం, అదే పేరుగల [[విశాఖపట్నం జిల్లా|జిల్లాకు]] కేంద్రం. [[బంగాళాఖాతం|బంగాళా ఖాతం]] ఒడ్డున గల ఈ నగరంలో భారత దేశపు నాలుగో పెద్ద ఓడరేవు, దేశంలోనే అతి పురాతన నౌకా నిర్మాణ కేంద్రం ఉన్నాయి. భారత దేశపు మొట్ట మొదటి ఓడ అయిన "జల ఉష" ఇక్కడే తయారయి, అప్పటి ప్రధాన మంత్రి [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవాహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ]] చేతుల మీదుగా జలప్రవేశం చేసింది. సముద్రం లోకి చొచ్చుకొని ఉన్న కొండ "[[డాల్ఫిన్ నోస్ (విశాఖ)|డాల్ఫిన్ నోస్]]", అలల తాకిడిని తగ్గించి సహజ సిద్ధమైన నౌకాశ్రయానికి అనుకూలంగా ఉంది. విశాఖపట్నానికి విశాఖ, వైజాగ్‌, వాల్తేరు అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. 2019 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి వై ఎస్ జగన్మోహన్ రెడ్డి పరిపాలన వికేంద్రీకరణలో భాగంగా అమరావతిని శాసన రాజధానిగా, విశాఖపట్నం కార్యనిర్వాహక రాజధానిగా, [[కర్నూలు]] న్యాయ రాజధానిగా ప్రతిపాదించాడు.<ref>{{Cite web|last=బళ్ల|first=సతీష్|date=27 December 2019|title=ఏపీకి రాజధాని విశాఖపట్నమా, అమరావతా.. ఒకటికి మించి రాజధానులున్న రాష్ట్రాల్లో వ్యవస్థలు ఎలా ఉన్నాయి|url=https://www.bbc.com/telugu/india-50914893|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2023-07-08|title=Amaravati: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధానిపై ఈనెల 11న సుప్రీం కోర్టు విచారణ|url=https://hittvtelugu.com/andhra-pradesh/supreme-court-hearing-on-andhra-pradesh-capital-amaravati-on-11th-of-this-month-56326.html|access-date=2024-01-17|website=hittvtelugu.com|language=|archive-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117145617/https://hittvtelugu.com/andhra-pradesh/supreme-court-hearing-on-andhra-pradesh-capital-amaravati-on-11th-of-this-month-56326.html|url-status=dead}}</ref> [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం (సింహాచలం)|వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం]], బౌద్ధ విహారాల అవశేషాలున్న [[తొట్లకొండ]], [[బావికొండ]], పావురాల కొండ, బొజ్జన కొండ; సముద్రతీర ప్రాంతాలు, ఉద్యానవనాలు, ప్రదర్శనశాలలు ఇక్కడి ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. సరిహద్దు జిల్లాలలో గల పర్యాటక ప్రాంతాలైన [[అరకు లోయ]], మన్యం అడవులు, లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడిన [[బొర్రా గుహలు]] చూడటానికి ఇది ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్ర స్థావరం. ==పేరు వ్యుత్పత్తి== విశాఖపట్నం అనే పేరు ''విశాఖ'' అనే పూర్వపదం, ''పట్నం'' అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. విశాఖపట్నానికి ఈ పేరు రావడం వెనుక భిన్న కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా గజిట్ (పిపి 2–3) ప్రకారం శివుని కుమారుడు "వైశాఖ" (కార్తికేయుడు) పేరు పెట్టినందున "విశాఖ" అనే పూర్వపదం వచ్చినట్లు ఉంది.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Srinivasam |first=K. R. |last2=Srinivasan |first2=K. R. |date=1949 |title=VISAKHAPATNAM FROM INSCRIPTIONS |url=http://www.jstor.org/stable/44140525 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |language=en |volume=12 |pages=145–154 |issn=2249-1937}}</ref> శివుడి కుమారుడు కుమార స్వామికి విశాఖ అనే పేరు కూడా ఉంది. అతని నక్షత్రం కూడా విశాఖే. అతని గుడి ఇక్కడ ఉండేదనీ, అతని పేరిటే ఈ నగరానికి ఆ పేరు వచ్చిందనే వాదన కూడా ఉంది.<ref name="BBC News తెలుగు">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-51033841|title=విశాఖపట్నంకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది? వైజాగ్‌గా ఎలా మారింది? చరిత్ర ఏం చెబుతోంది?|work=BBC News తెలుగు|access-date=2020-08-02|language=te}}</ref> వైశాఖేశ్వరుని ఆలయం చుట్టూ నగరం విస్తరించినందువల్లే విశాఖపట్నంగా పేరు వచ్చిందనేది ఒక కథనం.<ref>{{Cite web|url=http://www.eenadupratibha.net/pratibha/onlinedesk/appsc/appsc-visakhapatnam-info.html|title=::. APPSC .:: (ANDHRA PRADESH PUBLIC SERVICE COMMISSION)|website=www.eenadupratibha.net|access-date=2020-08-02|archive-date=2020-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729091629/http://www.eenadupratibha.net/pratibha/onlinedesk/appsc/appsc-visakhapatnam-info.html|url-status=dead}}</ref> ఈ నగరంలో విశాఖేశ్వరుని ఆలయం ఉన్నందున "విశాఖేశ్వరపురం" అనే పేరు ఉండేదని కాలక్రమంలో, పురానికి రూపాంతరం పట్నం కావున "విశాఖపట్నం"గా మారినట్లు ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://visakhapatnam.ap.gov.in/history/|title=History -Visakhapatnam District|publisher=Government of Andhra Pradesh India|access-date=2020-08-02|website=|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803151318/https://visakhapatnam.ap.gov.in/history/|url-status=dead}}</ref> ఉత్తర పదం "పట్నం" పట్టణానికి రూపాంతరం. దీనికి ఊర్ల పేర్ల నిఘంటువు<ref name="ఉగ్రాణం చంద్రశేఖరరెడ్డి">కేతు విశ్వనాధ రెడ్డి, "కడప ఊర్ల పేర్ల ద్వితీయ నిఘంటువు" పేజీ 47, నుండి సేకరించిన వివరాలు గల పుస్తకం. {{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.395087/page/n251/mode/2up|title=నెల్లూరుజిల్లా గ్రామనామాలు భాషా సామాజిక పరిశీలన|last1=ఉగ్రాణం|first1=చంద్రశేఖరరెడ్డి|date=1989|publisher=శ్రీవేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం|location=తిరుపతి|page=241}}</ref> ప్రకారం పట్టణమంటే వ్యాపారకేంద్రం, నగరం, సముద్రతీరం అనే అర్థాలున్నాయి. ఈ నగరం పూర్వం నుండి సముద్రతీర ప్రాంతం, ఓడరేవు ఉన్నందున ఉత్తర పదం "పట్నం" వచ్చినట్లు తెలియుచున్నది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Vizags-hidden-history/articleshow/51075554.cms|title=Vizag's hidden history|first=Sohan |last=Hatangadi |publisher=Times of India |date=21 Feb 2016|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-08-02}}</ref> [[ద్రాక్షారామం]] లోని [[ద్రాక్షారామ భీమేశ్వరాలయం|భీమేశ్వరాలయంలో]] లభ్యమైన సా.శ. 1068 నాటి శిలాశాసనం లోనే ''విశాఖపట్నం'' అనే పేరు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. 11వ శతాబ్దంలో కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ ప్రాంతాన్ని జయించాడు. అతను ఈ నగరానికి "కులోత్తుంగపట్నం" అనే పేరు పెట్టాడు. విశాఖపట్నం నుంచి తంజావూరు వరకూ అతని రాజ్యం ఉండేది. కానీ అతని తదనంతరం ఆ పేరు కనుమరుగు అయిపోయింది. ఈ విషయాన్ని చరిత్రకారులు ధ్రువీకరించారు.<ref name="BBC News తెలుగు"/> 1102 నాటి శాసనంలో విశాఖపట్నం పూర్వపు పేరు "కులోత్తుంగ చోళ పట్టిణం" లేదా "విశాఖ పట్టిణం" అని ఉంది. అంటే కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ పట్టణానికి "కుళోత్తుంగపట్నం"గా మార్చినప్పటికీ, అంతకు పూర్వమే "విశాఖ పట్టిణం" అని ఉన్నట్లు తెలియుచున్నది. ఉత్తర పదం "పట్టణం" లేదా "పట్టిణం" అనేది ఓడరేవు పట్టణం అయినందున వచ్చినట్లు తెలియుచున్నది.<ref name=":0" /> 1908 నాటి బ్రిటిషు ఇండియా వారి ఇంపీరియల్ గజటీర్ ఈ నగరాన్ని వైజాగపటం (VIZAGAPATAM) అంటోంది. ఈ గజెట్ మొదటి కూర్పు 1880 లో వెలువడింది.<ref>{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V24_330.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 24, page 324 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|access-date=2020-08-02}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇంగ్లీషులో వైజాగపటం అని రాసినా, తెలుగులో రాసేప్పుడు మాత్రం విశాఖపట్నం అనే రాశారు బ్రిటిష్ వాళ్లు. అప్పటి ప్రభుత్వ ముద్రలు చూస్తే ఆ విషయం స్పష్టమవుతుంది. ఆ వైజాగపటంలోని మొదటి అక్షరాలతో వైజాగ్ ఇప్పుడు బాగా వాడకంలో ఉంది. == చరిత్ర == {{ప్రధాన వ్యాసం|విశాఖపట్నం చరిత్ర}} === పౌరాణిక ప్రశస్తి === శివ పార్వతుల తనయుడు, శుక్ర గ్రహాధినేత, యుద్ధాల దేవుడు, ధైర్య సాహసాలకు మారు పేరూ అయిన, విశాఖుడి పేరిట నగరానికి ఈ పేరు వచ్చిందని ప్రతీతి. ప్రాచీన గ్రంథాలైన [[రామాయణం|రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతా]]లలో ఈ ప్రాంత ప్రస్తావన ఉన్నట్లు కనిపించుచున్నది. [[శ్రీరాముడు|రాముడు]] సీత కొరకు వెదకుచూ ఈ ప్రాంతం గుండానే వెళ్ళినట్లు, ఈ పరిసరాల్లోనే [[శబరి|శబరిని]] కలవగా ఆమె [[హనుమంతుడు]] నివసించే కొండలకు దారి చూపినట్లుగా రామాయణం తెలియజేస్తున్నది. రాముడు జాంబవంతుని కలిసింది కూడా ఈ ప్రాంతంలోనే. ఈ ప్రాంతంలోనే [[భీముడు]] బకాసురుని వధించినాడని ప్రతీతి. నగరానికి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలోని [[పెద ఉప్పలం|ఉప్పలం]] గ్రామంలో [[పాండవులు|పాండవుల]] రాతి ఆయుధాలను చూడవచ్చు. === చారిత్రిక ప్రశస్తి === స్థానికంగా వినవచ్చే కథ ఒకటి ఇలా ఉంది. (9-11 శతాబ్దపు) ఒక [[కోస్తా ఆంధ్ర|ఆంధ్ర]] రాజు, [[వారణాసి|కాశీ]]కి వెళ్తూ ఇక్కడ విశ్రాంతి కొరకు ఆగాడు. ఆ ప్రదేశ సౌందర్యానికి ముగ్ధుడై, తన ఆరాధ్య దైవమైన విశాఖేశ్వరునికి ఇక్కడ ఒక గుడి నిర్మింపజేసాడు. కాని పురాతత్వ శాఖ ప్రకారం మాత్రం ఈ గుడి 11, 12 శతాబ్దాలలో [[కుళోత్తుంగ చోళుడు|కుళోత్తుంగ చోళునిచే]] నిర్మించబడినదని తెలుస్తోంది. శంకరయ్య చెట్టి అనే ఒక సముద్ర వ్యాపారి ఒక మండపాన్ని నిర్మించాడు. ప్రస్తుతం ఈ గుడి లేనప్పటికీ, - ఒక 100 ఏళ్ళ కిందట తుపానులో కొట్టుకు పోయి ఉండవచ్చు. ఈ ప్రాంతపు పెద్దవారు తమ తాతలతో ఈ గుడికి వెళ్ళినట్లుగా చెప్పే వృత్తాంతాలు ఉన్నాయి. [[గోదావరి]] నది వరకు విస్తరించిన ప్రాచీన [[కళింగ]] సామ్రాజ్యంలో భాగమైన ఈ ప్రాంతపు ప్రస్తావన క్రీ. పూ. 5, 6 శతాబ్దాల నాటి హిందూ, బౌద్ధ గ్రంథాలలోను, క్రీ.పూ. 4 వ శతాబ్దికి చెందిన [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] వ్యాకరణ పండితులైన [[పాణిని]], [[కాత్యాయన మహర్షి|కాత్యాయనుని]] రచనలలోను ఉంది. 7 వ శతాబ్దంలో [[కళింగులు]], 8 వ శతాబ్దంలో [[చాళుక్యులు]], తరువాతి కాలంలో [[రాజమండ్రి రెడ్డిరాజులు]], [[చోళులు]], [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్‌ షాహీలు]], [[మొగలు సామ్రాజ్యం|మొగలులు]], [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|నిజాం వంశస్థులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు. 1700 సంవత్సరం నాటికి [[బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ]] [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో నెలకొల్పిన అతికొద్ది వర్తకస్థానాల్లో విశాఖపట్టణం ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="కథలు గాథలు">{{cite book|last1=వెంకట శివరావు|first1=దిగవల్లి|title=కథలు-గాథలు|date=1944|publisher=దిగవల్లి వెంకట శివరావు|location=విజయవాడ|pages=127 - 140|edition=1|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371485}}</ref> [[ఈస్టిండియా కంపెనీ]] పరిపాలనా కాలంలో, 1780 లో, విశాఖపట్నంలో బ్రిటిషు సైన్యం లోని భారతీయ [[విజాగపటం తిరుగుబాటు|సిపాయీలు తిరుగుబాటు]] చేసారు.<ref>{{Cite web|last=Rangaraj|first=R.|date=2023-08-15|title=How Vizagapatam uprising in 1780 became a precursor to the 1857 mutiny|url=https://thefederal.com/category/features/how-vizagapatam-uprising-in-1780-became-a-precursor-to-the-1857-mutiny-94366|access-date=2023-12-02|website=thefederal.com|language=en}}</ref> ప్రథమ స్వాతంత్ర్య యుద్ధంగా భావించే [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 సిపాయీల తిరుగుబాటు]] కంటే 77 సంవత్సరాల ముందు జరిగిన ఈ తిరుగుబాటులో ముగ్గురు బ్రిటిషు సైనికులు మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Vizag Mutiny: Latest News, Videos and Photos of Vizag Mutiny {{!}} Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/vizag-mutiny|access-date=2023-12-02|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/historians-call-for-memorial-to-mark-countrys-first-mutiny/articleshow/85335451.cms|title=Historians call for memorial to mark India’s ‘first mutiny’ in Visakhapatnam|date=2021-08-15|work=The Times of India|access-date=2023-12-02|issn=0971-8257}}</ref> తిరుగుబాటు దారులను కంపెనీ దళాలు, స్థానిక జమీందారులూ కలిసి అంతమొందించారు. [[కోస్తా ఆంధ్ర]] లోని ప్రాంతమైన [[ఉత్తర సర్కారులు]] మొదట [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారి ఆధిపత్యంలో ఉండి, 18 వ శతాబ్దంలో [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు వారి]] వారి అధీనంలోకి వెళ్ళాయి. 1804 లో [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో విశాఖపట్నం జిల్లాగా ఏర్పడింది. ఈ నగరం బ్రిటిషు పాలనలో [[వాల్తేరు]]గా కూడా పిలువబడింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.iloveindia.com/travel/visakhapatnam/history-of-visakhapatnam.html|title=History Of Visakhapatnam - Visakhapatnam History|website=www.iloveindia.com|access-date=2020-07-21|archive-date=2015-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518071957/http://www.iloveindia.com/travel/visakhapatnam/history-of-visakhapatnam.html|url-status=dead}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:City Scape of Visakhapatnam.jpg|center|thumb|800x800px| '''విశాఖపట్నం నగరం  ''']] విశాఖపట్నం [[బంగాళాఖాతము|బంగాళా ఖాతం]] ఒడ్డున ఉంది. ఈ నగరపు అక్షాంశ రేఖాంశాలు; 17.688° ఉత్తర అక్షాంశం, 83.219° తూర్పు రేఖాంశం. ఈ నగరం మైదాన ప్రాంతం, తీరప్రాంతాలతో ఉంది. నగరం సముద్ర మట్టానికి 45 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.<ref>{{cite web|title=introduction|url=https://www.britannica.com/place/Visakhapatnam|publisher=britannica|location=US|accessdate=24 October 2016}}</ref> విస్తీర్ణం {{convert|682|km2|mi2|abbr=on}}. నగరానికి పశ్చిమాన [[సింహాచలం కొండలు]], ఆగ్నేయాన [[యారాడ కొండలు]], వాయవ్యాన [[కంబాలకొండ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం]] ఉన్నాయి. 621.52 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ కొండలు విశాఖపట్నం పర్యావరణంలో ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తున్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/unauthorised-hill-slope-occupation-an-environmental-hazard/articleshow/51500146.cms|title=unauthorised hill slope occupation an environmental hazard|date=21 March 2016|newspaper=times of india|accessdate=21 March 2016|location=India}}</ref> === విశాఖపట్నం లోని కొండలు === * [[తూర్పు కనుమలు]] * [[సింహాచలం కొండలు]] * [[యారాడ కొండలు]] * [[ఎర్రమట్టి దిబ్బలు]] * [[డాల్ఫిన్ నోస్ (విశాఖ)|డాల్ఫిన్స్ నోస్]] * [[కైలాసగిరి (విశాఖపట్నం)|కైలాసగిరి కొండ]] ===వాతావరణం === విశాఖపట్నంలో ఉష్ణమండల, తడి పొడి వాతావరణం (కొప్పెన్ ''Aw'') ఉంటుంది. వార్షిక సగటు ఉష్ణోగ్రతలు 24.7–30.6&nbsp;°C (76–87&nbsp;°F) మధ్య ఉంటాయి, గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత మే నెలలోను, కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత జనవరిలోనూ ఉంటుంది; కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రతలు 17–27&nbsp;°C (63–81&nbsp;°F) మధ్య ఉంటాయి. ఇప్పటివరకు అత్యధిక గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 42.0&nbsp;°C (107.6&nbsp;°F) 1978 లోను, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 10.5&nbsp;°C (51&nbsp;°F) 1962 జనవరి 6 న నమోదైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/vizag-shivers-at-20-degree-c/article25776759.ece|title=Least temperature recorded in Vizag|date=19 December 2018|newspaper=The Hindu|access-date=21 February 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=climate of the city|url=https://en.climate-data.org/asia/india/andhra-pradesh/visakhapatnam-2804/|publisher=climate data|location=India|accessdate=16 July 2020}}</ref> నైరుతి, ఈశాన్య రుతుపవనాల నుండి వర్షపాతం లభిస్తుంది. సగటు వార్షిక వర్షపాతం 1,118.8 మిమీ (44.05 అంగుళాలు).<ref name="IMD">{{cite web|title=Visakhapatnam Climatological Table Period: 1951–1980|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/visakhapatnam2.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091431/http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/visakhapatnam2.htm|archive-date=2 April 2015|access-date=25 March 2015|publisher=[[India Meteorological Department]]}}</ref> 2014 అక్టోబరులో [[హుద్‌హుద్ తుఫాను]] విశాఖపట్నం సమీపంలో తీరాన్ని తాకింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-29581787|title=Cyclone Hudhud pounds eastern India|date=12 October 2014|access-date=24 December 2019}}</ref>{{Weather box|location = విశాఖపట్నం |metric first = Yes |single line = Yes |temperature colour = pastel |Jan record high C = 34.8 |Feb record high C = 38.2 |Mar record high C = 40.0 |Apr record high C = 40.5 |May record high C = 45.0 |Jun record high C = 45.4 |Jul record high C = 41.4 |Aug record high C = 38.8 |Sep record high C = 38.2 |Oct record high C = 37.2 |Nov record high C = 35.0 |Dec record high C = 34.2 |Jan high C = 28.9 |Feb high C = 31.3 |Mar high C = 33.8 |Apr high C = 35.3 |May high C = 36.2 |Jun high C = 35.3 |Jul high C = 32.9 |Aug high C = 32.7 |Sep high C = 32.5 |Oct high C = 31.7 |Nov high C = 30.4 |Dec high C = 28.9 |year high C = |Jan mean C = |Feb mean C = |Mar mean C = |Apr mean C = |May mean C = |Jun mean C = |Jul mean C = |Aug mean C = |Sep mean C = |Oct mean C = |Nov mean C = |Dec mean C = |Jan low C = 17.0 |Feb low C = 18.9 |Mar low C = 22.0 |Apr low C = 25.1 |May low C = 26.7 |Jun low C = 26.3 |Jul low C = 25.1 |Aug low C = 25.0 |Sep low C = 24.6 |Oct low C = 23.3 |Nov low C = 20.6 |Dec low C = 17.6 |year low C = |Jan record low C = 10.5 |Feb record low C = 12.8 |Mar record low C = 14.4 |Apr record low C = 18.3 |May record low C = 20.0 |Jun record low C = 20.6 |Jul record low C = 21.0 |Aug record low C = 21.1 |Sep record low C = 17.5 |Oct record low C = 17.6 |Nov record low C = 12.9 |Dec record low C = 11.3 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 21.4 |Feb precipitation mm = 17.7 |Mar precipitation mm = 17.5 |Apr precipitation mm = 37.6 |May precipitation mm = 77.8 |Jun precipitation mm = 135.6 |Jul precipitation mm = 164.6 |Aug precipitation mm = 181.2 |Sep precipitation mm = 224.8 |Oct precipitation mm = 254.3 |Nov precipitation mm = 95.3 |Dec precipitation mm = 37.9 |year precipitation mm = |Jan rain days = 1.7 |Feb rain days = 2.3 |Mar rain days = 2.3 |Apr rain days = 3.2 |May rain days = 4.9 |Jun rain days = 8.8 |Jul rain days = 11.9 |Aug rain days = 12.6 |Sep rain days = 12.6 |Oct rain days = 9.9 |Nov rain days = 5.0 |Dec rain days = 1.7 |Jan humidity = 71 |Feb humidity = 70 |Mar humidity = 69 |Apr humidity = 71 |May humidity = 69 |Jun humidity = 71 |Jul humidity = 76 |Aug humidity = 77 |Sep humidity = 78 |Oct humidity = 74 |Nov humidity = 68 |Dec humidity = 67 |source 1 = IMD ( సగటు గరిష్ట, కనిష్ట వర్షపాతం)<ref name="imd">{{cite web | url = http://www.imd.gov.in/section/climate/visakhapatnam2.htm | title = Visakhapatnam | accessdate = 26 March 2010 | publisher = [[India Meteorological Department]] | language = | date = May 2011 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20100405100100/http://www.imd.gov.in/section/climate/visakhapatnam2.htm | archive-date = 5 April 2010 | url-status = dead }}</ref> |source 2 = IMD (2010 వరకు అత్యధిక, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు)<ref name=IMD-TEMP-EXT>{{cite web|title=IMD – Temperature extremes recorded upto 2010|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|website={{url|http://imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf}}|publisher=India Meteorological Department (Pune)|access-date=12 ఏప్రిల్ 2022|archive-date=2017-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829052718/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|url-status=dead}}</ref> |date = August 2010}} ==జనగణన గణాంకాలు== {| class="wikitable" style="float:right; margin-left: 10px;" |- ! సంవత్సరం ! జనాభా ! పెరుగుదల శాతం |- | [[1901]] | 40,892 |<nowiki>--</nowiki> |- | [[1931]] | 57,303 | 28.16% |- | [[1951]] | 1,08,042 | 53.81% |- | [[1961]] | 2,11,190 | 95.47% |- | [[1971]] | 3,63,504 | 66.91% |- | [[1981]] | 5,65,321 | 60.37% |- | [[1991]] | 10,57,118 | 86.99% |- | [[2001]] | 13,45,938 | 25.76% |- | [[2011]] | 20,35,922 | |} భారతదేశ 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, విశాఖపట్నం జనాభా 1,728,128, వీరిలో పురుషులు 873,599, ఆడవారు 854,529, - లింగ నిష్పత్తి 1000 మగవారికి 978 మంది. జనాభా సాంద్రత 18,480 /చ. కిమీ (47,900 / చదరపు మైళ్ళు). 0–6 సంవత్సరాల వయస్సులో 164,129 మంది పిల్లలు ఉన్నారు, 84,298 మంది బాలురు, 79,831 మంది బాలికలు ఉన్నారు - లింగ నిష్పత్తి 1000 మంది అబ్బాయిలకు 947 మంది బాలికలు. మొత్తం 1,279,137 మంది అక్షరాస్యులతో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 81.79%గా ఉంది, వారిలో 688,678 మంది పురుషులు, 590,459 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు.<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2813_PART_B_DCHB_VISAKHAPATNAM.pdf|title=District Census Handbook – Visakhapatnam|website=Census of India|pages=26–27, 52|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119150115/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2813_PART_B_DCHB_VISAKHAPATNAM.pdf|archive-date=19 November 2015|access-date=21 December 2015}}</ref><ref name="population">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Greater-Visakhapatnam-Municipal-Corporation-polls-unlikely-this-year/articleshow/40865385.cms|title=Greater Visakhapatnam Municipal Corporation polls unlikely this year|last=G|first=Siva|date=25 August 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=26 August 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902175736/http://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Greater-Visakhapatnam-Municipal-Corporation-polls-unlikely-this-year/articleshow/40865385.cms|archive-date=2 September 2014}}</ref> ప్రపంచంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల జాబితాలో విశాఖపట్నం 122 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=World's fastest growing urban areas (1)|publisher=City Mayors|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125090345/http://citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|archive-date=25 November 2010|access-date=6 May 2014}}</ref> మొత్తం మురికివాడ జనాభా జనాభాలో 44.61%. అంటే 770,971 మంది మురికివాడల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name="census-2011">{{Cite news|url=http://www.census2011.co.in/census/city/402-visakhapatnam.html|title=Visakhapatnam City Census 2011 data|access-date=18 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625193141/http://www.census2011.co.in/census/city/402-visakhapatnam.html|archive-date=25 June 2017|publisher=Census 2011}}</ref> నగర పరిమితుల విస్తరణ తరువాత జనాభా రెండు మిలియన్ల మార్కును దాటి 2,035,922 వద్ద ఉంది.<ref name="civicbody">{{Cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808132411/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|archive-date=8 August 2016|access-date=29 January 2016}}</ref> === భాష, మతం === {{bar box |title='''విశాఖపట్నంలో మతాలు (2011)'''<br /><br />{{small|'''source: '''[http://www.census2011.co.in/census/city/402-visakhapatnam.html Visakhapatnam city Census 2011 data]}} |titlebar=#ddd |float=right |bars= {{bar percent|హిందూ|orange|92.32}} {{bar percent|ముస్లిమ్|green|3.85}} {{bar percent|క్రైస్తవం|yellow|3.07}} {{bar percent|ఇతరులు|black|0.76}} }} {{Pie chart | thumb = right | caption = '''విశాఖపట్నంలో భాషలు (2011)'''<br /><br />{{small|'''Source: '''[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2800.XLSX Languages in Visakhapatnam - Census 2011 data]}} | value1 = 92.72 | label1 = తెలుగు | color1 = orange | value2 = 2.52 | label2 = ఉర్దూ | color2 = green | value3 = 2.15 | label3 = హిందీ | color3 = dodgerblue | value4 = 1.00 | label4 = ఒరియా | color4 = yellow | value5 = 1.61 | label5 = ఇతరులు | color5 = grey }} [[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు]] స్థానిక ప్రజలు ఎక్కువగా మాట్లాడే భాష, అధికారిక భాష.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/need-to-protect-telugu-language-stressed/article17345514.ece|title=Need to protect Telugu language stressed|last=Correspondent|first=Special|work=The Hindu|access-date=18 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Telugu-Tirunallu-draws-to-a-close/article16914887.ece|title=Telugu Tirunallu draws to a close|last=Correspondent|first=Special|work=The Hindu|access-date=18 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221133830/http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Telugu-Tirunallu-draws-to-a-close/article16914887.ece|archive-date=21 December 2016}}</ref> సాధారణ మాండలికం,[[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరాంధ్రా]] (ఈశాన్య ఆంధ్ర) మాండలికం వాడుకలోవున్నాయి. ఉత్తరాంధ్ర మాండలికం ప్రధానంగా [[విజయనగరం]], [[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాలకు చెందిన ప్రజలు మాట్లాడతారు.<ref name="Visakhapatnam language">{{Cite web|url=http://www.mapsofindia.com/visakhapatnam/language.html|title=Visakhapatnam language|website=Maps of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722002022/http://www.mapsofindia.com/visakhapatnam/language.html|archive-date=22 July 2015|access-date=28 August 2015}}</ref> విశాఖపట్నం కాస్మోపాలిటన్ జనాభాలో తమిళులు,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/celebration-time-for-tamilians/article5908409.ece/articleshow/19300060.cms|title=Celebration time for Tamilians|website=The Hindu|access-date=13 April 2014}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/blend-of-tradition-and-creativity/article7787126.ece|title=Blend of tradition and creativity|last=Rani Devalla|website=The Hindu|access-date=21 October 2015}}</ref> మలయాళీలు,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/malayalis-feel-at-home-in-vizag/article5140356.ece|title=Malayalis feel at home in Vizag|last=Rani Devalla|website=The Hindu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927110858/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/malayalis-feel-at-home-in-vizag/article5140356.ece|archive-date=27 September 2013|access-date=18 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/malayalees-seek-direct-daily-train-to-mangalore/article7960594.ece|title=Malayalees seek direct daily train to Mangalore|last=B.Madhugopal|website=The Hindu|access-date=8 December 2015}}</ref> సింధీలు,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/sindhis-make-merry/article6580788.ece|title=Sindhis make merry|last=Rani Devalla|date=10 November 2014|access-date=7 May 2016|agency=[[The Hindu]]}}</ref> కన్నడిగులు,<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Kannadigas-make-a-mark-by-displaying-their-rich-tradition/articleshow/19300060.cms|title=Kannadigas make a mark by displaying their rich tradition|last=Sulogna Mehta|website=The Times of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529062453/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Kannadigas-make-a-mark-by-displaying-their-rich-tradition/articleshow/19300060.cms|archive-date=29 May 2018|access-date=31 March 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/kannadigas-in-celebration-mode/article6605466.ece|title=Kannadigas in celebration mode|last=Rani Devalla|website=The Times of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141127165331/http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/kannadigas-in-celebration-mode/article6605466.ece|archive-date=27 November 2014|access-date=17 November 2014}}</ref> ఒడియాస్,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/get-set-to-savour-odia-delicacies/article7051860.ece|title=Get set to savour Odia delicacies|date=2015-03-31|website=The Hindu|access-date=2017-03-12}}</ref> బెంగాలీలు, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన బిహారీ వలసదారులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Cosmo-Vizag-celebrates-Shivaratri/articleshow/31123165.cms|title=Cosmo Vizag celebrates Shivaratri|last=Sulogna Mehta|website=The Times of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117134416/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Cosmo-Vizag-celebrates-Shivaratri/articleshow/31123165.cms|archive-date=17 January 2018|access-date=28 February 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-cultural-hub/article3664083.ece/|title=1500 cultural associations of Vizag|website=The Hindu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506190654/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-cultural-hub/article3664083.ece|archive-date=6 May 2020|access-date=21 July 2012}}</ref> నగరపు మొదటి కాస్మోపాలిటన్లుగా పరిగణించబడే ఆంగ్లో-ఇండియన్ సముదాయం కూడా ఉంది.<ref name="angloindian">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Anglo-Indians-Vizags-first-cosmopolitans/articleshow/47808442.cms|title=Anglo Indians: Vizag's first cosmopolitans - Times of India|work=The Times of India|access-date=18 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529075539/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Anglo-Indians-Vizags-first-cosmopolitans/articleshow/47808442.cms|archive-date=29 May 2018}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నగరంలో అత్యధికంగా మాట్లాడే భాష తెలుగు, 92.72% మాట్లాడేవారు, తరువాత [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] (2.52%), [[హిందీ]] (2.15%), [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] (1.00%), [[తమిళ భాష|తమిళం]] (0.33%), [[మలయాళ భాష|మలయాళం]] (0.32%) ),, [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] (0.31%).<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2800.XLSX|title=Languages in Visakhapatnam - Census 2011}}</ref> పౌరులలో [[హిందూమతం|హిందూ మతం]] ఎక్కువమంది ఆచరిస్తున్నారు, తరువాతి స్థానాలలో ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతం ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం పురాతన కాలంలో [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] ప్రాబల్యంవుండేది అనేదానికి చిహ్నంగా దగ్గర ప్రాంతాల్లోని అనేక బౌద్ధ సంఘరామాలున్నాయి. ఇటీవలి జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మొత్తం నగరంలో బౌద్ధమతస్తుల జనాభా సుమారు 0.03%గా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/130-visakhapatnam.html|title=Visakhapatnam Religion Census 2011|publisher=Census2011.co.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101102152/http://www.census2011.co.in/data/religion/district/130-visakhapatnam.html|archive-date=1 November 2016|access-date=2017-03-12}}</ref> == పరిపాలన== {{seemain|మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ}} పరిపాలన కొరకు 1858లో [[పురపాలక సంఘం]], 1979 లో [[నగరపాలక సంస్థ|నగర పాలక సంస్థ]], 2005 నవంబరు 21 నాడు మహానగర పాలక సంస్థ ఏర్పడ్డాయి..<ref>{{cite web|url=https://gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|title=History|accessdate=21 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406052926/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|archive-date= 6 April 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/11/29/stories/2005112919420300.htmn|title=Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation|accessdate=29 Nov 2005|publisher=thehindu}}</ref> నగర ప్రాంత అభివృద్ధి కొరకు [[విశాఖపట్నం మహానగర ప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ]] ఏర్పాటుచేయబడింది. == రవాణా సౌకర్యాలు == ===రోడ్డు మార్గం=== చెన్నై-కోల్‌కతా లను కలుపు [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|16 వ నంబరు జాతీయ రహదారి]], విశాఖపట్నం-రాయపూర్ లను కలుపు [[జాతీయ రహదారి 26 (భారతదేశం)|26 వ నంబరు జాతీయ రహదారి]] విశాఖను దేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] చే నిర్వహించబడు ద్వారకా బస్సు స్టేషన్ కాంప్లెక్స్ నుండి రాష్ట్ర సర్వీసులు, సరిహద్దు రాష్ట్రాలకు అంతరాష్ట్ర సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. నగరంలోని మద్దిలపాలెం,అనకాపల్లి బస్ స్టేషన్ ల నుండి కూడా బస్సు సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఎ.పి.ఎస్.ఆర్.టి.సి యాజమాన్యంలో నగర బస్సులు, నగర ప్రాంతాలకే కాక, పొరుగు జిల్లా కేంద్రాలైన విజయనగరం,శ్రీకాకుళంలకున్నాయి. నగరంలో ట్రాఫిక్ ఇబ్బందులు తగ్గించడానికి శీఘ్రవంతమైన ప్రజా రవాణా కొరకు [[విశాఖపట్నం బస్ రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ సిస్టమ్|బి.అర్.టి.ఎస్]] (Bus Rapid Transit System) వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/finally-gvmc-moves-to-finish-brts-project/articleshow/105247731.cms|title=Finally, GVMC moves to finish BRTS project|last=Umamaheswara Rao|date=16 November 2023|work=The Times of India|access-date=19 January 2024}}</ref> ===రైలు మార్గం=== దేశంలో నాల్గవ అత్యధిక ఆదాయం కలిగిన వాల్తేరు డివిజన్ ప్రధాన కేంద్రం విశాఖ పట్నంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము|హౌరా - చెన్నై రైలు మార్గంలో]] విశాఖపట్నం జంక్షన్ ఒక ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్. [[దువ్వాడ రైల్వే స్టేషను|దువ్వాడ]], [[అనకాపల్లి రైల్వే స్టేషను|అనకాపల్లి]], [[సింహాచలం రైల్వే స్టేషను|సింహాచలం]] రైల్వే స్టేషన్లు కూడా ఉన్నాయి. ===వాయు మార్గం=== {{main|విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం}} విశాఖపట్నంలో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఉంది. ఇది నౌకాదళం అధీనంలో నడిచే విమానాశ్రయం. ఇందులోనే [[:en:INS_Dega|ఐ.ఎన్.ఎస్. డేగ]] పేరుతో నౌకాదళానికి చెందిన విమానాలు, హెలికాప్టర్లు ప్రయాణిస్తుంటాయి. రుషి కొండలో నగర విహంగ వీక్షణం కొరకు సెలవుదినాలలో, పర్యాటకుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉండే సమయాలలో హెలికాప్టర్ సౌకర్యం ఏర్పాటు చేయబడింది. విజయనగరం జిల్లా [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]]<nowiki/>లో ఒక కొత్త గ్రీన్ ఫీల్డ్ విమానాశ్రయం, [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 2026 ఆగస్టు 1 న ప్రారంభమైంది. ఇది నగరం నుండి ఉత్తర ఈశాన్యంగా 44 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. === జల మార్గం === ఇక్కడ సంవత్సరంలో అన్ని రోజులు నౌకలు నిలుపుదల చేయగల సహజ సిద్ద నౌకాశ్రయం కేంద్ర ప్రభుత్వ అధీనంలో లోని విశాఖపట్నం పోర్ట్ ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేసింది. ఇది కాకుండా దేశం లోనే లోతైన పోర్ట్ అయిన గంగవరం పోర్ట్ ద్వారా కూడా ఎగుమతులు దిగుమతులు జరుగుతున్నాయి. స్థానిక జాలర్ల కొరకు రాష్ట్రం లోనే అతి పెద్ద ఫిషింగ్ హార్బర్ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఎగుమతులు,దిగుమతుల కోసం [[కంటైనర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా]] ఆధ్వర్యంలో లాజిస్టిక్ పార్క్ ఏర్పాటు ఏర్పాటు చేయబడింది. విశాఖ పోర్ట్ నుండి పోర్ట్ బ్లెయిర్ కి రవాణా సౌకర్యం ఉంది. పర్యాటకుల విహారం కొరకు ఫిషింగ్ హార్బర్ నుండి, రుషికొండ బీచ్ నుండి సాగరంలో బోటింగ్ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ===ప్రతిపాదనలు=== ====మెట్రో రైలు వ్యవస్థ ==== నగరంలో మూడు రైలు మార్గాలలో [[విశాఖపట్నం మెట్రో|మెట్రో రైలు వ్యవస్థ]] ప్రతిపాదించబడింది.{{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} ====రైల్వే మండలి==== కేంద్ర ప్రభుత్వం విశాఖపట్నం ప్రధాన కేంద్రంగా [[తూర్పు కోస్తా రైల్వే]] నుండి వాల్తేర్ డివిజన్ ని, దక్షిణ మధ్య రైల్వే లోని [[విజయవాడ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|విజయవాడ]], గుంటూరు, [[గుంతకల్లు జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|గుంతకల్]] డివిజన్ ల కలిపి [[దక్షిణ కోస్తా రైల్వే]] ఏర్పాటు చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఇందులో భాగంగా వాల్తేరు డివిజన్ లోని ఒడిశా భాగాలూ నూతనంగా ఏర్పాటు చేయబడు రాయగడ డివిజన్ లో భాగం కానున్నాయి. 150 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన వాల్తేరు డివిజన్ లోని మిగిలిన భాగాలు విజయవాడ డివిజన్ లో విలీనం చేసేలా సూత్ర ప్రాయంగా నిర్ణయం తీసుకోవడం జరిగింది.{{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} == విద్యా వ్యవస్థ == ఈ నగరం అనేక [[విశాఖపట్నంలోని విద్యా సంస్థల జాబితా|విద్యాసంస్థలకు]] నిలయంగా ఉంది. ఇక్కడ [[విశాఖపట్నం ప్రజా గ్రంథాలయం]] కూడా ఉంది. === విశ్వ విద్యాలయాలు === * [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] * దామోదరం సంజీవయ్య జాతీయ న్యాయ విశ్వవిద్యాలయం * [[గాంధీ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ మేనేజిమెంటు|గీతం విశ్వవిద్యాలయం]] * ఇండియన్ మారిటైం విశ్వవిద్యాలయం ===వైద్య కళాశాలలు=== * [[ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల]], గీతం మెడికల్ కాలేజ్, గాయత్రీ విద్య పరిషత్ మెడికల్ కాలేజ్, ఎన్నారై మెడికల్ కాలేజ్ ===ఇతర కళాశాలలు=== * [[మిసెస్ ఏ.వి.ఎన్.కళాశాల, విశాఖపట్నం|మిసెస్ ఏ.వి.ఎన్.కళాశాల]] - హెరిటేజ్ భవనాలలో ఇది కూడా ఒకటి * [[:en:Indian_Institute_of_Management_Visakhapatnam|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మానేజ్మెంట్]] * ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పెట్రోలియం ఎనర్జీ == పరిశోధనా వ్యవస్థ == * కలాం ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ హెల్త్ టెక్నాలజీ * [[భారత జాతీయ సముద్రశాస్త్ర సంస్థ|నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ ఓషనోగ్రఫీ]] * [[:en:Naval_Science_and_Technological_Laboratory|నేవల్ సైన్టిఫిక్ టెక్నాజికల్ లేబొరేటరీ]] * ఫిషెరీ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా * [[భారతీయ భూగర్భ సర్వేక్షణ|జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా]] == వైద్య సేవలు == ప్రభుత్వ రంగం లోని [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి|కింగ్ జార్జ్ హాస్పిటల్]], విక్టోరియా హాస్పిటల్, [[విశాఖ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్|విశాఖ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్]] తో పాటు, టాటా కాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఇండస్ హాస్పిటల్స్, సెవెన్ హిల్స్ హాస్పిటల్స్, ప్రథమ హాస్పిటల్, ఎల్వీ ప్రసాద్ ఐ ఇన్స్టిట్యూట్, పినాకిల్ హాస్పిటల్, మై క్యూర్, కేర్, అపోలో, ఓమ్ని వంటి హాస్పిటల్స్ ఇక్కడ ఉన్నాయి. == క్రీడా రంగం == క్రీడారంగ అభివృద్ధి కొరకు నగరం అనేక మైదానాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. [[:en:Dr._Y._S._Rajashekar_Reddy_ACA–VDCA_Cricket_Stadium|ఏసీఏ వీడీసీఏ డా.వై.ఎస్.ఆర్.క్రికెట్ స్టేడియం]]<nowiki/>లో అంతర్జాతీయ స్థాయి అన్ని ఫార్మాట్ల క్రికెట్ మ్యాచ్ లు జరుగుతాయి. ఇక్కడ డే అండ్ నైట్ మ్యాచ్ లకు సైతం ఆతిధ్యం ఇచ్చే సౌకర్యం ఉంది. ఇది కాక నగరంలో పోర్ట్ ఇండోర్ స్టేడియం, [[పోర్ట్ ట్రస్ట్ డైమండ్ జూబ్లీ స్టేడియం]], [[స్వర్ణ భారతి ఇండోర్ స్టేడియం]], [[ఇందిరా ప్రియదర్శిని స్టేడియం]], [[ఉక్కు స్టేడియం]], [[సౌత్ కోస్ట్ రైల్వే స్టేడియం]], [[హిందూస్తాన్ జింక్ లిమిటెడ్ గ్రౌండ్]] వంటి క్రీడా ప్రాంగణాలు ఔత్సాహికులు అయిన క్రీడా కారులను తీర్చిదిద్దుతున్నాయి. == పరిశ్రమలు == సాధారణ పారిశ్రామిక వాడలేకాక ఔషధ రంగం, వస్త్ర రంగం, ఆర్థిక రంగం కొరకు ప్రత్యేక పారిశ్రామిక వాడలు ఏర్పాటయినాయి. * రాష్ట్రీయ ఇస్పాత్ నిగం లిమిటెడ్ ([[విశాఖపట్నం ఉక్కు కర్మాగారం]]:) భారతదేశంలోని అత్యాధునికమైన ప్రభుత్వరంగ ఉక్కు తయారీదారు. దీనిని జర్మనీ, సోవియట్ రష్యాల సాంకేతిక సహకారంతో నిర్మించారు. * హిందూస్తాన్ పెట్రోలియం కార్పోరేషన్ లిమిటెడ్ (రిఫైనరీ) * కోరమండల్ ఫెర్టిలైజర్స్ * భారత్ హెవీ ఎలక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్ (హెవీ వెజల్స్ ప్లాంట్) * [[హిందూస్తాన్ షిప్ యార్డ్]] * [[నేవల్ డాక్ యార్డ్]] * కంటైనర్ కార్పోరేషన్ అఫ్ ఇండియా * [[డ్రెడ్జింగ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|డ్రెడ్జింగ్ కార్పొరేషన్ అఫ్ ఇండియా]] * ఆంధ్ర సిమెంట్స్ * ఆంధ్ర పెట్రో కెమికల్స్ * నేషనల్ థర్మల్ పవర్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (సింహాద్రి థర్మల్ పవర్ స్టేషన్) * హిందూజా థర్మల్ పవర్ స్టేషన్ * ఎల్జీ పాలిమర్స్ ప్రత్యెక ఆర్థిక మండలి * విశాఖపట్నం స్పెషల్ ఎకనామిక్ జోన్ (దువ్వాడ) * APIIC ఐటి సెజ్ హిల్ నెంబర్ 3 (మధురవాడ) * APIIC మల్టి ప్రోడక్ట్ సెజ్ (అత్చుతాపురం) * APIIC ఐటి సెజ్ హిల్ నెంబర్ 2 (మధురవాడ) * APIIC ఐటి సెజ్ (గంభీరం) * రాంకీ ఫార్మా సెజ్ * బ్రాండిక్స్ ఇండియా అప్పెరల్ సిటీ * సత్యం కంప్యూటర్స్ ఐటి సెజ్ (రుషికొండ) * అన్ రాక్ అల్యూమినియం లిమిటెడ్ (మాకవర పాలెం) * దివిస్ లేబొరేటరీస్ (చిప్పాడ) * హెటేరో ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (నక్కపల్లి) * డాక్టర్ రెడ్డీస్ లేబరేటరీస్ లిమిటెడ్ (రణ స్థలం) * JSW అల్యూమినియం లిమిటెడ్ (ఎస్ కోట) * డెక్కన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ల్యాండ్ హోల్డింగ్స్ లిమిటెడ్ * ఫిన్ టెక్ వ్యాలీ * ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మెడ్ టెక్ జోన్. ==సాయుధ దళాల స్థావరాలు == [[File:Vizag Sea view.jpg|thumb|800px|center|'''విశాఖపట్నం సముద్రం వీక్షణ దృశ్యం''']] [[భారత నావికా దళం|భారత నౌకా దళ]] తూర్పు కమాండుకు విశాఖపట్నం ప్రధాన స్థావరం. == పర్యాటకం == {{ప్రధాన వ్యాసం|:వర్గం:విశాఖపట్నం లోని పర్యాటక ప్రదేశాలు|l1=విశాఖపట్నం లోని పర్యాటక ప్రదేశాలు}}[[File:An old colonial style building on Beach road in Visakhapatnam.jpg|thumb|విశాఖపట్నం, బీచ్ రోడ్డులోని ఒక పురాతన కాలపు నిర్మాణశైలి కలిగిన బంగ్లా]] [[File:Scenic Sunset view Rushikonda beach, Visakhapatnam.JPG|thumb|విశాఖపట్నం, ఋషికొండ వద్ద సంధ్యా సమయం]] [[File:Simhachalam temple view from the rear side hillock.jpg|thumb|సింహాచలం ఆలయం]] * [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం]] * [[తొట్లకొండ]] బౌద్ధ క్షేత్రం (రుషికొండ) * [[బావికొండ]] బౌద్ధ క్షేత్రం (రుషికొండ) * [[కొండకర్ల పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం|కొండకర్ల ఆవ]] * ఆంధ్రా తాజ్ మహల్ (కురుపాం రాజులది) * [[శ్రీ కనక మహాలక్ష్మి అమ్మ వారి దేవస్థానం]] * శ్రీ సంపత్ వినాయక ఆలయం. *పోర్టు వెంకటేశ్వర స్వామి. ఇక్కడ [[మూడు కొండలు, విశాఖపట్నం|మూడు కొండలు]] ఉన్నాయి.ఒక కొండపై వెంకటేశ్వర స్వామి, ఒక కొండపై ముస్లిములకు పవిత్రమైన దర్గా, మరొక కొండపై (రాస్ కొండ) క్రైస్తవులకు పవిత్రమైన చర్చి ఉన్నాయి. * [[శారదా పీఠం]]. (చిన ముషిడివాడ దగ్గర) * కాళికాలయం. మూడు కాళికాలయాలు ఉన్నాయి. ఒకటి రామకృష్ణ బీచ్ దగ్గర, రెండవది ఉక్కు నగరంలో, మూడవది రైల్వే స్టేషను దగ్గర. * [[:en:Dolphin's Nose|డాల్ఫిన్స్ నోస్ (ఆంగ్లవికీ వ్యాసం)]] (డాల్ఫిన్ చేప ముక్కులాగ వుంటుందని, ఈ కొండకు, ఆ పేరు పెట్టారు). 174 మీటర్ల ఎత్తులో, సముద్ర మట్టానికి 358 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఈ కొండమీద ఉన్న లైట్ హౌస్, సముద్రంలో ప్రయాణిస్తున్న నావికులకు, దారి చూపుతుంది. యాత్రికులు ఈ లైట్ హౌస్‌ను చూడవచ్ఛు. ఈ కొండ మీద నౌకాదళ సిబ్బందికి బహుళ అంతస్తుల భవనాలు నిర్మించారు. ఈ కొండ నుండి యారాడ అనే గ్రామం అరటి, కొబ్బరి పంట పొలాలు, కనకాంబరాల తోటలతో కనిపిస్తుంది. === సాగర తీరాలు === * [[రామకృష్ణ బీచ్]] - విశాఖ వాసులకు ఇది మొదటి బీచ్. చాలా సుందరమైనది. సముద్రపు కోత వలన, బీచ్ విస్తీర్ణం తగ్గింది. ఈ ప్రాంతంలో, దేశ నాయకుల విగ్రహాలు, ప్రాంతీయ నాయకుల విగ్రహాలు నెలకొల్పారు. ఈ తీరానికి దగ్గరలోనే కాళికాలయం, [[రామకృష్ణ మఠము|రామకృష్ణా మిషన్]], హవా మహల్, [[జలాంతర్గామి]] (కాల్వరి) మ్యూజియం ఉన్నాయి. * [[రుషికొండ బీచ్|రిషికొండ బీచ్]] - నగరానికి 8కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి సముద్ర తీరం స్నానాలు చేయటానికి సురక్షితమైన చోటు.{{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} ఇంకా భీమునిపట్నం బీచ్, మంగమారిపేట బీచ్, యారాడ బీచ్, గంగవరం బీచ్, అప్పికొండ బీచ్ ఉన్నాయి. === సంగ్రహాలయాలు === * విశాఖ మ్యూజియం * నేవల్ మ్యూజియం * INS కురుసుర జలాంతర్గామి మ్యూజియం * TU-142 ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ మ్యూజియం ('''[[సీ హారియర్ ప్రదర్శన శాల, విశాఖపట్నం|సీ హారియర్ ప్రదర్శన శాల)]]''' * తెలుగు మ్యూజియం === జలాశయాలు === * [[ముడసర్లోవ రిజర్వాయర్|ముడసర్లోవ]] రిజర్వాయిర్ * మేఘాద్రి గడ్డ రిజర్వాయిర్ * కణితి బేలన్సింగ్ రిజర్వాయిర్ === పార్కులు, ఉద్యానవనాలు === [[దస్త్రం:MV_Maa_-_ship_near_Tenneti_Beach_Park,_Visakhapatnam.jpg|thumb|తెన్నేటి పార్క్ వద్ద సముద్రతీరంలో చిక్కుకున్న నౌక ]] * [[డా. వై.ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి సెంట్రల్ పార్క్]] * [[తెన్నేటి పార్క్]] * [[శివాజి పార్కు (విశాఖపట్టణం)|శివాజి పార్క్]] * [[కైలాసగిరి]] - శంఖం, ఛక్రం, నామాలు రాతిపూట కైలాసగిరి కొండ మీదనుంచి రాత్రివేళ మెరుస్తూ కనిపిస్తాయి. కొండమీద శివ పార్వతుల విగ్రహాలున్నాయి. ఇంకా నందమూరి తారక రామారావు సాగర తీరా ఆరామం (వుడా పార్క్), వైశాఖి జల ఉద్యానవనం ఉన్నాయి. === ఇతర ప్రదేశాలు === *[[జగదాంబ సెంటర్|జగదాంబా సెంటరు]] - జగదాంబ సినీమా హాలు కట్టక ముందు, ఈ ప్రాంతాన్ని, ''ఎల్లమ్మ తోట''గా పిలిచే వారు. నాగుల చవితి నాడు, ఇక్కడి చుట్టుపక్కల వున్న ప్రజలు పుట్టలో పాలు పోసేవారు. అన్ని పాము పుట్టలు వుండేవి. చిన్న అడవి లాగా వుండేది. ఇప్పటికీ, ఇక్కడ ఎల్లమ్మ గుడి ఉంది. ఇక్కడి భూములన్నీ 'దసపల్లా' రాజులకు చెందినవి. అందుకు గుర్తుగా ఇక్కడ కట్టిన సినిమా హాలు పేరు 'దసపల్లా చిత్రాలయ'. హోటల్ వేరు 'దసపల్లా హోటల్'. జగదాంబ 70 ఎమ్. ఎమ్. థియేటర్ కట్టిన తరువాత, ఈ ప్రాంతం ప్రసిద్ధి చెందింది. *[[ఇందిరా గాంధీ జంతుప్రదర్శనశాల]] *[[ఎర్రమట్టి దిబ్బలు]] *[[లోవ గార్డెన్స్]] *సూర్య గడియారం (సన్ డయల్) - 1932లో ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం ప్రాంగణంలోని జైపూర్ విక్రమ దేవ్ కాలేజ్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ వెనుక ఉన్న ఒక తోట మధ్యలో పైభాగంలో స్లాంట్ స్టోన్‌తో ఈ సూర్య గడియారాన్ని సూర్యగమనాన్ని అనుసరించి నిర్మించారు.<ref>Giduturi, Viswanadha. (2013). HERITAGE SITES IN VISAKHAPATNAM CITY: TYPOLOGIES, ARCHITECTURAL STYLES AND STATUS. European Scientific Journal. 930. 1857-7881. </ref> ఇంకా [[చిల్డ్రన్స్ ఎరీనా]], కంబాల కొండ ఎకో పర్యాటకం పార్క్, జాతర శిల్పారామం, డా. రామానాయుడు స్టూడియోస్, అక్వేరియం,రాజీవ్ గాంధీ కర్ణాటక సంగీత భాండాగారం, VMRDA బుద్ధవనం,విక్టరీ ఎట్ సి మెమోరియల్ (Victory at Sea Memorial), హామిలిటన్ మెమోరియల్ మాసోనిక్ ఆలయం ఉన్నాయి. == నగర ప్రాంతాలు == {{ప్రధాన వ్యాసం|:వర్గం:విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు|l1=విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు}} === సంప్రదాయ మార్కెట్లు === *[[పూర్ణా మార్కెట్]]: (సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ మార్కెట్) *కురుపాం మార్కెట్: మొదటి నుంచి ఈ ప్రాంతం బంగారం, వెండి వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి. విశాఖపట్నంలో మొట్ట మొదటి బంగారం, వెండి వ్యాపార కేంద్రం. కురుపాం రాజులు,వారి పాలనా కాలంలో ఈ మార్కెట్టును కట్టించారు. ఇప్పటికీ, కురుపాం మార్కెట్టు లోనికి వెళ్ళే ద్వారం మీద వారి పేరు వుంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో దొరకని ఆయుర్వేద మూలిక వుండదు. అలగే, యజ్ఞాలు చేసే సమయంలో వేసే పూర్ణాహుతి సామాన్లు కోసం, పెళ్ళి చేసుకునే సమయంలో వేసే కర్పూరం దండలు వగైరా సామాన్లు దొరుకుతాయి. *కాన్వెంట్ జంక్షన్ అని పిలిచే [[చావుల మదుం]] దగ్గరకి తెల్లవారు ఝామునే, లారీల మీద దేవరాపల్లి, మాడుగుల వంటి అటవీ (ఏజెన్సీ) ప్రాంతాల నుంచి, చుట్టుపక్కల కూరగాయలు పండించే రైతులు, ఇక్కడికి తెచ్చి వేలంపాట ద్వారా కూరగాయలు అమ్ముతారు. విశాఖపట్నంలోని కూరగాయల వ్యాపారులు, హోటళ్ళ వారు వీటిని పెద్ద మొత్తంలో కొనుక్కుని వెళతారు. *[[గాజువాక]]: గాజువాక మెయిన్ రోడ్డుకి దగ్గరలోనే, పళ్ళ మార్కెట్ ఉంది. ఆరటి పళ్ళ గెలలు, కాలాన్ని బట్టి పండే, [[మామిడి]], పుచ్చకాయలు వంటివి ఇక్కడ [[వేలంపాట]] ద్వారా అమ్ముతారు. ఆ పక్కనే, కణితి గ్రామానికి వెళ్ళే దారిలో, [[గాజువాక]] చుట్టుప్రక్కల గ్రామాల వారికి కావలసిన కిరాణా సరుకులు, కూరగాయలు, మాంసాహారం, చేపలు వగైరా అమ్ముతారు. ఇది ఈ చుట్టు ప్రక్కల చాలా పెద్ద మార్కెట్టు. రెండు, మూడు సార్లు పెద్ద అగ్నిప్రమాదాల పాలై, కోలుకున్న మార్కెట్టు ఇది. అక్కడికి దగ్గరలోనే వెండి, బంగారం దుకాణాలున్నాయి. === వినోద సౌకర్యాలు === సి ఎం ఆర్ సెంట్రల్ - ఐనాక్స్ మల్టీ ప్లెక్స్ (4 స్క్రీన్ లు), ఐనాక్స్ - వరుణ్ బీచ్ (6 స్క్రీన్ లు), చిత్రాలయ - ఐనాక్స్ (3 స్క్రీన్ లు), విశాఖపట్నం సెంట్రల్ - ముక్తా ఎ2 సినిమాస్ (3 స్క్రీన్ లు) నగరంలో ఉన్నాయి. == సాంస్కృతిక సంస్థలు == ;[[కళా భారతి|కళాభారతి]] విశాఖపట్నంలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు, సంప్రదాయ కళల సేవా సంస్థ [[కళాభారతి]] 1991 మార్చి 3 న స్థాపించారు. సంగీతకారుడు సుసర్ల శంకర శాస్త్రి కలలకు ప్రతీకగా పుట్టిన ఈ ఆడిటోరియాన్ని 1991 మే 11 తేదీన పిఠాపురం కాలనీలో ప్రారంభించారు. ఇక్కడ నిత్యం, వివిధ సంగీత కార్యక్రమాలు, నృత్య ప్రదర్శనలు (సంప్రదాయ, జానపద), నాటకాలు జరుగుతాయి. ;విశాఖ మ్యూజిక్ డాన్స్ అకాడమీ ఈ సంస్థ విశాఖపట్నంలోని సంగీత (కర్ణాటక, హిందుస్థానీ), నృత్య కార్యక్రమాలకు కేంద్ర స్థానంగా ఉంది. సంగీత, నృత్య ప్రదర్శనల కార్యక్రమాలు, త్యాగరాజు ఆరాధనోత్సవాలు నిర్వహిస్తుంది. == స్వచ్ఛంద సంస్థలు == విశాఖపట్నంలో లైన్స్ క్లబ్ (లయన్స్ క్లబ్), [[రోటరీ క్లబ్]], ఇన్నర్ వీల్ క్లబ్. సావిత్రిబాయి ఫూలే ట్రస్టు, గోపాల పట్నం. ప్రతిజ్ఞ ఛారిటబుల్ ట్రస్టు, ఆర్.పి.పేట, మర్రిపాలెం, [[ప్రేమ సమాజం]] వంటి అనేక స్వచ్ఛంద సంస్థలున్నాయి == చిత్రమాలిక == <gallery widths="200" heights="170" perrow="4"> దస్త్రం:Simhachalam Temple Vimana Gopuram View.JPG|సింహాచలం ప్రధాన ఆలయ విమానం దస్త్రం:Vizag Ramakrishna beach.jpg|రామకృష్ణ బీచ్ దస్త్రం:Vizagacavdca.jpg|విశాఖపట్నం స్టేడియంలో క్రికెట్ మాచ్ దస్త్రం:Yoga Village in Andhra University.jpg|ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్లో యోగా విద్యాలయం దస్త్రం:Vizag seaport.jpg|విశాఖపట్నం ఓడరేవు దృశ్యం దస్త్రం:Vizagcity.jpg|విశాఖపట్నం నగరంలో భవనాలు దస్త్రం:Vizag Seaport aerial view.jpg|విశాఖపట్నం ఓడరేవు సంపూర్ణ దృశ్యం దస్త్రం:Fishermen at Visakhapatnam beach.jpg|విశాఖపట్నంలో మత్స్యకారులు దస్త్రం:Ship at vizag.JPG|ఓడరేవులో ఓడ File:(Bay of Bengal) Beach View from Tenneti Park 07.JPG|విశాఖపట్నంలోని తెన్నేటి ఉద్యానవనం వద్ద సాయంత్రాన సముద్ర తీరం File:Beach view at Tenneti Park in Visakhapatnam.JPG|విశాఖపట్నంలోని తెన్నేటి ఉద్యానవనం వద్ద సముద్ర తీరం </gallery> {{clear}} ==ప్రముఖులు== * [[గాము మల్లుదొర]], విశాఖపట్నం మొదటి ఎం.పి,స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు * [[తెన్నేటి విశ్వనాధం]],మాడుగుల ఎమ్మెల్యే,స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు * [[పెతకంశెట్టి అప్పలనరసింహం]], పెందుర్తి ఎమ్మెల్యే, అనకాపల్లి ఎం.పి * [[అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ]] చిత్రకారుడు,రచయిత,రంగస్థల కళాకారుడు. * [[విల్లూరి వెంకట రమణ]],రాజ్యసభ సభ్యుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు * [[వేగి సూరి అప్పారావు]],కర్నాటక, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి * [[బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్, విశాఖపట్నం జిల్లా బోర్డు సభ్యుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు * [[కనిశెట్టి వెంకట రమణ (కె.వి. రమణ)]],ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్ 1988-91 * [[దాడి భోగలింగం నాయుడు|దాడి భోగ లింగం నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్ ,నూకాంబిక ఆలయ చైర్మన్ * [[బొడ్డేడ అచ్చన్నాయుడు]],సహకార చక్కెర సంఘం వ్యవస్థాపకుడు, సామాజిక కార్యకర్త * [[పి.జి.వి.ఆర్. నాయుడు]],వైజాగ్ వెస్ట్ ఎమ్మెల్యే, మాజీ పెందుర్తి నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్యే * [[ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పల నాయుడు]],అనకాపల్లి ఎం.పి (3సార్లు),పరవాడ ఎమ్మెల్యే, వుడా ఛైర్మన్ * [[లంక సుందరం]] * [[మళ్ల విజయ ప్రసాద్]],మాజీ వైజాగ్ వెస్ట్ ఎమ్మెల్యే, వెల్ఫేర్ గ్రూప్ ఎం.డి * [[దాడి వీరభద్రరావు]],అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే * [[కొణతాల రామకృష్ణ]],అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే, అనకాపల్లి ఎం.పి (2 సార్లు) * [[పీలా గోవింద సత్యనారాయణ]],అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే * [[ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ]],విశాఖపట్నం ఎం.పి * [[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు|పీలా మల్లికార్జునరావు]] ,ప్రముఖ సినీ నటుడు * [[భీశెట్టి వెంకట సత్యవతి]] ,అనకాపల్లి ఎం.పి, వైద్యురాలు * [[కాంకోర్డియా మెరెల్]] ఆంగ్ల నటి రచయిత్రి * [[జ్యోతిర్మయి మళ్ళ]] - తొలి తెలుగు మహిళా గజల్ గాయకురాలు. * [[నందివాడ రత్నశ్రీ]] అంతరిక్ష విజ్ఞాన రంగంలో పరిశోధకురాలు. * [[సెరిన్ జార్జ్]] ఫ్రీలాన్స్ ఫ్యాషన్ [[ఫోటోగ్రాఫర్]], మోడల్. * [[సారిక ప్రసాద్|సారిక శివ ప్రసాద్]], [[క్రికెట్]] [[అంపైరు|అంపైర్]] * [[చార్లెస్ థామ్సన్]], భారతీయ మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]], కోచ్ * [[కె. అప్పలరాజు]], [[ఫుట్‌బాల్]] ఆటగాడు *[[చిలుకూరి శాంతమ్మ]] - విశాఖపట్నానికి చెందిన మహిళా ప్రొఫెసర్. మహారాజా విక్రమ్‌ దేవ్‌ వర్మ నుండి భౌతికశాస్త్రంలో బంగారు పతకాన్ని అందుకుంది. *[[పూడిపెద్ది వెంకటరమణయ్య]] - కథా రచయిత, పూలగుత్తి అనే పత్రికను నడిపాడు. *[[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు|అబ్బురి రామకృష్ణారావు]] - ఆధునిక ఆంధ్ర సాహిత్యానికి మార్గదర్శకుడు, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. తెలుగు భావకవి, పండితుడు, నవలా రచయత, నాటక కర్త, సాహితీవేత్త, విమర్శకుడు, అభ్యుదయ భావాలున్నవాడు, మానవతావాది, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్]] లో గ్రంథాలయ శాస్త్ర ఆచార్యుడు, గ్రంథాలయాధికారి. *[[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] - సాహితీవేత్త, విద్యావేత్త, పండితుడు, వక్త, [[రచయిత]], [[హేతువాది]]. ఆదర్శవాది, రాజనీతిజ్ఞుడు. [[ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ]] వ్యవస్థాపక ఉపకులపతి (వైస్‌ ఛాన్సలర్‌) *[[వాసిరెడ్డి శ్రీకృష్ణ]] (వి.ఎస్. కృష్ణ) - [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్ర విశ్వ కళాపరిషత్]] మూడోవ ఉపాధ్యక్షులు *[[రావిశాస్త్రి|రాచకొండ విశ్వనాధ శాస్త్రి]] (రావి శాస్త్రి) *[[సుంకరి ఆళ్వార్ దాస్]] *[[అల్లు భానుమతి]] - 1985లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[విశాఖపట్నం - I శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచింది. *[[గ్రంధి మాధవి]] - 1983లో [[విశాఖపట్నం - I శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచింది *[[రేణుకా చౌదరి]] *[[రాగతి పండరి]] *[[లక్ష్మణయ్యర్ రామస్వామి]] *[[అవని పంచాల్]], రోలర్ స్కేటర్ *[[ఆరుద్ర]] *[[తేజు నందన]], మిస్ టీన్ సూపర్ గ్లోబ్ వరల్డ్ 2022 టైటిల్‌ను గెలుచుకున్న [[అందాల పోటీ]] విజేత. *[[సిరపరపు ఆశిష్]], క్రికెటర్ *[[మన్యాల ప్రణీత్]], క్రికెటర్ *[[మనీష్ గోలమారు]] == వుడా చైర్మన్ల జాబితా<ref>{{Cite web|title=Visakhapatnam Metropolitan Region Development Authority-VMRDA|url=http://vmrda.gov.in/Who_is_Who.aspx|access-date=2023-08-14|website=vmrda.gov.in}}</ref>: == * [[ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ|ద్రోణం రాజు సత్యనారాయణ]]-1978-1981 * [[ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పల నాయుడు]]-1982-1983 * [[పి.అప్పలనరసింహం|పి.అప్పల నరసింహం]]-1984-1984 * [[డి.వి. సుబ్బారావు (క్రికెట్ నిర్వాహకుడు)|డివి సుబ్బారావు]]-1985-87 * పి.కె. అగర్వాల్-1987-197 == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]] * [[విశాఖపట్నం జమిందారి ఎస్టేట్స్]] * [[విశాఖపట్నం వార్డులు]] * [[విశాఖపట్నం గ్యాస్‌ లీక్‌ ప్రమాదం]] * [[విజాగపటం తిరుగుబాటు]] * [[విజాగపటం యుద్ధం]] == బయటి లింకులు == *[http://www.vuda.org ఉడా వెబ్ సైటు] *[https://www.intachvizag.org/ ఇంటాక్ వైజాగ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123165157/https://www.intachvizag.org/ |date=2024-01-23 }} == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{Commons category|Visakhapatnam}} {{విశేషవ్యాసం|2014 సెప్టెంబరు 13}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} {{విశాఖపట్నంకు చెందిన విషయాలు}} {{విశాఖపట్నం పరిసరాలు}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{విశాఖపట్నం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ తీర పట్టణాలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] np7n09n1d7tqm37f6yvxr2d4padu005 0 6040 4920415 4918774 2026-08-05T02:16:03Z ~2026-43075-00 152636 /* జిల్లా ప్రముఖులు */ 4920415 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|ఖమ్మం}} {{భారత స్థల సమాచారపెట్టె‎|type = district|native_name=ఖమ్మం| |skyline=Dummugudem Barrage on Godavari Khammam District.jpg |skyline_caption = దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట |state_name= తెలంగాణ |region=ఉత్తర తెలంగాణ |hq=ఖమ్మం |latd=17.25|longd=80.15 |area_total = 4,360 చ.కి.మీ. |population_total = 13,89,566 |population_male = 1391936 |population_female = 1406278 |population_urban = |population_rural = |population_density = 175 |population_as_of = 2011 |literacy = 62.26 శాతం (2001) |literacy_male =73.20 |literacy_female =57.85 }} [[File:Khammam Fort Entrance view from below.jpg|thumb|240px|ఖమ్మం ఖిల్లా]] '''ఖమ్మం''' జిల్లా [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని 33 జిల్లాలలో ఒకటి. [[ఖమ్మం]] దీని ముఖ్యపట్టణం. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దీని జనాభా 1,389,566. ఖమ్మం అర్బన్, రూరల్ మండలాలను వేరు చేస్తూ మున్నేరు ప్రవహిస్తున్నది. ==చరిత్ర== చరిత్రకారుల కథనo ప్రకారo ఖమ్మం అనే పేరు అదే పట్టణమందు కల నృసింహాద్రి అని పిలువబడే నారసింహాలయం నుoడి వచ్చినట్టుగా, కాలక్రమేణా అది ''స్థంభ శిఖరి''గాను ఆపై ''స్థంబాధ్రిగా'' పిలువబడినట్టు తెలుస్తుంది. [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] భాషలో కంబ అనగా రాతి స్తంభం కావున ఖమ్మం అను పేరు ఆ పట్టణంలో కల రాతి శిఖరo నుండి వచ్చినట్టుగా మరొక వాదన. తెలంగాణాలో చారిత్రకంగా ప్రాముఖ్యం కలిగిన జిల్లాల్లో ఖమ్మం ఒకటి. ఖమ్మంలో కల నరసింహాలయం [[త్రేతాయుగం]] నాటిదni నమ్మకo. [[సింగరేణి]] బొగ్గు గనులకు పుట్టినిల్లయిన [[ఇల్లందు]] పట్టణం ఖమ్మం జిల్లాలో ఉంది. ఖమ్మం జిల్లా 1953లో పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం ఏర్పరచబడింది, అప్పటి వరకు వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న ఖమ్మం, మధిర, ఇల్లందు, బూర్గంపాడు, పాల్వంచ రెవెన్యూ డివిజన్ లను విడదీసి ఖమ్మం కేంద్రంగా జిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు. 1959 లో అప్పటి వరకు తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఉన్న భద్ర్రాచలం, అశ్వారావుపేట, వెంకటాపురం రెవెన్యూ డివిజన్ లను విడదీసి ఖమ్మం జిల్లాలో కలిపారు. అయితే 2014 లో తెలంగాణా రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత [[పోలవరం]] ప్రాజెక్టు నిర్మాణం నిమిత్తం భద్రాచలం పట్టణం, మండల కేంద్రం, మినహా ఆ మండలంలోని గ్రామాలన్నీ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]కు చెందిన [[రంపచోడవరం]] డివిజన్ లో కలిసాయి. {{maplink|type=shape||text=ఖమ్మం జిల్లా|frame=yes|frame-width=250|frame-height=250|zoom=8}} కౄరమయిన నైజాం నవాబు పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టుల నాయకత్వంలో వీరోచితంగా జరిగిన సాయుధ రైతాంగ పోరాటానికి కాకలు దీరిన యోధులను, నాయకులను అందించిన ప్రాంతంగా ఖమ్మం చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. సింగరేణి బొగ్గు గనులతో, పచ్చని అడవులతో, పారే జీవనది గోదావరితో, అధిక సంఖ్యలో గిరిజనులను కలిగియున్న ఈ జిల్లా విప్లవ పోరాటాలకు, ఉద్యమాలకు, రాజకీయ చైతన్యానికి ప్రతీక. == భౌగోళిక స్వరూపం == {{వేదిక|తెలంగాణ|Telangana.png}} ఖమ్మం భౌగోళికంగా 16-45, 18-35 ఉత్తర అక్షాంశాలు, 76-47, 80-47 తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. [[ఉత్తర దిక్కు|ఉత్తరాన]] [[చత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్‌గడ్]] రాష్ట్రము, నైరుతి దిశలో [[నల్గొండ]] జిల్లా, [[తూర్పు]]న ఉభయగోదావరి జిల్లాలు''',''' [[దక్షిణం|దక్షిణాన]] [[కృష్ణా జిల్లా]], [[ఈశాన్యం|ఈశాన్యాన]] [[ఒడిషా]] రాష్ట్రం, [[పశ్చిమం|పశ్చిమాన]] [[వరంగల్|వరంగల్లు]] జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఖమ్మం జిల్లాలో [[గోదావరి]],[[కిన్నెరసాని]], [[వైరా నది|వైరా]], [[పాలేరు]], [[శబరి నది|శబరి]], [[మున్నేరు]], [[తాలిపేరు]], లంకా సాగరు నదులు ప్రవహిస్తూ ఉన్నాయి. == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == 2006 లో భారతప్రభుత్వం ఖమ్మం జిల్లాను వెనుకబడిన జిల్లాగా ప్రకటించింది. దేశం మొత్తం మీద మొత్తం 640 జిల్లాలలో ఉన్న 250 వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఇది ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వెనుకబడిన జిల్లాలకు అందించే నిధులను (బి ఆర్ జి ఎఫ్)అందుకుంటున్న 13 జిల్లాలలో ఖమ్మం ఒకటి. === వ్యవసాయం === ఖమ్మం జిల్లా భూములు వ్యవసాయానికి యుక్తమైనట్లు ఉంటాయి. వాతావరణం కూడా అనుకూలంగా ఉంటుంది కనుక విస్తృతశ్రేణిలో మిరప, పొగాకు, మామిడి, అరటి, ముంతమామిడి, కొబ్బరి, పామ్ అయిల్, కోకో, వరి, మిరియాలు మొదలైనవి పండిస్తారు. పండ్లు, కూరగాయలు, పూలు వాటి విత్తనాలు ఉత్పత్తి, వితరణ వంటి ప్రధాన కార్యకలాపాలకు తోటపని శాఖ (హార్ట్ కల్చర్ డిపార్ట్‌మెంట్) తోడ్పాటు ఉంది. === ప్రణాళికలు === * నాగార్జున సాగర్ కాలువలు. (ప్రధానమైంది) * వైరా * తాలిపేరు. * బయ్యారo. * బాతుపల్లి. * లంకాసాగర్. * ముకమామిడి. * పెదవాగు. * పాలియర్ రిజర్వాయర్. === నీటి పారుదల వివరాలు === ఖమ్మం జిల్లాలో 4 మధ్య తరహా నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=http://irrigation.cgg.gov.in/dp/KhammamDistrictProfile.jsp |title=ఖమ్మం జిల్లా నీటిపారుదల వివరాలు. |website= |access-date=2008-10-07 |archive-url=https://archive.today/20120717154954/http://irrigation.cgg.gov.in/dp/KhammamDistrictProfile.jsp |archive-date=2012-07-17 |url-status=dead }}</ref> # '''[[వైరా రిజర్వాయర్]]''': [[వైరా నది]]పై నిర్మించిన ఈ ఆనకట్ట పొడవు 1,320 అడుగులు. ఇది [[వైరా]] గ్రామానికీ దగ్గరలొ ఉంది. దీని మూలంగా సుమారు 25వేల ఎకరాల భూమికి సాగునీరు అందుతున్నది.<ref name="వైరా నీరు">{{cite news|title=ఊరూరా వైరా నీరు|url=https://m.sakshi.com/news/telangana/lure-thousands-from-around-206054|accessdate=3 July 2018|work=సాక్షి|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623064546/https://m.sakshi.com/news/telangana/lure-thousands-from-around-206054|archivedate=23 జూన్ 2018|url-status=live}}</ref> # '''పాలేరు ప్రాజెక్టు''': ఇది ఒక మధ్య తరహా ప్రాజెక్టు. ఖమ్మం పట్టణానికి 30 కి.మీ. దూరంలో పాలేరు నదిపై కట్టబడింది. 1928లో 20.7 లక్షల రూపాయలతో కట్టబడింది. 19,694 ఎకరాలకు నీరు అందిస్తుంది.తరువాత దీనిని నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాళువ బాలన్సింగ్ రిజర్వాయిర్‌గా వాడుతున్నారు. #'''లంకసాగర్ ప్రాజెక్టు''': పెనుబల్లి మండలం అడవిమల్లాల వద్ద కొత్తలేరుపై కట్టబడిన నీరునిలువ రిజర్వాయిర్. దీనిని ----- (?)లో 101 లక్షల రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించారు. దీని ఆయకట్టు 7,353 ఎకరాలు. అందులో 6,800 ఎకరాలకు ఇది జల వనరుగా ఉంది. # '''కిన్నెరసాని ప్రాజెక్టు''':[[కిన్నెరసాని]] నదిపై [[పాల్వంచ]] మండలంలోని [[యానంబైలు]] వద్ద రిజర్వాయిర్ నిర్మించారు. ఈ ప్రాజెక్టు వ్యవసాయ భూములకు, [[విద్యుత్]] ఉత్పత్తికే కాక పాల్వంచ, [[కొత్తగూడెం (భద్రాద్రి జిల్లా)|కొత్తగూడెం]] పట్టణ ప్రజలకు త్రాగునీరు కూడా అందిస్తుంది. #'''ముక్కమామిడి ప్రాజెక్టు''':దీనిని 1981లో గోదావరి ఉపనది పాములేరు పై ముక్కమామిడి వద్ద పూర్తి చేయబడింది. వ్యయం 113.93 లక్షల రూపాయలు. ఆయకట్టు 3,262 ఎకరాలు. #'''పెద్దవాగు ప్రాజెక్టు''': ఇది అశ్వారావుపేట మండలం గుమ్మడిపల్లి వద్ద పెద్దవాగుపై కట్టారు. 1987లో 810 లక్షల వ్యయంతో పూర్తయిన ఈ ప్రాజెక్టు ఆయకట్టు 16,005 ఎకరాలు. అందులో 6,501 ఎకరాలను అభివృద్ధి చేశారు. # '''ఎల్.టి. బయ్యారం''' (L.T.BAYYARAM): ఇది మున్నేరు నదిలో కలిసే ఒక వాగు పై కట్టిన ప్రాజెక్టు. దీని ఆయకట్టు 6005 ఎకరాలు. # '''[[తాలిపేరు ప్రాజెక్టు]]''' (Taliperu Project): ఇది ఒక మధ్య తరహా నీటిపారుదల పధకం. ఇది [[తాలిపేరు నది]] మీద [[చర్ల]] మండలంలోని [[పెద మిడిసిలేరు చల్క|పెద మిడిసిలేరు]] గ్రామం దగ్గర నిర్మించబడింది. దీని పూర్తి సామర్థ్యం ఐన, సుమారు 24,710 ఎకరాలకు సాగునీరు అందిస్తుంది. [[ఫైలు:AP Paleru Reservoir.JPG|center|thumb|600px|పాలేరు జలాశయం]] [[File:View from a dam in Kinnarsani WS, AP W IMG 5776.jpg|center|thumb|600px|కిన్నెరసాని జలాశయం]] ==రెవెన్యూ డివిజన్లు == [[బొమ్మ:Khammam.jpg|పువర్య్వస్థీకరణకు మందు ఖమ్మం జిల్లా పరిధిలోని మండలాలతో కూడిన పటం|thumb]] నూతన జిల్లాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాల నిర్మాణం / పునర్వ్యవస్థీకరణ ముందు, ఖమ్మం, కొత్తగూడెం, భద్రాచలం రెవెన్యూ డివిజన్లుగా ఉండేవి. పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా కొత్తగూడెం, భద్రాచలం రెవెన్యూ డివిజన్లు [[భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా|భద్రాద్రి జిల్లాలో]] కలిశాయి. ఖమ్మం జిల్లాలో ఒకటి పాత [[ఖమ్మం|ఖమ్మం రెవెన్యూ డివిజను]] కాగా రెండవది కొత్తగా ఏర్పాటైన [[కల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]]. == పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత పాత మండలాలు == భౌగోళికంగా ఖమ్మం జిల్లాను తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడకముందు 46 రెవెన్యూ మండలాలుగా విభజించారు.<ref name="ptRaj">పంచాయత్ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్‌సైటులో [http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0222000000&ptype=B&button1=Submit ఖమ్మం జిల్లా తాలూకాల వివరాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184513/http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0222000000&ptype=B&button1=Submit |date=2007-09-30 }}. జూలై 26, 2007న సేకరించారు.</ref> 2014 లో తెలంగాణా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తర్వాత [[పోలవరం]] ప్రాజెక్టు నిర్మాణం నిమిత్తం [[వేలేరుపాడు]], [[కుక్కునూరు]], [[కూనవరం]], [[చింతూరు]], [[వరరామచంద్రపురం|వరరామచంద్రపురం (వి.ఆర్.పురం)]] మండలాలతో పాటు అన్ని గ్రామాలు, [[భద్రాచలం]] మండలం లోని భద్రాచలం పట్టణం, మండల కేంద్రం మినహా మండలంలోని అన్ని గ్రామాలు, [[బూర్గంపాడు]] మండలం లోని [[సీతారామనగర్]], [[శ్రీధర-వేలేరు]], [[గుంపనపల్లి (బూర్గంపాడు)|గుంపనపల్లి]], [[గణపవరం (బూర్గంపాడు)|గణపవరం]], [[ఇబ్రహీంపేట (బూర్గంపాడు)|ఇబ్రహీంపేట]], [[పెద్ద రావిగూడెం]] ఆరు గ్రామాలు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని]] ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలో కలిశాయి. తెలంగాణా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన, తరువాత మొదటిసారిగా 2016 లో ప్రభుత్వం నూతన జిల్లాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాల నిర్మాణం / పునర్వ్యవస్థీకరణ కార్యక్రమం చేపట్టింది. పూర్వపు ఖమ్మం జిల్లా లోని 46 మండలాలలో 5 పూర్తి మండలాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో పోలవరం ముప్పు మండలాల క్రింద విలీనంచేయగా మిగిలిన 41 పాత మండలాలలో లోగడ ఖమ్మం జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజను కేంద్రంగా ఉన్న కొత్తగూడెం పరిపాలనాకేంద్రంగా 17 పాత మండలాలుతో [[భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా]] కొత్తగా ఏర్పడింది..<ref name="”మూలం”">{{Cite web |url=http://kothagudem.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2017/05/237.Badradri-.237.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801042948/http://kothagudem.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2017/05/237.Badradri-.237.pdf |archive-date=2017-08-01 |url-status=dead }}</ref> === భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా పరిధిలో చేరిన మండలాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[కొత్తగూడెం మండలం]] # [[టేకులపల్లి మండలం (భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా)|టేకులపల్లి మండలం]] # [[చర్ల మండలం]] # [[పినపాక మండలం]] # [[గుండాల మండలం (భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా)|గుండాల మండలం]] # [[మణుగూరు మండలం]] # [[అశ్వాపురం మండలం]] # [[దుమ్ముగూడెం మండలం]] # [[భద్రాచలం మండలం]] # [[పాల్వంచ మండలం]] # [[ఇల్లెందు మండలం]] # [[చండ్రుగొండ మండలం]] # [[అశ్వారావుపేట మండలం]] # [[ములకలపల్లి మండలం]] # [[బూర్గంపాడు మండలం]] # [[దమ్మపేట మండలం]] # [[జూలూరుపాడు మండలం]] {{Div col end}} === ఇతర జిల్లాలలో విలీనమైన మండలాలు === వరంగల్ జిల్లా పరిధిలో కొత్తగా ఏర్పడిన మహబూబాబాద్ జిల్లాలో <ref name="”మూలం”4">తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 235 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> [[బయ్యారం మండలం (మహబూబాబాద్ జిల్లా)|బయ్యారం]], [[గార్ల మండలం|గార్ల]] మండలాలు, జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలో <ref name="”మూలం”3">{{Cite web|url=http://bhoopalapally.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2016/10/233.Jayashankar-.233.pdf|title=ఆర్కైవ్ నకలు|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826235911/http://bhoopalapally.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2016/10/233.Jayashankar-.233.pdf|archive-date=2017-08-26|access-date=2017-12-22}}</ref> [[వెంకటాపురం మండలం|వెంకటాపురం]], [[వాజేడు మండలం|వాజేడు]] మండలాలు (ప్రస్తుతం కొత్తగా ఏర్పడిన [[ములుగు జిల్లా|ములుగు జిల్లా)]]లో కలిశాయి. ==పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత జిల్లాలో మండలాలు== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[ఖమ్మం మండలం (అర్బన్)]] # [[ఖమ్మం మండలం (రూరల్)]] # [[సింగరేణి మండలం]] # [[కామేపల్లి మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|కామేపల్లి మండలం]] # [[సత్తుపల్లి మండలం]] # [[కల్లూరు మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|కల్లూరు మండలం]] # [[తల్లాడ మండలం]] # [[ఏనుకూరు మండలం]] # [[వేంసూరు మండలం]] # [[కొణిజర్ల మండలం]] # [[నేలకొండపల్లి మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి మండలం]] # [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]] # [[పెనుబల్లి మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|పెనుబల్లి మండలం]] # [[ముదిగొండ (ఖమ్మం జిల్లా)|ముదిగొండ మండలం]] # [[చింతకాని మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|చింతకాని మండలం]] # [[వైరా మండలం]] # [[బోనకల్ మండలం]] # [[మధిర మండలం]] # [[ఎర్రుపాలెం మండలం]] # [[రఘునాథపాలెం మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|రఘునాథపాలెం మండలం]]* # [[కూసుమంచి మండలం]] {{Div col end}} గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో కొత్తగా ఒక మండలం ఏర్పడింది. == జనాభా లెక్కలు == 1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా:17,51,674, స్త్రీ, పురుషుల నిష్పత్తి:952:1000, అక్షరాస్యత:19.2 శాతం. (మూలం::ఆంధ్రప్రదేశ్ దర్శిని 1985) 2001 జనాభా గణను అనుసరించి ఖమ్మంజిల్లా జనసంఖ్య 2,798,214. ఇది సుమారుగా [[జమైకా]] దేశ జనసంఖ్య లేక అమెరికా లోని ''' ఉటాహ్'''కు సమానము. భారతదేశ 640 జిల్లాలలో జనసంఖ్యలో ఖమ్మం జిల్లాది 13వ స్థానం. జిల్లా జనసాంద్రత కిలోమీటరుకు 175 మంది. జిల్లా వైశాల్యం 450 చదరపు మైళ్ళు. 2001-2011 వరకు జనసంఖ్య వృద్ధి శాతం 8.5%. స్త్రీ :పురుష నిష్పత్తి 1010:1000. అక్షరాస్యత 65.46%. చదరపు కిలోమీటరు జనసాంద్రత 51 నుండి 160 వరకు వృద్ధి చెందింది. మొత్తం జనాభా 3,60,154లో షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 5,58,958. జిల్లాలో 80% ప్రజలు పల్లెలలో నివసిస్తున్నారు. గ్రామీణ జనంఖ్యలో స్త్రీ:పురుషుల నిష్పత్తి 974:1000.జిల్లాలోని పట్టణాలు 9 {| class="wikitable" style="text-align:center" border="11" |జనాభా వివరాలు <ref name="pop">[http://www.censusindia.gov.in/population_finder/District_Master.aspx?state_code=28 భారత ప్రభుత్వ సైటు]</ref> |- | వర్గం | ఇల్లు | మనుషులు | మగవారు | ఆడవారు |- |మొత్తం |601,659 |2,578,927 |1,305,543 |1,273,384 |- |గ్రామీణ | 486,856 | 2,068,066 | 1,047,248 | 1,020,818 |- |పట్టణ | 114,803 | 510,861 |258,295 | 252,566 |- |} వారిలో పని చేయువారు 10.21 లక్షలు, పని చేయని వారు 11.94 లక్షలు,వ్యవసాయదారులు 2.59 లక్షలు, వ్యవసాయకూలీలు 4.60 లక్షలు, వెనకబడిన కులములు 3.60 లక్షలు, వెనకబడిన జాతులు 5.59 లక్షలు, == జీవన ప్రమాణం == 2007-2008 మధ్య అంతర్జాతీయ శాస్త్రీయ జనసాంద్రతా సంస్థ (ఇంటర్‌నేషనల్ ఇన్‌స్టిటిట్యూట్ ఆఫ్ పాపులేషన్ సైన్సెస్ ) 38 గ్రామాలలో 1258 మందిని చేసిన జనాభిప్రాయ సేకరణలో వారు 85.8% మంది ప్రజలు విద్యుత్‌చ్ఛక్తి వసతిని, 92.2% ప్రజలు మంచినీరు వసతిని, 32.1% మరగుదొడ్డి వసతిని, 28.6 % శాశ్వత పక్కా గృహ వసతిని, వివాహ వయసైన 18 సంవత్సరాల కంటే ముందే వివాహమైన ఆడపిల్లల శాతం 33.6% ఉందని ఇంకా 81.7% మంది దారిద్ర్య రేఖకు దిగువ (B.P.L) కార్డులు కలిగిఉన్నట్లు కనుగొన్నారు. == సంస్కృతి == ఖమ్మంలో కొండజాతుల వారి సంఖ్య 5,58,958. ఆంధ్రప్రదేశ్ కొండజాతి వారిలో 13.29% ఖమ్మం జిల్లాలలో ఉన్నారు. === కోయలు === కోయలు అన్న శభ్దానికి అర్థం " కొండలు న దేశం ఒక మంచి వ్యక్తులు " . కోయలు అనబడే గిరిజనుల జనాభా దండకారణ్య అడవులలో నివసిస్తున్న 80%. సాధారణంగా కోయలు పొట్టిగా సన్నని శరీరాలతో ఉంటారు. అలాగే కొంత వ్యత్యాసంగా కూడా ఉంటారు. కోయలు మాట్లాడే భాషకు లిపి ఉండదు. కోయలు శాబ్ధరూపంగా మాత్రమే ఉండే కోయ భాష మాట్లాడతారు. కోయ సమాజంలో స్వంత ఆస్తి ఉండేవారు తక్కువ. సాధారణంగా కోయలలో నేర ప్రవృత్తి తక్కువ . కోయసమాజంలో మద్యపానం పానం చేయడానికి పురుషులతోపాటు స్త్రీలకు కూడా అనుమతి ఉంది. కోయలు సంప్రదాయ గిరిజనులు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ప్రత్యేకంగా గోదావరి లోయ పరిమిత ప్రాంతాలలో అధికంగా ఉన్నారు. అలాగే [[ఒడిషా]] రాష్ట్రం జిల్లా మాల్కంగిరి, [[చత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రంలో ఈ తెగ వారు ఉన్నారు. వారు ఎక్కువగా ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఖమ్మం జిల్లా భద్రాచలం విభాగం (డివిజన్)లో గుర్తించవచ్చు. వారు మాట్లాడే భాషా యాస ఒక ప్రధాన ద్రావిడ గిరిజన సమూహం '''గోండ్''' భాషలో ఒక మాండలికం గుర్తించారు. ఇది ఇంచుమించు ఆంధ్రుల అధికార భాష అయిన తెలుగు భాషను పోలి ఉంటుంది. === సాంస్కృతిక కోయలు === సాంస్కృతిక కోయలు రాష్ట్రంలోని దేశవాళీ షెడ్యూల్ తెగలలలో ఒకటిగా భావించబడుతున్నారు. వారి స్థానిక భాష '''కోయి'''. ఇది అధికంగా తెలుగు నుండి పుట్టి ఉంటుంది లేదా వారు అనేక తెలుగు పదాలను అరువుగా తెచ్చుకొని ఉంటారు. కోయల పాటలు, నృత్యాలు, సంగీతం, క్రీడలు వారి జీవనశైలిని సంస్కృతి ప్రతిబింబిస్తాయి. వారికి ఆధ్యాత్మికంగా '''మాజికో సంబంధమైన''' నమ్మకాలు అధికంగా ఉంటాయి. అలాగే మాజికోను దేవతగా భావిస్తారు. వారు దేవతలు, దేవుళ్ళను దేవరలు అని పిలుస్తారు. అయినా అధికమైన గిరిజన తెగలు చాలా వరకు తమని తాము హిందువులుగా భావిస్తారు అలాగే హిందూమత దేవుళ్ళ, దేవతల ఆరాధన చేస్తారు. వారు సాధారణంగా వారి జాతి కొరకు మరణించిన అమరులకు జాతరలు జరుపుకుంటారు.అమరులను వారు వారి ఆధ్యాత్మిక నాయకులుగా భావించి ఆరాధిస్తారు. సమ్మక్క, సారక్కా వాటిలోఒకటి. వారి జన్మస్థానం ఇది అని భావించడమే వారు ఈ జాతర జరపడానికి కారణం. ఈ జాతరలో నృత్యాలు, గీతాలు ఉంటాయి. కోయ పురుషులు వారి సంప్రదాయ దుస్తులలో తల మీద ఎద్దు లేక దున్నపోతు కొమ్ములను ధరించి పెద్దపెద్ద డోళ్ళను వాయిస్తూ ఈ నృత్యాలలో పాల్గొంటారు. కోయమహిళలు సంప్రదాయ వస్త్రాలు ధరించి చేతులలో అందమైన వలయాలు పట్టుకుని ఒకరి చేతిని ఒకరు పట్టుకుని ఈ నృత్యాలలో పాల్గొంటారు. వారు సాధారణంగా ప్రబలమైన రేలా పాటలు పాడుతుంటారు. వారు సాధారణంగా రేలా రేలా రేలా రేలా రేలా రేరేరేలా అంటూ ప్రారంభిస్తారు. మరణం లేదా వివాహం మాంసం, ఇంటిలో తయారు మద్యం వినియోగం ఏ వేడుకలో అయినా ఈ నృత్యగీతాలు విస్తృతంగా చలామణిలో ఉన్నాయి. సాధారణంగా కోడి మాంసం లేదా మేక మాంసం వడ్డించబడుతున్నా కాని గొడ్డు మాంసం వినియోగం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. కోయపురుషులు కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం నుండి పురుషులు మాత్రమే అనేకంగా ఒక దశాబ్దం కింద నుండి మాత్రమే గోచీ ధరించే వాడుక ఉంది వారు గోచీ తప్ప మరే వ్స్త్రం ధరించరు. స్త్రీలు మాత్రం చీరెలను ధరించినా వారు చీరె ధరించే విధం మాత్రం సాధారణ భారతీయ స్త్రీలు ధరించే విధానికి వ్యత్యాసంగా ఉంటుంది. వయసైన స్త్రీలు మాత్రం ఇంకా వారి సంప్రదాయ దుస్తులను మాత్రమే ధరిస్తున్నా స్త్రీలు మాత్రం అధునిక సమాజాలతో సంబంధాలు ఏర్పడిన తరువాత వారి సంప్రదాయక వస్త్రధారణ నుండి సాధారణ వస్త్రధారణకు మారుతున్నారు. ప్రభుత్వం వారిలో వేగంగా అభివృద్ధి తీసుకురావాలనే చర్యలు తీసుకుంటోంది. ఇతర సమాజాలతో సంబంధబాంధవ్యాలు ఏర్పడిన తరువాత వీరు పాతసంప్రదాయలను వదిలి అనూహ్యంగా జీవినసరళిని మార్చుకుంటున్నారు. ఎన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నప్పటికీ ఇప్పాటికీ వీరిలో పేదవారి శాతం అధికంగానే ఉంది. వీరిలో అక్షరాస్యత శాతం కూడా చాలా స్వల్పంగా ఉంది. వీరిలో కొంత మంది మాత్రమే ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించారు. క్రైస్తవ మిషనరీలు చాలా చురుకుగా పనిచేస్తూ వీరినిని మతమార్పిడి చేసారు. బైబుల్‌ను కూడా కోయ భాషలోకి అనువదించి చదువడం విశేషం. === జీవనము === కోయప్రజలు అధికంగా వ్యవసాయజీవనం సాగిస్తుంటారు. వారు పొదు అనే (అంటే స్లాష్, బర్న్ సాంకేతికత) చేయబడిన చింతపండు తయారు చేస్తారు. అందువలన వారు చింతకాయలు, ఉసిరికాయలు, తేనె, పామ్ గింజల సేకరణ, లేత చింతపండు ఆకులు వంటివి చేసి జీవనాఅన్ని సాగిస్తారు. వీటిలో కొన్ని నేటి కాలంలో చూడడం చాలా అదుదై పోయింది. పెద్ద ఎత్తున అటవీ నిర్మూలన ఇందుకు ఒక కారణం. ఇప్పుడు వారు అటవీప్రాంతం ఇప్పటికే చాలావరకు తగ్గిపోవడంతో పొదు తయారీని సాగించడం చాలా వరకు మనారు. ఈ తెగలలో అధికులకు కొద్దిపాటి భూములు ఉన్నాయి. ఇందుకు బద్రాచలం ''' ఇంటిగ్రేటెడ్ ట్రైబల్ డెవలప్మెంట్ ఏజెన్సీ''' ధన్యవాదాలు చెప్పాలి. కనుక వారు వారి సంప్రదాయక వ్యవసాయం వదిలి ఆధునిక పద్ధతులు అవలంభిస్తున్నారు. స్వంత భూములు ఉన్న వారు హెచ్ వై వి విత్తనాలు, పురుగుమందులు, ఎరువులు, పవర్ స్ప్రేలు ఉపయోగం వంటి వ్యవసాయం ఆధునిక పద్ధతులను పాటిస్తున్నారు. కాలగతిలో ఏర్పడిన మార్పుల కారణంగా వన్యప్రాణి నివాస స్థానాలు ఉడిగి పోవడం, భూమి ఉత్పాదకత క్షీణించడం అటవీ నిర్మూలన, గిరిజన కాని వారు స్థావరాలు ఏర్పరచుకోవడం వంటి పరిణామాలు సంభవించడంతో కారణంగా సంప్రదాయ వ్యవసాయం స్థానంలో అధిక దిగుబడి ఇచ్చే ఆధునిక వ్యవసాయం చోటు చేసుకుంది. ఆధునికీకరణ ప్రక్రియ కారణంగా కోయ ప్రజల జీవనసరళిలో పెనుమార్పులు సంభవించాయి. వారు పందులను, ఎద్దులు, మేకలు, కోళ్ళ వంటి పక్షులు మొదలైన వాటిని పెంపుడు జంతువులుగా పోషిస్తున్నారు. ఈ జంతువులను తినడం ద్వారా ఆహారంలో మాంసకృత్తుల అవసరాన్ని భర్తీ చేసుకుంటారు. === అభిరుచులు === కోయప్రజల ప్రజల ఇష్టమైన వినోదాలలో వేట ఒకటి. వారు జంతువులు వేటాడేందుకు ప్రాణాంతకమైన విల్లు, బాణాలు ఉపయోగిస్తారు. కానీ ముందే చెప్పినట్లుగా అడవుల విస్త్రీణం క్షీణించడం, అడవి జంతువులను విపరీతంగా చంపి తినడం కారణంగా జంతువుల సంఖ్య మరింతగా క్షీణించింది. కనుక ప్రస్తుతం వీరు సాగించే వేట పూర్తిగా వ్యర్ధమైనదిగా ఉంటుంది. వారు అనుసరిస్తున్న ఆధునిక జీవితం శైలి కారణంగా చలనచిత్రాలను చూడడం వారి ప్రధాన వినోదం మారింది. గిరిజన నివాసాల సమీపంలో ఈత చెట్లుగా పిలువబడుతున్న పామ్ చెట్లు అధికంగా కనపడుతున్నాయి. కోయలు వీటి నుండి కల్లును తీసి త్రాగుతుంటారు. కోయలు విస్తృతంగా వినియోగించుకునే ప్రముఖ మత్తు పానీయాలలో ఇది ఒకటి. ఇదికాక వారు ఇంట్లో తయారుచేసే మద్యంకూడా సేవిస్తుంటారు. ఈ మత్తుపదార్ధాలు ఉపయోగం వారి ఆరోగ్యంపై చాలా ప్రతికూల ప్రభావం చూపిస్తుంది ఫలితంగా వారి జీవితకాలం ప్రత్యేకంగా పురుషులుకు తక్కువగా ఉంటుంది. === భాష === కోయతెగ ప్రజలు కోయి లేదా కోయా అనే ఒక భాష మాట్లాడతారు. కోయసమాజం యొక్క మూలాలు ఇప్పటికీ నిగూఢం అయినప్పటికీ వారు ద్రావిడ కుటుంబ గిరిజన సమూహలలో ఘనమైన గోండ్ సమాజానికి చెందినవారుగా చెబుతారు. కాబట్టి కోయ భాష గోండ్‌భాష యొక్క ఒక మాండలికం పరిగణించబడింది. కోయి భాషలో కూడా కొన్ని రూపాంతరాలు ఉన్నాయి. భద్రాచలం నుండి అంత దూరంకాని చింతూరు అనే చిన్న పట్టణం, కోయి భాష యొక్క భాషా సెంటర్ పరిగణించబడింది . అక్కడి వారు మాట్లాడే భాష కోయీభాష యొక్క అత్యుత్తమ రూపాంతరం పరిగణించబడింది. కోయి భాషలో పదాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. దాని పదనిఘంటువు చాలా పరిమితం. అతి ముఖ్యమైన విశేషం ఏమిటంటే కోయీలు ఆదిమ తెగలలో వేట ప్రధానంగా ఉన్న సమాజాల సమాహారం. వారి దినచర్యలు చాలా పరిమితంగా ఉంటాయి. కనుక వారికి లక్షల పదాలు కలిగిన ఆంగ్లం వంటి భాషాపదాల అవసరం వారికి లేదు. వారి భావవ్యక్తీకరణకు లక్షల పదాల అవసరం లేదు. ఈ తెగల ప్రజలు అనుసరించే చాలా సులభమైన, నిరాడంబర జీవనవిధానం కారణంగా వారికి స్థానిక పదాల అవసరం అతి తక్కువ సంఖ్యలో ఉంటుంది. ఉదాహరణకు వారి భాషకు ఒక లిపి లేదు. తెలుగు భాషకు దగ్గరగా ఉండే ఈ భాషకు తెలుగులిపి కూడా వాడుకలో లేదు. వేట ప్రధాన జీవితంగా జీవనం సాగించే వీరికి చెట్లు, జంతువులు, ఆయుధాలు, ఆహారం మొదలైన వాటితో సంబంధించి ఉంటాయి. ఈ భాషకు ప్రత్యేక లిపి లేని కారణంగా కోయభాషను వ్రాయడానికి తెలుగు లిపిని వాడుకుంటారు. రాజీవ్ విద్యా మిషన్ అనే ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని ప్రణాళిక వారి మాతృభాషలో గిరిజన పిల్లలకు విద్యను అందజేయటంతో ఉద్దేశంతో మొదటి తరగతి నుండి ఐదవ తరగతి వరకు కొన్ని పాఠ్యపుస్తకాలు సిద్ధం చేసింది. ఆ పుస్తకాలు అన్ని తెలుగు లిపిలో వ్రాసారు. === కొండరెడ్లు === కొండరెడ్లు అధికంగా పర్వతాలు, మందపాటి అడవులలో నివసిస్తున్నారు. వీరు వర రామ చంద్ర పురం మండలంలో కొల్లూరు, గొందూరు గ్రామాల్లో నివసిస్తున్నారు వారు తెలుగు యొక్క పురాతన మాండలికం మాట్లాడుతారు. సాధారణంగా, వారు పరిమితమైన ప్రవర్తన కనబరుస్తారు. సధారణంగా మైదానాల నుండి వచ్చే ప్రజలు మీద విశ్వాసం ఉండదు. వారు చక్కని హస్థకళాకారులు. వారు వెదురుతో రకరకాల వస్తువులను తయారు చేస్తారు. === లంబాడీలు === లంబాడీలను సుగాలీలు లేదా బంజారాలు అని పిలుస్తారు. వారు తరచుగా అద్దం, పూసలు, ఇతర అలంకరణ వస్తువులు నిండి ఉన్న రంగురంగుల దుస్తులను ధరించి ఉంటారు. పురుషులు తల తలపాగాలు దుస్తులు ధరించి, క్రీడాస్ఫూర్తితో, పెద్దపెద్ద మీసాలతో ఉంటారు. కమ్మం జిల్లా మొత్తంలో మంగాపురంలో లంబాడీలు నూరు శాతం కలిగిన గ్రామపంచాయితీలు అధికంగా ఉన్నాయి. == విద్యాసంస్థలు== వైద్య విద్య కొరకు మమత మెడికల్ కళాశాల (ప్రైవేటు) ఉంది. సమీకృత గిరిజనాభివృద్ది సంస్థ పర్యవేక్షణలో గిరిజనుల కొరకు ప్రాథమిక పాఠశాలల నుండి కళాశాలల వరకు అనేక విద్య సంస్థలు నడుపబడుచున్నవి. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == [[దస్త్రం:Bhadrachalam temple view.jpg|right|thumb|భద్రాద్రి రాముని గుడి]] *[[భద్రాచలం]] *[[ఖమ్మం ఖిల్లా]] *[[పర్ణశాల]] *[[నేలకొండపల్లి]] *[[కిన్నెరసాని]] *[[పాపి కొండలు]] *[[గార్ల ఒడ్డు]] *[[వైరా చెరువు]] *లంకాసాగరు *ఇల్లెందు చెరువు *[[బోగత జలపాతం]] == జిల్లా ప్రముఖులు == [[File:Telangana Legislative Assembly election in 2014.png|thumb|400px|2014 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికల ఫలితాలు తెలిపే పటము]] *[[జలగం వెంగళరావు]] ముఖ్యమంత్రి * రాంరెడ్డి వెంకట్ రెడ్డి, మాజీ మంత్రివర్యులు *[[మహమ్మద్ రజబ్ అలీ]] శాసనసభ్యులు *బోడేపూడి వెంకటేశ్వర రావు, CPI(M) పార్టీ శాసన సభా పక్ష నేతగా పని చేశారు. *సర్దార్ జమలాపురం కేశవరావు *ఆచార్య చేకూరి రామారావు, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భాషాశాస్త్రవేత్త, సాహిత్య విమర్శకుడు, చేరాగా ప్రసిద్ధుడు *ఆచార్య పులికొండ సుబ్బాచారి, ప్రసిద్ధ పరిశోధకుడు కవి *ఆచార్య ఖరీదు వేంకటేశ్వరరావు ప్రముఖ జెనటిక్ శాస్త్రవేత్త *అఫ్సర్ సుప్రసిద్ధకవి *[[బాబూ మోహన్]] హాస్య నటుడు *ప్రియదర్శి ప్రముఖ సినీనటుడు. *నన్నపనేని మోహన్ తానా అధ్యక్షుడు *[[కవి యాకూబ్]] తెలుగు కవి *[[రాళ్ళబండి కవితాప్రసాద్|రాళ్ళబండి కవితా ప్రసాద్]] కవి *[[వందేమాతరం శ్రీనివాస్]] సంగీత దర్శకుడు *[[దశరథ్]] చలన చిత్ర దర్శకుడు *[[శ్రీనివాస్ రెడ్డి]] హాస్య నటుడు *[[ఘంటాడి కృష్ణ]] సంగీత దర్శకుడు *ప్రభాకర్, టీవీ నటుడు *సైదులు ఐనాల *నల్లమల గిరిప్రసాద్, CPI సీనియర్ నేత *ఇనపనూరి కిషోర్ కుమార్, షార్ట్ ఫిల్మ్స్ నటుడు, దర్శకుడు *మల్లు భట్టి విక్రమార్క, ఉప ముఖ్యమంత్రి *భక్త రామదాసు *చందాల కేశవదాసు, మొదటి సినీ గీత రచయిత *సుధీర్ రెడ్డి *జె. ఎల్. శ్రీనివాస్, సినీ నటులు *గద్దపాటి శ్రీనివాసు, కవి *కన్నెగంటి వెంకటయ్య, కవి *గుమ్మడి నర్సయ్య, 5 సార్లు MLA *భీమ్స్ సిసిరోలియో, సంగీత దర్శకుడు *జయరాజు, ప్రజా కవి == శాసనసభ నియోజకవర్గాలు == 2008 పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత ఖమ్మం జిల్లాలో పది శాసనసభ నియోజకవర్గాలున్నాయి. అవి:110. [[పినపాక శాసనసభ నియోజకవర్గం|పినపాక]] · 111. [[ఇల్లందు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇల్లందు]] · 112. [[ఖమ్మం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖమ్మం]] · 113. [[పాలేరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలేరు]] · 114. [[మధిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మధిర]] · 115. [[వైరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వైరా]] · 116. [[సత్తుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తుపల్లి]] · 117. [[కొత్తగూడెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొత్తగూడెం]] · 118. [[అశ్వారావుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అశ్వారావుపేట]] · 119. [[భద్రాచలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|భద్రాచలం]], ఒక లోక్ సభ నియోజకవర్గము ఉంది. అది ఖమ్మం. ఇంతకు ముందు భద్రాచలం కేంద్రంగా గల లోక్ సభ నియోజకవర్గం 2008 పునర్విభజన తరువాత వరంగల్ జిల్లా లోని మహబూబాబాద్ లోక్ సభ నియోజకవర్గంలో కలిసింది. == జిల్లా కవులు == ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన ఆదికవి హరిభట్టు. ఇతను విష్ణుపురాణం అను గ్రంథాన్ని రచించాడు. దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు, దాశరథి రంగాచార్యులు, కౌముది, రావెళ్ళ వెంకటరామారావు, డాక్టర్ కె. కోదండ రామాచార్యులు, కె.దేవేంద్ర (నంది అవార్డు గ్రహీత) ముదిగొండ శ్రీరామశాస్త్రి,కె.దేవేంద్ర చిమ్మపూడి శ్రీరామమూర్తి, ఉమాదేవి, రాంప్రసాద్, ప్రసాద్‌బాబు,సైదులు ఐనాల,గద్దపాటి శ్రీనివాసు, తదితరులు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఖమ్మం జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]] ==మూలాలు== <references /> == బయటి లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20061113222018/http://khammam.ap.nic.in/ ఖమ్మం జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైటు] {{తెలంగాణ}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} [[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా]] 0hto712hnfpei0anh103gpwm8tepcwp 0 7222 4920615 4326754 2026-08-05T10:45:46Z Jagadeeshkolkondi 152462 4920615 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె తెలంగాణ మండలం‎ |type = పట్టణం |native_name=కొడంగల్ |district=వికారాబాద్ | latd = 17.107 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.627 | longm = | longs = | longEW = E |mandal_map=Mahabubnagar mandals Kodangal pre 2016.png |state_name=తెలంగాణ |mandal_hq=కోడంగల్ |villages=19 |area_total= |population_total=53673 |population_male=26545 |population_female=27128 |population_density= |population_as_of = 2011 |area_magnitude= చ.కి.మీ= |literacy=46.15 |literacy_male=58.77 |literacy_female=33.34 |pincode = 509338 }} '''కొడంగల్,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వికారాబాదు జిల్లా]], [[కొడంగల్ మండలం|కొడంగల్ మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూ గ్రామం. ఇది పురపాలక సంఘ హోదాగల పట్టణం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 248, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 16.02.2019</ref> ఇది సమీప పట్టణమైన [[తాండూరు|తాండూర్]] నుండి 18 కి. మీ. దూరంలో కర్ణాటక సరిహద్దులో ఉంది. 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ పట్టణం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వికారాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Vikarabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227081746/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Vikarabad.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]] నుంచి [[బీజాపూర్]] వెళ్ళు అంతర్ రాష్ట్ర రహదారి ఈ పట్టణం నుంచే వెళ్తుంది. హైదరాబాదు నుంచి నైరుతి వైపున100 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ పట్టణం ఉత్తరాన [[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] జిల్లా సరిహద్దును కల్గిఉంది. [[తాండూర్ (రంగారెడ్డి)|తాండూర్]] పట్టణం ఇక్కడి నుంచి 17 కిలో మీటర్ల దూరాన ఉంది.గతంలో ఈ గ్రామం మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో వుండేది. [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] చేసిన పురపాలక సవరణ బిల్లులో భాగంగా 2018, ఆగస్టు 2న పురపాలక సంఘంగా ఏర్పడింది.<ref name="రాష్ట్రంలో కొత్త పురపాలికలు ఇవే...">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ| title=రాష్ట్రంలో కొత్త పురపాలికలు ఇవే...|url=https://www.ntnews.com/telangana-news/new-municipalities-in-telangana-state-1-1-561519.html| accessdate=4 April 2021|date=28 March 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180913190605/https://www.ntnews.com/telangana-news/new-municipalities-in-telangana-state-1-1-561519.html|archivedate=13 September 2018}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ పట్టణం 3052 ఇళ్లతో, 14294 జనాభాతో 3602 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 7051, ఆడవారి సంఖ్య 7243. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1832 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 447. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 574905.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> ==చరిత్ర== పూర్వం ఈ ప్రాంతము [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రములోని [[గుల్బర్గా]] జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. [[1956]]లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలు [[తెలంగాణ]]లో భాగమైనాయి. అప్పటినుంచి ఈ ప్రాంతము మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో తాలుకాగా కొనసాగింది. [[1986]]లో మండలాల వ్యవస్థ ప్రకారం ఇది ప్రత్యేకంగా మండలంగా ఏర్పడి కొనసాగుతోంది. ==కొడంగల్ నామం== కోతులు అధికంగా ఉండుట వలన ఈ పట్టణానికి కొడంగల్ పేరు వచ్చినదని పూర్వీకుల అభిప్రాయముంది. ఇక్కడి స్థానికులు కోతులను కొడంగి అని పిలుస్తారు. కొడంగి పేరు మీదుగా కొడంగల్ పేరు వచ్చినట్లు స్థానికులు నమ్ముతారు. కొడంగల్ నామం రావడానికి కచ్చితమైన ఆధారం లేనప్పటికినీ ఒక బలమైన విశ్వాసం మాత్రం ఇక్కడి ప్రజలలో ఉంది.ఈ పీరు రావడానికి మరో కథనం కూడా ప్రచారంలో ఉంది. కన్నడ భాషలో నల్ల బండలను కర్రఖల్లు అంటారు. ఇక్కడ నల్ల బండలు బాగా లభిస్తుండటంతో ఈ ప్రాంతాన్ని కర్రఖల్లు అని పిలిచేవారని అది కాస్త కొడంగల్ గా మారిందని కూడా చెబుతారు,900 సంవత్సరాల పురాతన శివాలయం,లింగం ఉడిమేశ్వరం గ్రామంలో ఉంది. ==గ్రామ పంచాయతి== కొడంగల్ గ్రామ పాలన గ్రామ పంచాయతి (మేజర్)చే నిర్వహించబడుతుంది. మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని 23 మేజర్ గ్రామ పంచాయతీలలో ఇది ఒకటి. [[1964]]లో వచ్చిన ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామ పంచాయతీ చట్టం ప్రకారం ఇది మేజర్ గ్రామ పంచాయతిగా ఏర్పడింది. అంతకు పూర్వం ఇది పురపాలకసంఘంగా కొనసాగిననూ తగినంత జనాభా లేనందున గ్రామ పంచాయతీగా ప్రకటించారు. దివంగత నందారం వెంకటయ్య ఈ గ్రామ పంచాయతీకి తొలి సర్పంచుగా పనిచేశాడు. తదనంతరం ఇతడు రెండు సార్లు [[కొడంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి శాసనసభ్యుడిగా కూడా ఎన్నికయ్యాడు. కోడంగల్ నియోజకవర్గం నుండి 5 సార్లు విజయం సాధించిన గురునాథ్ రెడ్డి కొడంగల్ పురపాలక సంఘం ఉన్న సమయంలో కౌన్సిలర్‌గా పనిచేశాడు. ==వ్యవసాయం, నీటిపారుదల== మండలంలో అత్యధికంగా పండించే పంటలు కందులు, వరి, జొన్నలు, పెసర్లు. మండలం మొత్తంలో 5 చిన్ననీటిపారుదల వ్యవస్థల కింద 804 హెక్టార్ల భూమి సాగు అవుతుంది. మండలంలో సాధారణ వర్షపాతం 729 మిమీ <ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar Dist, 2009</ref> 2021-2022 లో అత్యధికంగా 2399 మిమీ వర్షపాతం కురిసింది. ==దర్శనీయ స్థలాలు== కోడంగల్ పట్టణంలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం ప్రసిద్ధి గాంచింది. పట్టణం నడిబొడ్డున కల ఈ దేవాలయంనకు ప్రతి సంవత్సరం జాతర కూడా జర్గుతుంది. మండలంలోనే కాకుండా 15 మండలాలు కల నారాయణపేట డివిజన్‌లోనే ఈ దేవస్థానం పేరుగాంచింది. ఏటా నిర్వహించే జాతర సమయంలో పరిసర ప్రాంతాలనుంచే కాకుండా రంగారెడ్డి జిల్లా, కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాలనుంచి ప్రజలు వచ్చి స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు. కొడంగల్ పట్టణంలో నాలుగువందల సంవత్సరాల పూర్వపు మసీదు కూడా ఉంది.<ref>[http://books.google.com/books?id=-oVDAAAAYAAJ&pg=PA340&lpg=PA340&dq=kodangal#v=onepage&q=kodangal&f=false The Imperial Gazetteer of India: Karāchi to Kotāyam By Great Britain. Commonwealth Office]</ref> ఇది సమీప పట్టణమైన [[తాండూరు|తాండూర్]] నుండి 18 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 12, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు మూడు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఒక ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[మహబూబ్ నగర్]]లో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[మహబూబ్ నగర్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల తాండూర్లోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === కొడంగల్లో ఉన్న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ముగ్గురు డాక్టర్లు, 9 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === 50 పడకల ఆసుపత్రి === 5 కోట్ల రూపాయలతో 50 బెడ్లు, ఐసీయూ, ఆప‌రేష‌న్ థియేట‌ర్, ఎక్స్ రే, అల్ట్రా సౌండ్‌తోపాటు ఇత‌ర స‌దుపాయాలతో అభివృద్ధి చేసిన కొడంగ‌ల్ సివిల్ హాస్పిట‌ల్ (సీహెచ్‌సీ)ని 2022 జూన్ 16న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హ‌రీశ్ రావు]] ప్రారంభించాడు. ఈ కార్యక్రమంలో [[కొడంగల్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|కొడంగల్]] ఎమ్మెల్యే [[పట్నం నరేందర్ రెడ్డి]], మాజీ ఎమ్మెల్యే గురునాథ్ రెడ్డి, [[వికారాబాదు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|వికారాబాద్]] ఎమ్మెల్యే [[మెతుకు ఆనంద్]], [[పరిగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరిగి]] ఎమ్మెల్యే [[కొప్పుల మ‌హేష్ రెడ్డి|కొప్పుల మహేష్ రెడ్డి]], [[మక్తల్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మక్తల్]] ఎమ్మెల్యే [[చిట్టెం రామ్మోహన్ రెడ్డి]], జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్ సునీత, జిల్లా కలెక్టర్ నిఖిల, ఇతర ప్రజాపతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-06-16|title=కొడంగ‌ల్, కోస్గి ఆస్ప‌త్రుల అభివృద్ధిపై కేటీఆర్ ప్ర‌శంస‌లు|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-ktr-tweet-on-kodangal-chc-development-630825|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616080714/https://www.ntnews.com/telangana/minister-ktr-tweet-on-kodangal-chc-development-630825|archive-date=2022-06-16|access-date=2022-06-16|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో 10 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఐదుగురు, ఇద్దరు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. ఏడు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార సౌకర్యాలు == కొడంగల్లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[బొమ్మ:Kodangal 01.jpg|thumb|right|250px|కోడంగల్ బస్ స్టేషను]]కొడంగల్లో రైలు సౌకర్యం లేకున్ననూ రోడ్డు సౌకర్యం బాగుగా ఉంది. [[హైదరాబాదు]]-[[బీజాపూర్]] అంతర్రాష్ట్ర రహదారి కోడంగల్ గుండా వెళుతుంది. అంతేకాకుండా మహబూబ్ నగర్ - తాండూరు రహదారి కూడా ఈ కూడలి గుండానే వెళుతుంది. కోడంగల్‌కు సమీపంలోని రైల్వేస్టేషను తాండూరు రైల్వేస్టేషను. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కొడంగల్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది. * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 172 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 22 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 8 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 2 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 131 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 2311 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 956 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 3180 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 87 హెక్టార్లు ==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు== కొడంగల్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 87 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== కొడంగల్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[కంది]], [[వరి]], [[ప్రత్తి]] ==బ్యాంకులు== * [[స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ హైదరాబాదు]] * [[ఆంధ్రా బ్యాంకు]] * సంగమేశ్వర గ్రామీణ బ్యాంకు * జిల్లా సహకార కేంద్ర బ్యాంకు *స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా == ఇతర వివరాలు == * శాసనసభ నియోజకవర్గం: [[కొడంగల్ అసెంబ్లీ నియోజక వర్గం|కోడంగల్]] * లోక్‌సభ నియోజకవర్గం: [[మహబూబ్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] <!--* ఎం.పి.టి.సి. : ఖాళీ --> <!--* మండల అధ్యక్షుడు : ఖాళీ --> * పాలన: గ్రామ పంచాయతి (మేజర్) ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[కొడంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{కోడంగల్ మండలంలోని గ్రామాలు}} 6ofss2tqh1nu40x156rlpdm502khe9b 0 7478 4920689 4763069 2026-08-05T11:37:59Z Jillela Shravya 152498 4920689 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది. [[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} 6tj2fmvnn20yfd5nz0xid3c7ahmt0nj 4920691 4920689 2026-08-05T11:39:01Z Jillela Shravya 152498 4920691 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంటుంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} ezag71ss9f55snyncnsmazfqpws4dat 4920693 4920691 2026-08-05T11:40:18Z Jillela Shravya 152498 4920693 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} pm7ztdurja8ut461p8xcwdknxbnvsh7 4920696 4920693 2026-08-05T11:42:58Z Jillela Shravya 152498 తాజా సమాచారం 4920696 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది.కాని సరైన వైద్య సదుపాయం (డాక్టర్లు)అందుబాటులో లేదు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} k63xldfp5ccm1sk2l0gybzd1iet5w8f 4920697 4920696 2026-08-05T11:48:01Z Jillela Shravya 152498 /* విద్యాసంస్థలు */ తాజా సమాచారం 4920697 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది.కాని సరైన వైద్య సదుపాయం (డాక్టర్లు)అందుబాటులో లేదు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 * న్యూ మాస్టర్ మైండ్స్ జూనియర్ కళాశాల(స్థాపన :2025-26) ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} 8198nx5tb946yetcje25e4e0ukmfgn1 4920698 4920697 2026-08-05T11:49:59Z Jillela Shravya 152498 /* విద్యాసంస్థలు */ తాజా సమాచారం 4920698 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది.కాని సరైన వైద్య సదుపాయం (డాక్టర్లు)అందుబాటులో లేదు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93)&ప్రస్తుతం ఎత్తివేయడం జరిగింది (2025-26) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 * న్యూ మాస్టర్ మైండ్స్ జూనియర్ కళాశాల(స్థాపన :2025-26) ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} k4hnp33uxrp5r28u636yyibg6yahhtj 4920701 4920698 2026-08-05T11:54:37Z Jillela Shravya 152498 /* పర్యాటక ప్రదేశాలు */ తాజా సమాచారం 4920701 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది.కాని సరైన వైద్య సదుపాయం (డాక్టర్లు)అందుబాటులో లేదు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93)&ప్రస్తుతం ఎత్తివేయడం జరిగింది (2025-26) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 * న్యూ మాస్టర్ మైండ్స్ జూనియర్ కళాశాల(స్థాపన :2025-26) ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. *మున్ననూర్ వెళ్లే దారిలో సోలార్ ప్లాంటేషన్ ఉంది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అచ్]]<nowiki/>[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} k55d0q18scs7tlg15fonug42kkngg5m 4920702 4920701 2026-08-05T11:57:12Z Jillela Shravya 152498 /* పర్యాటక ప్రదేశాలు */ తాజా సమాచారం 4920702 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అచ్చంపేట | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | nickname = | settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం పటంలో తెలంగాణాలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.3990|N|78.6370|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 78.73 | population_total = 20721 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=612834|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 509375 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08541 | registration_plate =TS | blank1_name_sec1 = సమీప [[విమానాశ్రయం]] | blank1_info_sec1 = [[హైదరాబాద్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | blank3_name_sec1 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_info_sec1 = [[అచ్చంపేట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అచ్చంపేట]] | website = {{URL|www.achampeta.com}} | iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]] | footnotes = }} '''అచ్చంపేట''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[అచ్చంపేట మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]] మండలానికి చెందిన గ్రామం,<ref name=":1" /> 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో ఉండేది.<ref name=":1">{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> 2013 జూన్ 25న [[అచ్చంపేట పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|url=https://atchampetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=Basic Information of Municipality, Atchampet Municipality|website=atchampetmunicipality.telangana.gov.in|access-date=12 April 2021}}</ref> ఈ పట్టణం నల్లమల అడవులకు సమీపంలో ఉంది.[[హైదరాబాదు]], [[శ్రీశైలం]][[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|, మహబూబ్ నగర్‌]]<nowiki/>ల నుంచి ఇది సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రవాణా పరంగా ఈ పట్టణంలో మంచి సౌకర్యాలున్నాయి. వ్యాపారంలో కూడా ఈ పట్టణం అభివృద్ధిలో ఉంది. బస్సు డిపో కూడా ఈ పట్టణంలో ఉంది. విద్యాపరంగా మంచి పాఠశాలలు, కళాశాలలు డిగ్రీ వరకు బోధన సాగిస్తున్నాయి. వైద్య పరంగా 100 పడకల ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా ఉంది.కాని సరైన వైద్య సదుపాయం (డాక్టర్లు)అందుబాటులో లేదు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని ఈ పట్టణాన్ని ఏర్పరిచింది కాబట్టి ఆమె పేరుమీదుగా ఇది అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారుల భావన. ఐతే18వ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన [[ఆలంపూర్|అలంపూరు]] బిజ్జల పాలక వంశానికి చెందని అచ్చమ్మ స్థాపించిందనీ, ఆమె పేరుమీదుగా అచ్చంపేట అయిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెప్తారు. దేవినేని అచ్చమ్మ దొరసాని గ్రామాన్ని నెలకొల్పినట్టు పేర్కొనే శాసనం ఒకటి [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)|ఉమామహేశ్వరం]]<nowiki/>లో లభిస్తోంది.<ref name=":0">{{Cite book|title=పాలమూరు జిల్లా ఆలయాలు|last=లింగమూర్తి|first=కపిలవాయి|publisher=17|year=1992|isbn=|pages=}}</ref> == పరిపాలన == గ్రామంలో 1898లో మునసబు ఆఫీసు, 1939లో తహశ్శీలు ఆఫీసు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో 1939లోనే తాలూకా కేంద్రమైంది.<ref name=":0" /> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం పట్టణ జనాభా మొత్తం - 28384, గ్రామీణ జనాభా 40504. ==విద్యాసంస్థలు== * ప్రభుత్వ బాలుర జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1970-71) * ప్రభుత్వ బాలికల జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1993-94) * త్రివేణి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1992-93)&ప్రస్తుతం ఎత్తివేయడం జరిగింది (2025-26) * ప్రగతి జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:2002-03) * ప్రగతి డిగ్రీ కళాశాల * [[తెలంగాణ]] సాంఘిక సంక్షేమశాఖ రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల (స్థాపన:1996-97), ఫోను నెం:08541-272040 * న్యూ మాస్టర్ మైండ్స్ జూనియర్ కళాశాల(స్థాపన :2025-26) ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Sri Umamaheswara Temple, UmamaheswaraM(Achampet).jpg|thumb|ఉమామహేశ్వరాలయం|280x280px]] *ఉమామహేశ్వరాలయం. (శ్రీశైలం ఉత్తర ద్వారం) *[[మల్లెలతీర్థం]]: [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళేదారిలో [[వట్వర్లపల్లి|వటవర్లపల్లి]] సమీపంలోని అటవీ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. *లోద్ది మల్లయ్య స్వామి దేవాలయం. *[[సలేశ్వరం]]: తెలంగాణా అమరనాథ్‌గా పిలవబడుతుంది. ప్రత్యేకమైన ఉత్సవాల రోజుల్లో మాత్రమే ఇక్కడికి ప్రజలు వస్తుంటారు. *[[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం]]: నల్లమల్ల అడవుల్లోనుండి కృష్ణానది సౌందర్యాన్ని చూడటానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన ఒక ప్రదేశం. *మద్దిమడుగు [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] దేవాలయం *అక్కమహాదేవి గుహలు *శ్రీ [[సాయిబాబా]] మందిరం:అవతారమూర్తిగా భక్తుల ప్రణతుల్ని అందుకుంటున్న శ్రీ సాయిబాబా మందిరం, ఒక సువిశాల ప్రాంగణంలో నెలకొని ఉంది. 2001లో [[రాజస్థాన్|రాజస్థాను]]<nowiki/>లోని జైపూరు నుండి తెప్పించి ప్రతిష్ఠ గావించిన దివ్యమందిరంగా పేరుగాంచింది. *మున్ననూర్ వెళ్లే దారిలో సోలార్ ప్లాంటేషన్ ఉంది. *బొమ్మన్ పల్లి గ్రామం వెళ్లే మార్గం లో అందమైన పిరమిడ్స్ ప్రదేశం ఉంది. ==నీటిపారుదల భూమి== 2337 హెక్టార్ల ఆయకట్టు వ్యవసాయ భూములున్నాయి.<ref>Handbook of Statistics, Mahabubnagar, 2008, Page No 79</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అచ్]]<nowiki/>[[అచ్చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా) మండలంలోని గ్రామాలు}}{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} 90gwnk1wgw0d9gtzia62hguwj1bfgvp 0 11324 4920229 4836011 2026-08-04T14:02:09Z రవిచంద్ర 3079 కాపీ ఎడిటింగ్ 4920229 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = చిట్టి చెల్లెలు | image = Chitti Chellelu Movie Poster.png | director = [[ఎం. కృష్ణన్]]| year = 1970| language = తెలుగు| production_company = [[ఎ.వి.ఎం.ప్రొడక్షన్స్]]| lyrics = [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]], [[సి.నారాయణ రెడ్డి]] | music = [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]]| playback_singer = [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]], [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి]]| starring = [[నందమూరి తారక రామారావు]],<br>[[వాణిశ్రీ]], <br>[[హరనాధ్]], <br>[[రాజశ్రీ (నటి)|రాజశ్రీ]], <br>[[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], <br>[[పద్మనాభం]]| imdb_id = 0263202 |writer=[[వి.సి. గుహనాథన్]]}} '''చిట్టి చెల్లెలు''' 1970, జూలై 29న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]]. అన్నాచెల్లెల్ల అనురాగానికి అపూర్వ రూపకల్పన ఈ చిత్రం. [[ఎం. కృష్ణన్]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[నందమూరి తారక రామారావు]], [[వాణిశ్రీ]], [[హరనాధ్]], [[రాజశ్రీ (నటి)|రాజశ్రీ]], [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], [[పద్మనాభం]] నటించగా, [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]] సంగీంత అందించారు. = మాతృప్రేమను మించినది లోకంలో లేదంటారు. కాని చెల్లెలి పట్ల అన్న ప్రేమానురాగాలు అంతకంటే తక్కువేమి కాదని నిరూపించిన చిత్రం ‘చిట్టిచెల్లెలు’. అన్న పాత్రలో ఎన్.టి.ఆర్. సోదరి పట్ల వాత్సల్యాన్ని అత్యంత సహజంగా కదిలించేలా ప్రదర్శించగా, చెల్లెలి పాత్రలో వాణిశ్రీ అన్నపట్ల అనురాగం చూపించే చెల్లిలిగా తన నటనను ప్రదర్శించింది. శ్రీరామవనపాసం నాటకం ఈ చిత్రానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణకాగా, పద్మనాభం-గీతాంజలి, బాలకృష్ణ-సురభి బాలసరస్వతి జంటల హాస్యం బాగా నవ్విస్తుంది. సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీతం అందించిన ఈ చిత్రంలోని ‘అందాల పసిపాప’, ‘ఈ రేయి తీయనిది’, ‘జుం జుం జుం తుమ్మెద పాడింది’ వంటి పాటలను ప్రజాదరణ లభించింది.<ref name="చిట్టిచెల్లెలు చిత్ర సమీక్ష">{{cite journal|last1=ఎపి ప్రెస్ అకాడమీ ఆర్కైవ్|title=చిట్టిచెల్లెలు చిత్ర సమీక్ష|journal=ఆంధ్రపత్రిక|date=7 August 1970|volume=57|issue=128|page=7|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/newspaperframe.aspx?bookid=9102|accessdate=20 July 2017}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కథ == రాఘవయ్య (Gummadi) తన భార్య మరణంతో బాధపడుతూ తాగుబోతుగా మారి తన కూతురు శాంతను (Vanisri) నిందిస్తాడు.ధనవంతురాలైన వితంతువు సుబ్బమ్మ వారికి సహాయం చేస్తుంది, ఆమె కుమారుడు రఘుకు ఆత్మీయురాలు అవుతుంది. సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ, శాంతను రాజా (NTR) ఆరాధించడం కూడా పెరుగుతుంది. తన తల్లి మరణం తర్వాత అతను రఘు కుటుంబ పనులను చేపట్టి అతన్ని నాగరికుడిని చేస్తాడు. శాంత ఆరోగ్యం బలహీనంగా ఉంది, ఆమె స్వల్ప భయాన్ని తట్టుకోలేకపోతుంది. తద్వారా, రాజా ఆమె గొప్ప శ్రద్ధ కోసం ఆందోళన చెందుతాడు, అతను జానకిని ప్రేమిస్తాడు. చదువు పూర్తి చేసిన తర్వాత, రఘు (Harnath), శాంత చిన్నప్పటి నుండి వారి ప్రేమను తెలుసుకుని వారిని అల్లుతాడు. దీని తరువాత, రఘు ఒక బ్యాంకులో క్యాషియర్ ఉద్యోగం సంపాదించి నగరానికి వెళ్తాడు. ప్రస్తుతం, రాఘవయ్య ఒక అపఖ్యాతి పాలైన దుండగుడిగా ఎదుగుతాడు, అతను రఘును పట్టుకుని తన నకిలీ నోటును మార్చుకోవడానికి కుట్ర పన్నాడు, కానీ ఫలించలేదు. అందువల్ల, అతను రఘును కత్తితో పొడిచి, ఊపిరి పీల్చుకునే ముందు, తన వాంగ్మూలాన్ని బయటపెట్టి, రాఘవయ్యను విడిచాడు. దుస్థితిని గ్రహించిన రాజా పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి కుప్పకూలిపోతాడు. తన బలహీనమైన, గర్భవతి అయిన సోదరిని చూసి అతను భయపడతాడు. అంతేకాకుండా, తన తండ్రి హత్య అని తెలుసుకోవడం చాలా బాధ కలిగిస్తుంది. ప్రస్తుతానికి, అతను శాంత లోపల విషాదాన్ని స్పష్టంగా దాచిపెట్టాడు. జానకి ఏదో అనుమానాస్పదంగా గ్రహించి, నిజం వెతుకుతూ, ఓదార్చుతూ, శాంత ప్రసవించే వరకు రాజా నిశ్శబ్దంగా ఉండమని సలహా ఇస్తుంది. అందువలన, ఆమె తన బిడ్డ కోసం జీవించాలని కోరుకుంటుంది. ఇంతలో, రాఘవయ్య పారిపోతాడు; అతనికి తెలియకుండానే, శాంత అతనికి ఆహారం పెట్టినప్పుడు అతను ఆకలితో రాజా నివాసానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ, శాంత తన కుమార్తె అని, రఘు ఆమె భర్త అని ఛాయాచిత్రాలతో తెలుసుకుంటాడు. తత్ఫలితంగా, అతను పశ్చాత్తాపంతో చనిపోతాడు, పోలీసులకు లొంగిపోతాడు. అదే సమయంలో, శాంత ప్రసవ వేదనలో ఉంది, రఘును చూడాలని కోరుకుంటుంది, రాజాను పిలవమని అడుగుతుంది, అతను మూర్ఛపోతాడు కానీ నవజాత శిశువు ఏడుపు విని తిరిగి పొందుతాడు. అయితే, విషాదకరంగా, శాంత అక్కడే మరణిస్తుంది, ఇది రాజాను తీవ్ర దిగ్భ్రాంతికి గురి చేస్తుంది, అతను ఒంటరిగా మిగిలిపోవడంతో ఆత్మహత్యకు ప్రయత్నిస్తాడు. చివరికి, జానకి అతన్ని అడ్డుకుంటుంది, అతను బిడ్డ కోసం, అంటే శాంత జ్ఞాపకాల కోసం జీవించాలని చెబుతుంది. చివరికి, రాజా & జానకి బిడ్డను పెంచడంతో సినిమా ముగుస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Vidhurudhu|title=|url=}}</ref> == తారాగణం == * నందమూరి తారక రామారావు_రాజా * వాణిశ్రీ_శాంత * రాజశ్రీ_ జానకి * హరనాథ్_రఘు * రేలంగి వెంకట్రామయ్య_ శివలింగం తండ్రి * గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు_ రాఘవయ్య * పద్మనాభం_ శివలింగం * వల్లూరి బాలకృష్ణ_సన్యాసి * గీతాంజలి_గీత * సురభి బాలసరస్వతి_ బాలమ్మ * నిర్మలమ్మ_ సుబ్బమ్మ. == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ఎం.కృష్ణన్ * స్క్రీన్ ప్లే, కధ: వి.సి.గుహన్ * సంగీత: సాలూరి రాజేశ్వరరావు * మాటలు: డి.వి.నరసరాజు * గీత రచయితలు: దాశరథి కృష్ణమాచార్య, కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి, సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి, ఆచార్య ఆత్రేయ * గాయనీ గాయకులు: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పులపాక సుశీల, ఎల్ ఆర్ ఈశ్వరి, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, తిలకం, మాధురి * ఛాయ గ్రహణం: తంబు, కె.ఎస్.భాస్కరరావు * ఎడిటింగ్: ఆర్.విఠల్ * నిర్మాతలు: ఎం.మురుగన్, ఎం.శరవణన్, ఎం.కుమరన్ * నిర్మాణ సంస్థ: ఎ.వి.ఎం.ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:29:07:1970. ==పాటలు== {| class="wikitable" |- ! పాట ! రచయిత ! సంగీతం ! గాయకులు |- | అందాల పసిపాపా అందరికీ కనుపాపా బజ్జోరా బుజ్జాయి కథలెన్నో చెబుతాలే కలలన్నీ నీవేలే | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |- | అందాల పసిపాపా అన్నయ్కకు కనుపాపా బజ్జోవే బుజ్జాయి | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |- | అందాల పసిపాపా మామయ్యకు కనుపాపా బజ్జోరా బుజ్జాయి | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఘంటసాల]] |- | ఆహాహ ఈ వనము చూడ చూడ మనోహరము ( శ్రీరామ వనవాసము ) |దాశరథి కృష్ణమాచార్య | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | ఘంటసాల, పిఠాపురం, తిలకం, మాధురి |- | ఈ రేయి తీయనిది ఈ చిరుగాలి మనసైనది ఈ హాయి మాయనిది ఇంతకు మించి ఏమున్నది | [[సి.నారాయణరెడ్డి]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[పి.సుశీల]] |- | ఒన్ టూ త్రీ ఇటు రావయ్యా అయ్యయ్య ఏమయ్యా |కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎల్. ఆర్. ఈశ్వరి]] |- | ఝుమ్ ఝమ్ ఝమ్ తుమ్మెద పాడింది గులాబీ ఘం ఘం ఘం |దాశరథి | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]] |- | పట్టాలి అరక దున్నలి మెరక ఏర్లన్మి మళ్ళించి తడపగా ఎత్తుపల్లాలు |ఆచార్య ఆత్రేయ | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] |- | మంగళగౌరి మముగన్న తల్లి మా మనవి దయతో వినవమ్మా | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |} ==వనరులు== * [https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాదు - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా) *డి.వి.వి.ఎస్.నారాయణ: మధుర గాయని పి.సుశీల మధుర గీతాలు, జె.పి.పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 2007. ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:ఎన్టీఆర్‌ సినిమాలు]] [[వర్గం:వాణిశ్రీ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు]] 5r3qdgsxlk2wvih2dyjyf0m5x5kdjun 4920242 4920229 2026-08-04T14:14:52Z రవిచంద్ర 3079 కాపీ ఎడిటింగ్ 4920242 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = చిట్టి చెల్లెలు | image = Chitti Chellelu Movie Poster.png | director = [[ఎం. కృష్ణన్]]| year = 1970| language = తెలుగు| production_company = [[ఎ.వి.ఎం.ప్రొడక్షన్స్]]| lyrics = [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]], [[సి.నారాయణ రెడ్డి]] | music = [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]]| playback_singer = [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]], [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి]]| starring = [[నందమూరి తారక రామారావు]],<br>[[వాణిశ్రీ]], <br>[[హరనాథ్]], <br>[[రాజశ్రీ (నటి)|రాజశ్రీ]], <br>[[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], <br>[[పద్మనాభం]]| imdb_id = 0263202 |writer=[[వి.సి. గుహనాథన్]]}} '''చిట్టి చెల్లెలు''' 1970, జూలై 29న విడుదలైన చిత్రం. అన్నాచెల్లెళ్ళ అనురాగానికి అపూర్వ రూపకల్పన ఈ చిత్రం. [[ఎం. కృష్ణన్]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[నందమూరి తారక రామారావు]], [[వాణిశ్రీ]], [[హరనాధ్]], [[రాజశ్రీ (నటి)|రాజశ్రీ]], [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], [[పద్మనాభం]] నటించగా, [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]] సంగీంత అందించారు. చెల్లెలి పట్ల అన్న ప్రేమానురాగాలు గురించిన చిత్రం ఇది. అన్న పాత్రలో ఎన్.టి.ఆర్. సోదరి పట్ల వాత్సల్యాన్ని అత్యంత సహజంగా కదిలించేలా ప్రదర్శించగా, చెల్లెలి పాత్రలో వాణిశ్రీ అన్నపట్ల అనురాగం చూపించే చెల్లిలిగా తన నటనను ప్రదర్శించింది. శ్రీరామవనవాసం నాటకం ఈ చిత్రానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణకాగా, పద్మనాభం-గీతాంజలి, బాలకృష్ణ-సురభి బాలసరస్వతి జంటల హాస్యం బాగా నవ్విస్తుంది. సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీతం అందించిన ఈ చిత్రంలోని అందాల పసిపాప, ఈ రేయి తీయనిది, జుం జుం జుం తుమ్మెద పాడింది వంటి పాటలను ప్రజాదరణ లభించింది.<ref name="చిట్టిచెల్లెలు చిత్ర సమీక్ష">{{cite journal|last1=ఎపి ప్రెస్ అకాడమీ ఆర్కైవ్|title=చిట్టిచెల్లెలు చిత్ర సమీక్ష|journal=ఆంధ్రపత్రిక|date=7 August 1970|volume=57|issue=128|page=7|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/newspaperframe.aspx?bookid=9102|accessdate=20 July 2017}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కథ == రాఘవయ్య తన భార్య మరణంతో బాధపడుతూ తాగుబోతుగా మారి తన కూతురు శాంతను నిందిస్తాడు. కానీ శాంత అన్న రాజాకి మాత్రం చెల్లెలు అంటే మిక్కిలి అనురాగం. కొంతకాలానికి రాఘవయ్య పిల్లలను అనాథలుగా వదిలి వెళ్ళిపోతాడు. చెల్లెలి బాధ్యతలన్నీ రాజానే తీసుకుంటాడు. ధనవంతురాలైన వితంతువు సుబ్బమ్మ వారికి సహాయం చేస్తుంది. ఆమె కుమారుడు రఘుకు ఆత్మీయురాలు అవుతుంది. సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ, శాంతను రాజా ఆరాధించడం కూడా పెరుగుతుంది. తన తల్లి మరణం తర్వాత అతను రఘు కుటుంబ పనులను చేపట్టి అతన్ని నాగరికుడిని చేస్తాడు. శాంత ఆరోగ్యం బలహీనంగా ఉంది, ఆమె స్వల్ప భయాన్ని తట్టుకోలేకపోతుంది. తద్వారా, రాజా ఆమె గొప్ప శ్రద్ధ కోసం ఆందోళన చెందుతాడు, అతను జానకిని ప్రేమిస్తాడు. చదువు పూర్తి చేసిన తర్వాత, రఘు, శాంత చిన్నప్పటి నుండి వారి ప్రేమను తెలుసుకుని వారిని అల్లుతాడు. దీని తరువాత, రఘు ఒక బ్యాంకులో క్యాషియర్ ఉద్యోగం సంపాదించి నగరానికి వెళ్తాడు. ప్రస్తుతం, రాఘవయ్య ఒక అపఖ్యాతి పాలైన దుండగుడిగా ఎదుగుతాడు, అతను రఘును పట్టుకుని తన నకిలీ నోటును మార్చుకోవడానికి కుట్ర పన్నాడు, కానీ ఫలించలేదు. అందువల్ల, అతను రఘును కత్తితో పొడిచి, ఊపిరి పీల్చుకునే ముందు, తన వాంగ్మూలాన్ని బయటపెట్టి, రాఘవయ్యను విడిచాడు. దుస్థితిని గ్రహించిన రాజా పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి కుప్పకూలిపోతాడు. తన బలహీనమైన, గర్భవతి అయిన సోదరిని చూసి అతను భయపడతాడు. అంతేకాకుండా, తన తండ్రి హత్య అని తెలుసుకోవడం చాలా బాధ కలిగిస్తుంది. ప్రస్తుతానికి, అతను శాంత లోపల విషాదాన్ని స్పష్టంగా దాచిపెట్టాడు. జానకి ఏదో అనుమానాస్పదంగా గ్రహించి, నిజం వెతుకుతూ, ఓదార్చుతూ, శాంత ప్రసవించే వరకు రాజా నిశ్శబ్దంగా ఉండమని సలహా ఇస్తుంది. అందువలన, ఆమె తన బిడ్డ కోసం జీవించాలని కోరుకుంటుంది. ఇంతలో, రాఘవయ్య పారిపోతాడు; అతనికి తెలియకుండానే, శాంత అతనికి ఆహారం పెట్టినప్పుడు అతను ఆకలితో రాజా నివాసానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ, శాంత తన కుమార్తె అని, రఘు ఆమె భర్త అని ఛాయాచిత్రాలతో తెలుసుకుంటాడు. తత్ఫలితంగా, అతను పశ్చాత్తాపంతో చనిపోతాడు, పోలీసులకు లొంగిపోతాడు. అదే సమయంలో, శాంత ప్రసవ వేదనలో ఉంది, రఘును చూడాలని కోరుకుంటుంది, రాజాను పిలవమని అడుగుతుంది, అతను మూర్ఛపోతాడు కానీ నవజాత శిశువు ఏడుపు విని తిరిగి పొందుతాడు. అయితే, విషాదకరంగా, శాంత అక్కడే మరణిస్తుంది, ఇది రాజాను తీవ్ర దిగ్భ్రాంతికి గురి చేస్తుంది, అతను ఒంటరిగా మిగిలిపోవడంతో ఆత్మహత్యకు ప్రయత్నిస్తాడు. చివరికి, జానకి అతన్ని అడ్డుకుంటుంది, అతను బిడ్డ కోసం, అంటే శాంత జ్ఞాపకాల కోసం జీవించాలని చెబుతుంది. చివరికి, రాజా & జానకి బిడ్డను పెంచడంతో సినిమా ముగుస్తుంది. == తారాగణం == * నందమూరి తారక రామారావు_రాజా * వాణిశ్రీ_శాంత * రాజశ్రీ_ జానకి * హరనాథ్_రఘు * రేలంగి వెంకట్రామయ్య_ శివలింగం తండ్రి * గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు_ రాఘవయ్య * పద్మనాభం_ శివలింగం * వల్లూరి బాలకృష్ణ_సన్యాసి * గీతాంజలి_గీత * సురభి బాలసరస్వతి_ బాలమ్మ * నిర్మలమ్మ_ సుబ్బమ్మ. == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ఎం.కృష్ణన్ * స్క్రీన్ ప్లే, కధ: వి.సి.గుహన్ * సంగీత: సాలూరి రాజేశ్వరరావు * మాటలు: డి.వి.నరసరాజు * గీత రచయితలు: దాశరథి కృష్ణమాచార్య, కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి, సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి, ఆచార్య ఆత్రేయ * గాయనీ గాయకులు: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పులపాక సుశీల, ఎల్ ఆర్ ఈశ్వరి, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, తిలకం, మాధురి * ఛాయ గ్రహణం: తంబు, కె.ఎస్.భాస్కరరావు * ఎడిటింగ్: ఆర్.విఠల్ * నిర్మాతలు: ఎం.మురుగన్, ఎం.శరవణన్, ఎం.కుమరన్ * నిర్మాణ సంస్థ: ఎ.వి.ఎం.ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:29:07:1970. ==పాటలు== {| class="wikitable" |- ! పాట ! రచయిత ! సంగీతం ! గాయకులు |- | అందాల పసిపాపా అందరికీ కనుపాపా బజ్జోరా బుజ్జాయి కథలెన్నో చెబుతాలే కలలన్నీ నీవేలే | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |- | అందాల పసిపాపా అన్నయ్కకు కనుపాపా బజ్జోవే బుజ్జాయి | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |- | అందాల పసిపాపా మామయ్యకు కనుపాపా బజ్జోరా బుజ్జాయి | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఘంటసాల]] |- | ఆహాహ ఈ వనము చూడ చూడ మనోహరము ( శ్రీరామ వనవాసము ) |దాశరథి కృష్ణమాచార్య | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | ఘంటసాల, పిఠాపురం, తిలకం, మాధురి |- | ఈ రేయి తీయనిది ఈ చిరుగాలి మనసైనది ఈ హాయి మాయనిది ఇంతకు మించి ఏమున్నది | [[సి.నారాయణరెడ్డి]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[పి.సుశీల]] |- | ఒన్ టూ త్రీ ఇటు రావయ్యా అయ్యయ్య ఏమయ్యా |కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎల్. ఆర్. ఈశ్వరి]] |- | ఝుమ్ ఝమ్ ఝమ్ తుమ్మెద పాడింది గులాబీ ఘం ఘం ఘం |దాశరథి | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]] |- | పట్టాలి అరక దున్నలి మెరక ఏర్లన్మి మళ్ళించి తడపగా ఎత్తుపల్లాలు |ఆచార్య ఆత్రేయ | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] |- | మంగళగౌరి మముగన్న తల్లి మా మనవి దయతో వినవమ్మా | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |} ==వనరులు== * [https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాదు - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా) *డి.వి.వి.ఎస్.నారాయణ: మధుర గాయని పి.సుశీల మధుర గీతాలు, జె.పి.పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 2007. ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:ఎన్టీఆర్‌ సినిమాలు]] [[వర్గం:వాణిశ్రీ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు]] pmmojvgu9eo7eis1zt4e2b0xir287fx 4920301 4920242 2026-08-04T17:00:02Z రవిచంద్ర 3079 /* కథ */ అనువాదం మెరుగు 4920301 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = చిట్టి చెల్లెలు | image = Chitti Chellelu Movie Poster.png | director = [[ఎం. కృష్ణన్]]| year = 1970| language = తెలుగు| production_company = [[ఎ.వి.ఎం.ప్రొడక్షన్స్]]| lyrics = [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]], [[సి.నారాయణ రెడ్డి]] | music = [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]]| playback_singer = [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]], [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి]]| starring = [[నందమూరి తారక రామారావు]],<br>[[వాణిశ్రీ]], <br>[[హరనాథ్]], <br>[[రాజశ్రీ (నటి)|రాజశ్రీ]], <br>[[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], <br>[[పద్మనాభం]]| imdb_id = 0263202 |writer=[[వి.సి. గుహనాథన్]]}} '''చిట్టి చెల్లెలు''' 1970, జూలై 29న విడుదలైన చిత్రం. అన్నాచెల్లెళ్ళ అనురాగానికి అపూర్వ రూపకల్పన ఈ చిత్రం. [[ఎం. కృష్ణన్]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[నందమూరి తారక రామారావు]], [[వాణిశ్రీ]], [[హరనాధ్]], [[రాజశ్రీ (నటి)|రాజశ్రీ]], [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], [[పద్మనాభం]] నటించగా, [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]] సంగీంత అందించారు. చెల్లెలి పట్ల అన్న ప్రేమానురాగాలు గురించిన చిత్రం ఇది. అన్న పాత్రలో ఎన్.టి.ఆర్. సోదరి పట్ల వాత్సల్యాన్ని అత్యంత సహజంగా కదిలించేలా ప్రదర్శించగా, చెల్లెలి పాత్రలో వాణిశ్రీ అన్నపట్ల అనురాగం చూపించే చెల్లిలిగా తన నటనను ప్రదర్శించింది. శ్రీరామవనవాసం నాటకం ఈ చిత్రానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణకాగా, పద్మనాభం-గీతాంజలి, బాలకృష్ణ-సురభి బాలసరస్వతి జంటల హాస్యం బాగా నవ్విస్తుంది. సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీతం అందించిన ఈ చిత్రంలోని అందాల పసిపాప, ఈ రేయి తీయనిది, జుం జుం జుం తుమ్మెద పాడింది వంటి పాటలను ప్రజాదరణ లభించింది.<ref name="చిట్టిచెల్లెలు చిత్ర సమీక్ష">{{cite journal|last1=ఎపి ప్రెస్ అకాడమీ ఆర్కైవ్|title=చిట్టిచెల్లెలు చిత్ర సమీక్ష|journal=ఆంధ్రపత్రిక|date=7 August 1970|volume=57|issue=128|page=7|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/newspaperframe.aspx?bookid=9102|accessdate=20 July 2017}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కథ == రాఘవయ్య తన భార్య మరణంతో బాధపడుతూ తాగుబోతుగా మారి తన కూతురు శాంతను నిందిస్తాడు. కానీ శాంత అన్న రాజాకి మాత్రం చెల్లెలు అంటే మిక్కిలి అనురాగం. కొంతకాలానికి రాఘవయ్య పిల్లలను అనాథలుగా వదిలి వెళ్ళిపోతాడు. చెల్లెలి బాధ్యతలన్నీ రాజానే తీసుకుంటాడు. ధనవంతురాలైన వితంతువు సుబ్బమ్మ వారికి సహాయం చేస్తుంది. ఆమె కుమారుడు రఘుకు శాంత ఆత్మీయురాలు అవుతుంది. సుబ్బమ్మ మరణం తర్వాత రఘుని మంచిదారిలో పెట్టి రాజా ఆ కుటుంబాన్ని ఒక దారికి తీసుకువస్తాడు. శాంత ఆరోగ్యం బలహీనంగా ఉంటుంది. ఆమె స్వల్ప భయాన్ని కూడా తట్టుకోలేకపోతుంటుంది. రాజా ఆమె ఆరోగ్యం గురించి ఆందోళన చెందుతూ ఆమెను జాగ్రత్తగా కాపాడుకుంటూ వస్తుంటాడు. రాజా జానకిని ప్రేమిస్తాడు. చదువు పూర్తి చేసిన తర్వాత, రఘు, శాంత చిన్నప్పటి నుండి ప్రేమించుకుంటున్నారని తెలుసుకుని వారిద్దరినీ కలుపుతాడు. దీని తరువాత, రఘు ఒక బ్యాంకులో క్యాషియర్ ఉద్యోగం సంపాదించి నగరానికి వెళ్తాడు. అప్పటికి రాఘవయ్య ఒక అపఖ్యాతి పాలైన దుండగుడిగా ఎదుగుతాడు. అతను రఘు ఉన్న బ్యాంకులో నకిలీ నోటును మార్చుకునే ప్రయత్నం ఫలించక రఘును కత్తితో పొడుస్తాడు. రఘు చనిపోబోయే ముందు వాంగ్మూలాన్ని ఇస్తాడు. ఈ దుస్థితిని గ్రహించిన రాజా పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి కుప్పకూలిపోతాడు. తన బలహీనమైన, గర్భవతి అయిన సోదరిని చూసి అతను భయపడతాడు. అంతేకాకుండా, తన తండ్రే హత్య చేశాడని తెలుసుకుని బాధ పడతాడు. ప్రస్తుతానికి, అతను శాంత లోపల విషాదాన్ని స్పష్టంగా దాచిపెట్టాడు. జానకి ఏదో అనుమానాస్పదంగా గ్రహించి, నిజం వెతుకుతూ, ఓదార్చుతూ, శాంత ప్రసవించే వరకు రాజా నిశ్శబ్దంగా ఉండమని సలహా ఇస్తుంది. అందువలన, ఆమె తన బిడ్డ కోసం జీవించాలని కోరుకుంటుంది. ఇంతలో, రాఘవయ్య పారిపోతాడు; అతనికి తెలియకుండానే, శాంత అతనికి ఆహారం పెట్టినప్పుడు అతను ఆకలితో రాజా నివాసానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ, శాంత తన కుమార్తె అని, రఘు ఆమె భర్త అని ఛాయాచిత్రాలతో తెలుసుకుంటాడు. తత్ఫలితంగా, అతను పశ్చాత్తాపంతో పోలీసులకు లొంగిపోతాడు. అదే సమయంలో, శాంత ప్రసవ వేదనలో ఉంది, రఘును చూడాలని కోరుకుంటుంది, రాజాను పిలవమని అడుగుతుంది, అతను మూర్ఛపోతాడు కానీ నవజాత శిశువు ఏడుపు విని తిరిగి పొందుతాడు. అయితే, విషాదకరంగా, శాంత అక్కడే మరణిస్తుంది. ఇది రాజాను తీవ్ర దిగ్భ్రాంతికి గురి చేస్తుంది, అతను ఒంటరిగా మిగిలిపోవడంతో ఆత్మహత్యకు ప్రయత్నిస్తాడు. చివరికి, జానకి అతన్ని అడ్డుకుంటుంది, అతను బిడ్డ కోసం, అంటే శాంత జ్ఞాపకాల కోసం జీవించాలని చెబుతుంది. చివరికి, రాజా, జానకి బిడ్డను పెంచడంతో సినిమా ముగుస్తుంది. == తారాగణం == * నందమూరి తారక రామారావు_రాజా * వాణిశ్రీ_శాంత * రాజశ్రీ_ జానకి * హరనాథ్_రఘు * రేలంగి వెంకట్రామయ్య_ శివలింగం తండ్రి * గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు_ రాఘవయ్య * పద్మనాభం_ శివలింగం * వల్లూరి బాలకృష్ణ_సన్యాసి * గీతాంజలి_గీత * సురభి బాలసరస్వతి_ బాలమ్మ * నిర్మలమ్మ_ సుబ్బమ్మ. == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ఎం.కృష్ణన్ * స్క్రీన్ ప్లే, కధ: వి.సి.గుహన్ * సంగీత: సాలూరి రాజేశ్వరరావు * మాటలు: డి.వి.నరసరాజు * గీత రచయితలు: దాశరథి కృష్ణమాచార్య, కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి, సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి, ఆచార్య ఆత్రేయ * గాయనీ గాయకులు: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పులపాక సుశీల, ఎల్ ఆర్ ఈశ్వరి, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, తిలకం, మాధురి * ఛాయ గ్రహణం: తంబు, కె.ఎస్.భాస్కరరావు * ఎడిటింగ్: ఆర్.విఠల్ * నిర్మాతలు: ఎం.మురుగన్, ఎం.శరవణన్, ఎం.కుమరన్ * నిర్మాణ సంస్థ: ఎ.వి.ఎం.ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:29:07:1970. ==పాటలు== {| class="wikitable" |- ! పాట ! రచయిత ! సంగీతం ! గాయకులు |- | అందాల పసిపాపా అందరికీ కనుపాపా బజ్జోరా బుజ్జాయి కథలెన్నో చెబుతాలే కలలన్నీ నీవేలే | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |- | అందాల పసిపాపా అన్నయ్కకు కనుపాపా బజ్జోవే బుజ్జాయి | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |- | అందాల పసిపాపా మామయ్యకు కనుపాపా బజ్జోరా బుజ్జాయి | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఘంటసాల]] |- | ఆహాహ ఈ వనము చూడ చూడ మనోహరము ( శ్రీరామ వనవాసము ) |దాశరథి కృష్ణమాచార్య | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | ఘంటసాల, పిఠాపురం, తిలకం, మాధురి |- | ఈ రేయి తీయనిది ఈ చిరుగాలి మనసైనది ఈ హాయి మాయనిది ఇంతకు మించి ఏమున్నది | [[సి.నారాయణరెడ్డి]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[పి.సుశీల]] |- | ఒన్ టూ త్రీ ఇటు రావయ్యా అయ్యయ్య ఏమయ్యా |కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎల్. ఆర్. ఈశ్వరి]] |- | ఝుమ్ ఝమ్ ఝమ్ తుమ్మెద పాడింది గులాబీ ఘం ఘం ఘం |దాశరథి | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]] |- | పట్టాలి అరక దున్నలి మెరక ఏర్లన్మి మళ్ళించి తడపగా ఎత్తుపల్లాలు |ఆచార్య ఆత్రేయ | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] |- | మంగళగౌరి మముగన్న తల్లి మా మనవి దయతో వినవమ్మా | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] | [[పి.సుశీల]] |} ==వనరులు== * [https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాదు - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా) *డి.వి.వి.ఎస్.నారాయణ: మధుర గాయని పి.సుశీల మధుర గీతాలు, జె.పి.పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 2007. ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:ఎన్టీఆర్‌ సినిమాలు]] [[వర్గం:వాణిశ్రీ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు]] 60j95ubvhcv27mxtxe2l4pv0vqapw5c 0 12363 4920383 4847659 2026-08-05T01:00:04Z ~2026-43117-71 152635 /* పాటలు */ 4920383 wikitext text/x-wiki {{సినిమా | name = కులదైవం | director = [[కబీర్‌దాస్]]| year = 1960| language = తెలుగు | production_company = [[శ్రీ సారథి స్టూడియోస్]]| lyrics = [[సముద్రాల]], [[కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి|కొసరాజు]] | music = [[మాస్టర్ వేణు]]| playback_singer = [[ఘంటసాల]], [[పి.సుశీల]], [[జమునారాణి]], [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్|చిత్తరంజన్]] | starring = [[కొంగర జగ్గయ్య]], [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]], [[అంజలీదేవి]], [[రామమూర్తి]], [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] | }} '''కులదైవం''' [[1960]], [[మార్చి 4]]వ తేదీన విడుదలైన తెలుగు సినిమా. ఇదే పేరుతో తమిళంలో 1956లో ఎస్.వి.సహస్రనామం, [[పండరీబాయి]] జంటగా విడుదలైన సినిమా, 1957లో బలరాజ్‌సహానీ, పండరీబాయిలు జంటగా హిందీలో విడుదలైన బాబీ చిత్రాలు ఈ సినిమాకు మూలం. ఈ సినిమాలన్నీ బెంగాలీ రచయిత్రి ప్రభావతి సరస్వతి రచించిన ఒక కథా ఆధారంగా నిర్మించబడ్డాయి.తెలుగులో అంజలీదేవి, జగ్గయ్య, గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు,కృష్ణకుమారి , ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు. ఈ చిత్రానికి సంగీతం పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు స్వరపరిచారు. [[దస్త్రం:Krishnakumari.jpg|thumb|కృష్ణకుమారి]] ==నటీనటులు== * [[కొంగర జగ్గయ్య]] - రాజు/రాజశేఖర్ * [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]] - రత్నం * [[చలం]]- గోపి * [[అంజలీదేవి]] - గుమ్మడి భార్య శాంత * [[గిరిజ (నటి)|గిరిజ]] - లత గోపి * [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]]- అరుణ రాము * [[లక్ష్మి]] - ప్రభ రాజశేఖర్ * [[పేకేటి శివరాం]] * [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య]] * [[సూర్యకాంతం]] * [[చదలవాడ కుటుంబరావు]] * [[బొడ్డపాటి కృష్ణారావు|బొడ్డపాటి]] * [[రామమూర్తి]] == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: కబీర్ దాస్ * సంగీతం: మాస్టర్ వేణు * గీత రచయితలు:సముద్రాల రామానుజాచార్యులు,కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి * గాయనీ గాయకులు: కె.జమునారాణి, ఎం.చిత్తరంజన్, పులపాక సుశీల, ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, ప్రతివాది భయంకర శ్రీనివాస్ * నిర్మాణ సంస్థ: సారథి స్టూడియోస్ * విడుదల:04:03:1960. ==కథ== ‘పయనించే ఓ చిలుకా’ పాటతో టైటిల్స్ ప్రారంభమవుతాయి. మందుతో పరుగెడుతూ ఓ యువకుడు ఇల్లు చేరతాడు. తండ్రి మరణించటంతో ఆ యువకుడు రత్నం కఠిన నిర్ణయం తీసుకుంటాడు. అతనికి ముగ్గురు తమ్ముళ్లు రామూ, రాజూ, గోపీలను చదివించటం కోసం తాను చదువుమానేసి తండ్రి స్నేహితుడు ధర్మారావు (వక్కలంక కామరాజు) సాయంతో బట్టల వ్యాపారం మొదలుపెడతాడు. బెజవాడలో రత్నం బ్రదర్స్ బట్టలషాపు ఓనర్‌గా ఆస్తిపరుడౌతాడు. రత్నం (గుమ్మడి) భార్య ఓ బిడ్డను కని మరణిస్తుంది. మేనత్త (రమాదేవి) వారందరినీ కనిపెట్టుకుని ఉంటుంది. ఆమె సలహాపై రత్నం, శాంత (అంజలీదేవి)ను స్వీకరిస్తాడు. శాంత బిఏ చదువుకన్నా, ఆ విషయం తెలియనీయక ఎంతో ఒద్దికతో సంసారం చక్కబెడుతుంటుంది. ఆమె చెల్లెలు లత (గిరిజ) ఏడో యేటే వివాహం జరిగి బాల వితంతువైనా, ఆమెకెవరూ ఆ విషయం చెప్పకపోవడంతో రత్నం ఇంట్లోనే అక్కతోపాటుగా ఉంటూ గోపీ (చలం)ని తమాషాగా ఆటపట్టిస్తూ చలాకీగా ఉంటుంది. పెద్దతమ్ముడు రామూ (కృష్ణారావు) బిఎల్ చదివి, ధర్మారావువద్ద అప్రెంటీస్ చేస్తూ వాళ్లమ్మాయి అరుణ (కృష్ణకుమారి)పై ప్రేమ పెంచుకుంటాడు. రత్నానికి పరిచయస్తుడైన శేషయ్య (పెరుమాళ్లు) కూతురు ప్రభావతి (ఆదోని లక్ష్మి) అంతగా చదువుకోకపోయినా, తన రెండో తమ్ముడు రాజు (జగ్గయ్య)తో పెళ్లి నిశ్చయించి, రామూ, రాజుల వివాహం జరిపిస్తాడు రత్నం. పెళ్లిలో లత కారణంగా ప్రభావతి ద్వేషం చూపటం సహించలేని రాజు, పట్నంలో హాస్టల్‌లో మెడిసిన్ చదువు కొనసాగిస్తుంటాడు. ప్రభ నోటి దురుసువలన ఆ కుటుంబంలో కష్టాలు మొదలవటం, పురిటికి పుట్టింటికి వెళ్లిన అరుణ, ఆస్తిలో భాగంకోసం భర్తను ఒప్పించి ఆమె అన్నయ్య అన్నయ్య ప్రకాష్‌కు బాధ్యతలు అప్పగించేలా చేస్తుంది. లత తాను విడో అని తెలిసి అత్తవారింటికి వెళ్తుంది. ప్రకాష్ కుట్రవలన ఆస్తి పంపకాలు జరిగడంతో రత్నం బ్రదర్స్ షాపు మూతపడుతుంది. అది భరించలేని రత్నం అనారోగ్యం బారినపడి పాత ఇంటికి చేరతాడు. గోపి బొంబాయి ఉద్యోగానికి, రాజు మిలటరీ ఉద్యోగానికి వెళ్లిపోవటంతో మనోవేదనకు గురై రత్నం మరణిస్తాడు. విడిపోయిన వారంతా ధర్మరావు, శేషయ్యల వలన చేసిన పొరబాట్లను గ్రహిస్తారు. రత్నం కోరిక ప్రకారం లత, గోపీల వివాహం జరిపిస్తుంది శాంత. రత్నం ఫొటోముందు అంతా నమస్కరించటంతో చిత్రం ముగుస్తుంది.<ref name="ఫ్లాష్‌బ్యాక్">{{cite news |last1=సి.వి.ఆర్.మాణిక్యేశ్వరి |title=ఫ్లాష్ బ్యాక్ @50 కులదైవం |url=http://www.andhrabhoomi.net/content/flashback50-55 |accessdate=17 May 2019 |work=ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక |date=20 April 2019 |archive-date=17 మే 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517134107/http://www.andhrabhoomi.net/content/flashback50-55 |url-status=dead }}</ref> ==పాటలు== * ఆడి పాడేను - [[పి.సుశీల]], రచన: సముద్రాల జూనియర్ * కోటు బూటు వేసిన బావా - [[కె.జమునారాణి]], రచన:కొసరాజు * గారడి చేసే నీ కనులు ఆరడి నేయును నా మనసు - పి.సుశీల , రచన:సముద్రాల జూనియర్ * నమ్మరాదు అసలే నమ్మరాదు - [[పి.బి.శ్రీనివాస్]], రచన:కొసరాజు * పయనించే ఓ చిలుకా ఎగిరిపో పాడైపోయెను గూడు - [[ఘంటసాల]] . రచన:సముద్రాల జూనియర్ * రావే రావే వయ్యారి ఓ చెలీ...నా గారాల జిలిజిలి జాబిలీ - [[పి.సుశీల]], [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్|ఎం.చిత్తరంజన్]], రచన:సముద్రాల జూనియర్. * ఆర్యులారా ఆర్యులారా (కీచకవధ) - ఘంటసాల, కె.జమునా రాణి, పి.సుశీల బృందం , రచన:కొసరాజు * పదపదవే వయ్యారి గాలిపటమా - ఘంటసాల, కె.జమునా రాణి, రచన:కొసరాజు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} * డి.వి.వి.ఎస్.నారాయణ సంకలనం చేసిన మధుర గాయని పి.సుశీల మధుర గీతాలు, జె.పి.పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 2007. ==బయటి లింకులు== * [http://www.dishant.com/album/Kula-Deivam.html వినండి కులదైవం పాటలు.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215062414/http://dishant.com/album/Kula-Deivam.html |date=2010-02-15 }} [[వర్గం:జగ్గయ్య నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సూర్యకాంతం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు]] pzgwhi618ejzk9xaoec5rqhd7s83kl7 0 18775 4920590 4917403 2026-08-05T10:27:47Z Jillela Shravya 152498 4920590 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. ప్రాథమిక పాఠశాల [[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతల]]లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల మాధ్యమిక పాఠశాల కమ్మరిపల్లి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అచ్చంపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి]]లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మన్ననూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అచ్చంపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} s9jjr2kpmms9jdokub2yuiz843qmc0z 4920594 4920590 2026-08-05T10:31:14Z Jillela Shravya 152498 4920594 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లి లో ప్రాథమిక మరియు ఉన్నత పాఠశాల,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతల]]లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల మాధ్యమిక పాఠశాల కమ్మరిపల్లి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అచ్చంపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి]]లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మన్ననూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అచ్చంపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} srf3wi2vxuom56bxm0x8n3sspiszx5m 4920599 4920594 2026-08-05T10:34:58Z Jillela Shravya 152498 4920599 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లి లో ప్రాథమికోన్నత, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను<nowiki/>నూ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల మాధ్యమిక పాఠశాల కమ్మరిపల్లి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అచ్చంపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి]]లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మన్ననూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అచ్చంపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} bvz1cbamxmv9lee5dv7d4y2iw7u4gp1 4920604 4920599 2026-08-05T10:38:40Z Jillela Shravya 152498 4920604 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అచ్చంపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి]]లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మన్ననూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అచ్చంపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} s58s5zfut5e0dgzrsq2k64uu9qytfb1 4920608 4920604 2026-08-05T10:40:16Z Jillela Shravya 152498 4920608 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} ho3yz1832hnke25wyaumeyciarbzd96 4920612 4920608 2026-08-05T10:43:44Z Jillela Shravya 152498 4920612 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 7zlboti75u8cf5ed0uoqt2p5ygmybje 4920614 4920612 2026-08-05T10:45:45Z Jillela Shravya 152498 4920614 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} otu6yjdc8um278njv8ktz7shctqde8s 4920622 4920614 2026-08-05T10:51:11Z Jillela Shravya 152498 /* వైద్య సౌకర్యం */ తాజా సమాచారం 4920622 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 0zi09t5s2dgsu4f52scb6blot688ngk 4920625 4920622 2026-08-05T10:52:02Z Jillela Shravya 152498 /* తాగు నీరు */ 4920625 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 4d8zktemq72wr3cvjhagb7a04ekwetn 4920627 4920625 2026-08-05T10:53:19Z Jillela Shravya 152498 4920627 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 2hgbowa21643evllamdmzqsnm9nr6z0 4920642 4920627 2026-08-05T11:02:26Z Jillela Shravya 152498 4920642 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} i5da8gu1g67bvlb0gncv4zb2xg6dkt4 4920643 4920642 2026-08-05T11:03:11Z Jillela Shravya 152498 4920643 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} frkndzlvhjv038656fvk0vby2r8fjsq 4920644 4920643 2026-08-05T11:04:14Z Jillela Shravya 152498 4920644 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} lmp58jpm6mga9ev2zmnbduorwr6ra3y 4920646 4920644 2026-08-05T11:06:17Z Jillela Shravya 152498 4920646 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} cvtq66yhqlq4wrvocg1h1e2n2l3090p 4920647 4920646 2026-08-05T11:08:26Z Jillela Shravya 152498 4920647 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 9znoiml9l1aij3ul5yib8st5vlgc8tu 4920649 4920647 2026-08-05T11:09:50Z Jillela Shravya 152498 4920649 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} dgn5xi35nscs4bw4nrfwevxqslfiyjz 4920653 4920649 2026-08-05T11:12:08Z Jillela Shravya 152498 4920653 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} jl9p92h47kbyr5skkm4n22p75mhljub 4920659 4920653 2026-08-05T11:16:19Z Jillela Shravya 152498 తాజా సమాచారం 4920659 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} ou7tvu8hgitl6z32yrbx1hbzj53pa7a 4920662 4920659 2026-08-05T11:18:26Z Jillela Shravya 152498 4920662 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} bg5kg8l7ntv2yi7bm8zucu6c08eydq5 4920666 4920662 2026-08-05T11:19:20Z Jillela Shravya 152498 4920666 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 3wx8awg3qrwfmksejko5o6f45dvfggv 4920668 4920666 2026-08-05T11:20:49Z Jillela Shravya 152498 4920668 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} a9xfv8cz70xzcc2xdryu1dhrw5a4ket 4920670 4920668 2026-08-05T11:22:01Z Jillela Shravya 152498 4920670 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} pjxapbi3amhqdz1tmz6rjal2ph96w5c 4920672 4920670 2026-08-05T11:23:31Z Jillela Shravya 152498 4920672 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} nrs09svdyzwum7ehrf7749vsjmixnxo 4920673 4920672 2026-08-05T11:24:54Z Jillela Shravya 152498 4920673 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} k80qza59wxvpmv33iqh89zlla7k6ctn 4920674 4920673 2026-08-05T11:26:10Z Jillela Shravya 152498 /* ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు */ 4920674 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} e85jrhy6q1fr8t2s80ro97trcw3xats 4920675 4920674 2026-08-05T11:26:35Z Jillela Shravya 152498 /* ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు */ 4920675 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరగదు . అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 40tyq5iwf4sfpg3e7e38b1odgq9502q 4920676 4920675 2026-08-05T11:27:07Z Jillela Shravya 152498 /* ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు */ 4920676 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరగదు . అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం లేవు.ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} or6td1921bvjbr5z9xo9v8f03afx9em 4920677 4920676 2026-08-05T11:28:05Z Jillela Shravya 152498 /* ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు */ 4920677 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరగదు . అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం లేవు. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} m0uxndlcq81z2nhq5q0cjvarqvxkv29 4920678 4920677 2026-08-05T11:28:41Z Jillela Shravya 152498 /* ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు */ 4920678 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరగదు . అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం లేదు. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} svkzbezjbj5yrlwden4wtbs85ms9qib 4920679 4920678 2026-08-05T11:29:23Z Jillela Shravya 152498 /* ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు */ 4920679 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరగదు . అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం లేదు. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 15 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[జొన్న]], [[వరి]], [[పత్తి]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} 9j1yz7whukvki4kmniwuojzjyghrkj3 4920684 4920679 2026-08-05T11:31:40Z Jillela Shravya 152498 /* ప్రధాన పంటలు */ తాజా సమాచారం 4920684 wikitext text/x-wiki '''తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[ఉప్పునుంతల మండలం|ఉప్పునుంతల]] మండలంలోని గ్రామం<ref>https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = తిరుమలాపూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ఉప్పునూతల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 853 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 428 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 425 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 207 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.515290 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.598852 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] |postal_code = 509376 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఉప్పునూతల నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి|అచ్చంపేట]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఉమ్మడి [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 853 జనాభాతో 368 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 428, ఆడవారి సంఖ్య 425. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 243 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575659.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 861. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 427, స్త్రీల సంఖ్య 434. గృహాల సంఖ్య 186. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది.సమీపంలో బాలబడి ఉంది. కాంసానిపల్లిలో,[[ఉప్పునూతల|ఉప్పునుంతలలో]]లోను ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి.అచ్చంపేట తాలూకా పరిధిలో రెండు ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు(బాలికల &కోయెడ్)ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == తిర్మలాపూర్ గ్రామం నుండి 8 కి. మీ. దూరం ఉప్పున్నుంతల మండల పరిధిలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది.15 కి. మీ. దూరం అచ్చంపేటలో ప్రభుత్వ ఏరియా ఆసుపత్రి ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయబడిన నీరు సరఫరా అవుతోంది.బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది . ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.అచ్చంపేట డిపో నుండి కేవలం బడి పిల్లల కోసం అది కూడా ఉదయం, సాయంత్రం (పాఠశాల పని దినాల్లో )మాత్రమే ప్రభుత్వ బస్సు సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.దాదాపు 90 కి. మీ. పరిధి వరకు రైల్వే మార్గం లేదు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 8 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 నుండి 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేవు.వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరగదు . అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం లేదు. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 15 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * నికరంగా విత్తిన భూమి: 368 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 368 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తిరుమలాపూర్ (పట్టిగోదల్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== పత్తి,వరి,వేరుశనగ ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఉప్పునూతల మండలంలోని గ్రామాలు}} su6m2ldn089q17g0vhu5ctaarrj3tv9 0 19773 4920556 4324414 2026-08-05T09:33:11Z Mamatha123 152425 కి లో మీ ట ర్ల 4920556 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్లు దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇళ్లతో, 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దాగడలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దాగడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దాగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 16uqxqbujh9ll4n4d5yyzyfv4e639gm 4920557 4920556 2026-08-05T09:33:57Z Mamatha123 152425 మీ ట ర్ల 4920557 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇళ్లతో, 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దాగడలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దాగడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దాగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 7hegcnnqhltq36d5c48nmb3i6gsfrbm 4920558 4920557 2026-08-05T09:35:10Z Mamatha123 152425 ఇ ల్ల తో 4920558 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇల్ల తో 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దాగడలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దాగడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దాగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 0mf6uav345itkmwwol7ih7cx57eugu8 4920560 4920558 2026-08-05T09:36:55Z Mamatha123 152425 పా లి టె క్ని క్ 4920560 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇల్ల తో 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దాగడలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దాగడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దాగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 4blc80dc48hx6k85u0dqia1cnp9cca7 4920563 4920560 2026-08-05T09:38:08Z Mamatha123 152425 ద గ డ లో 4920563 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇల్ల తో 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దగ డలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దాగడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దాగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} ehybylwipxasq6b5pjqpyyqdvefiz3n 4920566 4920563 2026-08-05T09:42:44Z Mamatha123 152425 ద గ డ లో 4920566 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇల్ల తో 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దగ డలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దగ డలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దాగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} fr5znqwkmo5npzyqgfnk5dbnv8zdo3w 4920568 4920566 2026-08-05T09:43:49Z Mamatha123 152425 ద గ డ లో 4920568 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇల్ల తో 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దగ డలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దగ డలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట్- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} e2h6gy7i3jj9yd6cqt234l2d8gd2tw5 4920570 4920568 2026-08-05T09:45:13Z Mamatha123 152425 జ ట ప్రో ల్ 4920570 wikitext text/x-wiki '''పెద్దదగడ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాగడ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2558 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1288 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1270 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 602 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన [[చిన్నంబావి]] నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 60 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref>నియోజకవర్గం కొల్లాపూర్. కొల్లాపూర్ కు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాదు నుండి 200 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇల్ల తో 2558 జనాభాతో 1503 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1288, ఆడవారి సంఖ్య 1270. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 533 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576331.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.ముందు 7 వ తరగతి వరకే వుండేది. ఇప్పుడు 10 వ తరగతి వరకు ఉంది బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కొల్లాపూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === దగ డలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దగ డలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 183 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 180 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 35 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 45 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 160 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 320 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 580 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 900 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == దగడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు == విశేషాలు == నియోజకవర్గపు శాసన సభ్యునిది ఈ ఊరే. ఆయన పేరు జూపల్లి కృష్ణా రావు. పూర్వం జెట- ప్రోల్ సంస్థానంలో ఉండేది.గ్రామంలో శ్రీ తిరుమలనాథ స్వామి ఆలయం కలదు . జూరాల ప్రాజెక్ట్ నుండి ఈ గ్రామ చెరువుకు నీళ్ళు వస్తావి.చెరువు కింద ఉన్న ఆ పొలాలు ఆనీటి ద్వారా వరి పైరు పండిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} f9u1mdiddliprtfwcuib6pkal22c9ip 0 19778 4920585 4326358 2026-08-05T10:24:52Z Mamatha123 152425 బె క్కెం 4920585 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెకెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెకెంకు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} kmtyd7nszhv6od3zqmd2tgpnvejwvz2 4920587 4920585 2026-08-05T10:26:17Z Mamatha123 152425 బె క్కెం 4920587 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెకెంకు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} bovady01k8vkksrn7yzchee7s7k5me7 4920588 4920587 2026-08-05T10:27:29Z Mamatha123 152425 బె క్కెం కు 4920588 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} hl5e1ydodxq646djytow1zwhgyngof9 4920592 4920588 2026-08-05T10:28:28Z Mamatha123 152425 పా లి టె క్నీ క్ 4920592 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} ot68xvg4bsnlwne5v0a3c7hlf6tsnm0 4920593 4920592 2026-08-05T10:30:01Z Mamatha123 152425 బె క్కెం లో 4920593 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} nfwzd1w6kb4pn4rd7jcv7ya50js6lig 4920595 4920593 2026-08-05T10:31:49Z Mamatha123 152425 బె క్కెం లో 4920595 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} j2f0fzcgm06wzympc0bty7lokn6epe5 4920596 4920595 2026-08-05T10:32:44Z Mamatha123 152425 బె క్కెం లో 4920596 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కెం లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 5cfu99p72dqxag84ureb2gpykvlx27v 4920597 4920596 2026-08-05T10:33:23Z Mamatha123 152425 బె క్కెం లో 4920597 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బెక్కంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కెం లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కెం లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} ds0tun3zfpemcdyjmcdfjtr6cxhx9kh 4920598 4920597 2026-08-05T10:34:08Z Mamatha123 152425 బె క్కెం లో 4920598 wikitext text/x-wiki '''బెక్కెం''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము.<ref name="‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే! |url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |accessdate=3 August 2022 |work= |date=3 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501 |archivedate=3 August 2022 |language=te}}</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = బెక్కం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.అలివేలు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4006 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2052 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1954 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 959 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.04294218564068 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.10908754865551 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 53 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర == శ్రీశైలం రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణంలో భాగంగా ముంపుకు గురైన నేలబిల్కు, పెద్ద బిల్కు, గూడెం అనే మూడు గ్రామాలు కలిసి ఏర్పడ్డ పెద్ద గ్రామమే ఈ బెక్కం గ్రామం. స్థానిక తాటివనంలో పుట్టమీద ఒక ఆవు పాలు కురిపిస్తుంటే పిల్లి ఆ పాలు తాగడం చూసినవారు పుట్టను తవ్వి చూడగా అందులో శివలింగం బయటపడ్డది. ఆ లింగానికే గుడికట్టి ‘బెకేశ్వరుడు’ అని పేరుపెట్టి పూజించారు. బెకేశ్వరుడున్న నరసింగయ్యపల్లె బెక్కెం అయిందని చెప్పుకొంటారు. కన్నడంలో బెకు అంటే పిల్లి అని అర్థం. ఈ గ్రామంలో త్రికూటాలయం ఉంది. దాని గోడగూటిలో పద్మంలో, ఉతుటాసన భంగిమలో కూర్చొని ఉన్న ద్విభుజి, కుడిచేతిలో తామర పుష్పంతో ఒక విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవత కింద మార్జాల (పిల్లి) ముఖంతో, కుడిచేతిలో గద లాంటి ఆయుధంతో మార్జాలవాహనం మీద అర్ధ పద్మాసనంలో కూర్చున్న దేవత ఉంది. ఇలా ఒకే విగ్రహంలో ఇద్దరు దేవతలు ఉండటం చాలా అరుదు. ఆ విగ్రహంలో పైన కనిపిస్తున్న దేవత పార్వతి అని, కింద మార్జాల వాహిని చతుశ్షష్టి యోగినులలో ఒకరని, ఈ దేవత కారణంగానే బెక్కెం కు ఆ పేరువచ్చిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషణ.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-08-03|title=‘బెక్కెం’ చరిత్ర ఇదే!|url=https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803040150/https://www.ntnews.com/telangana/this-is-the-history-of-beckham-709501|archive-date=2022-08-03|access-date=2022-08-03|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 959 ఇళ్లతో, 4006 జనాభాతో 3473 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2052, ఆడవారి సంఖ్య 1954. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 737 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576336.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === బె క్కెం లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బెక్కెం లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 487 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1294 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 362 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 608 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 180 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 220 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 320 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 418 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 301 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బెక్కెం లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 281 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బెక్కెం లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.అలివేలు ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపల లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 1rxqn9053rd54xy346go9kdairekzuq 0 19780 4920584 4330228 2026-08-05T10:21:39Z Mamatha123 152425 పా లి టె క్నీ క్ 4920584 wikitext text/x-wiki '''చిన్నమరూర్, ''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = చిన్నమారూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బి.పద్మ |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1174 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 571 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 603 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 311 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 20 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 50 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 311 ఇళ్లతో, 1174 జనాభాతో 1029 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 571, ఆడవారి సంఖ్య 603. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 279 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576338.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[బెక్కం|బెక్కంలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[పెద్దమారూర్|పెద్దమారూర్లోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[పెద్దమారూర్|పెద్దమారూర్లోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == చిన్నమరుర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == చిన్నమరుర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 304 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 360 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 364 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 296 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 68 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == చిన్నమరుర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 60 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 8 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == చిన్నమరుర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బి.పద్మ ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} nj9iy7b0c9n51dyd76sac1iizzabwen 0 19781 4920571 4325752 2026-08-05T09:49:20Z Mamatha123 152425 ఇ ల్ల తో 4920571 wikitext text/x-wiki '''''కొప్పునూర్'',''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = కొప్పునూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బీచుపల్లి యాదవ్ |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total =3791 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1978 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1813 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 883 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 883 ఇల్ల తో , 3791 జనాభాతో 2075 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1978, ఆడవారి సంఖ్య 1813. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1005 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576339.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.రెండు అంగన్ వాడి కేంద్రాలు ఉన్నాయి .సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను,కొల్లాపూర్, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === కొప్పునూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == కొప్పునూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కొప్పునూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 210 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 188 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 62 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 44 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 750 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 820 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1570 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కొప్పునూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు,ఉల్లి గడ్డ,మొక్క జొన్న ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013 జులై 31జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బీచుపల్లి యాదవ్ గారు ఎన్నికయ్యారు == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} l1ki8uo7rkwycs3jdmb2ubbv09jjh7x 4920572 4920571 2026-08-05T09:51:21Z Mamatha123 152425 పా లి టె క్ని క్ 4920572 wikitext text/x-wiki '''''కొప్పునూర్'',''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = కొప్పునూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బీచుపల్లి యాదవ్ |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total =3791 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1978 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1813 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 883 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 883 ఇల్ల తో , 3791 జనాభాతో 2075 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1978, ఆడవారి సంఖ్య 1813. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1005 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576339.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.రెండు అంగన్ వాడి కేంద్రాలు ఉన్నాయి .సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను,కొల్లాపూర్, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === కొప్పునూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == కొప్పునూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కొప్పునూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 210 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 188 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 62 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 44 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 750 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 820 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1570 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కొప్పునూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు,ఉల్లి గడ్డ,మొక్క జొన్న ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013 జులై 31జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బీచుపల్లి యాదవ్ గారు ఎన్నికయ్యారు == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 0p0dakp01s4vyfeqclpskxcbej0q8b7 4920575 4920572 2026-08-05T10:07:49Z Mamatha123 152425 మ ట్టి రో డ్లు 4920575 wikitext text/x-wiki '''''కొప్పునూర్'',''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = కొప్పునూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బీచుపల్లి యాదవ్ |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total =3791 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1978 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1813 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 883 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 883 ఇల్ల తో , 3791 జనాభాతో 2075 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1978, ఆడవారి సంఖ్య 1813. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1005 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576339.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.రెండు అంగన్ వాడి కేంద్రాలు ఉన్నాయి .సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను,కొల్లాపూర్, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === కొప్పునూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == కొప్పునూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కొప్పునూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 210 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 188 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 62 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 44 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 750 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 820 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1570 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కొప్పునూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు,ఉల్లి గడ్డ,మొక్క జొన్న ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013 జులై 31జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా బీచుపల్లి యాదవ్ గారు ఎన్నికయ్యారు == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 8e84bxi3g5oiw8p23ldnumvu4m37ccf 4920577 4920575 2026-08-05T10:10:41Z Mamatha123 152425 స ర్పం చ్ గా 4920577 wikitext text/x-wiki '''''కొప్పునూర్'',''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = కొప్పునూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బీచుపల్లి యాదవ్ |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total =3791 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1978 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1813 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 883 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 883 ఇల్ల తో , 3791 జనాభాతో 2075 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1978, ఆడవారి సంఖ్య 1813. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1005 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576339.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.రెండు అంగన్ వాడి కేంద్రాలు ఉన్నాయి .సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను,కొల్లాపూర్, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === కొప్పునూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == కొప్పునూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కొప్పునూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 210 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 188 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 62 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 44 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 750 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 820 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1570 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కొప్పునూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు,ఉల్లి గడ్డ,మొక్క జొన్న ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013 జులై 31జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి|సర్పంచ్ ]]గా బీచుపల్లి యాదవ్ గారు ఎన్నికయ్యారు == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} dvkfcvdwfgswyrrsai5w466khaju93m 0 19784 4920579 4325265 2026-08-05T10:12:20Z Mamatha123 152425 ఇ ల్ల తో 4920579 wikitext text/x-wiki '''వెల్టూరు,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్లటూరు |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = పల్లా కవిత |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1825 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 935 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 890 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 441 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 58 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 441 ఇల్ల తో , 1825 జనాభాతో 1629 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 935, ఆడవారి సంఖ్య 890. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 334 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 14. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576345.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి [[బెక్కం|బెక్కంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[కొప్పునూరు|కొప్పునూరులోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెల్లటూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెల్లటూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెల్లటూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 468 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 209 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 125 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 40 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 460 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 326 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 254 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 72 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్లటూర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 50 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 22 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్లటూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]] ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా పల్లా కవిత ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} dp5vud01m1plhfm0u1mmkm29jmu0r8z 4920580 4920579 2026-08-05T10:13:37Z Mamatha123 152425 పా లి టె క్నీ క్ 4920580 wikitext text/x-wiki '''వెల్టూరు,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్లటూరు |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = పల్లా కవిత |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1825 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 935 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 890 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 441 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 58 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 441 ఇల్ల తో , 1825 జనాభాతో 1629 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 935, ఆడవారి సంఖ్య 890. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 334 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 14. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576345.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి [[బెక్కం|బెక్కంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[కొప్పునూరు|కొప్పునూరులోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టె క్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెల్లటూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెల్లటూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెల్లటూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 468 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 209 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 125 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 40 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 460 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 326 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 254 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 72 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్లటూర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 50 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 22 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్లటూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]] ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా పల్లా కవిత ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} jnohf6gr6usc2j78yuemoiwxsxdgohe 4920582 4920580 2026-08-05T10:17:49Z Mamatha123 152425 వె ల్టీ ర్ 4920582 wikitext text/x-wiki '''వెల్టూరు,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్లటూరు |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = పల్లా కవిత |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1825 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 935 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 890 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 441 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.1230643 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.9967043 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509105 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 58 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 441 ఇల్ల తో , 1825 జనాభాతో 1629 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 935, ఆడవారి సంఖ్య 890. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 334 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 14. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576345.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి [[బెక్కం|బెక్కంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[కొప్పునూరు|కొప్పునూరులోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూలులోను, పాలి టె క్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వె ల్టీ ర్ఉ న్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచర వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెల్లటూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెల్లటూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 468 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 209 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 125 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 40 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 460 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 326 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 254 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 72 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్లటూర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 50 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 22 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్లటూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]] ==ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా పల్లా కవిత ఎన్నికయింది.<ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} p78bmpmvdc7qvvj4cwmq0m8thwv0xvz 0 24837 4920187 4302385 2026-08-04T12:48:39Z K.Venkataramana 27319 విస్తరణ 4920187 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = తాప్తీ నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = తాపీ | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Tapti River, Cable bridge, Surat.jpg | image_size = | image_caption = సూరత్ వద్ద తాప్తీ (తాపీ) నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మధ్యప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గుజరాత్]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = నగరాలు | subdivision_name5 = [[ముల్తాయ్]]<br>[[నేపానగర్]]<br>[[బుర్హాన్‌పూర్]]<br>[[భుసావల్]]<br>[[మాండ్వి, సూరత్ జిల్లా|మాండ్వి]]<br>[[సూరత్]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 724 | length_ref = approx. | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= [[దుమాస్ బీచ్]]<ref>{{cite web | title = Tapti Basin Station: Kathore | publisher = UNH/GRDC | url = http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2853300.html | access-date = 2013-10-01 }} </ref> | discharge1_min = {{convert|2|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|489|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = {{convert|9830|m3/s|cuft/s|abbr=on}} <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[ముల్తాయ్]], [[మధ్యప్రదేశ్]] | source1_location = | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[ఖాంభాత్ అఖాతం]] ([[అరేబియా సముద్రం]]) | mouth_location = దుమాస్, [[సూరత్]], [[గుజరాత్]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 62225 | tributaries_left = [[గిర్నా నది|గిర్నా]], నేసు, బురాయ్, పంజ్హారా, బోరి, వాఘూర్, పూర్ణా, మోనా, సిప్నా | tributaries_right = అరుణావతి, వాకీ, అనేర్, [[గోమాయ్ నది|గోమాయ్]] | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''తాప్తీ నది''' (లేదా '''తాపీ''') [[మధ్య భారతదేశం]]లో ప్రవహించే ఒక నది. ఇది [[నర్మదా నది]]కి దక్షిణంగా పుట్టి పశ్చిమ దిశగా ప్రవహించి చివరకు [[అరేబియా సముద్రం]]లో కలుస్తుంది.<ref name="eb">{{cite web |title=Tapti River |url=https://www.britannica.com/place/Tapti-River |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |access-date=5 April 2021}}</ref> ఈ నది సుమారు {{Convert|724|km|mi|abbr=on}} పొడవు కలిగి ఉండి [[మహారాష్ట్ర]], [[గుజరాత్]], [[మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది.<ref name=eb/> గుజరాత్‌లోని [[సూరత్]] నగరం గుండా ప్రవహించే ఈ నదిపై [[మగ్దల్లా నౌకాశ్రయం|మగ్దల్లా]] వంతెన, ఒఎన్‌జీసీ (ONGC) వంతెనతో సహా అనేక వంతెనలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/surat/Truck-falls-into-Tapi-River-from-Magdalla-Bridge-driver-missing/articleshow/52512903.cms|title=Truck falls into Tapi River from Magdalla Bridge, driver missing|date=31 May 2016|work=[[The Times of India]]|publisher=Bennett, Coleman & Co|access-date=12 June 2016}}</ref> [[File:Prakash Barage.jpg|thumb|260px|[[ప్రకాశా]] వద్ద తాప్తీ నదిపై ప్రకాశా బ్యారేజ్]] 1968 ఆగస్టు 7న, [[ఉకాయి ఆనకట్ట]] నిర్మాణానికి ముందు, భారీ [[వర్షాకాలం|రుతుపవనాల]] వర్షాల కారణంగా తాప్తీ నది ఉప్పొంగి తన గట్లు దాటింది. ఈ వరదల్లో 1,000 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు.<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?nid=gL9scSG3K_gC&dat=19680813&printsec=frontpage&hl=en | title=1,000 Believed Dead In India Flooding | newspaper=Pittsburgh Post-Gazette | date=13 August 1968 | page=1 | agency=Associated Press | access-date=24 February 2019 }}</ref> [[సూరత్]] నగరం అనేక రోజుల పాటు సుమారు 10 అడుగుల లోతు నీటిలో మునిగిపోయింది.<ref>"Western India Town Under 10 Feet Of Water; Flood Toll Hits 1,000", ''Indianapolis Star'', 15 August 1968, p2</ref> వరద నీరు తగ్గిన తరువాత, తాగునీరు కలుషితమవడంతో గుజరాత్‌లో సంభవించిన [[కలరా]] మహమ్మారి కారణంగా మరో వెయ్యికి పైగా ప్రజలు మరణించారు.<ref>Lee Allyn Davis, ''Facts on File: Natural Disasters'' (Infobase Publishing, 23 June 2010) pp166-167</ref> తాప్తీ పరీవాహక ప్రాంతం మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉంది.{{cn|date=July 2023}} ==ప్రవాహం== తాప్తీ నది [[మధ్యప్రదేశ్]]లోని [[ముల్తాయ్]] వద్ద పుట్టి మొత్తం 724 కి.మీ. పొడవుతో<ref name=":0" /> [[నర్మదా నది]] తరువాత భారతదేశంలో పశ్చిమ దిశగా ప్రవహించే రెండవ అతిపెద్ద నదిగా నిలిచింది.<ref>{{Cite book |url= |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |date=2018 |publisher=Springer Singapore |isbn=978-981-10-2983-7|editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |series=Springer Hydrogeology |location=Singapore |pages=466 |language=en |doi=10.1007/978-981-10-2984-4|s2cid=187246753 }}</ref> ఈ నది తూర్పు నుండి పశ్చిమ దిశగా ప్రవహిస్తూ భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గుజరాత్]] రాష్ట్రాల గుండా సాగుతుంది.<ref name=":0">{{Cite journal |date=2007 |editor-last=Singh |editor-first=V.P. |title=Hydrology and Water Resources of India |url=http://dx.doi.org/10.1007/1-4020-5180-8 |journal=Water Science and Technology Library |publisher=Springer |volume=57 |pages=561–564 |doi=10.1007/1-4020-5180-8|isbn=978-1-4020-5179-1 |url-access=subscription }}</ref> చివరకు గుజరాత్‌లోని [[అరేబియా సముద్రం]]లో ఉన్న [[ఖాంభాత్ అఖాతం]]లో కలుస్తుంది.<ref name="eb" /> తాప్తీ నదికి మొత్తం 14 ప్రధాన ఉపనదులు ఉన్నాయి. వీటిలో నాలుగు కుడి ఒడ్డున, పది ఎడమ ఒడ్డున కలుస్తాయి. కుడి ఒడ్డున కలిసే ఉపనదులు [[సాత్పురా పర్వత శ్రేణి]]లో పుట్టి, వాకీ, అనేర్, [[అరుణావతి నది]], [[గోమాయ్ నది]]లను కలిగి ఉంటాయి.<ref name=":0" /> ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ఉపనదులు నేసు, అమరావతి, బురాయ్, పంజ్హారా, బోరి, [[గిర్నా నది]], వాఘూర్, [[పూర్ణా నది (తాప్తీ ఉపనది)|పూర్ణా]], మోనా, సిప్నా. ఇవి గవిల్‌గఢ్ కొండలు, అజంతా కొండలు, [[పశ్చిమ కనుమలు]], [[సాత్‌మాలా పర్వత శ్రేణి]]లలో పుడతాయి.<ref name=":0" /> ==వ్యుత్పత్తి== ఈ నదికి [[సూర్యుడు|సూర్యదేవుని]] కుమార్తె అయిన [[తపతి]] దేవి పేరు పెట్టినట్లు పురాణాల్లో పేర్కొంటారు. తపతి [[ఛాయాదేవి]] కుమార్తె. ఆమెకు [[శని]], [[భద్రా]], [[యమునా]], [[యముడు]]లు సహోదరులు.<ref name="Mittal06">{{cite book|last1=Mittal|first1=J.P.|title=History of ancient India : a new version|date=2006|publisher=Atlantic|location=New Delhi|isbn=9788126906161|page=412|url=https://books.google.com/books?id=rrh4tY3v2A4C&pg=PA412|access-date=21 July 2016}}</ref> {{wide image|Tapi paramoma 3.jpg|800px|సూరత్ నగరంలోని తాప్తీ నది విశాల దృశ్యం |alt=Panorama of Tapi river in Surat city at dusk with partial daylight and lights illuminated}} [[సూరత్]], [[భుసావల్]], [[బుర్హాన్‌పూర్]], [[ముల్తాయ్]] పట్టణాలు తాప్తీ నది తీరాన ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లంకెలు== {{commons category}} {{Wikisource|1911 Encyclopædia Britannica/Tapti}} {{coord|21|06|N|72|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} {{Authority control}} [[వర్గం:తాప్తీ నది]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని నదులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని నదులు]] [[వర్గం:గుజరాత్‌లోని నదులు]] [[వర్గం:ఖాంభాత్ అఖాతం]] [[వర్గం:సూరత్ భౌగోళిక స్వరూపం]] [[వర్గం:భారతదేశ నదులు]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:గుజరాత్ నదులు]] jqn93pst394prstdtxuoidyl9vca5ix 0 50826 4920613 4327809 2026-08-05T10:44:56Z Amrojuanusha 152506 4920613 wikitext text/x-wiki '''పాలెం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[కొత్తకోట మండలం|కొత్తకోట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = పాలెం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[కొత్తకోట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బాలరాజు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3751 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1853 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1898 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 784 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.405016 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.942880 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509381 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన కొత్తకోట నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోపల ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 784 ఇళ్లతో, 3751 జనాభాతో 770 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1853, ఆడవారి సంఖ్య 1898. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 712 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576005<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 509381. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[కొత్తకోట|కొత్తకోటలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తకోటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాపేట్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి|వనపర్తిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కొత్తకోటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 28 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 574 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 148 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 520 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 203 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 81 హెక్టార్లు* చెరువులు: 121 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]] ==రాజకీయాలు== 2013, జూలై 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా బాలరాజు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{కొత్తకోట మండలంలోని గ్రామాలు}} 57kkgi0yg3gcisk870crll75mrk02ha 4920617 4920613 2026-08-05T10:46:32Z Amrojuanusha 152506 4920617 wikitext text/x-wiki '''పాలెం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[కొత్తకోట మండలం|కొత్తకోట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = పాలెం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[కొత్తకోట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బాలరాజు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3751 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1853 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1898 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 784 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.405016 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.942880 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509381 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన కొత్తకోట నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోపల ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 784 ఇళ్లతో, 3751 జనాభాతో 770 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1853, ఆడవారి సంఖ్య 1898. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 712 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576005<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 509381. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[కొత్తకోట|కొత్తకోటలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తకోటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాపేట్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి|వనపర్తిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కొత్తకోటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతు ఉన్నారు . గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 28 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 574 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 148 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 520 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 203 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 81 హెక్టార్లు* చెరువులు: 121 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]] ==రాజకీయాలు== 2013, జూలై 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా బాలరాజు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{కొత్తకోట మండలంలోని గ్రామాలు}} ilwwg6b7auejzi60uqmtrfqr2xn1ybs 4920619 4920617 2026-08-05T10:49:15Z Amrojuanusha 152506 4920619 wikitext text/x-wiki '''పాలెం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[కొత్తకోట మండలం|కొత్తకోట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = పాలెం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[కొత్తకోట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బాలరాజు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3751 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1853 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1898 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 784 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.405016 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.942880 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509381 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన కొత్తకోట నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోపల ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 784 ఇళ్లతో, 3751 జనాభాతో 770 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1853, ఆడవారి సంఖ్య 1898. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 712 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576005<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 509381. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[కొత్తకోట|కొత్తకోటలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తకోటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాపేట్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నాగర్ , పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి|వనపర్తిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కొత్తకోటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతు ఉన్నారు . గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 28 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 574 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 148 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 520 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 203 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 81 హెక్టార్లు* చెరువులు: 121 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]] ==రాజకీయాలు== 2013, జూలై 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా బాలరాజు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{కొత్తకోట మండలంలోని గ్రామాలు}} qcfo7gsk51jxohisps2soq6adrs3a35 4920621 4920619 2026-08-05T10:49:57Z Amrojuanusha 152506 4920621 wikitext text/x-wiki '''పాలెం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[కొత్తకోట మండలం|కొత్తకోట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = పాలెం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[కొత్తకోట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బాలరాజు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3751 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1853 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1898 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 784 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.405016 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.942880 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509381 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన కొత్తకోట నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోపల ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 784 ఇళ్లతో, 3751 జనాభాతో 770 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1853, ఆడవారి సంఖ్య 1898. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 712 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576005<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 509381. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[కొత్తకోట|కొత్తకోటలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తకోటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాపేట్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నాగర్ లోపల , పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి|వనపర్తిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కొత్తకోటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతు ఉన్నారు . గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 28 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 574 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 148 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 520 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 203 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 81 హెక్టార్లు* చెరువులు: 121 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]] ==రాజకీయాలు== 2013, జూలై 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా బాలరాజు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{కొత్తకోట మండలంలోని గ్రామాలు}} hdiw65oclv83snb7suclsu1t83yphwi 4920623 4920621 2026-08-05T10:51:22Z Amrojuanusha 152506 4920623 wikitext text/x-wiki '''పాలెం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[కొత్తకోట మండలం|కొత్తకోట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రం. {{Infobox Settlement| ‎|name = పాలెం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[కొత్తకోట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = బాలరాజు |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3751 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1853 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1898 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 784 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.405016 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.942880 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 509381 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన కొత్తకోట నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోపల ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 784 ఇళ్లతో, 3751 జనాభాతో 770 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1853, ఆడవారి సంఖ్య 1898. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 712 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576005<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 509381. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[కొత్తకోట|కొత్తకోటలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తకోటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాపేట్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నాగర్ లోపల , పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి|వనపర్తిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కొత్తకోటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతు ఉన్నారు . గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లు ఉన్నవి . రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 28 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 574 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 148 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 520 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 203 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 81 హెక్టార్లు* చెరువులు: 121 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]] ==రాజకీయాలు== 2013, జూలై 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా బాలరాజు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{కొత్తకోట మండలంలోని గ్రామాలు}} 7orujx56hm4f8nqntgh2dqpben2zxfe 0 52582 4920601 4917564 2026-08-05T10:36:39Z Mamatha123 152425 వె ల గొం డ 4920601 wikitext text/x-wiki '''వెలగొం డ ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్గొండ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2500 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1276 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1224 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 582 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 582 ఇల్లతో , 2500 జనాభాతో 1565 హెక్టార్లలో వి11స్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1276, ఆడవారి సంఖ్య 1224. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 495 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576323.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూల్ లో ను , పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెల్గొండలో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగున చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగ, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెల్గొండలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెల్గొండలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 85 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 155 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 364 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 398 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 300 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 262 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 398 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 562 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్గొండలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 398 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్గొండలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా <ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} lt6ablanx52sc1ain3at2k4aic9w5o4 4920602 4920601 2026-08-05T10:37:37Z Mamatha123 152425 వె ల గొం డ లో 4920602 wikitext text/x-wiki '''వెలగొం డ ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్గొండ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2500 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1276 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1224 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 582 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 582 ఇల్లతో , 2500 జనాభాతో 1565 హెక్టార్లలో వి11స్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1276, ఆడవారి సంఖ్య 1224. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 495 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576323.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూల్ లో ను , పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెలగొం డ లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగున చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగ, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెల్గొండలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెల్గొండలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 85 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 155 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 364 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 398 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 300 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 262 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 398 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 562 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్గొండలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 398 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్గొండలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా <ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} mao4d564wq4nxkji8ihy81sf6s1pa7i 4920603 4920602 2026-08-05T10:38:28Z Mamatha123 152425 వె ల గొం డ లో 4920603 wikitext text/x-wiki '''వెలగొం డ ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్గొండ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2500 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1276 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1224 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 582 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 582 ఇల్లతో , 2500 జనాభాతో 1565 హెక్టార్లలో వి11స్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1276, ఆడవారి సంఖ్య 1224. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 495 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576323.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూల్ లో ను , పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెలగొం డ లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగున చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగ, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెలగొం డ లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెల్గొండలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 85 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 155 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 364 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 398 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 300 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 262 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 398 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 562 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్గొండలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 398 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్గొండలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా <ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 6oj04ldagq3sp5jh1h3rq3xpdsdzyrp 4920605 4920603 2026-08-05T10:39:20Z Mamatha123 152425 వె ల గొం డ లో 4920605 wikitext text/x-wiki '''వెలగొం డ ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్గొండ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2500 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1276 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1224 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 582 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 582 ఇల్లతో , 2500 జనాభాతో 1565 హెక్టార్లలో వి11స్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1276, ఆడవారి సంఖ్య 1224. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 495 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576323.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూల్ లో ను , పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెలగొం డ లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగున చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగ, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెలగొం డ లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెలగొం డ లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 85 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 155 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 364 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 398 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 300 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 262 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 398 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 562 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెల్గొండలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 398 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్గొండలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా <ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} fonpoip751cuyep6zxa73cg7gg0v1ea 4920607 4920605 2026-08-05T10:40:08Z Mamatha123 152425 వె ల గొం డ లో 4920607 wikitext text/x-wiki '''వెలగొం డ ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్గొండ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2500 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1276 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1224 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 582 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 582 ఇల్లతో , 2500 జనాభాతో 1565 హెక్టార్లలో వి11స్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1276, ఆడవారి సంఖ్య 1224. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 495 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576323.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూల్ లో ను , పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెలగొం డ లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగున చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగ, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెలగొం డ లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెలగొం డ లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 85 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 155 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 364 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 398 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 300 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 262 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 398 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 562 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెలగొం డ లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 398 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెల్గొండలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా <ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} 9905oo4tmaft8b0l6foz7jqzk2o3onz 4920609 4920607 2026-08-05T10:40:56Z Mamatha123 152425 వె ల గొం డ లో 4920609 wikitext text/x-wiki '''వెలగొం డ ,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వనపర్తి జిల్లా]], [[చిన్నంబావి మండలం|చిన్నంబావి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 242, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  </ref> ఇది పంచాయతి కేంద్రము. {{Infobox Settlement| ‎|name = వెల్గొండ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వనపర్తి జిల్లా|వనపర్తి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[వీపనగండ్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2500 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1276 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1224 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 582 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.0896042 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.2248291 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చిన్నంబావి నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని [[వీపన్‌గండ్ల మండలం|వీపనగండ్ల మండలంలో]] ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=వనపర్తి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106063140/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Wanaparthy.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 582 ఇల్లతో , 2500 జనాభాతో 1565 హెక్టార్లలో వి11స్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1276, ఆడవారి సంఖ్య 1224. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 495 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576323.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[వీపనగండ్ల|వీపనగండ్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల వీపనగండ్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కర్నూల్ లో ను , పాలి టెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కొండేర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కర్నూలులోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === వెలగొం డ లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగున చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగ, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == వెలగొం డ లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెలగొం డ లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 85 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 155 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 364 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 398 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 300 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 262 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 398 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 562 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెలగొం డ లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 398 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెలగొం డ లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[జొన్న]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, కాయగూరలు ==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==రాజకీయాలు== 2013, [[జూలై]] 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ [[సర్పంచి]]గా <ref>నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 01-08-2013</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{చిన్నంబావి మండలంలోని గ్రామాలు}} er7dt6rgpfzbt59i15cw36yf4f05mkf 0 53283 4920626 4895766 2026-08-05T10:53:14Z Rathlavath Manisha 152416 4920626 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య | common_name = జర్మనీ | native_name = {{lang|de|బుండర్స్‌రిపబ్లిక్ డాయిష్‌లాండ్}} | image_flag = Flag of Germany.svg | image_coat = Coat of arms of Germany.svg | coa_size = 70 | national_anthem = {{lang|de|"Das Lied der Deutschen"|italics=no}}{{efn|From 1952 to 1990, the entire "Das Lied der Deutschen" was the national anthem, but only the third verse was sung on official occasions. Since 1991, the third verse alone has been the national anthem.<ref name="PresidentsOffice">{{cite web |url=http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html |title=Repräsentation und Integration |publisher=[[Bundespräsidialamt]] |language=de |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307221541/http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html |archivedate=7 March 2016 |accessdate=13 April 2026}}</ref>}}<br />''The Song of the Germans''<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Nationalhymne der Bundesrepublik Deutschland.mp3]]}}</div> | image_map = {{switcher|[[File:EU-Germany (orthographic projection).svg|frameless]]|గ్లోబు మీద జర్మనీ|[[File:EU-Germany.svg|frameless]]|Show map of the [[European Union]]|default=1}} | map_width = 250px | capital = [[బెర్లిన్]]{{efn|Berlin is the sole constitutional capital and ''de jure'' seat of government, but the former provisional capital of the Federal Republic of Germany, [[Bonn]], has the special title of "federal city" ({{lang|de|Bundesstadt}}) and is the primary seat of 16 ministries.<ref>{{cite web |url=https://www.deutschland.de/en/topic/politics/the-german-federal-government |website=deutschland.de |title=The German Federal Government |date=23 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430004825/https://www.deutschland.de/en/topic/politics/the-german-federal-government |archivedate=30 April 2020 |url-status=live }}</ref>}} | coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}} | largest_city = రాజధాని | official_languages = [[జర్మన్ భాష|జర్మను]]{{efn|[[Danish language|Danish]], [[Low German]], [[Sorbian languages|Sorbian]], [[Romani language|Romani]], and [[Frisian languages|Frisian]] are recognised by the [[European Charter for Regional or Minority Languages]].<ref>{{cite web |url=https://blogs.loc.gov/law/2018/09/the-protection-of-minority-and-regional-languages-in-germany/ |publisher=Library of Congress |last=Gesley |first=Jenny |title=The Protection of Minority and Regional Languages in Germany |date=26 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525092638/https://blogs.loc.gov/law/2018/09/the-protection-of-minority-and-regional-languages-in-germany/ |archivedate=25 May 2020 |url-status=live}}</ref>}} | demonym = జర్మన్లు | government_type = సమాఖ్య పార్లమెంటరీ గణతంత్ర వ్యవస్థ | leader_title1 = ప్రెసిడెంట్ | leader_name1 = ఫ్రాంక్ వాల్టర్ స్టీన్‌మీయర్ | leader_title2 = చాన్సలర్ | leader_name2 = ఫ్రెడరిక్ మెర్జ్ | legislature = {{hlist|బుండెస్టాగ్| బుండెస్రాట్}} | area_km2 = 3,57,022 | area_rank = 63వ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 1,37,847 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.27<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|accessdate=13 April 2026|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|archivedate=24 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 8,34,97,147<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |date=19 December 2025 }}</ref> | population_estimate_year = Q3 2025 | population_census = {{IncreaseNeutral}} 8,27,19,540<ref name="Census2022.DE">{{cite web|url=https://www.zensus2022.de/DE/Ergebnisse-des-Zensus/_inhalt.html#toc-2 |title=Ergebnisse des Zensus 2022 – Bevölkerung (15.05.2022) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|Destatis]] |date=25 June 2024 |language=de |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250703074423/https://www.zensus2022.de/DE/Ergebnisse-des-Zensus/_inhalt.html |archivedate=3 July 2025 |url-status=live }}</ref> | population_census_year = 2022 | population_census_rank = 19వ | population_density_km2 = {{#expr: 83491249/357596 round 0}} | population_density_sq_mi = <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 63వ | GDP_PPP = {{increase}} $6.408&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.DE">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]]|date=14 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_rank = 6వ | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $76,747<ref name="IMFWEO.DE" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 23వ | GDP_nominal = {{increase}} $5.453&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.DE" /> | GDP_nominal_rank = 3వ | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $65,303<ref name="IMFWEO.DE" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 19వ | Gini = 30.1 <!--number only--> | Gini_year = 2025 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=13 April 2026|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.959 | HDI_rank = 5వ | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archivedate=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | cctld = [[.de]] | calling_code = [[Telephone numbers in Germany|+49]] | today = | date_format = {{hlist|Day, month, year|Year, month, day}} }}'''జర్మనీ''' మధ్య [[ఐరోపా]]లో ఒక [[దేశం]]. అధికారికంగా దీని పేరు '''జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య''' ([[జర్మన్]]: బుండెస్‌రెపుబ్లిక్ డాయిచ్‌లాండ్). దీనికి ఉత్తరాన ఉత్తర సముద్రం, [[డెన్మార్క్]], బాల్టిక్ సముద్రం; తూర్పున [[పోలాండ్]] చెక్ గణతంత్రం; దక్షిణాన [[ఆస్ట్రియా]], [[స్విట్జర్లాండ్]]; పశ్చిమాన [[ఫ్రాన్సు]], [[లక్సెంబర్గ్]], [[బెల్జియం]], [[నెదర్లాండ్స్]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జర్మనీ భూభాగంలో సమశీతోష్ణ [[వాతావరణం]] ఉంటుంది. 8.2 కోట్ల పైచిలుకు జనాభాతో ఇది, [[ఐరోపా సమాఖ్య]]లోని సభ్యదేశాలలో అత్యధిక జనాభా గల దేశం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నలుమూలలల నుండి వచ్చిన వలస ప్రజలకు మూడవ అతిపెద్ద నివాసదేశం. జర్మనీ [[ప్రజలు]] అనేకమంది నివాసం ఉన్న జర్మానియా అనే పేరున్న ఒక ప్రాంతం క్రీస్తుశకం 100 ముందే ఉన్నట్లు గ్రంథస్థం చేయబడింది. 10వ శతాబ్దం ఆరంభం నుండి 1806 వరకు జర్మనీ దేశ భాగాలు ఉనికిలో ఉండి పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం కేంద్రభాగంగా ఏర్పడ్డాయి. 16వ శతాబ్దం సమయంలో ఉత్తర జర్మనీ ప్రొటస్టెంట్ [[సంస్కరణవాదం]] కేంద్రమైంది. ఆధునిక జాతీయ-దేశంగా ఈదేశం 1871 లో ఫ్రాంకో-ప్రష్యన్ యుద్ధం మధ్యలో మొదటిసారి సంఘటితమైనది. 1949 లో రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తర్వాత మిత్రదేశాల సరిహద్దుల వెంట-జర్మనీని [[తూర్పు]] జర్మనీ, పశ్చిమ జర్మనీ అని రెండు దేశాలుగా విభజించారు. 1990 లో జర్మనీ తిరిగి సంఘటితమైనది. 1957 లో [[పశ్చిమ]] జర్మనీకి ఐరోపా సమాఖ్యలో (ఇసి) స్థాపక సభ్యత్వం ఉంది. అది 1993 లో [[ఐరోపా సమాఖ్య]]గా అయ్యింది. ఇది షెన్‌జెన్ ప్రాంతంలో భాగం. 1999 లో జర్మనీ, ఐరోపా ద్రవ్యమైన [[యూరో]]ను స్వీకరించింది. జర్మనీ పదహారు రాష్ట్రాల పార్లమెంటరీ గణతంత్ర సమాఖ్య. [[బెర్లిన్]] దీని రాజధాని నగరం. అతిపెద్ద నగరం కూడా. జర్మనీకి [[ఐక్యరాజ్య సమితి]], [[నాటో]], జి8, జి20, ఒఇసిడి, డబ్ల్యూ.టి.ఓ ల్లో సభ్యత్వం ఉంది. నామినల్ జిడిపి పరంగా జర్మనీ, ప్రపంచంలో నాల్గవ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ, కొనుగోలు శక్తి పరంగా 5వ పెద్ద వ్యవస్థ. ప్రపంచంలో అతిపెద్ద వస్తువుల మూడవ అతిపెద్ద ఎగుమతిదారు, మూడవ అతిపెద్ద దిగుమతిదారు. స్థూలంగా చెప్పాలంటే, జర్మనీ [[ప్రపంచం]]లో అతిపెద్ద వార్షిక అభివృద్ధి నిధిని కేటాయించుకునే దేశాల్లో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 జర్మనీ US తరువాత ప్రపంచంలోని రెండవ పెద్ద దాత] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524095558/http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 |date=2011-05-24 }} టాప్ న్యూస్, ఇండియా, రిట్రీవ్డ్ 2008-04-10.</ref> కాగా, దాని సైనిక ఖర్చు ఆరవస్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download|title=The fifteen major spenders in 2006|accessdate=2007-08-23|year=2007|format=PDF|work=Recent trends in military expenditure|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814224502/http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download|archive-date=2007-08-14|url-status=dead}}</ref> దేశంలో ఉన్నతమైన జీవన ప్రమాణాలు ఉన్నాయి. సాంఘిక భద్రత కలిగిన విస్తృతమైన వ్యవస్థ ఉంది. [[ఐరోపా]] దేశాల వ్యవహారాలలో జర్మనీ కీలకపాత్ర వహిస్తోంది. ప్రపంచస్థాయిలో సమీపదేశాలతో భాగస్వామ్యాలను నిర్వహిస్తోంది.<ref>[https://web.archive.org/web/20080404235732/http://www.iht.com/articles/2008/04/04/europe/poll.php ఐరోపా నాయకురాలా?] ఇంటర్ నేషనల్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్. ఏప్రిల్ 5, 2008 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> జర్మనీ అనేక రంగాలలో శాస్త్ర, సాంకేతిక నాయకత్వ స్థాయిలో ఉన్న దేశం.<ref>[http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html నమ్మదగిన సాంకేతికతతో ఆత్మవిశ్వాసంతో భవిష్యత్లోనికి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105055439/http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html |date=2013-11-05 }} www.innovations-report.de. మే 17, 2008 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> ==పేరు వ్యుత్పత్తి == ఆంగ్ల పదం "జర్మనీ" [[లాటిన్]] పేరు జర్మనీయ నుండి పొందబడింది. [[జూలియస్ సీజర్]] "జెర్మనియా" పదాన్ని రైన్ తూర్పుప్రాంతంలోని ప్రజలకు పేరైన గాలిక్ పదం నుండి తీసుకున్నాడు. దీనర్ధం బహుశా "ఇరుగుపొరుగువారు" అయ్యుండవచ్చు. == చరిత్ర == === జర్మనీ జాతులు === కనీసం 6,00,000 సంవత్సరాల క్రితం జర్మనీలో ప్రాచీన మానవులు నివసించేవారు.<ref>{{Cite journal |last1=Wagner |first1=G. A |last2=Krbetschek |first2=M |last3=Degering |first3=D |last4=Bahain |first4=J.-J |last5=Shao |first5=Q |last6=Falgueres |first6=C |last7=Voinchet |first7=P |last8=Dolo |first8=J.-M |last9=Garcia |first9=T |last10=Rightmire |first10=G. P |date=27 August 2010 |title=Radiometric dating of the type-site for Homo heidelbergensis at Mauer, Germany |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]] |volume=107 |issue=46 |pages=19726–19730 |doi=10.1073/pnas.1012722107 |pmc=2993404 |pmid=21041630 |doi-access=free}}</ref> మొట్టమొదటి ఆధునికేతర మానవ శిలాజాన్ని ([[నియాండర్తల్]]) నియాండర్ లోయలో కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|last=Hendry|first=Lisa|date=5 May 2018|title=Who were the Neanderthals?|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html|url-status=live|publisher=Natural History Museum|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200330003649/https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html|archivedate=30 March 2020}}</ref> అదేవిధంగా స్వాబియన్ జూరాలో ఆధునిక మానవుల ఆధారాలు కనుగొన్నారు. వీటిలో ఇప్పటివరకు కనుగొనబడిన అత్యంత పురాతన సంగీత వాయిద్యాలైన 42,000 సంవత్సరాల నాటి వేణువులు,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349|title=Earliest music instruments found|date=25 May 2012|work=BBC News|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170903041534/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349|archivedate=3 September 2017}}</ref> 40,000 సంవత్సరాల నాటి లయన్ మ్యాన్,<ref>{{Cite web|date=31 January 2013|title=Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|website=[[The Art Newspaper]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215162121/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|archivedate=15 February 2015}}</ref> మరియు 41,000 సంవత్సరాల నాటి వీనస్ ఆఫ్ హోహ్లే ఫెల్స్ ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal |last=Conard |first=Nicholas |year=2009 |title=A female figurine from the basal Aurignacian of Hohle Fels Cave in southwestern Germany |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-14_459_7244/page/248 |journal=Nature |volume=459 |issue=7244 |pages=248–252 |doi=10.1038/nature07995 |pmid=19444215}}</ref><ref>{{cite web|date=22 July 2015|title="It must be a woman" – The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|url-status=dead|publisher=Universität Tübingen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archivedate=11 October 2016}}</ref>[[దస్త్రం:Germanic tribes (750BC-1AD).png|thumbnail|ఎడమ|క్రీపు750 నుండి– క్రీశ 1 వరకు జర్మానిక్ తెగల విస్తరణ]] దక్షిణ స్కాండినేవియా, ఉత్తర జర్మనీ నుండి జర్మానిక్ తెగలు దక్షిణ, [[తూర్పు]], పశ్చిమాలకు విస్తరించాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35|title=Medieval Experience: 300–1400|last=Claster|first=Jill N.|publisher=New York University Press|year=1982|isbn=978-0-8147-1381-5|page=[https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35 35]}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Handbook of Language Contact|last=Roberge|first=Paul|date=2020|publisher=John Wiley & Sons Ltd.|isbn=978-1119485025|editor-last=Hickey|editor-first=Raymond|edition=2nd|pages=323–325|chapter=Contact and the History of Germanic Languages|doi=10.1002/9781119485094.ch16}}</ref> గాల్ సెల్ట్ యిక్ తెగలతో పాటు తూర్పు ఐరోపా లోని ఇరానియన్, బాల్టిక్,, స్లావిక్ తెగలతో సంబంధాలు నెలకొల్పుకున్నాయి. రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వారి సంబంధాల గురించి లిఖిత సమాచారం, శబ్ద ఉత్పత్తి పరిశోధన, పురాతత్వ పరిశీలనలను మినహాయించి జర్మనీ చరిత్ర గురించి తెలిసింది చాలా తక్కువ.<ref name="Claster">జిల్ N. క్లస్టర్: ''మిడీవల్ ఎక్స్పీరియన్స్: 300–1400'' . [[న్యూయార్క్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] 1982, పేజి. 35. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> ఆగస్టస్ పాలనలో, రోమన్ సైన్యాధ్యక్షుడు పబ్లియస్ క్వింకిటిలస్ వరుస్ జర్మనీయాపై (రైన్ నుండి ఉరల్ పర్వతాల వరకు ఉన్న భూభాగాన్ని నిర్వచించడానికి రోమన్లు వాడిన పదం) దండయాత్ర చేసాడు. ఈ కాలంలోనే జర్మానిక్ తెగలు వారి తెగ గుర్తింపును కొనసాగిస్తూనే రోమన్ వ్యూహాలు, యుద్ధతంత్రాలతో పరిచయం పెంచుకున్నారు. క్రీస్తుశకం 9లో వరుస్ నాయకత్వం లోని మూడు రోమన్ దళాలు చెరుస్కాన్ నాయకుడైన అర్మినియాస్‌చే ట్యుతోబర్గ్ గొరిల్లా యుద్ధంలో ఓడించబడ్డాయి. రైన్ నుండి డాన్యూబ్ వరకు ఆధునిక జర్మనీ ఆవిధంగా రోమన్ సామ్రాజ్యానికి వెలుపల ఉండిపోయింది. క్రీస్తుశకం 100 నాటికి, టాసిటస్ '<nowiki/>''జర్మానియా''' రాసిన కాలంలో, జర్మానిక్ తెగలు ఆధునిక జర్మనీలోని రైన్, డాన్యూబ్ నదుల వెంట స్థిరపడ్డాయి. 3వ శతాబ్దంలో అనేక పశ్చిమ జర్మనీ తెగలు ఉద్భవించాయి. 260 ప్రాంతంలో జర్మానిక్ ప్రజలు లైమ్స్, డాన్యూబ్ సరిహద్దులను దాటి రోమన్-నియంత్రిత భాగాలలోకి చొరబడ్డారు.<ref name="Cambridge ancient history">ది[[కేంబ్రిడ్జ్ ఎన్షియంట్ హిస్టరీ]], వాల్యూం 12, పేజి. 442. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> === పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం(962–1806) === [[దస్త్రం:Weltliche Schatzkammer Wien (169)pano.jpg|thumbnail|left|పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క రాజ్యాధికార కిరీటం (క్రీశ1000వ సంవత్సరం సమీపంలో సృష్టించబడింది).]] సా.శ. 800 లో చార్లెమాగ్నే, కారోలింగియన్ [[సామ్రాజ్యం]] స్థాపించారు. ఇది 843లో విడిపోయింది. ఈ విభజన తూర్పు భాగం నుండి మధ్యయుగ సామ్రాజ్యం ఉద్భవించి 962 నుండి 1806 వరకూ వివిధ రూపాలలో కొనసాగింది. దీని భూభాగం ఉత్తరాన ఇదర్ నది నుండి దక్షిణాన మధ్యధరాతీరం వరకూ వ్యాపించింది. దీన్ని పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం (లేదా పాతసామ్రాజ్యం) అనేవారు. తగ్గిన దాని భూభాగానికి అనుగుణంగా పేరును సరిచేసుకోవడానికి, 1448 నుండి అధికారికంగా దానిని ''సాక్రుం రోమనుం ఇమ్పీరియుం నేషనిస్ జర్మనికా'' (హోలీ రోమన్ ఎంపైర్ అఫ్ ది జర్మన్ నేషన్)గా పిలిచారు. [[దస్త్రం:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|thumbnail|ఎడమ|130px|మార్టిన్ లూథర్, (1483–1546) ప్రొటస్టెంట్ పునురుద్ధరణను ప్రారంభించారు.]] ఓట్టోనియన్ చక్రవర్తుల పాలనలో (919–1024), లోర్రిన్, సాక్సోనీ, ఫ్రాన్కానియా, స్వాబియా, తురింగియా, [[బవేరియా]] ప్రభువులు బలోపేతమయ్యారు. 962 లో జర్మన్ రాజు, ఈప్రాంతాలకు పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తిగా పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు. చక్రవర్తులు ప్రతిష్ఠాపన వివాదం వలన అధికారాన్ని కోల్పోయినప్పటికీ సాలియన్ చక్రవర్తుల పాలనలో (1024–1125) పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం ఉత్తర [[ఇటలీ]], బుర్గుండి లను విలీనం చేసుకుంది. హోహెన్ స్టేఫెన్ చక్రవర్తుల పాలనలో (1138–1254), జర్మన్ రాజులు వారి ప్రభావాన్ని మరింత దక్షిణ, తూర్పులలో స్లావ్స్ నివాస భూభాగాలకు విస్తరించారు. జర్మన్ స్థావరాలను ఈ ప్రాంతాలలో మరింత తూర్పుకు విస్తరించారు. హన్సేయటిక్ సంధిలో భాగంగా ఉత్తర జర్మన్ పట్టణాలు అభివృద్ధి చెందాయి. 1315 నాటి గొప్ప కరువుతో మొదలుకుని, ఆ తరువాత 1348-50 నాటి బ్లాక్ డెత్ లతో, జర్మనీ జనాభా త్వరగా తగ్గిపోయింది.<ref>[http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html ది గ్రేట్ ఫమిన్ (1315–1317) అండ్ ది బ్లాక్ డెత్ (1346–1351)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171213101119/http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |date=2017-12-13 }}. లిన్ హారీ నెల్సన్. '''ది యూనివర్సిటీ అఫ్ కన్సాస్'''.</ref> 1356 నాటి గోల్డెన్ బుల్ రాజశాసనం సామ్రాజ్యం అంతమయ్యేవరకు అవసరమైన ఆధార రాజ్యాంగాన్ని అందచేసింది. ఇది శక్తివంతమైన ఏడు రాజ్యాలు, ఆర్చ్ బిషప్ పాలిత ప్రాంతాలకు రాజు-ఎన్నిక, చక్రవర్తి ఎన్నికల గురించి క్రోడీకరించింది. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దాదాపు చక్రవర్తులందరూ [[ఆస్ట్రియా]] హాబ్సబర్గ్ వంశం నుండే ఎన్నికయ్యారు. జోహన్నెస్ గ్యుటెన్‌బర్గ్ ప్రవేశపెట్టిన ముద్రణా యంత్రంతో విజ్ఞాన ప్రజాస్వామీకరణ మొదలైంది.<ref>{{cite book|title=The printing press as an agent of change|url=https://archive.org/details/printingpressasa01elzi|last=Eisenstein|first=Elizabeth|publisher=Cambridge University Press|year=1980|isbn=978-0-521-29955-8|pages=[https://archive.org/details/printingpressasa01elzi/page/3 3]–43}}</ref> 1517లో [[మార్టిన్ లూథర్]] అనే సన్యాసి తన 95 వ్యాసాలను ప్రచురించాడు. ఇవి రోమన్ కాధలిక్ చర్చి ఆచారాలను వ్యతిరేకించి, ప్రోటెస్టంట్ సంస్కరణలను ప్రారంభించాయి. 1530 తరువాత అనేక జర్మన్ రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేక లూథరన్ చర్చి అధికార మతం అయ్యింది. మతవిభేదాలు జర్మనీ ప్రాంతాలను నాశనం చేసి ముప్ఫై సంవత్సరాల యుద్ధానికి (1618–1648) దారితీసాయి.<ref>[http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html ది థర్టీ-యియర్స్-వార్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991009072232/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html|date=1999-10-09}}, గెర్హార్డ్ రేమ్పెల్, వెస్ట్రన్ [[న్యూ ఇంగ్లాండ్ కాలేజ్]].</ref> యుద్ధంలో జర్మన్ రాష్ట్రాల జనాభా దాదాపు 30% వరకు తగ్గిపోయింది.<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#30YrW ది థర్టీ యియర్స్ వార్ (1618–48)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041028051334/http://www.usna.edu/Users/history/kolp/HH345/PRE1492.HTM#30YrW |date=2004-10-28 }}, అలన్ మక్ ఫర్లేన్, ది సవేజ్ వార్స్ అఫ్ పీస్: ఇంగ్లాండ్, జపాన్ , మల్తుసియన్ ట్రాప్ (2003)</ref> వెస్ట్‌ఫాలియా శాంతి ఒప్పందంతో (1648) జర్మనీ రాష్ట్రాల మధ్య మత యుద్ధాలు ముగించింది. కానీ సామ్రాజ్యం ''వాస్తవంగా'' అనేక స్వతంత్ర రాజ్య భాగాలుగా విడిపోయింది. 1740 నుండి ఆస్ట్రియన్ హాబ్స్బర్గ్ [[రాచరికం]], ప్రష్యా రాజ్యాల మధ్య ద్వంద్వత్వం జర్మన్ చరిత్రను శాసించింది. 1806 లో ''సామ్రాజ్యం'' నేపోలియనిక్ యుద్ధాల ఫలితంగా అంతరించిపోయింది.<ref name="concise h">ఫుల్ బ్రూక్, మేరీ: ''ఎ కన్సైజ్ హిస్టరీ అఫ్ జర్మనీ'' , కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ 1991, పేజి. 97. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> === పునరుద్ధరణ, విప్లవం (1814–1871) === నెపోలియన్ బోనపర్టే ఓటమి తరువాత, 1814 లో వియన్నా సమావేశంలో 39 సార్వభౌమ రాజ్యాలతో కూడిన జర్మన్ సమాఖ్య (డచేర్ బండ్) స్థాపన జరిగింది. పునరుద్ధరణ రాజకీయాలలో ఉన్న పరస్పర విభేదాల వల్ల ఐక్యతనూ, స్వాతంత్ర్యాన్నీ కోరుతూ స్వేచ్ఛా పోరాటాలు తలెత్తాయి. అయితే ఆస్ట్రియన్ రాజ్యాంగవేత్త '''మెటర్నిచ్,''' నూతన విధానాలతో వీటిని అణచివేసాడు. ''జోల్వేరేయిన్'' అనే పన్నుల వ్యవస్థతో, జర్మన్ రాజ్యాల మధ్య ఆర్థిక ఐక్యత మరింత పెరిగింది. ఈ కాలంలో జర్మన్లు [[ఫ్రెంచ్ విప్లవం]] ఆదర్శాలచే ప్రభావితమయ్యారు. ప్రత్యేకించి యువ మేధావులలో జాతీయవాదం శక్తివంతంగా అవతరించింది. మొదటిసారి [[నలుపు]], [[ఎరుపు]], [[బంగారు]] రంగులను ఉద్యమానికి ప్రాతినిధ్య రంగులుగా ఎంచుకున్నారు. తరువాత ఇవే జాతీయ రంగులు అయ్యాయి.<ref>మార్టిన్, నార్మన్. [http://www.fotw.net/flags/de1848.html జర్మన్ కన్ఫెడరేషన్ 1815–1866 (జర్మనీ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013022659/http://www.fotw.net/flags/de1848.html |date=2007-10-13 }} ఫ్లాగ్స్ అఫ్ ది వరల్డ్. అక్టోబర్ 5, 2007 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> [[ఫ్రాన్స్]]లో విజయవంతంగా గణతంత్రాన్ని స్థాపించిన తరువాత ఐరోపాలో విప్లవ పోరాటాల శ్రేణి స్ఫూర్తితో మేధావులు, సామాన్య ప్రజలు 1848లో జర్మన్ రాష్ట్రాల విప్లవాలను ప్రారంభించారు. ప్రారంభంలో రాజులు విప్లవకారుల స్వేచ్ఛాయుత కోరికలకు తలొగ్గారు. ప్రష్యా ఫ్రెడరిక్ విలియం 4వ రాజుకు అధికారం లేని చక్రవర్తి బిరుదును ఇవ్వచూపారు. అయితే అతను సింహాసనాన్ని, ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగాన్ని తిరస్కరించాడు. దీంతో విప్లవానికి తాత్కాలిక అవరోధం కలిగింది. ప్రష్యా రాజు మొదటి విలియంకూ మరింత స్వేచ్ఛాయుత [[పార్లమెంట్|పార్లమెంటుకూ]] మధ్య విభేదం వలన 1862 సైనిక సంస్కరణలు ఉద్భవించాయి. రాజు ఓట్టోవాన్ బిస్మార్కును నూతనంగా ప్రష్యా ప్రధాన మంత్రిగా నియమించారు. 1864లో బిస్మార్క్ డెన్మార్కుపై [[యుద్ధం|యుద్ధాన్ని]] విజయవంతంగా ముగించాడు. 1886 ఆస్ట్రో-ప్రష్యన్ యుద్ధంలో ప్రష్యా విజయంతో మిగిలిన జర్మన్ రాజ్యాల వ్యవహారాల నుండి ఇంతకు పూర్వం ముఖ్య రాజ్యంగా ఉన్న [[ఆస్ట్రియా]]ను మినహాయించి ఉత్తర జర్మన్ సమాఖ్య (నోర్డ్ డచేర్ బండ్) ఏర్పాటు చేయడానికి అతనికి వీలు కలిగింది. === జర్మనీ సామ్రాజ్యం (1871–1918) === [[దస్త్రం:Wernerprokla.jpg|thumbnail|కుడి|1871లో ఫ్రాన్సు లోని వేర్సైల్స్ లో ఆధునిక జర్మనీకి పునాది వేయబడింది.మధ్యలో తెల్ల యూనిఫారంలో ఉన్నది బిస్మార్క్.]] ప్రష్యా రాజ్యం అతి పెద్ద భాగంగా జర్మనీ సామ్రాజ్యం రూపొందినపుడు 1871లో ''జర్మనీ''గా పిలువబడే ఆధునిక జాతీయ-రాజ్యంగా ఏకీకృతమైంది. ఫ్రాంకో-ప్రష్యన్ యుద్ధంలో ఫ్రాన్స్ ఓడిన తరువాత 1871 జనవరి 18న వెర్సైల్సులో జర్మనీ సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు. [[బెర్లిన్]] రాజధానిగా ప్రష్యాకు చెందిన హోహెన్జోల్లెర్ను వంశం నూతన సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. [[ఆస్ట్రియా]] తప్ప జర్మనీ మిగిలిన చెల్లా చెదురైన భాగాలన్నిటినీ విలీనం చేసుకుని ఈ సామ్రాజ్యం ఏర్పడింది (''క్లెండ్యూట్స్ఛ్‌లాండ్'', లేదా "చిన్న జర్మనీ"). 1884 లో ప్రారంభించి జర్మనీ ఐరోపా వెలుపల అనేక వలసలను స్థాపించడం ప్రారంభించింది. జర్మనీ ఏకీకరణ తరువాతి కాలంలో చక్రవర్తి '''మొదటి విలియం '''విధానం, మిత్రదేశాల సహాయంతో జర్మనీ స్థానాన్ని ఒక గొప్ప జాతిగా పదిలపరచింది. రాజకీయమార్గాల ద్వారా యుద్ధాన్ని నివారించి [[ఫ్రాన్స్]]ను ఒంటరిని చేసింది. అయితే '''రెండవ విలియం ''' పాలనలో జర్మనీ ఇతర [[ఐరోపా]] దేశాలవలె సామ్రాజ్యవాద విధానాన్ని అనుసరించడంతో పొరుగుదేశాలతో సంఘర్షణ ఏర్పడింది. ఇంతకు పూర్వం ఉన్న కూటములను జర్మనీ పునరిద్ధరించలేదు. కొత్త కూటములు ఈ దేశాన్ని కలుపుకోలేదు. [[ఆస్ట్రియా]]-[[హంగరీ]]తో ఒప్పందాలు మినహాయించి, జర్మనీ మరింత ఒంటరిదయ్యింది. [[దస్త్రం:Map-DR-Prussia.svg|ఎడమ|thumbnail|సామ్రాజ్యవాద జర్మనీ (1871–1918), నీలం న్టే కర్డియాలే పై సంతకం చేయడం ద్వారా యునైటెడ్ కింగ్డంతో నూతన సంబంధాలను నెలకొల్పుకుంది, రష్యన్ సామ్రాజ్యంతో సంబంధాలను పదిలపరచుకుంది. రంగులో ఉన్నది శక్తివంతమైన ప్రష్యా రాజ్య]] జర్మనీ సామ్రాజ్యవాదం దేశం వెలుపలికి వ్యాపించి [[ఆఫ్రికా]]లో వాటాని కోరింది. బెర్లిన్ సమావేశం తరువాత ఆఫ్రికాను ఐరోపా దేశాలు పంచుకున్నాయి. తూర్పు [[ఆఫ్రికా]], నైరుతి ఆఫ్రికా, టోగో, [[కామెరూన్]] వంటి అనేక భూభాగాలను జర్మనీ స్వంతం చేసుకుంది. ఆఫ్రికా కొరకు ప్రాకులాట గొప్ప సామ్రాజ్య శక్తుల మధ్య ఉద్రిక్తతలకు దారితీసింది. అదే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి దోహదం చేసే పరిస్థితులను కల్పించి ఉండవచ్చు. 1914 జూన్ 28న ఆస్ట్రియా రాజకుమారుని [[హత్య]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ప్రేరకమైంది. ఓటమిని ఎదుర్కొన్న కేంద్ర శక్తులలో భాగమైన జర్మనీ, కూటమి శక్తుల చేతిలో అపజయం పాలవడం అన్ని కాలాలలో జరిగిన ఒక హేయమైన పోరాటంగా భావించబడింది. మొదటి ప్రపంచయుద్ధంలో ఇరవై లక్షల మంది జర్మనీ సైనికులు మరణించి ఉంటారని అంచనా.<ref>[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html చివరి జర్మన్ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో అనుభవజ్ఞుడు మరణించారని నమ్మబడింది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516110055/http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html |date=2012-05-16 }}. స్పీజేల్ ఆన్ లైన్. జనవరి 22,1930</ref> 1918 నవంబరులో జర్మనీ విప్లవం మొదలై, చక్రవర్తి రెండవ విలియంతో సహా ఇతర జర్మనీ పాలక[[రాజులు]] పదవీచ్యుతులయ్యారు. నవంబరు 11న యుద్ధం అంతం చేయడానికి కాల్పుల విరమణపై సంతకాలు చేసారు. జర్మనీ 1919లో '''వేర్సైల్లెస్ ఒప్పందం''' పై సంతకం చేసింది. సాంప్రదాయక యుద్ధానంతర రాయబారానికి విరుద్ధంగా మధ్యవర్తిత్వం, ఓడిపోయిన కేంద్ర శక్తులను వదలివేసింది. జర్మనీలో ఈ ఒప్పందం మరొక విధంగా యుద్ధం తరువాత అవమానకర కొనసాగింపుగా భావించబడింది. తరువాతి కాలంలో ఈ ఒప్పందపు క్రూరత్వం, దేశంలో [[నాజీయిజం]] ఎదగడానికి దోహదం చేసినదిగా భావిస్తారు.<ref name="lee h">స్టీఫెన్ J. లీ: ''యూరప్, 1890–1945'' . రూట్లెడ్జ్ 2003, పేజి. 131. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> === వీమర్ గణతంత్రం (1919–1933) === జర్మనీ [[విప్లవం]] ప్రారంభంలో జర్మనీలో [[రాచరికం]] అంతమై ఒక దేశాన్ని గణతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటించారు. అయితే అధికారం కొరకు పోరాటం కొనసాగింది. తీవ్రవాద-వామపక్షాలు బవేరియాలో అధికారాన్ని లోబరచుకున్నాయి. కానీ జర్మనీ మొత్తాన్ని నియంత్రణలోకి తెచ్చుకోలేకపోయాయి. 1919 ఆగష్టులో వీమర్ గణతంత్రం ఆచారం ప్రకారం స్థాపించబడిన తరువాత విప్లవం ముగిసింది. 1919 ఆగష్టు 11న అధ్యక్షుడు ఫ్రెడరిక్ ఎబర్ట్ సంతకం చేసిన తరువాత వీమర్ రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది. మహా మాంద్యం వలన ఇబ్బంది, '''వేర్సైల్లెస్ ఒప్పందం''' విధించిన క్రూరమైన శాంతి నియమాలు, అస్థిర ప్రభుత్వాలు ఎక్కువకాలం కొనసాగడం వంటి కారణాల వలన జర్మనీ ప్రజలు ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ వ్యవస్థ పార్లమెంటరీ "పార్టీల స్థాపన"లో గుర్తింపును కోల్పోయారు. ఇది బాగా విస్తరించియున్న సాంప్రదాయ-వాదులచే మరింత ముమ్మరం చేయబడింది. ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టాలన్న కొందరి ప్రయత్నాలకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో జర్మనీ ఓటమి ఒక కారణంగా ఉంది. వీమర్ ప్రభుత్వంలోని ఉన్నత సైనికాధికారులు వేర్సైల్లెస్ ఒప్పందంపై [[సంతకం]] చేయడం ద్వారా జర్మనీ జాతి మోసపోయిందని ఆరోపించారు. స్పర్టసిస్ట్ లీగ్ వంటి తీవ్రవాద వామ-పక్ష కమ్యూనిస్టులు "పెట్టుబడిదారు పాలన"ను అంతమొందించి మేలు చేకూర్చేలా ఒక విప్లవం రావాలని కోరుకున్నారు. ఏదేమైనా, నూతన వీమర్ [[ప్రభుత్వం]] పట్ల అసంతృప్తి జర్మనీ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఎదుగుదలకు ఇంధనంగా పనిచేసింది. అనేకమంది సాంప్రదాయ వాదులు విప్లవవాద హక్కు (ప్రత్యేకించి నేషనల్ సోషలిస్ట్ జర్మన్ వర్కర్స్ పార్టీ—నాజి పార్టీ) వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. 1932 నాటికి ఈ రెండు పార్టీలు పార్లమెంటులో అధిక భాగాన్ని నియంత్రించగలిగాయి (1932 జూలై నాటికి మొత్తం పార్లమెంటరీ స్థానాలు 296). [[అపజయం]] పొందిన అనేక వరుస మంత్రివర్గాల తరువాత అధ్యక్షుడు '''పాల్ వాన్ హిండెన్బర్గ్''' ఒక కఠిన నిర్ణయం తీసుకున్నారు: 1933 జనవరి 30న ప్రత్యామ్నాయంగా సాంప్రదాయవాద-సలహాదారుల ప్రోత్సాహంతో వాన్ హిండెన్బర్గ్ హిట్లర్ విన్నపాన్ని మన్నించి [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్]]ను జర్మనీ చాన్సలరుగా నియమించాడు. === థర్డ్ రైఖ్ (1933–1945) === 1933 ఫిబ్రవరి 27న [[రీచ్‌స్టాగ్ దహనం|'''రీచ్‌స్టాగ్''' తగలబడింది]]. దాని తరువాత ఒక అత్యవసర [[శాసనం]] చేసి, కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులను రద్దు చేసారు. నాజీలు మొట్టమొదటి కాన్సంట్రేషన్ క్యాంపును స్థాపించారు.<ref>{{cite book|title=The Coming of the Third Reich|last=Evans|first=Richard|publisher=Penguin|year=2003|isbn=978-0-14-303469-8|page=344}}</ref><ref name="MNN">{{Cite journal |date=21 March 1933 |title=Ein Konzentrationslager für politische Gefangene in der Nähe von Dachau |url=http://www.holocaust-history.org/dachau-gas-chambers/photo.cgi?02 |journal=Münchner Neueste Nachrichten |language=German |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000510093525/http://www.holocaust-history.org/dachau-gas-chambers/photo.cgi?02 |archivedate=10 May 2000}}</ref> ఎనేబ్లింగ్ చట్టం [[హిట్లర్]]-నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వానికి పూర్తి శాసన అధికారాన్ని ఇచ్చింది. కేవలం సోషల్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ అఫ్ జర్మనీ మాత్రమే ఈ పరిణామానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది. అయితే ఈ అగ్నికి కారణమైనవారుగా భావింపబడ్డ [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ]], '''రీచ్ స్టాగ్ ఫైర్ డిక్రీ'''కి వ్యతిరేకతను చూపలేకపోయారు.<ref>{{cite html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html|title=Das Ermächtigungsgesetz 1933|accessdate=2008-09-12|author=Deutsches Historisches Museum|authorlink=Deutsches Historisches Museum|publisher=Deutsches Historisches Museum|language=de|quote=An der Abstimmung nicht teilnehmen konnten die 81 Abgeordneten der Kommunistischen Partei Deutschlands (KPD). Ihre Mandate waren auf Basis der Reichstagsbrandverordnung bereits am 8. März 1933 annulliert worden. }} <br /> రోడ్రిక్ స్టకెల్బర్గ్, ''హిట్లర్'స్ జర్మనీ: ఆరిజిన్స్, ఇంటర్ప్రటేషన్స్, లెగసీస్'' . రూట్ లెడ్జ్ 1999, పేజి. 103. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071 <br />స్చేచ్క్, రాఫ్ఫెల్. [http://www.colby.edu/personal/r/rmscheck/GermanyE1.html ఎస్టాబ్లిషింగ్ ఎ డిక్టేటర్షిప్: ది స్టేబిలైజేషన్ నాజి పవర్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114153606/http://www.colby.edu/personal/r/rmscheck/GermanyE1.html |date=2013-01-14 }} కల్బీ కాలేజ్. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> అనేక ఎత్తులు శాసనాల ద్వారా ఒక కేంద్రీకృత సంపూర్ణరాజ్యం స్థాపించబడి జర్మనీని ఏక-పార్టీ రాజ్యంగా మార్చింది. నాజీలు సైనిక పునరాయుధీకరణపై దృష్టి కేంద్రీకరించి, ఆయుధ పరిశ్రమలకు తిరిగి ప్రాణం పోసారు.<ref>{{cite web|url=http://www.dhm.de/lemo/Museum|title=Industrie und Wirtschaft|accessdate=2008-09-12|author=Deutsches Historisches Museum|last=|first=|authorlink=Deutsches Historisches web|date=|year=|work=|publisher=Deutsches Historisches Museum|language=de|quote=Der Vierjahresplan sollte ab 1936 die wirtschaftliche Kriegsfähigkeit Deutschlands herbeiführen. . . .Bereits im Februar 1933 erklärte Hitler, dass alle öffentlichen Maßnahmen zur Arbeitsbeschaffung zugleich der "Wehrhaftmachung" zu dienen hätten und den Interessen des Staates untergeordnet seien. . . .}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> గ్రేటర్ జర్మనీని స్థాపించే అనేక విస్తరణలో మొదటి భాగంగా 1936 లో రైన్ ల్యాండ్‌పై తిరిగి నియంత్రణ సాధించారు. జాతీయవాదం, సైనికవాదం, భూభాగ వివాదాల వలన పెరుగుతున్న వత్తిడులు, [[సోవియట్ యూనియన్]] నుండి సహాయం లభిస్తుందన్న ఒక ఒప్పందం మొదలైన ప్రేరణలతో 1939లో నాజీ జర్మన్లను [[పోలాండ్]] పై బ్లిట్జ్ క్రీగ్ (మెరుపు దాడి) ప్రారంభించడానికి నడిపించాయి. పశ్చిమం నుండి జర్మనీ, తూర్పు నుండి సోవియెట్ యూనియన్ రెండూ పోలండు మీద దాడిచేసి దానిని పంచుకున్నాయి. ఈ సంఘటన తరువాత [[బ్రిటన్]], [[ఫ్రాన్సు]] జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా యుద్ధ ప్రకటనలను ఇచ్చాయి ( కానీ [[సోవియట్ యూనియన్]]కి వ్యతిరేకంగా కాదు). ఇది [[ఐరోపా]]లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ ప్రారంభానికి సూచన. యుద్ధం సాగుతున్న కొద్దీ జర్మనీ దాని మిత్రదేశాలు ఐరోపాలో అత్యధిక భాగంపై ప్రత్యక్షంగానో లేక పరోక్షంగానో ఆధిపత్యం సంపాదించాయి. [[దస్త్రం:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumbnail|ఎడమ|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత శిథిలాలలో బెర్లిన్, పోత్స్దమేర్ ప్లత్జ్ 1945.]] 1941 జూన్ 22న జర్మనీ సోవియట్‌తో గల ఒప్పందాన్ని తెగతెంపులు చేసుకొని జర్మనీ, [[సోవియట్ యూనియన్]] పై దాడిచేసింది. అదే సంవత్సరం [[జపాన్]], పెర్ల్ హార్బరులో గల అమెరికన్ స్థావరంపై దాడి చేసింది. జర్మనీకి జపాన్‌తో గల మిత్రత్వం మూలంగా అది [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] పై యుద్ధాన్ని ప్రకటించింది. జర్మనీ సైన్యం సోవియట్ యూనియన్ లోకి వేగంగా చొచ్చుకు పోయినప్పటికీ, స్టాలిన్ గ్రాడ్‌లో సోవియట్ సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయింది. స్టాలిన్ గ్రాడ్ పోరాటం ఈ యుద్ధంలో ఒక గొప్ప మలుపుగా ఉండిపోయింది. అటు పిమ్మట జర్మనీ సైన్యం [[తూర్పు]] రంగంలో తిరుగుముఖం పట్టింది. డి-డే [[యుద్ధం]] మరొక ముఖ్యమైన మలుపుగా నిలిచింది. ఫలితంగా పశ్చిమ రంగం తెరుచుకుంది; మిత్ర సైన్యాలు నార్మండీ తీరంలో నిలిచి జర్మనీ భూభాగం వైపు కదిలాయి. అంతిమంగా జర్మనీ ఓటమి పాలైంది. 1945 మే 8న [[ఎర్రసైన్యం]] [[బెర్లిన్]]ను ముట్టడించగానే జర్మనీ సైనిక దళాలు లొంగిపోయాయి. తూర్పు ఐరోపాకి చెందిన స్థానిక జర్మనులతో కలిపి-సుమారు 70 లక్షల మంది [[జర్మన్]] సైనికులు-రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో మరణించారు.<ref>స్టీన్బర్గ్, హీన్జ్ గుంటర్. ''Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg : mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990.'' బాన్ 1991. ఇంకా చూడుము [http://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II_casualties#endnote_Germany1 రెండవ ప్రపంచయుద్ధ క్షతగాత్రులు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116074851/http://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II_casualties#endnote_Germany1 |date=2010-01-16 }}</ref> తరువాతి కాలంలో [[హోలోకాస్ట్|హొలోకాస్ట్]] గా పిలువబడిన థర్డ్ రైఖ్ పాలన అమలుచేసిన ప్రభుత్వ విధానాలవలన అనేక మంది అసమ్మతి వాదులు, అల్ప సంఖ్యాకవర్గాల వారు ప్రత్యక్షంగా లొంగిపోయారు. అరవై లక్షల మంది [[యూదులు]], చెప్పుకోదగిన సంఖ్యలో జిప్సీలు, పోలండీయులు, ఇతర స్లావులు, మానసిక [[రోగులు]], స్వలింగ సంపర్కులు, రాజకీయ ప్రతిపక్ష సభ్యులతో కలిపి సుమారు కోటీ పది లక్షల మంది ప్రజలు ఈ హొలోకాస్టులో హత్య చేయబడ్డారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జర్మనీ నాజీ పాలన చర్యలు, [[సోవియట్ యూనియన్]], ఇతర దేశాలలో [[జోసెఫ్ స్టాలిన్]] పాలనల ఫలితంగా [[ఐరోపా]]లో 3.5 కోట్ల మంది అకాల మరణాల పాలయ్యారు. === విభజన, పునరేకీకరణ (1945–1990) === [[దస్త్రం:Deutschland Bundeslaender 1949.png|thumbnail|upright|1949 తరువాత రెండు జర్మన్ రాజ్యాలైన, సార్ రక్షణ ప్రాంతం, విభజించబడిన బెర్లిన్ మిత్రరాజ్యాల ఆక్రమిత ప్రదేశంలో మిత్రదేశాల నిర్వహణలో ఉద్భవించాయి.తూర్పు జర్మనీ సోవియట్ ప్రాంతంలో నెలకొల్పబడింది, పశ్చిమ జర్మనీ అమెరికన్, బ్రిటిష్, ఫ్రెంచ్ ప్రాంతాలలో 1949లో, సార్ 1957 లో నెలకొల్పబడ్డాయి.]] ఈ యుద్ధఫలితంగా దాదాపు కోటి మంది జర్మనీ [[సైనికులు]], పౌరులు మరణించారు. జర్మనీ అధిక మొత్తంలో భూభాగాన్ని నష్టపోయింది. సుమారు కోటిన్నర మంది జర్మన్లు జర్మనీ తూర్పు ప్రాంతాల నుండి, ఇతర దేశాల నుండి బహిష్కరింపబడ్డారు. అనేక పెద్ద నగరాలు నాశనమయ్యాయి. మిగిలిన దేశీయ భూభాగం [[బెర్లిన్]], మిత్రరాజ్యాల ద్వారా నాలుగు సైనిక ఆక్రమిత ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. 1949 మే 23న [[ఫ్రాన్స్]], యునైటెడ్ కింగ్డం, [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ల నియంత్రణలో ఉన్న పశ్చిమ ప్రాంతాలు సమైక్యమై ''ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ అఫ్ జర్మనీ'' (''బుండెస్ రిపబ్లిక్ డచ్ల్యాండ్'') గా ఏర్పడింది. 1949 అక్టోబరు 7న సోవియట్ ప్రాంతం, ''జర్మన్ డెమోక్రాటిక్ రిపబ్లిక్'' (''డచేడెమోక్రటిస్చే రిపబ్లిక్'', లేదా డిడిఆర్)గా ఏర్పడింది. వ్యావహారికంగా వీటిని "పశ్చిమ జర్మనీ", "[[తూర్పు జర్మనీ]]"లు అనేవారు. బెర్లిన్ రెండు భాగాలను "[[పశ్చిమ బెర్లిన్]]", "[[తూర్పు బెర్లిన్]]" అని వ్యవహరిస్తారు. తూర్పు జర్మనీ తన రాజధానిగా తూర్పు బెర్లిన్‌ను ఎంపిక చేసుకోగా, పశ్చిమ జర్మనీ [[బాన్|బాన్‌]]<nowiki/>ను ఎంపిక చేసుకుంది. అయితే రెండు-రాజ్యాల పరిష్కారం ఏదో ఒక నాటికి అధిగమించవలసిన కేవలం ఒక కృత్రిమమైన ''యధాతధ స్థితి'' అనే తన వైఖరికి సమర్ధనగా పశ్చిమ జర్మనీ బాన్‌ను తాత్కాలికంగా తన రాజధానిగా ప్రకటించింది.<ref name="provisional">{{cite book | last = Wise | first = Michael Z. | title = Capital dilemma: Germany's search for a new architecture of democracy| url = https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise | year = 1998| publisher = Princeton Architectural Press, 1998 | isbn =9781568981345 | page = [https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise/page/23 23] | chapter = Bonn, Capital of Self-Effacement}}</ref> పశ్చిమ జర్మనీ "సామ్యవాద ఆర్థిక వ్యవస్థ"తో యునైటెడ్ స్టేట్స్, యు కె, ఫ్రాన్సు లను మిత్రదేశాలుగా కలిగిన సమాఖ్య పార్లమెంటరీ గణతంత్రాన్ని ఏర్పరచుకుంది. 1950 ల ప్రారంభం నుండి ఈ దేశం సుదీర్ఘ కాలం పాటు ఆర్థికప్రగతి సాధించింది. పశ్చిమ జర్మనీ 1955లో [[నాటో]]<nowiki/>లో చేరింది. 1957 లో ఏర్పడిన యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీకి వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది. [[దస్త్రం:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumbnail|ఎడమ|1989లో ప్రారంభించబడిన వెంటనే బెర్లిన్ గోడ ముందరి బ్రడెన్బర్గ్ గేట్.]] యు ఎస్ ఎస్ ఆర్ ఆక్రమిత సైన్యం, వార్సా ఒప్పందం ద్వారా యు ఎస్ ఎస్ ఆర్ రాజకీయ, సైనిక నియంత్రణలో ఉన్న తూర్పు జర్మనీ ఒక తూర్పు విభాగ రాజ్యంగా ప్రజాస్వామ్యంగా ప్రకటించుకున్నా, రాజకీయ అధికారం కేవలం కమ్యూనిస్ట్-నియంత్రిత ''[[పోలిట్ బ్యూరో|ఎస్ ఇ డి (''సోషలిస్ట్ యూనిటీ పార్టీ అఫ్ జర్మనీ'' ) నాయకుల'' (పోలిట్ బ్యూరో)]]'' చేతిలో ఉండేది. వారి అధికారంలో అపార పరిమాణంతో రహస్య సంస్థ స్టాసిచే స్థిరపరచబడింది. అనేక ఎస్ ఇ డి ఉపసంస్థలు సమాజంలోని ప్రతి విషయాన్ని నియంత్రించేవి. దీనికి బదులుగా ప్రభుత్వం తక్కువ వ్యయంతో ప్రజల కనీస అవసరాలు అందించి ప్రజలను తృప్తిపరచారు. ఒక సోవియట్-తరహా స్వాధీన ఆర్ధికవ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది. తరువాత జిడిఆర్ ఒక కమ్కాన్ రాజ్యంగా ఏర్పడింది. తూర్పు జర్మనీ జి డి ఆర్ సాంఘిక కార్యక్రమాల ప్రయోజనాలన్నీ ఏ సమయంలోనైనా పశ్చిమ జర్మనీ నుండి రాగల దాడిపై ఆధారపడి ఉండేవి. అనేక మంది పౌరులు రాజకీయ స్వేచ్చ, ఆర్ధిక శ్రేయస్సు కొరకు పశ్చిమం వైపు చూసేవారు.<ref>కొలచెస్టార్, నికో. [https://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html D-మార్క్ డే డాన్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319102656/http://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html|date=2007-03-19}} [[ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్]]. జనవరి 1, 1880 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> తూర్పు జర్మన్లను పశ్చిమ జర్మనీకి తప్పించుకోకుండా ఆపడానికి 1961లో నిర్మించిన [[బెర్లిన్ గోడ]] ప్రచ్చన్న యుద్ధానికి చిహ్నంగా మారింది. 1970ల ప్రారంభంలో తూర్పు, పశ్చిమ జర్మనీల మధ్య ఉద్రిక్తతలు చాన్సలర్ విల్లీ బ్రాండ్ట్ కాలంలో తగ్గాయి. దీని ద్వారా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జర్మనీ భూభాగ నష్టాలను ''వాస్తవంగా'' అంగీకరించడం కూడా జరిగింది. 1989 లో హంగరీ, ఇనుప తెరను తీసేసి ఆస్ట్రియా సరిహద్దును తెరిచింది. దీంతో వేలమంది తూర్పు జర్మన్లు హంగరీ గుండా పశ్చిమ జర్మనీకి గుంపులు గుంపులుగా వలసపోవడానికి కారణమైంది. సమూహ ప్రదర్శనలు, హంగేరియన్ సంఘటనలు జి డి ఆర్ పై వినాశకరమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. నవంబర్లో తూర్పు జర్మన్ అధికారులు, ఊహించని విధంగా సరిహద్దు నియంత్రణలను సడలించి, తూర్పు జర్మనీ పౌరులు పశ్చిమ జర్మనీ వెళ్ళేందుకు అనుమతించారు. నిజానికి ఇది తూర్పు జర్మనీని ఒక రాజ్యంగా ఉంచేలా వత్తిడికి గురిచేయడానికి ఉద్దేశించినది అయినప్పటికీ ఈ సరిహద్దుని తెరవడం తూర్పు జర్మనీలో ''వెండే'' సంస్కరణ ప్రక్రియ వేగవంతం అవడానికి దారితీసింది. దీని తుది ఫలితంగా ఒక సంవత్సరం తరువాత 1990 సెప్టెంబరు 12 న ''టు ప్లస్ ఫోర్ ఒప్పందం'' తో సంస్కరణ ప్రక్రియ ముగిసింది. జర్మనీ సంపూర్ణ సార్వభౌమాధికారం పొందింది. ఇది పూర్వ జి.డి.ఆర్. లోని ఐదు పున-స్థాపిత రాజ్యాలను చేర్చుకొని (నూతన రాష్ట్రాలు లేదా "నెయు లాండర్") 1990 అక్టోబరు 3 న జర్మనీ పునరేకీకరణ చెందింది. [[దస్త్రం:Euro banknotes.png|thumbnail|1999లో జర్మనీ ఏకీకృత యూరోపియన్ ద్రవ్యాన్ని అనుమతించింది, జర్మన్ యూరో నోట్లను కలిగి ఉన్న యూరోలు X అక్షరంతో మొదలవుతాయి.]] === బెర్లిన్ గణతంత్రం, యూరోపియన్ సమాఖ్య ఐక్యత (1990–) === 1994 మార్చి 10 న బాన్-బెర్లిన్ చట్టం పార్లమెంటుచే ఆమోదించబడింది. పునరేకీకృత జర్మనీకి బెర్లిన్ మరొకసారి రాజధాని అయ్యింది. బాన్ ''బుండెస్తద్ట్'' (సమాఖ్య నగరం)గా ప్రత్యేక హోదాను పొంది కొన్ని సమాఖ్య మంత్రిత్వశాఖలను నిలుపుకుంది.<ref>{{de icon}} [http://www.wdr.de/themen/politik/nrw03/bonn_berlin/060914.jhtml?rubrikenstyle=politik Landtag einstimmig gegen Komplettumzug] WDR; 14 సెప్టెంబర్ 2006.</ref><ref>{{de icon}} [http://www.wdr.de/themen/politik/deutschland/bonn_berlin/060619.jhtml?rubrikenstyle=politik Deutschlands heimliche Hauptstadt Landtag einstimmig gegen Komplettumzug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010054827/http://www.wdr.de/themen/politik/deutschland/bonn_berlin/060619.jhtml?rubrikenstyle=politik |date=2007-10-10 }} WDR; 20 జూన్ 2006.</ref> 1999 నాటికి ప్రభుత్వ స్థానాలను మార్చడం పూర్తయింది. [[జర్మనీ పునరేకీకరణ|పునరేకీకరణ]] తరువాత యూరోపియన్ సమాఖ్యలోను, నేటో లోను జర్మనీ మరింత ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తోంది. బాల్కన్స్‌లో స్థిరత్వం సాధించేందుకు జర్మనీ ఒక [[శాంతి]] పరిరక్షక దళాన్ని పంపింది. నేటో ప్రయత్నాలలో భాగంగా తాలిబను లను ఏరివేసిన తరువాత ఆ దేశ భద్రత కొరకు ఆఫ్గనిస్తానుకు జర్మన్ దళాలను పంపింది.<ref name="ARM">డెంప్సే, జూడీ. [https://web.archive.org/web/20081007082348/http://www.iht.com/articles/2006/10/31/news/germany.php జర్మనీ బోస్నియా నుండి విరమణకు ప్రయత్నిస్తోంది] ఇంటర్నేషనల్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్. అక్టోబర్ 14, 2006 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> అయితే దేశీయ చట్టాల ప్రకారం జర్మనీ దళాలను కేవలం రక్షణ కొరకు పంపవలసి ఉండగా యుద్ధం తరువాత ఈ విధమైన నిలుపుదల వివాదాస్పదమైంది. విదేశీ భూభాగాల్లో సైన్యాన్ని నిలిపి ఉంచడం రక్షణ నిబంధనల లోనికి రాదు. అయితే ఈ విషయంలో [[శాంతి]] పరిరక్షణ సందర్భంలో పాల్గొన్నదిగా భావించి పార్లమెంటు సమర్ధవంతంగా చట్టబద్ధం చేసింది. == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Deutschland topo.jpg|thumbnail|upright|కుడి|టోపోగ్రాఫిక్ పటం]] జర్మనీ భూభాగం {{convert|357021|km2|sqmi|0|abbr=on}}, దీనిలో {{convert|349223|km2|sqmi|0|abbr=on}} భూభాగం {{convert|7798|km2|sqmi|0|abbr=on}} నీరు. వైశాల్యం ప్రకారం ఐరోపాలో ఇది ఏడవ స్థానంలో ఉంది. [[ప్రపంచం]]లో 63వ పెద్దదేశం. దక్షిణాన ఆల్ప్స్ (ఎత్తైన ప్రదేశం:జుగ్స్ పిట్జే ) పర్వతాల నుండి [[వాయువ్యం|వాయవ్యం]]లోని ఉత్తర సముద్ర తీరం వరకు (నోర్డ్ సీ) , ఈశాన్యంలో బాల్టిక్ సముద్రం(ఒస్ట్ సీ) వరకు ఉన్నత ప్రాంతం వ్యాపించిఉంది. వీటిమధ్య అడవులతో నిండిన మెట్టభూములైన మధ్య జర్మనీ , పల్లపు ప్రాంతాలైన ఉత్తర జర్మనీ (అత్యంత నిమ్నప్రాంతం: విల్స్‌టర్ మర్స్‌చ్ సముద్ర మట్టానికంటే తక్కువ లోతు), ఐరోపా యొక్క పెద్ద నదులైన రైన్, డాన్యూబ్ , ఎల్బే లచే ఖండించబడుచున్నాయి.<ref name="CIA">{{cite web| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html| title = CIA Factbook| accessdate = 2009-08-02| author = CIA| authorlink = Central Intelligence Agency| website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html| archive-date = 2016-02-11| url-status = live}}</ref> జర్మనీ ఖండంలోని మరే ఇతరదేశం కంటే అధికంగా అనేక యూరోపియన్ దేశాలతో సరిహద్దులు పంచుకుంటోంది. ఉత్తరసరిహద్దులో [[డెన్మార్క్]], తూర్పుసరిహద్దులో [[పోలాండ్]], [[చెక్ రిపబ్లిక్]], దక్షిణాన [[ఆస్ట్రియా]], స్విడ్జర్ లాండ్, నైరుతిలో [[ఫ్రాన్స్]], [[లక్సెంబర్గ్]], వాయవ్యంలో [[బెల్జియం]], [[నెదర్లాండ్స్]] దీనికి పొరుగుదేశాలుగా ఉన్నాయి. === రాష్ట్రాలు === జర్మనీ 16 రాష్ట్రాల్తో కూడిన సమాఖ్య. రాష్ట్రాన్ని లాండర్ అంటారు.<ref name="Britannica">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Germany|title=Germany|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url-status=live|accessdate=18 March 2021|archivedate=13 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150613043752/https://www.britannica.com/place/Germany}}</ref> ఈ రాష్ట్రాల్లో 13, విశాళ రాష్ట్రాలు (ఫ్లాచెన్‌లాండర్). రెండు (బెర్లిన్, హాంబర్గ్), నగర రాష్ట్రాలు (స్టాడ్‌స్టాటెన్). నగర రాష్ట్రాల్లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికీ, స్థానిక ప్రభుత్వానికీ విభజన లేదు. బ్రెమెన్ రాష్ట్రం అధికారికంగా నగర రాష్ట్రమే అయినప్పటికీ, ఇందులో బ్రెమెన్, బ్రెమెర్‌హావెన్ ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=Die Freie Hansestadt Bremen: Der Zwei-Städte-Staat|url=https://landesportal.bremen.de/zwei-staedte-staat|website=landesportal.bremen.de|language=de|accessdate=7 March 2026}}</ref> ప్రతి రాష్ట్రానికీ దాని స్వంత రాజ్యాంగం ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Example for state constitution: "Constitution of the Land of North Rhine-Westphalia"|url=http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.7/Europa/Wissenswertes/English_information/North_Rhine_Westphalia_Constitution_revised.jsp|publisher=[[Landtag of North Rhine-Westphalia|Landtag (state assembly) of North Rhine-Westphalia]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117011619/http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.7/Europa/Wissenswertes/English_information/North_Rhine_Westphalia_Constitution_revised.jsp|archivedate=17 January 2013|accessdate=17 July 2011}}</ref> చాలావరకు వీటికి స్వతంత్రప్రతిపత్తి ఉంటుంది.<ref name="Britannica" /> 2017 నాటికి, జర్మనీలో 401 జిల్లాలున్నాయి. వీటిలో 294 గ్రామీణ జిల్లాలు కాగా, 107 పట్టణ జిల్లాలు.<ref>{{Cite web|date=July 2017|title=Verwaltungsgliederung in Deutschland am 30 June 2017 – Gebietsstand: 30 June 2017 (2. Quartal)|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/Verwaltungsgliederung/Verwalt2QAktuell.xlsx?__blob=publicationFile|url-status=live|publisher=[[Statistisches Bundesamt]] Deutschland|language=German|format=XLS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010084800/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/Verwaltungsgliederung/Verwalt2QAktuell.xlsx?__blob=publicationFile|archivedate=10 October 2017|accessdate=9 August 2017}}</ref> {| style="background:transparent" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left;font-size:90%" |- style="text-align: right;" ! rowspan="2" |[[రాష్ట్రం]] ! rowspan="2" |[[రాజధాని]] ! rowspan="2" |వైశాల్యం (కిమీ²) ! rowspan="2" |[[జనాభా]] (2022) ! colspan="2" |నామినల్ జీడీపీ<ref>{{Cite web|date=28 March 2024|title=Bruttoinlandsprodukt, Bruttowertschöpfung|url=https://www.statistikportal.de/de/vgrdl/ergebnisse-laenderebene/bruttoinlandsprodukt-bruttowertschoepfung/bip|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|language=german}}</ref> ! rowspan="2" |తలసరి జీడీపీ EUR (2023)<ref>{{Cite web|date=28 March 2024|title=Bruttoinlandsprodukt, Bruttowertschöpfung (Inhaltsverzeichnis Reihe 1991–2023)|url=https://www.statistikportal.de/de/vgrdl/ergebnisse-laenderebene/bruttoinlandsprodukt-bruttowertschoepfung#alle-ergebnisse|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|language=german}}</ref> |- style="font-size:100%;text-align:right" !బిలియన్ యూరోలు (2023) !జీడీపీలో వాటా |- | బాడెన్-వుర్టెంబర్గ్ | స్టుట్‌గార్ట్ | style="text-align:right" |35,752 | style="text-align:right" |{{right|11,104,040}} |{{right|615.071}} |{{right|14.92}} |{{right|54,339}} |- | [[బవేరియా]] | మ్యూనిక్ | style="text-align:right" |70,549 | style="text-align:right" |{{right|13,038,724}} |{{right|768.469}} |{{right|18.65}} |{{right|57,343}} |- | [[బెర్లిన్]] | [[బెర్లిన్]] | style="text-align:right" |892 | style="text-align:right" |{{right|3,596,999}} |{{right|193.219}} |{{right|4.69}} |{{right|51,209}} |- | బ్రాండెన్‌బర్గ్ | పోట్స్‌డామ్ | style="text-align:right" |29,477 | style="text-align:right" |{{right|2,534,075}} |{{right|97.477}} |{{right|2.37}} |{{right|37,814}} |- | బ్రెమెన్ | బ్రెమెన్ | style="text-align:right" |404 | style="text-align:right" |{{right|693,204}} |{{right|39.252}} |{{right|0.95}} |{{right|56,981}} |- | హామ్బర్గ్ | హాంబర్గ్ | style="text-align:right" |755 | style="text-align:right" |{{right|1,808,846}} |{{right|150.575}} |{{right|3.65}} |{{right|79,176}} |- | హెస్సే | వీస్‌బాడెన్ | style="text-align:right" |21,115 | style="text-align:right" |{{right|6,207,278}} |{{right|351.139}} |{{right|8.52}} |{{right|54,806}} |- | మెక్లెన్బర్గ్-వొర్పోంమెర్న్ | షెవెరిన్ | style="text-align:right" |23,174 | style="text-align:right" |{{right|1,570,817}} |{{right|59.217}} |{{right|1.44}} |{{right|36,335}} |- | లోవెర్ సాక్సోనీ | హానోవర్ | style="text-align:right" |47,618 | style="text-align:right" |{{right|7,943,265}} |{{right|363.109}} |{{right|8.81}} |{{right|44,531}} |- | ఉత్తర రైన్-వెస్ట్ఫలియా | డస్సెల్‌డార్ఫ్ | style="text-align:right" |34,043 | style="text-align:right" |{{right|17,890,489}} |{{right|839.084}} |{{right|20.36}} |{{right|46,194}} |- | రైన్ల్యాండ్ -పలాటినేట్ | మైంజ్ | style="text-align:right" |19,847 | style="text-align:right" |{{right|4,094,169}} |{{right|174.249}} |{{right|4.23}} |{{right|41,797}} |- | సార్ల్యాండ్ | సార్బృకెన్ | style="text-align:right" |2,569 | style="text-align:right" |{{right|1,006,864}} |{{right|41.348}} |{{right|1.00}} |{{right|41,617}} |- | సాక్సోనీ | డ్రెస్డెన్ | style="text-align:right" |18,416 | style="text-align:right" |{{right|4,038,131}} |{{right|155.982}} |{{right|3.78}} |{{right|38,143}} |- | సాక్సోనీ-అన్హల్ట్ | మగ్డేబర్గ్ | style="text-align:right" |20,445 | style="text-align:right" |{{right|2,146,443}} |{{right|78.38}} |{{right|1.90}} |{{right|35,911}} |- | ష్లెస్విగ్-హోల్స్టీన్ | కీల్ | style="text-align:right" |15,763 | style="text-align:right" |{{right|2,927,542}} |{{right|118.68}} |{{right|2.88}} |{{right|40,090}} |- | తురిన్గియా | ఏర్ఫుర్ట్ | style="text-align:right" |16,172 | style="text-align:right" |{{right|2,110,396}} |{{right|75.909}} |{{right|1.84}} |{{right|35,715}} |- !జర్మనీ మొత్తం !బెర్లిన్ ! style="text-align: right;" |3,57,386 ! style="text-align: right;" |8,27,19,540 !4,121.16 !100 !48,750 |} |} === వాతావరణం === [[దస్త్రం:Hintersee.jpg|thumbnail|బవేరియా లోని ఉన్నత ప్రాంత దృశ్యం.]] జర్మనీలో ఎక్కువభాగం సమశీతోష్ణ వాతావరణం ఉంటుంది. అందువలన పడమటి తేమగాలులు ప్రబలంగా ఉంటాయి. ఉత్తర అట్లాంటిక్ గతి వల్ల వాతావరణం సమశీతోష్ణంగా చేయబడుతుంది. ఇది గల్ఫ్ ప్రవాహం ఉత్తరభాగ విస్తరణతో ఈ వేడినీరు ఉత్తర సముద్రం సరిహద్దుగాగల ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. వీటిలో ఉత్తర [[సముద్రం]]లో ప్రవహించే రైన్ వెంబడి ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. దానిఫలితంగా ఉత్తర-పడమర, ఉత్తర ప్రాంతాలలో మహాసముద్ర సంబంధ వాతావరణం ఉంటుంది; వర్షపాతం సంవత్సరం పొడవునా ఉండి ఎండాకాలంలో అధికంగా ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రతలు చాలా కాలం పాటు 70 డిగ్రీల ఫారెన్ హీట్ కన్నా ఎక్కువ ఉన్నప్పటికీ చలికాలం సాధారణంగా చల్లగా ఉంటాయి. తూర్పులో వాతావరణం ఎక్కువ ఖండాంతర్గతంగా ఉంటుంది. చలికాలాలు చాలా [[చల్ల]]గా, ఎండాకాలాలు ఎక్కువ [[వేడి]]గా అధికంగా పొడివాతావరణాలు తరచుగా నమోదుకాబడతాయి. జర్మనీ మధ్య, దక్షిణ భాగాలు మధ్యతరహా సముద్రతీర ఉష్ణోగ్రత నుంచి ఖండాన్తర్గత ఉష్ణోగ్రతకు మారతాయి. ఇక్కడకూడా ఎండాకాలంలో గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది.<ref>{{cite book|url=http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html|title=Germany For Dummies, 3rd Edition|last=Olson|first=Donald|publisher=Wiley|year=2007|isbn=978-0-470-08956-9|pages=|access-date=2010-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123223026/http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html|archive-date=2007-11-23}}</ref><ref>[http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate/ జర్మన్ శీతోష్ణస్థితి , వాతావరణం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926110355/http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate |date=2008-09-26 }} ప్రపంచ పర్యటనలు. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> === జీవవైవిధ్యం === [[దస్త్రం:Cervus elaphus 11.jpg|thumbnail|అడవులలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్న జాతులలో జింక ఒకటి.]] భూగోళికంగా [[బెల్జియం]] ఉత్తరప్రాంతం చుట్టూ [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]] యూరోపియన్, మధ్య యూరోపియన్ దేశభాగాలు ఉత్తర ఉన్నాయి.జర్మనీ దేశభాగాలను రెండు [[పర్యావరణం]] ప్రాంతాల ఉపభాగాలుగా చేయవచ్చును: ఐరోపా-మధ్యధరా పర్వత మిశ్రమ అడవులు, ఈశాన్య-అట్లాంటిక్ సముద్ర సంబంధ భూభాగం. జర్మనీలో అధికభాగం సాగుచేయతగిన [[భూములు]] (33%) ఉన్నాయి. వృక్ష సంపద , అటవీప్రాంతాల (31%)తో నిండి ఉంది. కేవలం 15% శాశ్వతమైన పచ్చిక బయళ్ళతో నిండి ఉంది. [[దస్త్రం:Thüringerwald.JPG|thumbnail|ఎడమ|దేశం యొక్క మొత్తం ప్రదేశంలో మూడవ వంతు అడవులచే కప్పబడి ఉంది.(తురింగియన్ అడవి)]] మధ్య ఐరోపాలో ఉండే [[మొక్కలు]], [[జంతువులు]] సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. [[బీచ్]], ఓక్ ఇతర ఆకులురాలే చెట్ల అడవులు మూడువంతులలో ఒకభాగాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. మొక్కలు నాటే కార్యక్రమం ఫలితంగా అలంకార చెట్లు పెరుగుతున్నాయి. స్ప్రూస్, ఫిర్ చెట్లు కొండల మీద ఎక్కువగా ఉంటాయి.ఇసుక నేలలో పైన్, లార్చ్ కనిపిస్తాయి.ఇక్కడ [[మొక్కలు]], [[పువ్వులు]], శిలీంద్రములు, పాచి మొక్కల అనేక జాతులు ఉన్నాయి. నదులలో , నార్త్ సముద్రంలో చేపలు పుష్కలంగా లభిస్తాయి. వన్య మృగాలలో [[జింక]], అడవి మగపంది, అడవి [[గొర్రె]], [[నక్క]], [[కుక్క]], [[కుందేలు]], స్వల్ప మొత్తంలో బొచ్చుగల [[ఉభయచరము|ఉభయచర]] జంతువులు ఉన్నాయి. [[వసంత ఋతువు]] [[శరదృతువు]]లలో అనేక వలస పక్షులు లలో జర్మనీని దాటి వెళతాయి. జర్మనీలోని జాతీయ ఉద్యానవనాలలో వాడ్డెన్ సీ జాతీయ [[ఉద్యానవనాలు]], జస్ముండ్ జాతీయ ఉద్యానవనం, వోర్పోంమెర్న్ లగూన్ ఏరియా జాతీయ ఉద్యానవనం, మురిట్జ్ జాతీయ ఉద్యానవనం, లోవెర్ ఒడెర్ వాలీ జాతీయ ఉద్యానవనం, హర్జ్ జాతీయ ఉద్యానవనం, సాక్సన్ [[స్విట్జర్లాండ్]] జాతీయ [[ఉద్యానవనం]], బవారియన్ ఫారెస్ట్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉన్నాయి. అనేక జంతుశాస్త్ర సంబంధ తోటలు, వన్యప్రాణుల ఉద్యానవనాలు, మత్స్య కేంద్రాలు, పక్షుల వనాలకు జర్మనీ పేరుగాంచింది.400 పైగా నమోదుకాబడిన జంతుప్రదర్శనశాలలు, జంతువనాలు జర్మనీలో పనిచేస్తున్నాయి. ప్రపంచంలో ఇవి ఇంత ఎక్కువసంఖ్యలో ఉన్న దేశం ఇది ఒక్కటేనని విశ్వసించబడుతోంది.<ref>[http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html సం ఇంటరెస్టింగ్ జూ ఫాక్ట్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html |date=2003-10-07 }} www.americanzoos.info/, రిట్రేవ్ద్ 2008-10-17.</ref> జూలోజిస్చెర్ గార్టెన్ బెర్లిన్ అనేది జర్మనీలోని అతిపురాతనమైన జంతుప్రదర్శనశాల, ప్రపంచంలోని అత్యంత విస్తారమైన జాతుల సేకరణను అందిస్తోంది.<ref>{{de icon}}[http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html టయర్ స్టాటిస్టిక్ 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609204353/http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html |date=2010-06-09 }}, జూ బెర్లిన్, పొందినది 19 నవంబర్ 2009</ref> === పర్యావరణం === [[దస్త్రం:Windgermany.JPG|thumbnail|ప్రపంచపు అతిపెద్ద వాయు క్షేత్రం , సౌర విద్యుత్ కేంద్రం జర్మనీలో స్థాపించబడింది.<ref>జర్మన్ లెసన్స్, ది ఎకనామిస్ట్, నుండి గ్రహించబడినది 2008-11-29.</ref>]] [[పర్యావరణము|పర్యావరణ]] జాగారూకతకు జర్మనీ పేరుగాంచింది. మానవ జీవనశైలి కారణంగా ఉత్పత్తి అయ్యే కలుషితాలే భూ తాపంకు ముఖ్యకారణంగా చాలామంది జర్మన్లు భావిస్తారు.ఈ దేశం క్యోటో నియమావళికు, జీవవైవిధ్యాలలో తక్కువ ఉద్గారం ప్రమాణాలు, వ్యర్ధాలను తిరిగి వాడటం ద్వారాలభ్యమయ్యే శక్తిని వాడటం వంటివాటిని ప్రోత్సహించే ఇతర ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉంది. ఇది ప్రపంచస్థాయిలో కొనసాగే అభివృద్దికి సహకారం అందిస్తోంది. [[దస్త్రం:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|thumbnail|ఎడమ|రాబందు వేట నుండి రక్షించబడిన పక్షి , జాతీయ వంశపారంపర్య జంతువు.]] జర్మనీ ప్రభుత్వం విస్తృతశ్రేణి ఉద్గార నియంత్రణా కార్యక్రమాలను చేపట్టినందువలన దేశం మొత్తం ఉద్గారాలు తగ్గుతున్నాయి. ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ కంటే బాగా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, జర్మనీ యొక్క తలసరి కార్బన్ డైయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు యూరోపియన్ సమాఖ్యలో అత్యధికంగా ఉన్నాయి. [[బొగ్గు]]-దహించే అవసరాలు, పరిశ్రమల ఉద్గారాల వాయుకాలుష్యానికి దోహదం చేస్తున్నాయి. సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్ ఉద్గారాల వలన సంభవించే ఆమ్లవర్షం, అడవులకు నష్టం కలిగిస్తోంది. పూర్వపు తూర్పు జర్మనీ నదులలో కలిసే [[మురుగు నీటి చెరువులు|మురుగు]] నీటినుండి, పారిశ్రామిక వ్యర్ధాల నుండి సంభవించే బాల్టిక్ సముద్ర కాలుష్యం తగ్గింది. ఛాన్సలర్ స్క్రోడర్ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అణుశక్తిని విద్యుచ్ఛక్తి ఉత్పత్తికి వినియోగించడాన్ని ఆపివేయాలనే ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది. మొక్కలు,జీవజాలము, ఆవాసాలకు సంబంధించిన విషయాలలో [[ప్రకృతి]] పరిరక్షణను గుర్తించి యూరోపియన్ సమాఖ్య ఆదేశాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తోంది. ఎత్తైన ప్రాంతాలలో ఉన్న జర్మనీ హిమానీనదాలు ఘనీభవనాన్ని ఎదుర్కుంటున్నాయి. వసంతకాలంలో నదులకు సంభవించే [[వరదలు]], సుడిగాలులు వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాలు అన్ని ప్రాంతాలలో సంభవిస్తున్నాయి. == ప్రభుత్వం == [[దస్త్రం:Berlin reichstag CP.jpg|thumbnail|జర్మన్ పార్లమెంట్ ఉన్న స్థలం బెర్లిన్ లోని రీచ్ స్టాగ్.]]{{Multiple image|direction=horizontal|align=right|caption_align=center|total_width=300|image1=2025-05-28 Event, Politik- Besuch des Präsidenten der Ukraine Wolodymyr Selenskyj beim deutschen Bundespräsidenten Frank-Walter Steinmeier STP 5822 (Frank-Walter Steinmeier).jpg|image2=2024-08-21 Friedrich Merz in Erfurt 2024 STP 3041 by Stepro (3x4 cropped).jpg|caption1=ఫ్రాంక్ వాల్టర్ స్టీన్‌మీయర్<br /><small>ప్రెసిడెంట్</small>|caption2=ఫ్రెడరిక్ మెర్జ్<br /><small>ఛాన్సలర్</small>|alt1=|alt2=}} జర్మనీ ఒక సమాఖ్య, పార్లమెంటరీ, ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రం. జర్మన్ రాజకీయ వ్యవస్థ 1949 లోని రాజ్యాంగ పత్రం ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' (మూల చట్టం)లో పొందుపరచిన చట్టానికి లోబడి పనిచేస్తుంది. ఈ పత్రాన్ని ''వేర్ఫస్సుంగ్'' ([[రాజ్యాంగం]])గా కాక ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' పత్రంగా పిలవడంలో, జర్మనీ పునరేకీకరణ తరువాత దాని స్థానంలో సరైన [[రాజ్యాంగం]] ఏర్పడుతుందనే అభిమతాన్ని రాజ్యాంగ సవరణ రచయితలు వ్యక్తం చేసారు. ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' సవరణలకు సాధారణంగా [[పార్లమెంటు]] ఉభయసభలలోను మూడింట-రెండు వంతుల ఆధిక్యత అవసరం; మానవ గౌరవపూచీ, అధికార విభజన, సమాఖ్య నిర్మాణం, చట్టపాలన,రాజ్యాంగాన్ని అధికారహీనం చేసే ప్రయత్నాలను నిరోధించే హక్కులకు సంబంధించిన నిబంధనలు శాశ్వతంగా అమలులోఉంటాయి.ఇవి సవరించబడవు.<ref name="Art 79">{{cite web|url=http://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_79.html|title=Article 79 of the ''Grundgesetz''|work=Bundesministerium der Justiz|publisher=www.gesetze-im-internet.de|language=de|accessdate=2008-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108225610/http://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_79.html|archive-date=2016-11-08|url-status=dead}}</ref> ప్రారంభ ఉద్దేశ్యం వేరైనప్పటికీ 1990లో జర్మనీ పునరేకీకరణ తరువాత కూడా ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' స్వల్ప సవరణలతోనే అమలులోఉంది. 2017 నుండి ఫ్రాంక్-వాల్టర్ స్టెయిన్‌మీర్‌ దేశ అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు. అధ్యక్షుడు దేశాధినేత. ప్రాథమికంగా ప్రాతినిధ్య బాధ్యతలు, అధికారాలు ఉంటాయి. బుండెస్‌వెర్సామ్లుంగ్ (సమాఖ్య సమావేశం) ద్వారా అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకుంటారు. ఇది బుండెస్టాగ్ సభ్యులు, సమాన సంఖ్యలో రాష్ట్రాల ప్రతినిధులతో కూడిన సంస్థ.<ref name="CIA2">{{Cite web|title=Germany|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany|archive-date=9 January 2021|access-date=29 March 2020|website=World Factbook|publisher=CIA}}</ref> జర్మన్ అధికార క్రమంలో రెండవ అత్యున్నత పదవి, బుండెస్టాగ్స్‌ప్రెసిడెంట్ (బుండెస్టాగ్ అధ్యక్షుడు). అతన్ని బుండెస్టాగ్ సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు. ఆ సభ రోజువారీ సమావేశాలను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను కలిగి ఉంటారు.<ref>{{cite web|last=Seiffert|first=Jeanette|date=19 September 2013|title=Election 2013: The German parliament|url=https://www.dw.com/en/election-2013-the-german-parliament/a-17100952|url-status=live|website=DW|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328230357/https://www.dw.com/en/election-2013-the-german-parliament/a-17100952|archivedate=28 March 2020}}</ref> మూడవ అత్యున్నత అధికారి, ప్రభుత్వాధినేత ఛాన్సలర్. ఇది పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యాలలో [[ప్రధాన మంత్రి]] పాత్రను పోలిఉంటుంది. బుండెస్టాగ్‌లో అత్యధిక స్థానాలు గెలుచుకున్న పార్టీ లేదా కూటమి ద్వారా ఎన్నికైన నాయకుణ్ణి, ఛాన్సలరుగా బుండెస్‌ప్రెసిడెంట్ నియమిస్తారు.<ref name="CIA2" /> 2025 నుండి ఫ్రెడ్రిక్ మెర్జ్‌గా ఉన్న ఛాన్సలర్, ప్రభుత్వాధినేత . తన క్యాబినెట్ ద్వారా కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని చెలాయిస్తారు.<ref name="CIA2" /> 1949 నుండి, పార్టీ వ్యవస్థపై మధ్య-కుడి క్రిస్టియన్ డెమోక్రటిక్ యూనియన్, మధ్య-ఎడమ సోషల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీలు ఆధిపత్యం వహిస్తున్నాయి. ఇప్పటి వరకు పనిచేసిన ఛాన్సలర్లందరూ ఈ పార్టీలలో ఏదో ఒకదానిలో సభ్యులుగా ఉన్నారు. అయితే, చిన్న ఉదారవాద ఫ్రీ డెమోక్రటిక్ పార్టీ, అలయన్స్ 90/ది గ్రీన్స్ కూడా సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలలో జూనియర్ భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి. 2007 నుండి, ప్రజాస్వామ్య సోషలిస్ట్ పార్టీ అయిన ది లెఫ్ట్ జర్మన్ బుండెస్టాగ్‌లో ఒక ప్రధాన పార్టీగా ఉంది,<ref>{{cite web|date=7 June 2019|title=Germany's political parties CDU, CSU, SPD, AfD, FDP, Left party, Greens – what you need to know|url=https://www.dw.com/en/germanys-political-parties-cdu-csu-spd-afd-fdp-left-party-greens-what-you-need-to-know/a-38085900|url-status=live|website=DW|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214204745/https://www.dw.com/en/germanys-political-parties-cdu-csu-spd-afd-fdp-left-party-greens-what-you-need-to-know/a-38085900|archivedate=14 February 2020}}</ref> అలాగే 2017 నుండి తీవ్ర-కుడి ఆల్టర్నేటివ్ ఫర్ జర్మనీ కూడా ఉంది.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/german-election-results-exit-poll-2017-live-latest-afd-mps-merkel-alternative-a7964796.html|title=German elections: Far-right wins MPs for first time in half a century|last=Stone|first=Jon|date=24 September 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200227224650/https://www.independent.co.uk/news/world/politics/german-election-results-exit-poll-2017-live-latest-afd-mps-merkel-alternative-a7964796.html|archivedate=27 February 2020|website=The Independent}}</ref> 1949 నుండి పార్టీ వ్యవస్థ క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్, సోషల్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ అఫ్ జర్మనీల ఆధిపత్యంలో ఉండి అప్పటినుండి ఎన్నుకోబడిన అందరు చాన్సలర్లు ఈరెండిటిలో ఏదో ఒకదానికి చెందిన వారై ఉన్నారు. ఏదేమైనా, చిన్నవైన స్వతంత్ర ఫ్రీ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ (1949 నుండి ''బుండేస్టాగ్'' లో సభ్యులను కలిగిఉంది), '''అలయన్స్ '90/ది గ్రీన్స్''' (1983 నుండి పార్లమెంట్లో స్థానం కలిగిఉన్నాయి),<ref>[http://countrystudies.us/germany/159.htm క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్/క్రిస్టియన్ సోషల్ యూనియన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430010247/http://countrystudies.us/germany/159.htm |date=2011-04-30 }} U.S. లైబ్రరీ అఫ్ కాంగ్రెస్. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> సమైక్య ప్రభుత్వంలో చిన్న భాగస్వాములుగా ఉండటంవలన ప్రముఖపాత్ర పోషిస్తున్నాయి. == చట్టం == [[దస్త్రం:Karlsruhe bundesverfassungsgericht.jpg|కుడి|thumbnail|కార్ల్స్రుహ్ లో ఫెడరల్ కన్స్టిట్యుషనల్ కోర్ట్ ఆఫ్ జర్మనీ.]] జర్మనీ న్యాయశాఖ కార్యనిర్వాహక, శాసన నిర్మాణ శాఖల నుండి స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. జర్మనీ పౌర (శాసన) న్యాయ వ్యవస్థ ఉంది. అది రోమన్ చట్టంపై ఆధారపడి జర్మానిక్ చట్టం నుండి కొన్ని సూచనలను స్వీకరించింది. కార్ల్స్రుహ్‌లో ఉన్న ''బున్దేస్వేర్ఫస్సున్గ్స్గేరిచ్ట్'' (సమాఖ్య రాజ్యాంగ న్యాయస్థానం), జర్మనీ అత్యున్నత [[న్యాయస్థానం]]గా వ్యవహరిస్తూ న్యాయ సమీక్ష అధికారం కలిగి రాజ్యాంగ వ్యవహారాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref>[http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html ఫెడెరల్ కన్స్టిట్యుషనల్ కోర్ట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429005142/http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html |date=2011-04-29 }}, Bundesverfassungsgericht.de, ఏప్రిల్ 13, 2007న పొందబడినది.</ref> ఇది అత్యున్నత చట్టసంస్థగా వ్యవహరిస్తూ శాసన నిర్మాణ, న్యాయ పద్ధతులు జర్మనీ సమాఖ్య [[గణతంత్ర దినోత్సవం|గణతంత్ర]] ఆధార చట్టానికి (బేసిక్ లా) అనుగుణంగా ఉండేటట్లు చూస్తుంది. అది ఇతర రాజ్య సంస్థల నుండి స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తుంది కానీ తనంతట తాను పనిచేయదు. [[దస్త్రం:Grundgesetz cover.jpg|thumbnail|ఎడమ|ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ యొక్క ప్రాథమిక చట్టం, 1949.|link=Special:FilePath/Grundgesetz_cover.jpg]] ''ఒబెర్స్తేగేరిచ్ట్షోఫెడేస్బుండెస్'' అని పిలువబడే జర్మనీ అత్యున్నత న్యాయ వ్యవస్థగా ప్రత్యేకత పొందింది. కార్ల్స్రుహ్, లీప్జిగ్ లలో ఉన్న ఫెడరల్ కోర్ట్ అఫ్ జస్టిస్ పౌరమ్ నేర విషయాలలో అప్పీలుకు చివరి గమ్యంగా ఉంది. న్యాయస్థాన శైలి శోధనా పద్ధతిలో ఉంటుంది. ఇతర సమాఖ్య న్యాయస్థానాలు ఏర్ఫుర్టు లోని ఫెడరల్ లేబరు కోర్ట్, కస్సేల్ లోని ఫెడరల్ సోషల్ కోర్ట్, మ్యూనిచ్ లోని ఫెడరల్ ఫైనాన్స్ కోర్టు, లీప్జిగ్ లోని ''ఫెడరల్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ కోర్టు'' . నేర చట్టం, వ్యక్తిగత చట్టం జాతీయస్థాయిలో వరుసగా ''స్త్రాఫ్గెసేట్జ్బుచ్'', ''బర్గేర్లిచేస్ గెసేట్జ్బుచ్'' లలో క్రోడీకరించబడ్డాయి. జర్మన్ శిక్షా వ్యవస్థ నేరస్థుల పునరావాసం లక్ష్యంగా ఉంటుంది. సాధారణ ప్రజల భద్రత దాని రెండవ లక్ష్యంగా ఉంటుంది.<ref>{{de icon}} [http://www.gesetze-im-internet.de/stvollzg/__2.html § 2 Strafvollzugsgesetz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501122109/http://www.gesetze-im-internet.de/stvollzg/__2.html |date=2011-05-01 }} Bundesministerium der Justiz;19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> నేరం రుజువైన నేరస్థుడు సాధారణ ప్రజానీకానికి ముప్పు అని భావించినపుడు మామూలు శిక్షకు ముందు రెండవ లక్ష్య సాధన జాగ్రత్తగా నిలిపి ఉంచుతారు ''సిచేర్ఉన్గ్స్వేర్వాహృంగ్'' ). ''వూల్కేర్స్త్రాఫ్గేసేత్జ్బుచ్'' మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగే నేరాలు, సామూహిక జాతిహత్యలు, యుద్ధ నేరాల పరిణామాలను నియంత్రిస్తుంది. నేరం జరిగిన ప్రదేశంలోని విచారణ దేశంలోని లేదా అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానాలకు సాధ్యం కానపుడు అది జర్మనీ న్యాయస్థానాలకు సార్వత్రిక పరిధిని ఇస్తుంది. [[దస్త్రం:HH Polizeihauptmeister MZ.jpg|thumbnail|upright|హాంబర్గ్ లో జర్మన్ రాజ్య పోలీసు అధికారి.]] === రాజ్య శాసనాధికారం === శాసనాధికారసమాఖ్య రాష్ట్ర మధ్య విభజింపబడింది. శాసనాధికారం సమాఖ్యస్థాయిలో ఉన్నపుడు సమాఖ్యచట్టం రాష్ట్రచట్టాన్ని అధిగమిస్తుంది.మరణ శిక్షకు వర్తించే హెస్సియన్ నియమం దీనికి ఒక ప్రఖ్యాత ఉదాహరణగా ఉంది. ఇది ఆధార చట్టంలోని మరణశిక్ష నిషేధానికి వ్యతిరేకంగా ఉంది. అందువలన హెస్సియన్ నియమం నిరుపయోగమైంది. ''బుందేస్రాట్'' అనే సమాఖ్య ద్వారా రాష్ట్రాలు జాతీయ శాసననిర్మాణంలో పాల్గొంటాయి. చట్టం పరిధి ఉమ్మడి శాసనాధికారం లోనికి వచ్చినపుడు సమాఖ్య శాసననిర్మాణంలో రాష్ట్రాలు కూడా పాల్గొనడం తప్పనిసరి. రాష్ట్రాలు సమాఖ్య నిబంధనలను లేదా మూలచట్టంచే రూపకల్పన చేయబడిన వాటిని పాటించవలసి ఉంటుంది. ప్రతి రాష్ట్రానికీ దాని స్వంత న్యాయస్థానం ఉంటుంది. ''అమ్టస్గేరిచ్ట్'', ''ల్యాండ్గేరిచ్తే'', ''ఒబెర్లన్దేస్గేరిచ్తే'' అనేవి రాష్ట్రాల సాధారణ పరిమితి న్యాయస్థానాలు. రాష్ట్ర చట్టంపై ఆధారపడి ఉన్నప్పటికీ ఇవి తీర్పు ఇవ్వగలవు. పరపాలన చట్టం అనేక మూలాధార విషయాలు రాష్ట్రాల పరిధిలోనే ఉన్నాయి, అయినప్పటికీ అత్యధిక రాష్ట్రాలు పరిపాలనా రంగంలో తమ స్వంత చట్టాలకు ఆధారంగా 1976 ''Verwaltungsverfahrensgesetz'' (పరిపాలనా ఉత్తర్వుల చట్టం)ను గ్రహించి దానిలోని ముఖ్యమైన భాగాలను పరిపాలనా చట్టంలోకి తీసుకున్నారు. అయితే చట్టం సమాఖ్యకు సంబంధించినదా లేదా సమాఖ్య చట్టాన్ని పోలిఉండే రాష్ట్రానికి సంబంధించినదా అనే ప్రశ్నతో సంబంధం లేకుండా ''Oberverwaltungsgerichte'' రాష్ట్రస్థాయి [[పరిపాలన]]లో ఉన్నత స్థాయి న్యాయ పరిధిని కలిగి ఉంటాయి ఇటువంటి పరిస్థితులలో, ఫెడరల్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ కోర్ట్ లో చివరి అప్పీలు సాధ్యమవుతుంది. == విదేశీ సంబంధాలు == [[దస్త్రం:33rdG8Leaders.jpg|thumbnail|హీలిజేన్డెంలో జరిగిన జి8 సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చిన ఉన్న ఛాన్సలర్ ఏంజెలా మెర్కెల్.]] ఐరోపా సమాఖ్య ప్రారంభం నుండి జర్మనీ నాయకత్వ పాత్రపోషించింది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధానంతరం నుండి [[ఫ్రాన్సు]]తో బలమైన సంబంధాలు కొనసాగిస్తోంది. 1980ల చివరిలో, 1990ల ప్రారంభంలో క్రిస్టియన్ డెమోక్రాట్ " హెల్మెట్ కోల్ ", సోషలిస్ట్ " ఫ్రాన్కోయిస్ మిట్టరాండు "ల నాయకత్వంలో ఈసంబంధాలు మరింత దగ్గరయ్యాయి. రాజకీయ, రక్షణ, భద్రతారంగాలలో మరింత సమైఖ్య ఐరోపా స్థాపనను ప్రోత్సహించే ఐరోపాదేశాలలో జర్మనీ ముందువరుసలో ఉంది.<ref>[http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html ఫ్రాంకో-జర్మన్ రక్షణ , భద్రతా మండలిచే తీర్మానం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025215249/http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html |date=2005-10-25 }} ఎల్య్సీ.fr మే 13, 3004. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ముగిసిన అనేక దశాబ్దాల తరువాత అంతర్జాతీయ సంబంధాలలో జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య గమనించదగిన పాత్ర పోషించలేదు. దీనికి కారణం దాని ఇటీవలి [[చరిత్ర]] విదేశీ శక్తుల అధీనంలో ఉంది.<ref>గ్లాబ్, మాన్యుల.&nbsp;[https://web.archive.org/web/20071121072523/http://en.internationalepolitik.de/archiv/2003/spring2003/german-foreign-policy.html జర్మన్ ఫారెన్ పాలసీ: బుక్ రివ్యు] ఇంటర్నేషనల్ పోలిటిక్. స్ప్రింగ్ 2003. తిరిగి పొందబడింది 2007-01-03</ref> ప్రచ్ఛన్న యుద్ధసమయంలో ఇనుప తెర ద్వారా జర్మనీ విభజన జారణంగా జర్మనీ తూర్పు-పశ్చిమాల ఉద్రిక్తతల చిహ్నంగానూ ఐరోపా రాజకీయ యుద్ధభూమిగానూ మార్చింది. ఏదేమైనా విల్లీ బ్రండ్ట్ ఒస్త్పోలితిక్ 1970ల ''డిటిన్టె''లో కీలక పాత్ర పోషించింది.<ref>హారిసన్, హోప్. {{PDFlink|[http://www.ghi-dc.org/files/publications/bu_supp/supp1/supp-01_005.pdf ''The Berlin Wall, Ostpolitik and Détente]|91.1&nbsp;KB}} జర్మన్ హిస్టారికల్ ఇన్స్టిట్యూట్, వాషింగ్టన్, DC, బులెటిన్ సప్లిమెంట్ 1, 2004, ''American détente and German ostpolitik, 1969–1972".''</ref> 1999లో యుగోస్లావియాకి విరుద్ధంగా నేటో యుద్ధానికి సంబంధించిన విషయాలలో పూర్తి పాత్ర పోషించడం, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత మొదటిసారి జర్మనీ దళాలను దాడికి పంపడం ద్వారా చాన్సలర్ " గెర్హార్డ్ స్క్రోడర్ " ప్రభుత్వం జర్మనీ విదేశీ విధానానికి కొత్త నిర్వచనం ఇచ్చింది.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1741310,00.html జర్మనీస్ న్యూ ఫేస్ అబ్రాడ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124205747/http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1741310,00.html|date=2012-01-24}} [[డచే వెల్లే]]. (అక్టోబర్ 14, 2003). తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> జర్మనీ [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ప్రభుత్వాలు సన్నిహిత రాజకీయ మిత్రదేశాలుగా ఉన్నాయి.<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm బ్యాక్ గ్రౌండ్ నోట్: జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829203430/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm |date=2017-08-29 }} యు.ఎస్. డిపార్టుమెంటు అఫ్ స్టేట్. జూలై 6, 2007 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> 1948 నాటి మార్షల్ ప్రణాళిక రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం పునర్నిర్మాణ ప్రక్రియా కాలంలో యు.ఎస్ సమర్ధ (జెసిఎస్ 1067) (జర్మనీ కొరకు పారిశ్రామిక ప్రణాళికలు), భ్రాతృత్వభావన యుద్ధ బాలలు), బలమైన సాంస్కృతిక సంబంధాలు ఈ రెండు దేశాల మధ్య బలమైన బంధాన్ని ఏర్పరిచాయి. అయితే ఇరాక్ యుద్ధానికి స్క్రోడర్ మౌఖిక వ్యతిరేకత అట్లాన్టిసిజం ముగింపును సూచించి జర్మనీ అమెరికన్ సంబంధాలను మరింత దగ్గర చేసింది.<ref>[http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=7141311 ''రెడీ ఫర్ ఎ బుష్ హగ్?'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211133559/http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=7141311 |date=2008-12-11 }}, ది ఎకనామిస్ట్, జూలై 6, 2006. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> ఈరెండు దేశాలూ ఆర్థికంగా ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి ఉంటాయి: 8.8% జర్మన్ ఎగుమతులు యు.ఎస్.-కు ఉద్దేశించినవే. 6.6% జర్మన్ దిగుమతులు యు.ఎస్. నుండి ఉత్పత్తి అయినవి.<ref name="econ_factsheet_may2006">{{PDFlink|[http://germany.usembassy.gov/germany/img/assets/9336/econ_factsheet_may2006.pdf U.S.-German Economic Relations Factsheet]|32.8&nbsp;KB}} U.S. ఎంబసీ ఇన్ బెర్లిన్. మే 2006. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> మరోవిధంగా చెప్పాలంటే 8.8% యు.ఎస్. ఎగుమతులు జర్మనీకి ఉద్దేశించినవే. యు.ఎస్. దిగుమతులలో 9.8% జర్మనీ నుండి దిగుమతి చేసుకోబడుతున్నాయి.<ref name="econ_factsheet_may2006"/> సమీప సంబంధాలకి మరికొన్ని గుర్తులుగా యు.ఎస్.లో అతిపెద్ద సమూహంగా జర్మన్-అమెరికన్ల స్థితి కొనసాగడాన్ని<ref>[http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/census_2000/001870.html జర్మన్ స్టిల్ మోస్ట్ ఫ్రీక్వేన్త్లీ రిపోర్టేడ్ యాన్సెస్ట్రీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505162835/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/census_2000/001870.html |date=2010-05-05 }} యు.ఎస్. సెన్సస్ బ్యూరో జూన్ 30, 2004. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref>, యు.ఎస్. వెలుపల అతిపెద్ద యు.ఎస్. మిలిటరీ సమూహంగా రంస్టిన్ ఎయిర్ బేస్ (కైసేర్స్లుతెర్న్ సమీపంలో) ఉండడాన్ని పేర్కొనవచ్చు.<ref>[http://benefits.military.com/misc/installations/Base_Content.jsp?id=1675 కైసేర్స్లుటేర్న్, జర్మనీ ఓవర్వ్యూ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111218225851/http://benefits.military.com/misc/installations/Base_Content.jsp?id=1675 |date=2011-12-18 }} U.S. మిలిటరీ. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> === అభివృద్ధి సహాయం === జర్మనీ విదేశాంగ విధానం నుండి జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య అభివృద్ధి విధానం స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇది ఫెడరల్ మినిస్ట్రీ ఫర్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ (బిఎమ్‌జెడ్) చే సిద్ధాంతీకరించబడింది. అమలుపరచే సంస్థలచే నిర్వహించబడుతుంది. జర్మనీ ప్రభుత్వం అభివృద్ధి విధానాన్ని అంతర్జాతీయ సమూహం ఉమ్మడి బాధ్యతగా భావిస్తోంది.<ref>[http://www.bmz.de/en/index.html ఎయిమ్స్ ఆఫ్ జర్మన్ డెవలప్మెంట్ పాలసీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310120541/http://www.bmz.de/en/index.html |date=2011-03-10 }} ఫెడేరల్ మినిస్ట్రీ ఫర్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఏప్రిల్ 10, 2008. 2008-02-21న సేకరించబడింది.</ref> 2007వ సంవత్సరానికి జర్మనీ అధికారిక అభివృద్ధి సహాయం, మానవత్వ సహాయం కొరకు 8.96 బిలియన్ యూరోలు (12.26 బిలియన్ డాలర్లు) వ్యయం చేయబడింది. ఇది 2006 కంటే 5.9% ఎక్కువ. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ తరువాత ప్రపంచంలోని రెండవ పెద్ద దాతృత్వ దేశంగా మారింది.<ref>[http://www.young-germany.de/news-verwaltung/news-singleview/article/7fbf309b04/germany-is-a-leader-in-development-funding.html జర్మనీ ఈస్ ఎ లీడర్ ఇన్ డెవలప్మెంట్ ఫండింగ్]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} www.young-germany.de ఏప్రిల్ 17, 2008. 2008-02-21న సేకరించబడింది.</ref> జర్మనీ స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి (GDP)లో 0.37 శాతం అభివృద్ధికి ఖర్చు చేసింది. ఇది 2010 నాటికి సహాయాన్ని స్థూల జాతీయ [[ఉత్పత్తి పరిజ్ఞానాలు|ఉత్పత్తి]]లో 0.51 శాతానికి పెంచాలనే ప్రభుత్వ లక్ష్యానికి తక్కువగా ఉంది. అంతర్జాతీయ లక్ష్యం జిడిపిలో 0.7% శాతం కూడా సాధించబడలేదు. == సైన్యం == [[దస్త్రం:Fregatte Mecklenburg-Vorpommern F218.jpg|కుడి|thumbnail|లెబనాన్ తీరం వెలుపల UNIFIL II కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న మేక్లేన్బుర్గ్-వోర్పోమ్మేర్న్.]] జర్మనీ సైన్యంలో ''బుందేస్వేహ్ర్'', ''హీర్'' (పదాతిదళం), ''మరిన్'' (నావికాదళం), ''లుఫ్ట్వాఫ్ఫే'' (వాయు సైన్యం), ''జెంత్రలేర్ అనితాత్‌స్దిఎన్‌స్త'' (కేంద్రీయ వైద్య సేవలు), ''స్త్రెయిత్క్రఫ్తెబెసిస్'' (ఉమ్మడి ఆధార సేవలు) విభాగాలు ఉన్నాయి. 18 సంవత్సరాల వయసు వచ్చిన పురుషులకు సైనికసేవ తప్పనిసరి. ఇది తొమ్మిది నెలల ప్రయాణ విధిని కలిగి ఉంటుంది. దీనికి సమ్మతించని వారు ఇదే నిడివిగల ''జివిల్దిఎంస్ట్''ను ఎంపిక చేసుకోవచ్చు (పౌర సేవగా పేర్కొనవచ్చు), లేదా అగ్నిమాపక విభాగం, [[రెడ్ క్రాస్]] లేదా టిడబ్ల్యూ వంటి వాటిలో అత్యవసర సేవలకు ఆరుసంవత్సరాల పాటు (స్వచ్ఛందంగా) అంగీకరించడం. 2003లో సైనికవ్యయం దేశం జిడిపిలో 1.5% ఉంది.<ref name="CIA"/> శాంతి సమయాలలో బున్దేస్వేహ్ర్ రక్షణ మంత్రి అధీనంలో ఉంటుంది. ప్రస్తుతం రక్షణమంత్రిగా కార్ల్-థియోడార్ జు గుట్టేన్బెర్గ్ ఉన్నాడు.జర్మనీ గనక యుద్ధంలో పాల్గొంటే [[రాజ్యాంగం]] ప్రకారం రక్షణ అవసరాల కొరకు మాత్రమే అనుమతించబడుతుంది. చాన్సలర్ ''బున్దేస్వేహ్ర్'' సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు అవుతాడు.<ref>{{de icon}} [http://www.bundestag.de/parlament/funktion/gesetze/grundgesetz/gg_10a.html Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland: Article 115a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070122110808/http://www.bundestag.de/parlament/funktion/gesetze/grundgesetz/gg_10a.html |date=2007-01-22 }} Bundestag.de; 19 నవంబర్ 2009 న పొందబడినది.</ref> [[దస్త్రం:Eurofighter 9803.ogg|A [[యూరో ఫైటర్]] విమాన ప్రదర్శన ]] బున్దేస్వేహ్ర్ 2,00,500 వృత్తిపరమైన సైనిక సిబ్బందిని కలిగిఉంది. ప్రస్తుత నిబంధనల ప్రకారం 55,000 అంది 18–25 సంవత్సరాల వయసు కలిగి కనీసం తొమ్మిది నెలల పాటు పనిచేసే నిర్బంధ సైనికులను ఏ సమయంలోనైనా పనిచేయడానికి సిద్ధంగా ఉండే 2,500 మంది ఉత్సాహవంతులైన కార్యకర్తలను కలిగిఉంది. సైనిక దళాల రక్షణ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడానికి విదేశాలలో పనిచేయడానికి సుమారు 3,00,000 మంది అందుబాటులో ఉన్నారు. 2001 నుండి స్త్రీలు కూడా ఏ విధమైన సేవలోనైనా నియంత్రణ లేకుండా పాల్గొనవచ్చు. కానీ వారికి నిర్బంధం లేదు. ప్రస్తుతం సుమారు 14,500 మంది స్త్రీలు ఔత్సాహిక సేవలో ఉన్నారు. అనేక మంది స్త్రీలు శాంతి పరిరక్షక దళాలలో, ఇతర కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. వైద్యాధికారులైన ఇద్దరు [[స్త్రీలు]] జనరల్ పదవి వరకు పదోన్నతిని పొందగలిగారు. {{As of|2009|11}}, వివిధ అంతర్జాతీయ శాంతి పరిరక్షక దళాలలో భాగంగా సుమారు 8,300 జర్మనీ దళాలు వివిధ దేశాలలో ఉన్నాయి. వీరిలో 2,470 బున్దేస్వేహ్ర్ సైనికులు కొసొవో నేటో లోను, 4,520 జర్మన్ దళాలు నేటో-నేతృత్వంలోని ఐఎస్‌యఫ్ దళంలో భాగంగా [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]], [[ఉజ్బెకిస్తాన్]]లోను 450 మంది యుఎన్‌ఐఎఫ్‌ఐఎల్‌లో [[లెబనాన్]] లోను ఉన్నారు.<ref name="Bundeswehr1">{{cite web|url=http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/einsaetze/einsatzzahlen?yw_contentURL=/C1256EF4002AED30/W264VFT2439INFODE/content.jsp|title=Einsatzzahlen – Die Stärke der deutschen Einsatzkontingente|accessdate=2009-11-08|publisher=[[Bundeswehr]]|language=de|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429090345/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/einsaetze/einsatzzahlen?yw_contentURL=%2FC1256EF4002AED30%2FW264VFT2439INFODE%2Fcontent.jsp|archive-date=2011-04-29|url-status=live}}</ref> 2009లో రక్షణ మంత్రి '''కార్ల్-థియోడార్ జు గుట్టేన్బెర్గ్''' అఘనిస్తాన్‌లో పరిస్థితులు "యుద్ధం వలె" ఉన్నాయని వ్యాఖ్యానించారు. అయితే ఇంతకు ముందు "యుద్ధం" అనే మాటను వాడకుండా "స్థిరత్వం, పౌరజీవన పునర్నిర్మాణం"గా పేర్కొనేవారు.<ref>{{cite web| url = http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/1104/1224258027039.html| title = Taboo broken as minister says German troops at war| accessdate = 2009-11-08| author = Derek Scally| date = 2009-11-04| work = IRISHTIMES.com| quote = 'Certain traditional choices of words do not really work in the current situation. In parts of Afghanistan, there are, without question, conditions that are like a war,' said Mr zu Guttenberg yesterday.| archive-url = https://web.archive.org/web/20110218122627/http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/1104/1224258027039.html| archive-date = 2011-02-18| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bundesregierung.de/Content/DE/Interview/2009/11/2009-11-03-interview-guttenberg-bild.html| title = zu Guttenberg: Kriegsähnliche Zustände in Teilen Afghanistan (verbatim)| accessdate = 2009-11-20| date = 2009-11-03| work = Regierung online (Government Online)| publisher = [[Government of Germany]]|language=de| quote = zu Guttenberg: Ich will ganz offen sein. In Teilen Afghanistans gibt es fraglos kriegsähnliche Zustände (zu Guttenberg: I will be quite frank. In parts of Afghanistan, there are, without question, conditions like a war)| archive-url = https://web.archive.org/web/20110301181851/http://www.bundesregierung.de/Content/DE/Interview/2009/11/2009-11-03-interview-guttenberg-bild.html| archive-date = 2011-03-01| url-status = dead}}</ref> == గణాంకాలు == [[దస్త్రం:Population of German territories 1800 - 2000.JPG|thumbnail|1800-2000ల మధ్య జర్మనీ స్వాధీన ప్రాంతాల జనాభా, 1975-2000ల మధ్య వలస జనాభా.]] 82 మిల్లియన్ల మంది జనాభాతో యూరోపియన్ సమితిలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన దేశంగా జర్మనీ ఉంది. ఐరోపాలో ఫలదీకరణ శాతం అతితక్కువగా ఉన్న దేశాలలో జర్మనీ ఒకటిగా ఉంది. ఒక స్త్రీకి 1.41 నిష్పత్తిలో పిల్లలు ఉన్నట్టు లెక్కించారు. జర్మనీలో అనేక పెద్దనగరాలు ఉన్నాయి. ఎక్కువ [[జన సాంద్రత]] [[బెర్లిన్]], హాంబర్గ్, మ్యూనిచ్, [[కొలోన్]], ఫ్రాంక్ఫర్టు స్టుట్గార్టు నగరాలలో ఉంది. రైన్-రుహ్ర్ ప్రాంతం (12 మిల్లియన్లు) అతిపెద్ద పట్టణ ప్రాంతంగా విస్తరించింది. దీనిలో డుస్సెల్ డోర్ఫ్ (ఎన్‌ఆర్‌డబ్ల్యూ యొక్క రాజధాని), [[కొలోన్]] నగరాలు, ఎస్సెన్, డోర్ట్ముండ్, డుయిస్బుర్గ్, బోచుం ఉన్నాయి. [[దస్త్రం:Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg|ఎడమ|thumb|3.4 మిలియన్ ప్రజలతో బెర్లిన్ అతిపెద్ద నగరం.]] 2004 డిసెంబరు నాటికి దాదాపు ఏడుమిల్లియన్ల విదేశీ పౌరులు జర్మనీలో నమోదు చేయబడ్డారు. దేశాలో నివసిస్తున్న ప్రజలలో 19% మంది విదేశీ లేదా పాక్షికంగా విదేశీ సంతతికి చెందినవారు. విదేశీ సంతతికి చెందిన వారిలో ముసలి వారికన్నా యువకులు అధికంగా ఉన్నారు. జర్మన్ల యొక్క 30% మంది 15 సంవత్సరాల వయసుకలిగి ఉన్నారు, తల్లితండ్రులలో కనీసం ఒకరు విదేశంలో పుట్టారు. పెద్దనగరాలలో పిల్లలలో 60% మంది 5 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయసు కలిగిన వారు ఉన్నారు. వీరి తల్లితండ్రులలో కనీసం ఒకరు విదేశంలో పుట్టిన వారు ఉన్నారు.<ref>BiBB: [http://www.good-practice.de/zielgruppen_beitrag3533.php Menschen mit Migrationshintergrund – neue Definition, alte Probleme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916225128/http://www.good-practice.de/zielgruppen_beitrag3533.php |date=2008-09-16 }} 25 మే 2008న గ్రహింపబడినది.</ref> {{As of|2007}} వలసవచ్చిన [[చరిత్ర]]తో ఉన్న ప్రజల అతిపెద్ద జాతీయ సమూహం టర్కీ నుండి వచ్చింది (2.5 మిల్లియన్లు), [[ఇటలీ]] (761,000), [[పోలాండ్]] (638,000) దీనిని అనుసరించాయి.<ref>{{cite web| url = http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund/Tabellen/Content100/MigrationshintergrundStaatsangehoerigkeit,templateId=renderPrint.psml| title = Bevölkerung nach Migrationshintergrund| accessdate = 2009-12-07| publisher = German Federal Statistical Office|language=de| website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20101229095012/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund/Tabellen/Content100/MigrationshintergrundStaatsangehoerigkeit,templateId=renderPrint.psml| archive-date = 2010-12-29| url-status = live}}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి జనాభా నిధి జర్మనీను ప్రపంచవ్యాప్త అంతర్జాతీయ వలసలు అధికసంఖ్యలో జరిగిన దేశాల జాబితాలో జర్మనీ మూడవ స్థానంలో ఉంది. దాదాపు 5% (మొత్తం 191 మిల్లియన్లు) వలసలలో 10 మిల్లియన్లు (జర్మనీ జనాభాలో 12%) ఉంది.<ref>[http://www.unfpa.org/publications/detail.cfm?ID=294&amp;filterListType= స్టేట్ ఆఫ్ వరల్డ్ పాపులేషన్ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906005445/http://www.unfpa.org/publications/detail.cfm?ID=294&filterListType= |date=2006-09-06 }} యునైటెడ్ నేషన్స్ పాపులేషన్ ఫండ్. 2006. 2007-01-01 తిరిగి పొందబడినది.</ref> ఆశ్రయం, వలసల కారణంగా జర్మనీలో ముందుగా ఉన్న పరిమితంలేని చట్టాలకు వలసవచ్చినవారు ఆశ్రయంకోరే జర్మన్ [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] సంప్రదాయాన్ని అడిగే వారి సంఖ్య (ఎక్కువగా పూర్వ సోవియెట్ సమాఖ్య నుండి వచ్చారు) 2001 నాటినుంచీ క్రమంగా తగ్గిపోతోంది. పూర్తిగా లేదా గుర్తించదగేంత [[జర్మన్]] వంశస్థులను అతిపెద్ద సంఖ్యలో [[సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] (50 మిల్లియన్లు), [[బ్రెజిల్]] (5 మిల్లియన్లు), [[కెనడా]] (3 మిల్లియన్లు) ప్రజలు ఉన్నారు. దాదాపు 3 మిల్లియన్ల "అసిడ్లెర్"— సాంప్రదాయ జర్మన్లు, ముఖ్యంగా తూర్పు ఐరోపా, పూర్వ [[సోవియట్ యూనియన్]] నుండి వచ్చిన ప్రజలు 1987 నుండి తిరిగి జర్మనీలో స్థిరపడినారు. === మతం === [[దస్త్రం:Colognecathedralatnight.JPG|thumbnail|కుడి|upright|రైన్ నదివద్ద ఉన్న కొలోన్ కేతేడ్రాల్ UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రం.]] [[క్రైస్తవమతం]] అనేది జర్మనీలో అతిపెద్ద మతసాంప్రదాయంగా ఉంది. దీనిని 52 మిల్లియన్ల మంది అనుసరిస్తున్నారు (64%).<ref name="ekd">{{de icon}} {{cite web |url=http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |title=EKD-Statistik: Christen in Deutschland 2007 |publisher=Evangelische Kirche in Deutschland |date= |accessdate=2009-11-19 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430195847/http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead }}</ref><ref>{{de icon}} [http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html క్రిస్టెన్ యిన్ డుచ్లాండ్ 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430195847/http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |date=2011-04-30 }} ఇవాన్జెలిసిక్ కిర్చే ఇన్ డచ్ల్యాండ్;19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> వీరిలో 26.5 మిల్లియన్ల మంది ప్రొటెస్టంట్స్ (32.3%), 25.5 మిల్లియన్ల మంది కేథలిక్స్ (31.0%) ఉన్నారు.<ref>[http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm/ Religionen in Deutschland: Mitgliederzahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423033806/http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm |date=2008-04-23 }}(జర్మన్), Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst, 2009, May 05-30న గ్రహించబడినది.</ref> రెండవ అతిపెద్ద మతంగా [[ఇస్లాం]] ఉంది. దీనిని 4.3 మిల్లియన్ల మంది అనుసరిస్తున్నారు (5%)<ref>[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,632290,00.html జర్మనీ హాస్ 1 మిలియన్ మోర్ ముస్లిమ్స్ దేన్ ప్రీవిఎస్లీ థాట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304233338/http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,632290,00.html |date=2010-03-04 }}. స్పీగెల్ ఆన్లైన్. 2009 జూన్ 7</ref> తరువాత స్థానంలో ఉన్న [[బౌద్దమతము]], [[జుడాయిజం]]ను రెంటినీ 2,00,000 మంది అనుసరిస్తున్నారు (0.25%). [[జర్మనీలో హిందూమతం|హిందూమతంను]] 90,000 మంది (0.1%), సిక్కుమతాన్ని 75,000 (0.09%)మంది అనుసరిస్తున్నారు. జర్మనీలో మిగిలిన మతసంఘాలను అనుసరించేవారు 50,000 కన్నా తక్కువ (లేదా 0.05% కన్నా తక్కువ) మంది ఉన్నారు. ఇంచుమించు 24.4 మిల్లియన్ల జర్మన్లు (29.6%) ఏమతాన్ని అనుసరించని వారు (నాస్థికులు) ఉన్నారు. [[దస్త్రం:Frauenkirche interior 2008 001-Frauenkirche interior 2008 009.jpg|thumbnail|ఎడమ|డ్రెస్డెన్ లో ఫ్రాన్కిర్చీ లోపల.]] ఉత్తరం, తూర్పు ప్రాంతాలలో ప్రొటెస్టన్టిజం అనుసరిస్తున్న ప్రజలు కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. దక్షిణం, పడమర ప్రాంతాలలో రోమన్ కేథోలిజం కేంద్రీకృతమై ఉంది. ప్రస్తుతం ఉన్న [[పోప్]] బెనెడిక్ట్ XVI బవేరియాలో పుట్టారు. మతసంబంధం లేని ప్రజలు [[నాస్తికులు]] ఇంకా భౌతికవాదులుతో కలిపి, జనాభాలో 29.6% ఉంటారు. ప్రధానంగా వీరు మాజీ తూర్పు జర్మనీ అతిపెద్ద నగరప్రాంతాలలో అధికంగా ఉంటారు.<ref>{{de icon}} [http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm Religionen in Deutschland: Mitgliederzahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625100533/http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm |date=2008-06-25 }} Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst; 31 అక్టోబర్ 2009; 19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> 4.3 మిల్లియన్ల [[ముస్లిం]]లలో చాలామంది [[టర్కీ]] నుంచి వచ్చిన సున్నీస్, అలేవిటేస్ ఉన్నారు. కానీ చిన్న మొత్తంలో షి'ఇట్స్ కూడా ఉన్నారు.<ref>[https://web.archive.org/web/20080124090425/http://www.euro-islam.info/pages/germany.html Germany] Euro-Islam.info. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> దేశం మొత్తం జనాభాలో 1.7% మంది తమకితామే సాంప్రదాయ క్రైస్తవులుగా ప్రకటించుకున్నారు. సెర్బులు, [[గ్రీకు]]లు అసంఖ్యాకంగా ఉన్నారు.<ref name="ekd"/> ఐరోపాలో యూదుల జనాభా ఎక్కువ ఉన్న దేశంగా జర్మనీ మూడవ స్థానంలో ఉంది ([[ఫ్రాన్సు]], [[బ్రిటన్]] తర్వాత).<ref>బ్లేక్, మరియా. [http://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html ఇన్ నాజి క్రెడిల్, జర్మనీ మార్క్స్ జూయిష్ రేనైజాన్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905233159/http://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html|date=2008-09-05}} [[క్రిస్టియన్ సైన్సు మోనిటర్]]. నవంబర్ 10, 2007 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> 2004లో [[ఇజ్రాయిల్]] వలే జర్మనీలో కూడా పూర్వ సోవియెట్ గణతంత్రాల నుండి రెండు రెట్ల యూదులు స్థిరపడ్డారు. దీనివలన మొత్తం యూదుల జనాభా 2,00,000పైన చేరింది. ఇది జర్మనీ పునరేకీకరణ అయ్యేముందు పోలిస్తే 30,000 ఉంది. యూదుల జనాభా ఉన్న పెద్ద నగరాలలో[[బెర్లిన్]], ఫ్రాంక్ఫర్ట్, మ్యూనిచ్ ఉన్నాయి.<ref>[http://www.eurojewcong.org/ejc/news.php?id_article=81 ది జ్యుయిష్ కమ్యునిటీ అఫ్ జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831192908/http://www.eurojewcong.org/ejc/news.php?id_article=81 |date=2006-08-31 }} యురోపియన్ జ్యుయిష్ కాంగ్రెస్. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> దాదాపు 2,50,000 మంది ఉత్సాహవంతులైన భౌద్దమతస్తులు జర్మనీలో నివసిస్తున్నారు. దానిలో 50% మంది [[ఆసియా]]నుండి వలసవచ్చిన వారు ఉన్నారు.<ref>{{de icon}} [[డై జైట్]] 12/07, పేజి 13</ref> ఇక్కడ కొన్ని [[జర్మనీలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా|హిందూ దేవాలయాలు]] ఉన్నాయి. యూరో బారోమీటర్ ఎన్నిక 2005 ప్రకారం, జర్మన్ పౌరులలో 47% మంది "దేవుడున్నాడని నేను నమ్ముతున్నాను" అనే ప్రవచనాన్ని అంగీకరించారు. అయితే 25% మంది "ఏదో ఒకవిధమైన శక్తి లేదా జీవిత బలం ఉందని నేను నమ్ముతున్నాను" అని నమ్మారు. 25% మంది "ఏవిధమైన శక్తి, దేవుడు, లేదా జీవిత బలం ఉందని నేను నమ్మడం లేదు " అని చెప్పారు.<ref name="EUROBAROMETER">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 (page 11)|accessdate=2007-05-05|format=PDF|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915153006/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|archive-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref> === భాషలు === [[దస్త్రం:Knowledge German EU map.png|thumbnail|EU దేశాలలో జర్మన్ గురించి జ్ఞానం.]] జర్మనీలో జర్మనీ భాష అధికార భాషగా ఉంది. ఇది అధిక సంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాషగా ఉంది.<ref name="Eurobarometer Languages"/> ఇది ఐరోపా సమాఖ్యలోని 23 అధికారిక భాషలలో ఒకటిగానూ ఆంగ్లం, ఫ్రెంచులతో పాటు యూరోపియన్ కమిషన్ వ్యావహారిక భాషలలో ఒకటిగానూ ఉంది. జర్మనీలో గుర్తింపు పొందిన స్థానిక అల్పసంఖ్యాకుల భాషలుగా డానిష్, సోర్బియన్, రొమానీ, ఫ్రిజియన్ ఉన్నాయి. ఇవి అధికారికంగా ఇ సి ఆర్ ఎమ్ ఎల్ చే రక్షింపబడతాయి. టర్కిష్, పోలిష్,బాల్కన్ భాషలు, రష్యన్ అధికంగా వాడబడే వలసభాషలుగా ఉన్నాయి. పశ్చిమ జర్మనీ భాష ప్రామాణికమైనది. ఇది [[ఇంగ్లీష్]], డచ్, ఫ్రిజియన్ భాషలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగిన భాషగా వర్గీకరించబడింది. దీనికి కొంతవరకు [[తూర్పు]] (ప్రస్తుతం లేనిది) ఉత్తర జర్మనీ భాషలతో సంబంధం ఉంది. చాలా వరకు జర్మన్ శబ్దాలు భారతీయ-ఐరోపా భాష కుటుంబం నుండి ఉద్భవించాయి.<ref name="Many tongues, one family">{{cite web|title=Many tongues, one family. Languages in the European Union|publisher=[[Europa (web portal)]]|author=[[European Commission]]|year=2004|url=http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf|format=PDF|accessdate=2007-02-03|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430202922/http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf|archive-date=2011-04-30|url-status=live}}</ref> స్వల్ప సంఖ్యలో కొన్ని పదాలు [[లాటిన్]], గ్రీకు నుండి ఉద్భవించాయి. చాల కొద్ది పదాలు [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచ్]] నుండి, ఇటీవలి కాలంలోని పదాలు ఇంగ్లీష్ ( డెన్గ్లిష్ గా పిలువబడుతోంది) నుండి ఉద్భవించాయి. జర్మన్ భాషను లాటిన్ అక్షరమాల ఉపయోగించి రాస్తారు. 26 ప్రామాణిక అక్షరాలతో పాటు, జర్మన్ అచ్చులు మూడు - ఉమ్లుత్స్ - ఉన్నాయి. అవి ä, ö,, ü, వాటితో పాటు ఎస్జేట్ లేదా ''స్చార్ఫెస్ S'' (''షార్ప్ s'' ) ఇది "ß"గా వ్రాయబడుతుంది. ప్రామాణిక జర్మనీ విధాల నుండి జర్మనీ మాండలికాలు విభిన్నంగా ఉంటాయి. ఈ జర్మన్ మాండలికాలు సాంప్రదాయ స్థానిక విధానాల ఉనికి విభిన్న జర్మనీ తెగలకు చెందినది. ఇవి ప్రామాణిక జర్మన్ నుండి [[పదజాలం]], స్వర శాస్త్రము, వాక్య నిర్మాణం తరచూ భిన్నంగా ఉండటం వలన, కేవలం ప్రామాణిక జర్మనీ మాత్రమే తెలిసిన వారికి అంత సులభంగా అర్ధం కావు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 100 మిలియన్ల మంది స్వదేశీయులు జర్మనీ మాట్లాడుతుండగా 80 మిలియన్ల మంది స్వదేశస్థులు-కానివారు.<ref name="natgeo2006">{{cite book|title=National Geographic Collegiate Atlas of the World|publisher=R.R Donnelley & Sons Company|year=2006|isbn=978-0-7922-3662-7|location=Willard, Ohio|pages=257–270|authorlink=National Geographic}}</ref> ఐరోపా సమాఖ్యలో సుమారు 90 మిలియన్ల (18%) మంది ప్రజలకు జర్మనీ ప్రధాన భాషగా ఉంది. 67% జర్మన్ ప్రజలు ఏదో ఒక విదేశీ భాషను, 27% మంది ప్రజలు వారి స్వభాష కాక రెండు ఇతర భాషలలో సమాచార ప్రసారం చేయగలరు.<ref name="Eurobarometer Languages">{{cite web|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)|publisher=[[Europa (web portal)]]|author=[[European Commission]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|format=PDF|accessdate=2007-02-03|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414102658/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|archive-date=2016-04-14|url-status=live}}<br />{{cite web|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary)|publisher=[[Europa (web portal)]]|author=[[European Commission]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2007-02-03|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430202903/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|archive-date=2011-04-30|url-status=live}}</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:S-Klasse W221.jpg|thumbnail|2007లో వస్తువుల ఎగుమతిలో ప్రపంచంలో ప్రధానమైన దేశం జర్మనీ.]] జర్మనీ [[ఐరోపా]]లో అతి పెద్ద దేశీయ ఆర్థికవ్యవస్థగా ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నామమాత్ర జిడిపి ద్వారా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. 2008లో జిడిపి (పిపిపి) 5 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html Rank Order – GDP (పర్చేసింగ్ పవర్ పారిటీ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |date=2011-06-04 }} CIA ఫాక్ట్ బుక్ 2005. 31 డిసెంబర్ 2006న పొందబడినది.</ref> [[పారిశ్రామికీకరణ]] యుగం నుండి ఈ దేశం ఒక చోదకశక్తిగా, నవయుగ రూపకర్తగా ఉంది. ఆర్థికవ్యవస్థ ప్రపంచీకరణతో మరింత ప్రయోజనకరంగా మారింది. 2006లో $1.133 ట్రిలియన్ల ఎగుమతులతో (యూరోజోన్ దేశాలతో కలిపి) జర్మనీకి, ప్రపంచపు అత్యుత్తమ ఎగుమతిదారు దేశంగా €165 బిలియన్ల వర్తకపు మిగులు ఉంది.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4692638.stm జర్మన్ ట్రేడ్ సర్ప్లస్ హిట్స్ రికార్డ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923195031/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4692638.stm|date=2008-09-23}}, [[BBC]], 8 ఫిబ్రవరి 2006, తిరిగి పొందబడింది 3 జనవరి 2007.</ref> మొత్తం జిడిపిలో సేవల రంగం 70%, పారిశ్రామిక రంగం 29.1%, వ్యవసాయ రంగం 0.9% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. ఇంజనీరింగ్ రంగంలో ఉత్పత్తి అధికంగా చేస్తూ ఉంది. ప్రత్యేకించి ఆటోమొబైల్, యంత్రాలు, లోహాలు, రసాయన వస్తువులు ఉత్పత్తులు అధికంగా ఉన్నాయి.<ref name="CIA"/> గాలి మరలు సౌరశక్తి సాంకేతికతల ఉత్పత్తిలో జర్మనీ ప్రపంచంలోనే ప్రథమస్థానంలో ఉంది. హనోవర్, ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బెర్లిన్ వంటి అనేక జర్మనీ నగరాలలో అతిపెద్ద సాంవత్సరిక అంతర్జాతీయ వర్తక ప్రదర్శనలు, సమావేశాలు నిర్వహించబడతాయి.<ref>[http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html విండ్ పవర్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210163253/http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html |date=2006-12-10 }} ఫెడరల్ మినిస్ట్రీ అఫ్ ఎకనామిక్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (జర్మనీ) తిరిగి పొందబడింది 30 నవంబర్ 2006.</ref> [[దస్త్రం:FrankfurterPanorama.JPG|thumbnail|ఎడమ|ఫ్రాంక్ఫర్ట్ ఒక పెద్ద ఆర్థికకేంద్రం, ఐరోపా సెంట్రల్ బ్యాంక్ ప్రధానకేంద్రం,, ప్రపంచ వైమానిక కేంద్రం.]] ఆదాయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకొని స్టాక్ మార్కెట్ జాబితాలో చేర్చబడిన [[ప్రపంచము]]లోని 500 అతిపెద్ద సంస్థలలో 37 సంస్థలు జర్మనీలో కేంద్ర కార్యాలయాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. 2007లో పది అతిపెద్ద కంపెనీలలో డైమ్లేర్, వోక్స్ వాగెన్, అల్లియంజ్ (అత్యంత లాభదాయకమైన సంస్థ), సీమెన్స్, డ్యూయిష్ బాంక్ (2వ పెద్ద లాభదాయక సంస్థ), ఇ.ఆన్, డ్యూయిష్ పోస్ట్, డ్యూయిష్ టెలికొమ్, మెట్రో, బిఎ.ఎస్‌ఎఫ్ ఉన్నాయి.<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/Germany.html గ్లోబల్ 500 జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921084908/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/Germany.html |date=2008-09-21 }}, సిఎన్‌ఎన్ మనీ, తిరిగి పొందబడింది 26 నవంబర్ 2007.</ref> అతి పెద్ద యజమానులలో డ్యూయిష్ పోస్ట్, రాబర్ట్ బాష్ జిఎమ్‌బిహెచ్,, ఎడేక ఉన్నాయి.<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/performers/companies/biggest_employers/index.html గ్లోబల్ 500 బిగ్గెస్ట్ ఎమ్ప్లాయెర్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918023915/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/performers/companies/biggest_employers/index.html |date=2008-09-18 }}, CNN మనీ,26 నవంబర్ 2007 గ్రహింపబడినది.</ref> ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రపంచ బ్రాండు సంస్థలైన మెర్సిడెస్ బెంజ్, ఎస్‌ఎపి, బిఎమ్‌డబ్ల్యూ, [[అడిడాస్]], [[ఆడి]], పోర్షే, వోక్స్ వాగెన్, నివియ ఉన్నాయి.<ref>[https://web.archive.org/web/20080106165521/http://bwnt.businessweek.com/brand/2006/ The 100 Top Brands 2006], బిజినెస్ వీక్, 26 నవంబర్ 2007న గ్రహింపబడినది.</ref> జర్మనీ మరింత సన్నిహిత ఐరోపా ఆర్థిక, రాజకీయ సమైక్యతకు చిహ్నంగా ఉంది. ఐరోపా సమాఖ్య (ఇయు) సభ్యదేశాల మధ్య ఒప్పందాలు ఐరోపా సమాఖ్య సమైక్య విపణి శాసనంపై ఆధారపడి దాని వాణిజ్య విధానాలు అధికరిస్తోది. జర్మనీ సాధారణ ఐరోపా ద్రవ్యమైన [[యూరో]]ని ఉపయోగిస్తుంది. దీని ద్రవ్య విధానం ఫ్రాంక్ఫర్ట్ లోని యూరోపియన్ కేంద్ర బాంకుచే తయారుచేయబడుతుంది. 1999కి ముందు అధికారిక ద్రవ్యం డ్యుయిష్ మార్కు ఉండేది. 1999 జనవరి 1 నుండి ఇది యూరోతో ఒక యూరో 1.95583 [[జర్మన్]] మార్కులుగా గణించబడి మార్పు చేయబడింది. నిజమైన [[యూరో]] నాణెములు, బాంకు నోట్లు 2002 జనవరి 1 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి. 1990లో జర్మనీ పునరేకీకరణ తరువాత కూడా జీవన ప్రమాణం, సాంవత్సరిక ఆదాయం ప్రముఖంగా పూర్వపు పశ్చిమ జర్మనీ రాష్ట్రాలలో ఎక్కువగా ఉన్నాయి.<ref name="FR">బెర్గ్, ఎస్., వింటర్, ఎస్., వాస్సేర్మన్న్, ఏ.[http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,373639,00.html ది ప్రైస్ అఫ్ ఏ ఫైల్డ్ రియునిఫికేషణ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071120093208/http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,373639,00.html |date=2007-11-20 }} స్పెగెల్ ఆన్లైన్ ఇంటర్నేషనల్. 5 సెప్టెంబర్ 2005. 28 నవంబర్ 2006న గ్రహింపబడినది.</ref> తూర్పు జర్మనీ ఆధునికీకరణ ఒక దీర్ఘకాల ప్రక్రియగా 2019 వరకూ కొనసాగుతుంది. ప్రతి సంవత్సరం పశ్చిమం నుండి తూర్పుకు $80 బిలియన్ల మార్పిడులు ఉంటాయి. 2005 నుండి నిరుద్యోగిత రేటు స్థిరంగా తగ్గి 2008 జూన్ నాటికి 15-సంవత్సరాల అత్యల్పస్థాయి 7.5%కి చేరుకుంది.<ref>{{de icon}} [https://web.archive.org/web/20081220113203/http://www.tagesschau.de/wirtschaft/arbeitslosenzahlen10.html Zahl der Arbeitslosen sinkt weiter] Tagesschau, 1 జూలై 2008.</ref> ఈ శాతం పూర్వపు పశ్చిమ జర్మనీలో 6.2% నుండి పూర్వపు తూర్పు జర్మనీలో 12.7% వరకూ ఉంది. ప్రపంచ, ఐరోపా తరుగుదల చక్రాన్ని అనుసరించి 2008 రెండవ, మూడవ త్రైమాసికాలలో జర్మనీ నామమాత్ర జి.డి.పి దేశాన్ని సాంకేతికంగా తిరోగమన దశలో పెట్టింది.<ref>{{cite news | url= http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/14/oecd-recession-germany-inflation-deflation | title= Germany officially in recession as OECD expects US to lead recovery | publisher= The Guardian | date= 14 November 2008 | work= | access-date= 18 జనవరి 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20101215030648/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/14/oecd-recession-germany-inflation-deflation | archive-date= 15 డిసెంబరు 2010 | url-status= live }}</ref> 2009 జనవరిలో జర్మనీ ప్రభుత్వం కృంగిపోతున్న అనేక రంగాల [[రక్షణ]]కు, తద్వారా నిరుద్యోగితా రేటు తరుగుదలకు ఏంజెలా మెర్కెల్ నేతృత్వంలో €50 బిలియన్ల ($70 బిలియన్ల) ఆర్థిక పునరుద్ధరణ ప్రణాళికను ఆమోదించింది.<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan|title=Germany agrees on 50-billion-euro stimulus plan|date=2009-01-06|work=|access-date=18 జనవరి 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204023836/http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan|archivedate=4 డిసెంబరు 2010|publisher=France 24}}</ref> === వ్యవస్థాపన === [[దస్త్రం:Two Ships-Hamburg.jpg|కుడి|thumbnail|హాంబర్గ్ నౌకాశ్రయం ఐరోపాలోని రెండవ అతిపెద్ద ఓడరేవు.]] భౌగోళికంగా ఐరోపా కేంద్రబిందువుగా ఉన్న కారణంగా జర్మనీ ఒక రవాణా కేంద్ర స్థానంగా ఉంది . ఇది దాని ఆధునిక ప్రయాణ సాధనాలలో ప్రతిబింబిస్తుంది. విస్తృతమైన వాహనమార్గం (ఆటోబహన్) వ్యవస్థ ప్రపంచంలో మూడవ అతి పెద్ద నిడివిగలదిగా ఉంది. ఇది అన్ని ముఖ్య మార్గాలలో ఒకే విధమైన పరిమితిని కలిగిలేదు. జర్మనీ బహుళ కేంద్ర వ్యవస్థ కలిగిన అధిక-వేగ రైళ్ళను నెలకొల్పింది. ఇంటర్సిటీ ఎక్స్ ప్రెస్ లేదా ''ఐసి్‌ఇ'' డచే బాన్ అత్యంత ఆధునిక సేవా విభాగంగా ఉంది. ఇది అనేక జర్మనీ నగరాలకు, పరిసర దేశాలలోని గమ్యాలకు కూడా సేవలను అందిస్తుంది. ఈ [[రైలు]] అత్యధిక [[వేగం]] గంటకు 160;కిమీ నుండి 300 కిమీ మధ్య మారుతూ ఉంటుంది. 30-నిమిషాలు, గంట, లేదా రెండు-గంటల వ్యవధిలో రైళ్ళు ఉంటాయి.<ref>{{de icon}} [https://web.archive.org/web/20070809140315/http://www.db.de/site/bahn/de/unternehmen/investor__relations/finanzberichte/geschaeftsbericht/geschaeftsbericht__2006.html Geschäftsbericht 2006 der Deutschen Bahn AG], [[Deutsche Bahn]], 19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> [[దస్త్రం:ICE 3M KRM.jpg|thumbnail|ఎడమ|ICE 3 రైలు.]] జర్మనీ ప్రపంచంలో 5 వ పెద్ద శక్తి వినియోగదారు దేశంగా ఉంది. 2002లో దాని ప్రాథమిక శక్తిలో మూడింట-రెండువంతులు దిగుమతి చేసుకొనబడింది. అదే సంవత్సరంలో జర్మనీ ఐరోపాలో అతి పెద్ద విద్యుచ్ఛక్తి వినియోగాదారుగా ఉంది. దీని మొత్తం వినియోగం 512.9 టెరావాట్-గంటలు. శక్తి పరిరక్షణను పెంపొందించడం, సౌర శక్తి,వాయు శక్తి, బయోమాస్,[[జలవిద్యుత్]], భూఉష్ణ శక్తి వంటి తరగని శక్తి వనరుల అభివృద్ధికి ప్రభుత్వ విధానం దోహదపడుతుంది. శక్తిని ఆదాచేసే పద్ధతుల అమలు మూలంగా 1970ల ప్రారంభం నుండి శక్తి నైపుణ్యత మెరుగుపడుతూ వస్తోంది. 2050 నాటికల్లా దేశపు శక్తి అవసరాలలో సగభాగం తరగని శక్తివనరుల నుండే పొందాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యం నిర్దేశించుకుంది. 2000లో ప్రభుత్వం జర్మనీ అణుశక్తి పరిశ్రమ కలిసి 2021 నాటికి అన్ని అణుశక్తి కర్మాగారాలు పూర్తిచేయాలని అంగీకారానికి వచ్చాయి.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm జర్మనీ స్ప్లిట్ ఓవర్ గ్రీన్ ఎనేర్జీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319122219/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm |date=2011-03-19 }}, BBC, 13 ఏప్రిల్ 2007న పొందబడినది.</ref> తరగనివనరుల శక్తి ఇప్పటికీ శక్తి వినియోగంలో స్వల్ప పాత్రనే పోషిస్తోంది. 2006లో శక్తి వినియోగం ఈక్రింది వనరులనుండి ఈవిధంగా లభ్యమైంది: ఇంధన నూనెలు (35.7%); బొగ్గు,లిగ్నైటుతో కలిపి (23.9%); సహజవాయువు (22.8%); అణుశక్తి (12.6%); జల, వాయు విద్యుత్తు (1.3%); ఇతరములు (3.7%). ఏమైనప్పటికీ విద్యుత్తు పంపిణీలో తరగని శక్తి వనరుల భాగం వేగంగా పెరుగుతూ 2007 నాటికి 14%కి చేరింది. జర్మనీ ప్రభుత్వం ఈభాగం 2020 నాటికి 27%కి పెంచాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించు కుంది. == విజ్ఞానశాస్త్రం == జర్మనీ అనేక శాస్త్రీయ రంగాలలో అత్యంతకీర్తి గడించిన పరిశోధకులకు నిలయంగా ఉంది.103 మంది జర్మన్ ప్రసిద్దులకు [[నోబెల్ బహుమతి]] బహుకరించబడింది. ఆధునిక [[భౌతికశాస్త్రం]] స్థాపనకు ఆల్బర్ట్ ఐన్స్టీన్, మాక్స్ ప్లాంక్ చేసిన కృషి చాలా ముఖ్యమైనది. దీనిని తర్వాత వెర్నెర్ హెసెన్బెర్గ్, మాక్స్ బోర్న్ అభివృద్ధి చేశారు.<ref>రోబెర్ట్స్, జే. ఎం. ''ది న్యూ పెంగ్విన్ హిస్టరీ అఫ్ ది వరల్డ్'' , పెంగ్విన్ హిస్టరీ, 2002. పేజీలు. 1014. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> వీరు హెర్మన్ వోన్ హేల్మ్హొల్ట్జ్, జోసెఫ్ వోన్ ఫ్రున్హోఫెర్, గాబ్రిఎల్ డానియెల్ ఫారెన్హీట్ వంటి భౌతికవేత్తల ముందరివారు. విల్హేల్మ్ కన్రాడ్ రాంట్జెన్ ఎక్స్-రేలను కనుగొన్నారు.ఇవి పలు జర్మన్ భాషలలో ''రాంట్జెన్స్ట్రాహ్లెన్'' (రాంట్జెన్-రేస్) అని పిలవబడతాయి. ఈ సాఫల్యం అతనిని 1901లో మొదటిసారి భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి విజేతగా చేశాయి.<ref>[http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 ది అల్ఫ్రెడ్ బి. నోబెల్ ప్రైజ్ విన్నర్స్, 1901–2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210025438/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 |date=2010-02-10 }} హిస్టరీ ఛానల్ ఫ్రొం ''ది వరల్డ్ అల్మానాక్ అండ్ బుక్ అఫ్ ఫాక్ట్స్'' 2006. 2007-01-02న గ్రహించబడినది.</ref> అంతరిక్ష ఇంజనీర్ వెర్న్హెర్ వోన్ బ్రున్ మొదటి అంతరిక్ష నౌకను అభివృద్ధి. ఆయన నాసాలో ప్రముఖమైన సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. ఇంకా సాటర్న్ వి అనే చంద్ర నౌక అభివృద్ధి చేయడం యు.ఎస్ అపోలో ప్రోగ్రాం సఫలంకావడానికి మార్గం సుగమం అయింది. విద్యుదయస్కాంత వికిరణ సమితిలో ఆధునిక టెలికమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి హెయిన్రిచ్ రుడోల్ఫ్ హెర్ట్జ్ కృషి చాలా ముఖ్యమైనది. 1879లో లీప్జిగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో మొదటి పరిశోధనాశాల నిర్మాణం ద్వారా మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని స్వతంత్రమైన అనుభవ ఆధార శాస్త్రంగా స్థాపించటంతో విల్హేల్మ్ వున్ద్ట్ ఖ్యాతి గడించారు. ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త, పరిశోధకుడు అయిన అలెగ్జాండర్ వోన్ హుమ్బోల్ద్ట్ కృషి జీవ భూగోళశాస్త్రానికి పునాది వంటిది.<ref>[https://web.archive.org/web/20070807011540/http://www.eaglehill.us/ahumb.html ది నాచురల్ హిస్టరీ లెగసి ఆఫ్ అలేక్జాన్డెర్ వాన్ హుమ్బోల్ద్ (1769 నుండి 1859)], హుమ్బోల్ద్ ఫీల్డ్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ అండ్ ఈగిల్ హిల్ ఫౌండేషన్. 2007-01-02న గ్రహింపబడినది.</ref> [[దస్త్రం:Cleanroom1.jpg|thumbnail|ఎడమ|స్టట్గార్ట్ లో సూక్ష్మ ఎలక్ట్రానిక్ తయారీకి విశాలమైన శుభ్రమైన గదుల సముదాయం]] అనేకమంది ప్రఖ్యాతిగాంచిన గణితశాస్త్రవేత్తలు జర్మనీలో జన్మించారు, వీరిలో కార్ల్ ఫ్రెడరిక్ గస్స్, డేవిడ్ హిల్బెర్ట్, బెర్నహార్డ్ రీమాన్, గాట్ఫ్రైడ్ లేబ్నిజ్, కార్ల్ వేర్స్ట్రాస్, హెర్మన్ వెల్ ఉన్నారు. జర్మనీ, ఐరోపాలో కదిలే మాదిరి ముద్రణను కనుగొన్న జోహాన్స్ గూటెన్బర్గ్; జీగర్ లెక్కింపు సృష్టికర్త హన్స్ జీగర్, మొట్ట మొదటి స్వయం చలిత డిజిటల్ కంప్యూటర్ను నిర్మించిన కొనార్డ్ జూస్ వంటి అనేకమంది ప్రసిద్ధిగాంచిన ఆవిష్కర్తలు, ఇంజనీర్ లకు నిలయంగా ఉంది.<ref>హోర్స్ట్, జూస్. [http://www.epemag.com/zuse/ ది లైఫ్ అండ్ వర్క్ ఆఫ్ కొన్రాడ్ జూస్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418164050/http://www.epemag.com/zuse/ |date=2010-04-18 }} ఎవిరిడే ప్రాక్టికల్ ఎలక్ట్రోనిక్స్(EPE) ఆన్లైన్. 2007-01-02 గ్రహింపబడినది.</ref> కౌంట్ ఫెర్డినాండ్ వాన్ జెప్పెలిన్, ఓట్టో లిలిఎన్తాల్, గొట్లిఎబ్ దైమ్లేర్, రుడోల్ఫ్ డీజిల్, హుగో జూన్కేర్స్, కార్ల్ బెంజ్ వంటి జర్మన్ ఆవిష్కర్తలు, ఇంజనీర్లు, పారిశ్రామిక వేత్తలు ఆధునిక స్వయంచాలిత [[వాయువు (భౌతిక శాస్త్రం)|వాయువు]] రవాణా సాంకేతికత రూపొందడంలో సహాయపడ్డారు.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html ఆటోమొబైల్.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029081248/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html |date=2009-10-29 }} మైక్రోసాఫ్ట్ ఎన్కార్టా ఆన్లైన్ ఎన్సైక్లోపెడియా 2006. 2007-01-02న గ్రహింపబడినది. 2009-10-31 తిరిగి పొందబడినది.</ref><ref>[http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm ది జెప్పెలిన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm |date=2011-05-01 }} U.S. సేన్టేన్నియాల్ ఆఫ్ ఫ్లైట్ కమిషన్. 2007-01-02న గ్రహించబడినది.</ref> జర్మనీలోని ముఖ్యమైన పరిశోధనా సంస్థలలో మాక్స్ ప్లాంక్ సొసైటీ, హేల్మ్ హొల్ట్జ్-గేమేఇన్స్చఫ్ట్, ఫ్రున్హోఫెర్ సొసైటీ ఉన్నాయి. అవి [[విశ్వవిద్యాలయం]] వ్యవస్థకు స్వతంత్రంగా లేదా బాహ్యంగా అనుసంధానింపబడి శాస్త్ర ప్రక్రియకు చెప్పుకోదగినంతగా తోడ్పడుతున్నాయి. ప్రతి సంవత్సరం పదిమంది శాస్త్రవేత్తలకు, విద్యావేత్తలకు గౌరవ ప్రథమైన గాట్ఫ్రైడ్ విల్హేల్మ్ లేబ్నిజ్ [[బహుమతి (ప్రైజ్)]] ప్రదానం చేయబడుతుంది. ప్రతి బహుమానానికీ €2.5 మిలియన్ల గరిష్ఠ మొత్తంతో ఇది ప్రపంచంలో అత్యధిక నిధి కలిగిన పరిశోధనా బహుమానాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>[http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html గొట్ట్ఫ్రెడ్ విల్హేల్మ్ లైబ్నిజ్ ప్రైజ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621091621/http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html |date=2008-06-21 }}, DFG, మార్చ్12, 2007</ref> == విద్య == జర్మనీలో విద్యావిధానం ప్రాథమికంగా సమాఖ్య రాష్ట్రాలలో ఒక్కొక రాష్ట్రానికి ఒక్కొక విధానం ఉంటుంది. అయితే సమాఖ్య ప్రభుత్వం స్వల్ప పాత్రను పోషిస్తుంది. ఇష్టాంసారంగా ఎన్నుకునే శిశుకేంద్ర విద్య మూడు నుంచి ఆరు సంవత్సరాల వయసు ఉన్న పిల్లలందరికీ అందించబడుతుంది. తర్వాత కనీసం తొమ్మిసంవత్సారాల వరకూ నిర్బంధ పాఠశాలా విధానం ఉంటుంది. ప్రాథమిక విద్య సాధారణంగా నాలుగు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. ప్రజా పాఠశాలలు ఈ స్థాయిలో ఉండవు.<ref name="ED">{{PDFlink|[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Germany.pdf Country profile: Germany]|177&nbsp;KB}} U.S. లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్. డిశెంబర్ 2005. 2006-12-04 న గ్రహించబడినది.</ref> దీనికి విరుద్దంగా [[మాధ్యమిక విద్య]]లో అధ్యాపకుని సిఫారుసులచే నిర్ణయించబడిన విద్యార్థిసామర్ధ్యం మీద ఆధారపడి మూడు రకాల సాంప్రదాయ పాఠశాలలు ఉన్నాయి: ''జిమ్నాజియం''లో అత్యంత అసాధారణమైన పిల్లలు నమోదుకాబడతారు. వీరిని విశ్వవిద్యాలయ చదువుల కోసం తయారుచేస్తారు. ఆ రాష్ట్రం మీద ఆధారపడి ఈ అభ్యాసం ఎనిమిది లేదా తొమ్మిది సంవత్సరాలు ఉంటుంది. ''రియల్స్‌ఛ్లె'' మధ్యస్తంగా ఉన్న విద్యార్థుల సామర్ధ్యం అధికరించడానికి సహకరిస్తుంది. ఇది ఆరు సంవత్సరాలు కొనాసగుతుంది. ''హుప్ట్ స్చులె'' విద్యార్థులను వృత్తివిద్య కోసం తయారుచేస్తుంది. [[దస్త్రం:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|thumbnail|ఎడమ| హీడెల్బెర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం 1386లో స్థాపించబడింది.]] 1960ల నాటినుంచీ ''గేసంట్స్చులె''లో (విశాలమైన పాఠశాల) మాధ్యమిక విద్యను సంఘటితం చేయటానికి ఒక సంస్కరణ ఉద్యమ ప్రయత్నం జరిగింది. అయినప్పటికీ వర్గీకరణ స్థాయి దాటిరాకపోక గేసంట్స్చులే కేవలం నాల్గవ రకం మాధ్యమిక పాఠశాల అయ్యింది. దాదాపు 2000 నుంచి వెస్ట్ జర్మన్ లాన్డెర్ వారి పాఠశాల విధానాన్ని రెండు లేదా మూడు స్థాయిలలో సులభతరం చేశారు. ఉద్దేశాలు: 1990లలో తూర్పు జర్మనీ ఉదాహరణలో పునఃవిలీనం తరువాత రెండు-స్థాయిల పాఠశాల విధానం స్థాపింపబడింది. 2001లో " ప్రోగ్రాం ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ స్టూడెంట్ అసెస్మెంట్ (పీఇఎస్‌ఎ)" మొదటిసారిగా ప్రచురించారు. ఇది గతంలో ఉన్న పాఠశాల విధానం వర్గీకరణ, సాంఘిక ఎంపికల గురించి ఒక దేశవ్యాప్త చర్చ జరగడానికి ప్రేరణ కలిగించింది. ఇది ప్రధానంగా వలసవచ్చిన కుటుంబాల విద్యార్థుల కొరకు ఏర్పరచబడింది. నగర లోపల ఉన్న హుప్‌ట్సుచ్‌లెన్ చాలా నిరుపయోగకరంగా ఉన్నాయని భావించబడ్డాయి. ముఖ్యనగరాల వెలుపల జనాభా తగ్గిపోతోంది. అందు వలన మూడు-లేదా నాలుగు స్థాయిల పాఠశాల విధానం కొనసాగించటం అసాధ్యంగా ఉంది. శిక్షణ ''దులే ఆస్బిల్డుంగ్'' ("డ్యువల్ ఎడ్యుకేషన్") అని పిలవబడే ఒక ప్రత్యేకమైన విధానంలోని వృత్తివిద్యా శిక్షణ విద్యార్థులు ఒక సంస్థలో అలానే రాష్ట్రంచే నడపడుతున్న వృత్తివిద్యా పాఠశాలలో నేర్చుకొనటానికి అనుమతిస్తుంది. జర్మనీ లోని విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశించటానికి ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థులు సాధారణంగా ''అబిటుర్'' పరీక్ష రాయవలసి ఉంటుంది. ఇది యుకె లోని ఎ-స్థాయిల వంటిది. ఇది 18 లేదా 19 సంవత్సరాల వయసులో విలక్షణంగా ''జిమ్నాసియం''లో అభ్యసించబడుతుంది. అయినప్పటికీ విద్యార్థులు వృత్తివిద్యా పాఠశాల నుంచి డిప్లొమా పొందినవారు కొన్ని కచ్చితమైన విషయాలలో మెట్రిక్యులేషన్‌కు దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. జర్మనీ విశ్వవిద్యాలయాలు అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపుపొందాయి. ఉన్నతవిద్యా ప్రమాణాలను దేశంలో సూచిస్తున్నాయి. 2008 కొరకు ఎఆర్డబ్ల్యూ ఇచ్చిన శ్రేణులలో ప్రపంచంలో ప్రథమస్థానంలో ఉన్న 100 విశ్వవిద్యాలయాలలో ఆరు జర్మనీలోనే ఉన్నాయి. 200లలో 18 ఉన్నాయి.<ref name="ARWU">{{cite web|title=Top 100 World Universities|publisher=[[Academic Ranking of World Universities|ARWU]]|url=http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A(EN).htm|accessdate=2009-03-14|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822124509/http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A%28EN%29.htm|archive-date=2008-08-22|url-status=dead}}</ref> దాదాపు అన్ని జర్మన్ విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రభుత్వ సంస్థలుగా ఉన్నాయి. (ప్రైవేటుపరం కానివి, ప్రతిఒక్క విద్యార్థినుంచి ఒక్క వీటిలో శిక్షణా కాలానికి రుసుము €50–500 వరకూ సేకరిస్తారు. == సంస్కృతి == [[దస్త్రం:Beethoven.jpg|thumbnail|కుడి|upright|లుడ్విగ్ వాన్ బీతొవెన్ (1770–1827), సంగీత కారుడు.కుడి |140px]] జర్మనీని చారిత్రాత్మకంగా ''దాస్ ల్యాండ్ దేర్ డిచ్టెర్ ఉండ్ డెన్కెర్ '' (కవుల, ఆలోచనావాదుల భూమి)గా పిలవబడుతుంది.<ref>వాస్సేర్, జెరెమి. [http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html స్పాజిల్ వెస్టర్న్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427053606/http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html |date=2011-04-27 }} స్పీజేల్ ఆన్లైన్ ఇంటర్నేషనల్. ఏప్రిల్ 18, 2006. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> జర్మనీ జాతీయ-దేశంగా రూపుదిద్దుకోవడానికి ముందే జర్మనీ [[సంస్కృతి]] ఆరంభంయ్యింది.ప్రపంచమంతటా జర్మనీ మాట్లాడే ప్రజలలో ఇది విస్తరించింది.జర్మనీలోని సంస్కృతికి ధీమంతులు, ప్రముఖులు మతవాదానికి అలాగే లౌకికవాదానికి రెండిటికీ రూపాన్ని ఇచ్చారు. దానిఫలితంగా అత్యున్నతమైన ఐరోపా సంస్కృతి నుండి స్పష్టమైన జర్మనీ సంప్రదాయాన్ని విడిగా గుర్తించటం చాలా కష్టం.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576917_4/Germany.html ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ: కల్చర్.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328162029/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576917_4/Germany.html |date=2008-03-28 }} ఎన్కార్టా ఆన్లైన్ ఎన్సైక్లోపెడియా 2006. తిరిగి సాధింపబడిన 2006 - ఆర్చైవ్ద్ 2009-10-31.</ref> వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ అమడ్యుస్ మొజార్ట్, ఫ్రాంజ్ కాఫ్కా, పాల్ సెలన్ వంటి కొంతమంది చరిత్రకారులు జర్మనీ పౌరులు ఆధునిక భావనలో లేక పోయినప్పటికీ వారి చారిత్రాత్మక పరిస్థితి, కార్యకలాపాలు, సాంఘిక సంబంధాలను అర్ధం చేసుకోవటానికి జర్మనీ సంస్కృతి పరిధిలోనే వీరిని స్వీకరించాలని భావిస్తున్నారు. [[దస్త్రం:Franz Marc 003.jpg|thumbnail|upright|ఎడమ|బ్లూస్ ఫెర్డ్ I, 1911 ఫ్రాంజ్ మార్క్ (1880–1916)]] జర్మనీలో సాంస్కృతిక సంస్థలకు సమాఖ్య రాష్ట్రాలు బాధ్యతను తీసుకుంటాయి. 16 రాష్ట్రాలలో రాయితీ ఇవ్వబడిన ప్రదర్శనాశాలలు 240, వందలకొద్దీ [[సంగీతము]] వాద్యగోష్టులు, వేలకొద్దీ వస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 25,000 కంటే అధికంగా గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం మిలియన్ల మంది ఈ సాంస్కృతిక సౌలభ్యాలను ఆస్వాదిస్తున్నారు: సంవత్సరానికి 91 మిలియన్ల కన్నా ఎక్కువమంది జర్మనీ వస్తుప్రదర్శనశాలను సందర్శిస్తున్నారు. సంవత్సరంలో 20 మిలియన్ల మంది ప్రదర్శనశాలలకు సంగీత నాటకాలకు వెళతారు. అయితే 3.6 మిలియన్ల మంది గొప్ప సంగీత వాద్యగోష్ఠిని ఆలకిస్తారు. జర్మనీ వారిలో ప్రపంచంలోని ప్రఖ్యాతి చెందిన శాస్త్రీయ సంగీత రూపకర్తలు ఉన్నారు. వీరిలో [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]], జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్, జోహనెస్ బ్రహ్మస్, రిచర్డ్ వాగ్నేర్ ఉన్నారు. 2006 నాటికి ప్రపంచంలో జర్మనీ అతిపెద్ద ఐదవ సంగీత మార్కెటుగా ఉంది. పాప్, రాక్ సంగీతం క్రాఫ్ట్వెర్క్, స్కార్పియన్స్ ఇంకా రామ్సీటన్ వంటి కళాకారులు సంగీతమార్కెట్టును ప్రభావితం చేస్తున్నారు. అనేకమంది జర్మనీ చిత్రలేఖకులు వారి వైవిధ్య కళా శైలులతో అంతర్జాతీయ గౌరవాన్ని సంపాదించారు. హన్స్ హోల్బ్‌యిన్ ది యంగర్, మత్తియాస్ గ్రునేవాల్డ్, అల్బ్రెచ్ట్ డురెర్ అనేవారు పునరుజ్జీవనం ముఖ్య కళాకారులుగా ఉన్నారు. కళా ఉద్యమంలో కాస్పర్ డేవిడ్ ఫ్రైడ్రిచ్, అధివాస్తవవాదం మాక్స్ ఎర్నస్ట్ ముఖ్యంగా ఉన్నారు. జర్మనీ నుంచి వచ్చిన శిల్పశాస్త్ర సంబంధ సహకారాలలో కారోలిన్గియన్, ఓట్టోనియన్ శైలులు ఉన్నాయి. ఇవి రోమనెస్‌క్యూకు ముందుగా సూచించిన వాటిలో ముఖ్యమైనవి. ఈ ప్రాంతం తర్వాత అసాధారణమైన శైలుల స్థానంగా మారింది. వీటిలో గోతిక్, రినైజాన్స్, బరోక్ ఉన్నాయి. జర్మనీకి చెందిన లుడ్విగ్ మీస్ వాన్ డేర్ రోహే, 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో ప్రపంచప్రఖ్యాత శిల్పులలో ఒకరుగా పేరుగాంచారు. అద్దపు ముఖతలంతో అనేక అంతస్తులుకల ఎత్తైన భవంతుల ఆలోచన ఇతనిదే.<ref>2006 ఏ డిక్షనరీ అఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్ (పేపర్ బ్యాక్), రెండవ ముద్రణ(ఇంగ్లీష్ లో), ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 880. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> జర్మన్ సాహిత్యం మధ్య యుగంనాటి కన్నా ముందుగానే గుర్తించబడింది. వాల్తెర్ వోన్ డేర్ వోగెల్ వేడ్, వోల్ఫ్రం వోన్ ఎస్చెన్బచ్ వంటి రచయితుల రచనలు కూనసాగాయి. వివిధ జర్మనీ రచయితలు, కవులు గొప్ప ప్రఖ్యాతినిగాంచారు. వీరిలో '''జోహన్ వోల్ఫాగ్యాంగ్గ్ వోన్ గోఎతే''', ఫ్రైడ్రిచ్ షిల్లెర్ ఉన్నారు. బ్రదర్స్ గ్రిమ్మ్ చే ముద్రించబడిన జానపద కథల సేకరణలు జర్మన్ జానపద విజ్ఞానంగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో జనాదరణ పొందాయి. 20వ శతాబ్దంలోని ప్రభావవంతమైన రచయితులలో థామస్ మన్, బెర్తోల్ద్ బ్రెచ్ట్, హెర్మన్ హెస్సే, హేఇన్రిచ్ బోల్, గుంటర్ గ్రాస్స్ ఉన్నారు.<ref name="nobel">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html|title=The Nobel Prize in Literature|publisher=Nobelprize.org|date=1999-12-03|author=Kjell Espmark|accessdate=2006-08-14|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426075458/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html|archive-date=2011-04-26|url-status=live}}</ref> === తత్వశాస్త్రం === [[దస్త్రం:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumbnail|upright|ఇమ్మాన్యుయేల్ కాంట్ (1724–1804), తత్వవేత్త.]] జర్మనీ తత్వశాస్త్రం మీద ప్రభావం చారిత్రాత్మకంగా విలక్షణమైనది. మధ్య యుగంనుంచీ ఘనత చెందిన తత్వవేత్తలు పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రానికి ఆకృతిని ఇవ్వడానికి సహకరించారు. గోట్‌ఫ్రైడ్ డ్ లీబ్నిజ్ [[హేతువాదం]]కు సహకారం అందించాడు. శాస్త్రీయ జర్మన్ ఆదర్శవాదాన్ని ఇమ్మాన్యుయెల్ కంట్, జార్జ్ విల్హెల్మ్ ఫ్రైడ్రిచ్ హెగెల్, ఫ్రైడ్రిచ్ విల్హెల్మ్ జోసెఫ్ షెల్లింగ్, జోహాన్న్ గోట్లీబ్ ఫిచ్టే స్థాపించారు. [[కార్ల్ మార్క్స్]] ఫ్రైడ్రిచ్ ఏంజిల్స్ కమ్యునిస్ట్ సిద్దాంత నియామావళి చేయబడింది. ఆర్థూర్ స్కోపెన్హయేర్ తత్వవాద నిరాశావాదం రూపకల్పన చేశాడు. ఫ్రైడ్రిచ్ నిట్జ్‌స్కే ద్రుగ్గోచారవాదం అభివృద్ధి చేశాడు. మానవ ఉనికి కొరకు మార్టిన్ హీడ్ ఎగ్గెర్ కృషి చేసాడు. జుర్గెన్ హబెర్మాస్ సాంఘిక సిద్దాంతాలు అసాధారణమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. [[హెర్బెర్ట్ మార్కూస్]] అనే తత్వవేత్త కూడా ఉన్నాడు. === ప్రసారసాధనాలు === [[దస్త్రం:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|thumbnail|ఎడమ|సంవత్సరంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రచురితమయ్యే అన్ని పుస్తకాలలో 18% జర్మనీ పుస్తక విపణి నుండే ఉత్పత్తి అవుతాయి. (ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బుక్ ఫెయిర్, 2008లో).]] జర్మనీ [[టెలివిజన్]] మార్కెట్ ఐరోపాలోనే అతిపెద్దదిగా ఉంది. దాదాపు 34 మిల్లియన్ల గృహాలలో టీవీలు ఉన్నాయి. అనేక ప్రాంతీయ జాతీయ ప్రజా ప్రసారసాధకులు సమాఖ్య రాజకీయ నిర్మాణంలో నిర్వహించబడతాయి. ఇంచుమించు 90% జర్మనీ ఇళ్ళలో [[కేబుల్ టీవీ]] ( [[ఉపగ్రహం]] టీవి) ఉంది. ప్రేక్షకులు ఉచిత కార్యక్రమాల నుండి వ్యాపార ప్రసారమార్గాలను ఎంపిక చేసుకుంటారు. రుసుము చెల్లింపు-టీవి సేవలు జనాదరణ పొందలేదు. ప్రభుత్వటీవి ప్రసారసాధకులు " జెడ్‌డిఎఫ్ ", ఎడిఎఫ్ కేవలం డిజిటల్ ప్రసారమార్గాలను అందించాయి.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm కంట్రి ప్రొఫైల్: జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110401065018/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm |date=2011-04-01 }}, BBC న్యూస్, 2007-12-07 న గ్రహించబడినది.</ref> జర్మనీ [[ప్రపంచము]]లోని అతిపెద్ద ప్రసారసాధనాల నివాసంగా ఉంది. దీనిలో బెర్టేల్‌స్మాన్, ఆక్సెల్ స్ప్రిన్గెర్‌ఎజి కూడా ఉన్నాయి. జర్మనీలో ప్రోసిఎబెన్సాట్ 1 వంటి అత్యున్నతమైన ఉచిత ప్రసార వ్యాపార టీవి నెట్ వర్కులు ఉన్నాయి. జర్మనీ పుస్తక మార్కెట్ ప్రతిసంవత్సరం 60,000 కొత్త ప్రచురణలను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రచురణ చేసే పుస్తకాలలో 18% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ ప్రపంచ పుస్తక ఉత్పత్తిలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://www.london.diplo.de/Vertretung/london/en/05/German_20Literature/German_20Literature.html జర్మన్ సాహిత్యం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409071016/http://www.london.diplo.de/Vertretung/london/en/05/German_20Literature/German_20Literature.html |date=2009-04-09 }} జర్మన్ రాయబార కార్యాలయం. లండన్,2008-10-22న గ్రహించబడినది.</ref> ఫ్రాంక్ఫర్ట్ పుస్తక ప్రదర్శన అంతర్జాతీయ లావాదేవీలకు, వర్తకానికీ సహకరించే అతి ముఖ్య పుస్తక ప్రదర్శనగా భావించబడుతుంది. ఈ సంప్రదాయం 500 సంవత్సరాల పూర్వం నుండి ఉంది. [[ఆంగ్ల భాష]]లో మాట్లాడే వారికోసం దేశంలోని వార్తలను దేర్ స్పిఎగెల్, దేశ ప్రసారసాధనం ద్యుట్స్చే వెల్లే వార్తా ప్రసారాలను అందిస్తుంది. 2008 డిసెంబరులో జర్మన్ [[ఇంటర్నెట్]] వాడుకదారులు అత్యధికంగా సందర్శించిన వెబ్ సైట్లలో [[గూగుల్]], డే, గోగుల్.కామ్, యుట్యూబ్, ఇబే, [[వికీపీడియా]], [[యాహూ]], అమజాన్.డే, జిఎమ్‌ఎక్స్.నెట్ ఉన్నాయి.<ref>[http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?cc=DE&amp;ts_mode=country&amp;lang=none టాప్ సైట్స్ జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118174303/http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?cc=DE&ts_mode=country&lang=none |date=2009-01-18 }} అలెక్సా, 2008-12-31న గ్రహించబడినది.</ref> === చలనచిత్రం === జర్మనీ చలచిత్రం ఈ మాధ్యమం తొలి సంవత్సరాలలో మాక్స్ స్కాల్దనోవ్‌స్కితో ప్రారంభమైంది. ప్రత్యేకించి వీమర్ గణతంత్రం నాటి రాబర్ట్ వీన్, ఫ్రెడ్రిక్ విల్హేల్మ్ ముర్ను వంటి జర్మనీ భావవాదుల వలన ప్రభావితమైనది. ఆస్ట్రియన్-దర్శకుడు ఫ్రిట్జ్ లాంగ్, 1926లో జర్మనీ పౌరసత్వం స్వీకరించాడు. యుద్ధానికి ముందు ఆయన చిత్ర పరిశ్రమలో వృత్తిపరంగా బాగా వృద్ధి చెందాడు. ఈయన హాలీవుడ్ చిత్ర పరిశ్రమపై అధిక ప్రభావాన్ని చూపాడు. ఆయన నిశ్శబ్ద చిత్రం మెట్రోపోలిస్ (1927) ఆధునిక శాస్త్ర ఊహాజనిత చిత్రాలకు జన్మ ఇచ్చింది. 1930లో ఆస్ట్రియన్-అమెరికన్ జోసెఫ్ వాన్ స్టెర్న్బెర్గ్ ''ది బ్లూ ఏంజెల్''కు దర్శకత్వం వహించాడు. ఇది మొట్టమొదటి పూర్తినిడివి జర్మనీ శబ్ద చిత్రం, ఇది నటి మరలెన్ డైట్రిచ్‌కు ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది.<ref>{{cite book|title=Film History: An Introduction|url=https://archive.org/details/filmart0000davi_2nded|last=Bordwell|first=David|last2=Thompson|first2=Kristin|publisher=McGraw-Hill|year=2003|isbn=978-0071151412|edition=2nd|location=New York City|page=[https://archive.org/details/filmart0000davi_2nded/page/204 204]|chapter=The Introduction of Sound|authorlink=David Bordwell|origyear=1994}}</ref> వాల్టర్ రుట్మన్ దర్శకత్వం వహించిన భావవాద డాక్యుమెంటరీ బెర్లిన్, సింఫోనీ ఆఫ్ ఎ గ్రేట్ సిటీ, పట్టణ స్వరసమ్మేళనానికి ముఖ్య ఉదాహరణగా ఉంది. నాజి యుగం ఎక్కువగా ప్రచార చిత్రాలను నిర్మించింది. అయితే రీఫెన్‌స్తఃల్ మరిన్ని కొత్త విలువలను చిత్రాలలో ప్రవేశపెట్టారు.<ref>[http://www.filmbug.com/db/343340 Leni Riefenstahl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312183644/http://www.filmbug.com/db/343340 |date=2010-03-12 }}, ఫిల్మ్ బగ్ మూవీ స్టార్స్, 2007 ఏప్రెల్ 13 న</ref> [[దస్త్రం:Berlinale2007.jpg|thumbnail|ఎడమ|ఫిబ్రవరిలో జరిగిన బెర్లిన్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ లో బెర్లినేల్ పాలస్ట్.]] 1970లు, 80లలో '''వోల్కేర్ స్చ్లోన్దోర్ఫ్ఫ్''', వేర్నేర్ హీర్జోగ్, విం వేన్డేర్స్, [[రైనర్ వెర్నర్ ఫాస్‌బైండర్]] వంటి నూతన జర్మన్ చలన చిత్ర దర్శకులు తరచూ వారి రెచ్చగొట్టే చిత్రాలతో పశ్చిమ జర్మనీ చిత్రారంగాన్ని తిరిగి అంతర్జాతీయ గద్దెపై నిలిపారు.<ref>[http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home Rainer Werner Fassbinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026222235/http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home |date=2011-10-26 }}, ఫస్స్బిందర్ ఫౌండేషన్, ఏప్రిల్13, 2007</ref> ఇటీవలి కాలంలో, ''గుడ్ బై లెనిన్!'' (2003), ''గెగెన్ డై వాండ్ (హెడ్-ఆన్)'' (2004), ''డెర్ అన్టర్గ్యాంగ్ (డౌన్ఫాల్)'' (2004), ''డెర్ బాడెర్ మేయిన్హోఫ్ కాంప్లెక్స్'' (2008) వంటి చిత్రాలు అంతర్జాతీయ విజయాన్ని సాధించాయి. 1979లో ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రానికి అకాడెమి అవార్డు జర్మన్ చిత్రాలైన ''డై బ్లేక్ ట్రోమ్మేల్ (ది టిన్ డ్రం)'' కు, 2002లో ''నోవేర్ ఇన్ ఆఫ్రికా'' కు, ''దాస్ లేబెన్ దర్ అన్దేరెన్ ([[ది లైవ్స్ ఆఫ్ అదర్స్ (2006 సినిమా)|ది లైవ్స్ ఆఫ్ అదర్స్]])''కు 2007 లోను లభించాయి.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0405094/awards Awards:Das Leben der Anderen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010025327/http://www.imdb.com/title/tt0405094/awards |date=2011-10-10 }}, IMDb, ఏప్రిల్ 13, 2007న గ్రహించబడినది.</ref> బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన నటులలో మరలెన్ దిఎత్రిచ్, కలుస్ కిన్‌స్కి, హన్నా స్చ్య్గుల్ల, ఆర్మిన్ ముల్లర్-స్తహ్ల్, జూర్గెన్ ప్రోచ్నౌ, థామస్ క్రేత్స్చ్మాన్ ఉన్నారు. 1951 నుండి ప్రతి సంవత్సరం నడుపబడుచున్న బెర్లిన్ చిత్రోత్సవం, ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి చిత్రోత్సవాలలో ఒకటి. అంతర్జాతీయ న్యాయబృందం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాతినిధ్యం వహించే చిత్రాలపై దృష్టి పెట్టి గెలుపొందిన చిత్రాలకు బంగారు, వెండి ఎలుగుబంట్లను అందిస్తుంది.<ref>''[http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf 2006 FIAPF ఎక్రెడిటెడ్ ఫెస్టివల్స్ డైరక్టరీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109173533/http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf |date=2007-01-09 }}, ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ ప్రోడ్యుసర్స్ అసోసియేషన్స్, డిసెంబర్ 11, 2006న గ్రహించబడినది.''</ref> యూరోపియన్ ఫిల్మ్ అకాడెమి ఇఎఫ్ఏ కేంద్ర స్థానమైన బెర్లిన్ లో ప్రతి రెండవ సంవత్సరంలో యూరోపియన్ ఫిల్మ్ అవార్డుల ఉత్సవం జరుపబడుతుంది. పోస్టడంలో ఉన్న బబెల్స్బెర్గ్ స్టూడియోస్ ప్రపంచంలోని పురాతనమైన అతి-పెద్ద స్టూడియోస్, అంతర్జాతీయంగా చిత్రనిర్మాణానికి కేంద్రంగా ఉన్నాయి. === సినిమాలు === # [[మెట్రోపోలీస్‌ (1927 సినిమా)|మెట్రోపోలీస్‌]] (1927) # [[రన్ లోలా రన్ (1998 సినిమా)|రన్ లోలా రన్]] (1998) # [[నాకిన్ ఆన్ హెవెన్స్ డోర్]] # [[సంసార (2001 సినిమా)|సంసార]] (2001) # [[ది వేవ్ (2008 సినిమా)|ది వేవ్]] (2008) # [[అగిర్రె వ్రాత్ ఆఫ్ గాడ్ (1972 సినిమా)|అగిర్రె వ్రాత్ ఆఫ్ గాడ్]] (1972) # [[ఫటా మార్గానా (1971 సినిమా)|ఫటా మార్గానా]] (1971) # [[టామ్‌ సాయర్‌ (2011 సినిమా)|టామ్‌ సాయర్‌]] (2011) # [[కాన్నీ అండ్‌ కో (2016 సినిమా)|కాన్నీ అండ్‌ కో]] (2016) # [[చిల్డ్రన్‌ ఆఫ్ ది మూన్‌ (2006 సినిమా)|చిల్డ్రన్‌ ఆఫ్ ది మూన్‌]] (2006)<ref name="నగరంలో జర్మన్‌ బాలల చిత్రోత్సవం">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=హైదరాబాదు |title=నగరంలో జర్మన్‌ బాలల చిత్రోత్సవం |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/219041385/Medchal/19/529 |accessdate=6 November 2019 |work=www.eenadu.net |date=2 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191103100452/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/219041385/Medchal/19/529 |archivedate=3 నవంబరు 2019 |language=en |url-status=dead }}</ref> === క్రీడలు === [[దస్త్రం:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|thumbnail|upright|మైఖేల్ షూమేకర్ ఫార్ములా వన్ చాంపియన్షిప్ ను ఏడుసార్లు గెలుచుకున్నాడు.]] జర్మనీయుల జీవితంలో క్రీడలు విడదీయరానివిగా ఉన్నాయి. ఇరవై-ఏడు మిల్లియన్ల జర్మనీయులు క్రీడల క్లబ్ లలో సభ్యులు వ్యక్తిగతంగా అటువంటి కార్యక్రమాలలో ఉండగా అదనంగా పన్నెండు మిల్లియన్ల మంది పాల్గొంటున్నారు. అనుబంధ ఫుట్ బాల్ అనేది బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ. 6.3 మిల్లియన్లకు పైగా అధికారిక సభ్యులు ఉన్న జర్మన్ [[ఫుట్ బాల్]] అసోసియేషన్ (''డచేర్ ఫుట్బాల్-బండ్'' ) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఈవిధమైన క్రీడాసంస్థలలో అతిపెద్దది. ప్రపంచంలోని ఏవృత్తిపరమైన క్రీడల సమితికైనా ఉండే సగటు హాజరు శాతంలో బున్దేస్లిగా ద్వితీయ స్థానంలో ఉంది. జర్మనీ జాతీయ ఫుట్ బాల్ జట్టు ఎఫ్‌ఐఎఫ్‌ఎ ప్రపంచ కప్ ను 1954, 1974, 1990 లలో ఇంకా యురోపియన్ ఫుట్ బాల్ చాంపియన్షిప్‌ను 1972, 1980, 1996లలో గెలుచుకుంది. జర్మనీ ఎఫ్‌‌ఎఫ్ఏ ప్రపంచ కప్‌ను [[1974]], [[2006]]లలో, అదనంగా యఇఎఫ్‌ఎ యురోపియన్ ఫుట్ బాల్ చాంపియన్షిప్ ను [[1988]]లో నిర్వహించింది. విజయవంతమైన, ప్రసిద్ధిచెందిన ఫుట్ బాల్ ఆటగాళ్ళలో ఫ్రాంజ్ బెకెన్బుఎర్, గెర్డ్ ముల్లెర్, జుర్గెన్ క్లిన్స్మన్, లోథార్ మాథ్యూస్, ఆలివెర్ కహ్న్ ఉన్నారు. ప్రేక్షకులు అభిమానంగా వీక్షించే ఇతరక్రీడలలో, హ్యాండ్ బాల్, వాలీ బాల్, [[బాస్కెట్ బాల్]], ఐస్ హాకీ, [[టెన్నిసు]] ఉన్నాయి. [[దస్త్రం:AllianzArenaSunset.jpg|thumbnail|ఎడమ|బెఎర్న్ మ్యూనిచ్ ఫుట్ బాల్ క్లబ్ కు ఎలిఎంజ్ ఎరీనా అతిధేయిగాను, 2006 FIFA ప్రపంచ కప్ కు వేదికగాను ఉంది.]] ప్రపంచంలో వాహన క్రీడల దేశాలలో జర్మనీ ముందుంది. పందెంలో గెలిచే కార్లు, జట్లు, డ్రైవర్లు జర్మనీ నుంచి వచ్చారు. చరిత్రలో అత్యధిక విజయాన్ని చవిచూసిన ఫార్ములా వన్ డ్రైవర్, మైఖేల్ షుమేకర్ అసాధారణమైన వాహన క్రీడల గణాంకాలను అతని వృత్తిజీవితంలో నమోదు చేశారు. 1946లో తొలిసారిగా ఆరంభమయిన ఫార్ములా వన్ నాటి నుంచీ ఏఇతర డ్రైవరూ గెలవనన్ని ఫార్ములా వన్ చాంపియన్ షిప్ లను, పందేలనూ ఇతను గెలుచుకున్నారు. చరిత్రలో ఎక్కువ మూల్యం చెల్లించబడ్డ, బిలియనీర్ అయిన క్రీడాకారుడు ఇతనే. బిఎమ్‌డబ్ల్యూ, [[మెర్సిడెస్-బెంజ్]] వంటి తయారీదారులు వాహనక్రీడలలో గెలుపొందే జట్లలో ఉన్నాయి. పోర్ష్ ఫ్రాన్స్ లో జరిగిన 24 అవర్స్ ఆఫ్ లే మన్స్ అనే ఒక ప్రతిష్ఠాత్మకమైన వార్షిక పోటీలో 16సార్లు గెలిచింది. ద్యూస్కే టౌరెన్ వాగెన్ మాస్టర్స్ అనే శ్రేణి జర్మనీలో జనాదరణ పొందింది. చారిత్రాత్మకంగా, ఒలింపిక్ ఆటలలో జర్మన్ ఆటగాళ్ళు అత్యంత విజయవంతమైన పోటీదారులుగా ఉన్నారు. అన్ని-కాలాల ఒలింపిక్ ఆటల పతకాల లెక్కింపులో తూర్పు, పశ్చిమ జర్మనీ కలిపి మూడవ స్థానంలో ఉన్నాయి. 2008 ఎండాకాలం ఒలింపిక్స్ లో జర్మనీ పతకాల లెక్కింపులో ఐదవ స్థానంలో ఉంది, అయితే వారు [[2006]] శీతాకాలం ఒలింపిక్స్ ను మొదటిస్థానంలో ఉన్నారు. జర్మనీ ఎండాకాలం ఒలింపిక్ ఆటలను రెండుసార్లు నిర్వహించింది. మొదటిసారి [[1936]]లో, [[బెర్లిన్]]లో రెండవసారి [[1972]]లో మ్యూనిచ్ లో జరిగాయి. శీతాకాలం ఒలింపిక్ ఆటలు జర్మనీలో ఒకసారి [[1936]]లో జరిగాయి, వాటికి వేదికగా [[బవేరియా]]న్ జంటనగరాలైన గార్మిష్, పార్టెన్కిర్చెన్ ఉన్నాయి. === వంటకాలు === [[దస్త్రం:Black Forest gateau.jpg|thumbnail|కుడి|A Schwarzwälder Kirschtorte (Black Forest gateau).]] జర్మన్ వంటకాలు ప్రాంతానికి ప్రాంతానికీ మధ్య మారుతుంటాయి. ఉదాహరణకి దక్షిణ ప్రాంతాలైన [[బవేరియా]], స్వబియా వంటల సంప్రదాయం [[స్విట్జర్లాండ్]], [[ఆస్ట్రియా]]ల వలె ఉంటుంది. జర్మనీలో వినియోగించే మాంసంలో ముఖ్యంగా పంది, [[ఆవు]] లేక [[ఎద్దు]] మాంసాలు, పెంపుడుపక్షుల మాంసాల రకాలు ఉన్నాయి. వీటిలో [[పంది]] మాంసాన్ని [[ప్రజలు]] బాగా ఇష్టపడతారు.<ref>{{cite web | url = http://www.nationmaster.com/country/gm-germany/foo-food | title = German food stats | publisher = www.nationmaster.com | accessdate = 26 November 2007 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20100527035635/http://www.nationmaster.com/country/gm-germany/foo-food | archive-date = 27 మే 2010 | url-status = live }}</ref> మొత్తం అన్ని ప్రాంతాలలో మాంసం తరచుగా కూర రూపంలో తింటారు. జర్మనీలో 1500 రకాల వేర్వేరు [[కూరగాయ]]లను పండిస్తారు. ప్రజలు ఎక్కువగా ఇష్టపడే కూరలలో [[బంగాళదుంప]]లు, [[కాబేజీ]], క్యారట్లు, అజుమోడా, [[పాల కూర]], [[బీన్సు]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = http://www.cuisineeurope.com/recipes_germany/main_recipes_germany_en.html | title = German cuisine | publisher = www.cuisineeurope.com | accessdate = 26 November 2007 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20080124081529/http://www.cuisineeurope.com/recipes_germany/main_recipes_germany_en.html | archive-date = 24 జనవరి 2008 | url-status = dead }}</ref> [[సేంద్రీయ ఆహారం]] మార్కెట్లో దాదాపు 3.0% భాగాన్ని సాధించింది. ఇది ఇంకనూ పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite web | url = http://www.organic-europe.net/country_reports/germany/default.asp | title = Organic Agriculture in Germany | publisher = organic-Europe | accessdate = 26 November 2007 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20071122143045/http://www.organic-europe.net/country_reports/germany/default.asp | archive-date = 22 నవంబరు 2007 | url-status = dead }}</ref> బహుళ జనాదరణ పొందిన ఒక జర్మనీ సూక్తి అర్ధం ఇలా ఉంది: "ఫలహారం చక్రవర్తిలాగా చెయ్యాలి, మధ్యాహ్న భోజనం రాజులాగా, రాత్రి భోజనం బిచ్చగాడిలాగా తినాలి". ఉదయపు ఆహారం సాధారణంగా జామ్, తేనెతో బ్రెడ్లు, రోల్స్ లేదా చల్లని మాంసాలు, చీజ్ ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు ఉడకబెట్టిన కోడిగుడ్డును కూడా వీటితో పాటు తింటారు. [[ధాన్యాలు]] లేదా పాలతో లేదా [[పెరుగు]]తో మ్యుస్లీ అంత ప్రముఖమైనది కాకపోయినా ఇది కూడా విస్తారంగా వినియోగించబడుతోంది.<ref>[http://www.cp-pc.ca/english/germany/eating.html ఈటింగ్ ది జర్మన్ వే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001212110/http://www.cp-pc.ca/english/germany/eating.html |date=2006-10-01 }}, కల్చరల్ ప్రోఫైల్స్ ప్రాజెక్ట్,నవంబర్ 26,2007న గ్రహించబడినది.</ref> దేశవ్యాప్తంగా 300 [[బ్రెడ్]] రకాలు బేకరీ దుకాణాలలో అమ్మబడతాయి. [[దస్త్రం:Buffet Germany.jpg|thumbnail|ఎడమ|వ్యక్తిగత వేడుకలలో ప్రత్యేకంగా వెన్న, చల్లని మాంసంలతో విందు వడ్డించబడింది.]] వలసప్రజలు అధికంగా ఉన్న దేశంగా జర్మనీ అనేక అంతర్జాతీయ వంటలను తన వంటకాలలో, ప్రతిదినం భుజించే అలవాట్లలో పొందుపరచుకుంది. ఇటాలియన్ వంటలు [[పిజ్జా]], [[పాస్టా]] వంటివి. టర్కిష్, [[అరబ్]] వంటలు డోనేర్ కబాబ్, [[ఫలాఫెల్]] వంటివి ముఖ్యంగా పెద్ద నగరాలలో బాగా గుర్తింపుపొందాయి. అంతర్జాతీయ [[బర్గర్]] సమాహారాలు, అలానే చైనీయుల, [[గ్రీకు]] భోజనశాలలు విస్తారంగా ఉన్నాయి. భారతీయ, థాయ్, జపనీస్, ఇతర ఆసియా వంటకాలు ఇటీవలి దశాబ్దాలలో బహుళ జనాదరణ పొందాయి. జర్మనీలోని ఉన్నత ప్రమాణాలుగల తొమ్మిది హోటళ్ళలో ఒకటైన మిచెలిన్ గైడ్ కు మూడు నక్షత్రాలను బహుకరించారు. ఇది అత్యుత్తమమైన ఆదరణతో ఇంకా 15 రెండు నక్షత్రాలను స్వీకరించాయి. ప్రపంచంలో అధికంగా అలంకరించబడిన ఆహారశాలలుగా జర్మనీ హోటళ్ళు రెండవ స్థానంలో ఉన్నాయి.ప్రథమ స్థానంలో ఫ్రాన్స్ ఉంది.<ref>[http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1447732320071114 జర్మన్ వంటలు ఇటలీని అధిగమించాయి, సారాయిలలో స్పెయిన్ ప్రత్యేకత] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090110144647/http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1447732320071114 |date=2009-01-10 }}, రాయిటర్స్ ఇండియా,నవంబర్ 26,2007న గ్రహించబడినది.</ref> జర్మనీలోని చాలా ప్రాంతాలలో [[సారాయి]] ప్రజాదరణ పొందినప్పటికీ, జాతీయ మద్యపానీయంగా [[బీర్]] ఉంది. ఒక వ్యక్తి వాడే బీర్ వాడకం తగ్గుతున్నప్పటికీ ఇది సంవత్సరానికి 116 లీటర్లుగా ఉండి-ప్రపంచంలో అత్యధిక స్థానంలో ఉంది. బీర్ రకాలలో ఆల్ట్, బోక్, డన్కెల్, కోల్ష్, లాగెర్, మాల్జ్ బీర్, పిల్స్,, విజెన్బీర్ ఉన్నాయి. సర్వేచేయబడిన 18 పశ్చిమ దేశాలలో సాధారణంగా తలసరి శీతల పానీయాల వినియోగంలో జర్మనీ 14వ స్థానంలో ఉంది, అయితే పళ్ళరసాల వినియోగంలో మూడవ స్థానంలో ఉంది. కర్బనయుత లోహజలం (కార్బోనేటేడ్ మినరల్ వాటర్), ''స్కోర్లె'' (పళ్ళ రసంతో దీని మిశ్రమం) జర్మనీలో అధిక జనాదరణ పొందాయి. === సమాజం === [[దస్త్రం:Claudia Schiffer in London.jpg|thumbnail|upright|ప్రపంచంలో ఒక సకారాత్మక గౌరవ స్థానాన్ని జర్మనీ పొందగలిగింది. (క్లాడియ షిఫెర్, మోడల్)]] 2006 ప్రపంచ కప్ వేడుకల నాటినుంచి జర్మనీ, జాతీయ హోదా భావన దేశంలోనూ బాహ్యంగాను మారిపోయింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వార్షికంగా '''నేషన్ బ్రాండ్స్ ఇండెక్స్''' అని పిలవబడే సర్వేలో, జర్మనీ ప్రాముఖ్యంగా పలుమార్లు ఈ ఆటలపోటీల తర్వాత ఉన్నత శ్రేణిని పొందింది. 20 విభిన్న దేశాల ప్రజలను దేశం ప్రతిష్ఠను సంస్కృతీ, రాజకీయాలు, ఎగుమతులు, ఆ దేశ ప్రజలు, పర్యాటకులను ఆకర్షించే శక్తి, వలసదారులు, పెట్టుబడులను పరిగణలోకి తీసుకొని మదింపు చేయామని కోరారు. 2008లో 50దేశాలలో జర్మనీని ప్రపంచం లోని అతివిలువైన దేశంగా పేర్కొన్నారు. [[బిబిసి వరల్డ్ న్యూస్|బిబిసి]] కొరకు 21 దేశాలలో 13,575 మంది జవాబు మీద ఆధారపడి జరిగిన ప్రపంచవ్యాప్త ఎన్నికలో పరిశోధన చేసిన 16 దేశాలలో ముందంజ వేసి, 2009లో ప్రపంచంలో అత్యంత అనుకూల ప్రభావం చూపినదేశంగా జర్మనీ గుర్తించబడింది. అధికసంఖ్యాకంగా 61% దేశం మీద అనుకూల దృష్టితో ఉంటే, 15% ప్రతికూల దృష్టితో ఉన్నారు.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7873050.stm రష్యా , చైనా 'అప్రూవల్ డౌన్'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209092211/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7873050.stm|date=2009-02-09}} [[BBC న్యూస్]], రిట్రీవ్డ్ 2008-04-02</ref> [[దస్త్రం:Insel Rügen-Strand von Sellin.jpg|thumbnail|ఎడమ|జర్మన్లు అంతర్జాతీయ పర్యటనలలో, జాతీయంగా సెలవు ప్రయాణాలలో ఎక్కువ ధనాన్ని వెచ్చిస్తారు. (రుగెన్ ద్వీపంపై ఉన్న సెల్లిన్ సముద్రతీర విహార కేంద్రం).]] జర్మనీ చట్టపరంగా సాంఘికంగా స్వలింగ సంపర్కం చేసే వారి విషయంలో ఓర్పుగా ఉంది. 2001 నాటి నుంచి మానవహక్కుల సంఘాలు అనుమతించబడ్డాయి. స్వలింగ సంపర్కులు మగవారు, ఆడవారు చట్టపరంగా వారి భాగస్వామి జీవ సంబంధ పిల్లలను దత్తత తీసుకోవచ్చు (సవతిపిల్లల దత్తతు ). జర్మనీలోని అతిపెద్ద నగరాలైన బెర్లిన్, హాంబర్గ్ మేయర్లు బహిరంగ స్వలింగ సంపర్కులు.<ref name="gayscity">{{cite web|last=Weinthal|first=Benjamin|title=He’s Gay, and That’s Okay|publisher=[[Gay City News]]|date=2006-08-31|url=http://www.gaycitynews.com/articles/2006/08/31/gay_city_news_archives/past%20issues/17334472.txt|accessdate=2009-09-03}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 20వ శతాబ్దపు ఆఖరి దశాబ్దకాలంలో వలసదారుల మీద జర్మనీ తన వైఖరిని చాలా వరకూ మార్చుకుంది. 10% జనాభా జర్మనీలో పుట్టిన వారు కానప్పటికీ, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్యవరకూ విదేశీయులకు జర్మనీ వలసకు అనువైన దేశంకాదని విస్తారమైన అభిప్రాయం ఉండేది. ''గస్టార్ బీటర్'' (నీలి-కాలర్ అతిథి-పనివారు)గా పిలువబడే వారి ప్రవేశం ఆగిపోయిన తరువాత, శరణార్ధులకు ఈఅభిప్రాయంలో మినహాయింపు ఇవ్వబడింది. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం, జర్మనీ సమాజం వలసవచ్చేవారి అర్హత ఆధారంగా వలసలను నియంత్రించాలనే అభిప్రాయాన్ని అంగీకరించాయి. అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు 2008లో €67 బిల్లియన్లు వ్యయం చేసారు. ప్రయాణాల కోసం ధనం అధికంగా వ్యయం చేసిన ప్రంపంచ దేశాలలో జర్మనీ ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. అత్యధికంగా ప్రయాణంచేసిన విదేశీ స్థలాలలో [[స్పెయిన్]], [[ఇటలీ]], [[ఆస్ట్రియా]] ఉన్నాయి.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/ET-Cetera/Germans-spend-most-on-foreign-trips-Industry-group/articleshow/4250332.cms జర్మన్లు విదేశీ యాత్రలపై అధికంగా వెచ్చిస్తారు: పారిశ్రామిక వర్గాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228195011/http://economictimes.indiatimes.com/ET-Cetera/Germans-spend-most-on-foreign-trips-Industry-group/articleshow/4250332.cms |date=2015-02-28 }} ది ఎకనామిక్ టైమ్స్, రిట్రీవ్డ్ 2009-03-15.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * జర్మనీయా (personification) * జర్మనీ సంబంధిత సంచికల సూచిక * జర్మనీ యొక్క సంక్షేపమైన వర్ణన * [[ఎస్టర్ క్లాసన్]] * [[12వ రెజిమెంట్ రాయల్ ఆర్టిలరీ]] * [[ఎర్నెస్ట్ ట్రోల్ట్ష్]] * [[ఆక్టోబర్‌ఫెస్ట్]] * [[అంటోన్ బిర్లింగర్]] * [[జర్మనీ జాతీయ పతాకం]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha"/> == మూలాలు == {{ఐరోపా}} {{reflist|2}} == వెలుపటి వలయము == '''సాధారణం''' * [http://www.deutschland.de/home.php?lang=2 ద్యుట్స్చ్లాండ్.డే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421122125/http://www.deutschland.de/home.php?lang=2 |date=2008-04-21 }}—అధికారిక జర్మనీ ద్వారం (లాభాపేక్ష లేని) * [http://www.bundeskanzlerin.de/ జర్మన్ చాన్స్లర్ యొక్క అధికారిక సైట్] ([[జర్మన్]], ఇంగ్లీష్) * [http://www.dw-world.de/ ద్యుట్స్చే వెల్లే]—జర్మనీ యొక్క అంతర్జాతీయ వార్తాప్రసార సాధనం * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/germany.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612234253/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/germany.html |date=2007-06-12 }} * ''ఎన్సైక్లోపెడియా బ్రిటన్నికా''లో [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/231186/Germany జర్మనీ] ప్రవేశం * [https://web.archive.org/web/20090221174544/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/germany.htm జర్మనీ] ''UCB గ్రంధాలయాల గవ్పబ్స్'' * {{dmoz|Regional/Europe/Germany}} '''నిజాలు, సంఖ్యలు''' * [http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/en/ జర్మనీ గురించి నిజాలు]—జర్మన్ సమాఖ్య విదేశీ కార్యాలయంచే చేయబడింది. * [http://www.destatis.de/e_home.htm డెస్టాటిస్.డే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609145257/http://www.destatis.de/e_home.htm |date=2007-06-09 }}—సమాఖ్య గణాంకాల కార్యాలయం జర్మనీ '''ప్రయాణం''' * జర్మనీ యాత్రా సమాచారం—అధికారిక జర్మనీ పర్యాటక ద్వారం (లాభాపేక్ష లేని) {{జి-8 దేశాలు}} {{Countries of Europe}} [[వర్గం:జర్మనీ| ]] [[వర్గం:అట్లాంటిక్ సముద్రం హద్దుగా కల దేశాలు]] [[వర్గం:బాల్టిక్ సముద్ర తీర దేశాలు]] [[వర్గం:గణతంత్ర దేశాలు]] [[వర్గం:జర్మన్ భాష మాట్లాడే దేశాలు]] [[వర్గం:జీ8 దేశాలు]] [[వర్గం:జీ20 దేశాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]] [[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]] hxfbt00ijm6aobnrncjjgyqrf9c1mic 4920635 4920626 2026-08-05T11:00:37Z Rathlavath Manisha 152416 4920635 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య | common_name = జర్మనీ | native_name = {{lang|de|బుండర్స్‌రిపబ్లిక్ డాయిష్‌లాండ్}} | image_flag = Flag of Germany.svg | image_coat = Coat of arms of Germany.svg | coa_size = 70 | national_anthem = {{lang|de|"Das Lied der Deutschen"|italics=no}}{{efn|From 1952 to 1990, the entire "Das Lied der Deutschen" was the national anthem, but only the third verse was sung on official occasions. Since 1991, the third verse alone has been the national anthem.<ref name="PresidentsOffice">{{cite web |url=http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html |title=Repräsentation und Integration |publisher=[[Bundespräsidialamt]] |language=de |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307221541/http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html |archivedate=7 March 2016 |accessdate=13 April 2026}}</ref>}}<br />''The Song of the Germans''<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Nationalhymne der Bundesrepublik Deutschland.mp3]]}}</div> | image_map = {{switcher|[[File:EU-Germany (orthographic projection).svg|frameless]]|గ్లోబు మీద జర్మనీ|[[File:EU-Germany.svg|frameless]]|Show map of the [[European Union]]|default=1}} | map_width = 250px | capital = [[బెర్లిన్]]{{efn|Berlin is the sole constitutional capital and ''de jure'' seat of government, but the former provisional capital of the Federal Republic of Germany, [[Bonn]], has the special title of "federal city" ({{lang|de|Bundesstadt}}) and is the primary seat of 16 ministries.<ref>{{cite web |url=https://www.deutschland.de/en/topic/politics/the-german-federal-government |website=deutschland.de |title=The German Federal Government |date=23 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430004825/https://www.deutschland.de/en/topic/politics/the-german-federal-government |archivedate=30 April 2020 |url-status=live }}</ref>}} | coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}} | largest_city = రాజధాని | official_languages = [[జర్మన్ భాష|జర్మను]]{{efn|[[Danish language|Danish]], [[Low German]], [[Sorbian languages|Sorbian]], [[Romani language|Romani]], and [[Frisian languages|Frisian]] are recognised by the [[European Charter for Regional or Minority Languages]].<ref>{{cite web |url=https://blogs.loc.gov/law/2018/09/the-protection-of-minority-and-regional-languages-in-germany/ |publisher=Library of Congress |last=Gesley |first=Jenny |title=The Protection of Minority and Regional Languages in Germany |date=26 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525092638/https://blogs.loc.gov/law/2018/09/the-protection-of-minority-and-regional-languages-in-germany/ |archivedate=25 May 2020 |url-status=live}}</ref>}} | demonym = జర్మన్లు | government_type = సమాఖ్య పార్లమెంటరీ గణతంత్ర వ్యవస్థ | leader_title1 = ప్రెసిడెంట్ | leader_name1 = ఫ్రాంక్ వాల్టర్ స్టీన్‌మీయర్ | leader_title2 = చాన్సలర్ | leader_name2 = ఫ్రెడరిక్ మెర్జ్ | legislature = {{hlist|బుండెస్టాగ్| బుండెస్రాట్}} | area_km2 = 3,57,022 | area_rank = 63వ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 1,37,847 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.27<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|accessdate=13 April 2026|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|archivedate=24 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 8,34,97,147<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |date=19 December 2025 }}</ref> | population_estimate_year = Q3 2025 | population_census = {{IncreaseNeutral}} 8,27,19,540<ref name="Census2022.DE">{{cite web|url=https://www.zensus2022.de/DE/Ergebnisse-des-Zensus/_inhalt.html#toc-2 |title=Ergebnisse des Zensus 2022 – Bevölkerung (15.05.2022) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|Destatis]] |date=25 June 2024 |language=de |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250703074423/https://www.zensus2022.de/DE/Ergebnisse-des-Zensus/_inhalt.html |archivedate=3 July 2025 |url-status=live }}</ref> | population_census_year = 2022 | population_census_rank = 19వ | population_density_km2 = {{#expr: 83491249/357596 round 0}} | population_density_sq_mi = <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 63వ | GDP_PPP = {{increase}} $6.408&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.DE">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]]|date=14 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_rank = 6వ | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $76,747<ref name="IMFWEO.DE" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 23వ | GDP_nominal = {{increase}} $5.453&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.DE" /> | GDP_nominal_rank = 3వ | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $65,303<ref name="IMFWEO.DE" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 19వ | Gini = 30.1 <!--number only--> | Gini_year = 2025 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=13 April 2026|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.959 | HDI_rank = 5వ | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archivedate=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | cctld = [[.de]] | calling_code = [[Telephone numbers in Germany|+49]] | today = | date_format = {{hlist|Day, month, year|Year, month, day}} }}'''జర్మనీ''' మధ్య [[ఐరోపా]]లో ఒక [[దేశం]]. అధికారికంగా దీని పేరు '''జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య''' ([[జర్మన్]]: బుండెస్‌రెపుబ్లిక్ డాయిచ్‌లాండ్). దీనికి ఉత్తరాన ఉత్తర సముద్రం, [[డెన్మార్క్]], బాల్టిక్ సముద్రం; తూర్పున [[పోలాండ్]] చెక్ గణతంత్రం; దక్షిణాన [[ఆస్ట్రియా]], [[స్విట్జర్లాండ్]]; పశ్చిమాన [[ఫ్రాన్సు]], [[లక్సెంబర్గ్]], [[బెల్జియం]], [[నెదర్లాండ్స్]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జర్మనీ భూభాగంలో సమశీతోష్ణ [[వాతావరణం]] ఉంటుంది. 8.2 కోట్ల పైచిలుకు జనాభాతో ఇది, [[ఐరోపా సమాఖ్య]]లోని సభ్యదేశాలలో అత్యధిక జనాభా గల దేశం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నలుమూలలల నుండి వచ్చిన వలస ప్రజలకు మూడవ అతిపెద్ద నివాసదేశం. జర్మనీ [[ప్రజలు]] అనేకమంది నివాసం ఉన్న జర్మానియా అనే పేరున్న ఒక ప్రాంతం క్రీస్తుశకం 100 ముందే ఉన్నట్లు గ్రంథస్థం చేయబడింది. 10వ శతాబ్దం ఆరంభం నుండి 1806 వరకు జర్మనీ దేశ భాగాలు ఉనికిలో ఉండి పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం కేంద్రభాగంగా ఏర్పడ్డాయి. 16వ శతాబ్దం సమయంలో ఉత్తర జర్మనీ ప్రొటస్టెంట్ [[సంస్కరణవాదం]] కేంద్రమైంది. ఆధునిక జాతీయ-దేశంగా ఈదేశం 1871 లో ఫ్రాంకో-ప్రష్యన్ యుద్ధం మధ్యలో మొదటిసారి సంఘటితమైనది. 1949 లో రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తర్వాత మిత్రదేశాల సరిహద్దుల వెంట-జర్మనీని [[తూర్పు]] జర్మనీ, పశ్చిమ జర్మనీ అని రెండు దేశాలుగా విభజించారు. 1990 లో జర్మనీ తిరిగి సంఘటితమైనది. 1957 లో [[పశ్చిమ]] జర్మనీకి ఐరోపా సమాఖ్యలో (ఇసి) స్థాపక సభ్యత్వం ఉంది. అది 1993 లో [[ఐరోపా సమాఖ్య]]గా అయ్యింది. ఇది షెన్‌జెన్ ప్రాంతంలో భాగం. 1999 లో జర్మనీ, ఐరోపా ద్రవ్యమైన [[యూరో]]ను స్వీకరించింది. జర్మనీ పదహారు రాష్ట్రాల పార్లమెంటరీ గణతంత్ర సమాఖ్య. [[బెర్లిన్]] దీని రాజధాని నగరం. అతిపెద్ద నగరం కూడా. జర్మనీకి [[ఐక్యరాజ్య సమితి]], [[నాటో]], జి8, జి20, ఒఇసిడి, డబ్ల్యూ.టి.ఓ ల్లో సభ్యత్వం ఉంది. నామినల్ జిడిపి పరంగా జర్మనీ, ప్రపంచంలో నాల్గవ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ, కొనుగోలు శక్తి పరంగా 5వ పెద్ద వ్యవస్థ. ప్రపంచంలో అతిపెద్ద వస్తువుల మూడవ అతిపెద్ద ఎగుమతిదారు, మూడవ అతిపెద్ద దిగుమతిదారు. స్థూలంగా చెప్పాలంటే, జర్మనీ [[ప్రపంచం]]లో అతిపెద్ద వార్షిక అభివృద్ధి నిధిని కేటాయించుకునే దేశాల్లో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 జర్మనీ US తరువాత ప్రపంచంలోని రెండవ పెద్ద దాత] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524095558/http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 |date=2011-05-24 }} టాప్ న్యూస్, ఇండియా, రిట్రీవ్డ్ 2008-04-10.</ref> కాగా, దాని సైనిక ఖర్చు ఆరవస్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download|title=The fifteen major spenders in 2006|accessdate=2007-08-23|year=2007|format=PDF|work=Recent trends in military expenditure|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814224502/http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download|archive-date=2007-08-14|url-status=dead}}</ref> దేశంలో ఉన్నతమైన జీవన ప్రమాణాలు ఉన్నాయి. సాంఘిక భద్రత కలిగిన విస్తృతమైన వ్యవస్థ ఉంది. [[ఐరోపా]] దేశాల వ్యవహారాలలో జర్మనీ కీలకపాత్ర వహిస్తోంది. ప్రపంచస్థాయిలో సమీపదేశాలతో భాగస్వామ్యాలను నిర్వహిస్తోంది.<ref>[https://web.archive.org/web/20080404235732/http://www.iht.com/articles/2008/04/04/europe/poll.php ఐరోపా నాయకురాలా?] ఇంటర్ నేషనల్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్. ఏప్రిల్ 5, 2008 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> జర్మనీ అనేక రంగాలలో శాస్త్ర, సాంకేతిక నాయకత్వ స్థాయిలో ఉన్న దేశం.<ref>[http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html నమ్మదగిన సాంకేతికతతో ఆత్మవిశ్వాసంతో భవిష్యత్లోనికి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105055439/http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html |date=2013-11-05 }} www.innovations-report.de. మే 17, 2008 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> ==పేరు వ్యుత్పత్తి == ఆంగ్ల పదం "జర్మనీ" [[లాటిన్]] పేరు జర్మనీయ నుండి పొందబడింది. [[జూలియస్ సీజర్]] "జెర్మనియా" పదాన్ని రైన్ తూర్పుప్రాంతంలోని ప్రజలకు పేరైన గాలిక్ పదం నుండి తీసుకున్నాడు. దీనర్ధం బహుశా "ఇరుగుపొరుగువారు" అయ్యుండవచ్చు. == చరిత్ర == === జర్మనీ జాతులు === కనీసం 6,00,000 సంవత్సరాల క్రితం జర్మనీలో ప్రాచీన మానవులు నివసించేవారు.<ref>{{Cite journal |last1=Wagner |first1=G. A |last2=Krbetschek |first2=M |last3=Degering |first3=D |last4=Bahain |first4=J.-J |last5=Shao |first5=Q |last6=Falgueres |first6=C |last7=Voinchet |first7=P |last8=Dolo |first8=J.-M |last9=Garcia |first9=T |last10=Rightmire |first10=G. P |date=27 August 2010 |title=Radiometric dating of the type-site for Homo heidelbergensis at Mauer, Germany |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]] |volume=107 |issue=46 |pages=19726–19730 |doi=10.1073/pnas.1012722107 |pmc=2993404 |pmid=21041630 |doi-access=free}}</ref> మొట్టమొదటి ఆధునికేతర మానవ శిలాజాన్ని ([[నియాండర్తల్]]) నియాండర్ లోయలో కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|last=Hendry|first=Lisa|date=5 May 2018|title=Who were the Neanderthals?|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html|url-status=live|publisher=Natural History Museum|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200330003649/https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html|archivedate=30 March 2020}}</ref> అదేవిధంగా స్వాబియన్ జూరాలో ఆధునిక మానవుల ఆధారాలు కనుగొన్నారు. వీటిలో ఇప్పటివరకు కనుగొనబడిన అత్యంత పురాతన సంగీత వాయిద్యాలైన 42,000 సంవత్సరాల నాటి వేణువులు,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349|title=Earliest music instruments found|date=25 May 2012|work=BBC News|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170903041534/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349|archivedate=3 September 2017}}</ref> 40,000 సంవత్సరాల నాటి లయన్ మ్యాన్,<ref>{{Cite web|date=31 January 2013|title=Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|website=[[The Art Newspaper]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215162121/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|archivedate=15 February 2015}}</ref> మరియు 41,000 సంవత్సరాల నాటి వీనస్ ఆఫ్ హోహ్లే ఫెల్స్ ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal |last=Conard |first=Nicholas |year=2009 |title=A female figurine from the basal Aurignacian of Hohle Fels Cave in southwestern Germany |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-14_459_7244/page/248 |journal=Nature |volume=459 |issue=7244 |pages=248–252 |doi=10.1038/nature07995 |pmid=19444215}}</ref><ref>{{cite web|date=22 July 2015|title="It must be a woman" – The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|url-status=dead|publisher=Universität Tübingen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archivedate=11 October 2016}}</ref>[[దస్త్రం:Germanic tribes (750BC-1AD).png|thumbnail|ఎడమ|క్రీపు750 నుండి– క్రీశ 1 వరకు జర్మానిక్ తెగల విస్తరణ]] దక్షిణ స్కాండినేవియా, ఉత్తర జర్మనీ నుండి జర్మానిక్ తెగలు దక్షిణ, [[తూర్పు]], పశ్చిమాలకు విస్తరించాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35|title=Medieval Experience: 300–1400|last=Claster|first=Jill N.|publisher=New York University Press|year=1982|isbn=978-0-8147-1381-5|page=[https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35 35]}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Handbook of Language Contact|last=Roberge|first=Paul|date=2020|publisher=John Wiley & Sons Ltd.|isbn=978-1119485025|editor-last=Hickey|editor-first=Raymond|edition=2nd|pages=323–325|chapter=Contact and the History of Germanic Languages|doi=10.1002/9781119485094.ch16}}</ref> గాల్ సెల్ట్ యిక్ తెగలతో పాటు తూర్పు ఐరోపా లోని ఇరానియన్, బాల్టిక్,, స్లావిక్ తెగలతో సంబంధాలు నెలకొల్పుకున్నాయి. రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వారి సంబంధాల గురించి లిఖిత సమాచారం, శబ్ద ఉత్పత్తి పరిశోధన, పురాతత్వ పరిశీలనలను మినహాయించి జర్మనీ చరిత్ర గురించి తెలిసింది చాలా తక్కువ.<ref name="Claster">జిల్ N. క్లస్టర్: ''మిడీవల్ ఎక్స్పీరియన్స్: 300–1400'' . [[న్యూయార్క్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] 1982, పేజి. 35. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> ఆగస్టస్ పాలనలో, రోమన్ సైన్యాధ్యక్షుడు పబ్లియస్ క్వింకిటిలస్ వరుస్ జర్మనీయాపై (రైన్ నుండి ఉరల్ పర్వతాల వరకు ఉన్న భూభాగాన్ని నిర్వచించడానికి రోమన్లు వాడిన పదం) దండయాత్ర చేసాడు. ఈ కాలంలోనే జర్మానిక్ తెగలు వారి తెగ గుర్తింపును కొనసాగిస్తూనే రోమన్ వ్యూహాలు, యుద్ధతంత్రాలతో పరిచయం పెంచుకున్నారు. క్రీస్తుశకం 9లో వరుస్ నాయకత్వం లోని మూడు రోమన్ దళాలు చెరుస్కాన్ నాయకుడైన అర్మినియాస్‌చే ట్యుతోబర్గ్ గొరిల్లా యుద్ధంలో ఓడించబడ్డాయి. రైన్ నుండి డాన్యూబ్ వరకు ఆధునిక జర్మనీ ఆవిధంగా రోమన్ సామ్రాజ్యానికి వెలుపల ఉండిపోయింది. క్రీస్తుశకం 100 నాటికి, టాసిటస్ '<nowiki/>''జర్మానియా''' రాసిన కాలంలో, జర్మానిక్ తెగలు ఆధునిక జర్మనీలోని రైన్, డాన్యూబ్ నదుల వెంట స్థిరపడ్డాయి. 3వ శతాబ్దంలో అనేక పశ్చిమ జర్మనీ తెగలు ఉద్భవించాయి. 260 ప్రాంతంలో జర్మానిక్ ప్రజలు లైమ్స్, డాన్యూబ్ సరిహద్దులను దాటి రోమన్-నియంత్రిత భాగాలలోకి చొరబడ్డారు.<ref name="Cambridge ancient history">ది[[కేంబ్రిడ్జ్ ఎన్షియంట్ హిస్టరీ]], వాల్యూం 12, పేజి. 442. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> === పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం(962–1806) === [[దస్త్రం:Weltliche Schatzkammer Wien (169)pano.jpg|thumbnail|left|పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క రాజ్యాధికార కిరీటం (క్రీశ1000వ సంవత్సరం సమీపంలో సృష్టించబడింది).]] సా.శ. 800 లో చార్లెమాగ్నే, కారోలింగియన్ [[సామ్రాజ్యం]] స్థాపించారు. ఇది 843లో విడిపోయింది. ఈ విభజన తూర్పు భాగం నుండి మధ్యయుగ సామ్రాజ్యం ఉద్భవించి 962 నుండి 1806 వరకూ వివిధ రూపాలలో కొనసాగింది. దీని భూభాగం ఉత్తరాన ఇదర్ నది నుండి దక్షిణాన మధ్యధరాతీరం వరకు వ్యాపించింది. దీన్ని పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం (లేదా పాతసామ్రాజ్యం) అనేవారు. తగ్గిన దాని భూభాగానికి అనుగుణంగా పేరును సరిచేసుకోవడానికి, 1448 నుండి అధికారికంగా దానిని ''సాక్రుం రోమనుం ఇమ్పీరియుం నేషనిస్ జర్మనికా'' (హోలీ రోమన్ ఎంపైర్ అఫ్ ది జర్మన్ నేషన్)గా పిలిచారు. [[దస్త్రం:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|thumbnail|ఎడమ|130px|మార్టిన్ లూథర్, (1483–1546) ప్రొటస్టెంట్ పునురుద్ధరణను ప్రారంభించారు.]] ఓట్టోనియన్ చక్రవర్తుల పాలనలో (919–1024), లోర్రిన్, సాక్సోనీ, ఫ్రాన్కానియా, స్వాబియా, తురింగియా, [[బవేరియా]] ప్రభువులు బలోపేతమయ్యారు. 962 లో జర్మన్ రాజు, ఈప్రాంతాలకు పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తిగా పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు. చక్రవర్తులు ప్రతిష్ఠాపన వివాదం వలన అధికారాన్ని కోల్పోయినప్పటికీ సాలియన్ చక్రవర్తుల పాలనలో (1024–1125) పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం ఉత్తర [[ఇటలీ]], బుర్గుండి లను విలీనం చేసుకుంది. హోహెన్ స్టేఫెన్ చక్రవర్తుల పాలనలో (1138–1254), జర్మన్ రాజులు వారి ప్రభావాన్ని మరింత దక్షిణ, తూర్పులలో స్లావ్స్ నివాస భూభాగాలకు విస్తరించారు. జర్మన్ స్థావరాలను ఈ ప్రాంతాలలో మరింత తూర్పుకు విస్తరించారు. హన్సేయటిక్ సంధిలో భాగంగా ఉత్తర జర్మన్ పట్టణాలు అభివృద్ధి చెందాయి. 1315 నాటి గొప్ప కరువుతో మొదలుకుని, ఆ తరువాత 1348-50 నాటి బ్లాక్ డెత్ లతో, జర్మనీ జనాభా త్వరగా తగ్గిపోయింది.<ref>[http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html ది గ్రేట్ ఫమిన్ (1315–1317) అండ్ ది బ్లాక్ డెత్ (1346–1351)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171213101119/http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |date=2017-12-13 }}. లిన్ హారీ నెల్సన్. '''ది యూనివర్సిటీ అఫ్ కన్సాస్'''.</ref> 1356 నాటి గోల్డెన్ బుల్ రాజశాసనం సామ్రాజ్యం అంతమయ్యేవరకు అవసరమైన ఆధార రాజ్యాంగాన్ని అందచేసింది. ఇది శక్తివంతమైన ఏడు రాజ్యాలు, ఆర్చ్ బిషప్ పాలిత ప్రాంతాలకు రాజు-ఎన్నిక, చక్రవర్తి ఎన్నికల గురించి క్రోడీకరించింది. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దాదాపు చక్రవర్తులందరూ [[ఆస్ట్రియా]] హాబ్సబర్గ్ వంశం నుండే ఎన్నికయ్యారు. జోహన్నెస్ గ్యుటెన్‌బర్గ్ ప్రవేశపెట్టిన ముద్రణా యంత్రంతో విజ్ఞాన ప్రజాస్వామీకరణ మొదలైంది.<ref>{{cite book|title=The printing press as an agent of change|url=https://archive.org/details/printingpressasa01elzi|last=Eisenstein|first=Elizabeth|publisher=Cambridge University Press|year=1980|isbn=978-0-521-29955-8|pages=[https://archive.org/details/printingpressasa01elzi/page/3 3]–43}}</ref> 1517లో [[మార్టిన్ లూథర్]] అనే సన్యాసి తన 95 వ్యాసాలను ప్రచురించాడు. ఇవి రోమన్ కాధలిక్ చర్చి ఆచారాలను వ్యతిరేకించి, ప్రోటెస్టంట్ సంస్కరణలను ప్రారంభించాయి. 1530 తరువాత అనేక జర్మన్ రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేక లూథరన్ చర్చి అధికార మతం అయ్యింది. మతవిభేదాలు జర్మనీ ప్రాంతాలను నాశనం చేసి ముప్ఫై సంవత్సరాల యుద్ధానికి (1618–1648) దారితీసాయి.<ref>[http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html ది థర్టీ-యియర్స్-వార్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991009072232/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html|date=1999-10-09}}, గెర్హార్డ్ రేమ్పెల్, వెస్ట్రన్ [[న్యూ ఇంగ్లాండ్ కాలేజ్]].</ref> యుద్ధంలో జర్మన్ రాష్ట్రాల జనాభా దాదాపు 30% వరకు తగ్గిపోయింది.<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#30YrW ది థర్టీ యియర్స్ వార్ (1618–48)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041028051334/http://www.usna.edu/Users/history/kolp/HH345/PRE1492.HTM#30YrW |date=2004-10-28 }}, అలన్ మక్ ఫర్లేన్, ది సవేజ్ వార్స్ అఫ్ పీస్: ఇంగ్లాండ్, జపాన్ , మల్తుసియన్ ట్రాప్ (2003)</ref> వెస్ట్‌ఫాలియా శాంతి ఒప్పందంతో (1648) జర్మనీ రాష్ట్రాల మధ్య మత యుద్ధాలు ముగించింది. కానీ సామ్రాజ్యం ''వాస్తవంగా'' అనేక స్వతంత్ర రాజ్య భాగాలుగా విడిపోయింది. 1740 నుండి ఆస్ట్రియన్ హాబ్స్బర్గ్ [[రాచరికం]], ప్రష్యా రాజ్యాల మధ్య ద్వంద్వత్వం జర్మన్ చరిత్రను శాసించింది. 1806 లో ''సామ్రాజ్యం'' నేపోలియనిక్ యుద్ధాల ఫలితంగా అంతరించిపోయింది.<ref name="concise h">ఫుల్ బ్రూక్, మేరీ: ''ఎ కన్సైజ్ హిస్టరీ అఫ్ జర్మనీ'' , కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ 1991, పేజి. 97. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> === పునరుద్ధరణ, విప్లవం (1814–1871) === నెపోలియన్ బోనపర్టే ఓటమి తరువాత, 1814 లో వియన్నా సమావేశంలో 39 సార్వభౌమ రాజ్యాలతో కూడిన జర్మన్ సమాఖ్య (డచేర్ బండ్) స్థాపన జరిగింది. పునరుద్ధరణ రాజకీయాలలో ఉన్న పరస్పర విభేదాల వల్ల ఐక్యతనూ, స్వాతంత్ర్యాన్నీ కోరుతూ స్వేచ్ఛా పోరాటాలు తలెత్తాయి. అయితే ఆస్ట్రియన్ రాజ్యాంగవేత్త '''మెటర్నిచ్,''' నూతన విధానాలతో వీటిని అణచివేసాడు. ''జోల్వేరేయిన్'' అనే పన్నుల వ్యవస్థతో, జర్మన్ రాజ్యాల మధ్య ఆర్థిక ఐక్యత మరింత పెరిగింది. ఈ కాలంలో జర్మన్లు [[ఫ్రెంచ్ విప్లవం]] ఆదర్శాలచే ప్రభావితమయ్యారు. ప్రత్యేకించి యువ మేధావులలో జాతీయవాదం శక్తివంతంగా అవతరించింది. మొదటిసారి [[నలుపు]], [[ఎరుపు]], [[బంగారు]] రంగులను ఉద్యమానికి ప్రాతినిధ్య రంగులుగా ఎంచుకున్నారు. తరువాత ఇవే జాతీయ రంగులు అయ్యాయి.<ref>మార్టిన్, నార్మన్. [http://www.fotw.net/flags/de1848.html జర్మన్ కన్ఫెడరేషన్ 1815–1866 (జర్మనీ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013022659/http://www.fotw.net/flags/de1848.html |date=2007-10-13 }} ఫ్లాగ్స్ అఫ్ ది వరల్డ్. అక్టోబర్ 5, 2007 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> [[ఫ్రాన్స్]]లో విజయవంతంగా గణతంత్రాన్ని స్థాపించిన తరువాత ఐరోపాలో విప్లవ పోరాటాల శ్రేణి స్ఫూర్తితో మేధావులు, సామాన్య ప్రజలు 1848లో జర్మన్ రాష్ట్రాల విప్లవాలను ప్రారంభించారు. ప్రారంభంలో రాజులు విప్లవకారుల స్వేచ్ఛాయుత కోరికలకు తలొగ్గారు. ప్రష్యా ఫ్రెడరిక్ విలియం 4వ రాజుకు అధికారం లేని చక్రవర్తి బిరుదును ఇవ్వచూపారు. అయితే అతను సింహాసనాన్ని, ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగాన్ని తిరస్కరించాడు. దీంతో విప్లవానికి తాత్కాలిక అవరోధం కలిగింది. ప్రష్యా రాజు మొదటి విలియంకూ మరింత స్వేచ్ఛాయుత [[పార్లమెంట్|పార్లమెంటుకూ]] మధ్య విభేదం వలన 1862 సైనిక సంస్కరణలు ఉద్భవించాయి. రాజు ఓట్టోవాన్ బిస్మార్కును నూతనంగా ప్రష్యా ప్రధాన మంత్రిగా నియమించారు. 1864లో బిస్మార్క్ డెన్మార్కుపై [[యుద్ధం|యుద్ధాన్ని]] విజయవంతంగా ముగించాడు. 1886 ఆస్ట్రో-ప్రష్యన్ యుద్ధంలో ప్రష్యా విజయంతో మిగిలిన జర్మన్ రాజ్యాల వ్యవహారాల నుండి ఇంతకు పూర్వం ముఖ్య రాజ్యంగా ఉన్న [[ఆస్ట్రియా]]ను మినహాయించి ఉత్తర జర్మన్ సమాఖ్య (నోర్డ్ డచేర్ బండ్) ఏర్పాటు చేయడానికి అతనికి వీలు కలిగింది. === జర్మనీ సామ్రాజ్యం (1871–1918) === [[దస్త్రం:Wernerprokla.jpg|thumbnail|కుడి|1871లో ఫ్రాన్సు లోని వేర్సైల్స్ లో ఆధునిక జర్మనీకి పునాది వేయబడింది.మధ్యలో తెల్ల యూనిఫారంలో ఉన్నది బిస్మార్క్.]] ప్రష్యా రాజ్యం అతి పెద్ద భాగంగా జర్మనీ సామ్రాజ్యం రూపొందినపుడు 1871లో ''జర్మనీ''గా పిలువబడే ఆధునిక జాతీయ-రాజ్యంగా ఏకీకృతమైంది. ఫ్రాంకో-ప్రష్యన్ యుద్ధంలో ఫ్రాన్స్ ఓడిన తరువాత 1871 జనవరి 18న వెర్సైల్సులో జర్మనీ సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు. [[బెర్లిన్]] రాజధానిగా ప్రష్యాకు చెందిన హోహెన్జోల్లెర్ను వంశం నూతన సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. [[ఆస్ట్రియా]] తప్ప జర్మనీ మిగిలిన చెల్లా చెదురైన భాగాలన్నిటినీ విలీనం చేసుకుని ఈ సామ్రాజ్యం ఏర్పడింది (''క్లెండ్యూట్స్ఛ్‌లాండ్'', లేదా "చిన్న జర్మనీ"). 1884 లో ప్రారంభించి జర్మనీ ఐరోపా వెలుపల అనేక వలసలను స్థాపించడం ప్రారంభించింది. జర్మనీ ఏకీకరణ తరువాతి కాలంలో చక్రవర్తి '''మొదటి విలియం '''విధానం, మిత్రదేశాల సహాయంతో జర్మనీ స్థానాన్ని ఒక గొప్ప జాతిగా పదిలపరచింది. రాజకీయమార్గాల ద్వారా యుద్ధాన్ని నివారించి [[ఫ్రాన్స్]]ను ఒంటరిని చేసింది. అయితే '''రెండవ విలియం ''' పాలనలో జర్మనీ ఇతర [[ఐరోపా]] దేశాలవలె సామ్రాజ్యవాద విధానాన్ని అనుసరించడంతో పొరుగుదేశాలతో సంఘర్షణ ఏర్పడింది. ఇంతకు పూర్వం ఉన్న కూటములను జర్మనీ పునరిద్ధరించలేదు. కొత్త కూటములు ఈ దేశాన్ని కలుపుకోలేదు. [[ఆస్ట్రియా]]-[[హంగరీ]]తో ఒప్పందాలు మినహాయించి, జర్మనీ మరింత ఒంటరిదయ్యింది. [[దస్త్రం:Map-DR-Prussia.svg|ఎడమ|thumbnail|సామ్రాజ్యవాద జర్మనీ (1871–1918), నీలం న్టే కర్డియాలే పై సంతకం చేయడం ద్వారా యునైటెడ్ కింగ్డంతో నూతన సంబంధాలను నెలకొల్పుకుంది, రష్యన్ సామ్రాజ్యంతో సంబంధాలను పదిలపరచుకుంది. రంగులో ఉన్నది శక్తివంతమైన ప్రష్యా రాజ్య]] జర్మనీ సామ్రాజ్యవాదం దేశం వెలుపలికి వ్యాపించి [[ఆఫ్రికా]]లో వాటాని కోరింది. బెర్లిన్ సమావేశం తరువాత ఆఫ్రికాను ఐరోపా దేశాలు పంచుకున్నాయి. తూర్పు [[ఆఫ్రికా]], నైరుతి ఆఫ్రికా, టోగో, [[కామెరూన్]] వంటి అనేక భూభాగాలను జర్మనీ స్వంతం చేసుకుంది. ఆఫ్రికా కొరకు ప్రాకులాట గొప్ప సామ్రాజ్య శక్తుల మధ్య ఉద్రిక్తతలకు దారితీసింది. అదే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి దోహదం చేసే పరిస్థితులను కల్పించి ఉండవచ్చు. 1914 జూన్ 28న ఆస్ట్రియా రాజకుమారుని [[హత్య]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ప్రేరకమైంది. ఓటమిని ఎదుర్కొన్న కేంద్ర శక్తులలో భాగమైన జర్మనీ, కూటమి శక్తుల చేతిలో అపజయం పాలవడం అన్ని కాలాలలో జరిగిన ఒక హేయమైన పోరాటంగా భావించబడింది. మొదటి ప్రపంచయుద్ధంలో ఇరవై లక్షల మంది జర్మనీ సైనికులు మరణించి ఉంటారని అంచనా.<ref>[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html చివరి జర్మన్ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో అనుభవజ్ఞుడు మరణించారని నమ్మబడింది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516110055/http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html |date=2012-05-16 }}. స్పీజేల్ ఆన్ లైన్. జనవరి 22,1930</ref> 1918 నవంబరులో జర్మనీ విప్లవం మొదలై, చక్రవర్తి రెండవ విలియంతో సహా ఇతర జర్మనీ పాలక[[రాజులు]] పదవీచ్యుతులయ్యారు. నవంబరు 11న యుద్ధం అంతం చేయడానికి కాల్పుల విరమణపై సంతకాలు చేసారు. జర్మనీ 1919లో '''వేర్సైల్లెస్ ఒప్పందం''' పై సంతకం చేసింది. సాంప్రదాయక యుద్ధానంతర రాయబారానికి విరుద్ధంగా మధ్యవర్తిత్వం, ఓడిపోయిన కేంద్ర శక్తులను వదలివేసింది. జర్మనీలో ఈ ఒప్పందం మరొక విధంగా యుద్ధం తరువాత అవమానకర కొనసాగింపుగా భావించబడింది. తరువాతి కాలంలో ఈ ఒప్పందపు క్రూరత్వం, దేశంలో [[నాజీయిజం]] ఎదగడానికి దోహదం చేసినదిగా భావిస్తారు.<ref name="lee h">స్టీఫెన్ J. లీ: ''యూరప్, 1890–1945'' . రూట్లెడ్జ్ 2003, పేజి. 131. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> === వీమర్ గణతంత్రం (1919–1933) === జర్మనీ [[విప్లవం]] ప్రారంభంలో జర్మనీలో [[రాచరికం]] అంతమై ఒక దేశాన్ని గణతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటించారు. అయితే అధికారం కొరకు పోరాటం కొనసాగింది. తీవ్రవాద-వామపక్షాలు బవేరియాలో అధికారాన్ని లోబరచుకున్నాయి. కానీ జర్మనీ మొత్తాన్ని నియంత్రణలోకి తెచ్చుకోలేకపోయాయి. 1919 ఆగష్టులో వీమర్ గణతంత్రం ఆచారం ప్రకారం స్థాపించబడిన తరువాత విప్లవం ముగిసింది. 1919 ఆగష్టు 11న అధ్యక్షుడు ఫ్రెడరిక్ ఎబర్ట్ సంతకం చేసిన తరువాత వీమర్ రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది. మహా మాంద్యం వలన ఇబ్బంది, '''వేర్సైల్లెస్ ఒప్పందం''' విధించిన క్రూరమైన శాంతి నియమాలు, అస్థిర ప్రభుత్వాలు ఎక్కువకాలం కొనసాగడం వంటి కారణాల వలన జర్మనీ ప్రజలు ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ వ్యవస్థ పార్లమెంటరీ "పార్టీల స్థాపన"లో గుర్తింపును కోల్పోయారు. ఇది బాగా విస్తరించియున్న సాంప్రదాయ-వాదులచే మరింత ముమ్మరం చేయబడింది. ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టాలన్న కొందరి ప్రయత్నాలకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో జర్మనీ ఓటమి ఒక కారణంగా ఉంది. వీమర్ ప్రభుత్వంలోని ఉన్నత సైనికాధికారులు వేర్సైల్లెస్ ఒప్పందంపై [[సంతకం]] చేయడం ద్వారా జర్మనీ జాతి మోసపోయిందని ఆరోపించారు. స్పర్టసిస్ట్ లీగ్ వంటి తీవ్రవాద వామ-పక్ష కమ్యూనిస్టులు "పెట్టుబడిదారు పాలన"ను అంతమొందించి మేలు చేకూర్చేలా ఒక విప్లవం రావాలని కోరుకున్నారు. ఏదేమైనా, నూతన వీమర్ [[ప్రభుత్వం]] పట్ల అసంతృప్తి జర్మనీ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఎదుగుదలకు ఇంధనంగా పనిచేసింది. అనేకమంది సాంప్రదాయ వాదులు విప్లవవాద హక్కు (ప్రత్యేకించి నేషనల్ సోషలిస్ట్ జర్మన్ వర్కర్స్ పార్టీ—నాజి పార్టీ) వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. 1932 నాటికి ఈ రెండు పార్టీలు పార్లమెంటులో అధిక భాగాన్ని నియంత్రించగలిగాయి (1932 జూలై నాటికి మొత్తం పార్లమెంటరీ స్థానాలు 296). [[అపజయం]] పొందిన అనేక వరుస మంత్రివర్గాల తరువాత అధ్యక్షుడు '''పాల్ వాన్ హిండెన్బర్గ్''' ఒక కఠిన నిర్ణయం తీసుకున్నారు: 1933 జనవరి 30న ప్రత్యామ్నాయంగా సాంప్రదాయవాద-సలహాదారుల ప్రోత్సాహంతో వాన్ హిండెన్బర్గ్ హిట్లర్ విన్నపాన్ని మన్నించి [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్]]ను జర్మనీ చాన్సలరుగా నియమించాడు. === థర్డ్ రైఖ్ (1933–1945) === 1933 ఫిబ్రవరి 27న [[రీచ్‌స్టాగ్ దహనం|'''రీచ్‌స్టాగ్''' తగలబడింది]]. దాని తరువాత ఒక అత్యవసర [[శాసనం]] చేసి, కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులను రద్దు చేసారు. నాజీలు మొట్టమొదటి కాన్సంట్రేషన్ క్యాంపును స్థాపించారు.<ref>{{cite book|title=The Coming of the Third Reich|last=Evans|first=Richard|publisher=Penguin|year=2003|isbn=978-0-14-303469-8|page=344}}</ref><ref name="MNN">{{Cite journal |date=21 March 1933 |title=Ein Konzentrationslager für politische Gefangene in der Nähe von Dachau |url=http://www.holocaust-history.org/dachau-gas-chambers/photo.cgi?02 |journal=Münchner Neueste Nachrichten |language=German |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000510093525/http://www.holocaust-history.org/dachau-gas-chambers/photo.cgi?02 |archivedate=10 May 2000}}</ref> ఎనేబ్లింగ్ చట్టం [[హిట్లర్]]-నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వానికి పూర్తి శాసన అధికారాన్ని ఇచ్చింది. కేవలం సోషల్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ అఫ్ జర్మనీ మాత్రమే ఈ పరిణామానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది. అయితే ఈ అగ్నికి కారణమైనవారుగా భావింపబడ్డ [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ]], '''రీచ్ స్టాగ్ ఫైర్ డిక్రీ'''కి వ్యతిరేకతను చూపలేకపోయారు.<ref>{{cite html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html|title=Das Ermächtigungsgesetz 1933|accessdate=2008-09-12|author=Deutsches Historisches Museum|authorlink=Deutsches Historisches Museum|publisher=Deutsches Historisches Museum|language=de|quote=An der Abstimmung nicht teilnehmen konnten die 81 Abgeordneten der Kommunistischen Partei Deutschlands (KPD). Ihre Mandate waren auf Basis der Reichstagsbrandverordnung bereits am 8. März 1933 annulliert worden. }} <br /> రోడ్రిక్ స్టకెల్బర్గ్, ''హిట్లర్'స్ జర్మనీ: ఆరిజిన్స్, ఇంటర్ప్రటేషన్స్, లెగసీస్'' . రూట్ లెడ్జ్ 1999, పేజి. 103. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071 <br />స్చేచ్క్, రాఫ్ఫెల్. [http://www.colby.edu/personal/r/rmscheck/GermanyE1.html ఎస్టాబ్లిషింగ్ ఎ డిక్టేటర్షిప్: ది స్టేబిలైజేషన్ నాజి పవర్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114153606/http://www.colby.edu/personal/r/rmscheck/GermanyE1.html |date=2013-01-14 }} కల్బీ కాలేజ్. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> అనేక ఎత్తులు శాసనాల ద్వారా ఒక కేంద్రీకృత సంపూర్ణరాజ్యం స్థాపించబడి జర్మనీని ఏక-పార్టీ రాజ్యంగా మార్చింది. నాజీలు సైనిక పునరాయుధీకరణపై దృష్టి కేంద్రీకరించి, ఆయుధ పరిశ్రమలకు తిరిగి ప్రాణం పోసారు.<ref>{{cite web|url=http://www.dhm.de/lemo/Museum|title=Industrie und Wirtschaft|accessdate=2008-09-12|author=Deutsches Historisches Museum|last=|first=|authorlink=Deutsches Historisches web|date=|year=|work=|publisher=Deutsches Historisches Museum|language=de|quote=Der Vierjahresplan sollte ab 1936 die wirtschaftliche Kriegsfähigkeit Deutschlands herbeiführen. . . .Bereits im Februar 1933 erklärte Hitler, dass alle öffentlichen Maßnahmen zur Arbeitsbeschaffung zugleich der "Wehrhaftmachung" zu dienen hätten und den Interessen des Staates untergeordnet seien. . . .}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> గ్రేటర్ జర్మనీని స్థాపించే అనేక విస్తరణలో మొదటి భాగంగా 1936 లో రైన్ ల్యాండ్‌పై తిరిగి నియంత్రణ సాధించారు. జాతీయవాదం, సైనికవాదం, భూభాగ వివాదాల వలన పెరుగుతున్న వత్తిడులు, [[సోవియట్ యూనియన్]] నుండి సహాయం లభిస్తుందన్న ఒక ఒప్పందం మొదలైన ప్రేరణలతో 1939లో నాజీ జర్మన్లను [[పోలాండ్]] పై బ్లిట్జ్ క్రీగ్ (మెరుపు దాడి) ప్రారంభించడానికి నడిపించాయి. పశ్చిమం నుండి జర్మనీ, తూర్పు నుండి సోవియెట్ యూనియన్ రెండూ పోలండు మీద దాడిచేసి దానిని పంచుకున్నాయి. ఈ సంఘటన తరువాత [[బ్రిటన్]], [[ఫ్రాన్సు]] జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా యుద్ధ ప్రకటనలను ఇచ్చాయి ( కానీ [[సోవియట్ యూనియన్]]కి వ్యతిరేకంగా కాదు). ఇది [[ఐరోపా]]లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ ప్రారంభానికి సూచన. యుద్ధం సాగుతున్న కొద్దీ జర్మనీ దాని మిత్రదేశాలు ఐరోపాలో అత్యధిక భాగంపై ప్రత్యక్షంగానో లేక పరోక్షంగానో ఆధిపత్యం సంపాదించాయి. [[దస్త్రం:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumbnail|ఎడమ|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత శిథిలాలలో బెర్లిన్, పోత్స్దమేర్ ప్లత్జ్ 1945.]] 1941 జూన్ 22న జర్మనీ సోవియట్‌తో గల ఒప్పందాన్ని తెగతెంపులు చేసుకొని జర్మనీ, [[సోవియట్ యూనియన్]] పై దాడిచేసింది. అదే సంవత్సరం [[జపాన్]], పెర్ల్ హార్బరులో గల అమెరికన్ స్థావరంపై దాడి చేసింది. జర్మనీకి జపాన్‌తో గల మిత్రత్వం మూలంగా అది [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] పై యుద్ధాన్ని ప్రకటించింది. జర్మనీ సైన్యం సోవియట్ యూనియన్ లోకి వేగంగా చొచ్చుకు పోయినప్పటికీ, స్టాలిన్ గ్రాడ్‌లో సోవియట్ సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయింది. స్టాలిన్ గ్రాడ్ పోరాటం ఈ యుద్ధంలో ఒక గొప్ప మలుపుగా ఉండిపోయింది. అటు పిమ్మట జర్మనీ సైన్యం [[తూర్పు]] రంగంలో తిరుగుముఖం పట్టింది. డి-డే [[యుద్ధం]] మరొక ముఖ్యమైన మలుపుగా నిలిచింది. ఫలితంగా పశ్చిమ రంగం తెరుచుకుంది; మిత్ర సైన్యాలు నార్మండీ తీరంలో నిలిచి జర్మనీ భూభాగం వైపు కదిలాయి. అంతిమంగా జర్మనీ ఓటమి పాలైంది. 1945 మే 8న [[ఎర్రసైన్యం]] [[బెర్లిన్]]ను ముట్టడించగానే జర్మనీ సైనిక దళాలు లొంగిపోయాయి. తూర్పు ఐరోపాకి చెందిన స్థానిక జర్మనులతో కలిపి-సుమారు 70 లక్షల మంది [[జర్మన్]] సైనికులు-రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో మరణించారు.<ref>స్టీన్బర్గ్, హీన్జ్ గుంటర్. ''Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg : mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990.'' బాన్ 1991. ఇంకా చూడుము [http://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II_casualties#endnote_Germany1 రెండవ ప్రపంచయుద్ధ క్షతగాత్రులు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116074851/http://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II_casualties#endnote_Germany1 |date=2010-01-16 }}</ref> తరువాతి కాలంలో [[హోలోకాస్ట్|హొలోకాస్ట్]] గా పిలువబడిన థర్డ్ రైఖ్ పాలన అమలుచేసిన ప్రభుత్వ విధానాలవలన అనేక మంది అసమ్మతి వాదులు, అల్ప సంఖ్యాకవర్గాల వారు ప్రత్యక్షంగా లొంగిపోయారు. అరవై లక్షల మంది [[యూదులు]], చెప్పుకోదగిన సంఖ్యలో జిప్సీలు, పోలండీయులు, ఇతర స్లావులు, మానసిక [[రోగులు]], స్వలింగ సంపర్కులు, రాజకీయ ప్రతిపక్ష సభ్యులతో కలిపి సుమారు కోటీ పది లక్షల మంది ప్రజలు ఈ హొలోకాస్టులో హత్య చేయబడ్డారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జర్మనీ నాజీ పాలన చర్యలు, [[సోవియట్ యూనియన్]], ఇతర దేశాలలో [[జోసెఫ్ స్టాలిన్]] పాలనల ఫలితంగా [[ఐరోపా]]లో 3.5 కోట్ల మంది అకాల మరణాల పాలయ్యారు. === విభజన, పునరేకీకరణ (1945–1990) === [[దస్త్రం:Deutschland Bundeslaender 1949.png|thumbnail|upright|1949 తరువాత రెండు జర్మన్ రాజ్యాలైన, సార్ రక్షణ ప్రాంతం, విభజించబడిన బెర్లిన్ మిత్రరాజ్యాల ఆక్రమిత ప్రదేశంలో మిత్రదేశాల నిర్వహణలో ఉద్భవించాయి.తూర్పు జర్మనీ సోవియట్ ప్రాంతంలో నెలకొల్పబడింది, పశ్చిమ జర్మనీ అమెరికన్, బ్రిటిష్, ఫ్రెంచ్ ప్రాంతాలలో 1949లో, సార్ 1957 లో నెలకొల్పబడ్డాయి.]] ఈ యుద్ధఫలితంగా దాదాపు కోటి మంది జర్మనీ [[సైనికులు]], పౌరులు మరణించారు. జర్మనీ అధిక మొత్తంలో భూభాగాన్ని నష్టపోయింది. సుమారు కోటిన్నర మంది జర్మన్లు జర్మనీ తూర్పు ప్రాంతాల నుండి, ఇతర దేశాల నుండి బహిష్కరింపబడ్డారు. అనేక పెద్ద నగరాలు నాశనమయ్యాయి. మిగిలిన దేశీయ భూభాగం [[బెర్లిన్]], మిత్రరాజ్యాల ద్వారా నాలుగు సైనిక ఆక్రమిత ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. 1949 మే 23న [[ఫ్రాన్స్]], యునైటెడ్ కింగ్డం, [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ల నియంత్రణలో ఉన్న పశ్చిమ ప్రాంతాలు సమైక్యమై ''ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ అఫ్ జర్మనీ'' (''బుండెస్ రిపబ్లిక్ డచ్ల్యాండ్'') గా ఏర్పడింది. 1949 అక్టోబరు 7న సోవియట్ ప్రాంతం, ''జర్మన్ డెమోక్రాటిక్ రిపబ్లిక్'' (''డచేడెమోక్రటిస్చే రిపబ్లిక్'', లేదా డిడిఆర్)గా ఏర్పడింది. వ్యావహారికంగా వీటిని "పశ్చిమ జర్మనీ", "[[తూర్పు జర్మనీ]]"లు అనేవారు. బెర్లిన్ రెండు భాగాలను "[[పశ్చిమ బెర్లిన్]]", "[[తూర్పు బెర్లిన్]]" అని వ్యవహరిస్తారు. తూర్పు జర్మనీ తన రాజధానిగా తూర్పు బెర్లిన్‌ను ఎంపిక చేసుకోగా, పశ్చిమ జర్మనీ [[బాన్|బాన్‌]]<nowiki/>ను ఎంపిక చేసుకుంది. అయితే రెండు-రాజ్యాల పరిష్కారం ఏదో ఒక నాటికి అధిగమించవలసిన కేవలం ఒక కృత్రిమమైన ''యధాతధ స్థితి'' అనే తన వైఖరికి సమర్ధనగా పశ్చిమ జర్మనీ బాన్‌ను తాత్కాలికంగా తన రాజధానిగా ప్రకటించింది.<ref name="provisional">{{cite book | last = Wise | first = Michael Z. | title = Capital dilemma: Germany's search for a new architecture of democracy| url = https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise | year = 1998| publisher = Princeton Architectural Press, 1998 | isbn =9781568981345 | page = [https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise/page/23 23] | chapter = Bonn, Capital of Self-Effacement}}</ref> పశ్చిమ జర్మనీ "సామ్యవాద ఆర్థిక వ్యవస్థ"తో యునైటెడ్ స్టేట్స్, యు కె, ఫ్రాన్సు లను మిత్రదేశాలుగా కలిగిన సమాఖ్య పార్లమెంటరీ గణతంత్రాన్ని ఏర్పరచుకుంది. 1950 ల ప్రారంభం నుండి ఈ దేశం సుదీర్ఘ కాలం పాటు ఆర్థికప్రగతి సాధించింది. పశ్చిమ జర్మనీ 1955లో [[నాటో]]<nowiki/>లో చేరింది. 1957 లో ఏర్పడిన యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీకి వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది. [[దస్త్రం:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumbnail|ఎడమ|1989లో ప్రారంభించబడిన వెంటనే బెర్లిన్ గోడ ముందరి బ్రడెన్బర్గ్ గేట్.]] యు ఎస్ ఎస్ ఆర్ ఆక్రమిత సైన్యం, వార్సా ఒప్పందం ద్వారా యు ఎస్ ఎస్ ఆర్ రాజకీయ, సైనిక నియంత్రణలో ఉన్న తూర్పు జర్మనీ ఒక తూర్పు విభాగ రాజ్యంగా ప్రజాస్వామ్యంగా ప్రకటించుకున్నా, రాజకీయ అధికారం కేవలం కమ్యూనిస్ట్-నియంత్రిత ''[[పోలిట్ బ్యూరో|ఎస్ ఇ డి (''సోషలిస్ట్ యూనిటీ పార్టీ అఫ్ జర్మనీ'' ) నాయకుల'' (పోలిట్ బ్యూరో)]]'' చేతిలో ఉండేది. వారి అధికారంలో అపార పరిమాణంతో రహస్య సంస్థ స్టాసిచే స్థిరపరచబడింది. అనేక ఎస్ ఇ డి ఉపసంస్థలు సమాజంలోని ప్రతి విషయాన్ని నియంత్రించేవి. దీనికి బదులుగా ప్రభుత్వం తక్కువ వ్యయంతో ప్రజల కనీస అవసరాలు అందించి ప్రజలను తృప్తిపరచారు. ఒక సోవియట్-తరహా స్వాధీన ఆర్ధికవ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది. తరువాత జిడిఆర్ ఒక కమ్కాన్ రాజ్యంగా ఏర్పడింది. తూర్పు జర్మనీ జి డి ఆర్ సాంఘిక కార్యక్రమాల ప్రయోజనాలన్నీ ఏ సమయంలోనైనా పశ్చిమ జర్మనీ నుండి రాగల దాడిపై ఆధారపడి ఉండేవి. అనేక మంది పౌరులు రాజకీయ స్వేచ్చ, ఆర్ధిక శ్రేయస్సు కొరకు పశ్చిమం వైపు చూసేవారు.<ref>కొలచెస్టార్, నికో. [https://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html D-మార్క్ డే డాన్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319102656/http://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html|date=2007-03-19}} [[ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్]]. జనవరి 1, 1880 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> తూర్పు జర్మన్లను పశ్చిమ జర్మనీకి తప్పించుకోకుండా ఆపడానికి 1961లో నిర్మించిన [[బెర్లిన్ గోడ]] ప్రచ్చన్న యుద్ధానికి చిహ్నంగా మారింది. 1970ల ప్రారంభంలో తూర్పు, పశ్చిమ జర్మనీల మధ్య ఉద్రిక్తతలు చాన్సలర్ విల్లీ బ్రాండ్ట్ కాలంలో తగ్గాయి. దీని ద్వారా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జర్మనీ భూభాగ నష్టాలను ''వాస్తవంగా'' అంగీకరించడం కూడా జరిగింది. 1989 లో హంగరీ, ఇనుప తెరను తీసేసి ఆస్ట్రియా సరిహద్దును తెరిచింది. దీంతో వేలమంది తూర్పు జర్మన్లు హంగరీ గుండా పశ్చిమ జర్మనీకి గుంపులు గుంపులుగా వలసపోవడానికి కారణమైంది. సమూహ ప్రదర్శనలు, హంగేరియన్ సంఘటనలు జి డి ఆర్ పై వినాశకరమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. నవంబర్లో తూర్పు జర్మన్ అధికారులు, ఊహించని విధంగా సరిహద్దు నియంత్రణలను సడలించి, తూర్పు జర్మనీ పౌరులు పశ్చిమ జర్మనీ వెళ్ళేందుకు అనుమతించారు. నిజానికి ఇది తూర్పు జర్మనీని ఒక రాజ్యంగా ఉంచేలా వత్తిడికి గురిచేయడానికి ఉద్దేశించినది అయినప్పటికీ ఈ సరిహద్దుని తెరవడం తూర్పు జర్మనీలో ''వెండే'' సంస్కరణ ప్రక్రియ వేగవంతం అవడానికి దారితీసింది. దీని తుది ఫలితంగా ఒక సంవత్సరం తరువాత 1990 సెప్టెంబరు 12 న ''టు ప్లస్ ఫోర్ ఒప్పందం'' తో సంస్కరణ ప్రక్రియ ముగిసింది. జర్మనీ సంపూర్ణ సార్వభౌమాధికారం పొందింది. ఇది పూర్వ జి.డి.ఆర్. లోని ఐదు పున-స్థాపిత రాజ్యాలను చేర్చుకొని (నూతన రాష్ట్రాలు లేదా "నెయు లాండర్") 1990 అక్టోబరు 3 న జర్మనీ పునరేకీకరణ చెందింది. [[దస్త్రం:Euro banknotes.png|thumbnail|1999లో జర్మనీ ఏకీకృత యూరోపియన్ ద్రవ్యాన్ని అనుమతించింది, జర్మన్ యూరో నోట్లను కలిగి ఉన్న యూరోలు X అక్షరంతో మొదలవుతాయి.]] === బెర్లిన్ గణతంత్రం, యూరోపియన్ సమాఖ్య ఐక్యత (1990–) === 1994 మార్చి 10 న బాన్-బెర్లిన్ చట్టం పార్లమెంటుచే ఆమోదించబడింది. పునరేకీకృత జర్మనీకి బెర్లిన్ మరొకసారి రాజధాని అయ్యింది. బాన్ ''బుండెస్తద్ట్'' (సమాఖ్య నగరం)గా ప్రత్యేక హోదాను పొంది కొన్ని సమాఖ్య మంత్రిత్వశాఖలను నిలుపుకుంది.<ref>{{de icon}} [http://www.wdr.de/themen/politik/nrw03/bonn_berlin/060914.jhtml?rubrikenstyle=politik Landtag einstimmig gegen Komplettumzug] WDR; 14 సెప్టెంబర్ 2006.</ref><ref>{{de icon}} [http://www.wdr.de/themen/politik/deutschland/bonn_berlin/060619.jhtml?rubrikenstyle=politik Deutschlands heimliche Hauptstadt Landtag einstimmig gegen Komplettumzug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010054827/http://www.wdr.de/themen/politik/deutschland/bonn_berlin/060619.jhtml?rubrikenstyle=politik |date=2007-10-10 }} WDR; 20 జూన్ 2006.</ref> 1999 నాటికి ప్రభుత్వ స్థానాలను మార్చడం పూర్తయింది. [[జర్మనీ పునరేకీకరణ|పునరేకీకరణ]] తరువాత యూరోపియన్ సమాఖ్యలోను, నేటో లోను జర్మనీ మరింత ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తోంది. బాల్కన్స్‌లో స్థిరత్వం సాధించేందుకు జర్మనీ ఒక [[శాంతి]] పరిరక్షక దళాన్ని పంపింది. నేటో ప్రయత్నాలలో భాగంగా తాలిబను లను ఏరివేసిన తరువాత ఆ దేశ భద్రత కొరకు ఆఫ్గనిస్తానుకు జర్మన్ దళాలను పంపింది.<ref name="ARM">డెంప్సే, జూడీ. [https://web.archive.org/web/20081007082348/http://www.iht.com/articles/2006/10/31/news/germany.php జర్మనీ బోస్నియా నుండి విరమణకు ప్రయత్నిస్తోంది] ఇంటర్నేషనల్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్. అక్టోబర్ 14, 2006 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> అయితే దేశీయ చట్టాల ప్రకారం జర్మనీ దళాలను కేవలం రక్షణ కొరకు పంపవలసి ఉండగా యుద్ధం తరువాత ఈ విధమైన నిలుపుదల వివాదాస్పదమైంది. విదేశీ భూభాగాల్లో సైన్యాన్ని నిలిపి ఉంచడం రక్షణ నిబంధనల లోనికి రాదు. అయితే ఈ విషయంలో [[శాంతి]] పరిరక్షణ సందర్భంలో పాల్గొన్నదిగా భావించి పార్లమెంటు సమర్ధవంతంగా చట్టబద్ధం చేసింది. == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Deutschland topo.jpg|thumbnail|upright|కుడి|టోపోగ్రాఫిక్ పటం]] జర్మనీ భూభాగం {{convert|357021|km2|sqmi|0|abbr=on}}, దీనిలో {{convert|349223|km2|sqmi|0|abbr=on}} భూభాగం {{convert|7798|km2|sqmi|0|abbr=on}} నీరు. వైశాల్యం ప్రకారం ఐరోపాలో ఇది ఏడవ స్థానంలో ఉంది. [[ప్రపంచం]]లో 63వ పెద్దదేశం. దక్షిణాన ఆల్ప్స్ (ఎత్తైన ప్రదేశం:జుగ్స్ పిట్జే ) పర్వతాల నుండి [[వాయువ్యం|వాయవ్యం]]లోని ఉత్తర సముద్ర తీరం వరకు (నోర్డ్ సీ) , ఈశాన్యంలో బాల్టిక్ సముద్రం(ఒస్ట్ సీ) వరకు ఉన్నత ప్రాంతం వ్యాపించిఉంది. వీటిమధ్య అడవులతో నిండిన మెట్టభూములైన మధ్య జర్మనీ , పల్లపు ప్రాంతాలైన ఉత్తర జర్మనీ (అత్యంత నిమ్నప్రాంతం: విల్స్‌టర్ మర్స్‌చ్ సముద్ర మట్టానికంటే తక్కువ లోతు), ఐరోపా యొక్క పెద్ద నదులైన రైన్, డాన్యూబ్ , ఎల్బే లచే ఖండించబడుచున్నాయి.<ref name="CIA">{{cite web| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html| title = CIA Factbook| accessdate = 2009-08-02| author = CIA| authorlink = Central Intelligence Agency| website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html| archive-date = 2016-02-11| url-status = live}}</ref> జర్మనీ ఖండంలోని మరే ఇతరదేశం కంటే అధికంగా అనేక యూరోపియన్ దేశాలతో సరిహద్దులు పంచుకుంటోంది. ఉత్తరసరిహద్దులో [[డెన్మార్క్]], తూర్పుసరిహద్దులో [[పోలాండ్]], [[చెక్ రిపబ్లిక్]], దక్షిణాన [[ఆస్ట్రియా]], స్విడ్జర్ లాండ్, నైరుతిలో [[ఫ్రాన్స్]], [[లక్సెంబర్గ్]], వాయవ్యంలో [[బెల్జియం]], [[నెదర్లాండ్స్]] దీనికి పొరుగుదేశాలుగా ఉన్నాయి. === రాష్ట్రాలు === జర్మనీ 16 రాష్ట్రాల్తో కూడిన సమాఖ్య. రాష్ట్రాన్ని లాండర్ అంటారు.<ref name="Britannica">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Germany|title=Germany|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url-status=live|accessdate=18 March 2021|archivedate=13 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150613043752/https://www.britannica.com/place/Germany}}</ref> ఈ రాష్ట్రాల్లో 13, విశాళ రాష్ట్రాలు (ఫ్లాచెన్‌లాండర్). రెండు (బెర్లిన్, హాంబర్గ్), నగర రాష్ట్రాలు (స్టాడ్‌స్టాటెన్). నగర రాష్ట్రాల్లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికీ, స్థానిక ప్రభుత్వానికీ విభజన లేదు. బ్రెమెన్ రాష్ట్రం అధికారికంగా నగర రాష్ట్రమే అయినప్పటికీ, ఇందులో బ్రెమెన్, బ్రెమెర్‌హావెన్ ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=Die Freie Hansestadt Bremen: Der Zwei-Städte-Staat|url=https://landesportal.bremen.de/zwei-staedte-staat|website=landesportal.bremen.de|language=de|accessdate=7 March 2026}}</ref> ప్రతి రాష్ట్రానికీ దాని స్వంత రాజ్యాంగం ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Example for state constitution: "Constitution of the Land of North Rhine-Westphalia"|url=http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.7/Europa/Wissenswertes/English_information/North_Rhine_Westphalia_Constitution_revised.jsp|publisher=[[Landtag of North Rhine-Westphalia|Landtag (state assembly) of North Rhine-Westphalia]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117011619/http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.7/Europa/Wissenswertes/English_information/North_Rhine_Westphalia_Constitution_revised.jsp|archivedate=17 January 2013|accessdate=17 July 2011}}</ref> చాలావరకు వీటికి స్వతంత్రప్రతిపత్తి ఉంటుంది.<ref name="Britannica" /> 2017 నాటికి, జర్మనీలో 401 జిల్లాలున్నాయి. వీటిలో 294 గ్రామీణ జిల్లాలు కాగా, 107 పట్టణ జిల్లాలు.<ref>{{Cite web|date=July 2017|title=Verwaltungsgliederung in Deutschland am 30 June 2017 – Gebietsstand: 30 June 2017 (2. Quartal)|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/Verwaltungsgliederung/Verwalt2QAktuell.xlsx?__blob=publicationFile|url-status=live|publisher=[[Statistisches Bundesamt]] Deutschland|language=German|format=XLS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010084800/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/Verwaltungsgliederung/Verwalt2QAktuell.xlsx?__blob=publicationFile|archivedate=10 October 2017|accessdate=9 August 2017}}</ref> {| style="background:transparent" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left;font-size:90%" |- style="text-align: right;" ! rowspan="2" |[[రాష్ట్రం]] ! rowspan="2" |[[రాజధాని]] ! rowspan="2" |వైశాల్యం (కిమీ²) ! rowspan="2" |[[జనాభా]] (2022) ! colspan="2" |నామినల్ జీడీపీ<ref>{{Cite web|date=28 March 2024|title=Bruttoinlandsprodukt, Bruttowertschöpfung|url=https://www.statistikportal.de/de/vgrdl/ergebnisse-laenderebene/bruttoinlandsprodukt-bruttowertschoepfung/bip|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|language=german}}</ref> ! rowspan="2" |తలసరి జీడీపీ EUR (2023)<ref>{{Cite web|date=28 March 2024|title=Bruttoinlandsprodukt, Bruttowertschöpfung (Inhaltsverzeichnis Reihe 1991–2023)|url=https://www.statistikportal.de/de/vgrdl/ergebnisse-laenderebene/bruttoinlandsprodukt-bruttowertschoepfung#alle-ergebnisse|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|language=german}}</ref> |- style="font-size:100%;text-align:right" !బిలియన్ యూరోలు (2023) !జీడీపీలో వాటా |- | బాడెన్-వుర్టెంబర్గ్ | స్టుట్‌గార్ట్ | style="text-align:right" |35,752 | style="text-align:right" |{{right|11,104,040}} |{{right|615.071}} |{{right|14.92}} |{{right|54,339}} |- | [[బవేరియా]] | మ్యూనిక్ | style="text-align:right" |70,549 | style="text-align:right" |{{right|13,038,724}} |{{right|768.469}} |{{right|18.65}} |{{right|57,343}} |- | [[బెర్లిన్]] | [[బెర్లిన్]] | style="text-align:right" |892 | style="text-align:right" |{{right|3,596,999}} |{{right|193.219}} |{{right|4.69}} |{{right|51,209}} |- | బ్రాండెన్‌బర్గ్ | పోట్స్‌డామ్ | style="text-align:right" |29,477 | style="text-align:right" |{{right|2,534,075}} |{{right|97.477}} |{{right|2.37}} |{{right|37,814}} |- | బ్రెమెన్ | బ్రెమెన్ | style="text-align:right" |404 | style="text-align:right" |{{right|693,204}} |{{right|39.252}} |{{right|0.95}} |{{right|56,981}} |- | హామ్బర్గ్ | హాంబర్గ్ | style="text-align:right" |755 | style="text-align:right" |{{right|1,808,846}} |{{right|150.575}} |{{right|3.65}} |{{right|79,176}} |- | హెస్సే | వీస్‌బాడెన్ | style="text-align:right" |21,115 | style="text-align:right" |{{right|6,207,278}} |{{right|351.139}} |{{right|8.52}} |{{right|54,806}} |- | మెక్లెన్బర్గ్-వొర్పోంమెర్న్ | షెవెరిన్ | style="text-align:right" |23,174 | style="text-align:right" |{{right|1,570,817}} |{{right|59.217}} |{{right|1.44}} |{{right|36,335}} |- | లోవెర్ సాక్సోనీ | హానోవర్ | style="text-align:right" |47,618 | style="text-align:right" |{{right|7,943,265}} |{{right|363.109}} |{{right|8.81}} |{{right|44,531}} |- | ఉత్తర రైన్-వెస్ట్ఫలియా | డస్సెల్‌డార్ఫ్ | style="text-align:right" |34,043 | style="text-align:right" |{{right|17,890,489}} |{{right|839.084}} |{{right|20.36}} |{{right|46,194}} |- | రైన్ల్యాండ్ -పలాటినేట్ | మైంజ్ | style="text-align:right" |19,847 | style="text-align:right" |{{right|4,094,169}} |{{right|174.249}} |{{right|4.23}} |{{right|41,797}} |- | సార్ల్యాండ్ | సార్బృకెన్ | style="text-align:right" |2,569 | style="text-align:right" |{{right|1,006,864}} |{{right|41.348}} |{{right|1.00}} |{{right|41,617}} |- | సాక్సోనీ | డ్రెస్డెన్ | style="text-align:right" |18,416 | style="text-align:right" |{{right|4,038,131}} |{{right|155.982}} |{{right|3.78}} |{{right|38,143}} |- | సాక్సోనీ-అన్హల్ట్ | మగ్డేబర్గ్ | style="text-align:right" |20,445 | style="text-align:right" |{{right|2,146,443}} |{{right|78.38}} |{{right|1.90}} |{{right|35,911}} |- | ష్లెస్విగ్-హోల్స్టీన్ | కీల్ | style="text-align:right" |15,763 | style="text-align:right" |{{right|2,927,542}} |{{right|118.68}} |{{right|2.88}} |{{right|40,090}} |- | తురిన్గియా | ఏర్ఫుర్ట్ | style="text-align:right" |16,172 | style="text-align:right" |{{right|2,110,396}} |{{right|75.909}} |{{right|1.84}} |{{right|35,715}} |- !జర్మనీ మొత్తం !బెర్లిన్ ! style="text-align: right;" |3,57,386 ! style="text-align: right;" |8,27,19,540 !4,121.16 !100 !48,750 |} |} === వాతావరణం === [[దస్త్రం:Hintersee.jpg|thumbnail|బవేరియా లోని ఉన్నత ప్రాంత దృశ్యం.]] జర్మనీలో ఎక్కువభాగం సమశీతోష్ణ వాతావరణం ఉంటుంది. అందువలన పడమటి తేమగాలులు ప్రబలంగా ఉంటాయి. ఉత్తర అట్లాంటిక్ గతి వల్ల వాతావరణం సమశీతోష్ణంగా చేయబడుతుంది. ఇది గల్ఫ్ ప్రవాహం ఉత్తరభాగ విస్తరణతో ఈ వేడినీరు ఉత్తర సముద్రం సరిహద్దుగాగల ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. వీటిలో ఉత్తర [[సముద్రం]]లో ప్రవహించే రైన్ వెంబడి ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. దానిఫలితంగా ఉత్తర-పడమర, ఉత్తర ప్రాంతాలలో మహాసముద్ర సంబంధ వాతావరణం ఉంటుంది; వర్షపాతం సంవత్సరం పొడవునా ఉండి ఎండాకాలంలో అధికంగా ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రతలు చాలా కాలం పాటు 70 డిగ్రీల ఫారెన్ హీట్ కన్నా ఎక్కువ ఉన్నప్పటికీ చలికాలం సాధారణంగా చల్లగా ఉంటాయి. తూర్పులో వాతావరణం ఎక్కువ ఖండాంతర్గతంగా ఉంటుంది. చలికాలాలు చాలా [[చల్ల]]గా, ఎండాకాలాలు ఎక్కువ [[వేడి]]గా అధికంగా పొడివాతావరణాలు తరచుగా నమోదుకాబడతాయి. జర్మనీ మధ్య, దక్షిణ భాగాలు మధ్యతరహా సముద్రతీర ఉష్ణోగ్రత నుంచి ఖండాన్తర్గత ఉష్ణోగ్రతకు మారతాయి. ఇక్కడకూడా ఎండాకాలంలో గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది.<ref>{{cite book|url=http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html|title=Germany For Dummies, 3rd Edition|last=Olson|first=Donald|publisher=Wiley|year=2007|isbn=978-0-470-08956-9|pages=|access-date=2010-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123223026/http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html|archive-date=2007-11-23}}</ref><ref>[http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate/ జర్మన్ శీతోష్ణస్థితి , వాతావరణం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926110355/http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate |date=2008-09-26 }} ప్రపంచ పర్యటనలు. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> === జీవవైవిధ్యం === [[దస్త్రం:Cervus elaphus 11.jpg|thumbnail|అడవులలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్న జాతులలో జింక ఒకటి.]] భూగోళికంగా [[బెల్జియం]] ఉత్తరప్రాంతం చుట్టూ [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]] యూరోపియన్, మధ్య యూరోపియన్ దేశభాగాలు ఉత్తర ఉన్నాయి.జర్మనీ దేశభాగాలను రెండు [[పర్యావరణం]] ప్రాంతాల ఉపభాగాలుగా చేయవచ్చును: ఐరోపా-మధ్యధరా పర్వత మిశ్రమ అడవులు, ఈశాన్య-అట్లాంటిక్ సముద్ర సంబంధ భూభాగం. జర్మనీలో అధికభాగం సాగుచేయతగిన [[భూములు]] (33%) ఉన్నాయి. వృక్ష సంపద , అటవీప్రాంతాల (31%)తో నిండి ఉంది. కేవలం 15% శాశ్వతమైన పచ్చిక బయళ్ళతో నిండి ఉంది. [[దస్త్రం:Thüringerwald.JPG|thumbnail|ఎడమ|దేశం యొక్క మొత్తం ప్రదేశంలో మూడవ వంతు అడవులచే కప్పబడి ఉంది.(తురింగియన్ అడవి)]] మధ్య ఐరోపాలో ఉండే [[మొక్కలు]], [[జంతువులు]] సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. [[బీచ్]], ఓక్ ఇతర ఆకులురాలే చెట్ల అడవులు మూడువంతులలో ఒకభాగాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. మొక్కలు నాటే కార్యక్రమం ఫలితంగా అలంకార చెట్లు పెరుగుతున్నాయి. స్ప్రూస్, ఫిర్ చెట్లు కొండల మీద ఎక్కువగా ఉంటాయి.ఇసుక నేలలో పైన్, లార్చ్ కనిపిస్తాయి.ఇక్కడ [[మొక్కలు]], [[పువ్వులు]], శిలీంద్రములు, పాచి మొక్కల అనేక జాతులు ఉన్నాయి. నదులలో , నార్త్ సముద్రంలో చేపలు పుష్కలంగా లభిస్తాయి. వన్య మృగాలలో [[జింక]], అడవి మగపంది, అడవి [[గొర్రె]], [[నక్క]], [[కుక్క]], [[కుందేలు]], స్వల్ప మొత్తంలో బొచ్చుగల [[ఉభయచరము|ఉభయచర]] జంతువులు ఉన్నాయి. [[వసంత ఋతువు]] [[శరదృతువు]]లలో అనేక వలస పక్షులు లలో జర్మనీని దాటి వెళతాయి. జర్మనీలోని జాతీయ ఉద్యానవనాలలో వాడ్డెన్ సీ జాతీయ [[ఉద్యానవనాలు]], జస్ముండ్ జాతీయ ఉద్యానవనం, వోర్పోంమెర్న్ లగూన్ ఏరియా జాతీయ ఉద్యానవనం, మురిట్జ్ జాతీయ ఉద్యానవనం, లోవెర్ ఒడెర్ వాలీ జాతీయ ఉద్యానవనం, హర్జ్ జాతీయ ఉద్యానవనం, సాక్సన్ [[స్విట్జర్లాండ్]] జాతీయ [[ఉద్యానవనం]], బవారియన్ ఫారెస్ట్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉన్నాయి. అనేక జంతుశాస్త్ర సంబంధ తోటలు, వన్యప్రాణుల ఉద్యానవనాలు, మత్స్య కేంద్రాలు, పక్షుల వనాలకు జర్మనీ పేరుగాంచింది.400 పైగా నమోదుకాబడిన జంతుప్రదర్శనశాలలు, జంతువనాలు జర్మనీలో పనిచేస్తున్నాయి. ప్రపంచంలో ఇవి ఇంత ఎక్కువసంఖ్యలో ఉన్న దేశం ఇది ఒక్కటేనని విశ్వసించబడుతోంది.<ref>[http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html సం ఇంటరెస్టింగ్ జూ ఫాక్ట్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html |date=2003-10-07 }} www.americanzoos.info/, రిట్రేవ్ద్ 2008-10-17.</ref> జూలోజిస్చెర్ గార్టెన్ బెర్లిన్ అనేది జర్మనీలోని అతిపురాతనమైన జంతుప్రదర్శనశాల, ప్రపంచంలోని అత్యంత విస్తారమైన జాతుల సేకరణను అందిస్తోంది.<ref>{{de icon}}[http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html టయర్ స్టాటిస్టిక్ 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609204353/http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html |date=2010-06-09 }}, జూ బెర్లిన్, పొందినది 19 నవంబర్ 2009</ref> === పర్యావరణం === [[దస్త్రం:Windgermany.JPG|thumbnail|ప్రపంచపు అతిపెద్ద వాయు క్షేత్రం , సౌర విద్యుత్ కేంద్రం జర్మనీలో స్థాపించబడింది.<ref>జర్మన్ లెసన్స్, ది ఎకనామిస్ట్, నుండి గ్రహించబడినది 2008-11-29.</ref>]] [[పర్యావరణము|పర్యావరణ]] జాగారూకతకు జర్మనీ పేరుగాంచింది. మానవ జీవనశైలి కారణంగా ఉత్పత్తి అయ్యే కలుషితాలే భూ తాపంకు ముఖ్యకారణంగా చాలామంది జర్మన్లు భావిస్తారు.ఈ దేశం క్యోటో నియమావళికు, జీవవైవిధ్యాలలో తక్కువ ఉద్గారం ప్రమాణాలు, వ్యర్ధాలను తిరిగి వాడటం ద్వారాలభ్యమయ్యే శక్తిని వాడటం వంటివాటిని ప్రోత్సహించే ఇతర ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉంది. ఇది ప్రపంచస్థాయిలో కొనసాగే అభివృద్దికి సహకారం అందిస్తోంది. [[దస్త్రం:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|thumbnail|ఎడమ|రాబందు వేట నుండి రక్షించబడిన పక్షి , జాతీయ వంశపారంపర్య జంతువు.]] జర్మనీ ప్రభుత్వం విస్తృతశ్రేణి ఉద్గార నియంత్రణా కార్యక్రమాలను చేపట్టినందువలన దేశం మొత్తం ఉద్గారాలు తగ్గుతున్నాయి. ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ కంటే బాగా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, జర్మనీ యొక్క తలసరి కార్బన్ డైయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు యూరోపియన్ సమాఖ్యలో అత్యధికంగా ఉన్నాయి. [[బొగ్గు]]-దహించే అవసరాలు, పరిశ్రమల ఉద్గారాల వాయుకాలుష్యానికి దోహదం చేస్తున్నాయి. సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్ ఉద్గారాల వలన సంభవించే ఆమ్లవర్షం, అడవులకు నష్టం కలిగిస్తోంది. పూర్వపు తూర్పు జర్మనీ నదులలో కలిసే [[మురుగు నీటి చెరువులు|మురుగు]] నీటినుండి, పారిశ్రామిక వ్యర్ధాల నుండి సంభవించే బాల్టిక్ సముద్ర కాలుష్యం తగ్గింది. ఛాన్సలర్ స్క్రోడర్ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అణుశక్తిని విద్యుచ్ఛక్తి ఉత్పత్తికి వినియోగించడాన్ని ఆపివేయాలనే ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది. మొక్కలు,జీవజాలము, ఆవాసాలకు సంబంధించిన విషయాలలో [[ప్రకృతి]] పరిరక్షణను గుర్తించి యూరోపియన్ సమాఖ్య ఆదేశాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తోంది. ఎత్తైన ప్రాంతాలలో ఉన్న జర్మనీ హిమానీనదాలు ఘనీభవనాన్ని ఎదుర్కుంటున్నాయి. వసంతకాలంలో నదులకు సంభవించే [[వరదలు]], సుడిగాలులు వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాలు అన్ని ప్రాంతాలలో సంభవిస్తున్నాయి. == ప్రభుత్వం == [[దస్త్రం:Berlin reichstag CP.jpg|thumbnail|జర్మన్ పార్లమెంట్ ఉన్న స్థలం బెర్లిన్ లోని రీచ్ స్టాగ్.]]{{Multiple image|direction=horizontal|align=right|caption_align=center|total_width=300|image1=2025-05-28 Event, Politik- Besuch des Präsidenten der Ukraine Wolodymyr Selenskyj beim deutschen Bundespräsidenten Frank-Walter Steinmeier STP 5822 (Frank-Walter Steinmeier).jpg|image2=2024-08-21 Friedrich Merz in Erfurt 2024 STP 3041 by Stepro (3x4 cropped).jpg|caption1=ఫ్రాంక్ వాల్టర్ స్టీన్‌మీయర్<br /><small>ప్రెసిడెంట్</small>|caption2=ఫ్రెడరిక్ మెర్జ్<br /><small>ఛాన్సలర్</small>|alt1=|alt2=}} జర్మనీ ఒక సమాఖ్య, పార్లమెంటరీ, ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రం. జర్మన్ రాజకీయ వ్యవస్థ 1949 లోని రాజ్యాంగ పత్రం ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' (మూల చట్టం)లో పొందుపరచిన చట్టానికి లోబడి పనిచేస్తుంది. ఈ పత్రాన్ని ''వేర్ఫస్సుంగ్'' ([[రాజ్యాంగం]])గా కాక ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' పత్రంగా పిలవడంలో, జర్మనీ పునరేకీకరణ తరువాత దాని స్థానంలో సరైన [[రాజ్యాంగం]] ఏర్పడుతుందనే అభిమతాన్ని రాజ్యాంగ సవరణ రచయితలు వ్యక్తం చేసారు. ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' సవరణలకు సాధారణంగా [[పార్లమెంటు]] ఉభయసభలలోను మూడింట-రెండు వంతుల ఆధిక్యత అవసరం; మానవ గౌరవపూచీ, అధికార విభజన, సమాఖ్య నిర్మాణం, చట్టపాలన,రాజ్యాంగాన్ని అధికారహీనం చేసే ప్రయత్నాలను నిరోధించే హక్కులకు సంబంధించిన నిబంధనలు శాశ్వతంగా అమలులోఉంటాయి.ఇవి సవరించబడవు.<ref name="Art 79">{{cite web|url=http://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_79.html|title=Article 79 of the ''Grundgesetz''|work=Bundesministerium der Justiz|publisher=www.gesetze-im-internet.de|language=de|accessdate=2008-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108225610/http://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_79.html|archive-date=2016-11-08|url-status=dead}}</ref> ప్రారంభ ఉద్దేశ్యం వేరైనప్పటికీ 1990లో జర్మనీ పునరేకీకరణ తరువాత కూడా ''గ్రుండ్గేసేట్జ్'' స్వల్ప సవరణలతోనే అమలులోఉంది. 2017 నుండి ఫ్రాంక్-వాల్టర్ స్టెయిన్‌మీర్‌ దేశ అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు. అధ్యక్షుడు దేశాధినేత. ప్రాథమికంగా ప్రాతినిధ్య బాధ్యతలు, అధికారాలు ఉంటాయి. బుండెస్‌వెర్సామ్లుంగ్ (సమాఖ్య సమావేశం) ద్వారా అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకుంటారు. ఇది బుండెస్టాగ్ సభ్యులు, సమాన సంఖ్యలో రాష్ట్రాల ప్రతినిధులతో కూడిన సంస్థ.<ref name="CIA2">{{Cite web|title=Germany|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany|archive-date=9 January 2021|access-date=29 March 2020|website=World Factbook|publisher=CIA}}</ref> జర్మన్ అధికార క్రమంలో రెండవ అత్యున్నత పదవి, బుండెస్టాగ్స్‌ప్రెసిడెంట్ (బుండెస్టాగ్ అధ్యక్షుడు). అతన్ని బుండెస్టాగ్ సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు. ఆ సభ రోజువారీ సమావేశాలను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను కలిగి ఉంటారు.<ref>{{cite web|last=Seiffert|first=Jeanette|date=19 September 2013|title=Election 2013: The German parliament|url=https://www.dw.com/en/election-2013-the-german-parliament/a-17100952|url-status=live|website=DW|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328230357/https://www.dw.com/en/election-2013-the-german-parliament/a-17100952|archivedate=28 March 2020}}</ref> మూడవ అత్యున్నత అధికారి, ప్రభుత్వాధినేత ఛాన్సలర్. ఇది పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యాలలో [[ప్రధాన మంత్రి]] పాత్రను పోలిఉంటుంది. బుండెస్టాగ్‌లో అత్యధిక స్థానాలు గెలుచుకున్న పార్టీ లేదా కూటమి ద్వారా ఎన్నికైన నాయకుణ్ణి, ఛాన్సలరుగా బుండెస్‌ప్రెసిడెంట్ నియమిస్తారు.<ref name="CIA2" /> 2025 నుండి ఫ్రెడ్రిక్ మెర్జ్‌గా ఉన్న ఛాన్సలర్, ప్రభుత్వాధినేత . తన క్యాబినెట్ ద్వారా కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని చెలాయిస్తారు.<ref name="CIA2" /> 1949 నుండి, పార్టీ వ్యవస్థపై మధ్య-కుడి క్రిస్టియన్ డెమోక్రటిక్ యూనియన్, మధ్య-ఎడమ సోషల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీలు ఆధిపత్యం వహిస్తున్నాయి. ఇప్పటి వరకు పనిచేసిన ఛాన్సలర్లందరూ ఈ పార్టీలలో ఏదో ఒకదానిలో సభ్యులుగా ఉన్నారు. అయితే, చిన్న ఉదారవాద ఫ్రీ డెమోక్రటిక్ పార్టీ, అలయన్స్ 90/ది గ్రీన్స్ కూడా సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలలో జూనియర్ భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి. 2007 నుండి, ప్రజాస్వామ్య సోషలిస్ట్ పార్టీ అయిన ది లెఫ్ట్ జర్మన్ బుండెస్టాగ్‌లో ఒక ప్రధాన పార్టీగా ఉంది,<ref>{{cite web|date=7 June 2019|title=Germany's political parties CDU, CSU, SPD, AfD, FDP, Left party, Greens – what you need to know|url=https://www.dw.com/en/germanys-political-parties-cdu-csu-spd-afd-fdp-left-party-greens-what-you-need-to-know/a-38085900|url-status=live|website=DW|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214204745/https://www.dw.com/en/germanys-political-parties-cdu-csu-spd-afd-fdp-left-party-greens-what-you-need-to-know/a-38085900|archivedate=14 February 2020}}</ref> అలాగే 2017 నుండి తీవ్ర-కుడి ఆల్టర్నేటివ్ ఫర్ జర్మనీ కూడా ఉంది.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/german-election-results-exit-poll-2017-live-latest-afd-mps-merkel-alternative-a7964796.html|title=German elections: Far-right wins MPs for first time in half a century|last=Stone|first=Jon|date=24 September 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200227224650/https://www.independent.co.uk/news/world/politics/german-election-results-exit-poll-2017-live-latest-afd-mps-merkel-alternative-a7964796.html|archivedate=27 February 2020|website=The Independent}}</ref> 1949 నుండి పార్టీ వ్యవస్థ క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్, సోషల్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ అఫ్ జర్మనీల ఆధిపత్యంలో ఉండి అప్పటినుండి ఎన్నుకోబడిన అందరు చాన్సలర్లు ఈరెండిటిలో ఏదో ఒకదానికి చెందిన వారై ఉన్నారు. ఏదేమైనా, చిన్నవైన స్వతంత్ర ఫ్రీ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ (1949 నుండి ''బుండేస్టాగ్'' లో సభ్యులను కలిగిఉంది), '''అలయన్స్ '90/ది గ్రీన్స్''' (1983 నుండి పార్లమెంట్లో స్థానం కలిగిఉన్నాయి),<ref>[http://countrystudies.us/germany/159.htm క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్/క్రిస్టియన్ సోషల్ యూనియన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430010247/http://countrystudies.us/germany/159.htm |date=2011-04-30 }} U.S. లైబ్రరీ అఫ్ కాంగ్రెస్. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> సమైక్య ప్రభుత్వంలో చిన్న భాగస్వాములుగా ఉండటంవలన ప్రముఖపాత్ర పోషిస్తున్నాయి. == చట్టం == [[దస్త్రం:Karlsruhe bundesverfassungsgericht.jpg|కుడి|thumbnail|కార్ల్స్రుహ్ లో ఫెడరల్ కన్స్టిట్యుషనల్ కోర్ట్ ఆఫ్ జర్మనీ.]] జర్మనీ న్యాయశాఖ కార్యనిర్వాహక, శాసన నిర్మాణ శాఖల నుండి స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. జర్మనీ పౌర (శాసన) న్యాయ వ్యవస్థ ఉంది. అది రోమన్ చట్టంపై ఆధారపడి జర్మానిక్ చట్టం నుండి కొన్ని సూచనలను స్వీకరించింది. కార్ల్స్రుహ్‌లో ఉన్న ''బున్దేస్వేర్ఫస్సున్గ్స్గేరిచ్ట్'' (సమాఖ్య రాజ్యాంగ న్యాయస్థానం), జర్మనీ అత్యున్నత [[న్యాయస్థానం]]గా వ్యవహరిస్తూ న్యాయ సమీక్ష అధికారం కలిగి రాజ్యాంగ వ్యవహారాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref>[http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html ఫెడెరల్ కన్స్టిట్యుషనల్ కోర్ట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429005142/http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html |date=2011-04-29 }}, Bundesverfassungsgericht.de, ఏప్రిల్ 13, 2007న పొందబడినది.</ref> ఇది అత్యున్నత చట్టసంస్థగా వ్యవహరిస్తూ శాసన నిర్మాణ, న్యాయ పద్ధతులు జర్మనీ సమాఖ్య [[గణతంత్ర దినోత్సవం|గణతంత్ర]] ఆధార చట్టానికి (బేసిక్ లా) అనుగుణంగా ఉండేటట్లు చూస్తుంది. అది ఇతర రాజ్య సంస్థల నుండి స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తుంది కానీ తనంతట తాను పనిచేయదు. [[దస్త్రం:Grundgesetz cover.jpg|thumbnail|ఎడమ|ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ యొక్క ప్రాథమిక చట్టం, 1949.|link=Special:FilePath/Grundgesetz_cover.jpg]] ''ఒబెర్స్తేగేరిచ్ట్షోఫెడేస్బుండెస్'' అని పిలువబడే జర్మనీ అత్యున్నత న్యాయ వ్యవస్థగా ప్రత్యేకత పొందింది. కార్ల్స్రుహ్, లీప్జిగ్ లలో ఉన్న ఫెడరల్ కోర్ట్ అఫ్ జస్టిస్ పౌరమ్ నేర విషయాలలో అప్పీలుకు చివరి గమ్యంగా ఉంది. న్యాయస్థాన శైలి శోధనా పద్ధతిలో ఉంటుంది. ఇతర సమాఖ్య న్యాయస్థానాలు ఏర్ఫుర్టు లోని ఫెడరల్ లేబరు కోర్ట్, కస్సేల్ లోని ఫెడరల్ సోషల్ కోర్ట్, మ్యూనిచ్ లోని ఫెడరల్ ఫైనాన్స్ కోర్టు, లీప్జిగ్ లోని ''ఫెడరల్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ కోర్టు'' . నేర చట్టం, వ్యక్తిగత చట్టం జాతీయస్థాయిలో వరుసగా ''స్త్రాఫ్గెసేట్జ్బుచ్'', ''బర్గేర్లిచేస్ గెసేట్జ్బుచ్'' లలో క్రోడీకరించబడ్డాయి. జర్మన్ శిక్షా వ్యవస్థ నేరస్థుల పునరావాసం లక్ష్యంగా ఉంటుంది. సాధారణ ప్రజల భద్రత దాని రెండవ లక్ష్యంగా ఉంటుంది.<ref>{{de icon}} [http://www.gesetze-im-internet.de/stvollzg/__2.html § 2 Strafvollzugsgesetz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501122109/http://www.gesetze-im-internet.de/stvollzg/__2.html |date=2011-05-01 }} Bundesministerium der Justiz;19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> నేరం రుజువైన నేరస్థుడు సాధారణ ప్రజానీకానికి ముప్పు అని భావించినపుడు మామూలు శిక్షకు ముందు రెండవ లక్ష్య సాధన జాగ్రత్తగా నిలిపి ఉంచుతారు ''సిచేర్ఉన్గ్స్వేర్వాహృంగ్'' ). ''వూల్కేర్స్త్రాఫ్గేసేత్జ్బుచ్'' మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగే నేరాలు, సామూహిక జాతిహత్యలు, యుద్ధ నేరాల పరిణామాలను నియంత్రిస్తుంది. నేరం జరిగిన ప్రదేశంలోని విచారణ దేశంలోని లేదా అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానాలకు సాధ్యం కానపుడు అది జర్మనీ న్యాయస్థానాలకు సార్వత్రిక పరిధిని ఇస్తుంది. [[దస్త్రం:HH Polizeihauptmeister MZ.jpg|thumbnail|upright|హాంబర్గ్ లో జర్మన్ రాజ్య పోలీసు అధికారి.]] === రాజ్య శాసనాధికారం === శాసనాధికారసమాఖ్య రాష్ట్ర మధ్య విభజింపబడింది. శాసనాధికారం సమాఖ్యస్థాయిలో ఉన్నపుడు సమాఖ్యచట్టం రాష్ట్రచట్టాన్ని అధిగమిస్తుంది.మరణ శిక్షకు వర్తించే హెస్సియన్ నియమం దీనికి ఒక ప్రఖ్యాత ఉదాహరణగా ఉంది. ఇది ఆధార చట్టంలోని మరణశిక్ష నిషేధానికి వ్యతిరేకంగా ఉంది. అందువలన హెస్సియన్ నియమం నిరుపయోగమైంది. ''బుందేస్రాట్'' అనే సమాఖ్య ద్వారా రాష్ట్రాలు జాతీయ శాసననిర్మాణంలో పాల్గొంటాయి. చట్టం పరిధి ఉమ్మడి శాసనాధికారం లోనికి వచ్చినపుడు సమాఖ్య శాసననిర్మాణంలో రాష్ట్రాలు కూడా పాల్గొనడం తప్పనిసరి. రాష్ట్రాలు సమాఖ్య నిబంధనలను లేదా మూలచట్టంచే రూపకల్పన చేయబడిన వాటిని పాటించవలసి ఉంటుంది. ప్రతి రాష్ట్రానికీ దాని స్వంత న్యాయస్థానం ఉంటుంది. ''అమ్టస్గేరిచ్ట్'', ''ల్యాండ్గేరిచ్తే'', ''ఒబెర్లన్దేస్గేరిచ్తే'' అనేవి రాష్ట్రాల సాధారణ పరిమితి న్యాయస్థానాలు. రాష్ట్ర చట్టంపై ఆధారపడి ఉన్నప్పటికీ ఇవి తీర్పు ఇవ్వగలవు. పరపాలన చట్టం అనేక మూలాధార విషయాలు రాష్ట్రాల పరిధిలోనే ఉన్నాయి, అయినప్పటికీ అత్యధిక రాష్ట్రాలు పరిపాలనా రంగంలో తమ స్వంత చట్టాలకు ఆధారంగా 1976 ''Verwaltungsverfahrensgesetz'' (పరిపాలనా ఉత్తర్వుల చట్టం)ను గ్రహించి దానిలోని ముఖ్యమైన భాగాలను పరిపాలనా చట్టంలోకి తీసుకున్నారు. అయితే చట్టం సమాఖ్యకు సంబంధించినదా లేదా సమాఖ్య చట్టాన్ని పోలిఉండే రాష్ట్రానికి సంబంధించినదా అనే ప్రశ్నతో సంబంధం లేకుండా ''Oberverwaltungsgerichte'' రాష్ట్రస్థాయి [[పరిపాలన]]లో ఉన్నత స్థాయి న్యాయ పరిధిని కలిగి ఉంటాయి ఇటువంటి పరిస్థితులలో, ఫెడరల్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ కోర్ట్ లో చివరి అప్పీలు సాధ్యమవుతుంది. == విదేశీ సంబంధాలు == [[దస్త్రం:33rdG8Leaders.jpg|thumbnail|హీలిజేన్డెంలో జరిగిన జి8 సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చిన ఉన్న ఛాన్సలర్ ఏంజెలా మెర్కెల్.]] ఐరోపా సమాఖ్య ప్రారంభం నుండి జర్మనీ నాయకత్వ పాత్రపోషించింది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధానంతరం నుండి [[ఫ్రాన్సు]]తో బలమైన సంబంధాలు కొనసాగిస్తోంది. 1980ల చివరిలో, 1990ల ప్రారంభంలో క్రిస్టియన్ డెమోక్రాట్ " హెల్మెట్ కోల్ ", సోషలిస్ట్ " ఫ్రాన్కోయిస్ మిట్టరాండు "ల నాయకత్వంలో ఈసంబంధాలు మరింత దగ్గరయ్యాయి. రాజకీయ, రక్షణ, భద్రతారంగాలలో మరింత సమైఖ్య ఐరోపా స్థాపనను ప్రోత్సహించే ఐరోపాదేశాలలో జర్మనీ ముందువరుసలో ఉంది.<ref>[http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html ఫ్రాంకో-జర్మన్ రక్షణ , భద్రతా మండలిచే తీర్మానం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025215249/http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html |date=2005-10-25 }} ఎల్య్సీ.fr మే 13, 3004. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ముగిసిన అనేక దశాబ్దాల తరువాత అంతర్జాతీయ సంబంధాలలో జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య గమనించదగిన పాత్ర పోషించలేదు. దీనికి కారణం దాని ఇటీవలి [[చరిత్ర]] విదేశీ శక్తుల అధీనంలో ఉంది.<ref>గ్లాబ్, మాన్యుల.&nbsp;[https://web.archive.org/web/20071121072523/http://en.internationalepolitik.de/archiv/2003/spring2003/german-foreign-policy.html జర్మన్ ఫారెన్ పాలసీ: బుక్ రివ్యు] ఇంటర్నేషనల్ పోలిటిక్. స్ప్రింగ్ 2003. తిరిగి పొందబడింది 2007-01-03</ref> ప్రచ్ఛన్న యుద్ధసమయంలో ఇనుప తెర ద్వారా జర్మనీ విభజన జారణంగా జర్మనీ తూర్పు-పశ్చిమాల ఉద్రిక్తతల చిహ్నంగానూ ఐరోపా రాజకీయ యుద్ధభూమిగానూ మార్చింది. ఏదేమైనా విల్లీ బ్రండ్ట్ ఒస్త్పోలితిక్ 1970ల ''డిటిన్టె''లో కీలక పాత్ర పోషించింది.<ref>హారిసన్, హోప్. {{PDFlink|[http://www.ghi-dc.org/files/publications/bu_supp/supp1/supp-01_005.pdf ''The Berlin Wall, Ostpolitik and Détente]|91.1&nbsp;KB}} జర్మన్ హిస్టారికల్ ఇన్స్టిట్యూట్, వాషింగ్టన్, DC, బులెటిన్ సప్లిమెంట్ 1, 2004, ''American détente and German ostpolitik, 1969–1972".''</ref> 1999లో యుగోస్లావియాకి విరుద్ధంగా నేటో యుద్ధానికి సంబంధించిన విషయాలలో పూర్తి పాత్ర పోషించడం, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత మొదటిసారి జర్మనీ దళాలను దాడికి పంపడం ద్వారా చాన్సలర్ " గెర్హార్డ్ స్క్రోడర్ " ప్రభుత్వం జర్మనీ విదేశీ విధానానికి కొత్త నిర్వచనం ఇచ్చింది.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1741310,00.html జర్మనీస్ న్యూ ఫేస్ అబ్రాడ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124205747/http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1741310,00.html|date=2012-01-24}} [[డచే వెల్లే]]. (అక్టోబర్ 14, 2003). తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> జర్మనీ [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ప్రభుత్వాలు సన్నిహిత రాజకీయ మిత్రదేశాలుగా ఉన్నాయి.<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm బ్యాక్ గ్రౌండ్ నోట్: జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829203430/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm |date=2017-08-29 }} యు.ఎస్. డిపార్టుమెంటు అఫ్ స్టేట్. జూలై 6, 2007 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> 1948 నాటి మార్షల్ ప్రణాళిక రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం పునర్నిర్మాణ ప్రక్రియా కాలంలో యు.ఎస్ సమర్ధ (జెసిఎస్ 1067) (జర్మనీ కొరకు పారిశ్రామిక ప్రణాళికలు), భ్రాతృత్వభావన యుద్ధ బాలలు), బలమైన సాంస్కృతిక సంబంధాలు ఈ రెండు దేశాల మధ్య బలమైన బంధాన్ని ఏర్పరిచాయి. అయితే ఇరాక్ యుద్ధానికి స్క్రోడర్ మౌఖిక వ్యతిరేకత అట్లాన్టిసిజం ముగింపును సూచించి జర్మనీ అమెరికన్ సంబంధాలను మరింత దగ్గర చేసింది.<ref>[http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=7141311 ''రెడీ ఫర్ ఎ బుష్ హగ్?'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211133559/http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=7141311 |date=2008-12-11 }}, ది ఎకనామిస్ట్, జూలై 6, 2006. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> ఈరెండు దేశాలూ ఆర్థికంగా ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి ఉంటాయి: 8.8% జర్మన్ ఎగుమతులు యు.ఎస్.-కు ఉద్దేశించినవే. 6.6% జర్మన్ దిగుమతులు యు.ఎస్. నుండి ఉత్పత్తి అయినవి.<ref name="econ_factsheet_may2006">{{PDFlink|[http://germany.usembassy.gov/germany/img/assets/9336/econ_factsheet_may2006.pdf U.S.-German Economic Relations Factsheet]|32.8&nbsp;KB}} U.S. ఎంబసీ ఇన్ బెర్లిన్. మే 2006. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> మరోవిధంగా చెప్పాలంటే 8.8% యు.ఎస్. ఎగుమతులు జర్మనీకి ఉద్దేశించినవే. యు.ఎస్. దిగుమతులలో 9.8% జర్మనీ నుండి దిగుమతి చేసుకోబడుతున్నాయి.<ref name="econ_factsheet_may2006"/> సమీప సంబంధాలకి మరికొన్ని గుర్తులుగా యు.ఎస్.లో అతిపెద్ద సమూహంగా జర్మన్-అమెరికన్ల స్థితి కొనసాగడాన్ని<ref>[http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/census_2000/001870.html జర్మన్ స్టిల్ మోస్ట్ ఫ్రీక్వేన్త్లీ రిపోర్టేడ్ యాన్సెస్ట్రీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505162835/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/census_2000/001870.html |date=2010-05-05 }} యు.ఎస్. సెన్సస్ బ్యూరో జూన్ 30, 2004. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref>, యు.ఎస్. వెలుపల అతిపెద్ద యు.ఎస్. మిలిటరీ సమూహంగా రంస్టిన్ ఎయిర్ బేస్ (కైసేర్స్లుతెర్న్ సమీపంలో) ఉండడాన్ని పేర్కొనవచ్చు.<ref>[http://benefits.military.com/misc/installations/Base_Content.jsp?id=1675 కైసేర్స్లుటేర్న్, జర్మనీ ఓవర్వ్యూ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111218225851/http://benefits.military.com/misc/installations/Base_Content.jsp?id=1675 |date=2011-12-18 }} U.S. మిలిటరీ. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> === అభివృద్ధి సహాయం === జర్మనీ విదేశాంగ విధానం నుండి జర్మనీ గణతంత్ర సమాఖ్య అభివృద్ధి విధానం స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇది ఫెడరల్ మినిస్ట్రీ ఫర్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ (బిఎమ్‌జెడ్) చే సిద్ధాంతీకరించబడింది. అమలుపరచే సంస్థలచే నిర్వహించబడుతుంది. జర్మనీ ప్రభుత్వం అభివృద్ధి విధానాన్ని అంతర్జాతీయ సమూహం ఉమ్మడి బాధ్యతగా భావిస్తోంది.<ref>[http://www.bmz.de/en/index.html ఎయిమ్స్ ఆఫ్ జర్మన్ డెవలప్మెంట్ పాలసీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310120541/http://www.bmz.de/en/index.html |date=2011-03-10 }} ఫెడేరల్ మినిస్ట్రీ ఫర్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఏప్రిల్ 10, 2008. 2008-02-21న సేకరించబడింది.</ref> 2007వ సంవత్సరానికి జర్మనీ అధికారిక అభివృద్ధి సహాయం, మానవత్వ సహాయం కొరకు 8.96 బిలియన్ యూరోలు (12.26 బిలియన్ డాలర్లు) వ్యయం చేయబడింది. ఇది 2006 కంటే 5.9% ఎక్కువ. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ తరువాత ప్రపంచంలోని రెండవ పెద్ద దాతృత్వ దేశంగా మారింది.<ref>[http://www.young-germany.de/news-verwaltung/news-singleview/article/7fbf309b04/germany-is-a-leader-in-development-funding.html జర్మనీ ఈస్ ఎ లీడర్ ఇన్ డెవలప్మెంట్ ఫండింగ్]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} www.young-germany.de ఏప్రిల్ 17, 2008. 2008-02-21న సేకరించబడింది.</ref> జర్మనీ స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి (GDP)లో 0.37 శాతం అభివృద్ధికి ఖర్చు చేసింది. ఇది 2010 నాటికి సహాయాన్ని స్థూల జాతీయ [[ఉత్పత్తి పరిజ్ఞానాలు|ఉత్పత్తి]]లో 0.51 శాతానికి పెంచాలనే ప్రభుత్వ లక్ష్యానికి తక్కువగా ఉంది. అంతర్జాతీయ లక్ష్యం జిడిపిలో 0.7% శాతం కూడా సాధించబడలేదు. == సైన్యం == [[దస్త్రం:Fregatte Mecklenburg-Vorpommern F218.jpg|కుడి|thumbnail|లెబనాన్ తీరం వెలుపల UNIFIL II కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న మేక్లేన్బుర్గ్-వోర్పోమ్మేర్న్.]] జర్మనీ సైన్యంలో ''బుందేస్వేహ్ర్'', ''హీర్'' (పదాతిదళం), ''మరిన్'' (నావికాదళం), ''లుఫ్ట్వాఫ్ఫే'' (వాయు సైన్యం), ''జెంత్రలేర్ అనితాత్‌స్దిఎన్‌స్త'' (కేంద్రీయ వైద్య సేవలు), ''స్త్రెయిత్క్రఫ్తెబెసిస్'' (ఉమ్మడి ఆధార సేవలు) విభాగాలు ఉన్నాయి. 18 సంవత్సరాల వయసు వచ్చిన పురుషులకు సైనికసేవ తప్పనిసరి. ఇది తొమ్మిది నెలల ప్రయాణ విధిని కలిగి ఉంటుంది. దీనికి సమ్మతించని వారు ఇదే నిడివిగల ''జివిల్దిఎంస్ట్''ను ఎంపిక చేసుకోవచ్చు (పౌర సేవగా పేర్కొనవచ్చు), లేదా అగ్నిమాపక విభాగం, [[రెడ్ క్రాస్]] లేదా టిడబ్ల్యూ వంటి వాటిలో అత్యవసర సేవలకు ఆరుసంవత్సరాల పాటు (స్వచ్ఛందంగా) అంగీకరించడం. 2003లో సైనికవ్యయం దేశం జిడిపిలో 1.5% ఉంది.<ref name="CIA"/> శాంతి సమయాలలో బున్దేస్వేహ్ర్ రక్షణ మంత్రి అధీనంలో ఉంటుంది. ప్రస్తుతం రక్షణమంత్రిగా కార్ల్-థియోడార్ జు గుట్టేన్బెర్గ్ ఉన్నాడు.జర్మనీ గనక యుద్ధంలో పాల్గొంటే [[రాజ్యాంగం]] ప్రకారం రక్షణ అవసరాల కొరకు మాత్రమే అనుమతించబడుతుంది. చాన్సలర్ ''బున్దేస్వేహ్ర్'' సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు అవుతాడు.<ref>{{de icon}} [http://www.bundestag.de/parlament/funktion/gesetze/grundgesetz/gg_10a.html Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland: Article 115a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070122110808/http://www.bundestag.de/parlament/funktion/gesetze/grundgesetz/gg_10a.html |date=2007-01-22 }} Bundestag.de; 19 నవంబర్ 2009 న పొందబడినది.</ref> [[దస్త్రం:Eurofighter 9803.ogg|A [[యూరో ఫైటర్]] విమాన ప్రదర్శన ]] బున్దేస్వేహ్ర్ 2,00,500 వృత్తిపరమైన సైనిక సిబ్బందిని కలిగిఉంది. ప్రస్తుత నిబంధనల ప్రకారం 55,000 అంది 18–25 సంవత్సరాల వయసు కలిగి కనీసం తొమ్మిది నెలల పాటు పనిచేసే నిర్బంధ సైనికులను ఏ సమయంలోనైనా పనిచేయడానికి సిద్ధంగా ఉండే 2,500 మంది ఉత్సాహవంతులైన కార్యకర్తలను కలిగిఉంది. సైనిక దళాల రక్షణ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడానికి విదేశాలలో పనిచేయడానికి సుమారు 3,00,000 మంది అందుబాటులో ఉన్నారు. 2001 నుండి స్త్రీలు కూడా ఏ విధమైన సేవలోనైనా నియంత్రణ లేకుండా పాల్గొనవచ్చు. కానీ వారికి నిర్బంధం లేదు. ప్రస్తుతం సుమారు 14,500 మంది స్త్రీలు ఔత్సాహిక సేవలో ఉన్నారు. అనేక మంది స్త్రీలు శాంతి పరిరక్షక దళాలలో, ఇతర కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. వైద్యాధికారులైన ఇద్దరు [[స్త్రీలు]] జనరల్ పదవి వరకు పదోన్నతిని పొందగలిగారు. {{As of|2009|11}}, వివిధ అంతర్జాతీయ శాంతి పరిరక్షక దళాలలో భాగంగా సుమారు 8,300 జర్మనీ దళాలు వివిధ దేశాలలో ఉన్నాయి. వీరిలో 2,470 బున్దేస్వేహ్ర్ సైనికులు కొసొవో నేటో లోను, 4,520 జర్మన్ దళాలు నేటో-నేతృత్వంలోని ఐఎస్‌యఫ్ దళంలో భాగంగా [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]], [[ఉజ్బెకిస్తాన్]]లోను 450 మంది యుఎన్‌ఐఎఫ్‌ఐఎల్‌లో [[లెబనాన్]] లోను ఉన్నారు.<ref name="Bundeswehr1">{{cite web|url=http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/einsaetze/einsatzzahlen?yw_contentURL=/C1256EF4002AED30/W264VFT2439INFODE/content.jsp|title=Einsatzzahlen – Die Stärke der deutschen Einsatzkontingente|accessdate=2009-11-08|publisher=[[Bundeswehr]]|language=de|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429090345/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/einsaetze/einsatzzahlen?yw_contentURL=%2FC1256EF4002AED30%2FW264VFT2439INFODE%2Fcontent.jsp|archive-date=2011-04-29|url-status=live}}</ref> 2009లో రక్షణ మంత్రి '''కార్ల్-థియోడార్ జు గుట్టేన్బెర్గ్''' అఘనిస్తాన్‌లో పరిస్థితులు "యుద్ధం వలె" ఉన్నాయని వ్యాఖ్యానించారు. అయితే ఇంతకు ముందు "యుద్ధం" అనే మాటను వాడకుండా "స్థిరత్వం, పౌరజీవన పునర్నిర్మాణం"గా పేర్కొనేవారు.<ref>{{cite web| url = http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/1104/1224258027039.html| title = Taboo broken as minister says German troops at war| accessdate = 2009-11-08| author = Derek Scally| date = 2009-11-04| work = IRISHTIMES.com| quote = 'Certain traditional choices of words do not really work in the current situation. In parts of Afghanistan, there are, without question, conditions that are like a war,' said Mr zu Guttenberg yesterday.| archive-url = https://web.archive.org/web/20110218122627/http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/1104/1224258027039.html| archive-date = 2011-02-18| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bundesregierung.de/Content/DE/Interview/2009/11/2009-11-03-interview-guttenberg-bild.html| title = zu Guttenberg: Kriegsähnliche Zustände in Teilen Afghanistan (verbatim)| accessdate = 2009-11-20| date = 2009-11-03| work = Regierung online (Government Online)| publisher = [[Government of Germany]]|language=de| quote = zu Guttenberg: Ich will ganz offen sein. In Teilen Afghanistans gibt es fraglos kriegsähnliche Zustände (zu Guttenberg: I will be quite frank. In parts of Afghanistan, there are, without question, conditions like a war)| archive-url = https://web.archive.org/web/20110301181851/http://www.bundesregierung.de/Content/DE/Interview/2009/11/2009-11-03-interview-guttenberg-bild.html| archive-date = 2011-03-01| url-status = dead}}</ref> == గణాంకాలు == [[దస్త్రం:Population of German territories 1800 - 2000.JPG|thumbnail|1800-2000ల మధ్య జర్మనీ స్వాధీన ప్రాంతాల జనాభా, 1975-2000ల మధ్య వలస జనాభా.]] 82 మిల్లియన్ల మంది జనాభాతో యూరోపియన్ సమితిలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన దేశంగా జర్మనీ ఉంది. ఐరోపాలో ఫలదీకరణ శాతం అతితక్కువగా ఉన్న దేశాలలో జర్మనీ ఒకటిగా ఉంది. ఒక స్త్రీకి 1.41 నిష్పత్తిలో పిల్లలు ఉన్నట్టు లెక్కించారు. జర్మనీలో అనేక పెద్దనగరాలు ఉన్నాయి. ఎక్కువ [[జన సాంద్రత]] [[బెర్లిన్]], హాంబర్గ్, మ్యూనిచ్, [[కొలోన్]], ఫ్రాంక్ఫర్టు స్టుట్గార్టు నగరాలలో ఉంది. రైన్-రుహ్ర్ ప్రాంతం (12 మిల్లియన్లు) అతిపెద్ద పట్టణ ప్రాంతంగా విస్తరించింది. దీనిలో డుస్సెల్ డోర్ఫ్ (ఎన్‌ఆర్‌డబ్ల్యూ యొక్క రాజధాని), [[కొలోన్]] నగరాలు, ఎస్సెన్, డోర్ట్ముండ్, డుయిస్బుర్గ్, బోచుం ఉన్నాయి. [[దస్త్రం:Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg|ఎడమ|thumb|3.4 మిలియన్ ప్రజలతో బెర్లిన్ అతిపెద్ద నగరం.]] 2004 డిసెంబరు నాటికి దాదాపు ఏడుమిల్లియన్ల విదేశీ పౌరులు జర్మనీలో నమోదు చేయబడ్డారు. దేశాలో నివసిస్తున్న ప్రజలలో 19% మంది విదేశీ లేదా పాక్షికంగా విదేశీ సంతతికి చెందినవారు. విదేశీ సంతతికి చెందిన వారిలో ముసలి వారికన్నా యువకులు అధికంగా ఉన్నారు. జర్మన్ల యొక్క 30% మంది 15 సంవత్సరాల వయసుకలిగి ఉన్నారు, తల్లితండ్రులలో కనీసం ఒకరు విదేశంలో పుట్టారు. పెద్దనగరాలలో పిల్లలలో 60% మంది 5 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయసు కలిగిన వారు ఉన్నారు. వీరి తల్లితండ్రులలో కనీసం ఒకరు విదేశంలో పుట్టిన వారు ఉన్నారు.<ref>BiBB: [http://www.good-practice.de/zielgruppen_beitrag3533.php Menschen mit Migrationshintergrund – neue Definition, alte Probleme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916225128/http://www.good-practice.de/zielgruppen_beitrag3533.php |date=2008-09-16 }} 25 మే 2008న గ్రహింపబడినది.</ref> {{As of|2007}} వలసవచ్చిన [[చరిత్ర]]తో ఉన్న ప్రజల అతిపెద్ద జాతీయ సమూహం టర్కీ నుండి వచ్చింది (2.5 మిల్లియన్లు), [[ఇటలీ]] (761,000), [[పోలాండ్]] (638,000) దీనిని అనుసరించాయి.<ref>{{cite web| url = http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund/Tabellen/Content100/MigrationshintergrundStaatsangehoerigkeit,templateId=renderPrint.psml| title = Bevölkerung nach Migrationshintergrund| accessdate = 2009-12-07| publisher = German Federal Statistical Office|language=de| website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20101229095012/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund/Tabellen/Content100/MigrationshintergrundStaatsangehoerigkeit,templateId=renderPrint.psml| archive-date = 2010-12-29| url-status = live}}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి జనాభా నిధి జర్మనీను ప్రపంచవ్యాప్త అంతర్జాతీయ వలసలు అధికసంఖ్యలో జరిగిన దేశాల జాబితాలో జర్మనీ మూడవ స్థానంలో ఉంది. దాదాపు 5% (మొత్తం 191 మిల్లియన్లు) వలసలలో 10 మిల్లియన్లు (జర్మనీ జనాభాలో 12%) ఉంది.<ref>[http://www.unfpa.org/publications/detail.cfm?ID=294&amp;filterListType= స్టేట్ ఆఫ్ వరల్డ్ పాపులేషన్ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906005445/http://www.unfpa.org/publications/detail.cfm?ID=294&filterListType= |date=2006-09-06 }} యునైటెడ్ నేషన్స్ పాపులేషన్ ఫండ్. 2006. 2007-01-01 తిరిగి పొందబడినది.</ref> ఆశ్రయం, వలసల కారణంగా జర్మనీలో ముందుగా ఉన్న పరిమితంలేని చట్టాలకు వలసవచ్చినవారు ఆశ్రయంకోరే జర్మన్ [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] సంప్రదాయాన్ని అడిగే వారి సంఖ్య (ఎక్కువగా పూర్వ సోవియెట్ సమాఖ్య నుండి వచ్చారు) 2001 నాటినుంచీ క్రమంగా తగ్గిపోతోంది. పూర్తిగా లేదా గుర్తించదగేంత [[జర్మన్]] వంశస్థులను అతిపెద్ద సంఖ్యలో [[సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] (50 మిల్లియన్లు), [[బ్రెజిల్]] (5 మిల్లియన్లు), [[కెనడా]] (3 మిల్లియన్లు) ప్రజలు ఉన్నారు. దాదాపు 3 మిల్లియన్ల "అసిడ్లెర్"— సాంప్రదాయ జర్మన్లు, ముఖ్యంగా తూర్పు ఐరోపా, పూర్వ [[సోవియట్ యూనియన్]] నుండి వచ్చిన ప్రజలు 1987 నుండి తిరిగి జర్మనీలో స్థిరపడినారు. === మతం === [[దస్త్రం:Colognecathedralatnight.JPG|thumbnail|కుడి|upright|రైన్ నదివద్ద ఉన్న కొలోన్ కేతేడ్రాల్ UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రం.]] [[క్రైస్తవమతం]] అనేది జర్మనీలో అతిపెద్ద మతసాంప్రదాయంగా ఉంది. దీనిని 52 మిల్లియన్ల మంది అనుసరిస్తున్నారు (64%).<ref name="ekd">{{de icon}} {{cite web |url=http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |title=EKD-Statistik: Christen in Deutschland 2007 |publisher=Evangelische Kirche in Deutschland |date= |accessdate=2009-11-19 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430195847/http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead }}</ref><ref>{{de icon}} [http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html క్రిస్టెన్ యిన్ డుచ్లాండ్ 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430195847/http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |date=2011-04-30 }} ఇవాన్జెలిసిక్ కిర్చే ఇన్ డచ్ల్యాండ్;19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> వీరిలో 26.5 మిల్లియన్ల మంది ప్రొటెస్టంట్స్ (32.3%), 25.5 మిల్లియన్ల మంది కేథలిక్స్ (31.0%) ఉన్నారు.<ref>[http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm/ Religionen in Deutschland: Mitgliederzahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423033806/http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm |date=2008-04-23 }}(జర్మన్), Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst, 2009, May 05-30న గ్రహించబడినది.</ref> రెండవ అతిపెద్ద మతంగా [[ఇస్లాం]] ఉంది. దీనిని 4.3 మిల్లియన్ల మంది అనుసరిస్తున్నారు (5%)<ref>[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,632290,00.html జర్మనీ హాస్ 1 మిలియన్ మోర్ ముస్లిమ్స్ దేన్ ప్రీవిఎస్లీ థాట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304233338/http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,632290,00.html |date=2010-03-04 }}. స్పీగెల్ ఆన్లైన్. 2009 జూన్ 7</ref> తరువాత స్థానంలో ఉన్న [[బౌద్దమతము]], [[జుడాయిజం]]ను రెంటినీ 2,00,000 మంది అనుసరిస్తున్నారు (0.25%). [[జర్మనీలో హిందూమతం|హిందూమతంను]] 90,000 మంది (0.1%), సిక్కుమతాన్ని 75,000 (0.09%)మంది అనుసరిస్తున్నారు. జర్మనీలో మిగిలిన మతసంఘాలను అనుసరించేవారు 50,000 కన్నా తక్కువ (లేదా 0.05% కన్నా తక్కువ) మంది ఉన్నారు. ఇంచుమించు 24.4 మిల్లియన్ల జర్మన్లు (29.6%) ఏమతాన్ని అనుసరించని వారు (నాస్థికులు) ఉన్నారు. [[దస్త్రం:Frauenkirche interior 2008 001-Frauenkirche interior 2008 009.jpg|thumbnail|ఎడమ|డ్రెస్డెన్ లో ఫ్రాన్కిర్చీ లోపల.]] ఉత్తరం, తూర్పు ప్రాంతాలలో ప్రొటెస్టన్టిజం అనుసరిస్తున్న ప్రజలు కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. దక్షిణం, పడమర ప్రాంతాలలో రోమన్ కేథోలిజం కేంద్రీకృతమై ఉంది. ప్రస్తుతం ఉన్న [[పోప్]] బెనెడిక్ట్ XVI బవేరియాలో పుట్టారు. మతసంబంధం లేని ప్రజలు [[నాస్తికులు]] ఇంకా భౌతికవాదులుతో కలిపి, జనాభాలో 29.6% ఉంటారు. ప్రధానంగా వీరు మాజీ తూర్పు జర్మనీ అతిపెద్ద నగరప్రాంతాలలో అధికంగా ఉంటారు.<ref>{{de icon}} [http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm Religionen in Deutschland: Mitgliederzahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625100533/http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm |date=2008-06-25 }} Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst; 31 అక్టోబర్ 2009; 19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> 4.3 మిల్లియన్ల [[ముస్లిం]]లలో చాలామంది [[టర్కీ]] నుంచి వచ్చిన సున్నీస్, అలేవిటేస్ ఉన్నారు. కానీ చిన్న మొత్తంలో షి'ఇట్స్ కూడా ఉన్నారు.<ref>[https://web.archive.org/web/20080124090425/http://www.euro-islam.info/pages/germany.html Germany] Euro-Islam.info. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> దేశం మొత్తం జనాభాలో 1.7% మంది తమకితామే సాంప్రదాయ క్రైస్తవులుగా ప్రకటించుకున్నారు. సెర్బులు, [[గ్రీకు]]లు అసంఖ్యాకంగా ఉన్నారు.<ref name="ekd"/> ఐరోపాలో యూదుల జనాభా ఎక్కువ ఉన్న దేశంగా జర్మనీ మూడవ స్థానంలో ఉంది ([[ఫ్రాన్సు]], [[బ్రిటన్]] తర్వాత).<ref>బ్లేక్, మరియా. [http://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html ఇన్ నాజి క్రెడిల్, జర్మనీ మార్క్స్ జూయిష్ రేనైజాన్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905233159/http://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html|date=2008-09-05}} [[క్రిస్టియన్ సైన్సు మోనిటర్]]. నవంబర్ 10, 2007 తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> 2004లో [[ఇజ్రాయిల్]] వలే జర్మనీలో కూడా పూర్వ సోవియెట్ గణతంత్రాల నుండి రెండు రెట్ల యూదులు స్థిరపడ్డారు. దీనివలన మొత్తం యూదుల జనాభా 2,00,000పైన చేరింది. ఇది జర్మనీ పునరేకీకరణ అయ్యేముందు పోలిస్తే 30,000 ఉంది. యూదుల జనాభా ఉన్న పెద్ద నగరాలలో[[బెర్లిన్]], ఫ్రాంక్ఫర్ట్, మ్యూనిచ్ ఉన్నాయి.<ref>[http://www.eurojewcong.org/ejc/news.php?id_article=81 ది జ్యుయిష్ కమ్యునిటీ అఫ్ జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831192908/http://www.eurojewcong.org/ejc/news.php?id_article=81 |date=2006-08-31 }} యురోపియన్ జ్యుయిష్ కాంగ్రెస్. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> దాదాపు 2,50,000 మంది ఉత్సాహవంతులైన భౌద్దమతస్తులు జర్మనీలో నివసిస్తున్నారు. దానిలో 50% మంది [[ఆసియా]]నుండి వలసవచ్చిన వారు ఉన్నారు.<ref>{{de icon}} [[డై జైట్]] 12/07, పేజి 13</ref> ఇక్కడ కొన్ని [[జర్మనీలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా|హిందూ దేవాలయాలు]] ఉన్నాయి. యూరో బారోమీటర్ ఎన్నిక 2005 ప్రకారం, జర్మన్ పౌరులలో 47% మంది "దేవుడున్నాడని నేను నమ్ముతున్నాను" అనే ప్రవచనాన్ని అంగీకరించారు. అయితే 25% మంది "ఏదో ఒకవిధమైన శక్తి లేదా జీవిత బలం ఉందని నేను నమ్ముతున్నాను" అని నమ్మారు. 25% మంది "ఏవిధమైన శక్తి, దేవుడు, లేదా జీవిత బలం ఉందని నేను నమ్మడం లేదు " అని చెప్పారు.<ref name="EUROBAROMETER">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 (page 11)|accessdate=2007-05-05|format=PDF|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915153006/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|archive-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref> === భాషలు === [[దస్త్రం:Knowledge German EU map.png|thumbnail|EU దేశాలలో జర్మన్ గురించి జ్ఞానం.]] జర్మనీలో జర్మనీ భాష అధికార భాషగా ఉంది. ఇది అధిక సంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాషగా ఉంది.<ref name="Eurobarometer Languages"/> ఇది ఐరోపా సమాఖ్యలోని 23 అధికారిక భాషలలో ఒకటిగానూ ఆంగ్లం, ఫ్రెంచులతో పాటు యూరోపియన్ కమిషన్ వ్యావహారిక భాషలలో ఒకటిగానూ ఉంది. జర్మనీలో గుర్తింపు పొందిన స్థానిక అల్పసంఖ్యాకుల భాషలుగా డానిష్, సోర్బియన్, రొమానీ, ఫ్రిజియన్ ఉన్నాయి. ఇవి అధికారికంగా ఇ సి ఆర్ ఎమ్ ఎల్ చే రక్షింపబడతాయి. టర్కిష్, పోలిష్,బాల్కన్ భాషలు, రష్యన్ అధికంగా వాడబడే వలసభాషలుగా ఉన్నాయి. పశ్చిమ జర్మనీ భాష ప్రామాణికమైనది. ఇది [[ఇంగ్లీష్]], డచ్, ఫ్రిజియన్ భాషలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగిన భాషగా వర్గీకరించబడింది. దీనికి కొంతవరకు [[తూర్పు]] (ప్రస్తుతం లేనిది) ఉత్తర జర్మనీ భాషలతో సంబంధం ఉంది. చాలా వరకు జర్మన్ శబ్దాలు భారతీయ-ఐరోపా భాష కుటుంబం నుండి ఉద్భవించాయి.<ref name="Many tongues, one family">{{cite web|title=Many tongues, one family. Languages in the European Union|publisher=[[Europa (web portal)]]|author=[[European Commission]]|year=2004|url=http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf|format=PDF|accessdate=2007-02-03|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430202922/http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf|archive-date=2011-04-30|url-status=live}}</ref> స్వల్ప సంఖ్యలో కొన్ని పదాలు [[లాటిన్]], గ్రీకు నుండి ఉద్భవించాయి. చాల కొద్ది పదాలు [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచ్]] నుండి, ఇటీవలి కాలంలోని పదాలు ఇంగ్లీష్ ( డెన్గ్లిష్ గా పిలువబడుతోంది) నుండి ఉద్భవించాయి. జర్మన్ భాషను లాటిన్ అక్షరమాల ఉపయోగించి రాస్తారు. 26 ప్రామాణిక అక్షరాలతో పాటు, జర్మన్ అచ్చులు మూడు - ఉమ్లుత్స్ - ఉన్నాయి. అవి ä, ö,, ü, వాటితో పాటు ఎస్జేట్ లేదా ''స్చార్ఫెస్ S'' (''షార్ప్ s'' ) ఇది "ß"గా వ్రాయబడుతుంది. ప్రామాణిక జర్మనీ విధాల నుండి జర్మనీ మాండలికాలు విభిన్నంగా ఉంటాయి. ఈ జర్మన్ మాండలికాలు సాంప్రదాయ స్థానిక విధానాల ఉనికి విభిన్న జర్మనీ తెగలకు చెందినది. ఇవి ప్రామాణిక జర్మన్ నుండి [[పదజాలం]], స్వర శాస్త్రము, వాక్య నిర్మాణం తరచూ భిన్నంగా ఉండటం వలన, కేవలం ప్రామాణిక జర్మనీ మాత్రమే తెలిసిన వారికి అంత సులభంగా అర్ధం కావు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 100 మిలియన్ల మంది స్వదేశీయులు జర్మనీ మాట్లాడుతుండగా 80 మిలియన్ల మంది స్వదేశస్థులు-కానివారు.<ref name="natgeo2006">{{cite book|title=National Geographic Collegiate Atlas of the World|publisher=R.R Donnelley & Sons Company|year=2006|isbn=978-0-7922-3662-7|location=Willard, Ohio|pages=257–270|authorlink=National Geographic}}</ref> ఐరోపా సమాఖ్యలో సుమారు 90 మిలియన్ల (18%) మంది ప్రజలకు జర్మనీ ప్రధాన భాషగా ఉంది. 67% జర్మన్ ప్రజలు ఏదో ఒక విదేశీ భాషను, 27% మంది ప్రజలు వారి స్వభాష కాక రెండు ఇతర భాషలలో సమాచార ప్రసారం చేయగలరు.<ref name="Eurobarometer Languages">{{cite web|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)|publisher=[[Europa (web portal)]]|author=[[European Commission]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|format=PDF|accessdate=2007-02-03|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414102658/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|archive-date=2016-04-14|url-status=live}}<br />{{cite web|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary)|publisher=[[Europa (web portal)]]|author=[[European Commission]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2007-02-03|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430202903/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|archive-date=2011-04-30|url-status=live}}</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:S-Klasse W221.jpg|thumbnail|2007లో వస్తువుల ఎగుమతిలో ప్రపంచంలో ప్రధానమైన దేశం జర్మనీ.]] జర్మనీ [[ఐరోపా]]లో అతి పెద్ద దేశీయ ఆర్థికవ్యవస్థగా ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నామమాత్ర జిడిపి ద్వారా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. 2008లో జిడిపి (పిపిపి) 5 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html Rank Order – GDP (పర్చేసింగ్ పవర్ పారిటీ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |date=2011-06-04 }} CIA ఫాక్ట్ బుక్ 2005. 31 డిసెంబర్ 2006న పొందబడినది.</ref> [[పారిశ్రామికీకరణ]] యుగం నుండి ఈ దేశం ఒక చోదకశక్తిగా, నవయుగ రూపకర్తగా ఉంది. ఆర్థికవ్యవస్థ ప్రపంచీకరణతో మరింత ప్రయోజనకరంగా మారింది. 2006లో $1.133 ట్రిలియన్ల ఎగుమతులతో (యూరోజోన్ దేశాలతో కలిపి) జర్మనీకి, ప్రపంచపు అత్యుత్తమ ఎగుమతిదారు దేశంగా €165 బిలియన్ల వర్తకపు మిగులు ఉంది.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4692638.stm జర్మన్ ట్రేడ్ సర్ప్లస్ హిట్స్ రికార్డ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923195031/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4692638.stm|date=2008-09-23}}, [[BBC]], 8 ఫిబ్రవరి 2006, తిరిగి పొందబడింది 3 జనవరి 2007.</ref> మొత్తం జిడిపిలో సేవల రంగం 70%, పారిశ్రామిక రంగం 29.1%, వ్యవసాయ రంగం 0.9% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. ఇంజనీరింగ్ రంగంలో ఉత్పత్తి అధికంగా చేస్తూ ఉంది. ప్రత్యేకించి ఆటోమొబైల్, యంత్రాలు, లోహాలు, రసాయన వస్తువులు ఉత్పత్తులు అధికంగా ఉన్నాయి.<ref name="CIA"/> గాలి మరలు సౌరశక్తి సాంకేతికతల ఉత్పత్తిలో జర్మనీ ప్రపంచంలోనే ప్రథమస్థానంలో ఉంది. హనోవర్, ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బెర్లిన్ వంటి అనేక జర్మనీ నగరాలలో అతిపెద్ద సాంవత్సరిక అంతర్జాతీయ వర్తక ప్రదర్శనలు, సమావేశాలు నిర్వహించబడతాయి.<ref>[http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html విండ్ పవర్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210163253/http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html |date=2006-12-10 }} ఫెడరల్ మినిస్ట్రీ అఫ్ ఎకనామిక్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (జర్మనీ) తిరిగి పొందబడింది 30 నవంబర్ 2006.</ref> [[దస్త్రం:FrankfurterPanorama.JPG|thumbnail|ఎడమ|ఫ్రాంక్ఫర్ట్ ఒక పెద్ద ఆర్థికకేంద్రం, ఐరోపా సెంట్రల్ బ్యాంక్ ప్రధానకేంద్రం,, ప్రపంచ వైమానిక కేంద్రం.]] ఆదాయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకొని స్టాక్ మార్కెట్ జాబితాలో చేర్చబడిన [[ప్రపంచము]]లోని 500 అతిపెద్ద సంస్థలలో 37 సంస్థలు జర్మనీలో కేంద్ర కార్యాలయాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. 2007లో పది అతిపెద్ద కంపెనీలలో డైమ్లేర్, వోక్స్ వాగెన్, అల్లియంజ్ (అత్యంత లాభదాయకమైన సంస్థ), సీమెన్స్, డ్యూయిష్ బాంక్ (2వ పెద్ద లాభదాయక సంస్థ), ఇ.ఆన్, డ్యూయిష్ పోస్ట్, డ్యూయిష్ టెలికొమ్, మెట్రో, బిఎ.ఎస్‌ఎఫ్ ఉన్నాయి.<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/Germany.html గ్లోబల్ 500 జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921084908/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/Germany.html |date=2008-09-21 }}, సిఎన్‌ఎన్ మనీ, తిరిగి పొందబడింది 26 నవంబర్ 2007.</ref> అతి పెద్ద యజమానులలో డ్యూయిష్ పోస్ట్, రాబర్ట్ బాష్ జిఎమ్‌బిహెచ్,, ఎడేక ఉన్నాయి.<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/performers/companies/biggest_employers/index.html గ్లోబల్ 500 బిగ్గెస్ట్ ఎమ్ప్లాయెర్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918023915/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/performers/companies/biggest_employers/index.html |date=2008-09-18 }}, CNN మనీ,26 నవంబర్ 2007 గ్రహింపబడినది.</ref> ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రపంచ బ్రాండు సంస్థలైన మెర్సిడెస్ బెంజ్, ఎస్‌ఎపి, బిఎమ్‌డబ్ల్యూ, [[అడిడాస్]], [[ఆడి]], పోర్షే, వోక్స్ వాగెన్, నివియ ఉన్నాయి.<ref>[https://web.archive.org/web/20080106165521/http://bwnt.businessweek.com/brand/2006/ The 100 Top Brands 2006], బిజినెస్ వీక్, 26 నవంబర్ 2007న గ్రహింపబడినది.</ref> జర్మనీ మరింత సన్నిహిత ఐరోపా ఆర్థిక, రాజకీయ సమైక్యతకు చిహ్నంగా ఉంది. ఐరోపా సమాఖ్య (ఇయు) సభ్యదేశాల మధ్య ఒప్పందాలు ఐరోపా సమాఖ్య సమైక్య విపణి శాసనంపై ఆధారపడి దాని వాణిజ్య విధానాలు అధికరిస్తోది. జర్మనీ సాధారణ ఐరోపా ద్రవ్యమైన [[యూరో]]ని ఉపయోగిస్తుంది. దీని ద్రవ్య విధానం ఫ్రాంక్ఫర్ట్ లోని యూరోపియన్ కేంద్ర బాంకుచే తయారుచేయబడుతుంది. 1999కి ముందు అధికారిక ద్రవ్యం డ్యుయిష్ మార్కు ఉండేది. 1999 జనవరి 1 నుండి ఇది యూరోతో ఒక యూరో 1.95583 [[జర్మన్]] మార్కులుగా గణించబడి మార్పు చేయబడింది. నిజమైన [[యూరో]] నాణెములు, బాంకు నోట్లు 2002 జనవరి 1 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి. 1990లో జర్మనీ పునరేకీకరణ తరువాత కూడా జీవన ప్రమాణం, సాంవత్సరిక ఆదాయం ప్రముఖంగా పూర్వపు పశ్చిమ జర్మనీ రాష్ట్రాలలో ఎక్కువగా ఉన్నాయి.<ref name="FR">బెర్గ్, ఎస్., వింటర్, ఎస్., వాస్సేర్మన్న్, ఏ.[http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,373639,00.html ది ప్రైస్ అఫ్ ఏ ఫైల్డ్ రియునిఫికేషణ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071120093208/http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,373639,00.html |date=2007-11-20 }} స్పెగెల్ ఆన్లైన్ ఇంటర్నేషనల్. 5 సెప్టెంబర్ 2005. 28 నవంబర్ 2006న గ్రహింపబడినది.</ref> తూర్పు జర్మనీ ఆధునికీకరణ ఒక దీర్ఘకాల ప్రక్రియగా 2019 వరకూ కొనసాగుతుంది. ప్రతి సంవత్సరం పశ్చిమం నుండి తూర్పుకు $80 బిలియన్ల మార్పిడులు ఉంటాయి. 2005 నుండి నిరుద్యోగిత రేటు స్థిరంగా తగ్గి 2008 జూన్ నాటికి 15-సంవత్సరాల అత్యల్పస్థాయి 7.5%కి చేరుకుంది.<ref>{{de icon}} [https://web.archive.org/web/20081220113203/http://www.tagesschau.de/wirtschaft/arbeitslosenzahlen10.html Zahl der Arbeitslosen sinkt weiter] Tagesschau, 1 జూలై 2008.</ref> ఈ శాతం పూర్వపు పశ్చిమ జర్మనీలో 6.2% నుండి పూర్వపు తూర్పు జర్మనీలో 12.7% వరకూ ఉంది. ప్రపంచ, ఐరోపా తరుగుదల చక్రాన్ని అనుసరించి 2008 రెండవ, మూడవ త్రైమాసికాలలో జర్మనీ నామమాత్ర జి.డి.పి దేశాన్ని సాంకేతికంగా తిరోగమన దశలో పెట్టింది.<ref>{{cite news | url= http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/14/oecd-recession-germany-inflation-deflation | title= Germany officially in recession as OECD expects US to lead recovery | publisher= The Guardian | date= 14 November 2008 | work= | access-date= 18 జనవరి 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20101215030648/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/14/oecd-recession-germany-inflation-deflation | archive-date= 15 డిసెంబరు 2010 | url-status= live }}</ref> 2009 జనవరిలో జర్మనీ ప్రభుత్వం కృంగిపోతున్న అనేక రంగాల [[రక్షణ]]కు, తద్వారా నిరుద్యోగితా రేటు తరుగుదలకు ఏంజెలా మెర్కెల్ నేతృత్వంలో €50 బిలియన్ల ($70 బిలియన్ల) ఆర్థిక పునరుద్ధరణ ప్రణాళికను ఆమోదించింది.<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan|title=Germany agrees on 50-billion-euro stimulus plan|date=2009-01-06|work=|access-date=18 జనవరి 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204023836/http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan|archivedate=4 డిసెంబరు 2010|publisher=France 24}}</ref> === వ్యవస్థాపన === [[దస్త్రం:Two Ships-Hamburg.jpg|కుడి|thumbnail|హాంబర్గ్ నౌకాశ్రయం ఐరోపాలోని రెండవ అతిపెద్ద ఓడరేవు.]] భౌగోళికంగా ఐరోపా కేంద్రబిందువుగా ఉన్న కారణంగా జర్మనీ ఒక రవాణా కేంద్ర స్థానంగా ఉంది . ఇది దాని ఆధునిక ప్రయాణ సాధనాలలో ప్రతిబింబిస్తుంది. విస్తృతమైన వాహనమార్గం (ఆటోబహన్) వ్యవస్థ ప్రపంచంలో మూడవ అతి పెద్ద నిడివిగలదిగా ఉంది. ఇది అన్ని ముఖ్య మార్గాలలో ఒకే విధమైన పరిమితిని కలిగిలేదు. జర్మనీ బహుళ కేంద్ర వ్యవస్థ కలిగిన అధిక-వేగ రైళ్ళను నెలకొల్పింది. ఇంటర్సిటీ ఎక్స్ ప్రెస్ లేదా ''ఐసి్‌ఇ'' డచే బాన్ అత్యంత ఆధునిక సేవా విభాగంగా ఉంది. ఇది అనేక జర్మనీ నగరాలకు, పరిసర దేశాలలోని గమ్యాలకు కూడా సేవలను అందిస్తుంది. ఈ [[రైలు]] అత్యధిక [[వేగం]] గంటకు 160;కిమీ నుండి 300 కిమీ మధ్య మారుతూ ఉంటుంది. 30-నిమిషాలు, గంట, లేదా రెండు-గంటల వ్యవధిలో రైళ్ళు ఉంటాయి.<ref>{{de icon}} [https://web.archive.org/web/20070809140315/http://www.db.de/site/bahn/de/unternehmen/investor__relations/finanzberichte/geschaeftsbericht/geschaeftsbericht__2006.html Geschäftsbericht 2006 der Deutschen Bahn AG], [[Deutsche Bahn]], 19 నవంబర్ 2009న పొందబడినది.</ref> [[దస్త్రం:ICE 3M KRM.jpg|thumbnail|ఎడమ|ICE 3 రైలు.]] జర్మనీ ప్రపంచంలో 5 వ పెద్ద శక్తి వినియోగదారు దేశంగా ఉంది. 2002లో దాని ప్రాథమిక శక్తిలో మూడింట-రెండువంతులు దిగుమతి చేసుకొనబడింది. అదే సంవత్సరంలో జర్మనీ ఐరోపాలో అతి పెద్ద విద్యుచ్ఛక్తి వినియోగాదారుగా ఉంది. దీని మొత్తం వినియోగం 512.9 టెరావాట్-గంటలు. శక్తి పరిరక్షణను పెంపొందించడం, సౌర శక్తి,వాయు శక్తి, బయోమాస్,[[జలవిద్యుత్]], భూఉష్ణ శక్తి వంటి తరగని శక్తి వనరుల అభివృద్ధికి ప్రభుత్వ విధానం దోహదపడుతుంది. శక్తిని ఆదాచేసే పద్ధతుల అమలు మూలంగా 1970ల ప్రారంభం నుండి శక్తి నైపుణ్యత మెరుగుపడుతూ వస్తోంది. 2050 నాటికల్లా దేశపు శక్తి అవసరాలలో సగభాగం తరగని శక్తివనరుల నుండే పొందాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యం నిర్దేశించుకుంది. 2000లో ప్రభుత్వం జర్మనీ అణుశక్తి పరిశ్రమ కలిసి 2021 నాటికి అన్ని అణుశక్తి కర్మాగారాలు పూర్తిచేయాలని అంగీకారానికి వచ్చాయి.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm జర్మనీ స్ప్లిట్ ఓవర్ గ్రీన్ ఎనేర్జీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319122219/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm |date=2011-03-19 }}, BBC, 13 ఏప్రిల్ 2007న పొందబడినది.</ref> తరగనివనరుల శక్తి ఇప్పటికీ శక్తి వినియోగంలో స్వల్ప పాత్రనే పోషిస్తోంది. 2006లో శక్తి వినియోగం ఈక్రింది వనరులనుండి ఈవిధంగా లభ్యమైంది: ఇంధన నూనెలు (35.7%); బొగ్గు,లిగ్నైటుతో కలిపి (23.9%); సహజవాయువు (22.8%); అణుశక్తి (12.6%); జల, వాయు విద్యుత్తు (1.3%); ఇతరములు (3.7%). ఏమైనప్పటికీ విద్యుత్తు పంపిణీలో తరగని శక్తి వనరుల భాగం వేగంగా పెరుగుతూ 2007 నాటికి 14%కి చేరింది. జర్మనీ ప్రభుత్వం ఈభాగం 2020 నాటికి 27%కి పెంచాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించు కుంది. == విజ్ఞానశాస్త్రం == జర్మనీ అనేక శాస్త్రీయ రంగాలలో అత్యంతకీర్తి గడించిన పరిశోధకులకు నిలయంగా ఉంది.103 మంది జర్మన్ ప్రసిద్దులకు [[నోబెల్ బహుమతి]] బహుకరించబడింది. ఆధునిక [[భౌతికశాస్త్రం]] స్థాపనకు ఆల్బర్ట్ ఐన్స్టీన్, మాక్స్ ప్లాంక్ చేసిన కృషి చాలా ముఖ్యమైనది. దీనిని తర్వాత వెర్నెర్ హెసెన్బెర్గ్, మాక్స్ బోర్న్ అభివృద్ధి చేశారు.<ref>రోబెర్ట్స్, జే. ఎం. ''ది న్యూ పెంగ్విన్ హిస్టరీ అఫ్ ది వరల్డ్'' , పెంగ్విన్ హిస్టరీ, 2002. పేజీలు. 1014. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> వీరు హెర్మన్ వోన్ హేల్మ్హొల్ట్జ్, జోసెఫ్ వోన్ ఫ్రున్హోఫెర్, గాబ్రిఎల్ డానియెల్ ఫారెన్హీట్ వంటి భౌతికవేత్తల ముందరివారు. విల్హేల్మ్ కన్రాడ్ రాంట్జెన్ ఎక్స్-రేలను కనుగొన్నారు.ఇవి పలు జర్మన్ భాషలలో ''రాంట్జెన్స్ట్రాహ్లెన్'' (రాంట్జెన్-రేస్) అని పిలవబడతాయి. ఈ సాఫల్యం అతనిని 1901లో మొదటిసారి భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి విజేతగా చేశాయి.<ref>[http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 ది అల్ఫ్రెడ్ బి. నోబెల్ ప్రైజ్ విన్నర్స్, 1901–2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210025438/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 |date=2010-02-10 }} హిస్టరీ ఛానల్ ఫ్రొం ''ది వరల్డ్ అల్మానాక్ అండ్ బుక్ అఫ్ ఫాక్ట్స్'' 2006. 2007-01-02న గ్రహించబడినది.</ref> అంతరిక్ష ఇంజనీర్ వెర్న్హెర్ వోన్ బ్రున్ మొదటి అంతరిక్ష నౌకను అభివృద్ధి. ఆయన నాసాలో ప్రముఖమైన సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. ఇంకా సాటర్న్ వి అనే చంద్ర నౌక అభివృద్ధి చేయడం యు.ఎస్ అపోలో ప్రోగ్రాం సఫలంకావడానికి మార్గం సుగమం అయింది. విద్యుదయస్కాంత వికిరణ సమితిలో ఆధునిక టెలికమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి హెయిన్రిచ్ రుడోల్ఫ్ హెర్ట్జ్ కృషి చాలా ముఖ్యమైనది. 1879లో లీప్జిగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో మొదటి పరిశోధనాశాల నిర్మాణం ద్వారా మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని స్వతంత్రమైన అనుభవ ఆధార శాస్త్రంగా స్థాపించటంతో విల్హేల్మ్ వున్ద్ట్ ఖ్యాతి గడించారు. ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త, పరిశోధకుడు అయిన అలెగ్జాండర్ వోన్ హుమ్బోల్ద్ట్ కృషి జీవ భూగోళశాస్త్రానికి పునాది వంటిది.<ref>[https://web.archive.org/web/20070807011540/http://www.eaglehill.us/ahumb.html ది నాచురల్ హిస్టరీ లెగసి ఆఫ్ అలేక్జాన్డెర్ వాన్ హుమ్బోల్ద్ (1769 నుండి 1859)], హుమ్బోల్ద్ ఫీల్డ్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ అండ్ ఈగిల్ హిల్ ఫౌండేషన్. 2007-01-02న గ్రహింపబడినది.</ref> [[దస్త్రం:Cleanroom1.jpg|thumbnail|ఎడమ|స్టట్గార్ట్ లో సూక్ష్మ ఎలక్ట్రానిక్ తయారీకి విశాలమైన శుభ్రమైన గదుల సముదాయం]] అనేకమంది ప్రఖ్యాతిగాంచిన గణితశాస్త్రవేత్తలు జర్మనీలో జన్మించారు, వీరిలో కార్ల్ ఫ్రెడరిక్ గస్స్, డేవిడ్ హిల్బెర్ట్, బెర్నహార్డ్ రీమాన్, గాట్ఫ్రైడ్ లేబ్నిజ్, కార్ల్ వేర్స్ట్రాస్, హెర్మన్ వెల్ ఉన్నారు. జర్మనీ, ఐరోపాలో కదిలే మాదిరి ముద్రణను కనుగొన్న జోహాన్స్ గూటెన్బర్గ్; జీగర్ లెక్కింపు సృష్టికర్త హన్స్ జీగర్, మొట్ట మొదటి స్వయం చలిత డిజిటల్ కంప్యూటర్ను నిర్మించిన కొనార్డ్ జూస్ వంటి అనేకమంది ప్రసిద్ధిగాంచిన ఆవిష్కర్తలు, ఇంజనీర్ లకు నిలయంగా ఉంది.<ref>హోర్స్ట్, జూస్. [http://www.epemag.com/zuse/ ది లైఫ్ అండ్ వర్క్ ఆఫ్ కొన్రాడ్ జూస్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418164050/http://www.epemag.com/zuse/ |date=2010-04-18 }} ఎవిరిడే ప్రాక్టికల్ ఎలక్ట్రోనిక్స్(EPE) ఆన్లైన్. 2007-01-02 గ్రహింపబడినది.</ref> కౌంట్ ఫెర్డినాండ్ వాన్ జెప్పెలిన్, ఓట్టో లిలిఎన్తాల్, గొట్లిఎబ్ దైమ్లేర్, రుడోల్ఫ్ డీజిల్, హుగో జూన్కేర్స్, కార్ల్ బెంజ్ వంటి జర్మన్ ఆవిష్కర్తలు, ఇంజనీర్లు, పారిశ్రామిక వేత్తలు ఆధునిక స్వయంచాలిత [[వాయువు (భౌతిక శాస్త్రం)|వాయువు]] రవాణా సాంకేతికత రూపొందడంలో సహాయపడ్డారు.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html ఆటోమొబైల్.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029081248/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html |date=2009-10-29 }} మైక్రోసాఫ్ట్ ఎన్కార్టా ఆన్లైన్ ఎన్సైక్లోపెడియా 2006. 2007-01-02న గ్రహింపబడినది. 2009-10-31 తిరిగి పొందబడినది.</ref><ref>[http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm ది జెప్పెలిన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm |date=2011-05-01 }} U.S. సేన్టేన్నియాల్ ఆఫ్ ఫ్లైట్ కమిషన్. 2007-01-02న గ్రహించబడినది.</ref> జర్మనీలోని ముఖ్యమైన పరిశోధనా సంస్థలలో మాక్స్ ప్లాంక్ సొసైటీ, హేల్మ్ హొల్ట్జ్-గేమేఇన్స్చఫ్ట్, ఫ్రున్హోఫెర్ సొసైటీ ఉన్నాయి. అవి [[విశ్వవిద్యాలయం]] వ్యవస్థకు స్వతంత్రంగా లేదా బాహ్యంగా అనుసంధానింపబడి శాస్త్ర ప్రక్రియకు చెప్పుకోదగినంతగా తోడ్పడుతున్నాయి. ప్రతి సంవత్సరం పదిమంది శాస్త్రవేత్తలకు, విద్యావేత్తలకు గౌరవ ప్రథమైన గాట్ఫ్రైడ్ విల్హేల్మ్ లేబ్నిజ్ [[బహుమతి (ప్రైజ్)]] ప్రదానం చేయబడుతుంది. ప్రతి బహుమానానికీ €2.5 మిలియన్ల గరిష్ఠ మొత్తంతో ఇది ప్రపంచంలో అత్యధిక నిధి కలిగిన పరిశోధనా బహుమానాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>[http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html గొట్ట్ఫ్రెడ్ విల్హేల్మ్ లైబ్నిజ్ ప్రైజ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621091621/http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html |date=2008-06-21 }}, DFG, మార్చ్12, 2007</ref> == విద్య == జర్మనీలో విద్యావిధానం ప్రాథమికంగా సమాఖ్య రాష్ట్రాలలో ఒక్కొక రాష్ట్రానికి ఒక్కొక విధానం ఉంటుంది. అయితే సమాఖ్య ప్రభుత్వం స్వల్ప పాత్రను పోషిస్తుంది. ఇష్టాంసారంగా ఎన్నుకునే శిశుకేంద్ర విద్య మూడు నుంచి ఆరు సంవత్సరాల వయసు ఉన్న పిల్లలందరికీ అందించబడుతుంది. తర్వాత కనీసం తొమ్మిసంవత్సారాల వరకూ నిర్బంధ పాఠశాలా విధానం ఉంటుంది. ప్రాథమిక విద్య సాధారణంగా నాలుగు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. ప్రజా పాఠశాలలు ఈ స్థాయిలో ఉండవు.<ref name="ED">{{PDFlink|[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Germany.pdf Country profile: Germany]|177&nbsp;KB}} U.S. లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్. డిశెంబర్ 2005. 2006-12-04 న గ్రహించబడినది.</ref> దీనికి విరుద్దంగా [[మాధ్యమిక విద్య]]లో అధ్యాపకుని సిఫారుసులచే నిర్ణయించబడిన విద్యార్థిసామర్ధ్యం మీద ఆధారపడి మూడు రకాల సాంప్రదాయ పాఠశాలలు ఉన్నాయి: ''జిమ్నాజియం''లో అత్యంత అసాధారణమైన పిల్లలు నమోదుకాబడతారు. వీరిని విశ్వవిద్యాలయ చదువుల కోసం తయారుచేస్తారు. ఆ రాష్ట్రం మీద ఆధారపడి ఈ అభ్యాసం ఎనిమిది లేదా తొమ్మిది సంవత్సరాలు ఉంటుంది. ''రియల్స్‌ఛ్లె'' మధ్యస్తంగా ఉన్న విద్యార్థుల సామర్ధ్యం అధికరించడానికి సహకరిస్తుంది. ఇది ఆరు సంవత్సరాలు కొనాసగుతుంది. ''హుప్ట్ స్చులె'' విద్యార్థులను వృత్తివిద్య కోసం తయారుచేస్తుంది. [[దస్త్రం:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|thumbnail|ఎడమ| హీడెల్బెర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం 1386లో స్థాపించబడింది.]] 1960ల నాటినుంచీ ''గేసంట్స్చులె''లో (విశాలమైన పాఠశాల) మాధ్యమిక విద్యను సంఘటితం చేయటానికి ఒక సంస్కరణ ఉద్యమ ప్రయత్నం జరిగింది. అయినప్పటికీ వర్గీకరణ స్థాయి దాటిరాకపోక గేసంట్స్చులే కేవలం నాల్గవ రకం మాధ్యమిక పాఠశాల అయ్యింది. దాదాపు 2000 నుంచి వెస్ట్ జర్మన్ లాన్డెర్ వారి పాఠశాల విధానాన్ని రెండు లేదా మూడు స్థాయిలలో సులభతరం చేశారు. ఉద్దేశాలు: 1990లలో తూర్పు జర్మనీ ఉదాహరణలో పునఃవిలీనం తరువాత రెండు-స్థాయిల పాఠశాల విధానం స్థాపింపబడింది. 2001లో " ప్రోగ్రాం ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ స్టూడెంట్ అసెస్మెంట్ (పీఇఎస్‌ఎ)" మొదటిసారిగా ప్రచురించారు. ఇది గతంలో ఉన్న పాఠశాల విధానం వర్గీకరణ, సాంఘిక ఎంపికల గురించి ఒక దేశవ్యాప్త చర్చ జరగడానికి ప్రేరణ కలిగించింది. ఇది ప్రధానంగా వలసవచ్చిన కుటుంబాల విద్యార్థుల కొరకు ఏర్పరచబడింది. నగర లోపల ఉన్న హుప్‌ట్సుచ్‌లెన్ చాలా నిరుపయోగకరంగా ఉన్నాయని భావించబడ్డాయి. ముఖ్యనగరాల వెలుపల జనాభా తగ్గిపోతోంది. అందు వలన మూడు-లేదా నాలుగు స్థాయిల పాఠశాల విధానం కొనసాగించటం అసాధ్యంగా ఉంది. శిక్షణ ''దులే ఆస్బిల్డుంగ్'' ("డ్యువల్ ఎడ్యుకేషన్") అని పిలవబడే ఒక ప్రత్యేకమైన విధానంలోని వృత్తివిద్యా శిక్షణ విద్యార్థులు ఒక సంస్థలో అలానే రాష్ట్రంచే నడపడుతున్న వృత్తివిద్యా పాఠశాలలో నేర్చుకొనటానికి అనుమతిస్తుంది. జర్మనీ లోని విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశించటానికి ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థులు సాధారణంగా ''అబిటుర్'' పరీక్ష రాయవలసి ఉంటుంది. ఇది యుకె లోని ఎ-స్థాయిల వంటిది. ఇది 18 లేదా 19 సంవత్సరాల వయసులో విలక్షణంగా ''జిమ్నాసియం''లో అభ్యసించబడుతుంది. అయినప్పటికీ విద్యార్థులు వృత్తివిద్యా పాఠశాల నుంచి డిప్లొమా పొందినవారు కొన్ని కచ్చితమైన విషయాలలో మెట్రిక్యులేషన్‌కు దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. జర్మనీ విశ్వవిద్యాలయాలు అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపుపొందాయి. ఉన్నతవిద్యా ప్రమాణాలను దేశంలో సూచిస్తున్నాయి. 2008 కొరకు ఎఆర్డబ్ల్యూ ఇచ్చిన శ్రేణులలో ప్రపంచంలో ప్రథమస్థానంలో ఉన్న 100 విశ్వవిద్యాలయాలలో ఆరు జర్మనీలోనే ఉన్నాయి. 200లలో 18 ఉన్నాయి.<ref name="ARWU">{{cite web|title=Top 100 World Universities|publisher=[[Academic Ranking of World Universities|ARWU]]|url=http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A(EN).htm|accessdate=2009-03-14|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822124509/http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A%28EN%29.htm|archive-date=2008-08-22|url-status=dead}}</ref> దాదాపు అన్ని జర్మన్ విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రభుత్వ సంస్థలుగా ఉన్నాయి. (ప్రైవేటుపరం కానివి, ప్రతిఒక్క విద్యార్థినుంచి ఒక్క వీటిలో శిక్షణా కాలానికి రుసుము €50–500 వరకూ సేకరిస్తారు. == సంస్కృతి == [[దస్త్రం:Beethoven.jpg|thumbnail|కుడి|upright|లుడ్విగ్ వాన్ బీతొవెన్ (1770–1827), సంగీత కారుడు.కుడి |140px]] జర్మనీని చారిత్రాత్మకంగా ''దాస్ ల్యాండ్ దేర్ డిచ్టెర్ ఉండ్ డెన్కెర్ '' (కవుల, ఆలోచనావాదుల భూమి)గా పిలవబడుతుంది.<ref>వాస్సేర్, జెరెమి. [http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html స్పాజిల్ వెస్టర్న్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427053606/http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html |date=2011-04-27 }} స్పీజేల్ ఆన్లైన్ ఇంటర్నేషనల్. ఏప్రిల్ 18, 2006. తిరిగి పొందబడింది 2006-04-26.</ref> జర్మనీ జాతీయ-దేశంగా రూపుదిద్దుకోవడానికి ముందే జర్మనీ [[సంస్కృతి]] ఆరంభంయ్యింది.ప్రపంచమంతటా జర్మనీ మాట్లాడే ప్రజలలో ఇది విస్తరించింది.జర్మనీలోని సంస్కృతికి ధీమంతులు, ప్రముఖులు మతవాదానికి అలాగే లౌకికవాదానికి రెండిటికీ రూపాన్ని ఇచ్చారు. దానిఫలితంగా అత్యున్నతమైన ఐరోపా సంస్కృతి నుండి స్పష్టమైన జర్మనీ సంప్రదాయాన్ని విడిగా గుర్తించటం చాలా కష్టం.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576917_4/Germany.html ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ: కల్చర్.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328162029/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576917_4/Germany.html |date=2008-03-28 }} ఎన్కార్టా ఆన్లైన్ ఎన్సైక్లోపెడియా 2006. తిరిగి సాధింపబడిన 2006 - ఆర్చైవ్ద్ 2009-10-31.</ref> వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ అమడ్యుస్ మొజార్ట్, ఫ్రాంజ్ కాఫ్కా, పాల్ సెలన్ వంటి కొంతమంది చరిత్రకారులు జర్మనీ పౌరులు ఆధునిక భావనలో లేక పోయినప్పటికీ వారి చారిత్రాత్మక పరిస్థితి, కార్యకలాపాలు, సాంఘిక సంబంధాలను అర్ధం చేసుకోవటానికి జర్మనీ సంస్కృతి పరిధిలోనే వీరిని స్వీకరించాలని భావిస్తున్నారు. [[దస్త్రం:Franz Marc 003.jpg|thumbnail|upright|ఎడమ|బ్లూస్ ఫెర్డ్ I, 1911 ఫ్రాంజ్ మార్క్ (1880–1916)]] జర్మనీలో సాంస్కృతిక సంస్థలకు సమాఖ్య రాష్ట్రాలు బాధ్యతను తీసుకుంటాయి. 16 రాష్ట్రాలలో రాయితీ ఇవ్వబడిన ప్రదర్శనాశాలలు 240, వందలకొద్దీ [[సంగీతము]] వాద్యగోష్టులు, వేలకొద్దీ వస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 25,000 కంటే అధికంగా గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం మిలియన్ల మంది ఈ సాంస్కృతిక సౌలభ్యాలను ఆస్వాదిస్తున్నారు: సంవత్సరానికి 91 మిలియన్ల కన్నా ఎక్కువమంది జర్మనీ వస్తుప్రదర్శనశాలను సందర్శిస్తున్నారు. సంవత్సరంలో 20 మిలియన్ల మంది ప్రదర్శనశాలలకు సంగీత నాటకాలకు వెళతారు. అయితే 3.6 మిలియన్ల మంది గొప్ప సంగీత వాద్యగోష్ఠిని ఆలకిస్తారు. జర్మనీ వారిలో ప్రపంచంలోని ప్రఖ్యాతి చెందిన శాస్త్రీయ సంగీత రూపకర్తలు ఉన్నారు. వీరిలో [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]], జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్, జోహనెస్ బ్రహ్మస్, రిచర్డ్ వాగ్నేర్ ఉన్నారు. 2006 నాటికి ప్రపంచంలో జర్మనీ అతిపెద్ద ఐదవ సంగీత మార్కెటుగా ఉంది. పాప్, రాక్ సంగీతం క్రాఫ్ట్వెర్క్, స్కార్పియన్స్ ఇంకా రామ్సీటన్ వంటి కళాకారులు సంగీతమార్కెట్టును ప్రభావితం చేస్తున్నారు. అనేకమంది జర్మనీ చిత్రలేఖకులు వారి వైవిధ్య కళా శైలులతో అంతర్జాతీయ గౌరవాన్ని సంపాదించారు. హన్స్ హోల్బ్‌యిన్ ది యంగర్, మత్తియాస్ గ్రునేవాల్డ్, అల్బ్రెచ్ట్ డురెర్ అనేవారు పునరుజ్జీవనం ముఖ్య కళాకారులుగా ఉన్నారు. కళా ఉద్యమంలో కాస్పర్ డేవిడ్ ఫ్రైడ్రిచ్, అధివాస్తవవాదం మాక్స్ ఎర్నస్ట్ ముఖ్యంగా ఉన్నారు. జర్మనీ నుంచి వచ్చిన శిల్పశాస్త్ర సంబంధ సహకారాలలో కారోలిన్గియన్, ఓట్టోనియన్ శైలులు ఉన్నాయి. ఇవి రోమనెస్‌క్యూకు ముందుగా సూచించిన వాటిలో ముఖ్యమైనవి. ఈ ప్రాంతం తర్వాత అసాధారణమైన శైలుల స్థానంగా మారింది. వీటిలో గోతిక్, రినైజాన్స్, బరోక్ ఉన్నాయి. జర్మనీకి చెందిన లుడ్విగ్ మీస్ వాన్ డేర్ రోహే, 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో ప్రపంచప్రఖ్యాత శిల్పులలో ఒకరుగా పేరుగాంచారు. అద్దపు ముఖతలంతో అనేక అంతస్తులుకల ఎత్తైన భవంతుల ఆలోచన ఇతనిదే.<ref>2006 ఏ డిక్షనరీ అఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్ (పేపర్ బ్యాక్), రెండవ ముద్రణ(ఇంగ్లీష్ లో), ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 880. ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071</ref> జర్మన్ సాహిత్యం మధ్య యుగంనాటి కన్నా ముందుగానే గుర్తించబడింది. వాల్తెర్ వోన్ డేర్ వోగెల్ వేడ్, వోల్ఫ్రం వోన్ ఎస్చెన్బచ్ వంటి రచయితుల రచనలు కూనసాగాయి. వివిధ జర్మనీ రచయితలు, కవులు గొప్ప ప్రఖ్యాతినిగాంచారు. వీరిలో '''జోహన్ వోల్ఫాగ్యాంగ్గ్ వోన్ గోఎతే''', ఫ్రైడ్రిచ్ షిల్లెర్ ఉన్నారు. బ్రదర్స్ గ్రిమ్మ్ చే ముద్రించబడిన జానపద కథల సేకరణలు జర్మన్ జానపద విజ్ఞానంగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో జనాదరణ పొందాయి. 20వ శతాబ్దంలోని ప్రభావవంతమైన రచయితులలో థామస్ మన్, బెర్తోల్ద్ బ్రెచ్ట్, హెర్మన్ హెస్సే, హేఇన్రిచ్ బోల్, గుంటర్ గ్రాస్స్ ఉన్నారు.<ref name="nobel">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html|title=The Nobel Prize in Literature|publisher=Nobelprize.org|date=1999-12-03|author=Kjell Espmark|accessdate=2006-08-14|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426075458/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html|archive-date=2011-04-26|url-status=live}}</ref> === తత్వశాస్త్రం === [[దస్త్రం:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumbnail|upright|ఇమ్మాన్యుయేల్ కాంట్ (1724–1804), తత్వవేత్త.]] జర్మనీ తత్వశాస్త్రం మీద ప్రభావం చారిత్రాత్మకంగా విలక్షణమైనది. మధ్య యుగంనుంచీ ఘనత చెందిన తత్వవేత్తలు పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రానికి ఆకృతిని ఇవ్వడానికి సహకరించారు. గోట్‌ఫ్రైడ్ డ్ లీబ్నిజ్ [[హేతువాదం]]కు సహకారం అందించాడు. శాస్త్రీయ జర్మన్ ఆదర్శవాదాన్ని ఇమ్మాన్యుయెల్ కంట్, జార్జ్ విల్హెల్మ్ ఫ్రైడ్రిచ్ హెగెల్, ఫ్రైడ్రిచ్ విల్హెల్మ్ జోసెఫ్ షెల్లింగ్, జోహాన్న్ గోట్లీబ్ ఫిచ్టే స్థాపించారు. [[కార్ల్ మార్క్స్]] ఫ్రైడ్రిచ్ ఏంజిల్స్ కమ్యునిస్ట్ సిద్దాంత నియామావళి చేయబడింది. ఆర్థూర్ స్కోపెన్హయేర్ తత్వవాద నిరాశావాదం రూపకల్పన చేశాడు. ఫ్రైడ్రిచ్ నిట్జ్‌స్కే ద్రుగ్గోచారవాదం అభివృద్ధి చేశాడు. మానవ ఉనికి కొరకు మార్టిన్ హీడ్ ఎగ్గెర్ కృషి చేసాడు. జుర్గెన్ హబెర్మాస్ సాంఘిక సిద్దాంతాలు అసాధారణమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. [[హెర్బెర్ట్ మార్కూస్]] అనే తత్వవేత్త కూడా ఉన్నాడు. === ప్రసారసాధనాలు === [[దస్త్రం:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|thumbnail|ఎడమ|సంవత్సరంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రచురితమయ్యే అన్ని పుస్తకాలలో 18% జర్మనీ పుస్తక విపణి నుండే ఉత్పత్తి అవుతాయి. (ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బుక్ ఫెయిర్, 2008లో).]] జర్మనీ [[టెలివిజన్]] మార్కెట్ ఐరోపాలోనే అతిపెద్దదిగా ఉంది. దాదాపు 34 మిల్లియన్ల గృహాలలో టీవీలు ఉన్నాయి. అనేక ప్రాంతీయ జాతీయ ప్రజా ప్రసారసాధకులు సమాఖ్య రాజకీయ నిర్మాణంలో నిర్వహించబడతాయి. ఇంచుమించు 90% జర్మనీ ఇళ్ళలో [[కేబుల్ టీవీ]] ( [[ఉపగ్రహం]] టీవి) ఉంది. ప్రేక్షకులు ఉచిత కార్యక్రమాల నుండి వ్యాపార ప్రసారమార్గాలను ఎంపిక చేసుకుంటారు. రుసుము చెల్లింపు-టీవి సేవలు జనాదరణ పొందలేదు. ప్రభుత్వటీవి ప్రసారసాధకులు " జెడ్‌డిఎఫ్ ", ఎడిఎఫ్ కేవలం డిజిటల్ ప్రసారమార్గాలను అందించాయి.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm కంట్రి ప్రొఫైల్: జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110401065018/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm |date=2011-04-01 }}, BBC న్యూస్, 2007-12-07 న గ్రహించబడినది.</ref> జర్మనీ [[ప్రపంచము]]లోని అతిపెద్ద ప్రసారసాధనాల నివాసంగా ఉంది. దీనిలో బెర్టేల్‌స్మాన్, ఆక్సెల్ స్ప్రిన్గెర్‌ఎజి కూడా ఉన్నాయి. జర్మనీలో ప్రోసిఎబెన్సాట్ 1 వంటి అత్యున్నతమైన ఉచిత ప్రసార వ్యాపార టీవి నెట్ వర్కులు ఉన్నాయి. జర్మనీ పుస్తక మార్కెట్ ప్రతిసంవత్సరం 60,000 కొత్త ప్రచురణలను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రచురణ చేసే పుస్తకాలలో 18% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ ప్రపంచ పుస్తక ఉత్పత్తిలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://www.london.diplo.de/Vertretung/london/en/05/German_20Literature/German_20Literature.html జర్మన్ సాహిత్యం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409071016/http://www.london.diplo.de/Vertretung/london/en/05/German_20Literature/German_20Literature.html |date=2009-04-09 }} జర్మన్ రాయబార కార్యాలయం. లండన్,2008-10-22న గ్రహించబడినది.</ref> ఫ్రాంక్ఫర్ట్ పుస్తక ప్రదర్శన అంతర్జాతీయ లావాదేవీలకు, వర్తకానికీ సహకరించే అతి ముఖ్య పుస్తక ప్రదర్శనగా భావించబడుతుంది. ఈ సంప్రదాయం 500 సంవత్సరాల పూర్వం నుండి ఉంది. [[ఆంగ్ల భాష]]లో మాట్లాడే వారికోసం దేశంలోని వార్తలను దేర్ స్పిఎగెల్, దేశ ప్రసారసాధనం ద్యుట్స్చే వెల్లే వార్తా ప్రసారాలను అందిస్తుంది. 2008 డిసెంబరులో జర్మన్ [[ఇంటర్నెట్]] వాడుకదారులు అత్యధికంగా సందర్శించిన వెబ్ సైట్లలో [[గూగుల్]], డే, గోగుల్.కామ్, యుట్యూబ్, ఇబే, [[వికీపీడియా]], [[యాహూ]], అమజాన్.డే, జిఎమ్‌ఎక్స్.నెట్ ఉన్నాయి.<ref>[http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?cc=DE&amp;ts_mode=country&amp;lang=none టాప్ సైట్స్ జర్మనీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118174303/http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?cc=DE&ts_mode=country&lang=none |date=2009-01-18 }} అలెక్సా, 2008-12-31న గ్రహించబడినది.</ref> === చలనచిత్రం === జర్మనీ చలచిత్రం ఈ మాధ్యమం తొలి సంవత్సరాలలో మాక్స్ స్కాల్దనోవ్‌స్కితో ప్రారంభమైంది. ప్రత్యేకించి వీమర్ గణతంత్రం నాటి రాబర్ట్ వీన్, ఫ్రెడ్రిక్ విల్హేల్మ్ ముర్ను వంటి జర్మనీ భావవాదుల వలన ప్రభావితమైనది. ఆస్ట్రియన్-దర్శకుడు ఫ్రిట్జ్ లాంగ్, 1926లో జర్మనీ పౌరసత్వం స్వీకరించాడు. యుద్ధానికి ముందు ఆయన చిత్ర పరిశ్రమలో వృత్తిపరంగా బాగా వృద్ధి చెందాడు. ఈయన హాలీవుడ్ చిత్ర పరిశ్రమపై అధిక ప్రభావాన్ని చూపాడు. ఆయన నిశ్శబ్ద చిత్రం మెట్రోపోలిస్ (1927) ఆధునిక శాస్త్ర ఊహాజనిత చిత్రాలకు జన్మ ఇచ్చింది. 1930లో ఆస్ట్రియన్-అమెరికన్ జోసెఫ్ వాన్ స్టెర్న్బెర్గ్ ''ది బ్లూ ఏంజెల్''కు దర్శకత్వం వహించాడు. ఇది మొట్టమొదటి పూర్తినిడివి జర్మనీ శబ్ద చిత్రం, ఇది నటి మరలెన్ డైట్రిచ్‌కు ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది.<ref>{{cite book|title=Film History: An Introduction|url=https://archive.org/details/filmart0000davi_2nded|last=Bordwell|first=David|last2=Thompson|first2=Kristin|publisher=McGraw-Hill|year=2003|isbn=978-0071151412|edition=2nd|location=New York City|page=[https://archive.org/details/filmart0000davi_2nded/page/204 204]|chapter=The Introduction of Sound|authorlink=David Bordwell|origyear=1994}}</ref> వాల్టర్ రుట్మన్ దర్శకత్వం వహించిన భావవాద డాక్యుమెంటరీ బెర్లిన్, సింఫోనీ ఆఫ్ ఎ గ్రేట్ సిటీ, పట్టణ స్వరసమ్మేళనానికి ముఖ్య ఉదాహరణగా ఉంది. నాజి యుగం ఎక్కువగా ప్రచార చిత్రాలను నిర్మించింది. అయితే రీఫెన్‌స్తఃల్ మరిన్ని కొత్త విలువలను చిత్రాలలో ప్రవేశపెట్టారు.<ref>[http://www.filmbug.com/db/343340 Leni Riefenstahl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312183644/http://www.filmbug.com/db/343340 |date=2010-03-12 }}, ఫిల్మ్ బగ్ మూవీ స్టార్స్, 2007 ఏప్రెల్ 13 న</ref> [[దస్త్రం:Berlinale2007.jpg|thumbnail|ఎడమ|ఫిబ్రవరిలో జరిగిన బెర్లిన్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ లో బెర్లినేల్ పాలస్ట్.]] 1970లు, 80లలో '''వోల్కేర్ స్చ్లోన్దోర్ఫ్ఫ్''', వేర్నేర్ హీర్జోగ్, విం వేన్డేర్స్, [[రైనర్ వెర్నర్ ఫాస్‌బైండర్]] వంటి నూతన జర్మన్ చలన చిత్ర దర్శకులు తరచూ వారి రెచ్చగొట్టే చిత్రాలతో పశ్చిమ జర్మనీ చిత్రారంగాన్ని తిరిగి అంతర్జాతీయ గద్దెపై నిలిపారు.<ref>[http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home Rainer Werner Fassbinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026222235/http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home |date=2011-10-26 }}, ఫస్స్బిందర్ ఫౌండేషన్, ఏప్రిల్13, 2007</ref> ఇటీవలి కాలంలో, ''గుడ్ బై లెనిన్!'' (2003), ''గెగెన్ డై వాండ్ (హెడ్-ఆన్)'' (2004), ''డెర్ అన్టర్గ్యాంగ్ (డౌన్ఫాల్)'' (2004), ''డెర్ బాడెర్ మేయిన్హోఫ్ కాంప్లెక్స్'' (2008) వంటి చిత్రాలు అంతర్జాతీయ విజయాన్ని సాధించాయి. 1979లో ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రానికి అకాడెమి అవార్డు జర్మన్ చిత్రాలైన ''డై బ్లేక్ ట్రోమ్మేల్ (ది టిన్ డ్రం)'' కు, 2002లో ''నోవేర్ ఇన్ ఆఫ్రికా'' కు, ''దాస్ లేబెన్ దర్ అన్దేరెన్ ([[ది లైవ్స్ ఆఫ్ అదర్స్ (2006 సినిమా)|ది లైవ్స్ ఆఫ్ అదర్స్]])''కు 2007 లోను లభించాయి.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0405094/awards Awards:Das Leben der Anderen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010025327/http://www.imdb.com/title/tt0405094/awards |date=2011-10-10 }}, IMDb, ఏప్రిల్ 13, 2007న గ్రహించబడినది.</ref> బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన నటులలో మరలెన్ దిఎత్రిచ్, కలుస్ కిన్‌స్కి, హన్నా స్చ్య్గుల్ల, ఆర్మిన్ ముల్లర్-స్తహ్ల్, జూర్గెన్ ప్రోచ్నౌ, థామస్ క్రేత్స్చ్మాన్ ఉన్నారు. 1951 నుండి ప్రతి సంవత్సరం నడుపబడుచున్న బెర్లిన్ చిత్రోత్సవం, ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి చిత్రోత్సవాలలో ఒకటి. అంతర్జాతీయ న్యాయబృందం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాతినిధ్యం వహించే చిత్రాలపై దృష్టి పెట్టి గెలుపొందిన చిత్రాలకు బంగారు, వెండి ఎలుగుబంట్లను అందిస్తుంది.<ref>''[http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf 2006 FIAPF ఎక్రెడిటెడ్ ఫెస్టివల్స్ డైరక్టరీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109173533/http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf |date=2007-01-09 }}, ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ ప్రోడ్యుసర్స్ అసోసియేషన్స్, డిసెంబర్ 11, 2006న గ్రహించబడినది.''</ref> యూరోపియన్ ఫిల్మ్ అకాడెమి ఇఎఫ్ఏ కేంద్ర స్థానమైన బెర్లిన్ లో ప్రతి రెండవ సంవత్సరంలో యూరోపియన్ ఫిల్మ్ అవార్డుల ఉత్సవం జరుపబడుతుంది. పోస్టడంలో ఉన్న బబెల్స్బెర్గ్ స్టూడియోస్ ప్రపంచంలోని పురాతనమైన అతి-పెద్ద స్టూడియోస్, అంతర్జాతీయంగా చిత్రనిర్మాణానికి కేంద్రంగా ఉన్నాయి. === సినిమాలు === # [[మెట్రోపోలీస్‌ (1927 సినిమా)|మెట్రోపోలీస్‌]] (1927) # [[రన్ లోలా రన్ (1998 సినిమా)|రన్ లోలా రన్]] (1998) # [[నాకిన్ ఆన్ హెవెన్స్ డోర్]] # [[సంసార (2001 సినిమా)|సంసార]] (2001) # [[ది వేవ్ (2008 సినిమా)|ది వేవ్]] (2008) # [[అగిర్రె వ్రాత్ ఆఫ్ గాడ్ (1972 సినిమా)|అగిర్రె వ్రాత్ ఆఫ్ గాడ్]] (1972) # [[ఫటా మార్గానా (1971 సినిమా)|ఫటా మార్గానా]] (1971) # [[టామ్‌ సాయర్‌ (2011 సినిమా)|టామ్‌ సాయర్‌]] (2011) # [[కాన్నీ అండ్‌ కో (2016 సినిమా)|కాన్నీ అండ్‌ కో]] (2016) # [[చిల్డ్రన్‌ ఆఫ్ ది మూన్‌ (2006 సినిమా)|చిల్డ్రన్‌ ఆఫ్ ది మూన్‌]] (2006)<ref name="నగరంలో జర్మన్‌ బాలల చిత్రోత్సవం">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=హైదరాబాదు |title=నగరంలో జర్మన్‌ బాలల చిత్రోత్సవం |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/219041385/Medchal/19/529 |accessdate=6 November 2019 |work=www.eenadu.net |date=2 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191103100452/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/219041385/Medchal/19/529 |archivedate=3 నవంబరు 2019 |language=en |url-status=dead }}</ref> === క్రీడలు === [[దస్త్రం:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|thumbnail|upright|మైఖేల్ షూమేకర్ ఫార్ములా వన్ చాంపియన్షిప్ ను ఏడుసార్లు గెలుచుకున్నాడు.]] జర్మనీయుల జీవితంలో క్రీడలు విడదీయరానివిగా ఉన్నాయి. ఇరవై-ఏడు మిల్లియన్ల జర్మనీయులు క్రీడల క్లబ్ లలో సభ్యులు వ్యక్తిగతంగా అటువంటి కార్యక్రమాలలో ఉండగా అదనంగా పన్నెండు మిల్లియన్ల మంది పాల్గొంటున్నారు. అనుబంధ ఫుట్ బాల్ అనేది బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ. 6.3 మిల్లియన్లకు పైగా అధికారిక సభ్యులు ఉన్న జర్మన్ [[ఫుట్ బాల్]] అసోసియేషన్ (''డచేర్ ఫుట్బాల్-బండ్'' ) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఈవిధమైన క్రీడాసంస్థలలో అతిపెద్దది. ప్రపంచంలోని ఏవృత్తిపరమైన క్రీడల సమితికైనా ఉండే సగటు హాజరు శాతంలో బున్దేస్లిగా ద్వితీయ స్థానంలో ఉంది. జర్మనీ జాతీయ ఫుట్ బాల్ జట్టు ఎఫ్‌ఐఎఫ్‌ఎ ప్రపంచ కప్ ను 1954, 1974, 1990 లలో ఇంకా యురోపియన్ ఫుట్ బాల్ చాంపియన్షిప్‌ను 1972, 1980, 1996లలో గెలుచుకుంది. జర్మనీ ఎఫ్‌‌ఎఫ్ఏ ప్రపంచ కప్‌ను [[1974]], [[2006]]లలో, అదనంగా యఇఎఫ్‌ఎ యురోపియన్ ఫుట్ బాల్ చాంపియన్షిప్ ను [[1988]]లో నిర్వహించింది. విజయవంతమైన, ప్రసిద్ధిచెందిన ఫుట్ బాల్ ఆటగాళ్ళలో ఫ్రాంజ్ బెకెన్బుఎర్, గెర్డ్ ముల్లెర్, జుర్గెన్ క్లిన్స్మన్, లోథార్ మాథ్యూస్, ఆలివెర్ కహ్న్ ఉన్నారు. ప్రేక్షకులు అభిమానంగా వీక్షించే ఇతరక్రీడలలో, హ్యాండ్ బాల్, వాలీ బాల్, [[బాస్కెట్ బాల్]], ఐస్ హాకీ, [[టెన్నిసు]] ఉన్నాయి. [[దస్త్రం:AllianzArenaSunset.jpg|thumbnail|ఎడమ|బెఎర్న్ మ్యూనిచ్ ఫుట్ బాల్ క్లబ్ కు ఎలిఎంజ్ ఎరీనా అతిధేయిగాను, 2006 FIFA ప్రపంచ కప్ కు వేదికగాను ఉంది.]] ప్రపంచంలో వాహన క్రీడల దేశాలలో జర్మనీ ముందుంది. పందెంలో గెలిచే కార్లు, జట్లు, డ్రైవర్లు జర్మనీ నుంచి వచ్చారు. చరిత్రలో అత్యధిక విజయాన్ని చవిచూసిన ఫార్ములా వన్ డ్రైవర్, మైఖేల్ షుమేకర్ అసాధారణమైన వాహన క్రీడల గణాంకాలను అతని వృత్తిజీవితంలో నమోదు చేశారు. 1946లో తొలిసారిగా ఆరంభమయిన ఫార్ములా వన్ నాటి నుంచీ ఏఇతర డ్రైవరూ గెలవనన్ని ఫార్ములా వన్ చాంపియన్ షిప్ లను, పందేలనూ ఇతను గెలుచుకున్నారు. చరిత్రలో ఎక్కువ మూల్యం చెల్లించబడ్డ, బిలియనీర్ అయిన క్రీడాకారుడు ఇతనే. బిఎమ్‌డబ్ల్యూ, [[మెర్సిడెస్-బెంజ్]] వంటి తయారీదారులు వాహనక్రీడలలో గెలుపొందే జట్లలో ఉన్నాయి. పోర్ష్ ఫ్రాన్స్ లో జరిగిన 24 అవర్స్ ఆఫ్ లే మన్స్ అనే ఒక ప్రతిష్ఠాత్మకమైన వార్షిక పోటీలో 16సార్లు గెలిచింది. ద్యూస్కే టౌరెన్ వాగెన్ మాస్టర్స్ అనే శ్రేణి జర్మనీలో జనాదరణ పొందింది. చారిత్రాత్మకంగా, ఒలింపిక్ ఆటలలో జర్మన్ ఆటగాళ్ళు అత్యంత విజయవంతమైన పోటీదారులుగా ఉన్నారు. అన్ని-కాలాల ఒలింపిక్ ఆటల పతకాల లెక్కింపులో తూర్పు, పశ్చిమ జర్మనీ కలిపి మూడవ స్థానంలో ఉన్నాయి. 2008 ఎండాకాలం ఒలింపిక్స్ లో జర్మనీ పతకాల లెక్కింపులో ఐదవ స్థానంలో ఉంది, అయితే వారు [[2006]] శీతాకాలం ఒలింపిక్స్ ను మొదటిస్థానంలో ఉన్నారు. జర్మనీ ఎండాకాలం ఒలింపిక్ ఆటలను రెండుసార్లు నిర్వహించింది. మొదటిసారి [[1936]]లో, [[బెర్లిన్]]లో రెండవసారి [[1972]]లో మ్యూనిచ్ లో జరిగాయి. శీతాకాలం ఒలింపిక్ ఆటలు జర్మనీలో ఒకసారి [[1936]]లో జరిగాయి, వాటికి వేదికగా [[బవేరియా]]న్ జంటనగరాలైన గార్మిష్, పార్టెన్కిర్చెన్ ఉన్నాయి. === వంటకాలు === [[దస్త్రం:Black Forest gateau.jpg|thumbnail|కుడి|A Schwarzwälder Kirschtorte (Black Forest gateau).]] జర్మన్ వంటకాలు ప్రాంతానికి ప్రాంతానికీ మధ్య మారుతుంటాయి. ఉదాహరణకి దక్షిణ ప్రాంతాలైన [[బవేరియా]], స్వబియా వంటల సంప్రదాయం [[స్విట్జర్లాండ్]], [[ఆస్ట్రియా]]ల వలె ఉంటుంది. జర్మనీలో వినియోగించే మాంసంలో ముఖ్యంగా పంది, [[ఆవు]] లేక [[ఎద్దు]] మాంసాలు, పెంపుడుపక్షుల మాంసాల రకాలు ఉన్నాయి. వీటిలో [[పంది]] మాంసాన్ని [[ప్రజలు]] బాగా ఇష్టపడతారు.<ref>{{cite web | url = http://www.nationmaster.com/country/gm-germany/foo-food | title = German food stats | publisher = www.nationmaster.com | accessdate = 26 November 2007 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20100527035635/http://www.nationmaster.com/country/gm-germany/foo-food | archive-date = 27 మే 2010 | url-status = live }}</ref> మొత్తం అన్ని ప్రాంతాలలో మాంసం తరచుగా కూర రూపంలో తింటారు. జర్మనీలో 1500 రకాల వేర్వేరు [[కూరగాయ]]లను పండిస్తారు. ప్రజలు ఎక్కువగా ఇష్టపడే కూరలలో [[బంగాళదుంప]]లు, [[కాబేజీ]], క్యారట్లు, అజుమోడా, [[పాల కూర]], [[బీన్సు]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = http://www.cuisineeurope.com/recipes_germany/main_recipes_germany_en.html | title = German cuisine | publisher = www.cuisineeurope.com | accessdate = 26 November 2007 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20080124081529/http://www.cuisineeurope.com/recipes_germany/main_recipes_germany_en.html | archive-date = 24 జనవరి 2008 | url-status = dead }}</ref> [[సేంద్రీయ ఆహారం]] మార్కెట్లో దాదాపు 3.0% భాగాన్ని సాధించింది. ఇది ఇంకనూ పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite web | url = http://www.organic-europe.net/country_reports/germany/default.asp | title = Organic Agriculture in Germany | publisher = organic-Europe | accessdate = 26 November 2007 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20071122143045/http://www.organic-europe.net/country_reports/germany/default.asp | archive-date = 22 నవంబరు 2007 | url-status = dead }}</ref> బహుళ జనాదరణ పొందిన ఒక జర్మనీ సూక్తి అర్ధం ఇలా ఉంది: "ఫలహారం చక్రవర్తిలాగా చెయ్యాలి, మధ్యాహ్న భోజనం రాజులాగా, రాత్రి భోజనం బిచ్చగాడిలాగా తినాలి". ఉదయపు ఆహారం సాధారణంగా జామ్, తేనెతో బ్రెడ్లు, రోల్స్ లేదా చల్లని మాంసాలు, చీజ్ ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు ఉడకబెట్టిన కోడిగుడ్డును కూడా వీటితో పాటు తింటారు. [[ధాన్యాలు]] లేదా పాలతో లేదా [[పెరుగు]]తో మ్యుస్లీ అంత ప్రముఖమైనది కాకపోయినా ఇది కూడా విస్తారంగా వినియోగించబడుతోంది.<ref>[http://www.cp-pc.ca/english/germany/eating.html ఈటింగ్ ది జర్మన్ వే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001212110/http://www.cp-pc.ca/english/germany/eating.html |date=2006-10-01 }}, కల్చరల్ ప్రోఫైల్స్ ప్రాజెక్ట్,నవంబర్ 26,2007న గ్రహించబడినది.</ref> దేశవ్యాప్తంగా 300 [[బ్రెడ్]] రకాలు బేకరీ దుకాణాలలో అమ్మబడతాయి. [[దస్త్రం:Buffet Germany.jpg|thumbnail|ఎడమ|వ్యక్తిగత వేడుకలలో ప్రత్యేకంగా వెన్న, చల్లని మాంసంలతో విందు వడ్డించబడింది.]] వలసప్రజలు అధికంగా ఉన్న దేశంగా జర్మనీ అనేక అంతర్జాతీయ వంటలను తన వంటకాలలో, ప్రతిదినం భుజించే అలవాట్లలో పొందుపరచుకుంది. ఇటాలియన్ వంటలు [[పిజ్జా]], [[పాస్టా]] వంటివి. టర్కిష్, [[అరబ్]] వంటలు డోనేర్ కబాబ్, [[ఫలాఫెల్]] వంటివి ముఖ్యంగా పెద్ద నగరాలలో బాగా గుర్తింపుపొందాయి. అంతర్జాతీయ [[బర్గర్]] సమాహారాలు, అలానే చైనీయుల, [[గ్రీకు]] భోజనశాలలు విస్తారంగా ఉన్నాయి. భారతీయ, థాయ్, జపనీస్, ఇతర ఆసియా వంటకాలు ఇటీవలి దశాబ్దాలలో బహుళ జనాదరణ పొందాయి. జర్మనీలోని ఉన్నత ప్రమాణాలుగల తొమ్మిది హోటళ్ళలో ఒకటైన మిచెలిన్ గైడ్ కు మూడు నక్షత్రాలను బహుకరించారు. ఇది అత్యుత్తమమైన ఆదరణతో ఇంకా 15 రెండు నక్షత్రాలను స్వీకరించాయి. ప్రపంచంలో అధికంగా అలంకరించబడిన ఆహారశాలలుగా జర్మనీ హోటళ్ళు రెండవ స్థానంలో ఉన్నాయి.ప్రథమ స్థానంలో ఫ్రాన్స్ ఉంది.<ref>[http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1447732320071114 జర్మన్ వంటలు ఇటలీని అధిగమించాయి, సారాయిలలో స్పెయిన్ ప్రత్యేకత] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090110144647/http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1447732320071114 |date=2009-01-10 }}, రాయిటర్స్ ఇండియా,నవంబర్ 26,2007న గ్రహించబడినది.</ref> జర్మనీలోని చాలా ప్రాంతాలలో [[సారాయి]] ప్రజాదరణ పొందినప్పటికీ, జాతీయ మద్యపానీయంగా [[బీర్]] ఉంది. ఒక వ్యక్తి వాడే బీర్ వాడకం తగ్గుతున్నప్పటికీ ఇది సంవత్సరానికి 116 లీటర్లుగా ఉండి-ప్రపంచంలో అత్యధిక స్థానంలో ఉంది. బీర్ రకాలలో ఆల్ట్, బోక్, డన్కెల్, కోల్ష్, లాగెర్, మాల్జ్ బీర్, పిల్స్,, విజెన్బీర్ ఉన్నాయి. సర్వేచేయబడిన 18 పశ్చిమ దేశాలలో సాధారణంగా తలసరి శీతల పానీయాల వినియోగంలో జర్మనీ 14వ స్థానంలో ఉంది, అయితే పళ్ళరసాల వినియోగంలో మూడవ స్థానంలో ఉంది. కర్బనయుత లోహజలం (కార్బోనేటేడ్ మినరల్ వాటర్), ''స్కోర్లె'' (పళ్ళ రసంతో దీని మిశ్రమం) జర్మనీలో అధిక జనాదరణ పొందాయి. === సమాజం === [[దస్త్రం:Claudia Schiffer in London.jpg|thumbnail|upright|ప్రపంచంలో ఒక సకారాత్మక గౌరవ స్థానాన్ని జర్మనీ పొందగలిగింది. (క్లాడియ షిఫెర్, మోడల్)]] 2006 ప్రపంచ కప్ వేడుకల నాటినుంచి జర్మనీ, జాతీయ హోదా భావన దేశంలోనూ బాహ్యంగాను మారిపోయింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వార్షికంగా '''నేషన్ బ్రాండ్స్ ఇండెక్స్''' అని పిలవబడే సర్వేలో, జర్మనీ ప్రాముఖ్యంగా పలుమార్లు ఈ ఆటలపోటీల తర్వాత ఉన్నత శ్రేణిని పొందింది. 20 విభిన్న దేశాల ప్రజలను దేశం ప్రతిష్ఠను సంస్కృతీ, రాజకీయాలు, ఎగుమతులు, ఆ దేశ ప్రజలు, పర్యాటకులను ఆకర్షించే శక్తి, వలసదారులు, పెట్టుబడులను పరిగణలోకి తీసుకొని మదింపు చేయామని కోరారు. 2008లో 50దేశాలలో జర్మనీని ప్రపంచం లోని అతివిలువైన దేశంగా పేర్కొన్నారు. [[బిబిసి వరల్డ్ న్యూస్|బిబిసి]] కొరకు 21 దేశాలలో 13,575 మంది జవాబు మీద ఆధారపడి జరిగిన ప్రపంచవ్యాప్త ఎన్నికలో పరిశోధన చేసిన 16 దేశాలలో ముందంజ వేసి, 2009లో ప్రపంచంలో అత్యంత అనుకూల ప్రభావం చూపినదేశంగా జర్మనీ గుర్తించబడింది. అధికసంఖ్యాకంగా 61% దేశం మీద అనుకూల దృష్టితో ఉంటే, 15% ప్రతికూల దృష్టితో ఉన్నారు.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7873050.stm రష్యా , చైనా 'అప్రూవల్ డౌన్'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209092211/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7873050.stm|date=2009-02-09}} [[BBC న్యూస్]], రిట్రీవ్డ్ 2008-04-02</ref> [[దస్త్రం:Insel Rügen-Strand von Sellin.jpg|thumbnail|ఎడమ|జర్మన్లు అంతర్జాతీయ పర్యటనలలో, జాతీయంగా సెలవు ప్రయాణాలలో ఎక్కువ ధనాన్ని వెచ్చిస్తారు. (రుగెన్ ద్వీపంపై ఉన్న సెల్లిన్ సముద్రతీర విహార కేంద్రం).]] జర్మనీ చట్టపరంగా సాంఘికంగా స్వలింగ సంపర్కం చేసే వారి విషయంలో ఓర్పుగా ఉంది. 2001 నాటి నుంచి మానవహక్కుల సంఘాలు అనుమతించబడ్డాయి. స్వలింగ సంపర్కులు మగవారు, ఆడవారు చట్టపరంగా వారి భాగస్వామి జీవ సంబంధ పిల్లలను దత్తత తీసుకోవచ్చు (సవతిపిల్లల దత్తతు ). జర్మనీలోని అతిపెద్ద నగరాలైన బెర్లిన్, హాంబర్గ్ మేయర్లు బహిరంగ స్వలింగ సంపర్కులు.<ref name="gayscity">{{cite web|last=Weinthal|first=Benjamin|title=He’s Gay, and That’s Okay|publisher=[[Gay City News]]|date=2006-08-31|url=http://www.gaycitynews.com/articles/2006/08/31/gay_city_news_archives/past%20issues/17334472.txt|accessdate=2009-09-03}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 20వ శతాబ్దపు ఆఖరి దశాబ్దకాలంలో వలసదారుల మీద జర్మనీ తన వైఖరిని చాలా వరకూ మార్చుకుంది. 10% జనాభా జర్మనీలో పుట్టిన వారు కానప్పటికీ, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్యవరకూ విదేశీయులకు జర్మనీ వలసకు అనువైన దేశంకాదని విస్తారమైన అభిప్రాయం ఉండేది. ''గస్టార్ బీటర్'' (నీలి-కాలర్ అతిథి-పనివారు)గా పిలువబడే వారి ప్రవేశం ఆగిపోయిన తరువాత, శరణార్ధులకు ఈఅభిప్రాయంలో మినహాయింపు ఇవ్వబడింది. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం, జర్మనీ సమాజం వలసవచ్చేవారి అర్హత ఆధారంగా వలసలను నియంత్రించాలనే అభిప్రాయాన్ని అంగీకరించాయి. అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు 2008లో €67 బిల్లియన్లు వ్యయం చేసారు. ప్రయాణాల కోసం ధనం అధికంగా వ్యయం చేసిన ప్రంపంచ దేశాలలో జర్మనీ ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. అత్యధికంగా ప్రయాణంచేసిన విదేశీ స్థలాలలో [[స్పెయిన్]], [[ఇటలీ]], [[ఆస్ట్రియా]] ఉన్నాయి.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/ET-Cetera/Germans-spend-most-on-foreign-trips-Industry-group/articleshow/4250332.cms జర్మన్లు విదేశీ యాత్రలపై అధికంగా వెచ్చిస్తారు: పారిశ్రామిక వర్గాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228195011/http://economictimes.indiatimes.com/ET-Cetera/Germans-spend-most-on-foreign-trips-Industry-group/articleshow/4250332.cms |date=2015-02-28 }} ది ఎకనామిక్ టైమ్స్, రిట్రీవ్డ్ 2009-03-15.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * జర్మనీయా (personification) * జర్మనీ సంబంధిత సంచికల సూచిక * జర్మనీ యొక్క సంక్షేపమైన వర్ణన * [[ఎస్టర్ క్లాసన్]] * [[12వ రెజిమెంట్ రాయల్ ఆర్టిలరీ]] * [[ఎర్నెస్ట్ ట్రోల్ట్ష్]] * [[ఆక్టోబర్‌ఫెస్ట్]] * [[అంటోన్ బిర్లింగర్]] * [[జర్మనీ జాతీయ పతాకం]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha"/> == మూలాలు == {{ఐరోపా}} {{reflist|2}} == వెలుపటి వలయము == '''సాధారణం''' * [http://www.deutschland.de/home.php?lang=2 ద్యుట్స్చ్లాండ్.డే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421122125/http://www.deutschland.de/home.php?lang=2 |date=2008-04-21 }}—అధికారిక జర్మనీ ద్వారం (లాభాపేక్ష లేని) * [http://www.bundeskanzlerin.de/ జర్మన్ చాన్స్లర్ యొక్క అధికారిక సైట్] ([[జర్మన్]], ఇంగ్లీష్) * [http://www.dw-world.de/ ద్యుట్స్చే వెల్లే]—జర్మనీ యొక్క అంతర్జాతీయ వార్తాప్రసార సాధనం * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/germany.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612234253/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/germany.html |date=2007-06-12 }} * ''ఎన్సైక్లోపెడియా బ్రిటన్నికా''లో [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/231186/Germany జర్మనీ] ప్రవేశం * [https://web.archive.org/web/20090221174544/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/germany.htm జర్మనీ] ''UCB గ్రంధాలయాల గవ్పబ్స్'' * {{dmoz|Regional/Europe/Germany}} '''నిజాలు, సంఖ్యలు''' * [http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/en/ జర్మనీ గురించి నిజాలు]—జర్మన్ సమాఖ్య విదేశీ కార్యాలయంచే చేయబడింది. * [http://www.destatis.de/e_home.htm డెస్టాటిస్.డే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609145257/http://www.destatis.de/e_home.htm |date=2007-06-09 }}—సమాఖ్య గణాంకాల కార్యాలయం జర్మనీ '''ప్రయాణం''' * జర్మనీ యాత్రా సమాచారం—అధికారిక జర్మనీ పర్యాటక ద్వారం (లాభాపేక్ష లేని) {{జి-8 దేశాలు}} {{Countries of Europe}} [[వర్గం:జర్మనీ| ]] [[వర్గం:అట్లాంటిక్ సముద్రం హద్దుగా కల దేశాలు]] [[వర్గం:బాల్టిక్ సముద్ర తీర దేశాలు]] [[వర్గం:గణతంత్ర దేశాలు]] [[వర్గం:జర్మన్ భాష మాట్లాడే దేశాలు]] [[వర్గం:జీ8 దేశాలు]] [[వర్గం:జీ20 దేశాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]] [[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]] sfe9qagq7jkl989knstozbtlvwscsya 0 56150 4920616 4417334 2026-08-05T10:45:56Z Yashwanth09 152403 అక్షర దోషాలను సవరించాను 4920616 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}} {{Taxobox | color = లేత ఆకుపచ్చ | name = మర్రిచెట్టు | image = FicusBengShoot.jpg | image_width = 240px | image_caption = ''F. benghalensis'' shoot in [[కర్ణాటక]], [[భారత్]] | regnum = [[ప్లాంటే]] | divisio = [[పుష్పించే మొక్కలు|మాగ్నోలియోఫైటా]] | classis = [[ద్విదళబీజాలు|మాగ్నోలియోప్సిడా]] | ordo = [[:en:Urticales|ఉర్టికేల్స్]] | familia = [[మోరేసి]] | genus = ''[[ఫైకస్]]'' | species = ''ఫై. బెంగలెన్సిస్'' }} [[దస్త్రం:Pillalamarry 02.jpg|right|thumb|250px|[[మహబూబ్ నగర్]] దగ్గరలో ఉన్న [[పిల్లలమర్రి (వృక్షం)|పిల్లలమర్రి చెట్టు]]]] [[దస్త్రం:Marre tree.JPG|right|thumb|250px|గిద్దలూరు సమీపంలోని అడవిలో ఒక మర్రిచెట్టు, దాని ఊడలు]] '''మర్రి''' ([[ఆంగ్లం]] ''Banyan'') [[ఫైకస్]] జాతికి చెందిన ఒక [[చెట్టు]]. ఇది బాగా విస్తరించిన శాఖలతో అనేకమైన [[ఊడ]]లతో పెరిగే అతిపెద్ద [[వృక్షం]]. దీనినే '''వటవృక్షం''' అంటారు. ఇది [[బంగ్లాదేశ్]], [[భారతదేశం]], [[శ్రీలంక]] దేశాలలో విరివిగా పెరుగుతుంది. దీని [[గింజలు]] వేరే చెట్టు పగుళ్ళలో లేదా ఒరలలో (ఒకోమారు పెద్ద భవనాలు, వంతెనలు, రాళ్ళ సందులలో) చిగురించి కాలక్రమాన విస్తరిస్తాయి. "మర్రి" అనే పేరు ప్రత్యేకించి ''[[ఫైకస్ బెంగలెన్సిస్]]'' (''Ficus benghalensis'') అనే జాతికి చెందిన చెట్లకు చెందుతుంది. కానీ ఆ విధమైన ఇతర చెట్లకు, "యురోస్టిగ్మా" ఉపజాతికి చెందిన వాటికి, అన్నింటికీ కూడా ఈ పేరును వాడుతారు.<ref>Note usage of "Banyan" versus "banyan" in {{PDF|[http://www.ias.ac.in/resonance/July1997/pdf/July1997NatureWatch.pdf "Trees with a Difference: The Strangler Figs"]|61.0&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 62466 bytes -->}} by Vidya R Athreya, ''Nature Watch'', July 1997; also [http://depts.washington.edu/tc596jan/samoa/playground/banyans.php?r=n "Aerial-rooting banyan trees"], washington.edu</ref> ఈ చెట్టు [[విత్తనాలు]] పళ్లు తినే [[పక్షి|పక్షుల]] చేత ఇతర ప్రదేశాలకు వెదజల్లబడతాయి. వేరే చెట్టుమీద పడి, దాని పగుళ్ళలో మొలకెత్తిన మొక్కల వేళ్లు క్రమంగా భూమికి ప్రాకుతాయి. [[కొమ్మ]]లు ఆకాశంవైపు విస్తరిస్తాయి. ఇలా ఆశ్రయమిచ్చిన చెట్లను చుట్టుముట్టి పెరిగే లక్షణం ఉష్ణమండలంలో [[కాంతి]]కోసం పోటీపడే చెట్లలో, ముఖ్యంగా "ఫికస్"జాతికి చెందినవాటిలో కనుపిస్తుంది.<ref>Zhekun, Zhou & Michael G. Gilbert (2003) Flora of China (Moraceae) 5: 21-73. [http://hua.huh.harvard.edu/china/mss/volume05/Moraceae.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929162307/http://hua.huh.harvard.edu/china/mss/volume05/Moraceae.pdf|date=2011-09-29}}</ref><ref>Serventy, V. 1984. Australian Native Plants. Victoria: Reed Books.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.epa.qld.gov.au/register/p00820ar.pdf |title=Light in the rainforest 1992 Tropical topics. Vol 1 No. 5 |website= |access-date=2007-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701035940/http://www.epa.qld.gov.au/register/p00820ar.pdf |archive-date=2007-07-01 |url-status=dead }}</ref> కనుక వీటన్నింటికి strangler fig అనే ఆంగ్లపదం వాడుతారు. [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లో సంచార వ్యాపారులు తమ ప్రయాణాలలో తరచు ఈ చెట్ల నీడలో విశ్రాంతి తీసుకొనేవారని విదేశీ పరిశీలకులు గమనించినందువల్ల దీనికి "బనియన్ ట్రీ" (ఫికస్ బెంగాలెన్సిస్) అనే పేరు పెట్టారు.<ref>Yule, Henry, Sir. Hobson-Jobson: A glossary of colloquial Anglo-Indian words and phrases, and of kindred terms, etymological, historical, geographical and discursive. New ed. edited by William Crooke, B.A. London: J. Murray, 1903.</ref> == లక్షణాలు == * వెడల్పాటి అండాకారంగా గురుఅగ్రంతో ఉన్న సరళ [[పత్రాలు]]. * పత్రగ్రీవాలలో జతలుగా ఏర్పడిన పైపాంథోడియం [[పుష్పము|పుష్ప]] విన్యాసంలో అమరిన వర్ణరహిత [[పుష్పాలు]]. * [[ఎరుపు]] రంగులో ఉన్న సైకోనస్ [[ఫలాలు]]. == విశేషాలు == * [[త్రిమూర్తులు]] మర్రిచెట్టు మీద ఉంటారని [[హిందువులు|హిందువు]]ల నమ్మకం.<!-- ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మర్రిచెట్టు [[కలకత్తా]] లో ఉంది. --> * [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]లో ఉన్న [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]] [[ప్రపంచం]]లో అతిపెద్ద మర్రిచెట్టు కావచ్చును. ఇది [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపూర్]] జిల్లాలో [[కదిరి]] దగ్గర [[కదిరి]] నుండి 27 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర అటవీశాఖ సమాచారం ప్రకారం ఇది 570 సంవత్సరాల చెట్టు. దీనికి 1650 (ఊడలు) వ్రేళ్లు ఉన్నాయి. [https://web.archive.org/web/20070809045312/http://lawver.net/archive/2005/06/13/h11_the_worlds_largest_banyan_tree.php]. తరువాత [[కలకత్తా]] లోని 'బొటానికల్ గార్డెన్స్' లోనిది, తరువాత [[చెన్నై]] లోని 'అడయారు' చెట్టు - వీటి తరువాత [[బెంగళూరు]] దగ్గరలో [[మైసూరు]] రోడ్డుపైని కుంబల్‌గోడ్ గ్రామంలో ఉన్న 400 సంవత్సరాల మర్రిచెట్టు నాలుగవది.[http://wikimapia.org/104457/] ^{''(మరింత నిర్దుష్టమైన ఆధారాలు కావాలి)''}. * [[మహబూబ్ నగర్]] జిల్లాలోని [[పిల్లలమర్రి (వృక్షం)]] 700 సంవత్సరాల నాటిది. ==ఉపయోగాలు== మర్రిని మందుగా వాడటం మనకి ఎప్పటినుంచో ఉంది. దీని [[బెరడు]], లేత [[పత్రము|ఆకులు]], [[మొగ్గలు]], [[పాలు]], పళ్ళు అన్నిటినీ ఆయుర్వేదం ఎన్నో వ్యాధుల్లో వాడుతుంది. ముఖ్యంగా చర్మ సౌందర్యం కోసం తపన పడే వారు మర్రిని మరువకూడదు మర్రి చెట్టు ఆకులు ఇంకా విచ్చుకోక ముందు ఎర్రగా మొగ్గల్లా ఉంటాయి. వాటిని రాత్రంతా నీటిలో నానబెట్టి ఉదయాన్నే ఆ నీటిని త్రాగితే తరచు విరేచనాలు, డిసెంట్రీతో బాధపడేవారికి మంచిది. మర్రిపాలు 5 చుక్కల్ని 1 గ్లాసుడు పాలలో కలిపి తీసుకుంటే బ్లీడింగ్ పైల్స్ కి మంచి [[మందు]]. ఇక ఊడల నుంచి జాలువారే లేత వేరులు స్త్రీల సంతాన సాఫల్యత పెంచుతాయి. మర్రి వేర్లని ఎండించి, దంచి, పొడుము వలె చేసి పాలలో కలిపి ఋతుస్నానం అయిన తర్వాత వరుసగా 3 రాత్రుల పాటు తాగితే సంతానం కలుగుతుందని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది. అలాగే మర్రి స్త్రీల జననాంగ సమస్యలలో కూడా బాగా ఉపకరిస్తుంది. మర్రి బెరడుని కషాయం కాచి దానిని గోరు వెచ్చగా ఉండగా యోని ప్రక్షాళన చేస్తే లుకేరియా తగ్గుతుంది. మర్రి ఊడలతో పళ్ళు తోముకుంటే దంత సమస్యలు రావు. మర్రి పాలు కీళ్ళ నొప్పులున్న చోట రాస్తే [[నొప్పులు]] తగ్గుతాయని గిరిజనుల నమ్మకం. మర్రి ఆకులు కోయగా వచ్చిన పాలను పులిపిరులమీద ఉంచితే అవి తగ్గిపోతాయి. [[పాదాలు]] పగిలిపోతే మర్రి చెట్టు [[కాండం]] నుంచి వచ్చిన రసాన్ని ఆ పగుళ్ళకి రోజూ రాస్తే ఉపయోగం ఉంటుంది. ==తాటి చెట్టు పై మొలచిన మర్రి== [[దస్త్రం:Banyan Tree Growth.jpg|centre|thumb|500px|తాటిచెట్టు మీద మొలిచిన చిన్న మర్రి మొక్క కాలక్రమంలో మహావృక్షంగా ఎదగడంఈ బొమ్మలో గమనించ వచ్చును. ఇంకా కొన్ని దశాబ్దాలలో మర్రి చెట్టు ఊడలు (కొమ్మలనుండి పుట్టే వ్రేళ్ళు) స్తంభాలలా ఎదిగి మర్రిచెట్టు నలుదిశలా విస్తరించడానికి దోహదం చేస్తాయి.]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20071129205225/http://www.redbeet.com/pictures/banyan_tree కొన్ని పెద్ద మర్రిచెట్ల ఫొటోలు] * [https://web.archive.org/web/20080105145322/http://india-outside-my-window.blogspot.com/2007/03/banyan-tree.html Banyan tree కొన్ని వివరాలు] * [http://waynesword.palomar.edu/ploct99.htm Stranglers and Banyans మర్రిచెట్ల గురించి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518225344/http://waynesword.palomar.edu/ploct99.htm |date=2007-05-18 }}, palomar.edu * [https://web.archive.org/web/20080827194931/http://plantcultures.org.uk/plants/banyan_landing.html Plant Cultures: Banyan tree history and botany], plantcultures.org.uk {{హిందూమతం ఆరాధన}} [[వర్గం:మోరేసి]] [[వర్గం:చెట్లు]] [[వర్గం:ఆయుర్వేదం]] [[వర్గం:మూలికా ఔషధాలు]] [[వర్గం:భారతదేశపు చెట్లు]] cerdhix68ra79p34cv8fjj3s53lhxyc 4920618 4920616 2026-08-05T10:46:47Z Yashwanth09 152403 4920618 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}} {{Taxobox | color = లేత ఆకుపచ్చ | name = మర్రిచెట్టు | image = FicusBengShoot.jpg | image_width = 240px | image_caption = ''F. benghalensis'' shoot in [[కర్ణాటక]], [[భారత్]] | regnum = [[ప్లాంటే]] | divisio = [[పుష్పించే మొక్కలు|మాగ్నోలియోఫైటా]] | classis = [[ద్విదళబీజాలు|మాగ్నోలియోప్సిడా]] | ordo = [[:en:Urticales|ఉర్టికేల్స్]] | familia = [[మోరేసి]] | genus = ''[[ఫైకస్]]'' | species = ''ఫై. బెంగలెన్సిస్'' }} [[దస్త్రం:Pillalamarry 02.jpg|right|thumb|250px|[[మహబూబ్ నగర్]] దగ్గరలో ఉన్న [[పిల్లలమర్రి (వృక్షం)|పిల్లలమర్రి చెట్టు]]]] [[దస్త్రం:Marre tree.JPG|right|thumb|250px|గిద్దలూరు సమీపంలోని అడవిలో ఒక మర్రిచెట్టు, దాని ఊడలు]] '''మర్రి''' ([[ఆంగ్లం]] ''Banyan'') [[ఫైకస్]] జాతికి చెందిన ఒక [[చెట్టు]]. ఇది బాగా విస్తరించిన శాఖలతో అనేకమైన [[ఊడ]]లతో పెరిగే అతిపెద్ద [[వృక్షం]]. దీనినే '''వటవృక్షం''' అంటారు. ఇది [[బంగ్లాదేశ్]], [[భారతదేశం]], [[శ్రీలంక]] దేశాలలో విరివిగా పెరుగుతుంది. దీని [[గింజలు]] వేరే చెట్టు పగుళ్ళలో లేదా ఒరలలో (ఒకోమారు పెద్ద భవనాలు, వంతెనలు, రాళ్ళ సందులలో) చిగురించి కాలక్రమాన విస్తరిస్తాయి. "మర్రి" అనే పేరు ప్రత్యేకించి ''[[ఫైకస్ బెంగలెన్సిస్]]'' (''Ficus benghalensis'') అనే జాతికి చెందిన చెట్లకు చెందుతుంది. కానీ ఆ విధమైన ఇతర చెట్లకు, "యురోస్టిగ్మా" ఉపజాతికి చెందిన వాటికి, అన్నింటికీ కూడా ఈ పేరును వాడుతారు.<ref>Note usage of "Banyan" versus "banyan" in {{PDF|[http://www.ias.ac.in/resonance/July1997/pdf/July1997NatureWatch.pdf "Trees with a Difference: The Strangler Figs"]|61.0&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 62466 bytes -->}} by Vidya R Athreya, ''Nature Watch'', July 1997; also [http://depts.washington.edu/tc596jan/samoa/playground/banyans.php?r=n "Aerial-rooting banyan trees"], washington.edu</ref> ఈ చెట్టు [[విత్తనాలు]] పళ్లు తినే [[పక్షి|పక్షుల]] చేత ఇతర ప్రదేశాలకు వెదజల్లబడతాయి. వేరే చెట్టుమీద పడి, దాని పగుళ్ళలో మొలకెత్తిన మొక్కల వేళ్లు క్రమంగా భూమికి ప్రాకుతాయి. [[కొమ్మ]]లు ఆకాశంవైపు విస్తరిస్తాయి. ఇలా ఆశ్రయమిచ్చిన చెట్లను చుట్టుముట్టి పెరిగే లక్షణం ఉష్ణమండలంలో [[కాంతి]]కోసం పోటీపడే చెట్లలో, ముఖ్యంగా "ఫికస్"జాతికి చెందినవాటిలో కనుపిస్తుంది.<ref>Zhekun, Zhou & Michael G. Gilbert (2003) Flora of China (Moraceae) 5: 21-73. [http://hua.huh.harvard.edu/china/mss/volume05/Moraceae.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929162307/http://hua.huh.harvard.edu/china/mss/volume05/Moraceae.pdf|date=2011-09-29}}</ref><ref>Serventy, V. 1984. Australian Native Plants. Victoria: Reed Books.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.epa.qld.gov.au/register/p00820ar.pdf |title=Light in the rainforest 1992 Tropical topics. Vol 1 No. 5 |website= |access-date=2007-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701035940/http://www.epa.qld.gov.au/register/p00820ar.pdf |archive-date=2007-07-01 |url-status=dead }}</ref> కనుక వీటన్నింటికి strangler fig అనే ఆంగ్లపదం వాడుతారు. [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లో సంచార వ్యాపారులు తమ ప్రయాణాలలో తరచు ఈ చెట్ల నీడలో విశ్రాంతి తీసుకొనేవారని విదేశీ పరిశీలకులు గమనించడం వల్ల దీనికి "బనియన్ ట్రీ" (ఫికస్ బెంగాలెన్సిస్) అనే పేరు పెట్టారు.<ref>Yule, Henry, Sir. Hobson-Jobson: A glossary of colloquial Anglo-Indian words and phrases, and of kindred terms, etymological, historical, geographical and discursive. New ed. edited by William Crooke, B.A. London: J. Murray, 1903.</ref> == లక్షణాలు == * వెడల్పాటి అండాకారంగా గురుఅగ్రంతో ఉన్న సరళ [[పత్రాలు]]. * పత్రగ్రీవాలలో జతలుగా ఏర్పడిన పైపాంథోడియం [[పుష్పము|పుష్ప]] విన్యాసంలో అమరిన వర్ణరహిత [[పుష్పాలు]]. * [[ఎరుపు]] రంగులో ఉన్న సైకోనస్ [[ఫలాలు]]. == విశేషాలు == * [[త్రిమూర్తులు]] మర్రిచెట్టు మీద ఉంటారని [[హిందువులు|హిందువు]]ల నమ్మకం.<!-- ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మర్రిచెట్టు [[కలకత్తా]] లో ఉంది. --> * [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]లో ఉన్న [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]] [[ప్రపంచం]]లో అతిపెద్ద మర్రిచెట్టు కావచ్చును. ఇది [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపూర్]] జిల్లాలో [[కదిరి]] దగ్గర [[కదిరి]] నుండి 27 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర అటవీశాఖ సమాచారం ప్రకారం ఇది 570 సంవత్సరాల చెట్టు. దీనికి 1650 (ఊడలు) వ్రేళ్లు ఉన్నాయి. [https://web.archive.org/web/20070809045312/http://lawver.net/archive/2005/06/13/h11_the_worlds_largest_banyan_tree.php]. తరువాత [[కలకత్తా]] లోని 'బొటానికల్ గార్డెన్స్' లోనిది, తరువాత [[చెన్నై]] లోని 'అడయారు' చెట్టు - వీటి తరువాత [[బెంగళూరు]] దగ్గరలో [[మైసూరు]] రోడ్డుపైని కుంబల్‌గోడ్ గ్రామంలో ఉన్న 400 సంవత్సరాల మర్రిచెట్టు నాలుగవది.[http://wikimapia.org/104457/] ^{''(మరింత నిర్దుష్టమైన ఆధారాలు కావాలి)''}. * [[మహబూబ్ నగర్]] జిల్లాలోని [[పిల్లలమర్రి (వృక్షం)]] 700 సంవత్సరాల నాటిది. ==ఉపయోగాలు== మర్రిని మందుగా వాడటం మనకి ఎప్పటినుంచో ఉంది. దీని [[బెరడు]], లేత [[పత్రము|ఆకులు]], [[మొగ్గలు]], [[పాలు]], పళ్ళు అన్నిటినీ ఆయుర్వేదం ఎన్నో వ్యాధుల్లో వాడుతుంది. ముఖ్యంగా చర్మ సౌందర్యం కోసం తపన పడే వారు మర్రిని మరువకూడదు మర్రి చెట్టు ఆకులు ఇంకా విచ్చుకోక ముందు ఎర్రగా మొగ్గల్లా ఉంటాయి. వాటిని రాత్రంతా నీటిలో నానబెట్టి ఉదయాన్నే ఆ నీటిని త్రాగితే తరచు విరేచనాలు, డిసెంట్రీతో బాధపడేవారికి మంచిది. మర్రిపాలు 5 చుక్కల్ని 1 గ్లాసుడు పాలలో కలిపి తీసుకుంటే బ్లీడింగ్ పైల్స్ కి మంచి [[మందు]]. ఇక ఊడల నుంచి జాలువారే లేత వేరులు స్త్రీల సంతాన సాఫల్యత పెంచుతాయి. మర్రి వేర్లని ఎండించి, దంచి, పొడుము వలె చేసి పాలలో కలిపి ఋతుస్నానం అయిన తర్వాత వరుసగా 3 రాత్రుల పాటు తాగితే సంతానం కలుగుతుందని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది. అలాగే మర్రి స్త్రీల జననాంగ సమస్యలలో కూడా బాగా ఉపకరిస్తుంది. మర్రి బెరడుని కషాయం కాచి దానిని గోరు వెచ్చగా ఉండగా యోని ప్రక్షాళన చేస్తే లుకేరియా తగ్గుతుంది. మర్రి ఊడలతో పళ్ళు తోముకుంటే దంత సమస్యలు రావు. మర్రి పాలు కీళ్ళ నొప్పులున్న చోట రాస్తే [[నొప్పులు]] తగ్గుతాయని గిరిజనుల నమ్మకం. మర్రి ఆకులు కోయగా వచ్చిన పాలను పులిపిరులమీద ఉంచితే అవి తగ్గిపోతాయి. [[పాదాలు]] పగిలిపోతే మర్రి చెట్టు [[కాండం]] నుంచి వచ్చిన రసాన్ని ఆ పగుళ్ళకి రోజూ రాస్తే ఉపయోగం ఉంటుంది. ==తాటి చెట్టు పై మొలచిన మర్రి== [[దస్త్రం:Banyan Tree Growth.jpg|centre|thumb|500px|తాటిచెట్టు మీద మొలిచిన చిన్న మర్రి మొక్క కాలక్రమంలో మహావృక్షంగా ఎదగడంఈ బొమ్మలో గమనించ వచ్చును. ఇంకా కొన్ని దశాబ్దాలలో మర్రి చెట్టు ఊడలు (కొమ్మలనుండి పుట్టే వ్రేళ్ళు) స్తంభాలలా ఎదిగి మర్రిచెట్టు నలుదిశలా విస్తరించడానికి దోహదం చేస్తాయి.]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20071129205225/http://www.redbeet.com/pictures/banyan_tree కొన్ని పెద్ద మర్రిచెట్ల ఫొటోలు] * [https://web.archive.org/web/20080105145322/http://india-outside-my-window.blogspot.com/2007/03/banyan-tree.html Banyan tree కొన్ని వివరాలు] * [http://waynesword.palomar.edu/ploct99.htm Stranglers and Banyans మర్రిచెట్ల గురించి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518225344/http://waynesword.palomar.edu/ploct99.htm |date=2007-05-18 }}, palomar.edu * [https://web.archive.org/web/20080827194931/http://plantcultures.org.uk/plants/banyan_landing.html Plant Cultures: Banyan tree history and botany], plantcultures.org.uk {{హిందూమతం ఆరాధన}} [[వర్గం:మోరేసి]] [[వర్గం:చెట్లు]] [[వర్గం:ఆయుర్వేదం]] [[వర్గం:మూలికా ఔషధాలు]] [[వర్గం:భారతదేశపు చెట్లు]] g1wwdeuixtpaq267qgcqyr4z3s380gp 0 58353 4920562 4332120 2026-08-05T09:37:37Z ~2026-42985-05 152644 స్మాల్ edit 4920562 wikitext text/x-wiki '''గుడిపేట్,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[మంచిర్యాల  జిల్లా]], [[హాజీపూర్ (మంచిర్యాల)|హాజీపూర్]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 222 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = గుడిపేట్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[మంచిర్యాల జిల్లా|మంచిర్యాల]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[హాజీపూర్ (మంచిర్యాల)|హాజీపూర్]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2748 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1377 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1371 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 706 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.868259637465773 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.35630790171685 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది పాత మండల కేంద్రమైన మంచిర్యాల నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని [[మంచిర్యాల మండలం|మంచిర్యాల మండలంలో]] ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన [[హాజీపూర్ మండలం]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite web|title=మంచిర్యాల జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Mancherial.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106060854/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Mancherial.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 706 ఇళ్లతో, 2748 జనాభాతో 2581 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1377, ఆడవారి సంఖ్య 1371. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 512 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 148. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570595<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504208. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[మంచిర్యాల]]లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[ముల్కల్ల]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ముల్కల్ల]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మంచిర్యాలలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కరీంనగర్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మంచిర్యాలలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మంచిర్యాలలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నస్పూర్ (మంచిర్యాల)|నస్పూర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === గుడిపేట లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == గుడిపేట్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == గుడిపేట్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 932 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 131 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 210 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 89 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 48 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 797 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 353 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1095 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 103 హెక్టార్లు ==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు== గుడిపేట్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 26 హెక్టార్లు * బావులు/బోరు బావులు: 38 హెక్టార్లు * చెరువులు: 38 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== గుడిపేట్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[ప్రత్తి]], [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{హాజీపూర్ మండలం లోని గ్రామాలు}} k3e8kdugavrgorlhgpkij6t95xve1t9 4920565 4920562 2026-08-05T09:40:08Z ~2026-42985-05 152644 స్మాల్ edit 4920565 wikitext text/x-wiki '''గుడిపేట్,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[మంచిర్యాల  జిల్లా]], [[హాజీపూర్ (మంచిర్యాల)|హాజీపూర్]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 222 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = గుడిపేట్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[మంచిర్యాల జిల్లా|మంచిర్యాల]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[హాజీపూర్ (మంచిర్యాల)|హాజీపూర్]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2748 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1377 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1371 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 706 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.868259637465773 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.35630790171685 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది పాత మండల కేంద్రమైన మంచిర్యాల నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని [[మంచిర్యాల మండలం|మంచిర్యాల మండలంలో]] ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన [[హాజీపూర్ మండలం]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite web|title=మంచిర్యాల జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Mancherial.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106060854/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Mancherial.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 706 ఇళ్లతో, 2748 జనాభాతో 2581 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1377, ఆడవారి సంఖ్య 1371. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 512 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 148. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570595<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504208. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[మంచిర్యాల]]లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[ముల్కల్ల]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ముల్కల్ల]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మంచిర్యాలలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కరీంనగర్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మంచిర్యాలలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మంచిర్యాలలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నస్పూర్ (మంచిర్యాల)|నస్పూర్]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === గుడిపేట్లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == గుడిపేట్ లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == గుడిపేట్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 932 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 131 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 210 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 89 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 48 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 797 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 353 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1095 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 103 హెక్టార్లు ==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు== గుడిపేట్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 26 హెక్టార్లు * బావులు/బోరు బావులు: 38 హెక్టార్లు * చెరువులు: 38 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== గుడిపేట్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[ప్రత్తి]], [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{హాజీపూర్ మండలం లోని గ్రామాలు}} 9qz6609dcdq3q1f0s3tioj4rhem4sa3 0 62186 4920467 4917842 2026-08-05T04:08:53Z Chaduvari 97 +పంచ ద్రావిడులు లింకు 4920467 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{శుద్ధి}} {{హిందూ మతము}} {{హిందూధర్మశాస్త్రాలు}} [[దస్త్రం:From_left_to_right-_A_Gurkha,_a_Brahmin_and_a_Sood.jpg|thumb|ఒక గుర్ఖా బ్రాహ్మణుడు ఇంకా శూద్రుడు, 1868లో తీసిన చిత్రం]] బ్రహ్మజ్ఞాన వాంస్తు బ్రాహ్మణః అని బ్రాహ్మణునికి నిర్వచనం చెప్పారు సనాతనులైన మన పూర్వీకులు. <nowiki><poem> పాప వతనుండు బ్రాహ్మణుండయ్యును నిజము శూద్రు కంటె నీచతముడు</nowiki> సత్య శౌచధర్మ శాలి శూద్రుండయ్యు నతడు సద్ద్విజుండ యనిరి మునులు. శ్రీ [[మహా భారతము|మహా భారతం]]. సార్వ జన హితం, సార్వ జన సుఖం బ్రాహ్మణుని లక్ష్యం. పంచ మహాపాతకాలలో బ్రాహ్మణ హత్య ఒకటి. వీరు చతుర్వర్ణ వ్యవస్థలో మొదటి [[వర్ణం (హిందూమతం)|వర్ణం]] వారు. మడి విధానాన్ని, వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు. * సనాతన హిందూ సాంప్రదాయంలో [[చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ]] యందు ఉన్నతమైన వర్గం బ్రాహ్మణులు. '''బ్రాహ్మణులు''' లేదా '''బ్రాహ్మలు''' అనగా [[బ్రహ్మ]] ముఖము నుండి పుట్టిన వారు. బ్రాహ్మలు అని వాడుకలో పిలిచినప్పటికీ "బ్రాహ్మణులు" అనడం సముచితం. '''యజనం యాజనం దానం బ్రాహ్మణస్యప్రతిగ్రహః''' '''అధ్యాపనం చాధ్యయనం షట్కకర్మాణి ద్విజోత్తమాః'''. మునుల వలన ఏ జాతి స్త్రీకి జన్మించిన వారైనను బ్రాహ్మణులుగా గుర్తించబడతారు. భారతీయ మసుస్మృతి ప్రకారం [[క్షత్రియులు]] (యోధులు, చట్టం అమలు, పరిపాలకులు), బ్రాహ్మణులు (పండితులు, [[ఉపాధ్యాయులు]], అగ్ని పూజారులు), వైశ్యులు (వ్యవసాయదారులు, పశువులు రైజర్స్, వ్యాపారులు, బ్యాంకర్లు), [[శూద్రులు]] (సేవకులు) అను నాలుగు "వర్ణాలు" లేదా తరగతులు ఉన్నాయి. * హిందూ ధర్మ శాస్త్రాల ప్రకారం బ్రాహ్మణుల ప్రధాన కర్తవ్యం సమాజోన్నతికి పాటుపడటం. నిరంతరం జ్ఞానార్జన చేస్తూ, వేదములయందు ప్రావీణ్యం కలవారై, సత్యనిరతిని, ధర్మ వర్తనను సమాజానికి బోధిస్తూ సమాజ అభ్యున్నతికి పాటుపడాలి. దైవ విశ్వాసాన్ని, భక్తిని పెంపొందించి సమాజాన్ని ఉత్తమ మార్గంలో నడపడం వలన వారికి సమాజంలో సముచిత గౌరవం లభించుతున్నది. వారు వేదాలు, [[ఉపనిషత్తులు]], [[భగవద్గీత]] వంటి వేద, పౌరాణిక ఆధ్యాత్మిక సంబంధ విషయాలపై మంచి అవగాహనను కలిగి ఉంటారు. * బ్రాహ్మణులను ""విప్ర"" ("ప్రేరణ"), లేదా ""[[ద్విజ]]"" ("రెండుసార్లు జన్మించిన") అని కూడా పిలుస్తారు. ఆధునిక వాడుక భాషలో అందరూ "" బ్రాహ్మణులు"" అయినప్పటికీ, ప్రాంతీయ మత ఆచార [[సాంప్రదాయ వాదం|సాంప్రదాయ]] వ్యవహారములు, వేద [[పాఠశాల]]లు (శాఖలు) వలన వారు ఇంకా వివిధ ఉప కులాల వారీగా విభజించబడ్డారు. బ్రాహ్మణులు సంప్రదాయబద్ధంగా ఆలయం పూజారులు అయిననూ బ్రాహ్మణులు అందరూ అగ్ని (హోత్ర) పూజారులు కారు. నేడు చాలా కొద్ది మంది బ్రాహ్మణులు మాత్రం వేద విద్య నేర్చుకోవడం, సన్యాస, నిరాడంబరంగా దేశంలో పురోహితుల విధులు నిర్వర్తించుతున్నారు. పురాతన భారత సామాజిక నిర్మాణం పతనం కారణంగా, వివిధ [[వృత్తులు]], ఉద్యోగాలకు (బ్రిటిష్ వారి ద్వారా తేబడినవి) బ్రాహ్మణులు అవకాశములు వెతుక్కున్నారు. వారి బోధన, [[జ్ఞానము]] నకు గుర్తింపుగా ఉపకారవేతనాలు, బహుమతుల ద్వారా వారికి మద్దతు లభించింది. అప్పటి నుండి [[ప్రపంచము|ప్రపంచం]]లోని ఇతర ప్రాంతాలకు బ్రాహ్మణుల వలసలు ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== * పురాణాల ప్రకారం, బ్రాహ్మణ వర్గం బ్రాహ్మణి యొక్క భర్త అయిన బ్రహ్మ సృష్టి. ఆధునిక బ్రాహ్మణులు పలు (మత) సంప్రదాయాలకు వేదాల నుండి ప్రేరణ పొందామని పేర్కొంటున్నారు. వేదాలు బ్రాహ్మణులకు జ్ఞానం యొక్క ప్రధాన వనరుగా చెబుతారు. [[హిందూమతము|హిందూ మత]] సాంప్రదాయం ప్రకారం, వేదాలు అపౌరుషేయాలు, అనాది (ప్రారంభం-లేనివి). * [[బ్రాహ్మణుల చరిత్ర]] చూడుము === జెనెటిక్స్=== [[Image:Y-Haplogroup R1 distribution.png|thumb|250px|Distribution of R1a (purple) and R1b (red).]] * ద్రావిడ మాట్లాడే వారి యొక్క సహా తెగలు అయిన [[చెంచు]], [[వాల్మీకి]] వారిది [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]. * R1a వివిధ సంబంధం ఉంది: *. లేట్ గ్లేషియల్ మాగ్జిమం సమయంలో యురేషియా యొక్క మళ్లీ వలసలు; * కుర్‌గాంవ్ పరికల్పన|కుర్‌గాంవ్ విస్తరణలో యొక్క భాగంగా అప్పటి నుండి పొంటిక్-కాస్పియన్ స్టేప్పే ప్రజలకు, ఇది ఇండో యూరోపియన్ భాషల యొక్క వ్యాప్తికి సంబంధం ఏర్పడింది. * R1a1 (M17) కోసం ఆధునిక అధ్యయనాలు తదుపరి ఇది దక్షిణ ఆసియాలో ఉద్భవించింది అయి ఉండవచ్చని సూచించారు. ప్రారంభంలో దాని మార్గం దొరకపోయి ఉండవచ్చు. * మొదటిసారిగా పశ్చిమ [[భారతదేశం]] లోని [[గుజరాత్]] నుండి [[పాకిస్తాన్]], [[కాశ్మీర్]] ద్వారా దారిలో [[మధ్య ఆసియా]], [[రష్యా]], నుండి చివరకు [[యూరోప్|ఐరోపా]] వచ్చినట్లుగా, 30,000 సంవత్సరాల క్రితం తూర్పు నుండి పడమరకు ఒక తేదీన పురావస్తు ప్రాచీన శిలా యుగము యొక్క ఉద్యమం లోని భాగంగా తెలుస్తున్నది. ==బ్రాహ్మణ శాఖలు== * బ్రాహ్మణ కులాలు విస్తారంగా రెండు ప్రాంతీయ సమూహాలుగా విభజించవచ్చు: <center>कर्णाटकाश्च तैलंगा द्राविडा महाराष्ट्रकाः,</center> <center>गुर्जराश्चेति पञ्चैव द्राविडा विन्ध्यदक्षिणे ||</center> <center>सारस्वताः कान्यकुब्जा गौडा उत्कलमैथिलाः,</center> <center>पन्चगौडा इति ख्याता विन्ध्स्योत्तरवासिनः ||</center> * ఈ పై [[శ్లోకము|శ్లోకం]] ద్వారా, ఉత్తర భారతదేశం, ఉత్తర వింధ్య పర్వతాలుకు చెందిన వారిని '''స్మార్త పంచ గౌడ సరస్వతి గౌడ బ్రాహ్మణులు''' గా, దక్షిణ వింధ్య పర్వతాలు చెందిన వారిని '''[[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ]] బ్రాహ్మణులు''' గా భావించారు. అయితే, ఈ [[శ్లోకము|శ్లోకం]] మాత్రం కల్హణ లోని [[రాజతరంగిణి]]కి సంబందిచినది, ఇది 11 వ శతాబ్దం CE లో రచించిన, కూర్చింది. * అనువాదం: కర్ణాటక (కన్నడ), [[తెలుగు]] (ఆంధ్ర), [[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]] (తమిళ్, కేరళ), [[మహారాష్ట్ర]], [[గుజరాత్]] అను ఐదు దక్షిణాది (పాంచ ద్రావిడ)లు ఉన్నారు. అలాగే సారస్వత, కన్యాకుబ్జము, గవుడ, ఉత్కళ్ (ఒడిషా), మైథిలి అను ఐదు ఉత్తరాది (పాంచ గౌడ)లు ఉన్నారు. ఈ వర్గీకరణ [[రాజతరంగిణి]] యొక్క కల్హణలో లేదా దానికి ముందువి ఉన్న కొన్ని [[శాసనాలు|శాసనా]]లలో జరుగుతుంది ==పంచగౌడ== * {{seealso|పంచగౌడ బ్రాహ్మణులు}} * '''ఉత్తరప్రాంతీయులు''' (""ఆర్యావర్తులు"") అనగా (ఉత్తర భారత దేశం/ఉత్తరాది, తూర్పు భారతదేశం) నుండి వలస వచ్చిన వారు. కౌండిన్యుడు ఒక గొప్ప వేద పండితుడు. ఇతను వశిష్టుడి వంశంలో జన్మించినవాడు. ఇతని పేరు మీద గోత్రం పుట్టింది. కౌండిన్య గోత్రోద్భవులు ఇప్పుడు చెప్పబడుతున్న గౌడులు, వీరు నిజానికి వైదిక బ్రాహ్మణులు వీరికి ఉపనయన సంస్కారాలు ఉండేవి. ఇప్పటికి కూడా ఉత్తరభారతావనిలో గౌడ సారస్వత బ్రాహ్మణులుగా పిలువబడుతారు. వీరు చరిత్రలో గల కొన్ని అనివార్య కారణాల వలన వీరు దక్షిణాదికి వలస వెళ్లి వారి బ్రాహ్మణత్వాన్ని విడిచి కొందరు, విడువక కొందరు ద్రావిడ బ్రాహ్మణులుగా ఉన్నారు. బ్రాహ్మణత్వాన్ని విడిచిన వారు తెలంగాణా, ఆంధ్రా ప్రాంతాల్లో సురాపానం తీసే పనిలో ఉన్నారు. కొందరు ఉపనయనముల గావించుకొని పౌరోహిత్యాన్ని ఆచరిస్తున్నారు.' ===ఉత్కళ్ ([[ఒడిషా]])=== * ఉత్కళ్ బ్రాహ్మణులు * పండిట్ హరికృష్ణ శాస్త్రి రచించిన ""బ్రాహ్మణోత్పత్తి-మార్తాండ"" అనే సంస్కృత మూలమైన గ్రంథ పుస్తకము నందు పేర్కొన్న ప్రకారం, ఉత్కళ దేశపు రాజు కొంతమంది గంగానది తీర ప్రాంతము బ్రాహ్మణులను ఒక యజ్ఞము, పూరి జగన్నాథ్, [[ఒడిషా]] నందు నిర్వహించేందుకు ఆహ్వానించటము; ఆహ్వానింపబడ్డ బ్రాహ్మణులు ఆ యజ్ఞము పూర్తి చేసిన పిదప, వారే అక్కడ దైవ పూరి జగన్నాథుడుకు సంబందించిన [[పునాది]] వేయడము, [[వలస]] వచ్చిన బ్రాహ్మణులు (వారు) దైవ పూరి జగన్నాథుడుకు, [[ఒడిషా]], [[జార్ఖండ్]], మేదినీపూర్ చుట్టుపక్కల దైవ సేవలు చేసుకుంటూ అక్కడే స్థిర పడి పోవడము జరిగింది అని తెలుస్తున్నది. * ఉత్కళ బ్రాహ్మణులు ""స్తోత్రీయ (వైదిక) బ్రాహ్మణులు"", ""అస్తోత్రీయ లేదా సేవయత బ్రాహ్మణులు"", ""హలూవ బ్రాహ్మణులు"" అను మూడు శాఖలు (తరగతులు)గా ఉన్నారు. మళ్ళీ ఈ మూడు శాఖలు (తరగతులు) లో ఉప శాఖ (తరగతులు)లు ఉన్నాయి. ===బ్రాహ్మణ (మిథిల)=== * మైథిలి బ్రాహ్మణులు ==పంచ-ద్రావిడ (ఫైవ్ దక్షిణ)== * ([[కర్ణాటక]], [[ఆంధ్ర]], [[మహారాష్ట్ర]], ద్రావిడ ([[తమిళనాడు]], [[కేరళ]]), [[గుజరాత్]]) రాష్ట్రాలకు చెందిన వీరిని [[దక్షిణాపథులు]] అని కూడా వ్యవహరించెదరు. ===[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]=== {{seealso|తెలుగు బ్రాహ్మణులు}} {{seealso|తెలుగు ద్రవిడ బ్రాహ్మణులు}} * ఆంధ్ర ప్రదేశ్ బ్రాహ్మణులు విస్తారంగా 2 సమూహాలుగా వర్గీకృతమయి ఉన్నాయి: * '''వైదీక బ్రాహ్మణులు/[[వైదిక బ్రాహ్మణులు]]''' ([[వేదాలు]] అభ్యసించడము, '''శ్రీ వైష్ణవ బ్రాహ్మణులు''' ,(విష్ణుమూర్తి ఆలయ పూజారులు), '''నియోగీ/నియోగి బ్రాహ్మణులు''' ( కరణీకం వంటి లౌకిక ఉద్యోగం చేస్తూన్న వారు మాత్రమే ). వీరందరూ మరింత ఉప కులాలగా అనేకంగా విభజించబడ్డారు. అయితే, బ్రాహ్మణులలో ఎక్కువమంది, [[వైదిక|వైదీకులు]], నియోగి/కరణాలు, అనే రెండు శాఖలు మాత్రమే లౌకిక వృత్తులలో పాల్గంటూ ఆచరించుతూ ఉన్నారు{{ఆధారం}}. * అలానె "శివార్చకులు" అనే శాఖ ముఖ్యముగా [[శివాలయాలు|శివాలయా]]లలో పూజారులుగా శివార్ఛనా విధులు నిర్వర్తిస్తూ ఉంటారు. * వైదీకీ బ్రాహ్మణులు తదుపరి మరింతగా '''[[వైదికి వెలనాడు]]/వెలనాట్లు''', '''వేంగినాడు/వేంగినాడ్లు''', '''ములకనాడు/ములకనాట్లు''', '''కోసలనాడు/కోసలనాట్లు''' తదితర బ్రాహ్మణులు, ఉపశాఖలుగా విభజించబడ్డారు. * "ద్రావిడ" అనే మరొక ఉప శాఖ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]{{ZWNJ}}నకు వలస వచ్చిన '''తమిళ బ్రాహ్మణులు''' ద్వారా ఏర్పడినది. ===[[గుజరాత్]]=== {{seealso|గుజరాత్ బ్రాహ్మణ శాఖలు}} * గుజరాత్ బ్రహ్మణులు, వీరిలో రెండు ఉపశాఖలు సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ గుర్తించవచ్చు. మొదటి శాఖ పేరు ఖేద్‌వాలా బ్రాహ్మణులు, [[ఖేదా|ఖేద]] అనేది గుజరాత్ లో ఒక గ్రామం పేరు కలిగి ఉంది. ఈ శాఖలోని వీరు, ఒక కచ్చితమైన, ఆచారబద్ధమైన తరగతి వారే కాక ఒక మంచి ఉన్నత స్థానమును పొంది ఉన్నారు. రెండ శాఖ వారు '''నాగర్ బ్రాహ్మణులు'''. వీరు నిమార్, చుట్టు ప్రక్కల ప్రాంతాలలో గ్రామ పూజారులుగాను, జ్యోతిష్కులుగానూ అనాది (ఎంతోకాలం)గా స్థిర పడ్డవారు. వీరి సాంఘిక స్థితి మాత్రం ఏవిధముగా నయిననూ కొంత లేదా కొద్దిగా తక్కువ స్థాయిలో ఉంటుంది. ===[[మహారాష్ట్ర]]=== * దేశస్థ బ్రాహ్మణులు * చిత్‌పవన బ్రాహ్మణులు (కొంకణస్థ) * కర్‌హద బ్రాహ్మణులు * దేవరుఖీ బ్రాహ్మణులు * దైవజ్ఞ బ్రాహ్మణులు * సరస్వత బ్రాహ్మణులు * deshastha viswabrahmins ===[[కర్ణాటక]]=== {{see also|కన్నడ బ్రాహ్మణ శాఖలు}} * [[కన్నడ బ్రాహ్మణులు|కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు]]: బ్రాహ్మణులు కర్నాటక దేశము, బ్రాహ్మణులు [[కర్నాటక]] రాజ్యము లేదా బ్రాహ్మణులు గోచి, కౌపీనము ధారులు. * గోచి, కౌపీనము ధారులను [[మైసూర్]] రాష్ట్రం ప్రాంతం ఇముడ్చుకొంది. అంతేకాక కెనరా, ధార్‌వార్, [[బెల్గాం]] వంటి బ్రిటిష్ జిల్లాలు చేర్చుకొన్నాయి. * [[కన్నడ బ్రాహ్మణ శాఖలు]] చూడుము. ===[[తమిళనాడు]]=== * అయ్యంగార్లు శాఖ తదుపరి (వడకళ్ళై, టెన్‌కాల్లై లోకి ఉప శాఖలుగా విభజించబడింది) * పండితులు లేదా అయ్యర్లు లేదా [[అయ్యర్]] శాఖ (వడమ, వత్తిమ, బ్రహచరణం, అష్టసహస్రం, గురుకల్ బ్రాహ్మణులు/గురుకల్ దీక్షితార్, కనియలార్, ప్రథమశాఖి, ద్రావిడ బ్రాహ్మణులు) లోకి మరింత ఉప శాఖలుగా విభజించబడింది, ===[[కేరళ]]=== * నంబూద్రి బ్రాహ్మణులు * కేరళ పండితులు * కేరళ శ్రీవల్లీ తుళు బ్రాహ్మణులు/ఎంబ్రాన్‌త్రి * పుష్పక బ్రాహ్మణులు (అంబలవాసులు) * శారద బ్రాహ్మణులు * deshastha viswabrahmins * నాగరిక బ్రాహ్మణులు లేదా ఉత్తర భారతదేశం నుండి బ్రాహ్మణ వలసదారులు ==గోత్రములు, ప్రవరలు== {{seealso|బ్రాహ్మణ గోత్రములు, ప్రవరలు}} * సాధారణంగా వీరిలోని ఏ వ్యక్తి [[గోత్రము]] అయిననూ వారి పూర్వీకులు మగవారి వంశానుక్రమం, వంశము, మగ సంతతి, తరము, జన్మము, ఇత్యాదులను ఎఱుక చేస్తూన్న వంశ పరంపరలో ఒక సముదాయ ఉమ్మడి పూర్వీకుని ఆధారముగా తెలియఁజేస్తూ సూచించుతుంది. వీరిలోని ఏ వ్యక్తి అయిననూ ""నాది "'భారద్వాజస"' గోత్రం"" అని చెప్పిన, వంశానుక్రమం, వంశము, ఉత్పత్తి, జన్మము, ఇత్యాదులయిన "'వంశవృక్షం"' పరిశీలిస్తే అతను [[భరద్వాజ|భరద్వాజుడు]] అనే ఋషి వారసుడు, వంశ పరంపర సంతతి అని అర్ధం. ఈ గోత్రాలు నేరుగా ప్రజాపతి లేదా తరువాతి [[బ్రహ్మ]]కు సంబంధము లేదు. ==శాఖలు, ఋషులు== బ్రాహ్మణులలో చాలా శాఖలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]కు సంబంధించినవి. # '''ద్రావిడులు''' - పూర్వం ద్రవిడ దేశం ([[తమిళనాడు]]) నుంచి వచ్చి ఇక్కడ స్థిరపడిన వారు. # '''వైదికులు, శివార్చకులు''' - వీరు అసలైన స్థానికులు. [[వైదికులు]] అనగా వైదిక విద్యనభ్యసించి, వైదిక వృత్తినే తమ కులవృత్తిగా చేసుకొని జీవించేవారు. సాధారణంగా పురోహితులు, గుళ్ళల్లో పూజారులు మొదలగు వారు. మరలా పురోహితులలో రెండు రకాలవారు ఉంటారు. శుభ కార్యాలు చేయించే వారు (పెళ్ళిళ్ళు, వ్రతాలు, [[పూజలు]] మొదలగునవి చేయించే వారు), తరువాత అపరం చేయించే వారు (శ్రాద్ధ కర్మలు, తద్దినాలు చేయించేవారు). # '''నియోగులు''' - నియోగులలో మరలా మూడు రకాలు - ఆరు వేల నియోగులు (కరణాలు), ప్రథమ శాఖ వారు, శిష్ట కరణాలు. ఇక ఆరువేల నియోగుల విషయానికి వస్తే, శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల (?) కాలంలో వారి రాజ్య పరిపాలన సులభం అవడం కొరకు ఒక రాత్రికి రాత్రే ఆరు వేల మందిని గ్రామాధికారులుగా నియమింఛడం జరిగింది. అప్పుడు అలా గ్రామాధికారులుగా నియోగించబడిన వారు ఆరు వేల నియోగులుగాను, ఇంకా మిగిలిపోయిన ఆ శాఖలోని వారందరూ ప్రథమ శాఖ గానూ పిలువబడుతున్నారని వినికిడి. ఇక కళింగాంద్రలో ఉన్న కరణాలు శిష్ట కరణాలుగా, శిష్ట కరణ బ్రాహ్మనులుగా వ్యవహారం. వీరిలో ఉత్కళ ఆచార వ్యవహారాలు (మాంసాహారులు గా) కనిపిస్తుంటాయి. వీరి పేరు చివర పాత్రో, మహంతి, పట్నాయక్ అని బిరుదులూ ఉన్నాయి. # వీరేగాక బ్రాహ్మణులలో ఇంకా '''ఆంధ్రులు''', '''<nowiki/>''తెలగాణ్యులు'''<nowiki/>'', '''<nowiki/>''వెలనాట్లు''', '''వేగినాట్లు''', '''కాసనాట్లు''', '''బడగల కరణాలు''', '''కరణకమ్ములు''', '''గోల్కొండ వ్యాపార్లు''' మొదలగు ఉప శాఖలు చాలా ఉన్నాయి. '''శ్రీ వైష్ణవులు''', '''[[సాతాని|చాత్తద]] శ్రీ వైష్ణవ బ్రాహ్మణులు''', సాతని ''వైష్ణవులు''', '''శైవులు''', '''లింగదారులు''' బ్రాహ్మణులలోని శాఖలే. ==ఇతర విధులు తీసుకొనిన బ్రాహ్మణులు== బ్రాహ్మణులు అనగా కేవలం పురోహితం చేయువారు అనే భావన ఉన్నది కాని అది ఏ మాత్రం నిజము కాదు.ఉపాధ్యాయులు, పండితులు,పురోహితులు,మంత్రులు,ఆచార్యులు ఇలా చాలా వృత్తులు ఉన్నాయి. ==పధ్ధతులు== [[File:The Reciting Brahman.jpg|thumb|పురాణములను భొధిస్తున్న బ్రాహ్మణుడు]] బ్రాహ్మణులు పౌరోహిత్యము,అర్చకత్వం, హోమం లేక యజ్ఞాలు నిర్వహించడం, అపర కర్మలు చేయించడం,బ్రాహ్మణ మడి వంటలు వండడం,ఇంకా వ్యవసాయం, ఉద్యోగం మొదలైన పనులు చేస్తూ జీవనం సాగిస్తారు. ==సంప్రదాయములు== నాలుగు సంప్రదాయములు ముఖ్యంగా [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఉన్నాయి. అవి (1) "వైఖానస " (2)"స్మార్త" సంప్రదాయము, (3) "శ్రీవైష్ణవ" సంప్రదాయము, (3). "మధ్వ" సంప్రదాయము అని మూడు రకములైన బ్రహ్మణ సంప్రదాయములు ఉన్నాయి. 1.వైఖానసం: వీరిని ఆదివైష్ణవులు..అని వ్యవహరిస్తారు. వీరి ప్రస్తావన పద్మపురాణంలో ఉంది.వైఖానస సాంప్రదాయం ప్రకారం ఋషి విఖనసుడు మహావిష్ణువు యొక్క అంశతో జన్మించారు. బ్రహ్మతో పాటుగానే ఇతనికి ఉపనయనం జరిగింది. మహావిష్ణువే గురువుగా సమస్త వేదాలు, భగవత్ శాస్త్రాన్ని అభ్యసిస్తాడు. ఆపై భూమి మీదకి నైమిశారణ్యం వద్దకు వస్తాడు. అక్కడ వైఖానస కల్పసూత్రాన్ని రచించి తన నలుగురు శిష్యులైన అత్రి, భృగువు, కశ్యపుడు, మరీచికి ఉపదేశిస్తాడు. అత్రికి సమూర్తార్చన, భృగువుకి అమూర్తార్చన, కశ్యపుడికి తర్కం-జపం,, మరీచికి అగ్ని హుతం పై ఉపదేశాలు చేస్తాడు. వైఖానసుల ప్రకారం వైదిక హవిస్సు క్రతువునే వీరు కొనసాగిస్తున్నారు. యాగం చేస్తూ అగ్నిలో హవిస్సులు పోస్తే వచ్చే ఫలితమే వైష్ణవారాధాన ద్వారా వస్తుందని నమ్ముతారు. విష్ణువు యొక్క ఐదు రూపాలను వీరు కొలుసారు - విష్ణువు - సర్వాంతార్యామియైన దేవాదిదేవుడు పురుషుడు - జీవితం యొక్క సూత్రము సత్యము - దైవం యొక్క మారని అంశం అచ్యుతుడు - మార్పు చెందని వాడు అనిరుద్ధుడు - ఎన్నటికీ తరగని వాడు. శ్రీరాముని కళ్యాణం వైఖానస విధిగా జరిగింది అని రామాయణం చెబుతోంది.. ===స్మార్తులు=== * [[స్మార్తం|స్మార్త సంప్రదాయము]], స్మార్త ఆచారం, అనేది [[సంస్కృతం]] నుండి ఉద్భవించింది. ఒక ఆధునిక లేదా శాఖలు లేని [[హిందూమతం|హిందూ మతము]] లోని మతసాంప్రదాయంగా, విలువ కలిగిన వారు. వీరు దాదాపుగా అందరు హిందూ దేవతలను పూజిస్తారు అంగీకరిస్తారు. [[వేదాలు]], శాస్త్రాలు అనుసరించే అనుచరులుగా స్మార్త అనే పదము సూచిస్తుంది.వీరు శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యులవారిచేత ప్రతిపాదిపబడిన అద్వైత సిద్ధాంతాన్ని పాటిస్తారు. ====శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయం==== * దక్షిణ భారతదేశంలో శ్రీమద్ [[రామానుజాచార్యులు]] వారు ఇచ్చిన భక్తి మార్గం,పన్నిద్రాళ్వార్ లు అనగా, 12 మంది సన్యాసించిన (పీఠాధిపతులు) వారి ప్రబోధనల ద్వారా శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయము వృద్ధి జరిగింది.శ్రీ వైష్ణవులు భగవద్రామానుజుల చేత ప్రతిపాదింపబడిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని పాటిస్తారు!వీరు శ్రీ మహా విష్ణువును, వారి అవతారాలను పరమాత్మగా భావిస్తారు.ఇతర దేవతలను విష్ణువు యొక్క వివిధ రూపాలుగా భావించి కొలుస్తారు. పాంచరాత్ర, ఆళ్వార్ ల ఆరాధన ముఖ్యమైనవి. "శ్రీ" అంటే లక్ష్మిదేవి, వైష్ణవ అంటే "విష్ణువు" !శ్రీరంగం, తిరుమల,భద్రాచలం,సింహాద్రి మదలైనవి శ్రీ వైష్ణవుల క్షేత్రాలు!!వీరు ఊర్థ్వ పుండ్రాలను అనగా నామాలను అనగా నిలువు బొట్టును నుదుటిన ధరిస్తారు. వీరిలో శ్రీవైష్ణవ, వైఖానస,చాత్తాద శ్రీవైష్ణవ బ్రాహ్మణ మొదలైన ఉపశాఖకులు కూడా ఉన్నాయి. ====మధ్వ సంప్రదాయం==== *దక్షిణ భారతదేశంలో శ్రీమద్ [[మధ్వాచార్యులు]] వారు ఇచ్చిన భక్తి మార్గం, సన్యాసించిన (పీఠాధిపతులు) వారి ప్రబోధనల ద్వారా మధ్వ సంప్రదాయము లేదా సద్ వైష్ణవ సంప్రదాయం వృద్ధి జరిగింది. దీనినే బ్రహ్మ సంప్రదాయం అని కూడా అంటారు.వీరు ద్వైత సిద్ధాంతాన్ని పాటిస్తారు. ===శైవులు=== * శైవత్వం (కొన్నిసార్లు ""శివత్వం"" అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది ఒక నమ్మకం ఉన్న వ్యవస్థ. ఎక్కడ సర్వశ్రేష్టమైన, ముఖ్యమైన, పరమమైన భగవంతుడు అయిన [[శివుడు|శివ]] కొలువ బడతాడో అక్కడ వీరు ఉంటారు. వీరికి, హృదయ, మధ్య భాగము అయిన వేద సంప్రదాయం యొక్క ఒక ఉత్పన్న విశ్వాసం ఉంది. ఇటువంటి శైవ శాఖలు, పలు ఉప శాఖలు అయిన రుద్ర శైవులు, వీర శైవులు, పరమ శైవులు, ఇతర ఉప శాఖలుగా విస్తరించింది. * హిందూ పురాణాలలోని [[రామాయణం]] కావ్యం ఆధారముగా, [[లంక]]ను పాలించిన [[రావణాసురుడు]] దైవజ్ఞ బ్రాహ్మణుడు, పండితుఁడు, వివేకి, ముని, బుధజనుఁడు, జ్ఞాని,ఋషి అయిన '''విశ్రవసువు''' యొక్క కుమారుడు, పండితుడు, మహా తెలివైనవాడు, ముని, బుద్ధిమంతుడైన. విజ్ఞాని. జ్ఞానంగల '''పులస్త్య మహర్షి''' యొక్క మనవడు. ===ఇతరాలు వర్గములు=== ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[గోవా బ్రాహ్మణ సంఘాల జాబితా]] * [[కరణకమ్మ బ్రాహ్మణులు]] * [[బ్రాహ్మణుల జాబితా]] * [[కర్హేడ్ బ్రాహ్మణులు]] * [[కేరళ బ్రాహ్మణ సభ]] ==ఇతర పఠనాలు== * ''Swami Sahajanand Saraswati Rachnawali'' (Selected works of Swami Sahajanand Saraswati), Prakashan Sansthan, Delhi, 2003. * Baldev Upadhyaya, Kashi Ki Panditya Parampara, Sharda Sansthan, Varanasi, 1985. * M.A. Sherring, Hindu Tribes and Castes as Reproduced in Benaras, Asian Educational Services, New Delhi, First ed 1872, new ed 2008. * Jogendra Nath Bhattacharya, Hindu Castes and Sects, Munshiram Manoharlal, Delhi, first edition 1896, new edition 1995. * E.A.H.Blunt, The Caste System of North India, S.Chand Publishers, 1969. * Christopher Alan Bayly, Rulers, Townsmen, and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870, Cambridge University Press, 1983. * Anand A. Yang, Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Bihar, University of California Press, 1999. * Acharya Hazari Prasad Dwivedi Rachnawali, Rajkamal Prakashan, Delhi. * Bibha Jha's PhD thesis ''Bhumihar Brahmins: A Sociological Study'' submitted to the Patna University. * M. N. Srinivas, Social Change in Modern India, Orient Longman, Delhi, 1995. * Mahavir Prasad Dwivedi essays. ==మూలాలు== * [https://web.archive.org/web/20140810141700/http://vaidyanayeebrahmin.hpage.com/ వైద్యనాయీబ్రాహ్మిణుల వెబ్ సైట్] * [https://web.archive.org/web/20110708090623/http://brahminswarnkar.com/pages/?p=1 Brahman Swarnkar Brahmin soni brahman sunar bamania swarnkar] * [https://web.archive.org/web/20110611123053/http://www.kamat.com/kalranga/people/brahmins/ Topics on Brahmins] * [http://www.keralaiyers.com About Kerala Iyers, a.k.a ''Pattars'', the brahmins who moved to Kerala centuries ago from Tamil Nadu] * [https://web.archive.org/web/20110719154438/http://www.maganti.org/PDFdocs/brahmins.pdf List Of Andhra Brahmins And Surnames] * [https://web.archive.org/web/20110611145514/http://www.kamat.com/kalranga/people/brahmins/list.htm A Long List of Brahmin Castes and Sub-castes] * [http://.shakdweepiya.com Online Shakdweepiya Community]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110716050229/http://shakdwipi.com/ Online Shakdweepiya Community] * [http://groups.google.com/group/shakyadeep Shakdweepiya club]{{Dead link|date=జూన్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191116092109/http://harilalupadhyay.org/ Information by Gujarati author] ==గమనిక== బ్రాహ్మణులు వారి పూర్వం వారు ఉండే పద్ధతులు మరియూ వారి ఆచారములు మున్నగు ప్రాచీన విషయములు గురించి మీకు తెలిసిన వాటిని ఇక్కడ భద్రపరచండి. వేణుగోపాల్ నండూరి. {{చతుర్వర్ణాలు}} {{DEFAULTSORT:బ్రాహ్మణులు}} [[వర్గం:చతుర్వర్ణాలు]] [[వర్గం:కులాలు]] [[వర్గం:హిందూమత చరిత్ర]] ifzrxzffn6cz65mwpaz1os8gmc3wc0n 0 81380 4920264 4235142 2026-08-04T15:28:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920264 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయనాయకుడు (జననం 1954)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ | honorific_suffix = | image = [[File:V Aruna Kumar.png]] | alt = | caption = | constituency = [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] | office = [[లోక్‌సభ సభ్యుడు]] | term_start = 2004 | term_end = 2014 | predecessor = S. B. P. B. K. సత్యనారాయణ రావు | successor = [[మురళీ మోహన్]] | prior_term = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|08|04}} | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | height = | spouse = ఉండవల్లి జ్యోతి | partner = | relations = | children = ఉండవల్లి స్రవంతి (ఏకైక కుమార్తె) | mother = ఉండవల్లి లక్ష్మి | father = ఉండవల్లి వెంకట సుబ్బారావు | relatives = | education = బి.కామ్, ఎల్.ఎల్.బి | alma_mater = ప్రభుత్వ కళాశాల (రాజమండ్రి), సి.ఆర్.రెడ్డి న్యాయ కళాశాల (ఏలూరు) | occupation = రాజకీయనాయకుడు | known_for = ఉపన్యాస కళ, రాజకీయ విశ్లేషణ | salary = | net_worth = | cabinet = | committees = మాజీ సభ్యుడు, కాంగ్రెస్ కార్యవర్గ కమిటీ (CWC) | portfolio = | awards = | date = 22 మే | year = 2019 | source = }} '''ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్''' (జననం 4 ఆగస్టు 1954) భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయనాయకుడు, న్యాయవాది, రాజకీయ విశ్లేషకుడు, మాజీ [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు]]. ఈయన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి నియోజకవర్గం]] నుండి [[14వ లోక్‌సభ]], [[15వ లోక్‌సభ]]లకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to The 14th Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|year=2004|volume=I|pages=87}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=http://ceoandhra.nic.in/GE_2009/Statistical_Report_2009_1.pdf|title=General Elections to the House of People and Andhra Pradesh Legislative Assembly, 2009|publisher=Election Commission of India|year=2009|volume=II|pages=44}}</ref> ఈయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/sonia-meets-ap-cong-leaders-summons-kvp/514309/|title=Sonia meets AP Cong leaders, summons KVP|work=indianexpress.com}}</ref> == తొలి జీవితం == ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[రాజమండ్రి]]లో జన్మించారు. ఈయన తండ్రి ఉండవల్లి వెంకట సుబ్బారావు కలప వ్యాపారం చేసేవారు. 1944లో రాజమండ్రి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఈయన తల్లి ఉండవల్లి లక్ష్మి రాజమండ్రి శాఖ గిల్డ్ ఆఫ్ సర్వీస్, ఇండియన్ రెడ్ క్రాస్ సొసైటీ వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. ఈయన రాజమండ్రిలోని ప్రభుత్వ కళాశాల నుండి వాణిజ్య శాస్త్రంలో పట్టా (బి.కామ్) పొందారు. ఏలూరులోని సి.ఆర్.రెడ్డి న్యాయ కళాశాల నుండి న్యాయశాస్త్ర పట్టా (ఎల్.ఎల్.బి) పూర్తిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FJZ-mMG1S2c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/FJZ-mMG1S2c |archive-date=2021-12-13 |url-status=live|title=Congress Leader Undavalli Arun Kumar Open Heart With RK|date=6 January 2018|website=YouTube|publisher=ABN Telugu|access-date=19 February 2018}}</ref> == ప్రస్థానం == === జై ఆంధ్ర ఉద్యమం === అరుణ్ కుమార్ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు 1972 నాటి [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం]]లో పాల్గొన్నారు.<ref name=":2" /> ఈయన సమకాలీన రాజకీయ అంశాలపై 'ఈవారం జనవార్త' అనే వారపత్రికను నిర్వహించారు. === ఉపన్యాస కళ, అనువాదకుడిగా === అరుణ్ కుమార్ తన అనువాద నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ అధినేత్రి [[సోనియా గాంధీ]], ఆమె కుమారుడు [[రాహుల్ గాంధీ]] ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించినప్పుడు వారికీ అనువాదకుడిగా వ్యవహరించారు. === రాజకీయ ప్రస్థానం === ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ తన ఉపన్యాస నైపుణ్యంతో పేరుపొందారు. 1983లో నాటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ]] అధ్యక్షుడు [[వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] దృష్టిని ఆకర్షించారు. వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి ప్రోత్సాహంతో 2004, 2009లలో రాజమండ్రి నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> 2009 ఎన్నికల్లో ప్రముఖ చలనచిత్ర నటులు, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[మురళీ మోహన్]], [[ప్రజారాజ్యం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[కృష్ణంరాజు]]లపై విజయం సాధించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/05/19/stories/2009051953750400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810000207/http://www.hindu.com/2009/05/19/stories/2009051953750400.htm|url-status=dead|archive-date=2013-08-10|work=[[ది హిందూ]]|date=2009-05-19|title=How things swung in Vundavalli's favour}}</ref> ఈయన పార్లమెంటులో వివిధ పదవులను నిర్వహించారు: {| class="wikitable" |+ ! 5 ఆగస్టు 2004, 2006 | సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణ, అటవీ కమిటీ సభ్యుడు |- ! 7 ఆగస్టు 2004, 2006 | ప్రభుత్వ హామీల కమిటీ సభ్యుడు |- ! 6 ఆగస్టు 2009 | ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ (PAC) సభ్యుడు |- | '''31 ఆగస్టు 2009''' | '''పెట్రోలియం, సహజ వాయువు కమిటీ ఛైర్మన్''' |- | '''16 సెప్టెంబరు 2009''' | '''న్యాయశాఖ సంప్రదింపుల కమిటీ సభ్యుడు''' |- | '''19 అక్టోబరు 2009''' | '''సాధారణ వ్యవహారాల కమిటీ సభ్యుడు''' |- | '''1 మే 2010''' | '''ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ సభ్యుడు''' |} === రామోజీరావు, మార్గదర్శి గ్రూప్‌పై పిటిషన్ === మార్గదర్శి గ్రూప్ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఆర్థిక కార్యకలాపాలు సాగిస్తోందని ఆరోపిస్తూ అరుణ్ కుమార్, రామోజీరావుపై కోర్టులో కేసు దాఖలు చేశారు. === ఎన్నికల రాజకీయం నుండి వైదొలగడం === 2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన సమయంలో పార్లమెంటు పరిణామాలతో తీవ్ర అసంతృప్తికి గురయ్యారు. రాష్ట్ర భవిష్యత్తు గురించి కాంగ్రెస్ పార్టీ తన విజ్ఞప్తులను పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం, వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి మరణం తర్వాత ఏర్పడిన పరిస్థితుల కారణంగా ఈయన ప్రత్యక్ష ఎన్నికల రాజకీయం నుండి శాశ్వతంగా వైదొలగాలని నిర్ణయించుకున్నారు. === విభజన చట్టం అమలు కోసం డిమాండ్ === ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తర్వాత కేంద్రంలో బిజెపి, రాష్ట్రంలో టిడిపి ప్రభుత్వాలు అధికారంలోకి వచ్చాయి. పొత్తులో ఉన్న ఉభయ ప్రభుత్వాలు విభజన చట్టం 2014 హామీలు, పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణాన్ని పట్టించుకోవడం లేదని అరుణ్ కుమార్ లేఖలు రాశారు. పత్రికా విలేకరుల సమావేశాల ద్వారా బహిరంగ చర్చలకు డిమాండ్ చేశారు. == పుస్తకాలు == నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ భవిష్యత్తుపై కాంక్షతో ఈయన 'విభజన కథ' అనే పుస్తకాన్ని రచించారు. సరైన పరిహారం, రాజధాని నగరం లేకుండా రాష్ట్రాన్ని విభజించిన విధానాన్ని విమర్శిస్తూ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీల వైఖరిని ఇందులో నిలదీశారు. అరుణ్ కుమార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డికి అత్యంత ఆప్తుడిగా మెలిగారు. రాజశేఖర రెడ్డితో తనకున్న అనుబంధం, ఆయన ప్రజా నాయకుడిగా ఎదిగిన తీరును వివరిస్తూ 'వై.ఎస్.ఆర్ తో ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. ఈ పుస్తకాన్ని మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[కొణిజేటి రోశయ్య]] విడుదల చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఈయన జ్యోతిని వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి స్రవంతి అనే కుమార్తె ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == * {{Official website|http://vundavalli.org}} [[వర్గం:1954 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:15వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రాజకీయనాయకులు]] k1uu96v9okhfvp75xbl4djwfi6udnty 4920265 4920264 2026-08-04T15:29:40Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920265 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయనాయకుడు (జననం 1954)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ | honorific_suffix = | image = | alt = | caption = | constituency = [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] | office = [[లోక్‌సభ సభ్యుడు]] | term_start = 2004 | term_end = 2014 | predecessor = S. B. P. B. K. సత్యనారాయణ రావు | successor = [[మురళీ మోహన్]] | prior_term = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|08|04}} | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | height = | spouse = ఉండవల్లి జ్యోతి | partner = | relations = | children = ఉండవల్లి స్రవంతి (ఏకైక కుమార్తె) | mother = ఉండవల్లి లక్ష్మి | father = ఉండవల్లి వెంకట సుబ్బారావు | relatives = | education = బి.కామ్, ఎల్.ఎల్.బి | alma_mater = ప్రభుత్వ కళాశాల (రాజమండ్రి), సి.ఆర్.రెడ్డి న్యాయ కళాశాల (ఏలూరు) | occupation = రాజకీయనాయకుడు | known_for = ఉపన్యాస కళ, రాజకీయ విశ్లేషణ | salary = | net_worth = | cabinet = | committees = మాజీ సభ్యుడు, కాంగ్రెస్ కార్యవర్గ కమిటీ (CWC) | portfolio = | awards = | date = 22 మే | year = 2019 | source = }} '''ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్''' (జననం 4 ఆగస్టు 1954) భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయనాయకుడు, న్యాయవాది, రాజకీయ విశ్లేషకుడు, మాజీ [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు]]. ఈయన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి నియోజకవర్గం]] నుండి [[14వ లోక్‌సభ]], [[15వ లోక్‌సభ]]లకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to The 14th Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|year=2004|volume=I|pages=87}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=http://ceoandhra.nic.in/GE_2009/Statistical_Report_2009_1.pdf|title=General Elections to the House of People and Andhra Pradesh Legislative Assembly, 2009|publisher=Election Commission of India|year=2009|volume=II|pages=44}}</ref> ఈయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/sonia-meets-ap-cong-leaders-summons-kvp/514309/|title=Sonia meets AP Cong leaders, summons KVP|work=indianexpress.com}}</ref> == తొలి జీవితం == ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[రాజమండ్రి]]లో జన్మించారు. ఈయన తండ్రి ఉండవల్లి వెంకట సుబ్బారావు కలప వ్యాపారం చేసేవారు. 1944లో రాజమండ్రి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఈయన తల్లి ఉండవల్లి లక్ష్మి రాజమండ్రి శాఖ గిల్డ్ ఆఫ్ సర్వీస్, ఇండియన్ రెడ్ క్రాస్ సొసైటీ వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. ఈయన రాజమండ్రిలోని ప్రభుత్వ కళాశాల నుండి వాణిజ్య శాస్త్రంలో పట్టా (బి.కామ్) పొందారు. ఏలూరులోని సి.ఆర్.రెడ్డి న్యాయ కళాశాల నుండి న్యాయశాస్త్ర పట్టా (ఎల్.ఎల్.బి) పూర్తిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FJZ-mMG1S2c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/FJZ-mMG1S2c |archive-date=2021-12-13 |url-status=live|title=Congress Leader Undavalli Arun Kumar Open Heart With RK|date=6 January 2018|website=YouTube|publisher=ABN Telugu|access-date=19 February 2018}}</ref> == ప్రస్థానం == === జై ఆంధ్ర ఉద్యమం === అరుణ్ కుమార్ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు 1972 నాటి [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం]]లో పాల్గొన్నారు.<ref name=":2" /> ఈయన సమకాలీన రాజకీయ అంశాలపై 'ఈవారం జనవార్త' అనే వారపత్రికను నిర్వహించారు. === ఉపన్యాస కళ, అనువాదకుడిగా === అరుణ్ కుమార్ తన అనువాద నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ అధినేత్రి [[సోనియా గాంధీ]], ఆమె కుమారుడు [[రాహుల్ గాంధీ]] ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించినప్పుడు వారికీ అనువాదకుడిగా వ్యవహరించారు. === రాజకీయ ప్రస్థానం === ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ తన ఉపన్యాస నైపుణ్యంతో పేరుపొందారు. 1983లో నాటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ]] అధ్యక్షుడు [[వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] దృష్టిని ఆకర్షించారు. వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి ప్రోత్సాహంతో 2004, 2009లలో రాజమండ్రి నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> 2009 ఎన్నికల్లో ప్రముఖ చలనచిత్ర నటులు, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[మురళీ మోహన్]], [[ప్రజారాజ్యం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[కృష్ణంరాజు]]లపై విజయం సాధించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/05/19/stories/2009051953750400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810000207/http://www.hindu.com/2009/05/19/stories/2009051953750400.htm|url-status=dead|archive-date=2013-08-10|work=[[ది హిందూ]]|date=2009-05-19|title=How things swung in Vundavalli's favour}}</ref> ఈయన పార్లమెంటులో వివిధ పదవులను నిర్వహించారు: {| class="wikitable" |+ ! 5 ఆగస్టు 2004, 2006 | సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణ, అటవీ కమిటీ సభ్యుడు |- ! 7 ఆగస్టు 2004, 2006 | ప్రభుత్వ హామీల కమిటీ సభ్యుడు |- ! 6 ఆగస్టు 2009 | ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ (PAC) సభ్యుడు |- | '''31 ఆగస్టు 2009''' | '''పెట్రోలియం, సహజ వాయువు కమిటీ ఛైర్మన్''' |- | '''16 సెప్టెంబరు 2009''' | '''న్యాయశాఖ సంప్రదింపుల కమిటీ సభ్యుడు''' |- | '''19 అక్టోబరు 2009''' | '''సాధారణ వ్యవహారాల కమిటీ సభ్యుడు''' |- | '''1 మే 2010''' | '''ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ సభ్యుడు''' |} === రామోజీరావు, మార్గదర్శి గ్రూప్‌పై పిటిషన్ === మార్గదర్శి గ్రూప్ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఆర్థిక కార్యకలాపాలు సాగిస్తోందని ఆరోపిస్తూ అరుణ్ కుమార్, రామోజీరావుపై కోర్టులో కేసు దాఖలు చేశారు. === ఎన్నికల రాజకీయం నుండి వైదొలగడం === 2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన సమయంలో పార్లమెంటు పరిణామాలతో తీవ్ర అసంతృప్తికి గురయ్యారు. రాష్ట్ర భవిష్యత్తు గురించి కాంగ్రెస్ పార్టీ తన విజ్ఞప్తులను పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం, వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి మరణం తర్వాత ఏర్పడిన పరిస్థితుల కారణంగా ఈయన ప్రత్యక్ష ఎన్నికల రాజకీయం నుండి శాశ్వతంగా వైదొలగాలని నిర్ణయించుకున్నారు. === విభజన చట్టం అమలు కోసం డిమాండ్ === ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తర్వాత కేంద్రంలో బిజెపి, రాష్ట్రంలో టిడిపి ప్రభుత్వాలు అధికారంలోకి వచ్చాయి. పొత్తులో ఉన్న ఉభయ ప్రభుత్వాలు విభజన చట్టం 2014 హామీలు, పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణాన్ని పట్టించుకోవడం లేదని అరుణ్ కుమార్ లేఖలు రాశారు. పత్రికా విలేకరుల సమావేశాల ద్వారా బహిరంగ చర్చలకు డిమాండ్ చేశారు. == పుస్తకాలు == నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ భవిష్యత్తుపై కాంక్షతో ఈయన 'విభజన కథ' అనే పుస్తకాన్ని రచించారు. సరైన పరిహారం, రాజధాని నగరం లేకుండా రాష్ట్రాన్ని విభజించిన విధానాన్ని విమర్శిస్తూ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీల వైఖరిని ఇందులో నిలదీశారు. అరుణ్ కుమార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డికి అత్యంత ఆప్తుడిగా మెలిగారు. రాజశేఖర రెడ్డితో తనకున్న అనుబంధం, ఆయన ప్రజా నాయకుడిగా ఎదిగిన తీరును వివరిస్తూ 'వై.ఎస్.ఆర్ తో ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. ఈ పుస్తకాన్ని మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[కొణిజేటి రోశయ్య]] విడుదల చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఈయన జ్యోతిని వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి స్రవంతి అనే కుమార్తె ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == * {{Official website|http://vundavalli.org}} [[వర్గం:1954 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:15వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రాజకీయనాయకులు]] kvsj7enaw5zuer85mcret2ue5qwyigh 4920266 4920265 2026-08-04T15:31:01Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920266 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయనాయకుడు (జననం 1954)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ | honorific_suffix = | image = | alt = | caption = | constituency = [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] | office = [[లోక్‌సభ సభ్యుడు]] | term_start = 2004 | term_end = 2014 | predecessor = [[యస్.బి.పి.బి.కె. సత్యనారాయణ రావు]] | successor = [[మురళీ మోహన్]] | prior_term = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|08|04}} | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | height = | spouse = ఉండవల్లి జ్యోతి | partner = | relations = | children = ఉండవల్లి స్రవంతి (ఏకైక కుమార్తె) | mother = ఉండవల్లి లక్ష్మి | father = ఉండవల్లి వెంకట సుబ్బారావు | relatives = | education = బి.కామ్, ఎల్.ఎల్.బి | alma_mater = ప్రభుత్వ కళాశాల (రాజమండ్రి), సి.ఆర్.రెడ్డి న్యాయ కళాశాల (ఏలూరు) | occupation = రాజకీయనాయకుడు | known_for = ఉపన్యాస కళ, రాజకీయ విశ్లేషణ | salary = | net_worth = | cabinet = | committees = మాజీ సభ్యుడు, కాంగ్రెస్ కార్యవర్గ కమిటీ (CWC) | portfolio = | awards = | date = 22 మే | year = 2019 | source = }} '''ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్''' (జననం 4 ఆగస్టు 1954) భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయనాయకుడు, న్యాయవాది, రాజకీయ విశ్లేషకుడు, మాజీ [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు]]. ఈయన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి నియోజకవర్గం]] నుండి [[14వ లోక్‌సభ]], [[15వ లోక్‌సభ]]లకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to The 14th Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|year=2004|volume=I|pages=87}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=http://ceoandhra.nic.in/GE_2009/Statistical_Report_2009_1.pdf|title=General Elections to the House of People and Andhra Pradesh Legislative Assembly, 2009|publisher=Election Commission of India|year=2009|volume=II|pages=44}}</ref> ఈయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/sonia-meets-ap-cong-leaders-summons-kvp/514309/|title=Sonia meets AP Cong leaders, summons KVP|work=indianexpress.com}}</ref> == తొలి జీవితం == ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[రాజమండ్రి]]లో జన్మించారు. ఈయన తండ్రి ఉండవల్లి వెంకట సుబ్బారావు కలప వ్యాపారం చేసేవారు. 1944లో రాజమండ్రి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఈయన తల్లి ఉండవల్లి లక్ష్మి రాజమండ్రి శాఖ గిల్డ్ ఆఫ్ సర్వీస్, ఇండియన్ రెడ్ క్రాస్ సొసైటీ వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. ఈయన రాజమండ్రిలోని ప్రభుత్వ కళాశాల నుండి వాణిజ్య శాస్త్రంలో పట్టా (బి.కామ్) పొందారు. ఏలూరులోని సి.ఆర్.రెడ్డి న్యాయ కళాశాల నుండి న్యాయశాస్త్ర పట్టా (ఎల్.ఎల్.బి) పూర్తిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FJZ-mMG1S2c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/FJZ-mMG1S2c |archive-date=2021-12-13 |url-status=live|title=Congress Leader Undavalli Arun Kumar Open Heart With RK|date=6 January 2018|website=YouTube|publisher=ABN Telugu|access-date=19 February 2018}}</ref> == ప్రస్థానం == === జై ఆంధ్ర ఉద్యమం === అరుణ్ కుమార్ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు 1972 నాటి [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం]]లో పాల్గొన్నారు.<ref name=":2" /> ఈయన సమకాలీన రాజకీయ అంశాలపై 'ఈవారం జనవార్త' అనే వారపత్రికను నిర్వహించారు. === ఉపన్యాస కళ, అనువాదకుడిగా === అరుణ్ కుమార్ తన అనువాద నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ అధినేత్రి [[సోనియా గాంధీ]], ఆమె కుమారుడు [[రాహుల్ గాంధీ]] ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించినప్పుడు వారికీ అనువాదకుడిగా వ్యవహరించారు. === రాజకీయ ప్రస్థానం === ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్ తన ఉపన్యాస నైపుణ్యంతో పేరుపొందారు. 1983లో నాటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ]] అధ్యక్షుడు [[వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] దృష్టిని ఆకర్షించారు. వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి ప్రోత్సాహంతో 2004, 2009లలో రాజమండ్రి నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> 2009 ఎన్నికల్లో ప్రముఖ చలనచిత్ర నటులు, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[మురళీ మోహన్]], [[ప్రజారాజ్యం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[కృష్ణంరాజు]]లపై విజయం సాధించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/05/19/stories/2009051953750400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810000207/http://www.hindu.com/2009/05/19/stories/2009051953750400.htm|url-status=dead|archive-date=2013-08-10|work=[[ది హిందూ]]|date=2009-05-19|title=How things swung in Vundavalli's favour}}</ref> ఈయన పార్లమెంటులో వివిధ పదవులను నిర్వహించారు: {| class="wikitable" |+ ! 5 ఆగస్టు 2004, 2006 | సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణ, అటవీ కమిటీ సభ్యుడు |- ! 7 ఆగస్టు 2004, 2006 | ప్రభుత్వ హామీల కమిటీ సభ్యుడు |- ! 6 ఆగస్టు 2009 | ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ (PAC) సభ్యుడు |- | '''31 ఆగస్టు 2009''' | '''పెట్రోలియం, సహజ వాయువు కమిటీ ఛైర్మన్''' |- | '''16 సెప్టెంబరు 2009''' | '''న్యాయశాఖ సంప్రదింపుల కమిటీ సభ్యుడు''' |- | '''19 అక్టోబరు 2009''' | '''సాధారణ వ్యవహారాల కమిటీ సభ్యుడు''' |- | '''1 మే 2010''' | '''ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ సభ్యుడు''' |} === రామోజీరావు, మార్గదర్శి గ్రూప్‌పై పిటిషన్ === మార్గదర్శి గ్రూప్ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఆర్థిక కార్యకలాపాలు సాగిస్తోందని ఆరోపిస్తూ అరుణ్ కుమార్, రామోజీరావుపై కోర్టులో కేసు దాఖలు చేశారు. === ఎన్నికల రాజకీయం నుండి వైదొలగడం === 2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన సమయంలో పార్లమెంటు పరిణామాలతో తీవ్ర అసంతృప్తికి గురయ్యారు. రాష్ట్ర భవిష్యత్తు గురించి కాంగ్రెస్ పార్టీ తన విజ్ఞప్తులను పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం, వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి మరణం తర్వాత ఏర్పడిన పరిస్థితుల కారణంగా ఈయన ప్రత్యక్ష ఎన్నికల రాజకీయం నుండి శాశ్వతంగా వైదొలగాలని నిర్ణయించుకున్నారు. === విభజన చట్టం అమలు కోసం డిమాండ్ === ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తర్వాత కేంద్రంలో బిజెపి, రాష్ట్రంలో టిడిపి ప్రభుత్వాలు అధికారంలోకి వచ్చాయి. పొత్తులో ఉన్న ఉభయ ప్రభుత్వాలు విభజన చట్టం 2014 హామీలు, పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణాన్ని పట్టించుకోవడం లేదని అరుణ్ కుమార్ లేఖలు రాశారు. పత్రికా విలేకరుల సమావేశాల ద్వారా బహిరంగ చర్చలకు డిమాండ్ చేశారు. == పుస్తకాలు == నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ భవిష్యత్తుపై కాంక్షతో ఈయన 'విభజన కథ' అనే పుస్తకాన్ని రచించారు. సరైన పరిహారం, రాజధాని నగరం లేకుండా రాష్ట్రాన్ని విభజించిన విధానాన్ని విమర్శిస్తూ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీల వైఖరిని ఇందులో నిలదీశారు. అరుణ్ కుమార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డికి అత్యంత ఆప్తుడిగా మెలిగారు. రాజశేఖర రెడ్డితో తనకున్న అనుబంధం, ఆయన ప్రజా నాయకుడిగా ఎదిగిన తీరును వివరిస్తూ 'వై.ఎస్.ఆర్ తో ఉండవల్లి అరుణ్ కుమార్' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. ఈ పుస్తకాన్ని మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[కొణిజేటి రోశయ్య]] విడుదల చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఈయన జ్యోతిని వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి స్రవంతి అనే కుమార్తె ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == * {{Official website|http://vundavalli.org}} [[వర్గం:1954 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:15వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రాజకీయనాయకులు]] leir4qb4zovx3fp73w6jr7ul0e13bnz 4 88363 4920179 4907161 2026-08-04T12:24:47Z K.Venkataramana 27319 /* 2026 జాబితా */ 4920179 wikitext text/x-wiki {{మొదటిపేజీ నిర్వహణస్థితి}} వికీపీడియాలో ఉన్న మంచి మంచి వ్యాసాలను ఏరి వాటిని అందరికీ ప్రదర్శించటమే [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] లక్ష్యం. ==ఈ వారపు వ్యాసం== <table border="1" width="100%" id="hariini" cellspacing="0" cellpadding="2"> <tr> <td width="100%"> <h2>{{#time:Y}} {{#time:W}}వ వారం</h2> {{వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/{{#time:Y}} {{#time:W}}వ వారం}}<br><br> <div align="right" class="noprint">[http://te.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=వికీపీడియా:ఈ_వారపు_వ్యాసం/{{#time:Y}}_{{#time:W}}వ_వారం మార్చు]</div> </td> </tr> </table> ==ప్రతిపాదించడం== క్రింద ఇవ్వబడిన సూచనలు గమనించి, మీరు ప్రతిపాదించ దలచుకొన్న వ్యాస చర్చాపేజీలో {{tl|ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} అన్న మూసను ఉంచండి. {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన సూచనలు}} ==వ్యాసం వార నిర్ణయం== పండగలు, చారిత్రాత్మక రోజులు, ప్రస్తుత ఘటనలకు సంబంధించిన విషయాలను బట్టి వారం వ్యాసాన్ని నిర్ణయించండి. [[/2026 ISO కేలండర్ వారం సంఖ్య]] ను చూడండి. వారం వ్యాసం ప్రపంచ ప్రామాణిక కాలం (UTC/GMT) ప్రకారం మారుతుందని (అంటే భారతదేశంలో సోమవారం ఉదయం 05:30 గంటలకు) గమనించండి. వారం వ్యాసం పేరు, వారంతో ప్రత్యేక సంబంధము వివరాలు ఉన్నప్పుడు రాయండి. ఎంపికకు [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]] వర్గాన్ని చూడండి. యాంత్రిక అనువాద వ్యాసాలుగా గుర్తించినవాటి నాణ్యత పెంపొందించటంలో (ఎరుపు లింకులు తొలగించటం, స్థానికత దగ్గరైన వివరాలు చేర్చటం లాంటివి) ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాలని గమనించండి. నిశ్చయమైన వ్యాసం చర్చా పేజీలో '''<nowiki>{{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}}</nowiki>''' ను చెరిపేసి '''<nowiki>{{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=????|వారం=??}}</nowiki>''' అన్న మూసను ఉంచండి. ==వ్యాస పరిచయ రూపం సృష్టించడం== "ఈ వారం వ్యాసం" పరిచయ రూపంలో దీనిలో స్వేచ్ఛానకలుహక్కుల బొమ్మలు మాత్రమే వాడాలి. === 2026 జాబితా === 2026 సంవత్సరానికి గాను వీలయినంతవరకు ఈ జాబితా ప్రకారం "ఈ వారం వ్యాసం" పరిచయ రూపాన్ని (వ్యాస ప్రవేశికలో మొదటి కొన్ని పేరాలు)(కనీసం వారం రోజుల ముందుగా) తయారు చేయాలి. క్రింద నున్న పట్టికలో సంబంధిత వారం అంకెను నొక్కితే "ఈ వారం వ్యాసం - ఫలాని వారం" అనే ఖాళీ పేజీ {{tl|ఈ వారపు వ్యాసం/preload}} కోడ్ తో తెరుచుకొంటుంది. ఎంపిక చేసిన వ్యాసం పేరు, వ్యాసం బొమ్మ పేరు, వ్యాసం పరిచయంనుండి కొంతభాగం ఆ పేజీలో చేర్చాలి. ఆ వ్యాసపు పేరుని క్రింది పట్టికలో లింకుగా పేర్కొనాలి. ఈ వ్యాసాలు ప్రదర్శనకు ముందు కొంత మెరుగు పరచవలసిన అవుసరం ఉందని గమనించగలరు. పరిచయం, అక్షర దోషాలు, అంతర్వికీ లింకులు, కాపీ హక్కులు, తటస్థత వంటి విషయాలను తప్పక పరిశీలించండి. {{col-begin}} {{col-3}} *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 01వ వారం|01|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[కొల్హాపూర్ మహాలక్ష్మీ ఆలయం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 02వ వారం|02|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భోగి]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 03వ వారం|03|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[గోదావరి జిల్లాల్లో సంక్రాంతి ఉత్సవాలు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 04వ వారం|04|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 05వ వారం|05|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఎక్రీషన్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 06వ వారం|06|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[శంకరాభరణం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 07వ వారం|07|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అబ్రహం లింకన్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 08వ వారం|08|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[కె.విశ్వనాథ్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 09వ వారం|09|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 10వ వారం|10|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఐర్లాండ్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 11వ వారం|11|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[దుశర్ల సత్యనారాయణ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 12వ వారం|12|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[పురాతన ఈజిప్టు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 13వ వారం|13|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అరుణాచలేశ్వర ఆలయం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 14వ వారం|14|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఆహార పటిష్టత]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 15వ వారం|15|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 16వ వారం|16|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 17వ వారం|17|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భారతీయ అంతరిక్ష స్థావరం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 18వ వారం|18|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[వేమూరి శారదాంబ]]''' {{col-3}} *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 19వ వారం|19|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[బాదామి శివాలయం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 20వ వారం|20|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అనువర్తిత గణితం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 21వ వారం|21|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 22వ వారం|22|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[టాటా మోటార్స్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 23వ వారం|23|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఆగ్రా కోట]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 24వ వారం|24|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[గిరీష్ కర్నాడ్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 25వ వారం|25|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఖద్దరు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 26వ వారం|26|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భౌతిక శాస్త్రం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 27వ వారం|27|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర - పూర్వ యుగం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 28వ వారం|28|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఫీనిక్స్ నగరం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 29వ వారం|29|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[తెలుగు పత్రికలు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 30వ వారం|30|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 31వ వారం|31|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భక్తి ఉద్యమం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 32వ వారం|32|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[వేలిముద్ర]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 33వ వారం|33|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[మనీ (సినిమా)|మనీ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 34వ వారం|34|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[జాజికాయ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 35వ వారం|35|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 36వ వారం|36|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[పవన్ కళ్యాణ్]]''' {{col-3}} *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 37వ వారం|37|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 38వ వారం|38|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 39వ వారం|39|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 40వ వారం|40|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[కోనేరు హంపి]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 41వ వారం|41|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 42వ వారం|42|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 43వ వారం|43|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 44వ వారం|44|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 45వ వారం|45|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 46వ వారం|46|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 47వ వారం|47|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 48వ వారం|48|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 49వ వారం|49|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 50వ వారం|50|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 51వ వారం|51|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 52వ వారం|52|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 53వ వారం|53|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' {{col-3}} {{col-end}} ==ఇవి కూడా చూడండి== ===సంవత్సరం వారీగా సాధారణ జాబితా, కంప్యూటర్ ద్వారా విశ్లేషణకు ఉపయోగం=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు - సాధారణ జాబితా]] (వారం, వ్యాస పేరు ) (మానవీయంగా ఈ పేజీలో పట్టికని సంవత్సరాంత తరువాత నకలు చేసి సరిచేయాలి) ===వ్యాసాల చర్చాపేజీల వర్గాలు=== ===ప్రదర్శిత సంవత్సరం వారీగా=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాల చర్చలు - సంవత్సరం వారీగా]] (ఈవావ్యా మూస ద్వారా చేరుతాయి) ===ప్రదర్శిత వారం వారీగా=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాల చర్చలు - వారం వారీగా]] (ఈవావ్యా మూస ద్వారా చేరుతాయి) ===వ్యాస పరిచయపేజీలు=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాల పరిచయాల ప్రదర్శన‎]] (ప్రదర్శన పేజీ మానవీయంగా చేయాలి, వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (YYYY) అనే పేజీ చేసి ఈ వారం వ్యాసాల పరిచయాల ప్రదర్శన అనే వర్గంలో చేర్చాలి) ===వ్యాస పరిగణనలు=== * [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]](ఈవావ్యా మూస ద్వారా చేరుతాయి) ==ఇతరాలు== {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు బొమ్మల జాబితా]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం జాబితా - 2007 నుండి]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2007)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2008)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2009)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2010)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2011)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2012)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2013)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2014)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2015)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2016)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2017)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2018)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2019)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2020)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2021)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2022)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2023)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2024)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2025)]] {{div col end}} [[వర్గం:ఈ వారం శీర్షికలు]] flcr7ck1l1czh9aqgsd54rcmqnvokt5 0 90870 4920682 2909862 2026-08-05T11:31:26Z ~2026-42985-05 152644 స్మాల్ edit 4920682 wikitext text/x-wiki [[Image:Leavessnipedale.jpg|thumb|Chlorophyll gives leaves their green colour]] [[Image:Clorofila 3.jpg|thumb|Chlorophyll is found in high concentrations in [[chloroplast]]s of plant cells.]] [[Image:AYool SEAWIFS annual.png|thumb|SeaWIFS-derived average sea surface [[chlorophyll]] for the period 1998 to 2006.]] '''పత్రహరితము''' (Chlorophyll లేదా ''క్లోరోఫిల్'') ఆకుపచ్చని వర్ణ ద్రవ్యం. ఇది [[మొక్కలు]], కొన్ని [[శైవలాలు]], [[సయనో బాక్టీరియా]] నందు లభించును . మిగిలిన భాగాల కన్నా మొక్కల [[ఆకు]]లలో ఎక్కువగా ఉండుట వలన ఆకులు ఆకుపచ్చని రంగులో ఉంటాయి. [[కిరణజన్య సంయోగక్రియ]] లో [[కాంతి]]ని గ్రహించడంలొ దీనిది కీలకపాత్ర. The different structures of chlorophyll are summarized below: {| class="wikitable" | ! పత్రహరితము ''a'' ! పత్రహరితము ''b'' ! పత్రహరితము ''c1'' ! పత్రహరితము ''c2'' ! పత్రహరితము ''d'' |- | Molecular formula | C₅₅H₇₂O₅N₄Mg | C₅₅H₇₀O₆N₄Mg | C₃₅H₃₀O₅N₄Mg | C₃₅H₂₈O₅N₄Mg | C₅₄H₇₀O₆N₄Mg |- | C3 group | -CH=CH₂ | -CH=CH₂ | -CH=CH₂ | -CH=CH₂ | -CHO |- | C7 group | -CH₃ | -CHO | -CH₃ | -CH₃ | -CH₃ |- | C8 group | -CH₂CH₃ | -CH₂CH₃ | -CH₂CH₃ | -CH=CH₂ | -CH₂CH₃ |- | C17 group | -CH₂CH₂COO-Phytyl | -CH₂CH₂COO-Phytyl | -CH=CHCOOH | -CH=CHCOOH | -CH₂CH₂COO-Phytyl |- | C17-C18 bond | Single | Single | Double | Double | Single |- | Occurrence | విశ్వవ్యాప్తం | చాలా మొక్కలు | కొన్ని శైవలాలు | కొన్ని శైవలాలు | సయనో బాక్టీరియా |} {| | [[Image:chlorophyll a.svg|thumb|Structure of chlorophyll ''a'']] | [[Image:chlorophyll b.svg|thumb|Structure of chlorophyll ''b'']] | [[Image:chlorophyll d.svg|thumb|Structure of chlorophyll ''d'']] |- | [[Image:chlorophyll c1.svg|thumb|Structure of chlorophyll ''c1'']] | [[Image:chlorophyll c2.svg|thumb|Structure of chlorophyll ''c2'']] |} [[వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము]] [[వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] {{వృక్ష శాస్త్రము}} c757x0edpyo28mksxryb9g5codg58o1 4 90932 4920358 4920170 2026-08-04T18:57:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య */ 4920358 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా == ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే - ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 22 మే 2026 (UTC) :అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC) ::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC) == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:12, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC) কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC) == మూలాల అనువాదం == వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు "సైట్ బుక్" అని, "సైట్ పుస్తకం" అని, "ఉల్లేఖన పుస్తకం", "ఉదయించిన పుస్తకం", "ఉదహరించిన పుస్తకం" ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో "రచయిత-లింక్", "యాక్సెస్-డేట్", "తేదీ", "సంవత్సరం" - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి. [[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు. {{hlist| * [[బిల్ క్లింటన్]] * [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] * [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] * [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] * [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] * [[హెర్డు ఐలాండ్&మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]] * [[నార్ఫోక్ దీవులు]] * [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]] * [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] * [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]] * [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]] * [[న్యూ గినియా]] * [[జేమ్స్ మన్రో]] * [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] * [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]] * [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]] * [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]] * [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]] }} "రోమన్ సామ్రాజ్యం" పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు. === ఎందుకు ఇలా జరిగింది? === ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి) === ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? === దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -"మరియు" లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) === ఇపుడేం చెయ్యాలి === సవరించాలి. "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. ;వినతి :వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి. ;గమనిక :ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:14, 27 మే 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? == వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:01, 30 మే 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC) == 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది == 4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు == ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి == * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. **'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. ::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */}} * లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) == కర్సరు మాయమౌతోంది! == వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC) :మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC) == దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. == తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే "{{int:Tog-showhiddencats}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC) == "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక విశేషం == మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, "{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC) :అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు == వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతిపాదన బావుంది . తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC) == తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు == కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. * [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) * [[జన్మ సిద్దాంతం]] * [[గ్రహస్థితి]] * [[గోచారము]] * [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] లో ఉంది) * [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[రాశులు-అధిపతులు]] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC) :::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&oldid=30721311 --> == if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] == dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == why wiktionary template is landing on en.wiktionary == when i add <nowiki>{{Wiktionary}}</nowiki>, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC) == ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ == ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC) :thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC) == if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] == only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC) == ఎడిటతాన్ -4 == యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు. 1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు. విజేతలకు అభినందనలు. పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC) == పుట్టినరోజు పండగ == తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC) :అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC) :: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC) :నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC) :ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... :మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC) :: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC) :::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC) == ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన == 2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC) :పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC) ::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC) :::లేదండి. ప్రతిపాదన పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి? ::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను. ::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC) ::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] [జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC) ::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC) == [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] == both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC) == [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] == both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC) == suggest equivalents == * Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?) * municipal corporation=? * స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=? * నగరపంచాయితీ=? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC) == తెవికీలో తేదీ ఆకృతి == మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC) == అభినందనలు == వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు! :మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను! :నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC) : @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) <br> @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC) :'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&target=Vjsuseela&dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC) ::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], ::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions. ::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. ::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. ::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution? ::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. ::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as "andhra" Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు. ::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]<nowiki/>లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] == both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC) ::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC) :::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC) ==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]== ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన "సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం" మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC) :మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC) ::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC) :::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం, :::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది. :::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''<nowiki/>'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు. :::ధన్యవాదాలు, :::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC) :: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC) :: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి == {{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది. పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది: * ఈడ్పుగంటి 2007 ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే - ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ "ఈడ్పుగంటి 2007" ని నొక్కినపుడు కింద, "వనరులు" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి. '''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''': పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, "మంచి" వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య == [[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు "సెప్టెంబరు" మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది "సెప్టెంబర్" అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ-2027== ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం. ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు. మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) kh4hg5bkwz2xz1cbb3h9ouvd8ulznog 4920427 4920358 2026-08-05T02:45:55Z Chaduvari 97 /* తెవికీ పండగ-2027 */ సమాధానం 4920427 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా == ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే - ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 22 మే 2026 (UTC) :అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC) ::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC) == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:12, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC) কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC) == మూలాల అనువాదం == వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు "సైట్ బుక్" అని, "సైట్ పుస్తకం" అని, "ఉల్లేఖన పుస్తకం", "ఉదయించిన పుస్తకం", "ఉదహరించిన పుస్తకం" ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో "రచయిత-లింక్", "యాక్సెస్-డేట్", "తేదీ", "సంవత్సరం" - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి. [[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు. {{hlist| * [[బిల్ క్లింటన్]] * [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] * [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] * [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] * [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] * [[హెర్డు ఐలాండ్&మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]] * [[నార్ఫోక్ దీవులు]] * [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]] * [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] * [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]] * [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]] * [[న్యూ గినియా]] * [[జేమ్స్ మన్రో]] * [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] * [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]] * [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]] * [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]] * [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]] }} "రోమన్ సామ్రాజ్యం" పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు. === ఎందుకు ఇలా జరిగింది? === ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి) === ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? === దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -"మరియు" లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) === ఇపుడేం చెయ్యాలి === సవరించాలి. "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. ;వినతి :వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి. ;గమనిక :ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:14, 27 మే 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? == వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:01, 30 మే 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC) == 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది == 4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు == ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి == * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. **'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. ::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */}} * లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) == కర్సరు మాయమౌతోంది! == వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC) :మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC) == దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. == తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే "{{int:Tog-showhiddencats}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC) == "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక విశేషం == మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, "{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC) :అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు == వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతిపాదన బావుంది . తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC) == తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు == కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. * [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) * [[జన్మ సిద్దాంతం]] * [[గ్రహస్థితి]] * [[గోచారము]] * [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] లో ఉంది) * [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[రాశులు-అధిపతులు]] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC) :::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&oldid=30721311 --> == if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] == dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == why wiktionary template is landing on en.wiktionary == when i add <nowiki>{{Wiktionary}}</nowiki>, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC) == ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ == ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC) :thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC) == if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] == only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC) == ఎడిటతాన్ -4 == యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు. 1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు. విజేతలకు అభినందనలు. పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC) == పుట్టినరోజు పండగ == తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC) :అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC) :: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC) :నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC) :ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... :మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC) :: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC) :::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC) == ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన == 2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC) :పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC) ::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC) :::లేదండి. ప్రతిపాదన పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి? ::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను. ::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC) ::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] [జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC) ::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC) == [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] == both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC) == [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] == both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC) == suggest equivalents == * Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?) * municipal corporation=? * స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=? * నగరపంచాయితీ=? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC) == తెవికీలో తేదీ ఆకృతి == మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC) == అభినందనలు == వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు! :మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను! :నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC) : @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) <br> @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC) :'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&target=Vjsuseela&dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC) ::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], ::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions. ::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. ::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. ::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution? ::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. ::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as "andhra" Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు. ::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]<nowiki/>లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] == both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC) ::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC) :::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC) ==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]== ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన "సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం" మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC) :మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC) ::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC) :::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం, :::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది. :::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''<nowiki/>'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు. :::ధన్యవాదాలు, :::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC) :: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC) :: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి == {{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది. పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది: * ఈడ్పుగంటి 2007 ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే - ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ "ఈడ్పుగంటి 2007" ని నొక్కినపుడు కింద, "వనరులు" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి. '''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''': పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, "మంచి" వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య == [[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు "సెప్టెంబరు" మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది "సెప్టెంబర్" అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ-2027== ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం. ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు. మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) :"మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?" - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) mv6v9d9z8shjvsgs7hx8j4r8betrgx1 4920472 4920427 2026-08-05T04:12:54Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తెవికీ పండగ-2027 */ సమాధానం 4920472 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా == ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే - ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 22 మే 2026 (UTC) :అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC) ::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC) == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:12, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC) কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC) == మూలాల అనువాదం == వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు "సైట్ బుక్" అని, "సైట్ పుస్తకం" అని, "ఉల్లేఖన పుస్తకం", "ఉదయించిన పుస్తకం", "ఉదహరించిన పుస్తకం" ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో "రచయిత-లింక్", "యాక్సెస్-డేట్", "తేదీ", "సంవత్సరం" - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి. [[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు. {{hlist| * [[బిల్ క్లింటన్]] * [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] * [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] * [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] * [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] * [[హెర్డు ఐలాండ్&మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]] * [[నార్ఫోక్ దీవులు]] * [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]] * [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] * [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]] * [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]] * [[న్యూ గినియా]] * [[జేమ్స్ మన్రో]] * [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] * [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]] * [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]] * [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]] * [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]] }} "రోమన్ సామ్రాజ్యం" పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు. === ఎందుకు ఇలా జరిగింది? === ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి) === ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? === దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -"మరియు" లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) === ఇపుడేం చెయ్యాలి === సవరించాలి. "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. ;వినతి :వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి. ;గమనిక :ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:14, 27 మే 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? == వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:01, 30 మే 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC) == 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది == 4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు == ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి == * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. **'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. ::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */}} * లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) == కర్సరు మాయమౌతోంది! == వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC) :మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC) == దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. == తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే "{{int:Tog-showhiddencats}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC) == "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక విశేషం == మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, "{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC) :అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు == వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతిపాదన బావుంది . తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC) == తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు == కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. * [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) * [[జన్మ సిద్దాంతం]] * [[గ్రహస్థితి]] * [[గోచారము]] * [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] లో ఉంది) * [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[రాశులు-అధిపతులు]] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC) :::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&oldid=30721311 --> == if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] == dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == why wiktionary template is landing on en.wiktionary == when i add <nowiki>{{Wiktionary}}</nowiki>, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC) == ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ == ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC) :thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC) == if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] == only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC) == ఎడిటతాన్ -4 == యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు. 1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు. విజేతలకు అభినందనలు. పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC) == పుట్టినరోజు పండగ == తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC) :అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC) :: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC) :నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC) :ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... :మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC) :: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC) :::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC) == ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన == 2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC) :పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC) ::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC) :::లేదండి. ప్రతిపాదన పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి? ::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను. ::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC) ::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] [జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC) ::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC) == [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] == both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC) == [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] == both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC) == suggest equivalents == * Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?) * municipal corporation=? * స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=? * నగరపంచాయితీ=? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC) == తెవికీలో తేదీ ఆకృతి == మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC) == అభినందనలు == వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు! :మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను! :నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC) : @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) <br> @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC) :'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&target=Vjsuseela&dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC) ::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], ::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions. ::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. ::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. ::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution? ::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. ::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as "andhra" Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు. ::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]<nowiki/>లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] == both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC) ::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC) :::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC) ==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]== ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన "సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం" మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC) :మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC) ::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC) :::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం, :::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది. :::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''<nowiki/>'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు. :::ధన్యవాదాలు, :::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC) :: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC) :: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి == {{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది. పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది: * ఈడ్పుగంటి 2007 ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే - ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ "ఈడ్పుగంటి 2007" ని నొక్కినపుడు కింద, "వనరులు" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి. '''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''': పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, "మంచి" వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య == [[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు "సెప్టెంబరు" మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది "సెప్టెంబర్" అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ-2027== ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం. ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు. మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) :"మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?" - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::సరి చేశాము.. ధన్యవాదులు చదువరి గారు.. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:12, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) r9ojwvod7hrgun4h2lcdrknovbn28us 0 91113 4920231 3788016 2026-08-04T14:03:21Z రవిచంద్ర 3079 కాపీ ఎడిటింగ్ 4920231 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హరనాథ్ | image = Haranath (actor).JPG | imagesize = 200px | caption = హరనాథ్ | birthname = బుద్ధరాజు అప్పల వెంకట రామ హరనాథ్ రాజు | birth_date = {{Birth date|1936|09|02|df=yes}} | birth_place = [[రాపర్తి]] , [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], India | death_date = {{Death date and age|1989|11|01|1936|09|02|df=yes}} | notable role = | occupation = నటుడు | years_active = 1959 - 84 | children = 2, 1 కుమారుడు : శ్రీనివాస రాజు, 1 కుమార్తె : పద్మజ | relatives = [[జి.వి.జి.రాజు]] (అల్లుడు)| }} '''హరనాథ్''' ([[సెప్టెంబర్ 2]], [[1936]] - [[నవంబర్ 1]], [[1989]]) తెలుగు సినిమా కథానాయకుడు. == జననం == ఈయన [[1936]]లో [[సెప్టెంబర్ 2]] న తూర్పుగోదావరి [[పిఠాపురం]] మండలం [[రాపర్తి]] గ్రామంలో బుద్దరాజు వరహాలరాజు దంపతులకు జన్మించాడు. ఈయనకు 1 కుమారుడు : శ్రీనివాస రాజు, 1 కుమార్తె : పద్మజ ఉన్నారు. తండ్రి అయిన బుద్ధరాజు వరహాలరాజు [[శ్రీ ఆంధ్ర క్షత్రియ వంశ రత్నాకరము]] అనే గ్రంథ రచయిత. కాకినాడ పిఠాపురం రాజా (పి.ఆర్.) కళాశాల లో చదువుకునే రోజుల్లో హరనాథ్ [[ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ (నాటకం)|ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్]] <ref> ఉత్తమ నాటకం ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్, (నాటకం-అమరావతీయం), డా. [[కందిమళ్ళ సాంబశివరావు]], ఆంధ్రజ్యోతి, గుంటూరు ఎడిషన్, 7 ఆగస్టు 2017, పుట.14</ref> వంటి అనేక నాటకాల్లో నటించి బహుమతులు అందుకున్నాడు. 60 వ దశకంలో హరనాథ రాజు తెలుగు సినిమాల్లో రొమాంటిక్ ఐకాన్ గా పేరొందాడు. ఈయన తొలి సినిమా అయిన [[మా ఇంటి మహాలక్ష్మి (1959 సినిమా)|మా ఇంటి మహాలక్ష్మి]] 1959 లో [[హైదరాబాద్]] సారథీ స్టూడియోస్ లో చిత్రీకరించారు. మా ఇంటి మహాలక్ష్మి సినిమాతో ఎన్టీయార్, ఏఎన్నార్ తరువాత తెలుగులో హరనాథ్ ప్రముఖ హీరో అని అనిపించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.cinegoer.com/titbitsarchives/janmar2006.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2009-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303230229/http://www.cinegoer.com/titbitsarchives/janmar2006.htm |archive-date=2008-03-03 |url-status=dead }}</ref> [[నందమూరి తారక రామారావు]] నిర్మించిన [[సీతారామకళ్యాణం]] అనే సినిమాలో శ్రీరాముడుగా నటించాడు. 1967 లో నిర్మించిన భీష్మలో శ్రీకృష్ణుడుగా నటించాడు. సుమారు 117 తెలుగు సినిమాలు, 12 తమిళం, 1 హిందీ, 1 కన్నడం సినిమాల్లో నటించాడు. చివరి దశలో మద్యపానానికి అలవాటు పడడంతో కేవలం అతిథి పాత్రలలో నటించే అవకాశాలే వచ్చాయి. హరనాథ్ చివరి సినిమా [[చిరంజీవి]] నటించిన, [[నాగు]] సినిమా. నాగు సినిమా లో ఆయన తండ్రి పాత్ర పోషించాడు. == మరణం == ఈయన [[1989]], [[నవంబర్ 1]] న మరణించాడు. == నటించిన సినిమాలు == {{colbegin}} * [[నాగు]] (1984) * [[కలవారి సంసారం]] (1982) * [[గడసరి అత్త సొగసరి కోడలు]] (1981) * [[బాల భారతం]] (1972) * [[భలే పాప]] (1971) * [[కథానాయిక మొల్ల]] (1970) * [[శ్రీదేవి (సినిమా)|శ్రీదేవి]] (1970) * [[తల్లిదండ్రులు (1970 సినిమా)]] (1970) * [[చిట్టి చెల్లెలు]] (1970) * [[ప్రేమకానుక]] (1969) * [[చల్లని నీడ]] (1968) * [[నడమంత్రపు సిరి]] (1968) * [[బంగారు సంకెళ్ళు]] (1968) * [[పెళ్ళిరోజు]] (1968) * [[భక్త ప్రహ్లాద]] (1967) * [[చదరంగం]] (1967) * [[శ్రీ శ్రీ శ్రీ మర్యాద రామన్న]] (1967) * [[లేత మనసులు (1966 సినిమా)|లేత మనసులు]] (1966) * [[శ్రీకృష్ణ పాండవీయం]] (1966) * [[చంద్రహాస (1965 సినిమా)|చంద్రహాస]] (1965) * [[సర్వర్ సుందరం]] (1964) * [[అమరశిల్పి జక్కన్న]] (1964) * [[మురళీకృష్ణ]] (1964) * [[పెంపుడు కూతురు]] (1963) * [[గుండమ్మ కథ]] (1962) * [[భీష్మ]] (1962) * [[కలసివుంటే కలదుసుఖం]] * [[ఋష్యశృంగ]] (1961) * [[మా ఇంటి మహాలక్ష్మి (1959 సినిమా)|మా ఇంటి మహాలక్ష్మి]] (1959) {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [http://www.imdb.com/name/nm0363039/ ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో హరినాథ్ పేజీ.] {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:1936 జననాలు]] [[వర్గం:1989 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] 86mf69kx777or2eho7zyuiwg7d3jvbh 4920304 4920231 2026-08-04T17:05:24Z రవిచంద్ర 3079 ప్రవేశిక విస్తరణ 4920304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హరనాథ్ | image = Haranath (actor).JPG | imagesize = 200px | caption = హరనాథ్ | birthname = బుద్ధరాజు అప్పల వెంకట రామ హరనాథ్ రాజు | birth_date = {{Birth date|1936|09|02|df=yes}} | birth_place = [[రాపర్తి]] , [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], India | death_date = {{Death date and age|1989|11|01|1936|09|02|df=yes}} | notable role = | occupation = నటుడు | years_active = 1959 - 84 | children = 2, 1 కుమారుడు : శ్రీనివాస రాజు, 1 కుమార్తె : పద్మజ | relatives = [[జి.వి.జి.రాజు]] (అల్లుడు)| }} '''హరనాథ్''' ([[సెప్టెంబర్ 2]], [[1936]] - [[నవంబర్ 1]], [[1989]]) తెలుగు సినిమా కథానాయకుడు. 1959లో మా ఇంటి మహాలక్ష్మి సినిమాతో తన కెరీర్ ప్రారంభించిన ఆయన 117కి పైగా చిత్రాల్లో నటించాడు. ఇవి ప్రధానంగా తెలుగు సినిమాలు కాగా తమిళం, కన్నడ, హిందీ సినిమాలు కూడా ఉన్నాయి. మొదట్లో కథానాయక పాత్రలే పోషించిన ఆయన, తర్వాతి కాలంలో దురలవాట్లకు లొంగి చిన్న సహాయ పాత్రలు కూడా పోషించాడు. కొన్ని సినిమాలలో శ్రీరాముడు, మహావిష్ణువు లాంటి పౌరాణిక పాత్రల్లో కూడా నటించాడు. నటుడిగా ఆయన చివరి చిత్రం 1984లో చిరంజీవి ప్రధాన పాత్రలో వచ్చిన [[నాగు]]. == జననం == ఈయన [[1936]]లో [[సెప్టెంబర్ 2]] న తూర్పుగోదావరి [[పిఠాపురం]] మండలం [[రాపర్తి]] గ్రామంలో బుద్దరాజు వరహాలరాజు దంపతులకు జన్మించాడు. ఈయనకు 1 కుమారుడు : శ్రీనివాస రాజు, 1 కుమార్తె : పద్మజ ఉన్నారు. తండ్రి అయిన బుద్ధరాజు వరహాలరాజు [[శ్రీ ఆంధ్ర క్షత్రియ వంశ రత్నాకరము]] అనే గ్రంథ రచయిత. కాకినాడ పిఠాపురం రాజా (పి.ఆర్.) కళాశాల లో చదువుకునే రోజుల్లో హరనాథ్ [[ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ (నాటకం)|ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్]] <ref> ఉత్తమ నాటకం ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్, (నాటకం-అమరావతీయం), డా. [[కందిమళ్ళ సాంబశివరావు]], ఆంధ్రజ్యోతి, గుంటూరు ఎడిషన్, 7 ఆగస్టు 2017, పుట.14</ref> వంటి అనేక నాటకాల్లో నటించి బహుమతులు అందుకున్నాడు. 60 వ దశకంలో హరనాథ రాజు తెలుగు సినిమాల్లో రొమాంటిక్ ఐకాన్ గా పేరొందాడు. ఈయన తొలి సినిమా అయిన [[మా ఇంటి మహాలక్ష్మి (1959 సినిమా)|మా ఇంటి మహాలక్ష్మి]] 1959 లో [[హైదరాబాద్]] సారథీ స్టూడియోస్ లో చిత్రీకరించారు. మా ఇంటి మహాలక్ష్మి సినిమాతో ఎన్టీయార్, ఏఎన్నార్ తరువాత తెలుగులో హరనాథ్ ప్రముఖ హీరో అని అనిపించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.cinegoer.com/titbitsarchives/janmar2006.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2009-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303230229/http://www.cinegoer.com/titbitsarchives/janmar2006.htm |archive-date=2008-03-03 |url-status=dead }}</ref> [[నందమూరి తారక రామారావు]] నిర్మించిన [[సీతారామకళ్యాణం]] అనే సినిమాలో శ్రీరాముడుగా నటించాడు. 1967 లో నిర్మించిన భీష్మలో శ్రీకృష్ణుడుగా నటించాడు. సుమారు 117 తెలుగు సినిమాలు, 12 తమిళం, 1 హిందీ, 1 కన్నడం సినిమాల్లో నటించాడు. చివరి దశలో మద్యపానానికి అలవాటు పడడంతో కేవలం అతిథి పాత్రలలో నటించే అవకాశాలే వచ్చాయి. హరనాథ్ చివరి సినిమా [[చిరంజీవి]] నటించిన, [[నాగు]] సినిమా. నాగు సినిమా లో ఆయన తండ్రి పాత్ర పోషించాడు. == మరణం == ఈయన [[1989]], [[నవంబర్ 1]] న మరణించాడు. == నటించిన సినిమాలు == {{colbegin}} * [[నాగు]] (1984) * [[కలవారి సంసారం]] (1982) * [[గడసరి అత్త సొగసరి కోడలు]] (1981) * [[బాల భారతం]] (1972) * [[భలే పాప]] (1971) * [[కథానాయిక మొల్ల]] (1970) * [[శ్రీదేవి (సినిమా)|శ్రీదేవి]] (1970) * [[తల్లిదండ్రులు (1970 సినిమా)]] (1970) * [[చిట్టి చెల్లెలు]] (1970) * [[ప్రేమకానుక]] (1969) * [[చల్లని నీడ]] (1968) * [[నడమంత్రపు సిరి]] (1968) * [[బంగారు సంకెళ్ళు]] (1968) * [[పెళ్ళిరోజు]] (1968) * [[భక్త ప్రహ్లాద]] (1967) * [[చదరంగం]] (1967) * [[శ్రీ శ్రీ శ్రీ మర్యాద రామన్న]] (1967) * [[లేత మనసులు (1966 సినిమా)|లేత మనసులు]] (1966) * [[శ్రీకృష్ణ పాండవీయం]] (1966) * [[చంద్రహాస (1965 సినిమా)|చంద్రహాస]] (1965) * [[సర్వర్ సుందరం]] (1964) * [[అమరశిల్పి జక్కన్న]] (1964) * [[మురళీకృష్ణ]] (1964) * [[పెంపుడు కూతురు]] (1963) * [[గుండమ్మ కథ]] (1962) * [[భీష్మ]] (1962) * [[కలసివుంటే కలదుసుఖం]] * [[ఋష్యశృంగ]] (1961) * [[మా ఇంటి మహాలక్ష్మి (1959 సినిమా)|మా ఇంటి మహాలక్ష్మి]] (1959) {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [http://www.imdb.com/name/nm0363039/ ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో హరినాథ్ పేజీ.] {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:1936 జననాలు]] [[వర్గం:1989 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] a7ld1iukllsqa7poe2qhrgy27kddvc8 0 93314 4920366 4889646 2026-08-04T20:23:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920366 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = {{lang|ca|''Principat d'Andorra''}} |conventional_long_name = ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ అండొర్రా |common_name = అండొర్రా |image_flag = Flag of Andorra.svg |image_coat = Coat of arms of Andorra.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Europe location ANR.png |map_caption = {{map_caption |location=circled in inset |region=[[Europe]] |legend=European location legend en.png}} |national_motto = {{lang|la|''"Virtus Unita Fortior"''}}{{spaces|2}}<small>([[లాటిన్]])<br />"Strength United is Stronger"</small> |national_anthem = [[File:El Gran Carlemany.ogg|అండొర్రా జాతీయగీతం]] |official_languages = [[Catalan language|Catalan]] |capital = [[Andorra la Vella]] |latd=42 |latm=30 |latNS=N |longd=1 |longm=31 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = Parliamentary democracy and [[Coregency|Co-principality]] |leader_title1 = [[:en:List of Co-Princes of Andorra|Episcopal&nbsp;Co-Prince]] |leader_name1 = [[Joan Enric Vives Sicília]] |leader_title2 = [[List of Co-Princes of Andorra|French Co-Prince]] |leader_name2 = [[Nicolas Sarkozy]] |leader_title3 = {{nowrap|[[Prime Minister of Andorra|Head of Government]]}} |leader_name3 = [[Albert Pintat]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = [[:en:Paréage]] |established_date1 = 1278 |accessionEUdate = |area_km2 = 468 |area_sq_mi = 181 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 196th |area_magnitude = 1 E8 |percent_water = 0 |population_estimate = 71,822 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 194th |population_census = 69,150 |population_census_year = 2006 |population_density_km2 = 154 |population_density_sq_mi = 393 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 69th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $2.77 billion <!--CIA (Updated 2007.04.08)--> |GDP_PPP_rank = 177th |GDP_PPP_per_capita = $38,800 <!--CIA (Updated 2007.04.08)--> |GDP_PPP_per_capita_rank = unranked |HDI_year = 2003 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_category = <span style="color:gray;">unranked</span> |currency = Euro (€){{smallsup|1}} |currency_code = EUR |time_zone = CET |utc_offset = +1 |time_zone_DST = CEST |utc_offset_DST = +2 |demonym = Andorran |drives_on = right |cctld = [[.ad]]{{smallsup|2}} |calling_code = 376 |footnote1 = Before 1999, the French franc and Spanish peseta. Small amounts of [[Andorran diner]]s (divided into 100 centim) were minted after 1982. |footnote2 = Also .cat, shared with Catalan-speaking territories. }} '''అండొర్రా''' (ఆంగ్లం : '''Andorra'''), అధికారిక నామం '''ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ అండొర్రా''' (ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ వ్యాలీస్ ఆఫ్ అండొర్రా) అని కూడా అంటారు.<ref>Funk and Wagnalls Encyclopedia, 1991</ref> పశ్చిమ [[యూరప్]] లోని ఒక చిన్న [[భూపరివేష్టిత దేశం]]. ఈ దేశం పైరెనీస్ పర్వతాలకు తూర్పున ఈ దేశానికి [[స్పెయిన్]], [[ఫ్రాన్స్]] దేశాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/an.html |title=CIA - The World Factbook - Andorra |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2009-01-03 |website= |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710215526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/an.html |url-status=dead }}</ref> ఇది ఇబారియా ద్వీపకల్పంలో ఉన్న భూబంధిత దేశం. దీనిని చార్లెమాగ్నే స్థాపించాడని విశ్వసిస్తున్నారు. 988 వరకు అండొర్రాను ఉర్గెల్ కౌంట్ పాలించాడు. తరువాత 1278 లో ఇది " రోమన్ కాథలిక్ డియోసె ఆఫ్ ఉర్గెల్ "కు బదిలీ చేయబడింది. ప్రస్తుత రాజ్యాన్ని ఒక చార్టర్ స్థాపించాడు. దీనిని ఇద్దరు పాలకులు పాలిస్తున్న రాజ్యంగా గుర్తిస్తున్నారు; కాథలిక్ బిషప్ ఆఫ్ ఉర్గెల్ (స్పెయిన్), ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్ అధ్యక్షుడు. అతిచిన్న ఐరోపాదేశాలలో అండొర్రా 6 వ స్థానంలో ఉంది. దేశవైశాల్యం 468 చ.కి.మీ. అండొర్రా ప్రజలు కాటలిన్ మూలాలు కలిగిన రోమన్ సంతతికి చెందిన ప్రజలుగా గుర్తించబడుతున్నారు.<ref name="Minahan">{{cite book |last=Minahan |first=James |author-link= |title=One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups |url=https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC |date=2000 |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |location= |page=47 |isbn=978-0313309847}}</ref> అండొర్రా వైశాల్యపరంగా అతిచిన్న ప్రపంచదేశాలలో 16 వ స్థానంలో ఉంది. జనసంఖ్యాపరంగా ప్రపంచంలో 11 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://tellmenothing.com/2017/04/18/andorra-unusual-facts-european/|title=Andorra: 10 Unusual Facts About The Tiny European Principality|last=Malankar|first=Nikhil|date=2017-04-18|website=Tell Me Nothing|access-date=2017-06-13|archive-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607111953/http://tellmenothing.com/2017/04/18/andorra-unusual-facts-european/|url-status=dead}}</ref> దీని రాజధాని " అండొర్రా లా వెల్లా ". ఐరోపాలో ఇది అత్యంత ఎత్తైన రాజధాని నగరంగా (సముద్రమట్టానికి 1,023 మీ) గుర్తించబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/AN/0/Andorra_la_Vella.html|title=Maps, Weather, and Airports for Andorra la Vella, Andorra|publisher=Fallingrain.com|date=|accessdate=26 August 2012|archive-date=20 ఫిబ్రవరి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124035/http://www.fallingrain.com/world/AN/0/Andorra_la_Vella.html|url-status=dead}}</ref> అండొర్రాకు కాటలాన్ అధికార భాషగా ఉంది. స్పానిష్, పోర్చుగీస్, ఫ్రెంచి భాషలు కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి.<ref name="cia"/><ref>{{cite web|title=Background Note: Andorra|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm|publisher=State.gov|accessdate=2015-05-14}}</ref> అండోరా దేశాన్ని వార్షికంగా 10.2 మిలియన్ల మంది ప్రజలు సందర్శిస్తున్నారు.<ref name="es2">{{cite web|url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/exportar_banc_dades_csv.asp?formules=anualinici&any1=01/01/2008&any2=01/01/2008&codi_divisio=380&lang=1&codi_subtemes=59&codi_tema=10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912144822/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/exportar_banc_dades_csv.asp?formules=anualinici&any1=01%2F01%2F2008&any2=01%2F01%2F2008&codi_divisio=380&lang=1&codi_subtemes=59&codi_tema=10|url-status = dead|archive-date=12 September 2017|title=HOTELERIA I TURISME|accessdate=14 May 2015|df=dmy-all}}</ref> అండొర్రా ఐరోపా సమాఖ్యలో సభ్యదేశం కానప్పటికీ దేశీయ కరెన్సీగా యూరో వాడుకలో ఉంది. 1993 నుండి ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యదేశంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/ |title=United Nations Member States |publisher=Un.org |date= |accessdate=2015-05-14}}</ref> 2013 లో " గ్లోబల్ బర్డెన్ ఆఫ్ డీసెస్ స్టడీ " అండొర్రాను ప్రపంచంలో అత్యధిక ఆయుఃపరిమితి (81 సంవత్సరాలు) కలిగిన దేశంగా గుర్తించింది.<ref>{{cite journal |last1= |first1= |date=10 January 2015 |title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_january-10-16-2015_385_9963/page/117|journal=Lancet |volume=385 |issue=9963 |pages=117–71 |doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2 |pmc=4340604 |pmid=25530442}}</ref> ==పేరు వెనుక చరిత్ర== అండోరా అనే పదం మూలం తెలియనప్పటికీ పేరు గురించి పలు [https://www.organic-seo-dubai.com కథనాలు రూపొందించబడ్డాయి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217203708/http://pakistanrugby.com/index.php/news/71 |date=2015-02-17 }}. అండొర్రా అనే పదాన్ని పురాతన గ్రీకు చరిత్రకారుడు పాలిబియస్ (ది హిస్టరీస్ 3, 35, 1) మొదటిసారిగా పేర్కొన్నాడని భావిస్తున్నారు. అండోర్రా లోయలో ముందుగా ఐబీరియా పూర్వ-రోమన్ తెగ ఆండోసిన్లు నివసించారని భావిస్తున్నారు. ప్యూనిక్ యుద్ధాల సమయంలో పైరినీస్ మీదుగా పయనిస్తున్న కార్థేజినియన్ సైన్యాన్ని వీరు ఎదుర్కొంటున్నట్లు వివరించబడుతుంది. అండోసిని (అండోసిన్స్) అనే పదం బాస్క్ హ్యాండియా నుండి ఉద్భవించింది. దీని అర్ధం "పెద్దది" ("బృహత్తరం").<ref name="Diccionari">''Diccionari d'Història de Catalunya''; ed. 62; Barcelona; 1998; {{ISBN|84-297-3521-6}}; p. 42; entrada "Andorra"</ref> బాస్క్యూ భాష ఆధారంగా అండోరన్ భౌగోళికరూపం ఈ పేరుకు తగినట్లు భావించబడుతుంది. మరొక సిద్ధాంతం ఆధారంగా అండోరా అనే పదం బాస్క్యూ పదం ఉర్ (నీరు) కలిగి ఉన్న పాత పదం అనోరా నుండి ఉద్భవించిందని సూచిస్తుంది.<ref>{{cite book|last=Font Rius |first=José María |title=Estudis sobre els drets i institucions locals en la Catalunya medieval |url=https://books.google.com/books?id=JQL6rtB8VtQC&pg=PA743&dq=Anorra+andorra#v=onepage&q=Anorra%20andorra |publisher=Edicions Universitat Barcelona |year=1985 |page=743 |isbn=978-8475281742 }}</ref> మరొక సిద్ధాంతం అండోరా అరబ్బు పదం అల్-దుర్రా (అంటే "అటవీ" (الدرة) నుండి ఉద్భవించిందని సూచిస్తుంది. అరబ్బులు, మూర్సు ఐబీరియా ద్వీపకల్పాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న సమయంలో హై పైరినీస్ లోయలు పెద్ద అటవీ ప్రాంతాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. భౌగోళిక ఇబ్బందుల కారణంగా ఈ ప్రాంతాలు ముస్లింలు పరిపాలించని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=Andorra, the Hidden Republic: Its Origin and Institutions, and the Record of a Journey Thither|year=1912|page=9|last=Gaston|first=L. L.|publisher=McBridge, Nast & Co|location=New York, USA}}</ref> ఇతర సిద్ధాంతాలు ఈ పదం నవారో-అరగోనీస్ ఆండ్రియల్ నుండి ఉద్భవించిందని దీనికి "పొదలతో కప్పబడిన భూమి" ("స్క్రబ్లాండ్") అర్ధం సూచిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Andorra |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2015-05-14}}</ref> జానపద శబ్దవ్యుత్పత్తి శాస్త్రం ఆధారంగా చార్లెమాగ్నే ఈ ప్రాంతానికి బైబిలులో ఎండోర్ (అండోర్ (మిడియానీయులు) ) కన్నానిటే లోయ అన్న పేరు సూచించబడింది. మూర్లను "అడవి"లో ఓడించిన తరువాత అతని వారసుడు, కుమారుడు లూయిస్ లే డెబోన్నైర్ ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు ఇచ్చాడు.<ref>{{cite book|title=Images of the Medieval Peasant|url=https://archive.org/details/imagesofmedieval0000free|page=[https://archive.org/details/imagesofmedieval0000free/page/189 189]|last=Freedman|first=Paul|publisher=Stanford University Press|location=CA, USA|year=1999|isbn=9780804733731}}</ref> ==చరిత్ర== === చరిత్రపూర్వకాలం === [[File:Gravats_del_Roc_de_les_Bruixes.JPG|left|thumb|Roc de les Bruixes prehistorical sanctuary in [[Canillo]] (detail) ]] శాంట్ జూలియా డి లోరియా వద్ద పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్న లా బాల్మా డి లా మార్గినేడా క్రీ.పూ 9,500 లో పైరినీస్ ప్రర్వతం రెండు వైపుల మద్య ప్రయాణించే మానవుల స్థావరంగా ఉండేదని భావిస్తున్నారు. సీజనల్ స్థావరంగా ఉపయోగించబడిన ఈ స్థావరం అరీజ్, సెగ్రే వేటగాళ్ళ సమూహాల వేట, చేపలు పట్టడం వంటి వృత్తులు కొనసాగించడానికి కచ్చితంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.elcami.cat/principat-andorra/andorra/andorra-vella/margineda|title=La Margineda - El Camí|date=21 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=23 ఫిబ్రవరి 2020|archive-date=15 అక్టోబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015125705/http://elcami.cat/principat-andorra/andorra/andorra-vella/margineda}}</ref> క్రీ.పూ 6640 లో నవీన శిలాయుగంలో మాడ్రియు లోయకు (ప్రస్తుతం ఎస్కాల్డెస్-ఎంగోర్డనీలో ఉన్న నేచురల్ పార్క్ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించింది) తరలించబడి ఒక సమూహం దానిని శాశ్వత శిబిరంగా ప్రకటించారు. లోయకు చేరుకున్న ప్రజలు ఈ ప్రాంతంలో తృణధాన్యాలు పండించి, పశువుల మందలను పెంచి సెగ్రే, ఆక్సిటానియా ప్రజలతో వాణిజ్య సంబంధాలు అభివృద్ధి చేసుకున్నారు.{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 32, 33}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 44 a 92}} ఇతర పురావస్తు నిక్షేపాలలో కనుగొనబడిన సమాధులు సెగుడెట్ (ఆర్డినో), ఫీక్సా డెల్ మోరో (సంట్ జూలియా డి లోరియా) రెండూ క్రీ.పూ 4900–4300 నాటి అండోరాలోని ఉర్ను సంస్కృతికి ఉదాహరణగా ఉన్నాయి.{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 32, 33}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 44 a 92}} కాంస్య యుగంలో ఈ చిన్న స్థావరాలు సంక్లిష్టమైన పట్టణంగా పరిణామం చెందడం ప్రారంభమైంది. దేశవ్యాప్తంగా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న పురాతన అభయారణ్యాలలో లభించిన ఇనుము, పురాతన నాణేలు, అవశేషాల లోహపు వస్తువులు ఇందుకు ఉదాహరణగా చూడవచ్చు. అండోరాలోని కానిల్లో పారిషు ఉన్న రోక్ డి లెస్ బ్రూయిక్స్ (మంత్రగత్తెల రాయి) అభయారణ్యంలో లభించిన పురావస్తు అవశేషాలు, అంత్యక్రియల గుర్తులు, పురాతన గ్రంథాలు, చెక్కిన రాతి కుడ్యచిత్రాల వివరణలు బహుశా ఈప్రాంతం అతి ముఖ్యమైన నిర్మాణ సముదాయంగా ఉందని తెలియజేస్తున్నాయి. {{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 34, 35, 38, 39}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 44 a 92}} ===ఐబేరియా , రోం అండొర్రా === [[File:Ann%C3%ADbal,_andosins.png|left|thumb|[[Hannibal]]'s route (red) during the [[Second Punic War]]. The Iberian tribes (green) fought against the [[Ancient Carthage|Carthaginian]] army in the Pyrenees.]] లోయ నివాసులు సాంప్రదాయకంగా ఐబీరియన్లతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. చారిత్రాత్మకంగా క్రీస్తుపూర్వం 7 - 2 వ శతాబ్దాలలో అండోరాలో ఐబీరియా తెగ అండోసిన్స్ (అండోసిని) గా ఉన్నారు. అక్విటానియాస్, బాస్క్యూ, ఐబీరియా భాషల ప్రభావంతో స్థానికులు కొందరు ప్రస్తుత భాషాను అభివృద్ధి చేశారు. క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దానికి చెందిన గ్రీకు రచయిత పాలిబియస్ తన చరిత్రక రచనలలో వివరించిన ప్యూనిక్ యుద్ధాల వివరణలు ఈ సమూహానికి సంబంధించిన ప్రారంభ వ్రాతపూర్వక ఆధారాలుగా భావించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www15.gencat.net/pres_casa_llengues/mapes/mapes.html?idioma=1&start=cercador|title=Mapes Vius - Linguamon. Casa de les Llengües|date=22 May 2010|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=23 ఫిబ్రవరి 2020|archive-date=22 మే 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522044257/http://www15.gencat.net/pres_casa_llengues/mapes/mapes.html?idioma=1&start=cercador}}</ref>{{sfn|Guillamet Anton|2009|p = 43}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 44 a 92}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 36, 37}} ఈ యుగానికి చెందిన చాలా ముఖ్యమైన అవశేషాలలో ప్రారంభ మార్కా హిస్పానికాలోని " కాజిల్ ఆఫ్ ది రోక్ డి ఎన్క్లార్ (రాక్ డి ఎంక్లేర్ కోట) {{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 44, 45, 46, 47}} లెస్ ఎస్కాల్డెస్లోని ఎల్ అన్క్సియు, ఎన్‌క్యాంపులోని రోక్ డి లోరల్ ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. {{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 44 a 92}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 36, 37}} క్రీ.పూ 2 వ శతాబ్దం నుండి సా.శ. 5 వ శతాబ్దం వరకు రోమన్ల ఉనికి నమోదు చేయబడింది. ఎక్కువ రోమన్ ఉనికిని కలిగి ఉన్న ప్రదేశాలలో సంట్ జూలియా డి లోరియాలోని క్యాంపు వెర్మెల్ (రెడ్ ఫీల్డ్), ఎన్‌క్యాంపులోని కొన్ని ప్రదేశాలలో, అలాగే రోక్ డి ఎన్‌క్లార్‌ ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఉత్పత్తి చేయబడిన వైన్, తృణధాన్యాలను రోమనా స్ట్రాటా సెరెటానా (స్ట్రాటా కాన్ఫ్లూయెటనా) మీదుగా రోమన్ నగరాలైన ఉర్గెలెట్ (ప్రస్తుతం లా సీ డి ఉర్గెల్) తో, సెగ్రే అంతటా విక్రయించబడ్డాయి.{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 44 a 92}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 52, 53}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 44, 45, 46, 47}} ===విసిగోథులు , కరొలింగియన్లు === [[File:Charlemagne_et_Louis_le_Pieux.jpg|right|thumb|[[Charlemagne]] instructing his son, [[Louis the Pious]]]] రోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత ఇది టోలెడో రాజ్యానికి సమీపంలో ఉన్న కారణంగా అండోరా విసిగోత్స్ ప్రభావానికి లోనయ్యింది. స్థానికంగా ఉర్గెల్ డియోసెస్ ఈ రాజ్యానికి మూలంగా ఉంది. ఈ లోయలో క్రైస్తవ మతం వ్యాపించిన సమయంలో ఈ లోయలో విసిగోతులు 200 సంవత్సరాలు నివసించారు. ఐబీరియా ద్వీపకల్పంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ముస్లిం సామ్రాజ్యం ఆక్రమించిన తరువాత అండోఋఆలోని పాలక విసిగోతుల స్థానాన్ని ముస్లిములు భర్తీ చేసారు. ఈ ఆక్రమణదారుల నుండి రక్షించుకోవడానికి ఇక్కడి ప్రజలు ఫ్రాంకులను ఆశ్రయించారు.{{sfn|Armengol Aleix|2009}} పుయ్మోర్న్సు నౌకాశ్రయం (సెర్డన్యా) సమీపంలో మూర్సుతో పోరాడినందుకు బదులుగా చార్లెస్ ది గ్రేట్ (చార్లెమాగ్నే) అండోరను ప్రజలకు మార్క్ అల్ముగావర్ నాయకత్వంలోని ఐదు వేల మంది సైనికుల బృందం శిక్షణ కొరకు ఒక శిక్షణాశిబిరాన్ని మంజూరు చేసాడు.<ref>{{cite web|url=http://turisme.andorralavella.ad/llegendes-tradicionals/pas-carlemany|title=El pas de Carlemany - Turisme Andorra la Vella|website=turisme.andorralavella.ad|accessdate=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803170725/http://turisme.andorralavella.ad/llegendes-tradicionals/pas-carlemany|archive-date=3 August 2017|url-status=dead}}</ref> [[File:Parr%C3%B2quies_andorra.png|right|thumb|ఆక్టా డి కాన్సాగ్రేసి ఐ డోటాసిక్ డి లా కాటెడ్రల్ డి లా సీ డి ఉర్గెల్ (839) లో చిత్రీకరించిన ఆరు పాత పారిషులు]] అండోరా ఫ్రాంకిషు సామ్రాజ్యం మార్కా హిస్పానికాలో భాగంగా ఉర్గెల్ కౌంట్ చేత పాలించబడింది. తరువాత ఇది ఉర్గెల్ డియోసెస్ బిషప్ చేత పాలించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.elpuntavui.cat/article/19-cultura/933027-andorra-mira-els-arxius.html|title=Andorra mira els arxius|first=Jaume|last=Vidal|website=Elpuntavui.cat|accessdate=3 August 2017}}</ref> 988 లో రెండవ బోర్రెల్, కౌంట్ ఆఫ్ అర్గెల్ సెర్డన్యాలోని భూమికి బదులుగా అండోర్రా లోయలను ఉర్గెల్ డియోసెస్‌కు ఇచ్చారు.<ref name="histo1">{{Cite GREC|title=La formació d'Andorra|NDCHEC=0003864|en=1}}</ref> అప్పటి నుండి సియు ఉర్గెల్ కేంద్రంగా ఉర్గెల్ బిషప్, అండోరా సహ-యువరాజు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు.<ref name=elements>{{cite web |url=http://www.coprince-fr.ad/catala/elements.htm |title=Elements de la història del Principat d'Andorra |language=ca |url-status=dead |df=dmy |access-date=23 ఫిబ్రవరి 2020 |archive-date=9 ఫిబ్రవరి 2010 |archive-url=https://archive.today/20100209181327/http://www.coprince-fr.ad/catala/elements.htm }}</ref> ఆక్టా డి కన్సాగ్రేసి ఐ డోటాసిక్ డి లా కాటెడ్రల్ డి లా సీ డి ఉర్గెల్ (డీడ్ ఆఫ్ కన్సెరేషన్ అండ్ ఎండోమెంట్ ఆఫ్ కేథడ్రల్ ఆఫ్ లా సీ డి ఉర్గెల్) పత్రంలో అండోరా ఒక భూభాగంగా పేర్కొనబడింది. 839 నాటి పాత పత్రం అండోరన్ లోయల ఆరు పాత పారిషులను (పరిపాలనా విభాగం) వర్ణిస్తుంది.{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 96 a 146}} ===మద్యయుగం:సహ పాలకులు === [[File:Esgl%C3%A9sia_de_Sant_Joan_de_Caselles_-_7.jpg|left|thumb|[[Sant Joan de Caselles]] church, dating from the 11th century, part of the Andorran Romanesque heritage]] 1095 కి ముందు అండోరాకు ఎలాంటి సైనిక రక్షణ లేదు. ఉర్గెల్ కౌంటు అండొర్రా లోయలను తిరిగి పొందాలని ప్రయత్నిస్తున్నట్లు గ్రహించిన ఉర్గెల్ బిషపు <ref name=elements/> సహాయం, రక్షణ కావాలని కాబోయట్ ప్రభువును కోరాడు. బదులుగా 1095 లో కాబోయట్ ప్రభువు, ఉర్గెల్ బిషప్ అండోరా మీద సహ సార్వభౌమాధికారాన్ని ప్రకటించారు. కాబోయట్ ఆర్నావు కుమార్తె ఆర్నాల్డా, కాస్టెల్బే విస్కౌంట్ను వివాహం చేసుకున్నది. వారి కుమార్తె ఎర్మెసెండా, <ref>{{Cite GREC|title=Ermessenda de Castellbò|NDCHEC=0024413|en=1}}</ref> ఫోయిక్సు కౌంటు రెండవ రోజర్-బెర్నార్డును వివాహం చేసుకున్నది. రెండవ రోజర్-బెర్నార్డు, ఎర్మెసెండా లిద్దరూ ఉర్గెల్ బిషపుతో కలిసి అండోరాను పాలించారు. 13 వ శతాబ్దంలో కాథర్ క్రూసేడ్ తరువాత ఉర్గెల్ బిషపు, ఫోయిక్స్ కౌంటు మధ్య సైనిక వివాదం తలెత్తింది. 1278 లో అరగోన్ రాజు, రెండవ పీటర్ మధ్యవర్తిత్వంతో బిషపు, కౌంటు కలిసి మొదటి పార్జేజ్ మీద సంతకం చేయడం ద్వారా వివాదం పరిష్కరించబడింది. ఇది అండోర్రా సార్వభౌమరాజ్యాన్ని ఫోయిక్స్ కౌంటు కలిసి పాలించేలా చేసింది.<ref name=elements/> ఇది రాజ్యానికి భూభాగం, రాజకీయ రూపాన్ని ఇచ్చింది.{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 96 a 146}}{{sfn|Guillamet Anton|2009}} [[File:065_Absis_de_Sant_Miquel_d%27Engolasters.jpg|left|thumb|" సంతా మిక్వెల్ డి ' ఎంగొలస్టర్స్ " అప్సే ఫ్రెస్కొ చర్చి మెస్ట్రే డీ సాంతా కొలోమ; 12 వ శతాబ్దం<ref>{{cite web|url=http://www.museunacional.cat/ca/colleccio/absis-dengolasters/mestre-de-santa-coloma-dandorra/015972-000|title=Absis d'Engolasters - Museu Nacional d'Art de Catalunya|website=Museunacional.cat|accessdate=3 August 2017}}</ref>]] 1288 లో ఫోయిక్స్ కౌంటు రోయిక్ డి ఎంక్లేరులో కోటను నిర్మించమని ఆదేశించినందుకు వివాదం తలెత్తిన తరువాత రెండవ పార్జేజ్ మీద సంతకం చేయబడింది.{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 96 a 146}}{{sfn|Guillamet Anton|2009}} ప్యూగ్సర్డేకు చెందిన నోబెల్ నోటరీ జౌమ్ ఒరిగ్ ఈ పత్రాన్ని ధ్రువీకరించింది. తరువాత దేశంలో సైనిక నిర్మాణాలు నిర్మించడం నిషేధించబడ్డాయి.{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 60, 61}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 96 a 146}} 1364 లో సహ-యువరాజులకు దేశ రాజకీయ సంస్థ అండొర్రా ప్రతినిధిగా సిండిక్ (ఇప్పుడు పార్లమెంటు ప్రతినిధి, అధ్యక్షుడు) పాలనాసౌలభ్యత కొరకు స్థానిక విభాగాలను (కమ్యూన్స్, క్వార్ట్సు, వీనాట్స్) రూపొందించింది. 1419 లో బిషపు ఫ్రాన్సిస్క్ టోవియా, కౌంటు మొదటి జాన్‌లు ఆమోదించిన తరువాత కాన్సెల్ డి లా టెర్రా (కాన్సెల్ జనరల్ డి లెస్ వాల్స్) స్థాపించబడింది. ఇది ఐరోపాలోని రెండవ పురాతన పార్లమెంటు. 1433 లో సహ-పాలకులతో సిండిక్ ఆండ్రూ డి అలేస్, జనరల్ కౌన్సిల్ జస్టిస్ కోర్టులను (లా కోర్ట్ డి జస్టిసియా), ఫోక్ ఐ లాక్ ( ఫైర్ అండ్ సైట్, పన్నులు వసూలు చట్టం) ఏర్పాటు చేయబడింది.{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 78, 79, 80, 81, 88, 89}}{{sfn|Armengol Aleix|2009}} 9 వ శతాబ్దానికి పూర్వం శాంట్ విసెనే డి ఎంక్లేరు (ఎస్గ్లేసియా డి శాంటా కోలోమా) వంటి మతపరమైన నిర్మాణాల అవశేషాలు ఉన్నాయి. అండోర్రాలో 9 వ - 14 వ శతాబ్దాలలో సున్నితమైన రోమనీయ కళను అభివృద్ధి చేయబడింది. ముఖ్యంగా చర్చిలు, వంతెనలు, మతపరమైన కుడ్యచిత్రాలు, వర్జిన్ అండ్ చైల్డ్ (అవర్ లేడీ ఆఫ్ మెరిట్సెల్) విగ్రహాల నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి.{{sfn|Armengol Aleix|2009}} ఈ రోజులలో అండోరా సాంస్కృతిక వారసత్వంలో భాగమైన రోమనీయ భవన నిర్మాతలు ఎస్గ్లేసియా డి సాంట్ ఎస్టీవె, సంట్ జోన్ డి కాసెల్లెస్, ఎస్గ్లేసియా డి సాంట్ మైఖేల్ డి ఎంగోలాస్టర్స్, సాంట్ మార్టి డి లా కార్టినాడా, మార్గినా, ఎస్కాల్స్, అనేక ఇతర నిర్మాణాలతో మధ్యయుగ వంతెనల మీద దృష్టి సారించారు.{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 48, 49}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 150 a 194}} 11 వ శతాబ్దం చివరలో [[కాటలాన్ భాష]] మూలంగా ఉన్న కాటలాన్ పైరినీస్ భాషారూపం అండోర్రాను ప్రభావితం చేసింది. అది అరగోన్ రాజ్యంలో విస్తరించడానికి దశాబ్దాల ముందే సామీప్యతగా ఉండి ప్రజలను ప్రభావితం చేయబడిన కారణంగా ఈ భాషను అండొర్రా ప్రజలు స్వీకరించారు.<ref>{{cite web|url=http://webs.racocatala.cat/cat1714/d/histcat.pdf|title=HISTÒRIA DE LA LLENGUA CATALANA|website=Racocatala.cat|accessdate=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035808/http://webs.racocatala.cat/cat1714/d/histcat.pdf|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> మధ్యయుగ కాలంలో స్థానిక జనాభా పశువుల పెంపకం, వ్యవసాయం, అలాగే ఉన్ని, చేనేత పనులను జీవనాధారంగా స్వీకరించారు. 11 వ శతాబ్దం చివరలో ఆర్డినో వంటి ఉత్తర పారిష్లలో మొదటి ఇనుప కర్మాగారాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. 15 వ శతాబ్దం నుండి దేశంలో ఫోర్జెస్ కళాభివృద్ధిని శిల్పకళానిపుణులు ప్రశంశించారు. {{sfn|Armengol Aleix|2009}} ===16 వ నుండి 18 వ శతాబ్ధాలు === [[File:Tribunal_de_Corts_d%27Andorra.JPG|right|thumb|అండొర్రా కేంద్రీయ న్యాయస్థానం " ట్రిబ్యూనల్ కోర్టు " హాలు లోపలి భాగం]] [[స్పెయిన్]] నుండి వచ్చిన విచారణ కోర్టులు, దేశంలో వాడుకలో ఉన్న స్థానిక మంత్రవిద్య కారణంగా తలెత్తిన సమస్యలు, ఫ్రాన్సు నుండి హ్యూగెనోటు తిరుగుబాటుల ఫలితంగా 1601 లో ట్రిబ్యునల్ డి కోర్టు (హైకోర్టు ఆఫ్ జస్టిస్) సృష్టించబడింది. {{sfn|Llop Rovira|1998|pp=44, 45, 47, 48, 50}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 108, 109}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 238, 239}} సమయం గడిచేకొద్దీ అండోరా సహ శీర్షిక నవారే రాజులకు చేరింది. నవారేకు చెందిన మూడవ హెన్రీ ఫ్రాన్సు రాజు అయిన తరువాత ఆయన 1607 లో ఒక శాసనం జారీ చేశాడు. ఈ శాసనం ఆధారంగా ఫ్రెంచి దేశానికి అధిపతిగా, ఉర్గెల్ బిషపు (అండోరా సహపాలకులుగా ఉన్నట్లు) సహపాలకులు అయ్యారు. 1617 లో బాండోలెరిస్మే (బ్రిగేండేజ్) పెరుగుదలను ఎదుర్కోవటానికి కొంతకాలం మతతత్వ మండళ్ళ (జనాదరణ పొందిన మిలీషియా (సైన్యం) ) ను ఏర్పాటు చేసాయి.{{sfn|Llop Rovira|1998|pp=44, 45, 47, 48, 50, 53, 54, 56}} అండోరా 12 వ -14 వ శతాబ్దాలలో లోహపరిశ్రమ (ఫార్గాస్, ఫార్గా కాటలానా వంటి ఒక వ్యవస్థ), పొగాకు సిర్కా 1692, దిగుమతి వాణిజ్యానికి అనుమతి ఇవ్వడంతో ఆర్థిక వ్యవస్థ అదేస్థాయిలో కొనసాగింది. 1371 - 1448 లో సహ-పాలకులు అండొర్రా లా వెల్ల ఉత్సవాన్ని ధ్రువీకరించారు. అప్పటినుండి వాణిజ్యపరంగా అత్యంత ముఖ్యమైన జాతీయ ఉత్సవంగా ఇది వార్షికంగా నిర్వహించబడుతుంది. {{sfn|Llop Rovira|1998|p=14}}{{sfn|Llop Rovira|1998|p=15}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|p = 134}} [[File:Building_in_Ordino._Andorra_216.jpg|right|thumb|ఆర్డినో, కాసా రోసెల్‌లోని రోసెల్ కుటుంబానికి చెందిన మనోర్ హౌస్ (1611 లో నిర్మించబడింది). ఈ కుటుంబం అండొర్రాలో ఫార్గా రోసెల్, ఫర్గా డెల్ సెరాట్ వంటి అతిపెద్ద ఇనుప పని ఫోర్జెస్‌ను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.bondia.ad/cultura/390000-euros-rehabilitar-lexterior-i-obrir-els-jardins-de-la-casa-rossell|title=390.000 euros per rehabilitar l'exterior i obrir els jardins de la Casa Rossell - BonDia Diari digital d'Andorra.|date=9 August 2016|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=23 ఫిబ్రవరి 2020|archive-date=9 ఆగస్టు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809133417/http://www.bondia.ad/cultura/390000-euros-rehabilitar-lexterior-i-obrir-els-jardins-de-la-casa-rossell}}</ref>]] 1604 లో స్థాపించబడిన ఎస్కాల్డెస్-ఎంగోర్డనీలో ఉన్న కాన్ఫ్రారియా డి పారైర్సు ఐ టీక్సిడోర్స్ అనుభవజ్ఞులైన నేతపనివారి గిల్డ్ ఈ దేశంలోని ఉష్ణ జలాలను సద్వినియోగం చేసుకుంది. ఈ సమయానికి దేశం ప్రోహోమ్స్ (సంపన్న సమాజం), కాసేలర్స్ (మిగిలిన జనాభా చిన్న ఆర్థిక సముపార్జన) ద్వారా పుబిల్లా, హెర్యూ సంప్రదాయం ఉద్భవించింది.{{sfn|Llop Rovira|1998|pp=20, 21}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp=106, 107}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp = 105, 106, 107, 140, 141}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp = 263 a 270}} స్థాపించబడిన మూడు శతాబ్దాల తరువాత కాన్సెల్ డి లా టెర్రా 1702 లో దాని ప్రధాన కార్యాలయం, " కాసా డి లా వాల్ లో ట్రిబ్యునల్ డి కార్ట్స్ "ను ఏర్పాటు చేసింది. 1580 లో నిర్మించిన మేనరు హౌస్ బుస్కెట్స్ కుటుంబానికి ఒక గొప్ప కోటగా పనిచేసింది. అండోర్రా పారిషులు, అండొర్రా నియోజకవర్గం ఒక్కొక్కదాని నుండి ఒక్కొకరుచొప్పున పార్లమెంటు లోపల ఆరు కీలక ప్రతినిధులు (అర్మారి డి లెస్ సిస్ క్లాజ్) లను నియమించారు. తరువాత ఆండొర్రా రాజ్యాంగం, ఇతర పత్రాలు, చట్టాలు రూపొందించబడ్డాయి.{{sfn|Llop Rovira|1998|p=60}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|p = 82}} రీపర్స్ యుద్ధం, స్పానిష్ వారసత్వ యుద్ధం రెండింటిలోనూ అండొర్రా ప్రజలు (తటస్థ దేశంగా చెప్పుకుంటున్నప్పటికీ) 1716 లో తగ్గించబడిన వారి హక్కుల పునరుద్ధరణ కొరకు కాటలాన్లకు మద్దతు ఇచ్చారు. అండొర్రాలో కాటలాన్ రచనలను ప్రోత్సహించిన కారణంగా సాంస్కృతిక రచనలలో భాగంగా బుక్ ఆఫ్ ప్రివిలేజెస్ (లిబ్రే డి ప్రివిలేగిస్ డి 1674), ఆంటోని ఫిటర్ ఐ రోసెల్ రాసిన మాన్యువల్ డైజెస్ట్ (1748) లేదా ఆంటోని పుయిగ్ రాసిన పొలిటీ ఆండోర్ (1763) వంటి రచనలు వెలువరించబడ్డాయి.{{sfn|Armengol Aleix|2009|p = 229}}{{sfn|Llop Rovira|1998|pp = 49 a 52, i 57, 58}} ===19 వ శతాబ్ధం: అండోరా ప్రశ్న , కొత్త సంస్కారణలు === [[File:Guillem d'Areny-Plandolit (cropped).png|thumb|upright|left|1866 న్యూ రిఫార్ముకు నాయకత్వం వహించిన గుయిల్లెం డీ ' అర్నే- ప్లండోలిట్ ']] 1809 లో ఫ్రెంచి విప్లవం తరువాత మొదటి నెపోలియన్ సహ-రాజ్యాన్ని తిరిగి స్థాపించి మధ్యయుగ ఫ్రెంచి ఆధిపత్యాన్ని తొలగించాడు. 1812–1813లో మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం ద్వీపకల్ప యుద్ధం (గెరా పెనిన్సులర్) సమయంలో కాటలోనియాను స్వాధీనం చేసుకుని ఈ ప్రాంతాన్ని నాలుగు డిపార్టుమెంట్లుగా విభజించింది. తరువాత అండొర్రా పుయిగ్సర్డే జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. 1814 లో సామ్రాజ్య ఉత్తర్వు అండొర్రా స్వాతంత్ర్యం, ఆర్థిక వ్యవస్థను తిరిగి స్థాపించింది.{{sfn|Armengol Aleix|2009|p=172}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|p=172}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=342–343}} ఈ కాలంలో అండోర్రా మధ్యయుగ సంస్థలు, గ్రామీణ సంస్కృతి పెద్దగా మారలేదు. 1866 లో సిండిక్ గుల్లెం డి అరేనీ-ప్లాండోలిట్ సంస్కరణలకు ఓటింగు ద్వారా ఎన్నికచేయబడిన 24 మంది సభ్యుల కౌన్సిల్ జనరల్‌ నాయకత్వం వహించింది. గతంలో రాజ్యాన్ని పాలించిన కులీన రాజరికాన్ని కౌన్సిల్ జనరల్ భర్తీ చేసింది.<ref name="ReferenceA">Page 966, Volume 1, [[Encyclopædia Britannica]], Eleventh Edition, 1910–1911</ref> సహ-పాలకుల చేత ధ్రువీకరించబడిన రాజ్యాంగం నిర్మాణం తరువాత కొత్త సంస్కరణ (నోవా సంస్కరణ) ప్రారంభమైంది.<ref>{{cite web|url = https://www.elperiodic.ad/opinio/article/49262/150-anys-de-la-nova-reforma|title = Antoni Pol – 150 anys de la (nova) Reforma|language=ca|access-date = 2020-02-23|archive-date = 2019-05-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20190506122112/https://www.elperiodic.ad/opinio/article/49262/150-anys-de-la-nova-reforma|url-status = dead}}</ref> అండోరా త్రివర్ణ జెండా వంటి చిహ్నాలు స్థాపించబడ్డాయి. లోయ నివాసుల అవసరాలదృష్ట్యా కొత్త సేవా ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉద్భవించింది. హోటళ్ళు, స్పా రిసార్ట్స్, రోడ్లు, టెలిగ్రాఫ్ లైన్లు వంటి మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడం ప్రారంభించబడ్డాయి.{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=192–193}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp=191–193}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=345–347}} [[File:Revoluci%C3%B3_de_1881_d%27Andorra.jpg|thumb|upright=0.85|1881 విప్లవం సమయంలో కానిల్లో<ref>{{cite web|title = Saqueo de Canillo por las fuerzas del gobierno revolucionario tras el sitio de la aldea|url = https://www.wdl.org/es/item/18266/|language=es|date = 12 March 1881|website = WDL.org|accessdate = 3 August 2017}}</ref>]] సహ - పాలక అధికారులు కాసినోలు, బెట్టింగ్ గృహాలను దేశవ్యాప్తంగా నిషేధించారు. ఈ నిషేధం వల్ల అండొర్రా ప్రజలలో ఆర్థికసంబంధిత వివాదం ఏర్పడింది. 1881 డిసెంబరు 8 న విప్లవకారులు సిండిక్ ఇంటి మీద దాడి చేసి జోన్ ప్లా ఐ కాల్వో, పెరే బార్ ఐ మాస్ నేతృత్వంలోని తాత్కాలిక విప్లవ మండలిని స్థాపించిన తరువాత ఈ వివాదం 1881 నాటి విప్లవానికి దారితీసింది. తాత్కాలిక విప్లవ మండలి విదేశీ సంస్థల కాసినోలు, స్పాకేంద్రాల నిర్మాణానికి అనుమతించింది.{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=198–203}} 1881 జూన్ 7 నుండి 9 వరకు ఎస్కాల్డెస్-ఎంగోర్డనీలో విప్లవశక్తులతో సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకోవడం ద్వారా కెనిల్లో, ఎన్క్యాంప్ విధేయులు ఆర్డినో, మసానా పారిషులను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు.{{sfn|Peruga Guerrero|1998|pp=59–63}} ఒక రోజు పోరాటం తరువాత జూన్ 10 న ఎస్కాల్స్ వంతెన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.{{sfn|Ministeri d'Educació, Joventut i Esports|1996|pp=58–65}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=194–195}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=348–350}} కౌన్సిల్ స్థానంలో, కొత్త ఎన్నికలు జరిగాయి. తూర్పు ప్రాంతం " క్వెస్టిక్ డి అండోరా " పేరుతో విభజించబడినందున ఆర్థిక పరిస్థితి మరింత దిగజారింది.{{sfn|Peruga Guerrero|1998|pp=64–68}} 1882 - 1885 లలో కెనిల్లో సమస్యల ఆధారంగా బిషప్ అనుకూల వర్గం, ఫ్రెంచ్ అనుకూల వర్గం, జాతీయవాదుల మధ్య పోరాటాలు కొనసాగాయి.{{sfn|Ministeri d'Educació, Joventut i Esports|1996|pp=67–70}}{{sfn|Guillamet Anton|2009|pp=198–203}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=352–353}} కాటలాన్ రెనైక్సేనియా సాంస్కృతిక ఉద్యమంలో అండొర్రా పాల్గొన్నది. 1882 - 1887 మధ్య మొట్టమొదటి విద్యాలయాలు ఏర్పడ్డాయి. విద్యావిధానంలో అధికారిక భాష అయిన కాటలాన్‌తో కలిసి త్రిభాషావాదం తలెత్తింది. ఫ్రాన్సు, స్పెయిన్ నుండి రచయితలు దేశం జాతీయతను మేల్కొలిపారు. జాసింట్ వెర్డాగుర్ 1880 లలో ఆర్డినోలో నివసించాడు. అక్కడ ఆయన రెనైక్సేనియాకు సంబంధించిన రచనలను రచయిత - ఫోటోగ్రాఫర్ జోక్విం డి రిబాతో వ్రాసి పంచుకున్నాడు. 1848 లో ఫ్రోమెంటల్ హాలెవి ఒపెరా లే వాల్ డి అండోర్రే ఐరోపాలో గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. ఇక్కడ ద్వీపకల్ప యుద్ధంలో సాహిత్యరూపంలో లోయల జాతీయ స్పృహ బహిర్గతమైంది.{{sfn|Peruga Guerrero|1998|pp=78–81}}{{sfn|Ministeri d'Educació, Joventut i Esports|1996|p=74}}{{sfn|Armengol Aleix|2009|pp=354–357}} ===20 వ శతాబ్ధం: దేశం ఆధునీకరణ , రాజ్యాంగ నిర్మాణం === మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో అండొర్రా ఇంపీరియల్ జర్మనీ మీద యుద్ధం ప్రకటించినప్పటికీ నేరుగా పోరాటంలో పాల్గొనలేదు. కొంతమంది ఆండొర్రాన్లు ఫ్రెంచి సైనికబృందంలో భాగంగా ఈ సంఘర్షణలో పాల్గొనడానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు.<ref>{{cite web|url=http://andorradifusio.ad/noticies/andorra-va-declarar-guerra-alemanya-1914|title=Andorra va declarar la guerra a Alemanya el 1914? - Andorra Difusió|first=Andorra Difusió.|last=RTVA.|website=andorradifusio.ad|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230100512/https://www.andorradifusio.ad/noticies/andorra-va-declarar-guerra-alemanya-1914|url-status=dead}}</ref> ఇది వెర్సైల్లెస్ ఒప్పందంలో చేర్చబడనందున ఇది 1958 వరకు అనధికారిక పోరాట స్థితిలో ఉంది.<ref name="DYKAndorra">{{cite news |title=World War I Ends in Andorra |newspaper=New York Times |date=25 September 1958 |page=66 |url=https://www.nytimes.com/1958/09/25/archives/world-war-i-ends-in-andorra.html }}</ref> 1933 విప్లవం - ఎఫ్.హెచ్.ఎ.ఎస్.ఎ సమ్మెలు (వాగ్స్ డి ఎఫ్.హెచ్.ఎ.ఎస్.ఎ) కారణంగా ఎన్నికలకు ముందు సంభవించిన సామాజిక అశాంతి తరువాత ఫ్రాన్సు అండొర్రాను ఆక్రమించింది; జోవ్స్ ఆండొరానుల (స్పానిషు సి.ఎన్.టి, ఎఫ్.ఎ.ఐ.కి సంబంధించిన కార్మిక సంఘ సమూహం) నేతృత్వంలోని తిరుగుబాటు రాజకీయ సంస్కరణలకు పిలుపునిచ్చింది.<ref>{{cite web|url=http://www.international-club-andorra.com/andorra-club-intercomm/historical-andorra-articles/rebellion-in-andorra-1933/|title=Rebellion in Andorra 1933 – International Club of Andorra|website=International-club-andorra.com|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122103/https://www.international-club-andorra.com/andorra-club-intercomm/historical-andorra-articles/rebellion-in-andorra-1933/|url-status=dead}}</ref> తరువాత అండోర్రానులు అందరికి సార్వత్రిక ఓటు హక్కు, ఎన్‌క్యాంపులోని ఎఫ్.హెచ్.ఎస్.ఎ. జలవిద్యుత్ కేంద్రం నిర్మాణంలో పనిచేసిన స్థానిక, విదేశీ కార్మికుల హక్కుల పరిరక్షణ కొరకు కృషిచేసింది.<ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/cultura/1933-la-republica-que-quasi-va-ser|title=1933: la República que quasi va ser}}</ref> 1933 ఏప్రిల్ 5 న జోవ్స్ అండోర్రానులు అండొర్రా పార్లమెంటును స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.pressreader.com/spain/la-vanguardia-1%C2%AA-edici%C3%B3n/20170604/282071981866496|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=Pressreader.com}}</ref> ఈ చర్యలకు ముందు కల్నల్ రెనే-జూల్స్ బౌలార్డ్ 50 జెండార్మ్‌లతో రావడం, 200 స్థానిక మిలీషియాలను సమీకరించడం, కొంతమంది సాండిక్ ఫ్రాన్సిస్ కైరాట్ నేతృత్వంలో సైన్యాలను ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. <ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/cultura/quan-vam-treure-lescopeta|title=Quan vam treure l'escopeta}}</ref> 1934 జూలై 6 న, సాహసికుడు, కులీనుడు బోరిస్ స్కోసిరెఫ్ దీనిని పన్ను స్వర్గం చేసి, విదేశీ పెట్టుబడుల స్థాపన చేయడం ద్వారా దేశసంపద, స్వేచ్ఛ, ఆధునికీకరణకు వాగ్దానం చేస్తూ స్వీయ సార్వభౌమాధికారిగా ప్రకటించడానికి జనరల్ కౌన్సిల్ సభ్యుల మద్దతు పొందాడు. 1934 జూలై 8 న బోరిస్ ఉర్గెల్‌లో ఒక ప్రకటనను విడుదల చేశాడు. తనను తాను అండోరా రాజుగా మొదటి బోరిస్ ప్రకటించుకున్నాడు. <ref>{{cite web|url=http://www.andorraantiga.com/boris-i-rei-d-andorra.html|title=Boris I Rei d'Andorra|first=Albert Daina|last=Marsenyach|website=El Coprincipat d'Andorra ara fa molt de temps.}}</ref> ఏకకాలంలో ఉర్గెల్ బిషపు మీద యుద్ధాన్ని ప్రకటించాడు. జూలై 10 న రాజు చేత రాజ్యాంగం ఆమోదించబడింది. <ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/opinio/la-primera-constitucio|title=La primera Constitució|website=BonDia Diari digital d'Andorra.}}</ref> ఆయనను జూలై 20 న సహ-పాలకులు, బిషప్ జస్టే గిటార్ట్ ఐ విలార్డెబే, వారి అధికారులు అరెస్టు చేసి చివరికి స్పెయిన్ నుండి బహిష్కరించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1934/09/20/archives/-king-boris-of-andorra-is-sent-to-jail-in-spain.html|title=' King' Boris of Andorra Is Sent to Jail in Spain|date=20 September 1934|website=Nytimes.com}}</ref> 1936 నుండి 1940 మద్యకాలంలో స్పానిష్ సివిల్ వార్, <ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/60166/limpacte-dels-refugiats-durant-la-guerra-civil|title=L'impacte dels refugiats durant la Guerra Civil|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref> ఫ్రాంకోయిస్టు స్పెయిన్<ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/cultura/1937-baulard-compta-morts|title=1937: Baulard compta morts|website=BonDia Diari digital d'Andorra.}}</ref> నుండి అంతరాయం జరగకుండా రాజ్యాంగాన్ని పొందటానికి ప్రసిద్ధ కల్నల్ రెనే-జూల్స్ బౌలార్డ్ నేతృత్వంలోని ఫ్రెంచ్ సైనిక బృందం అండోరాలో ఉంచబడింది. 1933 విప్లవం తరువాత గణతంత్రం అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{cite web|url=https://publicacions.iec.cat/Front/repository/pdf/00000258/00000034.pdf|title=La revolución andorrana del 1933|website=Publicacions.iec.cat|accessdate=26 March 2019|archive-date=9 అక్టోబరు 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://publicacions.iec.cat/Front/repository/pdf/00000258/00000034.pdf|url-status=dead}}</ref> స్పానిషు అంతర్యుద్ధం సమయంలో, అండోరా నివాసులు రెండు వైపుల నుండి వచ్చిన శరణార్థులను స్వాగతించారు. వచ్చినవారిలో చాలామంది దేశంలో శాశ్వతంగా స్థిరపడ్డారు. తద్వారా తరువాతి ఆర్థిక వృద్ధికి, అండోర పెట్టుబడిదారీ యుగంలోకి ప్రవేశించడానికి ఇది దోహదపడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.editorialgavarres.cat/index.php?option=com_redshop&view=product&pid=65&Itemid=23&lang=ca|title=Franquisme i repressió - Cadí-Pedraforca - Editorial Gavarres|website=Editorialgavarres.cat|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122054/http://www.editorialgavarres.cat/index.php?option=com_redshop&view=product&pid=65&Itemid=23&lang=ca|url-status=dead}}</ref><ref name="qucut.com">{{cite web|url=http://www.qucut.com/portfolio/documental-2/|title=Jordi Sasplugas. El Mirador d'Andorra. Documental|access-date=2020-02-23|website=|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717085844/http://www.qucut.com/portfolio/documental-2/|url-status=dead}}</ref> ఫ్రాంకోయిస్ట్ దళాలు యుద్ధం తరువాతి దశలలో అండొర్రా సరిహద్దుకు చేరుకున్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/47550/andorra-entre-guerres|title=Andorra entre guerres|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref> [[File:22B_andorra_2.jpg|thumb|left|1942 లో బిషప్ రామోన్ ఇగ్లేసియాస్ (మధ్య) సహ-పాలకుల సింహాసనం. స్థానిక సైన్యాలకు 1936 నుండి 1960 వరకు దీర్ఘకాల నాయకత్వం వహించిన మొదటి జనరల్ సిండిక్ ఫ్రాన్సిస్ కైరాట్ (ఎడమ).<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/opinio/article/44230/francesc-cairat-i-freixes|title=Antoni Pol - Francesc Cairat i Freixes|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref>]] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో అండోరా తటస్థంగా ఉన్నప్పటికీ విచి ఫ్రాన్సు, ఫ్రాంకోయిస్ట్ స్పెయిన్ మధ్య ఒక ముఖ్యమైన అక్రమ రవాణా మార్గంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream/2445/66337/1/TFG%20Esteves%20Lorenzo%2C%20Sergi.pdf|title=Exili i evasions al Principat d'Andorra durant la Guerra Civil Espanyola i la Segona Guerra Mundial 1936-1945|website=Diposit.ub.edu|accessdate=26 March 2019}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://blocs.mesvilaweb.cat/txemabofill/?p=226464|title=Entrevista a Enric Melich Gutiérrez, maquis de la resistència francesa, passador de jueus i clandestins, activista anarquista, llibreter i sindicalista.}}</ref> యుద్ధ సమయంలో, బహిరంగంగా నియంతృత్వ రాజ్యాలుగా ప్రకటించిన రెండు రాజ్యాల మధ్య నివసించిన విదేశీ కౌన్సిల్, శరణార్థుల ప్రవేశించడానికి అనుమతించడం, బహిష్కరించడం, ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం నేరాలు, పౌరుల హక్కుల తగ్గింపు<ref>{{cite web|url=https://www.cossetania.com/la-crulla-andorrana-de-1933-la-revoluci-de-la-modernitat-939|title=La cruïlla andorrana de 1933: la revolució de la modernitat|website=Cossetania.com}}</ref> వంటి చర్యలతో ఫ్రాంకోయిజానికి చాలా దగ్గరగా, సానుభూతితో ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://aquiradioandorra.free.fr/DocumentsInedits/1944-08-15-Lettre.pdf|title=Letter|website=Aquiradioandorra.free.fr|accessdate=26 March 2019|archive-date=2019-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203150323/http://aquiradioandorra.free.fr/DocumentsInedits/1944-08-15-Lettre.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="iec.cat">{{cite web|url=https://publicacions.iec.cat/Front/repository/pdf/00000119/00000079.pdf|title=L'Andorra "fosca " i l'Andorra "generosa " durant la Segona Guerra Mundial Claudi Benet i Mas|website=Publicacions.iec.cat|accessdate=26 March 2019|archive-date=9 అక్టోబరు 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://publicacions.iec.cat/Front/repository/pdf/00000119/00000079.pdf|url-status=dead}}</ref> జనరల్ కౌన్సిల్ అండోరా సార్వభౌమాధికారం మనుగడ, రక్షణలో తన రాజకీయ, దౌత్య చర్యలను సమర్థించింది. ఇది చివరకు రెండు ఘర్షణల నుండి సురక్షితంగా బయటపడింది. <ref name="iec.cat"/><ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/cultura/1936-1945-dues-guerres-i-un-miracle|title=1936-1945: dues guerres i un miracle|website=BonDia Diari digital d'Andorra.}}</ref> ఈ విధంగా నాజీ అణచివేతకు గురైన ఐరోపా నుండి వస్తున్న వారికి సహాయం చేయడానికి కొన్ని సమూహాలు స్వీయ ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి. అదే సమయంలో దేశం మనుగడకు సహాయపడటానికి స్మగ్లింగులో పాల్గొంటుంది. అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన సమూహాలలో బ్రిటిషు మి 6 తో సంబంధం కొనసాగించింది. ఇది దాదాపు పారిపోయినవారిలో 400 మందికి సహాయపడింది.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/32684/adu-a-una-estirp-dherois|title=L'últim del Palanques|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref> వీరిలో మిత్రరాజ్యాల సైనిక సిబ్బంది కూడా ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/32410/sigues-britnic|title=¡Sigues britànic!|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/20065/baldrich-heroi-de-novella|title=Baldrich, heroi de novel·la|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref> 1941-1944 దేశంలోని యాక్సిస్ అనుకూల ఇన్ఫార్మర్లు, గెస్టపో ఏజెంట్ల మద్య కొన్ని పోరాటాలు జరిగాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/19993/camina-quimet-camina|title=Camina, Quimet, camina|website=El Periòdic d'Andorra|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122055/https://www.elperiodic.ad/noticia/19993/camina-quimet-camina|url-status=dead}}</ref> [[File:23-24.10.67. De Gaulle en Andorre (1967) - 53Fi5569.jpg|thumb|left|అండొర్రా లోని సంతా జులియా డీ లోరియా సహపాలకుడు " చార్లెస్ డీ గయుల్లె "; 1967 అక్టోబరు]] రాజధాని నగరంలో నిరంకుశ పాలన పరిస్థితుల కారణంగా సంస్కృతి, సినిమా కళల స్మగ్లింగు బ్లాక్ మార్కెట్ నెట్వర్క్ ఉంది. కొన్ని ప్రదేశాలలో హోటల్ మిరాడోర్ లేదా క్యాసినో హోటల్ స్థాపించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/cultura/en-terres-dandorra-la-primera-obra-de-teatre-escrita-un-autor-autocton|title='En terres d'Andorra', la primera obra de teatre escrita per un autor autòcton|website=BonDia Diari digital d'Andorra.|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122103/https://www.bondia.ad/cultura/en-terres-dandorra-la-primera-obra-de-teatre-escrita-un-autor-autocton|url-status=dead}}</ref> దగ్గరి భావజాల ప్రజల సమావేశ స్థలం అండొర్రా - స్పానిష్ రిపబ్లికనిజం, ఫ్రీ ఫ్రాన్స్ సమీపంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://pirineosenguerra.blogspot.com/2014/08/el-mirador-vida-y-leyenda-de-un-hotel.html|title=.: El Mirador: vida y leyenda de un hotel|first=Andrés|last=Luengo|date=27 August 2014}}</ref> యుద్ధం తరువాత ఫిల్మ్ సొసైటీలు ఏర్పడ్డాయి. సెన్సార్ చేయబడిన ఫ్రాంకో స్పెయిన్‌ సినిమాలు, సంగీతం, పుస్తకాలు దిగుమతి చేయబడ్డాయి. తద్వారా అండొర్రాలో కాటలాన్, విదేశీ ప్రజలకు సెన్సార్షిపు వ్యతిరేకంగా మారింది.<ref name="qucut.com"/> ఆక్సిటనీ ఫ్రెంచ్ రెసిస్టెన్స్‌తో ముడిపడి ఉన్న నిరంకుశత్వ వ్యతిరేక సంస్థ అండోరన్ గ్రూప్ (అగ్రూపమెంట్ అండోరే), ఫ్రెంచ్ ప్రతినిధి (వేగుర్) నాజీయిజంతో సహకరించారని ఆరోపించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/36296/una-dodis-sarracens-a-la-vegueria|title=Una d'odis sarracens a la vegueria|website=El Periòdic d'Andorra|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122126/https://www.elperiodic.ad/noticia/36296/una-dodis-sarracens-a-la-vegueria|url-status=dead}}</ref> పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థకు సామూహిక పర్యాటకానికి అనుమతిస్తూ, దేశం పన్ను మినహాయింపు ప్రకటించి పర్యాటకులకు అండొర్రా తలుపులు తెరిచింది. ఎఫ్.హెచ్.ఎ.ఎస్.ఎ. నిర్మాణం, ప్రొఫెషనల్ బ్యాంకింగు ద్వారా 1930 ల నుండి పెట్టుబడిదారీ విజృంభణ దిశగా మొదటి అడుగులు వేసింది.<ref name="iec.cat1">{{cite web|url=http://revistes.iec.cat/index.php/TSCG/article/download/37437/37420|title=La transformació econòmica d’Andorra durant el segle XX}}</ref><ref>{{cite web|url=http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream/2445/66337/1/TFG%20Esteves%20Lorenzo%2C%20Sergi.pdf|title=Exili i evasions al Principat d'Andorra durant la Guerra Civil Espanyola i la Segona Guerra Mundial 1936-1945|first=Sergi Esteves|last=Lorenzo|publisher=University of Barcelona|accessdate=1 July 2019}}</ref> బ్యాంకు అగ్రికోల్ (1930), క్రెడిట్ అండోరే (1949), తరువాత బాంకా మోరా (1952), బాంకా కాస్సనీ (1958), సోబాంకా (1960) బ్యాంకులు స్థాపించబడ్డాయి. 1930 ల చివరలో స్కీ రిసార్ట్సు, సాంస్కృతిక సంస్థల ప్రారంభోత్సవంతో స్కీయింగు, షాపింగ్ వంటి కార్యకలాపాలు పర్యాటక ఆకర్షణగా మారాయి.<ref name="iec.cat1"/><ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/19718/petita-cronica-de-la-gran-passio-blanca|title=Petita crònica de la gran passió blanca|website=El Periòdic d'Andorra|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122055/https://www.elperiodic.ad/noticia/19718/petita-cronica-de-la-gran-passio-blanca|url-status=dead}}</ref> మొత్తం మీద, పునరుద్ధరించిన హోటల్ పరిశ్రమ అభివృద్ధి చెందింది. 1968 ఏప్రిల్ న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య బీమా వ్యవస్థ సృష్టించబడింది. <ref>{{cite web|url=https://andorraguides.com/healthcare/system/|title=Andorra's Healthcare System|last=Andorra Guides|date=30 April 2018|website=Andorra Guides|access-date=23 ఫిబ్రవరి 2020|archive-date=6 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122053/https://andorraguides.com/healthcare/system/|url-status=dead}}</ref> [[File:Andorra - panoramio (2).jpg|thumb|Streets of the city centre of Andorra la Vella in 1986. From the same year until 1989 Andorra normalized the economic treaties with the [[European Economic Community|EEC]].<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/1989/12/18/economia/629938809_850215.html|title=La CE concluye un acuerdo de unión aduanera con Andorra|date=18 December 1989|newspaper=El País|last1=País|first1=Ediciones El}}</ref><ref>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/1986/09/27/internacional/528156020_850215.html|title=François Mitterrand alienta las reformas en Andorras|date=27 September 1986|newspaper=El País|last1=País|first1=Ediciones El}}</ref>|alt=]] [[File:Gilbert Saboya Sebastian Kurz (13927283877).jpg|thumb|right|Foreign Minister of Andorra [[Gilbert Saboya Sunye|Gilbert Saboya]] meeting Austrian foreign minister [[Sebastian Kurz]] at the [[Committee of Ministers of the Council of Europe]] in 2014]] భవిష్యత్తు కోసం ప్రణాళిక: 1967 - 1969 లో ఫ్రెంచ్ సహ-యువరాజు చార్లెస్ డి గల్లే అధికారిక సందర్శనతో, మానవ హక్కులు, అంతర్జాతీయ పారదర్శకత చట్రంలో ఆర్థికాభివృద్ధి, జాతీయ డిమాండ్లకు ఆమోదం లభించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.coprince-fr.ad/ca/charles-de-gaulle|title=S.E. Charles de Gaulle|website=Coprince-fr.ad}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/opinio/article/61705/el-coprincep-de-gaulle|title=Antoni Pol - El copríncep De Gaulle|website=El Periòdic d'Andorra|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122054/https://www.elperiodic.ad/opinio/article/61705/el-coprincep-de-gaulle|url-status=dead}}</ref> అండొర్రా "అండోరన్ డ్రీం"<ref>{{cite web|url=http://www.andorradifusio.ad/noticies/els-anys-50-linici-del-somni-andorra|title=Els anys 50, l'inici del somni andorrà - Andorra Difusió|website=Andorradifusio.ad|access-date=2020-02-23|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122105/https://www.andorradifusio.ad/noticies/els-anys-50-linici-del-somni-andorra|url-status=dead}}</ref> (అమెరికన్ డ్రీమ్‌కి సంబంధించి) అని పిలువబడే యుగంలో అండొర్రా నివసించారు: దేశంలోని సామూహిక సంస్కృతి ఆర్థిక వ్యవస్థ, సంస్కృతిలో సమూల మార్పులను అనుభవాలను ఎదుర్కొంటుంది. ఈ సంఘటనకు ప్రస్తుత ఐరోపాలోని నంబరు వన్ ట్రాన్స్మిటర్ మ్యూజికల్ రేడియో స్టేషన్ ఋజువుగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodic.ad/noticia/67199/sintonitzant-la-sobirania|title=Sintonitzant la sobirania|website=El Periòdic d'Andorra}}</ref> అతిథులు, గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన వక్తలతో చాన్సన్ ఫ్రాంకైజ్, స్వింగ్, రిథమ్ & బ్లూస్, జాజ్, రాక్ & రోల్ లేదా అమెరికన్ దేశీయ సంగీతం ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://diariomnipresente.com/aqui-radio-andorra-la-radio-que-divertia-a-los-europeos/|title=Aquí Radio Andorra, la radio que divertía a los europeos|first=Javi|last=Ruiz-Medrano|date=24 February 2015|website=|access-date=23 ఫిబ్రవరి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071812/http://diariomnipresente.com/aqui-radio-andorra-la-radio-que-divertia-a-los-europeos/|archive-date=23 జనవరి 2019|url-status=dead}}</ref> అండోరా తలసరి జిడిపి, ప్రస్తుత ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధితో అత్యంత ప్రామాణిక దేశాల కంటే అధిక ఆయుర్దాయం సాధించింది.<ref name="iec.cat1"/><ref>{{cite web|url=http://www.diariandorra.ad/noticies/opinio/2016/09/26/la_reinvencio_andorra_encert_estrategic_107124_1129.html|title=La reinvenció d'Andorra: un encert estratègic|first=Gonzalo|last=Bernardos|date=26 September 2016|website=DiariAndorra.ad}}</ref> అండోరా యూరోపియన్ చరిత్ర ప్రధాన స్రవంతి వెలుపల ఒంటరిగా ఉనికిలో ఉంది. ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ కాకుండా ఇతర దేశాలతో కొన్ని సంబంధాలు ఉన్నాయి. అయితే ఇటీవలి కాలంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పర్యాటక పరిశ్రమతో రవాణా, సమాచార మార్పిడి అభివృద్ధి దేశాన్ని ఒంటరితనం నుండి తొలగించాయి. 1976 నుండి దేశం సార్వభౌమాధికారం, మానవ హక్కులు, అధికారాల సమతుల్యత, ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా చట్టాన్ని స్వీకరించాల్సిన అవసరం ఉన్నందున అండొర్రా సంస్థలను సంస్కరించాల్సిన అవసరం ఉంది. 1982 లో, కో-ప్రిన్స్ ఆమోదంతో మొదటి ప్రధాన మంత్రి ఆస్కార్ రిబాస్ రీగ్ అధ్యక్షతన ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డు (కాన్సెల్ ఎగ్జిక్యూటియు) పేరుతో గవర్న్ డి అండోరాను స్థాపించిన తరువాత మొదటి అధికార విభజన జరిగింది.<ref>{{cite web|url=https://www.elnacional.cat/ca/efemerides/marc-pons-andorra-primer-cap-govern_227061_102.html|title=Andorra tria el primer cap de govern de la seva història|website=ElNacional.cat}}</ref> వాణిజ్య సంబంధాలను క్రమబద్ధీకరించడానికి 1989 లో ప్రిన్సిపాలిటీ యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీతో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:21990A1231(02)|title=EUR-Lex - 21990A1231(02) - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu}}</ref> అండొర్రా రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత 1993 లో దాని రాజకీయ వ్యవస్థ ఆధునీకరించబడింది. రాజ్యాంగాన్ని సహ-పాలకులు, జనరల్ కౌన్సిల్ ముసాయిదా చేసి మార్చి 14 న <ref name="NS">[[Dieter Nohlen|Nohlen, D]] & Stöver, P (2010) ''Elections in Europe: A data handbook'', p160 {{ISBN|978-3-8329-5609-7}}</ref> 74.2% ఓటర్ల 76% ఓటింగ్‌తో ఆమోదం పొందారు.<ref>Nohlen & Stöver, p162</ref> కొత్త రాజ్యాంగం ప్రకారం సంవత్సరం తరువాత మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref name=NS/> అదే సంవత్సరం అండొర్రా ఐక్యరాజ్యసమితి, కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్‌లో సభ్యదేశం అయింది.<ref>{{cite web|url=https://www.exteriors.ad/es/asuntos-multilaterales-y-cooperaciin/andorra-y-los-organismos-internacionales|title=Andorra y los organismos internacionales|website=Exteriors.ad}}</ref> అండోరా 1996 లో 51 వ ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశంలో పాల్గొని అమెరికాతో అధికారికంగా దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఇది దేశం ఆశించిన సరళీకరణ దృష్ట్యా చాలా ముఖ్యమైన విషయంగా భావించబడింది. సంస్థ సంస్కరణను కాపాడటానికి మొదటి జనరల్ సిండిక్ మార్క్ ఫోర్నే జనరల్ కాటన్లో జరిగిన అసెంబ్లీలో ఒక ప్రసంగంలో పాల్గొన్నారు. మూడు రోజుల తరువాత ఫోర్నే భాషా హక్కులను, అండోరా ఆర్థిక వ్యవస్థను కాపాడటానికి యూరోప్ కౌన్సిల్ పార్లమెంటరీ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/1996/07/26/internacional/838332014_850215.html|title=Entrevista - "Andorra no quiere ser un lugar donde se recoja dinero negro"|date=26 July 1996|newspaper=El País|last1=País|first1=Ediciones El}}</ref> 2006 మధ్యకాలంలో ఐరోపా సమాఖ్య ద్రవ్య ఒప్పందం లాంఛనప్రాయంగా ఉంది. ఇది యూరోను అధికారిక మార్గంలో ఉపయోగించటానికి అండోరాకు అనుమతిస్తుంది. అలాగే దాని స్వంత యూరో కరెన్సీని నాణెం ముద్రించింది.<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ES/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0548&from=EN|title=DECISIÓN DEL CONSEJO de 11 de mayo de 2004 relativa a la posición que debe adoptar la Comunidad en relación con un acuerdo sobre las relaciones monetarias con el Principado de Andorra|website=Eur-lex.europa.eu|accessdate=26 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:ES:PDF|format=PDF|title=COMUNICACIONES PROCEDENTES DE LAS INSTITUCIONES, ÓRGANOS Y ORGANISMOS DE LA UNIÓN EUROPEA COMISIÓN EUROPEA|website=Eur-lex.europa.eu|accessdate=26 March 2019|archive-date=11 డిసెంబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211173542/https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:ES:PDF|url-status=dead}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:Andorramap.png|thumb|right|Map of Andorra with its seven parishes labelled]] [[File:Andorra topographic map-en.svg|thumb|Topographic map of Andorra]] ===పారిషులు=== అండొర్రాలో ఏడు పారిషులు ఉన్నాయి: * [[File:Former_Coat_of_Arms_of_Andorra_la_Vella.svg|30px|]] అండోర్రా లా వెల్లా * [[File:Emblem of Canillo.svg|30px|]] కనిల్లో * [[File:Escut d'Encamp.svg|30px|]] ఎంకాంపు * [[File:Escut d'Escaldes-Engordany.svg|35px|]] ఎంకాల్డెస్ - ఎంగార్డెనీ * [[File:Coat of Arms of La Massana.svg|35px|]] లా మస్సానా * [[File:Emblem of Ordino.svg|35px|]] ఆర్డినొ * [[File:Coat of Arms of Sant Julià de Lòria.svg|35px|]] సంత్ జులియా డే లోరియా ===నైసర్గికం === తూర్పు పైరినీసు పర్వత శ్రేణిలో ఉన్నందున, అండోరాలో ప్రధానంగా కఠినమైన పర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎత్తైనది కోమా పెడ్రోసా ఎత్తు 2,942 మీటర్లు (9,652 అడుగులు). అండోరా సగటు ఎత్తు 1,996 మీటర్లు (6,549 అడుగులు).<ref>Atlas of Andorra (1991), Andorran Government. {{oclc|801960401}}. {{in lang|ca}}</ref> వై (Y) ఆకారంలో మూడు ఇరుకైన లోయలుదేశాన్ని విభజిస్తున్నాయి. ఈ మూడు ఒకటిగా సంగమిస్తున్న కూడలి నుండి గ్రాన్ వాలిరా నది దేశాన్ని వదిలి (అండోరా అత్యల్ప స్థానం 840 మీ లేదా 2,756 అడుగులు) [[స్పెయిన్]]లో ప్రవేశిస్తుంది. అండోరా వైశాల్యం 468 చ.కి.మీ (181 చదరపు మైళ్ళు). అండోరా బోరియల్ రాజ్యంలోని సర్కుంబోరియల్ ప్రాంతంలోని అట్లాంటిక్ యూరోపియన్ ప్రావింసుకు చెందినది. అండోరా భూభాగం పైరినీస్ కోనిఫెర్, మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతానికి చెందినది. ===వాతావరణం=== అండోరాలో ఎత్తును బట్టి ఆల్పైన్, ఖండాంతర, సముద్ర వాతావరణం ఉంటుంది. అధిక ఎత్తులో ఉన్న కారణంగా శీతాకాలంలో సగటున మంచు అధికంగా కురుస్తుంది. వేసవిలో కొద్దిగా చల్లగా ఉంటుంది. భౌగోళిక వైవిధ్యం, లోయల విభిన్న ధోరణి, మధ్యధరా వాతావరణం విలక్షణమైన పర్వతవాతావరణం దేశం ఎత్తైన పర్వత వాతావరణం, మద్యధరా వాతావరణం కలిగిన కొండచరియలు సాధారణ వాతావరణ ఆధిపత్యానికి ఆటంకం కలిగిస్తూ గొప్ప వైవిధ్యాన్ని కలిగిన మైక్రొక్లైమేటు వాతావరణానికి ఆసరాగా ఉంటుంది. కనిష్ఠ, గరిష్ఠ పాయింట్లలో ఎత్తులో ఉన్న గొప్ప తేడాలు, మధ్యధరా వాతావరణం ప్రభావంతో కలిపి, అండోరన్ పైరినీసు వాతావరణాన్ని అభివృద్ధి చేస్తాయి. సమృద్ధిగా వర్షాలు వసంత ఋతువు, వేసవిలో ఉంటాయి. ఇది శరదృతువు వరకు ఉంటుంది. (మే, జూన్, ఆగస్టు సాధారణంగా వర్షపు నెలలు) ; శీతాకాలంలో అట్లాంటిక్ సరిహద్దుల ప్రభావానికి లోబడి ఎత్తైన ప్రాంతాలలో మినహా వర్షపాతం తక్కువగా ఉంటుంది. అండోరన్ పర్వతాలలో గొప్ప హిమపాతం ఉంటుంది. సమశీతోష్ణ వేసవి, దీర్ఘమైన చల్లని శీతాకాలం ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=https://es.weatherspark.com/y/46004/Clima-promedio-en-Andorra-la-Vella-Andorra-durante-todo-el-a%C3%B1o|title=Clima promedio en Andorra la Vella, Andorra, durante todo el año - Weather Spark|website=es.weatherspark.com|accessdate=26 March 2019|archive-date=6 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122054/https://es.weatherspark.com/y/46004/Clima-promedio-en-Andorra-la-Vella-Andorra-durante-todo-el-a%C3%B1o|url-status=dead}}</ref> <gallery class="center" mode="packed"> File:Andorra Mountains.JPG|త్రిష్టియానా దృశ్యం File:Pont d'Anyós.jpg| వలిరా డెల్ నార్డ్ నదిన్ File:Carretera de Grau Roig - Encamp - Andorre 1.jpeg|గ్రౌ రోయిగ్ దృశ్యం, గ్రాన్ వలిరా డి ' ఓరియంటు నది File:Valls del Comapedrosa (la Massana) - 9.jpg|కొమా పెడ్రొసా లోయల దృశ్యం File:Pas de la Case panorama.jpg|పాస్ డి లా కాసా </gallery> ==ఆర్ధికం== [[File:Tree map export 2009 Andorra.jpeg|thumb|Exports in 2009]] [[File:Grandvalira ski resort, Andorra5.jpg|thumb|right|Scenery of the Andorran mountains at the Grand Valira ski resort, [[Soldeu]]]] [[File:Caldea des de dins.JPG|thumb|left|[[Caldea]] thermal spa, [[Escaldes-Engordany]], the biggest thermoludic center in Southern Europe]] అండోరా అభివృద్ధి చెందవలసిన ఆర్థిక వ్యవస్థకు పర్యాటకం ప్రధానమైనదిగా ఉంది. దీనికి జిడిపిలో సుమారు 80% వాటా ఉంది. సంవత్సరానికి 10.2 మిలియన్ల మంది పర్యాటకులు అండొర్రాను సందర్శిస్తారు.<ref name="es2"/> అండోరా స్వేచ్ఛా విఫణి, వేసవి, శీతాకాలపు రిసార్టుల ద్వారా పర్యాటకులు ఆకర్షితులవుతారు.<ref>{{cite web|url=http://offshorelicense-regulatory.com/about-andorra/|title=About Andorra - Valsen Fiduciaries|website=Offshorelicense-regulatory.com|accessdate=26 March 2019|archive-date=6 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122108/https://www.offshorelicense-regulatory.com/about-andorra/|url-status=dead}}</ref> అండోరాలో ప్రధాన ఆదాయ వనరులలో ఒకటి స్కీ రిసార్ట్సు. పర్యాటకం, ఇది మొత్తం 175 కిమీ (109 మైళ్ళు) స్కీ గ్రౌండ్. ఈ క్రీడ సంవత్సరానికి 7 మిలియన్లకు పైగా సందర్శకులను, సంవత్సరానికి 340 మిలియన్ యూరోలను అంచనా వేస్తుంది, 2007 నుండి ప్రస్తుతం 2,000 ప్రత్యక్ష, 10,000 పరోక్ష ఉద్యోగాలను కొనసాగిస్తుంది. పన్నురహిత స్వర్గస్థితితో బ్యాంకింగు రంగం కూడా ఆర్థిక వ్యవస్థకు గణనీయంగా దోహదం చేస్తుంది (ఆర్థిక, బీమా రంగం జిడిపిలో సుమారు 19% <ref name="fs2013">{{cite web|url=http://www.aba.ad/pub/publicaciones/financial_system_2013.pdf|title=Andorra and its financial system 2013|publisher=Aba.ad|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=1 మార్చి 2020|archive-date=14 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151214121805/http://www.aba.ad/pub/publicaciones/financial_system_2013.pdf}}</ref>). [128]). ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఐదు బ్యాంకింగు గ్రూపులు ఉన్నాయి, <ref>{{cite web|url=http://thebanks.eu/banks-by-country/Andorra |title=List of Banks in Andorra |publisher=Thebanks.eu |date= |accessdate=2015-05-14}}</ref> ఒక ప్రత్యేక క్రెడిట్ ఎంటిటీ, 8 ఇన్వెస్ట్మెంటు మేనేజ్మెంట్ ఎంటిటీలు, 3 అసెట్ మేనేజ్మెంటు కంపెనీలు, 29 ఇన్సూరెన్సు కంపెనీలు, వీటిలో 14 విదేశీ భీమాసంస్థల శాఖలు ఉన్నాయి. ఇవి రాజ్యంలో పనిచేయడానికి అధికారం కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="fs2013"/> వ్యవసాయ ఉత్పత్తి పరిమితం; 5% భూమి మాత్రమే వ్యవసాయం చేయదగినదిగా ఉంది. దేశ అవసరాలకు ఆహారాన్ని అధికంగా దిగుమతి చేసుకోవాలి. కొంతమంది స్థానికంగా పొగాకును పండిస్తారు. పశువుల పెంపకంలో దేశీయ గొర్రెల పెంపకం ప్రాధాన్యత వహిస్తుంది. తయారీ రంగంలో సిగరెట్లు, సిగార్లు, ఫర్నిచరు ప్రాధాన్యత వహిస్తుంటాయి. అండోరా సహజ వనరులలో జలవిద్యుత్, మినరల్ వాటర్, కలప, ఇనుము ధాతువు, సీసం ప్రాధాన్యత వహిస్తూ ఉన్నాయి.<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/an.html |title=CIA World Factbook entry: Andorra |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=26 August 2012 |website= |archive-date=10 జూలై 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710215526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/an.html |url-status=dead }}</ref> అండోరా ఐరోపా సామాఖ్యలో సభ్యదేశం కానప్పటికీ ఒక ప్రత్యేక సంబంధం కలిగి ఉంది. అంటే తయారు చేసిన వస్తువుల వ్యాపారం కొరకు సుంకాలు (సుంకాలు లేవు), వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ఐరోపాసామాఖ్య వెలుపలి సభ్యదేశంగా వ్యవహరిస్తుంది. అండోరాకు సొంతంగా కరెన్సీ లేదు. 1999 డిసెంబరు 11 వరకు ఫ్రెంచి ఫ్రాంక్, స్పానిష్ పెసెటా రెండింటినీ బ్యాంకింగు లావాదేవీలలో ఉపయోగించారు. ఈ రెండు కరెన్సీలను ఐరోపాసమాఖ్య కరెన్సీ యూరో ద్వారా భర్తీ చేశారు. 2002 డిసెంబరు వరకు ఫ్రాంక్, పెసెటా రెండింటి నాణేలు, నోట్లు అండోరాలో చట్టబద్దంగా చెలామణిలో ఉన్నాయి. 2014 నుండి అండొర్రా దాని స్వంత యూరో నాణేలను జారీ చేయడానికి చర్చలు జరిపింది. అండోరా సాంప్రదాయకంగా ప్రపంచంలో అతి తక్కువ నిరుద్యోగ రేటును కలిగి ఉంది. 2009 లో నిరుద్యోగం 2.9% ఉంది.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2129rank.html |title=CIA World Factbook: Andorra |accessdate=5 June 2013 |website= |archive-date=12 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612192233/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2129rank.html |url-status=dead }}</ref> దిగుమతి సుంకాల ద్వారా ఆదాయాన్ని ప్రత్యేకంగా పెంచడంతో, అండోరా పన్ను స్వర్గంగా దాని స్థితి నుండి చాలాకాలంగా లాభపడింది. అయినప్పటికీ 21 వ శతాబ్దం ఐరోపా సార్వభౌమ- రుణ సంక్షోభం సమయంలో దాని పర్యాటక ఆర్థిక వ్యవస్థ క్షీణించింది. కొంతవరకు స్పెయిన్లో వస్తువుల ధరల తగ్గుదల అండోరా డ్యూటీ-ఫ్రీ షాపింగును తగ్గించింది. ఇది నిరుద్యోగం పెరుగుదలకు దారితీసింది. 2012 జనవరి 1 న 10% వ్యాపార పన్ను ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{cite web|title=Andorra gets a taste of taxation|url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/27/andorra-financial-crisis-tax|work=The guardian|accessdate=30 March 2013|date=27 December 2011}}</ref> ఒక సంవత్సరం తరువాత 2% అమ్మకపు పన్ను, ఇది మొదటి త్రైమాసికంలో 14 మిలియన్ల యూరోలకు పైగా వసూలు చేసింది.<ref>{{cite news|title=Andorra Unveils First Indirect Tax Revenue Figures|url=http://www.tax-news.com/news/Andorra_Unveils_First_Indirect_Tax_Revenue_Figures____60703.html|newspaper=Tax News|date=9 May 2013|access-date=1 మార్చి 2020|archive-date=5 డిసెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205013920/https://www.tax-news.com/news/Andorra_Unveils_First_Indirect_Tax_Revenue_Figures____60703.html|url-status=dead}}</ref> 2013 మే 31 న ఐరోపా సమాఖ్య సభ్యులలో పన్ను స్వర్గాల ఉనికి మీద పెరుగుతున్న అసంతృప్తి నేపథ్యంలో జూన్ చివరి నాటికి ఆదాయపు పన్నును అండోరా చట్టబద్ధం చేయాలని ఉద్దేశించినట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|title=Andorra to introduce income tax for first time|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22745895|newspaper=BBC News|date=2 June 2013}}</ref> పారిసులో ప్రభుత్వ అధిపతి ఆంటోని మార్టి, ఫ్రెంచి అధ్యక్షుడు, అండోరా యువరాజు ఫ్రాంకోయిస్ హాలెండు మధ్య జరిగిన సమావేశం తరువాత ఈ ప్రకటన జారీ చేశారు. అండోరా "అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా దాని పన్నును తీసుకురావడం" ప్రక్రియలో భాగంగా ఈ చర్యను హాలెండు స్వాగతించాడు.<ref>{{cite news|url=http://www.notretemps.com/argent/andorre-aligne-progressivement-sa,i29431|title=Andorre aligne progressivement sa fiscalité sur les standards internationaux (Elysée)|newspaper=Notre Temps|date=31 May 2011|url-status = dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616031601/http://www.notretemps.com/argent/andorre-aligne-progressivement-sa,i29431|archivedate=16 June 2013|df=dmy-all}}</ref> ==గణాంకాలు== [[File:Els Cortals d'Encamp - 1.jpg|thumb|The town of [[Encamp]], as seen from the Vall dels Cortals]] ===జనసంఖ్య=== {{Historical populations |title = Historical populations |align = right |shading = off |percentages = pagr |source = Departament d'Estadística d'Andorra<ref>{{cite web|url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&check=0&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/1947&any2=01/01/2015&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries=|title=Departament d'Estadística|website=Estadistica.ad|access-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115063522/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&check=0&bGrafic=&formules=inici&any1=01%2F01%2F1947&any2=01%2F01%2F2015&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries=|archive-date=15 January 2017|url-status = dead|df=dmy-all}}</ref> |1950|6176 |1960|8392 |1970|19545 |1980|35460 |1990|54507 |2000|65844 |2010|85015 |2015|78014 }} అండోరా జనసంఖ్య 77,281 (2016) గా అంచనా వేయబడింది. అండోరాన్లు కాటలాన్ సంతతికి చెందిన రొమాన్ల జాతికి చెందిన సమూహం.<ref name="Minahan"/> 1900 లో జనసంఖ్య 5,000 ఉండేది. ప్రజలలో మూడింట రెండొంతుల మంది నివాసితులకు అండోరా జాతీయత లేదు. ఎన్నికలలో ఓటు హక్కు లేదు. అంతేకాకుండా వారు ప్రధానమంత్రిగా పోటీ చేయడానికి అనుమతి లేదు.<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/160178.pdf |title=Andorra |publisher=U.S. Department of State |accessdate=2017-11-11}}</ref> ప్రైవేటు ఆధీనంలో ఉన్న సంస్థ మూలధన స్టాక్‌లో 33% కంటే ఎక్కువ కలిగి ఉండటానికి అవకాశం లేదు.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/internacional/ANDORRA/Parlamento/andorrano/facilita/hijos/residentes/adquisicion/nacionalidad/elpepiint/19850801elpepiint_23/Tes/ |title=El Parlamento andorrano facilita a los hijos de los residentes la adquisición de la nacionalidad &#124; Edición impresa &#124; EL PAÍS |publisher=Elpais.com |date= August 1985|accessdate=2015-05-14|newspaper=El País |last1=País |first1=Ediciones El }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/internacional/ANDORRA/examen/ser/andorrano/elpepiint/19851027elpepiint_18/Tes/ |title=Un examen para ser andorrano &#124; Edición impresa &#124; EL PAÍS |publisher=Elpais.com |date=1985-10-27 |accessdate=2015-05-14|newspaper=El País |last1=País |first1=Ediciones El }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/internacional/RIBAS/_oSCAR/MARTi_ALANiS/_JOAN_/ARZOBISPO_DE_URGELL/ANDORRA/Constitucion/Andorra/seguira/limitando/derechos/poblacion/elpepiint/19920509elpepiint_5/Tes/ |title=La Constitución de Andorra seguirá limitando los derechos del 70% de la población &#124; Edición impresa &#124; EL PAÍS |publisher=Elpais.com |date=1992-05-09 |accessdate=2015-05-14|newspaper=El País |last1=País |first1=Ediciones El }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/sociedad/Andorra/solo/inmigrantes/sanos/elpporint/20060714elpepisoc_8/Tes/ |title=Andorra, sólo inmigrantes sanos &#124; Edición impresa &#124; EL PAÍS |publisher=Elpais.com |date=2006-07-14 |accessdate=2015-05-14|newspaper=El País |last1=País |first1=Ediciones El }}</ref> ===భాషలు=== చారిత్రాత్మక, అధికారిక భాషగా ఉన్న కాటలాన్ భాష ఒక రోమానుభాషాకుటుంబానికి చెందిన భాష. అండొరా ప్రభుత్వం కాటలాన్ వాడకాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇది అండోరాలోని కాటలాన్ టోపోనిమి కోసం ఏర్పాటు చేసిన ఒక కమిషన్‌కు నిధులు సమకూరుస్తుంది (కాటలాన్: లా కామిసి డి డి టోపోనామియా డి అండోరా).అండొర్రా ప్రభుత్వం వలసదారులకు సహాయం చేయడానికి ఉచిత కాటలాన్ తరగతులను అందిస్తుంది. కాటలాన్ భాషలో అండొర్రా టెలివిజన్, రేడియో స్టేషన్లు నిర్వహించబడుతున్నాయి. వలసలు చారిత్రక సంబంధాలు, దగ్గరి భౌగోళిక సామీప్యత కారణంగా అండొర్రా ప్రజలు స్పానిషు, పోర్చుగీసు, ఫ్రెంచి సాధారణంగా మాట్లాడతారు. చాలా మంది అండోరా నివాసితులు కాటలాన్‌తో పాటు వీటిలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మాట్లాడగలరు. ప్రధాన పర్యాటక రిసార్టులలో వివిధ ఆంగ్లం ఉపయోగించబడుతుంది. అయినప్పటికీ సాధారణ ప్రజలు ఇంగ్లీషు తక్కువగా మాట్లాడతారు. జాతీయ " కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ కన్వెన్షన్‌ ఆన్ నేషనల్ మైనారిటీసు " మీద సంతకం చేయని నాలుగు ఐరోపా దేశాలలో (ఫ్రాన్స్, మొనాకో, టర్కీతో కలిపి) <ref>{{cite web|author= |url=http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/minorities/default_en.asp |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities (FCNM) : National Minorities, Council of Europe, 14 September 2010 |publisher=Coe.int |date= |accessdate=26 August 2012}}</ref> అండోరా ఒకటి.<ref>{{cite web|url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=157&CM=&DF=&CL=ENG|title=Framework Convention for the Protection of National Minorities CETS No. 157|publisher=Conventions.coe.int|accessdate=25 November 2012|archive-date=7 జూలై 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707021551/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=157&CM=&DF=&CL=ENG|url-status=dead}}</ref> అబ్జర్వేటోరి సోషల్ డి అండోరా ఆధారంగా అండోరాలో భాషా వినియోగం క్రింది విధంగా ఉంది:<ref>{{cite web |url=http://www.iea.ad/cres/observatori/temes/llengua3trimestre2005.htm |archive-url=https://archive.today/20070717032526/http://www.iea.ad/cres/observatori/temes/llengua3trimestre2005.htm |url-status = dead|archive-date=17 July 2007 |title=Observatori de l'Institut d'Estudis Andorrans|language=ca |accessdate=5 June 2013}}</ref> {| border="0" style="border:1px solid #999; background:#fff;" |- style="text-align:center;" ! style="background:#ccc;"|Mother tongue || % |- style="text-align:center;" | style="background:#ccc;"|[[Catalan language|Catalan]]|| 38.8% |- style="text-align:center;" | style="background:#ccc;"|[[Spanish language|Spanish]] || 35.4% |- style="text-align:center;" | style="background:#ccc;"|[[Portuguese language|Portuguese]] || 15% |- style="text-align:center;" | style="background:#ccc;"|French || 5.4% |- style="text-align:center;" | style="background:#ccc;"|Others || 5.5% |- style="text-align:center;" | colspan="2" |<small>[https://web.archive.org/web/20130822055051/http://www.iea.ad/images/stories/Documents/CRES/Observatoris/2005/2005_3_PoliticaLinguistica.pdf 2005 3 PoliticaLinguistica.pdf]</small> |} ===మతం=== అండోరా ప్రజలలో (88.2%) కాథలిక్కులు అధికంగా ఉన్నారు.<ref>[http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ PEW 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511124911/http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ |date=2017-05-11 }}. Pewforum.org (2011-12-19). Retrieved on 2015-12-30.</ref> వారి పేట్రన్ సెయింటు " అవర్ లేడీ ఆఫ్ మెరిత్క్సెసెల్ ". ఇది అధికారిక మతం కానప్పటికీ రాజ్యాంగం కాథలిక్కు చర్చితో ఒక ప్రత్యేక సంబంధాన్ని అంగీకరించింది. ఆ సమూహానికి కొన్ని ప్రత్యేక అధికారాలను అందిస్తోంది.{{clarify|date=August 2014}} ఇతర క్రైస్తవ వర్గాలలో ఆంగ్లికన్ చర్చి, యూనిఫికేషన్ చర్చి, న్యూ అపోస్టోలిక్ చర్చి, యెహోవాసాక్షులు ఉన్నారు. ప్రధానంగా ఉత్తర ఆఫ్రికా వలసదారులతో రూపొందించబడిన స్వల్పసంఖ్యలో ముస్లిం సమాజం ఉంది. <ref>{{cite web|title=Andorra facts|url=http://www.encyclopedia.com/places/spain-portugal-italy-greece-and-balkans/spanish-and-portuguese-political-geography/andorra|website=Encyclopedia.com|publisher=Encyclopedia.com|accessdate=22 November 2016}}</ref> హిందువులు, బహాయిల చిన్న సంఘం ఒకటి ఉంది, <ref name="ARDA05">{{cite web | title = Andorra | work = International – Regions – Southern Europe | publisher = The Association of Religion Data Archives | year = 2005 | url = http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_6_2.asp | accessdate = 4 July 2009 | archive-date = 12 ఏప్రిల్ 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200412111853/http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_6_2.asp | url-status = dead }}</ref><ref name="Wolfram">{{Cite encyclopedia | title = Andorra: population, capital, cities, GDP, map, flag, currency, languages, ... | encyclopedia = [[Wolfram Alpha]] | volume = Online | publisher = Wolfram – Alpha (curated data) | date = 13 March 2010 | url =http://www.wolframalpha.com/entities/countries/andorra/xy/p0/k6/| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120308145150/http://www.wolframalpha.com/entities/countries/andorra/xy/p0/k6/| archivedate =2012-03-08}}</ref> అండొర్రాలో సుమారు 100 మంది యూదులు నివసిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51537.htm |title=US Dept of State information |publisher=State.gov |date=8 November 2005 |accessdate=9 August 2013}}</ref> (అండోరాలోని యూదుల చరిత్ర చూడండి.) ==విద్య== ===పాఠశాలలు=== 6-16 సంవత్సరాల మద్య పూర్తి సమయం నిర్బంధ విద్యను అభ్యసించడం చట్టబద్ధం చేయబడింది. ద్వితీయ స్థాయి వరకు విద్యను ప్రభుత్వం ఉచితంగా అందిస్తుంది. పాఠశాల విద్య మూడు స్థాయిలు ఉన్నాయి. అవి అండోరా, ఫ్రెంచి, స్పానిషు. ఇవి వరుసగా కాటలాన్, ఫ్రెంచి, స్పానిషు మాధ్యమాలలో విద్యాబోధన చేస్తాయి. ఇవి ప్రధాన బోధనా భాషలుగా ఉన్నాయి. తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలు ఏ వ్యవస్థకు హాజరుకావాలో ఎంచుకోవచ్చు. అన్ని పాఠశాలలు అండోరన్ అధికారులచే నిర్మించబడ్డాయి, నిర్వహించబడుతున్నాయి. కాని ఫ్రెంచి, స్పానిషు పాఠశాలల్లోని ఉపాధ్యాయులకు చాలా వరకు ఫ్రాన్సు, స్పెయిను దేశాల నుండి వేతనాలు అందజేయబడుతుంటాయి. 39% అండోరా పిల్లలు 33% ఫ్రెంచి పాఠశాలలకు, 28% స్పానిషు పాఠశాలలకు హాజరవుతారు. ===అండొర్రా విశ్వవిద్యాలయాలు === ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం యూనివర్సిటీ డి అండోరా (ఉడా) అండోరాలోని ఏకైక విశ్వవిద్యాలయంగా ఉంది. ఇది 1997 లో స్థాపించబడింది. విశ్వవిద్యాలయం ఉన్నత వృత్తి విద్యా కోర్సులతో పాటు నర్సింగు, కంప్యూటర్ సైన్స్, బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, విద్యా శాస్త్రాలలో మొదటి స్థాయి డిగ్రీలను అందిస్తుంది. అండోరాలోని రెండు గ్రాడ్యుయేటు పాఠశాలలు నర్సింగు స్కూల్, స్కూల్ ఆఫ్ కంప్యూటర్ సైన్స్, రెండోది పిహెచ్‌డి విద్యను అందిస్తుంది. ====అధ్యయన కేంద్రాలు ==== భౌగోళిక క్లిష్టపరిస్థితి, తక్కువ సంఖ్యలో విద్యార్థులు ఉండడం కారణంగా అండోరా విశ్వవిద్యాలయం పూర్తిస్థాయి విద్యాకార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ఆటంకాలుగా ఉన్నాయి. ఇది ప్రధానంగా స్పానిషు, ఫ్రెంచి విశ్వవిద్యాలయాలకు అనుసంధానించబడిన అధ్యయనాల కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. విశ్వవిద్యాలయంలోని వర్చువల్ స్టడీస్ సెంటర్ (సెంటర్ డి ఎస్టూడిస్ వర్చువల్స్) పర్యాటక రంగం, చట్టం, కాటలాన్ భాషాశాస్త్రం, హ్యుమానిటీస్, సైకాలజీ, పొలిటికల్ సైన్సెస్, ఆడియోవిజువల్ కమ్యూనికేషన్, టెలికమ్యూనికేషన్స్ ఇంజనీరింగ్, తూర్పు ఆసియా అధ్యయనాలు విభాగాలలో ఉన్నత విద్యను అందిస్తుంది. ఈ కేంద్రం నిపుణుల కోసం వివిధ పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు కార్యక్రమాలు, నిరంతర-విద్యా కోర్సులను నిర్వహిస్తుంది. ==ప్రయాణసౌకర్యాలు== [[File:Pirineus - la Seu d'Urgell airport.jpg|left|thumb|[[Andorra–La Seu d'Urgell Airport]], located 12 km away from Andorra, in [[Montferrer i Castellbò]] ([[Catalonia]], Eastern [[Spain]]) ]] 20 వ శతాబ్దం వరకు అండోరాకు బయటి ప్రపంచానికి మద్య చాలా పరిమిత రవాణా సంబంధాలు ఉన్నాయి. దాని ఒంటరితనం దేశాభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసింది. ఇప్పటికీ అండొర్రా సమీప ప్రధాన విమానాశ్రయాలు రెండూ (టౌలౌసు, బార్సిలోనా) అండోరా నుండి మూడు గంటల ప్రయాణదూరంలో ఉన్నాయి. అండోరాలో 279 కిమీ (173 మైళ్ళు) పొడవైన రహదారి నెట్వర్కు ఉంది. వీటిలో 76 కిమీ (47 మైళ్ళు) పొడవైన రహదారి వెంట పాదచారుల బాట నిర్మించబడింది. అండోరా లా వెల్ల నుండి రెండు ప్రధాన రహదారులు స్పానిష్ సరిహద్దు వరకు సి.జి-1, ఎల్ పాస్ డి లా కాసా సమీపంలోని ఎన్వాలిరా కనుమ మీదుగా ఫ్రెంచి సరిహద్దు వరకు సి.జి-2. ఉన్నాయి.<ref name="mobi">{{cite web|url=http://www.mobilitat.ad/CA/default.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206123122/http://www.mobilitat.ad/CA/default.asp|url-status = dead|archive-date=2007-12-06|title=Agència de Mobilitat, Govern d'Andorra |publisher=Mobilitat.ad}}</ref> బస్సు సేవలు మహానగర ప్రాంతాలన్నింటికి, అనేక గ్రామీణలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. చాలా ప్రధాన మార్గాలలో సేవలు గరిష్ఠ అరగంటకు ఒకంటే ఎక్కువసార్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అండోరా నుండి బార్సిలోనా, టౌలౌసు వరకు తరచూ సుదూర బస్సు సర్వీసులు ఉన్నాయి. బస్సు సేవలు ఎక్కువగా ప్రైవేటు సంస్థలచే అందించబడుతున్నాయి. స్థానిక సేవలను కొన్నింటిని ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తుంది. [[File:AGC Z 27500.jpg|thumb|లాటూర్-డి-కరోల్ (లా టోర్ డి క్యూరోల్) వద్ద ఒక రైలు; అండోరాకు సేవలు అందించే రెండు స్టేషన్లలో ఇది ఒకటి. లాటూర్-డి-కరోలు, టౌలౌసులను కలిపే మార్గం, టౌలౌసు ఫ్రాన్సులోని టిజివిని అనుసంధానించే మార్గం. అండోరా సరిహద్దు నుండి రెండు కిలోమీటర్ల (1.2 మైళ్ళు) దూరం నడుస్తుంది]] అండోరా సరిహద్దులలో విమానాశ్రయాలు లేవు. అయితే లా మసానా (కామే హెలిపోర్ట్), అరిన్సాల్, ఎస్కాల్డెస్-ఎంగోర్డనీలలో వాణిజ్య హెలికాప్టర్ సేవలు ఉన్నాయి.<ref name="heliand">{{cite web|url=http://www.heliand.com/ |title=Inici – Heliand – Helicopters a Andorra |publisher=Heliand |date= |accessdate=2015-05-14}}</ref><ref name="helitrans">[http://www.helitrans.ad/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715233032/http://www.helitrans.ad/|date=15 July 2009}}</ref> పొరుగున ఉన్న స్పానిషులో విమానాశ్రయం ఉంది. అండోరా-స్పానిషు సరిహద్దుకు దక్షిణాన 12 కిలోమీటర్లు (7.5 మైళ్ళు) కోమార్కా ఆల్ట్ ఉర్గెల్ ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://web.gencat.cat/en/actualitat/detall/Aeroport-public-i-comercial-dAndorra-la-Seu-dUrgell-00002|title=Public and regional airport of Andorra-la Seu d'Urgell|access-date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328143700/http://web.gencat.cat/en/actualitat/detall/Aeroport-public-i-comercial-dAndorra-la-Seu-dUrgell-00002|archive-date=28 March 2016|url-status = dead|df=dmy-all}}</ref> 2015 జూలై నుండి అండోరా-లా సీ డి ఉర్గెల్ విమానాశ్రయం మాడ్రిడ్, పాల్మా డి మల్లోర్కాకు వాణిజ్య విమానాలను నిర్వహించింది. ఎయిర్ అండోరా, అండోరా ఎయిర్‌లైంసుకు ఇది ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. 2018 జూలై 11 నాటికి విమానాశ్రయంలో రోజువారీ వాణిజ్య విమానాలు లేవు. స్పెయిన్, ఫ్రాన్సులలో ఉన్న సమీప విమానాశ్రయాలు అంతర్జాతీయ విమానసేవలను అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చాయి. సమీపంలో ఫ్రాన్సులోని పెర్పిగ్నన్ (అండోరా నుండి 156 కిలోమీటర్లు లేదా 97 మైళ్ళు), స్పెయిన్లోని లీడా (అండోరా నుండి 160 కిలోమీటర్లు లేదా 99 మైళ్ళు) ఉన్నాయి. సమీపంలోని అతిపెద్ద విమానాశ్రయాలు ఫ్రాన్సులోని టౌలౌసు (అండోరా నుండి 165 కిలోమీటర్లు లేదా 103 మైళ్ళు), స్పెయిన్లోని బార్సిలోనా (అండోరా నుండి 215 కిలోమీటర్లు లేదా 134 మైళ్ళు) విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. బార్సిలోనా, టౌలౌసు విమానాశ్రయాల నుండి అండోరాకు గంటగంటకు బస్సు సర్వీసులు ఉన్నాయి. సమీప రైల్వే స్టేషన్ అండోరాకు తూర్పున 10 కి.మీ (6 మైళ్ళు) ఎల్'హోస్పిటాలెట్-ప్రెస్-ఎల్'ఆండోర్రే ఉంది. ఇది 1,435మి.మీ గేజి (4 నాలో 8 1⁄2) - లాటూర్-డి-కరోల్ నుండి గేజ్ మార్గం (25 కి.మీ. లేదా 16 మైళ్ళు) ఉంది. టౌలౌసుకు, పారిసుకు ఫ్రెంచ్ హై-స్పీడ్ రైళ్ల ద్వారా ఈ మార్గాన్ని ఎస్.ఎన్.సి.ఎఫ్. నిర్వహిస్తుంది. లాటూర్-డి-కరోల్ విల్లెఫ్రాంచె-డి-కాన్ఫ్లెంట్‌కు 1,000 మీటర్ల (3 3 3 38) మీటర్ గేజ్ రైలు మార్గాన్ని కలిగి ఉంది. అలాగే ఎస్ఎన్‌సిఎఫ్ 1,435 ఛేర్ గేజ్ మార్గం పెర్పిగ్ననుతో అనుసంధానిస్తుంది. ఆర్.ఇ.ఎన్.ఎఫ్.ఇ. 1,668% (5) 5 21⁄32) బార్సిలోనాకు గేజ్ మార్గం ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.bueker.net/trainspotting/map.php?file=maps/french-network/french-network.gif|title=Sncf Map |language=de |publisher=Bueker.net |date= |accessdate=26 August 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.maplandia.com/france/languedoc-roussillon/pyrenees-orientales/prades/latour-de-carol/ |title=Google map |publisher=Maplandia.com |date= |accessdate=26 August 2012}}</ref> కొన్ని మాత్రమే ఎల్'హాస్పిటాలెట్-ప్రెస్-ఎల్'ఆండోర్రే, పారిస్ మధ్య ప్రత్యక్ష ఇంటర్‌సిటీస్ డి న్యూట్ రైలు సేవలు అందిస్తూ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.seat61.com/Andorra.htm|title=How to travel by train from London to Andorra}}</ref> ==మాధ్యమం , సమాచార రంగం == [[File:RTVA logotip.png|thumb|[[Radio i Televisio d'Andorra|RTVA]], the public service television and radio broadcaster in Andorra]] [[File:Andorra Telecom 2019 logo.svg|thumb|[[Andorra Telecom]], the national telecom company in Andorra]] అండోరన్ జాతీయ టెలికమ్యూనికేషన్ సంస్థ ఎస్.ఒ.ఎం. అండోరాలో మొబైల్, లేండ్ లైన్ టెలిఫోన్, అంతర్జాల సేవలను నిర్వహిస్తుంది. దీనిని అండోరా టెలికాం (ఎస్.టి.ఎ) అని కూడా పిలుస్తారు. అదే సంస్థ డిజిటల్ టెలివిజన్, రేడియో జాతీయ ప్రసారాలకి అవసరమైన సాంకేతిక మౌలిక సదుపాయాలను అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Company Overview of Andorra Telecom, SAU|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=558958875|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126165840/https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=558958875|archive-date=26 January 2019|website=Bloomberg.com|accessdate=26 March 2019}}</ref> 2010 లో గృహాలు, (ఎఫ్.టి.టి.హెచ్.) వ్యాపారాలు అన్నింటికి ప్రత్యక్ష ఆప్టికల్ ఫైబరు లింకును అందించిన మొదటి దేశంగా అండోరా నిలిచింది. <ref>{{cite web|url=https://www.tdworld.com/overhead-distribution/prysmian-verticasa-cable-leads-way-ftth-andorra|title=Prysmian VertiCasa Cable Leads the Way with FTTH in Andorra|date=1 January 2009|website=Transmission & Distribution World|accessdate=26 March 2019}}</ref> మొట్టమొదటి వాణిజ్య రేడియో స్టేషన్ " రేడియో అండోరా " 1939 నుండి 1981 వరకు క్రియాశీలకంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.vilaweb.cat/noticia/3727499/20100512/aqui-radio-andorra.html|title=Aquí Ràdio Andorra|website=VilaWeb.cat|accessdate=26 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126220704/https://www.vilaweb.cat/noticia/3727499/20100512/aqui-radio-andorra.html|archive-date=26 January 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | last=País | first=Ediciones El | title=Desaparece la histórica Radio Andorra | newspaper=El País | date=4 April 1981 | url=https://elpais.com/diario/1981/04/04/ultima/355183203_850215.html |language=es | access-date=26 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://f5nsl.free.fr/andorre/histoireg.html|title=Radio Andorra : a brief history|website=f5nsl.free.fr|accessdate=26 March 2019}}</ref> 1989 అక్టోబరు 12 న జనరల్ కౌన్సిల్ రేడియో, టెలివిజను (ఒ.ఆర్.టి.ఎ) అనే సంస్థను రూపొందించి నిర్వహిస్తుంది. 2000 ఏప్రిల్ 13 న, పబ్లిక్ కంపెనీ రేడియో ఐ టెలివిసిక్ డి అండోరా (ఆర్.టి.వి.ఎ) లో మారింది.<ref>{{cite web|url=https://www.andorradifusio.ad/programes/programes/memories-darxiu/els-25-anys-de-lorta-a-la-radio-lepoca-daurada-25-anys-orta-lepoca-daurada|title=25 anys ORTA: l'època daurada|website=Andorradifusio.ad|accessdate=26 March 2019|archive-date=11 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230211090325/https://www.andorradifusio.ad/page404|url-status=dead}}</ref> 1990 లో అండొర్రాలో పబ్లిక్ రేడియో రేడియో నేషనల్ డి' స్థాపించబడింది. 1995 లో జాతీయ పబ్లిక్ టెలివిజన్ నెట్వర్కు అండోరా టెలివిసిక్ స్థాపించబడింది.<ref>{{cite web|url=https://forum.ad/andorra-televisio-estrena-memories-darxiu-per-commemorar-els-25-anys/|title=Andorra Televisió estrena "Memòries d'arxiu" per commemorar els 25 anys|date=10 February 2016|website=Forum.ad|accessdate=26 March 2019|archive-date=25 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025164531/https://forum.ad/andorra-televisio-estrena-memories-darxiu-per-commemorar-els-25-anys/|url-status=dead}}</ref> ఐపిటివి ద్వారా స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్ నుండి అదనపు టీవీ, రేడియో స్టేషన్లు డిజిటల్ టెరెస్ట్రియల్ టెలివిజన్ ప్రసారాలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/tecnologia/20070924/53396909042/andorra-se-convertira-el-martes-en-uno-de-los-primeros-paises-europeos-en-implantar-la-tdt.html|title=Andorra se convertirá el martes en uno de los primeros países europeos en implantar la TDT|website=La Vanguardia|accessdate=26 March 2019}}</ref> అండొర్రాలో మూడు జాతీయ వార్తాపత్రికలు ఉన్నాయి;డియారి డి అండోరా, ఎల్ పెరిస్టిక్ డి అండోరా, బోండియా. అలాగే అనేక స్థానిక వార్తాపత్రికలు.<ref>{{cite web|url=http://www.prensaescrita.com/newspapers/andorra.php|title=ANDORRA NEWSPAPERS|website=Prensaescrita.com|accessdate=26 March 2019}}</ref> అండోరన్ ప్రచురణాసంస్థ చరిత్ర 1917 -1937 లో ప్రారంభం అయింది. ఈ మద్యకాలంలో " లెస్ వల్లాస్ డి అండొర్రా " (1917), " నొవా అండొర్రా " (1832), " అండొర్రా అగ్రికోలా " (1933) పత్రికలు స్థాపించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.bondia.ad/cultura/pere-moles-recopila-la-publicitat-grafica-en-la-premsa-del-periode-1917-1969|title=Pere Moles recopila la publicitat gràfica en la premsa del període 1917-1969|website=BonDia Diari digital d'Andorra.|accessdate=26 March 2019}}</ref> 1974 లో " పొబ్లె అండొర్రా " మొదటి దినపత్రికగా గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{cite web|url=https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0051631.xml|title=El Poble Andorrà - enciclopèdia.cat|website=Enciclopedia.cat|accessdate=26 March 2019}}</ref> అలాగే దేశంలో అమెచ్యూరు రేడియో సొసైటీ ఉంది.<ref>[http://www.ura.ad/ Unió de Radioaficionats Andorra]. Ura.ad. Retrieved on 2015-12-30.</ref> స్వతంత్రంగా పనిచేస్తున్న ఎ.ఎన్.ఎ. వార్తా ఏజెన్సీ ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.newsalliance.org/members/details/9|title=Agència de Notícies Andorrana - European Alliance of News Agencies (EANA)|website=Newsalliance.org|accessdate=26 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126164453/http://www.newsalliance.org/members/details/9|archive-date=26 January 2019|url-status=dead}}</ref> ==సంస్కృతి== అండొర్రా అధికారిక, చారిత్రక భాష కాటలాన్. అందువలన కాటలాన్ సంస్కృతి దాని స్వంత ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. అండోరా కాంట్రాపాస్, మరాట్క్సా వంటి జానపద నృత్యాలకు నిలయం. ఇవి ముఖ్యంగా శాంట్ జూలి డి డి లారియాలో ఉనికిలో ఉంది. అండోరా జానపద సంగీతానికి దాని పొరుగుదేశాల సంగీతంతో సారూప్యతలు ఉన్నప్పటికీ కానీ ముఖ్యంగా కాటలానియా సంగీతంగా ప్రచారంలో ఉంది. ఇతర అండోరా జానపద నృత్యాలలో అండోరా లా వెల్లాలో " కాంట్రాప్సు ", ఎస్కాల్డెస్-ఎంగోర్డనీలో " సెయింట్ " అన్నే నృత్యం ఉన్నాయి. అండోరా జాతీయ సెలవుదినం అవర్ లేడీ ఆఫ్ మెరిట్సెల్ డే, సెప్టెంబరు 8.<ref name="cia"/> ప్రాముఖ్యత కలిగిన పండుగలు, సంప్రదాయాలలో మే మాసంలో కెనలిచ్ గాదరింగు, జూలైలో రోజర్ డి ఓర్డినో, మెరిట్సెల్ డే (అండోరా జాతీయ దినోత్సవం), అండోరా లా వెల్ల ఫెయిర్, సంట్ జోర్డి డే, శాంటా లూసియా ఫెయిర్ (పండుగ లా కాండెలెరా నుండి కానిల్లో వరకు), కార్నివాల్ ఆఫ్ ఎన్క్యాంప్, కారామెల్లెస్ పాట, సంత్ ఎస్టీవ్ ఉత్సవం, ఫెస్టా డెల్ పోబుల్ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.andorra.ad/en-us/about_andorra/pages/culture_and_traditions.aspx |title=About Andorra - Culture and traditions |access-date=1 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629004406/http://www.andorra.ad/en-us/about_andorra/pages/culture_and_traditions.aspx |archive-date=29 June 2012 |url-status = dead|df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=festes+i+tradicions+andorra|title=festes i tradicions andorra - Google Search|website=Google.com|accessdate=26 March 2019}}</ref> ఆండొరాన్ ఇతిహాసాలు చార్లెమాగ్నే పురాణం జనాదరణ కలిగి ఉన్నాయి. వైట్ లేడీ ఆఫ్ అవినీ, బునర్ డి ఓర్డినో, ఎంగోలాస్టర్సు సరస్సు పురాణం, లిజెండ్ ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ మెరిట్సెల్ వంటి జానపద కథనాలు ఆధారంగా ఫ్రాంకిషు రాజు ఈ దేశాన్ని స్థాపించాడని భావిస్తున్నారు. అండొర్రా ఆహారవిధానం ప్రధానంగా కాటలాన్ అయినప్పటికీ ఇది ఫ్రెంచి, ఇటాలియన్ వంటకాల ఇతర అంశాలను కూడా స్వీకరించింది. దేశం వంటకాలు సెర్డన్యా, ఆల్ట్ ఉర్గెల్ పొరుగుదేశాలతో బలమైన సాంస్కృతిక సంబంధాల ఉన్న కారణంగా పొరుగుదేశాల ఆహారాలకు సమానమైన లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. అండోర్రా వంటకాలు పర్వతలోయల సంస్కృతితో ప్రభావితమై ఉంటాయి. దేశంలోని విలక్షణమైన వంటకాలు క్విన్స్ ఆల్-ఐ-ఓలి, శీతాకాలపు బేరీకాయను చేర్చిన బాతు, డ్రైఫ్రూట్సును చేర్చి ఓవెన్లో కాల్చిన గొర్రె, పోర్కు సివెటు, మాస్సేగాడా కేక్, పియర్ చెట్లతో ఎస్కరోల్, కాన్ఫిటెడ్ డక్, పుట్టగొడుగులు, ఎస్కుడెల్లా, బచ్చలికూర ఎండుద్రాక్ష, పైన్ కాయలు, జెల్లీ మార్మాలాడే, సగ్గుబియ్యము (పుట్టగొడుగులు) చేర్చిన పంది మాంసం, డాండెలైన్ సలాడ్, అండోరాన్ ట్రౌట్. త్రాగడానికి, మల్లేడ్ వైన్, బీర్ కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.turisandorra.com/comer-en-andorra|title=Comer en Andorra|website=Turisandorra.com|accessdate=26 March 2019}}</ref> కాటలోనియాలోని పర్వత ప్రాంతాలలో ట్రిన్క్సాటు, ఎంబోటిట్స్, వండిన నత్తలు, పుట్టగొడుగులతో బియ్యం, పర్వత బియ్యం, మాటే వంటి కొన్ని వంటకాలు చాలా సాధారణం. <ref>{{cite web|url=https://www.hoteldeltarter.com/ca/cuina-tradicional-andorra/|title=Cuina tradicional Andorra - Menjar bé i a bon preu|website=Hoteldeltarter.com|accessdate=26 March 2019|archive-date=21 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021160801/https://www.hoteldeltarter.com/ca/cuina-tradicional-andorra/|url-status=dead}}</ref> ప్రీ-రోమనెస్కు, రోమనెస్క్ కళలు రాజ్యంలో వ్యక్తీకరించబడిన అతి ముఖ్యమైన కళాత్మక ప్రక్రియలుగా ఉన్నాయి. రోమనెస్క్ వన్ ప్రాంతీయ సమాజాల ఏర్పాటు (సామాజిక, రాజకీయ) శక్తి సంబంధాలు, జాతీయ సంస్కృతి గురించి తెలుసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. మొత్తం నలభై రోమనెస్కు చర్చిలు ఉన్నాయి. ఇవి చిన్న కఠినమైన అలంకార నిర్మాణాలుగా ఉన్నాయి. అలాగే వంతెనలు, కోటలు, అదే కాలపు వాస్తుశైలిలో నిర్మించబడిన ఇళ్ళు పురాతన అండొర్రా వాస్తుకళకు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://visitandorra.com/ca/cultura/art-romanic|title=Art Romànic|website=Andorra Turisme|accessdate=26 March 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.catala.ad/index.php?option=com_content&view=article&id=22&Itemid=25 |title=Itineraris Culturals |access-date=21 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103210900/http://www.catala.ad/index.php?option=com_content&view=article&id=22&Itemid=25 |archive-date=3 January 2012 |url-status = dead|df=dmy-all }}</ref> పైరినీస్లో వేసవి కాలం అగ్ని ఉత్సవాలను యునెస్కో సాంస్కృతిక వారసత్వంగా 2015 లో చేర్చారు.<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/lists|title=UNESCO - Summer solstice fire festivals in the Pyrenees|website=ich.unesco.org|accessdate=26 March 2019}}</ref> మాడ్రియు-పెరాఫిటా-క్లారర్ వ్యాలీ అండోరా మొట్టమొదటి (2004 లో) అండొర్రా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2183|title=Vall de Madriu-Perafita-Claror - Ramsar Sites Information Service|website=rsis.ramsar.org|accessdate=26 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1160/|title=Madriu-Perafita-Claror Valley|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=26 March 2019}}</ref> <gallery class="center" mode="packed"> File:HPIM0309.JPG|బాల్కనీ మీద ఎగురవేయబడిన అండొర్రా జంఢా;ఆర్డినొ File:Anne-Benoîte-Louise Lavoye in Halévy's Le Val d'Andorre.jpg|జానపద దుస్తులు (లే వల్ డి ' అండొర్రె File:Vall del Madriu-Perafita-Claror - 86.jpg|గ్రండల్లా పుష్పం, జాతీయ చిహ్నం File:Vall del Madriu-Perafita-Claror - 68.jpg|మాడ్రియు-పర్ఫిటా-క్లేరర్; ప్రపంచవారసత్వ సంపద File:(Barcelona) Altar de Sant Romà de Vila - Museu Nacional d'Art de Catalunya.jpg|అల్టర్ ఆఫ్ సంత్ రొమ డీ విలా File:Església de Santa Coloma - 10.jpg|సంతా కొలోమ డీ'అండొర్రా </gallery> ==క్రీడలు== అండోరా శీతాకాలపు క్రీడల అభ్యాసానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. పైరినీస్ (3100 హెక్టార్లు, 350 కిలోమీటర్ల వాలుమార్గం), రెండు స్కీ రిసార్టులలో అండోరాలోని అతిపెద్ద స్కీ వాలుమార్గాలు ఉన్నాయి. గ్రాండ్వాలిరా అతిపెద్ద, అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన రిసార్టు. అండోరాలో ఆడే ఇతర ప్రసిద్ధ క్రీడలలో ఫుట్‌బాల్, రగ్బీ యూనియన్, బాస్కెట్బాల్, రోలర్ హాకీ ఉన్నాయి. అండోరాలో సాధారణంగా రోలర్ హాకీ క్రీడాకారులు సి.ఇ.ఆర్.హెచ్. యూరో కప్, ఎఫ్.ఐ.ఆర్.ఎస్. రోలర్ హాకీ ప్రపంచ కప్‌లో ఆడతారు. 2011 లో 2011 యూరోపియన్ లీగ్ ఫైనల్ ఎనిమిదికి అండోరా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. అండోరా జాతీయ ఫుట్‌బాల్ జట్టు అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్‌లో ప్రాతినిధ్యంలో క్రీడలలో పాల్గొంటున్నది. 2019 అక్టోబరు 11 న జరిగిన ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్లో మోల్డోవాతో జరిగిన యూరోపియన్ ఛాంపియన్షిప్ క్వాలిఫైయర్లో ఈ జట్టు మొదటి విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50019311|title=Andorra end 21 year wait for Euro win|publisher= British Broadcasting Corporation|date= 11 October 2019| accessdate=12 October 2019}}</ref> అండోరాలో ఫుట్బాలును అండోరా ఫుట్బాల్ సమాఖ్య నిర్వహిస్తుంది - 1994 లో స్థాపించబడింది. ఇది అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ (ప్రైమెరా డివిసిక్, కోపా కాన్‌స్టిట్యూసిక్, సూపర్కోపా), ఫుట్సల్ జాతీయ పోటీలను నిర్వహిస్తుంది. 1996 లో అండోరా యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ, ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ.లో చేరింది. 1942 లో స్థాపించబడిన అండోరా లా వెల్లాలో ఉన్న ఎఫ్.సి. అండోరా స్పానిషు బాల్ లీగ్ సిస్టంలో పోటీపడుతుంది. రగ్బీ అండోరాలో ఒక సాంప్రదాయ క్రీడగా ఉంది. ఇది ప్రధానంగా దక్షిణ ఫ్రాన్సులో ప్రజాదరణ పొందింది. ఎల్స్ ఐసార్డ్స్ అనే మారుపేరుతో ఉన్న అండోరా జాతీయ రగ్బీ యూనియన్ జట్టు అంతర్జాతీయ వేదిక మీద రగ్బీ యూనియన్, రగ్బీ సెవెన్స్‌లో పాల్గొంటుంది.<ref>[http://www.irb.com/rankings/sportid=1/news/newsid=2070876.html#usa+andorra+improve+rating+rankings "USA and Andorra improve rating in rankings"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522033240/http://www.irb.com/rankings/sportid%3D1/news/newsid%3D2070876.html|date=22 May 2014}}</ref> అండోరా లా వెల్లాలో ఉన్న వి.పిసి. అండోరా ఎక్స్, వి. రగ్బీ జట్టు ఫ్రెంచి ఛాంపియన్షిప్పులో ఆడుతుంది. 1990 ల నుండి దేశంలో బాస్కెట్బాలుకు ఆదరణ అధికరించింది. అండోరా జట్టు బిసి అండోరా స్పెయిన్ టాప్ లీగ్ (లిగా ఎసిబి) లో ఆడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2012/11/13/baloncesto/basketfeb/1352828175.html |title=El BC Andorra quiere volver a la Liga más bella |publisher=MARCA.com |date= |accessdate=2015-05-14}}</ref> 18 సంవత్సరాల తరువాత క్లబ్బు 2014 లో టాప్ లీగులోకి తిరిగి వచ్చింది.<ref>{{cite web|url=http://www.elmundo.es/deportes/2014/03/22/532e12b2e2704e1a3d8b457f.html |title=El River Andorra regresa a la ACB 18 años después &#124; Baloncesto &#124; EL MUNDO |publisher=Elmundo.es |date=2014-03-22 |accessdate=2015-05-14}}</ref> అండోరాలో సాధన చేసే ఇతర క్రీడలలో సైక్లింగు, వాలీబాలు, జూడో, ఆస్ట్రేలియా రూల్స్ ఫుట్బాలు, హ్యాండ్బాలు, స్విమ్మింగు, జిమ్నాస్టిక్సు, టెన్నిసు, మోటరుస్పోర్ట్సు ఉన్నాయి. 2012 లో అండోరా తన మొదటి జాతీయ క్రికెట్టు జట్టును ఏర్పాటు చేసింది. ఈ జట్టు డచ్ ఫెలోషిప్ ఆఫ్ ఫెయిర్లీ ఆడ్ ప్లేసెస్ క్రికెట్టు క్లబ్బుతో స్వదేశీ మ్యాచి ఆడింది. ఇది అండోరా చరిత్రలో 1,300 మీటర్ల (4,300 అడుగులు) ఎత్తులో ఆడిన మొదటి మ్యాచిగా గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{cite web|title=Netherlands Based FFOP CC Beats Andorra National Team|url=http://www.cricketworld.com/netherlands-based-ffop-cc-beats-andorra-xi/32216.htm|work=Cricket World|accessdate=18 December 2012|date=3 September 2012}}</ref> 1976 లో అండోరా మొట్టమొదట ఒలింపిక్ క్రీడలలో పాల్గొన్నది. 1976 నుండి వింటర్ ఒలింపిక్ క్రీడలన్నింటిలో అండొర్రా పాల్గొన్నది. అండోరా స్మాల్ స్టేట్స్ ఆఫ్ యూరప్ ఆటలలో పోటీపడుతుంది, 1991 - 2005 లో రెండుసార్లు ఆతిథ్య దేశంగా ఉంది. కాటలాన్ దేశాలలో ఒకటిగా అండోరా కాస్టెల్లర్స్ లేదా కాటలాన్ మానవ టవర్ బిల్డర్ల బృందానికి నిలయంగా ఉంది.. శాంటా కొలోమా డి అండోరా పట్టణంలో ఉన్న కాస్టెల్లర్స్ డి అండోరా (సి.ఎ) ను కాస్టెల్స్ పాలకమండలి కోఆర్డినాడోరా డి కొల్లెస్ కాస్టెల్లెరెస్ డి కాటలున్యా (సి.ఎ) గుర్తించింది. <gallery class="center" mode="packed"> File:2010 Opening Ceremony - Andorra entering.jpg|2010 శీతాకాల ఒలింపిక్సులో ప్రారంభ ఉత్సవాలలో పాల్గొన్న అండొర్రా క్రీడాకారులు. File:Laure Soulie 3.jpg|ల్యూరే సౌలీ, ఒలింపిక్ బియాలిథిలెటె File:Laurent Recouderc Serve.jpg|2010 ఫ్రెంచి ఓపెనులో పాల్గొన్న ల్యూరెంటు రికౌడిక్రె File:Irina KALENTYEVA.JPG|2015 యు.సి.ఐ. మౌంటెన్ బైక్, ట్రియాల్స్ వరల్డు టూర్;వాల్నార్డు, లా మస్సానా File:Cycling in Andorra.jpg|వోల్టా ఆల్స్ పోర్ట్స్ డీ ' అండొర్రా, జాతీయ రోడ్ సైక్లింగ్ టూర్ File:Estadi Comunal Vella.jpg|ఈస్టడి కొమునల్ డీ ' అండొర్రా లా వెల్లా </gallery> == మూలాలు == {{ఐరోపా}} {{reflist|2}} == బయటి లింకులు == ;ప్రభుత్వము * [https://web.archive.org/web/20050124092812/http://www.govern.ad/ Govern d'Andorra] - Official governmental site (in Catalan) * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-a/andorra.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324192802/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-a/andorra.html |date=2010-03-24 }} [[భూపరివేష్టిత దేశాలు]] {{DEFAULTSORT:అండొర్రా}} [[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]] [[వర్గం:1278 స్థాపితాలు]] <!--Interwikis--> kqxz6x1oqq7bwgsadutk4ycl5s3deps 0 95818 4920461 4638469 2026-08-05T03:50:02Z Muralikrishna m 106628 4920461 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = మోహన్ లాల్ | image = Mohanlal Viswanathan BNC.jpg | caption = Dr. మోహన్ లాల్ | birthname = మోహన్లాల్ విశ్వనాథన్ నాయర్ | birthdate = {{birth date and age|1960|5|21}} | location = ప‌ట్ట‌ణ‌మిట్ట, [[కేరళ]], భారతదేశం | height = 5'9" | occupation = నటుడు, నిర్మాత | yearsactive = 1978 - నేటి వరకు | spouse = Suchitra (1988 - ప్రస్తుతం) | children = ప్రణవ్ <br/>[[విస్మయ మోహన్‌లాల్]] | othername = లాలేట్టన్, లాల్ | total films = 299 and Continuing | website = http://www.thecompleteactor.com }} '''మోహన్ లాల్''' గా సుపరిచితుడైన '''మోహన్ లాల్ విశ్వనాథన్ నాయర్''' (జననం 1960 [[మే 21]])<ref>{{Cite web|title=ఆర్కైవ్ నకలు|url=http://www.mohanlal.org/myself.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100309230331/http://www.mohanlal.org/myself.htm|archive-date=2010-03-09|access-date=2009-06-14|website=}}</ref> [[మలయాళ సినిమా]]<nowiki/>లో ఒక అగ్రనటుడు. నాలుగు సార్లు జాతీయ అవార్డు గ్రహీత. [[2001]]<nowiki/>లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కార గ్రహీత.<ref>{{Cite web |url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/mohanlal.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2009-06-14 |archive-date=2009-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528180756/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/mohanlal.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Mohanlal: సమ్మోహన నట శిఖరం - mohanlal birth day special story">{{cite news |last1=Eenadu |title=Mohanlal: సమ్మోహన నట శిఖరం - mohanlal birth day special story |url=https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/mohanlal-birth-day-special-story/0201/121102527 |accessdate=21 May 2021 |work=www.eenadu.net |date=21 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210521153914/https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/mohanlal-birth-day-special-story/0201/121102527 |archivedate=21 మే 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> మోహన్‌లాల్‌ 2025 నాటికీ మొత్తం 6 జాతీయ అవార్డులను అందుకున్నాడు. స్పెషల్‌ జ్యూరీ అవార్డుల విభాగాల్లో నాలుగు విభాగాల్లో అవార్డు, ఉత్తమ నటుడిగా రెండు అవార్డులతో పాటు, వానప్రస్థానం సినిమాకు నిర్మాతగా మరో అవార్డును దక్కించుకున్నాడు. కేరళ రాష్ట్ర అవార్డులు, ఫిలిం ఫేర్‌ అవార్డులు, సినీ రంగంలో చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ, పద్మ భూషణ్‌ దాదాసాహెబ్‌ ఫాల్కేఅవార్డులతో సత్కరించింది. [[File:Mohanlal recieved Dadasaheb Phalke Award from President Droupadi Murmu in 2025 - 1.jpg|thumb|right| భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము చేతుల మీదుగా దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారాన్ని అందుకున్న మోహన్ లాల్]] [[File:Mohanlal recieved Dadasaheb Phalke Award from President Droupadi Murmu in 2025.jpg|thumb|right| భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము చేతుల మీదుగా దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారాన్ని అందుకున్న మోహన్ లాల్]] మోహన్ లాల్‌ను 2023 సంవత్సరానికి గానూ [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం|దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారానికి]] 2025 సెప్టెంబర్ 20న కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంపిక చేయగా,<ref name="సూపర్ స్టార్ మోహన్ లాల్‌కు దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు..">{{cite news |last1= |first1= |title=సూపర్ స్టార్ మోహన్ లాల్‌కు దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు.. |url=https://tv9telugu.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-to-receive-dadasaheb-phalke-award-1633668.html |accessdate=20 September 2025 |publisher=TV9 Telugu |date=20 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250920173737/https://tv9telugu.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-to-receive-dadasaheb-phalke-award-1633668.html |archivedate=20 September 2025 |language=te}}</ref><ref name="మోహన్‌లాల్‌ సమ్మోహన నట శిఖరం.. ఆ ఒక్క ఏడాది 36 సినిమాలు..">{{cite news |title=మోహన్‌లాల్‌ సమ్మోహన నట శిఖరం.. ఆ ఒక్క ఏడాది 36 సినిమాలు.. |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mohanlal-special-story-on-dada-saheb-phalke-award-announcement/0212/125172393 |accessdate=20 September 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=20 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250920173706/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mohanlal-special-story-on-dada-saheb-phalke-award-announcement/0212/125172393 |archivedate=20 September 2025 |language=te}}</ref> సెప్టెంబర్ 23న ఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో [[భారత రాష్ట్రపతి]] [[ద్రౌపది ముర్ము]] చేతుల మీదుగా అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="దాదాసాహెబ్‌ ఫాల్కే పురస్కారం అందుకున్న మోహన్‌లాల్‌">{{cite news |title=దాదాసాహెబ్‌ ఫాల్కే పురస్కారం అందుకున్న మోహన్‌లాల్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/president-droupadi-murmu-presents-71st-national-film-awards/0201/125174562 |accessdate=24 September 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=24 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924041325/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/president-droupadi-murmu-presents-71st-national-film-awards/0201/125174562 |archivedate=24 September 2025 |language=te}}</ref> ==తెలుగు చిత్రాలలో== * [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]], [[రోజా సెల్వమణి|రోజా]] నటించిన [[గాండీవం]] చిత్రంలోని ఒక పాటలో అతిథి పాత్ర పోషించారు. * మలయాళ మాతృకయైన [[కాలాపానీ]] తమిళ, తెలుగు, హిందీ భాషల్లో ఏకకాలంలో విడుదలైంది. ఇందులో మోహన్ లాల్ ఓ కీలక పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమా మూడు విభాగాల్లో జాతీయ పురస్కారాలు గెలుచుకుంది. *[[జనతా గ్యారేజ్]] (2016) <ref name="బర్త్‌డే స్పెషల్‌: మోహన్‌లాల్‌">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=బర్త్‌డే స్పెషల్‌: మోహన్‌లాల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mohanlal-birthday-special-chf-avm-1921052106413386 |accessdate=26 May 2021 |work=www.andhrajyothy.com |date=21 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526163304/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mohanlal-birthday-special-chf-avm-1921052106413386 |archivedate=26 మే 2021 |url-status=live }}</ref> ==తెలుగులోకి అనువాదం అయిన చిత్రాలు== [[File:Padma Shri India IIIe Klasse.jpg|right|thumb|60px|[[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]పురస్కారం]] *యోధ *[[అభిమన్యు (1992 సినిమా)|అభిమన్యు]] (1992) * [[కాలాపానీ]] (1996) * [[ఇద్దరు]] (1997) * [[మన్యంపులి]] (2016) * [[మనమంతా]] (2016) * [[పులిజూదం (2019 సినిమా)|పులిజూదం]] (2019) * [[మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం]] (2021) * [[మాన్‌స్టర్]] (2022) * [[జైలర్]] (2023) ==మలయాళం సినిమాలు== *[[ట్వెల్త్ మ్యాన్]] *[[ఒడియన్]] (2018) * [[నేరు]] (2024) * [[మలైకోటై వాలిబన్]] (2024) == ఇవి కూడ చూడండి == * [[మోహన్ లాల్ రికార్డ్ చేసిన పాటల జాబితా]] * [[మోహన్ లాల్ నటించిన సినిమాల జాబితా]] * [[మోహన్ లాల్ అందుకున్న అవార్డులు & నామినేషన్ల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{commonscat|Mohanlal}} * {{imdb name|0482320|name=Mohanlal}} * [http://www.thecompleteactor.com మోహన్ లాల్ అధికారిక వెబ్ సైటు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=2019-08-29 }} {{Authority control}} [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:దాదాసాహెబ్‌ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీతలు]] 1v73msgmry9xjq8tbnkk1ietso6f9tb 0 99800 4920312 4917128 2026-08-04T17:11:28Z రవిచంద్ర 3079 /* జీవితవిశేషాలు */ 4920312 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = వావిలికొలను సుబ్బారావు | image = Sri Vasudasa swamy Vavilikolanu subbarao.jpg | caption = ఆంధ్ర వాల్మీకి వావిలికొలను సుబ్బారావు 1920 నాటి చిత్రం | birth_date = {{Birth date|1863|01|23}} | birth_place = ప్రొద్దుటూరు | father = రామచంద్ర రావు | mother = కనకమ్మ | other_names = ఆంధ్ర వాల్మీకి, వాసుదాసు | death_date = {{Death date and age|1936|08|01|1863|01|23}} | death_place = మద్రాసు | occupation = రచయిత, అధ్యాపకుడు, సంపాదకుడు, గుమాస్తా, రెవిన్యూ ఇన్ స్పెక్టరు | spouse = రంగనాయకమ్మ | children = }} '''వావిలికొలను సుబ్బారావు''' ([[జనవరి 23]], [[1863]] - [[ఆగష్టు 1]], [[1936]]) ప్రముఖ రచయిత, గ్రాంథికవాది. [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] తర్వాత, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల]]లో ఆంధ్ర పండితులుగా 1904-1920 మధ్యకాలంలో పనిచేశారు. [[భక్తి సంజీవని]] మాసపత్రిక సంపాదకులు. ధర్మసమాజాన్ని స్థాపించారు. రామ భక్తుడు. వాల్మీకి [[రామాయణము|రామాయణాన్ని]] ఆంధ్రీకరించి "ఆంధ్ర వాల్మీకి" బిరుదు పొందారు. [[ఒంటిమిట్ట]]లోని కోదండ [[రామాలయం|రామాలయాన్ని]] పునరుద్ధరించడానికి ఒక [[కొబ్బరి]] చిప్పను భిక్షా పాత్రగా విరాళాలను పోగు చేశారు. టెంకాయ చిప్ప శతకాన్ని రచించారు. తన అనన్య భక్తితో వాసుదాసు అనే బిరుదు కూడా పొందాడు.<ref>{{Cite web|title=ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/antaryami/general/1100/126135749|access-date=2026-08-01|website=EENADU|language=te}}</ref> [[గిడుగు వెంకట రామమూర్తి|గిడుగు]] వారి వ్యావహారిక భాష వల్ల [[తెలుగు]] సాహిత్యానికి అపకారం జరుగుతుందని పండితుల్లో అలజడి బయలుదేరి మద్రాసులో [[జయంతి రామయ్య పంతులు]] అధ్యక్షతన [[ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు]] ఏర్పడింది. వావిలికొలను సుబ్బారావు, [[వేదం వేంకటరాయ శాస్త్రి]] లాంటి పండితులు గ్రాంధికభాష పరిరక్షణ కోసం ఉద్యమం లేవదీసారు. ==జీవితవిశేషాలు== వావిలికొలను సుబ్బారావు జనవరి 23, 1863 న [[రాయలసీమ]]లోని, [[ప్రొద్దుటూరు]]లో జన్మించాడు. తండ్రి రామచంద్రరావు. తల్లి కనకమ్మ. భార్య రంగనాయకమ్మ. 1883లో ప్రొద్దుటూరు తాలూకా ఆఫీసులో గుమాస్తాగా చేరి రెవెన్యూ ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా పదోన్నతి పొంది 1896 వరకు పనిచేశాడు. [[ఆగష్టు 1]], [[1936]] న మద్రాసులో పరమపదించాడు. ఈయన కాలాంతరమున వాసుదాస స్వామిగా ప్రసిద్ధికెక్కిన మహా భక్తుడు. తపోమయ నిరాడంబర జీవి. ఆయన మొదట [[హఠయోగం|హఠ యోగ]] సాధన చేసేవారు. ఒకనాడు స్వప్నములో ఇద్దరు సోదరులు కనిపించి నీవు నడుస్తున్న దారి ముళ్ళ బాట. ఇటు రమ్మని చేయి పట్టుకొని మంచి రాచ బాటలో విడిచినట్లు కలగన్నారు. అంతట హఠ యోగమును విడచి భక్తి యోగమును ఆశ్రయించి కృతార్ధుడైనాడు. ఈయన గురించి నిడదవోలు వెంకటరావు ''పాండిత్యము చేతనే కాక పవిత్రమగు ఆధ్యాత్మిక భావనచే విషయరక్తులగువారిని పరమభక్తులుగా నొనరించుటయే కాక ఆంధ్ర భాషాభిమానము వారిలో నుద్దేశింపచేసి, తాను తరించి యితరులను తరింపచేసిన ధన్యాత్ములు వీరు'' అని శ్లాఘించారు.<ref>{{Cite wikisource|title=ఆర్యకథానిధి (తితిదే 2024)|author=[[వావిలికొలను సుబ్బారావు]]|date=2024|author-link=|author1-link=https://te.wikisource.org/wiki/వావిలికొలను_సుబ్బారావు|url=https://te.wikisource.org/wiki/ఆర్యకథానిధి_(తితిదే_2024)|volume=1|chapter=ప్రణుతి|contribution=కె. సర్వోత్తమరావు|plainchapter=|chapter-url=https://te.wikisource.org/wiki/ఆర్యకథానిధి_(తితిదే_2024)|place=తిరుపతి|publisher=తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం|language=తెలుగు}}</ref> ==ఆంధ్ర వాల్మీకి== సుబ్బారావు [[వాల్మీకి]] సంస్కృత రామాయణాన్ని ఇరవై నాలుగు వేల ఛందో భరిత పద్యాలుగా [[తెలుగు]]లో వ్రాశారు. దానికి మందరం అని పేరు. ఇది అనితర సాధ్యమైన విషయం. వాల్మీకి రామాయణాన్ని (24000 శ్లోకాలనూ ) 108 సార్లు నియమ పూర్వకంగా పూర్తిగా పారాయణం చెయ్యటం వలన ఆయనకు అందులోని నిగూఢ అర్ధాలు స్ఫురించాయి. ఆయన వ్రాసిన రామాయణాన్ని మహాసభా మద్యంలో [[ఒంటిమిట్ట]] రామాలయంలో శ్రీరామునకు అంకితం ఇచ్చాడు. అప్పుడు [[బళ్ళారి రాఘవ]] అధ్యక్షతన జరిగిన సభలో మహాపండితులు ఆయనకు 'ఆంధ్ర వాల్మీకి' అని బిరుదు ప్రదానం చేసారు. రాజులు ఆలయానికి ఇచ్చిన వందలాది ఎకరాల మాన్యాలు ఎవరికి వారు భోంచేయగా రామునికి [[నైవేద్యం]] కరువైన స్థితికి ఆలయం వచ్చింది. జీర్ణదశకు చేరిన ఒంటిమిట్ట రామాలయాన్ని ఉద్ధరించటానికి కంకణం కట్టుకొని,ఆయన టెంకాయ చిప్పను చేతిలో ధరించి ఆంధ్రదేశంలో ఊరూరా తిరిగి బిచ్చమెత్తి ఆ ధనంతో ఆయన ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించాడు.ఎంత ధనం దానిలో పడినా ఏదీ ఉంచుకొనక రామునకిచ్చి చివరకు తాను ఖాళీ అయిన టెంకాయచిప్పను చూచి "నీ జన్మ ధన్యము కదే టెంకయ చిప్పా" అంటూ దానిమీద 'టెంకాయ చిప్ప శతకం' చెప్పిన మహాకవి. :ఆంధ్ర వాల్మీకి హస్తంబు నందు నిలిచి రూప్యములు :వేన వేలుగా ప్రోగు చేసి దమ్మిడైనను వాని లో :దాచుకొనక ధరణి జాపతి కర్పించి ధన్యవైతి :కర్మ గుణపణిముల కుప్ప! టెంకాయ చిప్ప! " ఆయన ఎంతటి మహా కవి యంటే [[నెల్లూరు]]లో జరిగిన ఒక సభలో సభ అందరి ఎదురుగానే కొన్ని గంటలలో ఆశువుగా రంగనాయకునిపై నూరు పద్యాలు ఆశువుగా చెప్పి శతకాన్ని పూర్తిచేసాడు. ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ యువరాజు భారతదేశాన్ని చూడటానికి వచ్చినపుడు, కళాశాల తెలుగు పండితుడు గనుక యువరాజును స్తుతిస్తూ కవితలు చెప్పమని [[బ్రిటిషు]] ప్రభుత్వం ఆయన్ను ఆదేశించింది. [[బహుమతి (ప్రైజ్)|బహుమతి]]గా బంగారు కంకణం ఇస్తామని ఆశ చూపింది. దాన్ని ఖరాకండిగా తిరస్కరించి తాను రామదాసునే గాని కామదాసును గానని తేల్చి చెప్పాడు. ==వానప్రస్థం== ఆయన 1920 ప్రాంతాలలోనే [[చెన్నై|మద్రాస్]] ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో తెలుగు పండితునిగా పనిచేసాడు. వైరాగ్యపూరితుడై భోగమయ జీవితాన్ని త్యజించి గోచీ ధరించి రాముని కోసం ఒంటిమిట్టలో ఏళ్ల తరబడి తపస్సు చేసాడు. కాని ఊరిలోని కొందరు స్వార్థపరులు కుళ్ళు రాజకీయాలతో ఆయన్ను అవమానించి ఆలయంలోనికి రానివ్వక వెడలగొట్టి ఊరిలో నిలువలేని పరిస్థితిని కల్పించారు. ఆయన దుఖించి, ఆ ఊరిని వీడి, మొదట [[గుంటూరు జిల్లా]] [[నడిగడ్డపాలెం]]లోనూ తరువాత [[అంగలకుదురు]]లోనూ తన ఆశ్రమాన్ని స్థాపించుకొని అక్కడే ఉన్నాడు. ఈయన మొదలు పెట్టిన గురుపరంపర నేటికీ కొనసాగుతూ ఉంది. ==రచనలు== *[[ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం]] * శ్రీకృష్ణలీలామృతము * ద్విపద భగవద్గీత * [[ఆర్యకథానిధి]] * ఆర్య చరిత్రరత్నావళి * సులభ వ్యాకరణములు * శ్రీకుమారాభ్యుదయము (రమాకుమార చరితము) * గాయత్రీ రామాయణం * శ్రీరామనుతి * కౌసల్యా పరిణయం * సుభద్రా విజయం నాటకం * హితచర్యమాలిక * ఆధునిక వచనరచనా విమర్శనం * పోతన నికేతన చర్చ * పోతరాజు విజయం * రామాశ్వమేథము * ఆంధ్ర విజయము * [[టెంకాయచిప్ప శతకము]] * ఉపదేశ త్రయము * మంధరము (రామాయణ పరిశోధన) * శ్రీరామావతార తత్వములు * శ్రీకృష్ణావతార తత్వములు * దేవాలయతత్త్వము * [[దండక త్రయము]] ==మూలాలు== * [[ఆంధ్ర రచయితలు]]: మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి, 1940, పేజీలు: 205. * [[రాయలసీమ రచయితల చరిత్ర]] మొదటి సంపుటి: [[కల్లూరు అహోబలరావు]], శ్రీకృష్ణదేవరాయ గ్రంథమాల, హిందూపురం,1975 * [https://web.archive.org/web/20160313002321/http://www.teluguthesis.com/2016/02/mandaramu-vavikolanu-subba-rao.html మందరము పుస్తకం తెలుగుపరిశోధనలో] {{వావిలికొలను వారి వంశవృక్షం}} {{వికీసోర్స్ రచయిత}} {{Authority control|VIAF=7028308}} [[వర్గం:1863 జననాలు]] [[వర్గం:1936 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాష]] [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] [[వర్గం:వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:పొట్టిపేరుతో పేరుపొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] 0i5adj2lwnqsz5ooaamwdggunfiqenj 10 100137 4920246 4845958 2026-08-04T14:27:55Z రవిచంద్ర 3079 అనువాదం 4920246 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-company vcard | templatestyles = Infobox company/styles.css | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Company''' | {{if empty|{{{name|}}}|{{{company_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | imageclass = ib-company-logo logo | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |alt={{if empty|{{{logo_alt|}}}|{{{alt|}}}}} |class= {{{logo_class|}}} |maxsize=250px}} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|}}} | label1 = {{longitem|[[Trade name]]}} | data1 = {{if empty|{{{trade_name|}}}|{{{trading_name|}}}}} | label2 = {{longitem|Native name}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|రోమనైజ్డ్ పేరు}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = ముందు పేరు(ర్లు) | class4 = nickname | data4 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label5 = {{longitem|సంస్థ రకం}} | class5 = category | data5 = {{if empty|{{{type|}}}|{{{company_type|}}}}} | label6 = {{longitem|టికర్ గుర్తు}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[International Securities Identification Number|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = రంగం | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = శైలి | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = ముందుది{{#if:{{{predecessors|}}}|s}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{predecessors|}}}|{{{predecessor|}}}}} }} | label11 = Incorporated | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1001 |name=incorporated |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{incorporated|}}}|{{{incorporation|}}}}} }} | label12 = స్థాపన | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{founded|}}}|{{{foundation|}}}}} }} | label13 = స్థాపకులు{{#if:{{{founders|}}}|s}} | class13 = agent | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}} }} | label14 = Defunct | data14 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{defunct|}}}|{{{dissolved|}}}}} }} | label15 = Fate | data15 = {{{fate|}}} | label16 = తర్వాతిది{{#if:{{{successors|}}}|s}} | data16 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{successors|}}}|{{{successor|}}}}} }} | label17 = ప్రధాన కార్యాలయం | class17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{location|}}}{{{headquarters|}}} | label | adr}} | data17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{location|}}}{{{headquarters|}}}{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}}{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{if empty|{{{hq_location|}}}|{{{location|}}}|{{{headquarters|}}}}} | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div class="ib-company-locality locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{if empty|{{{hq_location_city|}}}|{{{location_city|}}}}} | }}</div>}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div class="ib-company-country country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{if empty|{{{hq_location_country|}}}|{{{location_country|}}}}} | }}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-locality locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=countrry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-country country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label19 = {{longitem|ప్రాంతాల సంఖ్య}} | data19 = {{#if:{{{num_locations|}}}{{{locations|}}} | {{if empty|{{{num_locations|}}}|{{{locations|}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} }} | label20 = {{longitem|సేవలందించే ప్రదేశాలు}} | data20 = {{if empty|{{{areas_served|}}}|{{{area_served|}}}}} | label21 = {{longitem|ముఖ్యమైన వ్యక్తులు}} | class21 = agent | data21 = {{{key_people|}}} | label22 = ఉత్పత్తులు | data22 = {{{products|}}} | label23 = {{longitem|ఉత్పాదకత}} | data23 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label24 = బ్రాండ్లు | data24 = {{{brands|}}} | label25 = సేవలు | class25 = category | data25 = {{{services|}}} | label26 = ఆదాయం | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయం}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label28 = {{longitem|నికర ఆదాయం}} | data28 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{if empty|{{{net_income|}}}|{{{profit|}}}}}{{#if:{{{net_income_year|}}}{{{profit_year|}}} | &nbsp;({{if empty|{{{net_income_year|}}}|{{{profit_year|}}}}}) }} }} | label29 = [[Assets under management|AUM]] | data29 = {{{aum|}}} | label30 = {{nowrap|[[Asset|Total assets]]}} | data30 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label31 = {{nowrap|[[Equity (finance)|Total equity]]}} | data31 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label32 = యజమాని(నులు) | data32 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}} | label33 = సభ్యులు | data33 = {{#if:{{{members|}}}{{{num_members|}}} | {{if empty|{{{members|}}}|{{{num_members|}}}}}{{#if:{{{members_year|}}}{{{num_members_year|}}} | &nbsp;({{if empty|{{{members_year|}}}|{{{num_members_year|}}}}})}} }} | label34 = {{longitem|ఉద్యోగుల సంఖ్య}} | data34 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label35 = మాతృసంస్థ | data35 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label36 = విభాగాలు | data36 = {{{divisions|}}} | label37 = ఉపసంస్థలు | data37 = {{if empty|{{{subsid|}}}|{{{subsidiaries|}}}}} | data39 = {{{module|}}} | label40 = [[Basel III|Capital ratio]] | data40 = {{{ratio|}}} | label41 = రేటింగ్ | data41 = {{{rating|}}} | label42 = వెబ్‌సైటు | data42 = {{#if:{{{website|}}}{{{homepage|}}} |{{if empty|{{{website|}}}|{{{homepage|}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Footnotes{{\}}references'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Category:Pages using infobox company using trading name]] }}{{#ifeq:{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}|{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}}}||[[Category:Pages using infobox company with a logo from wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}| |_}}|[[Category:Pages using infobox company with a duplicate image]]|}}|}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox company]] with unknown parameter "_VALUE_" | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | headquarters | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | subsidiaries | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check|nested=1 | template = [[Template:Infobox company]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox company with conflicting parameters}} | logo; company_logo | logo_alt; alt | trade_name; trading_name | former_names; former_name | type; company_type | predecessors; predecessor | incorporated; incorporation | founded; foundation | founders; founder | defunct; dissolved | successors; successor | hq_location; location; headquarters | hq_location_city; location_city | hq_location_country; location_country | num_locations; locations | areas_served; area_served | net_income; profit | net_income_year; profit_year | owners; owner | subsid; subsidiaries | website; homepage }}{{#invoke:Check for deprecated parameters|check | _category = {{main other|[[Category:Pages using infobox company with deprecated parameters|_VALUE_]]}} | company_name = name | company_logo = logo | alt = logo_alt | trading_name = trade_name | company_type = type | incorporation = incorporated | dissolved = defunct | location = hq_location | headquarters = hq_location | location_city = hq_location_city | location_country = hq_location_country | locations = num_locations | members = num_members | members_year = num_members_year | profit = net_income | profit_year = net_income_year | subsid = subsidiaries | foundation = founded | homepage = website }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> owsmo1cvv42mg0tq7b6yohw3e0ef3wz 4920276 4920246 2026-08-04T16:16:30Z రవిచంద్ర 3079 అనువాదం 4920276 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-company vcard | templatestyles = Infobox company/styles.css | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Company''' | {{if empty|{{{name|}}}|{{{company_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | imageclass = ib-company-logo logo | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |alt={{if empty|{{{logo_alt|}}}|{{{alt|}}}}} |class= {{{logo_class|}}} |maxsize=250px}} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|}}} | label1 = {{longitem|వ్యాపారం పేరు}} | data1 = {{if empty|{{{trade_name|}}}|{{{trading_name|}}}}} | label2 = {{longitem|మాతృభాషలో పేరు}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|రోమనైజ్డ్ పేరు}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = ముందు పేరు(ర్లు) | class4 = nickname | data4 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label5 = {{longitem|సంస్థ రకం}} | class5 = category | data5 = {{if empty|{{{type|}}}|{{{company_type|}}}}} | label6 = {{longitem|టికర్ గుర్తు}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = అంతర్జాతీయ స్టాక్ గుర్తింపు సంఖ్య (ISIN) | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = రంగం | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = శైలి | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = ముందుది{{#if:{{{predecessors|}}}|s}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{predecessors|}}}|{{{predecessor|}}}}} }} | label11 = స్థాపితం | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1001 |name=incorporated |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{incorporated|}}}|{{{incorporation|}}}}} }} | label12 = స్థాపన | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{founded|}}}|{{{foundation|}}}}} }} | label13 = స్థాపకులు{{#if:{{{founders|}}}|s}} | class13 = agent | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}} }} | label14 = ముగిసినది | data14 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{defunct|}}}|{{{dissolved|}}}}} }} | label15 = Fate | data15 = {{{fate|}}} | label16 = తర్వాతిది{{#if:{{{successors|}}}|s}} | data16 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{successors|}}}|{{{successor|}}}}} }} | label17 = ప్రధాన కార్యాలయం | class17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{location|}}}{{{headquarters|}}} | label | adr}} | data17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{location|}}}{{{headquarters|}}}{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}}{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{if empty|{{{hq_location|}}}|{{{location|}}}|{{{headquarters|}}}}} | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div class="ib-company-locality locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{if empty|{{{hq_location_city|}}}|{{{location_city|}}}}} | }}</div>}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div class="ib-company-country country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{if empty|{{{hq_location_country|}}}|{{{location_country|}}}}} | }}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-locality locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=countrry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-country country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label19 = {{longitem|ప్రాంతాల సంఖ్య}} | data19 = {{#if:{{{num_locations|}}}{{{locations|}}} | {{if empty|{{{num_locations|}}}|{{{locations|}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} }} | label20 = {{longitem|సేవలందించే ప్రదేశాలు}} | data20 = {{if empty|{{{areas_served|}}}|{{{area_served|}}}}} | label21 = {{longitem|ముఖ్యమైన వ్యక్తులు}} | class21 = agent | data21 = {{{key_people|}}} | label22 = ఉత్పత్తులు | data22 = {{{products|}}} | label23 = {{longitem|ఉత్పాదకత}} | data23 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label24 = బ్రాండ్లు | data24 = {{{brands|}}} | label25 = సేవలు | class25 = category | data25 = {{{services|}}} | label26 = ఆదాయం | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయం}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label28 = {{longitem|నికర ఆదాయం}} | data28 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{if empty|{{{net_income|}}}|{{{profit|}}}}}{{#if:{{{net_income_year|}}}{{{profit_year|}}} | &nbsp;({{if empty|{{{net_income_year|}}}|{{{profit_year|}}}}}) }} }} | label29 = నిర్వహణ ఆస్తులు | data29 = {{{aum|}}} | label30 = {{nowrap|మొత్తం ఆస్తులు}} | data30 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label31 = {{nowrap|మొత్తం ఈక్విటీ}} | data31 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label32 = యజమాని(నులు) | data32 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}} | label33 = సభ్యులు | data33 = {{#if:{{{members|}}}{{{num_members|}}} | {{if empty|{{{members|}}}|{{{num_members|}}}}}{{#if:{{{members_year|}}}{{{num_members_year|}}} | &nbsp;({{if empty|{{{members_year|}}}|{{{num_members_year|}}}}})}} }} | label34 = {{longitem|ఉద్యోగుల సంఖ్య}} | data34 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label35 = మాతృసంస్థ | data35 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label36 = విభాగాలు | data36 = {{{divisions|}}} | label37 = ఉపసంస్థలు | data37 = {{if empty|{{{subsid|}}}|{{{subsidiaries|}}}}} | data39 = {{{module|}}} | label40 = క్యాపిటల్ నిష్పత్తి | data40 = {{{ratio|}}} | label41 = రేటింగ్ | data41 = {{{rating|}}} | label42 = వెబ్‌సైటు | data42 = {{#if:{{{website|}}}{{{homepage|}}} |{{if empty|{{{website|}}}|{{{homepage|}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Footnotes{{\}}references'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Category:Pages using infobox company using trading name]] }}{{#ifeq:{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}|{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}}}||[[Category:Pages using infobox company with a logo from wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{if empty|{{{logo|}}}|{{{company_logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}| |_}}|[[Category:Pages using infobox company with a duplicate image]]|}}|}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox company]] with unknown parameter "_VALUE_" | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | headquarters | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | subsidiaries | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check|nested=1 | template = [[Template:Infobox company]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox company with conflicting parameters}} | logo; company_logo | logo_alt; alt | trade_name; trading_name | former_names; former_name | type; company_type | predecessors; predecessor | incorporated; incorporation | founded; foundation | founders; founder | defunct; dissolved | successors; successor | hq_location; location; headquarters | hq_location_city; location_city | hq_location_country; location_country | num_locations; locations | areas_served; area_served | net_income; profit | net_income_year; profit_year | owners; owner | subsid; subsidiaries | website; homepage }}{{#invoke:Check for deprecated parameters|check | _category = {{main other|[[Category:Pages using infobox company with deprecated parameters|_VALUE_]]}} | company_name = name | company_logo = logo | alt = logo_alt | trading_name = trade_name | company_type = type | incorporation = incorporated | dissolved = defunct | location = hq_location | headquarters = hq_location | location_city = hq_location_city | location_country = hq_location_country | locations = num_locations | members = num_members | members_year = num_members_year | profit = net_income | profit_year = net_income_year | subsid = subsidiaries | foundation = founded | homepage = website }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ixpyevz71vcq0q55sq5m9cukncd4kjt 0 114176 4920469 4917843 2026-08-05T04:08:56Z Chaduvari 97 /* పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణులు */ +పంచ ద్రావిడులు లింకు 4920469 wikitext text/x-wiki ==గోవా బ్రాహ్మణ సంఘాల జాబితా== ఈ వ్యాసం గోవా కుల వ్యవస్థ గురించి, వివిధ జాతులు లేదా ఉప-కులాలు నాలుగు వర్ణాలు చెందిన హిందువులు (బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులు, శూద్ర) మధ్య కనిపించేది అలాగే వాటిలో బయట విషయాలను వివరిస్తుంది, సంప్రదాయ హిందూ మతం కుల వ్యవస్థ కూడా గోన్ కాథలిక్ రైతు సంఘం ద్వారా ఉంచబడింది, అటువంటి, కులాలు ఈ వ్యాసం ఇక్కడ పేర్కొన్నారు. == హిందూ మతం క్రమానుగత కుల వ్యవస్థ == గోవా, డామన్ అండ్ డయ్యూ, పార్ట్ I: భారతదేశం యొక్క గెజిటెర్, యూనియన్ టెరిటరీ ప్రకారం (1979 లో ప్రచురించబడింది) ఈ "చీఫ్ కులాలు" ఉన్నాయి వీటిని గోవాలో కనుగొన్నారు : === పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణులు === {{ప్రధాన వ్యాసం|పంచ ద్రావిడులు}} * కర్‌హాడే బ్రాహ్మణులు, కర్హడే బ్రాహ్మణులు యందు రెండు ఉప-కులాలు ఉన్నాయి. అవి పద్యే బ్రాహ్మణులు, భట్ ప్రభు బ్రాహ్మణులు అని పిలుస్తారు. ప్రముఖంగా వరుసగా "భట్", "పరభు" అని పిలుస్తారు, ఇతర కర్హడే బ్రాహ్మణులు. * కొంకణస్థ బ్రాహ్మణులు అని పిలవబడే [[చిత్‌పవన్ బ్రాహ్మణులు]]. * క్రమవంత జోషి బ్రాహ్మణులు లేదా క్రియావంత జోషి బ్రాహ్మణులు [[దస్త్రం:Parshuramsaraswats.jpg|thumb|సరస్వత బ్రాహ్మణ నివాసితులతో ఉన్న పరశురాం కొంకణ ప్రాంతాలను తయారు చేసేందుకు సముద్రాలు వెనక్కి వెళ్ళేందుకు వరుణుడిని ఆదేశించడం]] === పంచ గౌడ బ్రాహ్మణులు === * [[గౌడ సరస్వత బ్రాహ్మణులు]] ప్రముఖంగా (జి.ఎస్.బి, ఎస్.బి) లు, అని పిలుస్తారు. * కుదల్‌దేశ్‌కర్ ఆద్య గౌడ్ బ్రాహ్మణులు === దైవదనియోగోత్రి బ్రాహ్మణులు === * దైవజ్ఞ బ్రాహ్మణులు. 'ప్రముఖంగా "షేట్ట్ బ్రాహ్మణులు" అని పిలుస్తారు. ===నాయీబ్రాహ్మణులు(వైద్య బ్రాహ్మణులు)=== * ధన్వంతరీలు, పండిత రాజులు, వైద్య రాజులు === విశ్వకర్మలు/పంచార్షేయబ్రాహ్మణులు === *విరాట్ విశ్వకర్మ పంచ ముఖాల నుండి పంచ బ్రహ్మలు ఉద్భవించారు === త్వస్థ బ్రాహ్మణులు === === వైశ్యులు === * వాణి వైశ్యులు === ఇతర వెనుకబడిన కులాలు === ఈ సంఘాలు సాధారణంగా శూద్రలు లేక కొంకణిలో శూదిరిలు హిందూ మతం లోని నాలుగు వర్ణ వ్యవస్థను 'నిజంగా అనుసరించడం లేదు. కానీ ఇటీవల ఉన్నత హోదా ఆశించడం ప్రారంభించారు. వారు భారతదేశం [ప్రభుత్వం] యొక్క ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితాలో చేర్చబడ్డారు. * ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల వంటివి అయిన, భండారీలు, ఖర్వీ (కోలి), దోబీ (మద్వల), (రజక, దోబీ ), ధానగర, గోసవి, పగుయి, షింపి, తేలి, కంబర, నాథ్జోగి, న్నావి (నై, నాభిక, నాపిత, మహాలో) ఉన్నాయి. (ఈ జాబితాలో కూడా చాలా కొన్ని హిందూ మతం కులాల రోమన్ కాథలిక్ కౌంటర్ భాగాలు కలిగి ఉన్నాయి) <ref>{{Cite web |url=http://ncbc.nic.in/backward-classes/goa.html |title=Central list of other backward classes |website= |access-date=2015-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619081822/http://ncbc.nic.in/backward-classes/goa.html |archive-date=2009-06-19 |url-status=dead }}</ref> === గోవా షెడ్యూల్డ్ కులాలు === * భంగి, చంభార్ (హాది ), మహార్, మహ్యవంషి (వంకర్ ), మంగ (కులం) === గోవా షెడ్యూల్డ్ తెగలు === *దొడియా (హల్పతి, నీకడ (నాయక ), సిద్ది, వర్లి కుంబి, గావడ, వేలిప్ == ఇతర మతాలు == గోవాలో, సామూహిక కుల మార్పిడులను 16 వ శతాబ్దం నుండి పోర్చుగీసు లాటిన్ మిషనరీల ద్వారా జరిగాయి. హిందూ మతం మారినవారు వారి కుల కట్టుబాట్ల అభ్యాసాలను నిలిపి ఉంచుకున్నారు. గోవాలోని క్రైస్తవులలో కొనసాగుతున్న కుల వ్యవస్థ నిర్వహణకు పూర్తి గ్రామాల యొక్క సామూహిక మార్పడిల స్వభావం ఆపాదించబడింది. ఫలితంగా ఉన్న సాంఘిక అంతస్తులు ప్రభావితం కాలేదు. గోవన్ విచారణ సమయంలో పోర్చుగీస్ కాలనీవాసులు, కుల వ్యవస్థను మార్చటానికి ఏమీ చేయలేదు. అందుచే, గోవాలో అసలు హిందూ మతం బ్రాహ్మణులు ఇప్పడు క్రైస్తవ బమొంస్ గా, క్షత్రియులు చర్డోస్ గా అని పిలవబడే క్రైస్తవ ఘనులు (నోబుల్ మెన్) గా మారారు. క్రైస్తవ మతాధికారులు దాదాపు ప్రత్యేకంగా బమొంస్ మారారు. క్రైస్తవ మతం మారిన వైశ్యులు గుడ్దోస్ గా, శూద్రులు సుదిర్స్ గా మారారు. చివరగా, క్రైస్తవ మతం మారిన దళితులు లేదా "అంటరానివారు" మహారస్, చమార్స్ (దళిత వ్యతిరేకి జాతి తొందరపాటుతో నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించు చమార్ ఒక నామం) మారారు.<ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19991124/ige24029.html Upper caste Catholics demand special rights, threaten to reconvert] Indian Express - November 24, 1999</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఇవి కూడా చూడండి == * గోవా హిందూ మతము * [[కేరళ బ్రాహ్మణ సభ]] == గమనికలు == *[[Gazetteer of India, Union Territory: Goa, Daman and Diu]], Part I which looks at Goa (published in 1979) *[[The Gazette of India]], Extraordinary, Part-1, section-1, published by authority, India{{Cite web|url=http://socialjustice.nic.in/bc111296.pdf|title=The Gazette of India,Extraordinary|format=PDF|website=|access-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410023019/http://socialjustice.nic.in/bc111296.pdf|archive-date=2009-04-10|url-status=dead}} [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణ శాఖలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:హిందూ మతము సంబంధిత జాబితాలు‎]] m7jr7ewsrgcidni6hr4jyr01ex2mabl 0 118090 4920245 4753630 2026-08-04T14:25:02Z ~2026-34429-77 151072 /* ప్రసారం చేయబడిన ధారావాహికలు, కార్యక్రమాలు */ 4920245 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = స్టార్ మా | logofile = StarMaaLogo.jpg | logosize = 250 | logoalt = | launch = | network = [[మా టీవీ]] | investors = | slogan = అదే బంధం సరికొత్త ఉత్తేజం | availability = | country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు | headquarters = [[హైదరాబాద్]] | sister names = | web = [https://www.hotstar.com/channels/star-maa] |Owned By = }} ''స్టార్ మా టీవీ'' [[హైదరాబాద్]] లోని తెలుగు టీవి ఛానల్. దీనిని పెనుమత్స మురళీ కృష్ణంరాజు స్థాపించారు. దీని ప్రధానమైన అధికారులు : [[నిమ్మగడ్డ ప్రసాద్]], [[అక్కినేని నాగార్జున]], [[అల్లు అరవింద్]], [[రామ్ చరణ్ తేజ]], సిరామకృష్ణ.<ref name="MAA Official Website - About Us Page">[http://www.maatv.com/AboutMaa.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201204750/http://maatv.com/AboutMAA.php|date=2011-12-01}} Maa TV - About Us Page</ref> ఫిబ్రవరి 2015 లో, స్టార్ ఇండియా 2,500 కోట్లకు (US $ 360 మిలియన్లు) మా టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్‌ను కొనుగోలు చేసింది. == ప్రసారం చేయబడిన ధారావాహికలు, కార్యక్రమాలు == * [[యమిని (ధారావాహికం)|యమిని]] * [[రాధ మధు]] (2006-2008) *[[ఏ మాయ చేసావే (ధారావాహిక)|ఏ మాయ చేసావే]] * [[అమ్మమ్మ.కాం]] (2008-2009) * [[లయ (ధారావాహికం)|లయ]] (2008-2009) *మీ ఆరోగ్యం మీ చేతుల్లో * నవ విధ భక్తి * మనీ మనీ * చిన్నారి పెళ్ళికూతురు * మా ఊరి వంట * మోడర్న్ మహాలక్ష్మి * నాదీ ఆడజన్మే * పవిత్ర * శ్రీ శనిదేవుని మహిమలు * [[కథలో రాజకుమారి (ధారావాహిక)|కథలో రాజకుమారి]] * వసంత కోకిల * అన్నా చెల్లెలు *శాంభవి *భార్య *మనసున మనసై *పవిత్ర బంధం *నీలికలువలు *[[హౌజ్ ఆఫ్ హంగామా]] * [[శశిరేఖా పరిణయం (ధారావాహిక)|శశిరేఖా పరిణయం]] * [[కృష్ణ ముకుంద మురారి (టెలివిజన్ సిరీస్)|కృష్ణ ముకుంద మురారి]] === గుండె నిండా గుడి గంటలు 9:00 PM === నువ్వుంటే నా జతగా 9:30 PM గీత LLB 10 :00 == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ప్రముఖ తెలుగు ధారావాహికల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు టీవీ ఛానళ్ళు]] rzvmeyysay8ihgvigxlb3lgx21dp76m 4920268 4920245 2026-08-04T15:37:51Z ~2026-34429-77 151072 4920268 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = స్టార్ మా | logofile = StarMaaLogo.jpg | logosize = 250 | logoalt = | launch = | network = [[మా టీవీ]] | investors = | slogan = అదే బంధం సరికొత్త ఉత్తేజం | availability = | country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు | headquarters = [[హైదరాబాద్]] | sister names = | web = [https://www.hotstar.com/channels/star-maa] |Owned By = }} ''స్టార్ మా టీవీ'' [[హైదరాబాద్]] లోని తెలుగు టీవి ఛానల్. దీనిని పెనుమత్స మురళీ కృష్ణంరాజు స్థాపించారు. దీని ప్రధానమైన అధికారులు : [[నిమ్మగడ్డ ప్రసాద్]], [[అక్కినేని నాగార్జున]], [[అల్లు అరవింద్]], [[రామ్ చరణ్ తేజ]], సిరామకృష్ణ.<ref name="MAA Official Website - About Us Page">[http://www.maatv.com/AboutMaa.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201204750/http://maatv.com/AboutMAA.php|date=2011-12-01}} Maa TV - About Us Page</ref> ఫిబ్రవరి 2015 లో, స్టార్ ఇండియా 2,500 కోట్లకు (US $ 360 మిలియన్లు) మా టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్‌ను కొనుగోలు చేసింది. == ప్రసారం చేయబడిన ధారావాహికలు, కార్యక్రమాలు == * [[అన్నై ఇల్లం (ధారావాహికం)|అన్నై ఇల్లం]] * [[యమిని (ధారావాహికం)|యమిని]] * [[రాధ మధు]] (2006-2008) *[[ఏ మాయ చేసావే (ధారావాహిక)|ఏ మాయ చేసావే]] * [[అమ్మమ్మ.కాం]] (2008-2009) * [[లయ (ధారావాహికం)|లయ]] (2008-2009) *మీ ఆరోగ్యం మీ చేతుల్లో * నవ విధ భక్తి * మనీ మనీ * చిన్నారి పెళ్ళికూతురు * మా ఊరి వంట * మోడర్న్ మహాలక్ష్మి * నాదీ ఆడజన్మే * పవిత్ర * శ్రీ శనిదేవుని మహిమలు * [[కథలో రాజకుమారి (ధారావాహిక)|కథలో రాజకుమారి]] * వసంత కోకిల * అన్నా చెల్లెలు *శాంభవి *భార్య *మనసున మనసై *పవిత్ర బంధం *నీలికలువలు *[[హౌజ్ ఆఫ్ హంగామా]] * [[శశిరేఖా పరిణయం (ధారావాహిక)|శశిరేఖా పరిణయం]] * [[కృష్ణ ముకుంద మురారి (టెలివిజన్ సిరీస్)|కృష్ణ ముకుంద మురారి]] === గుండె నిండా గుడి గంటలు 9:00 PM === నువ్వుంటే నా జతగా 9:30 PM గీత LLB 10 :00 == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ప్రముఖ తెలుగు ధారావాహికల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు టీవీ ఛానళ్ళు]] 14i9mzm6rec1rpg6mtd7ujpswsujuv8 4920273 4920268 2026-08-04T15:47:09Z ~2026-34429-77 151072 4920273 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = స్టార్ మా | logofile = StarMaaLogo.jpg | logosize = 250 | logoalt = | launch = | network = [[మా టీవీ]] | investors = | slogan = అదే బంధం సరికొత్త ఉత్తేజం | availability = | country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు | headquarters = [[హైదరాబాద్]] | sister names = | web = [https://www.hotstar.com/channels/star-maa] |Owned By = }} ''స్టార్ మా టీవీ'' [[హైదరాబాద్]] లోని తెలుగు టీవి ఛానల్. దీనిని పెనుమత్స మురళీ కృష్ణంరాజు స్థాపించారు. దీని ప్రధానమైన అధికారులు : [[నిమ్మగడ్డ ప్రసాద్]], [[అక్కినేని నాగార్జున]], [[అల్లు అరవింద్]], [[రామ్ చరణ్ తేజ]], సిరామకృష్ణ.<ref name="MAA Official Website - About Us Page">[http://www.maatv.com/AboutMaa.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201204750/http://maatv.com/AboutMAA.php|date=2011-12-01}} Maa TV - About Us Page</ref> ఫిబ్రవరి 2015 లో, స్టార్ ఇండియా 2,500 కోట్లకు (US $ 360 మిలియన్లు) మా టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్‌ను కొనుగోలు చేసింది. == ప్రసారం చేయబడిన ధారావాహికలు, కార్యక్రమాలు == * [[అన్నై ఇల్లం (ధారావాహికం)|అన్నై ఇల్లం]] * [[పరాశక్తి (ధారావాహికం)|పరాశక్తి]] * [[యమిని (ధారావాహికం)|యమిని]] * [[రాధ మధు]] (2006-2008) *[[ఏ మాయ చేసావే (ధారావాహిక)|ఏ మాయ చేసావే]] * [[అమ్మమ్మ.కాం]] (2008-2009) * [[లయ (ధారావాహికం)|లయ]] (2008-2009) *మీ ఆరోగ్యం మీ చేతుల్లో * నవ విధ భక్తి * మనీ మనీ * చిన్నారి పెళ్ళికూతురు * మా ఊరి వంట * మోడర్న్ మహాలక్ష్మి * నాదీ ఆడజన్మే * పవిత్ర * శ్రీ శనిదేవుని మహిమలు * [[కథలో రాజకుమారి (ధారావాహిక)|కథలో రాజకుమారి]] * వసంత కోకిల * అన్నా చెల్లెలు *శాంభవి *భార్య *మనసున మనసై *పవిత్ర బంధం *నీలికలువలు *[[హౌజ్ ఆఫ్ హంగామా]] * [[శశిరేఖా పరిణయం (ధారావాహిక)|శశిరేఖా పరిణయం]] * [[కృష్ణ ముకుంద మురారి (టెలివిజన్ సిరీస్)|కృష్ణ ముకుంద మురారి]] === గుండె నిండా గుడి గంటలు 9:00 PM === నువ్వుంటే నా జతగా 9:30 PM గీత LLB 10 :00 == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ప్రముఖ తెలుగు ధారావాహికల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు టీవీ ఛానళ్ళు]] 86gsqxdfwsal0o20uf1kn59a6gggqr0 0 125407 4920611 4687847 2026-08-05T10:42:37Z Yashwanth09 152403 అక్షర దోషాలను సవరించాను 4920611 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి|date=10 సెప్టెంబరు 2020}} {{taxobox |name = తెల్ల తుమ్మ |regnum = [[ప్లాంటే]] |unranked_divisio = [[పుష్పించే మొక్కలు]] |unranked_classis = [[యుడికాట్స్]] |unranked_ordo = [[రోసిడ్స్]] |ordo = [[Fabales]] |familia = [[ఫాబేసి]] |genus = ''[[అకేసియా]]'' |species = '''''A. leucophloea''''' |binomial = ''Acacia leucophloea'' |}} '''తెల్ల తుమ్మ''' [[ఫాబేసి]] లేదా Mimosaceae కుటుంబానికి చెందిన మధ్య పరిమాణపు చెట్టు. దీని వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Acacia leucophloea. తెల్ల తుమ్మ చాలా ఎక్కువ [[ముండ్లు]] కలిగిన [[చెట్టు]]. ఇది 35 మీటర్ల వరకు ఎత్తు పెరుగుతుంది. దీని మాను (ఛాతి ఎత్తు వద్ద) 100 సెంటీమీటర్ల అడ్డుకొలత వరకు పెరుగుతుంది. ధృడమైన దీని మాను నుంచి చీలికలుగా అనేక వెడల్పైన శాఖలను కలిగి ఉంటుంది. కొంత దూరం నుంచి ఈ చెట్టును చూసినప్పుడు తెరచిన [[గొడుగు]] ఆకారాన్ని పోలి పైన [[కిరీటం]] మాదిరి రూపంతో ఉంటుంది. లేత, వయసుకు వచ్చిన తెల్లతుమ్మ చెట్టు యొక్క [[బెరడు]] [[తెలుపు]] రంగు నుంచి పాలిపోయిన [[పసుపు]] రంగును కలిగి నున్నగా ఉంటుంది. ముదురిపోయిన తెల్లతుమ్మ చెట్టు యొక్క బెరడు [[నలుపు]] రంగులోకి మారుతూ గరుకుగా ఉంటుంది. ఈ చెట్టు యొక్క ఆకులు ఒక దాని పక్కన ఒకటిగా జంటలుగా ఉంటాయి. రెమ్మకు 4 నుంచి 13 ఆకుల జతలు ఉంటాయి. ప్రతి రెమ్మకొమ్మకు 5 నుంచి 30 రెమ్మ జంటలు ఉంటాయి. [[Image:Acacia leucophloea flowering in Vanasthalipuram, Hyderabad, AP W IMG 9224.jpg|thumb|left|in [[Hyderabad, India|Hyderabad]], [[India]]. ]] ==ఇవి కూడా చూడండి== {{wiktionary|తెలతుమ్మ}} * [[తుమ్మ]] * [[నల్ల తుమ్మ]] ==బయటి లింకులు== *[http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Bark%20Acacia.html White Bark Acacia] * [https://web.archive.org/web/20091004173535/http://forest.ap.nic.in/Forest%20Flora%20of%20Andhra%20Pradesh/files/ff0610.htm FOREST FLORA OF ANDHRA PRADESH] [[వర్గం:ఫాబేసి కుటుంబ మొక్కలు]] 81gbx19lv2o587domoavgfs029dm1m7 0 128455 4920368 4862136 2026-08-04T20:58:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920368 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంబటి చంటిబాబు | residence = [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] [[నాతవరం|నాతవరం మండలం]] లోని [[చమ్మచింత]] గ్రామం | other_names = | image = Ambati Chantibabu-cartoonist-1.jpg | imagesize = 250px | caption = 2017లో అంబటి చంటిబాబు, కార్టూనిష్టు | birth_name = అంబటి చంటిబాబు | birth_date = [[1966]] | birth_place = [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[తుని]] | native_place = [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] [[నాతవరం|నాతవరం మండలం]] లోని [[చమ్మచింత]] గ్రామం. | death_date = | death_place = | death_cause = | known = " కార్టూన్ శతకం" రచయిత | occupation =ఉపాధ్యాయుడు రచయితగ, కార్టూనిష్టు, దర్శకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= | partner = | children = | father = వీరయ్యదొర | mother = లక్ష్మి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} [[File:Felicitation of A.Chantibabu by Rosaiah,CM.jpg|thumb|387x387px|2009లో ముఖ్యమంత్రి కొణిజేటి రోశయ్యచే ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారాన్ని పొందిన చంటిబాబు]] '''అంబటి చంటిబాబు''' ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, కార్టూనిష్టు.<ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/bangladesh/telugu/eenadu-epaper-eena/telugu+kaartunotsavaaniki+ambati-newsid-75257900|title=తెలుగు కార్టూనోత్సవానికి అంబటి|access-date=2019-01-27|archive-date=2019-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919093456/https://m.dailyhunt.in/news/bangladesh/telugu/eenadu-epaper-eena/telugu+kaartunotsavaaniki+ambati-newsid-75257900|url-status=dead}}</ref> అంబటి చంటిబాబు [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లోని [[తుని]] పట్టణంలో 1966లో వీరయ్యదొర, లక్ష్మి దంపతులకు తాతగారి ఇంట జన్మించాడు. అతని స్వగ్రామం [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] [[నాతవరం|నాతవరం మండలం]] లోని [[చమ్మచింత]] గ్రామం. చిన్నప్పటి నుండి ఉపాధ్యాయ వృత్తి అన్నా, కార్టూనులన్నా, బొమ్మలన్నా అతనికి చాలా ఇష్టం. [[ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[ఎం.ఏ]]; [[బి.ఎడ్]] పట్టాలను, [[భీమునిపట్నం]] లోని ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయ శిక్షణాసంస్థ నుండి టి.టి.సి సర్టిఫికేట్ ను తీసుకున్నారు. అతను తన పది హేడవ యేటనుండే మాష్టారికథలు, కార్టూనులు, సమీక్షా రచనలు వివిధ పత్రికలలో అనేకం అచ్చయ్యాయి. ఇరవైయవ యేటనే తనకిష్టమైన ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ప్రవేశించాడు. 1986 జూలై 1 నుండి తను చదువు కున్న ఎయిడెడ్ ప్రాథమిక పాఠశాల, [[చమ్మచింత]] లోనే ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web|url=http://www.icbse.com/schools/aided-ps-chammachinta/28131600202|title=Aided Ps Chammachinta School Visakhapatnam, Andhra Pradesh}}</ref> ==రచయితగా== ఉపాధ్యాయునిగా, రచయితగా, కార్టూనిష్టుగా, దర్శకునిగా అనేక విజయాలను సాధించాడు. బాలలకోసం 100 కార్టూనులతో "కార్టూన్ శతకం" పుస్తకం రాశాడు. వేలిముద్రలతో "మనోహరం" పుస్తకం రాశాడు. తెలుగు వాచక రచనపై ప్రముఖ రచయిత్రి [[ముప్పాళ్ళ రంగనాయకమ్మ]] గారి అభిప్రాయాలను ఖండించి, వారితో ఒకటో తరగతికి వాచకం రాయించి అందులోని అనేక దోషాలను ఎత్తి చూపి రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా పేరుపొందారు. తెలుగు అభ్యసించే పిల్లలకోసం, వారికి బోధించే ఉపాధ్యాయులకోసం "తెలుగు నేర్చుకుందాం" పుస్తకం, వినూత్నమైన ఆలోచనతో వేలిముద్రల చిత్రాల పుస్తకం "మనోహరం", బాలగేయాల పుస్తకం "బడిగంటలు" రాశాడు. బాపు గారి నాయకత్వంలో వరకట్నంపై "'''వందమంది కార్టూనిస్టుల సమరం'''" పుస్తక రచనలో పాలుపంచుకున్నారు. "మనం .. మన చమ్మచింత", "జగమంత కుటుంబం" పుస్తకాలు కూడా రాశారు. పాఠ్యాంశాన్ని బోధించేటప్పుడు చిత్రాలు అవలీలగా వేస్తూ వివరించడం, నాటకీకరణ చేయిస్తూ బాలలలో దాగియున్న సృజనాత్మక శక్తులను వెలికి తీయడంలోను ఈయన దిట్ట. ప్రభుత్వం పాఠశాలలకు పంపిణీచేసిన గ్రంథాలయ పుస్తకాలలో మాష్టారీ రచనలు, చిత్రాలు, కార్టూనులు అనేకం ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం, మచిలీపట్నం, హైదరాబాదు, బెంగళూరు మొదలగు చోట్ల కార్టూన్ ప్రదర్శనలు నిర్వహించి ప్రశంసలు పొందాడు. 2017 లో [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఆహ్వానం మేరకు ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల్లో పాల్గొన్నాడు. ఐ.ఐ.సి ఆర్టీగ్యాలరీ (ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ కార్టూనిస్ట్) [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]] లో మాష్టారీ కార్టూనులు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 2009లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి [[కొణిజేటి రోశయ్య]] చేతులమీదుగా రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డును పొందాడు. మాష్టారి కార్టూనులు, రచనలు అనేక పత్రికల్లో అచ్చయ్యాయి. అతను అప్పటికప్పుడు నల్లబల్లపై సుద్దముక్కతో బొమ్మవేసి బాలలను రంజింపజేయడంలో దిట్ట. అక్షరజ్యోతి కార్యక్రమంలో 'అయ్యోపాపం అప్పలకొండ' నాటిక ద్వారా రచయితగా, దర్శకునిగా ప్రముఖుల ప్రశంసలు పొందారు. సామాజిక సేవలో భాగంగా సుమారు 30 సెంట్ల స్వంత స్థలాన్ని తను పనిచేస్తున్న పాఠశాలకు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అంబటి చంటిబాబుకు దేశవ్యాప్తంగా ప్రముఖ కళాకారులు మిత్రులుగా, అభిమానులుగా ఉన్నారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రచురించిన తెలుగు కార్టూన్ల పుస్తకంలో చంటిబాబు కార్టూన్లకు చోటు దక్కింది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఆహ్వానం మేరకు హైదరాబాదులో నిర్వహించిన తెలుగు మహాసభలకు ఆయన వెళ్ళారు. తెలుగు ఔన్నత్యం, సామెతలు, జీవవైవిధ్యం అంశాలపై చంటిబాబు గీసిన కార్టూన్లకు ఈ పుస్తకంలో ఒక పేజీ కేటాయించారు. పుస్తకావిష్కరణ సందర్భంగా ప్రభుత్వం అతనిని సన్మానించింది.<ref>{{Cite web|url=https://epaper.sakshi.com/1473038/Visakhapatnam-District/20-12-2017#page/11/2|title=Sakshi Telugu Daily Visakhapatnam District epaper dated Wed, 20 Dec 17|website=epaper.sakshi.com|access-date=2019-01-27|archive-date=2018-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303004334/http://epaper.sakshi.com/1473038/Visakhapatnam-District/20-12-2017#page/11/2|url-status=dead}}</ref> ==అవార్డులు - ప్రశంసాపత్రాలు== * రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు (2009) * ప్రముఖ స్వచ్ఛంద సేవా సంస్థ తిరుపతి వారి రాష్ట్రస్థాయి ఉత్త మ ఉపాధ్యాయ అవార్డు (2016) * కార్టూనిష్టుగా ఉత్తమ సేవలకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సాంస్కతిక సలహాదారు కె.వి. రమణాచారి(ఐఏయస్ )గారి చేతులమీదిగా ప్రశంసాపత్రం (2012) * జిల్లాస్థాయి ఉత్తమఉపాధ్యాయ అవా ర్డు (2006), * రాష్ట్ర స్థాయి సేవారత్న అవార్డు (2008), * అక్షరజ్యోతిలో సేవలకుగాను జిల్లా కలెక్టరువారి ప్రశంసా పత్రం,గోల్డ్మెడల్ (1992) * జన్మభూమిలో సేవలకు గాను జిల్లాకలెక్టరు వారీ ప్రశంసాపత్రం (1997) * జిల్లా అగ్నిమా పక వారోత్సవాలలో సేవలకుగాను జిల్లాఅగ్నిమాపక అధీకారీవారీ ప్రశంసాపత్రం(2008 ) * ఇంకా మండలస్థాయి లో అనేక బహుమతులు, సన్మానాలు ప్రశంసాపత్రాలు అందుకున్నారు. ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ambati Chantibabu-cartoonist-2.jpg|2011లో అంబటి చంటిబాబు, కార్టూనిష్టు File:Ambati Chantibabu With great artist BALI.jpg|కార్టూనిష్టు బాలి గారితో అంబటి చంటిబాబు File:State best teacher award 2009-Ambati Chantibabu.jpg|2009లో ముఖ్యమంత్రి కొణిజేటి రోశయ్యచే ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారాన్ని పొందిన చంటిబాబు File:TELUGU CARTOONISS GROUP PHOTO , IIC GALLARY, BANGALORE (2016).jpg|2016 లో బెంగళూరులోని ఐఐసి గ్యాలరీలో తెలుగు కార్టూనిస్టుల గ్రూపు ఫోటో File:Finger print cartoon by chantibabu.jpg|అంబటి చంటిబాబు వేసిన వేలిముద్రలతో చిత్రం </gallery> ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} ==బయటి లంకెలు== {{commonscat|Ambati Chantibabu,Carttoonist}} * {{facebook|chantibabu.ambati}} {{Authority control}} [[వర్గం:కళాకారులు]] [[వర్గం:1966 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:వ్యంగ్య చిత్రకారులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా ఉపాధ్యాయులు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా కార్టూనిస్టులు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] edyqp1v9c95cihszefjnq64456rj0r3 0 130194 4920200 3499613 2026-08-04T13:09:21Z K.Venkataramana 27319 సమాచార పెట్టె చేర్పు 4920200 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం]] | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }} '''మొదటి భాస్కరుడు''' సా.శ. 7వ శతాబ్దికి చెందిన భారతీయ గణితవేత్త. శూన్య విలువని సూచించడానికి "0"అనే గుర్తుని మొట్టమొదటగా వాడినవాడు, మొదటి భాస్కరుడు.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/853503/Bhaskara-I Bhaskara I], Britannica</ref> ఆర్యభటీయంపైన రాసిన భాష్యంలో, సైన్ సంబంధానికి చేసిన ఉజ్జాయింపులు అద్వితీయమైనవి. ఈ ఆర్యభటీయభాష్యం సా.శ. 629లో సంకలితమైంది. ఇది సంస్కృతభాషలోని [[గణితము|గణిత]], [[ఖగోళ శాస్త్రము|ఖగోళ]], జ్యోతిషాలకి సంబంధించి, అత్యంత ప్రాచీనమైన వచనగ్రంథం. ఇతను మహాభాస్కరీయం, లఘుభాస్కరీయం అనే రెండు ఇతర గ్రంథాలను కూడా రాసాడు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006|p=xiii}}</ref> భిన్నాల మీద అధ్యయనంలో గణనీయమైన పాత్ర పోషించిన భారతీయ గణితవేత్తలు, భాస్కరుడు, బ్రహ్మగుప్తులు. ==జీవితం== ఇతని జీవితం గురించి, ఖచ్చితమైన సమాచారం లేదు. ఇతను [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] జ్యోతిష్కుడు అని కొందరు భావిస్తున్నారు.<ref>K S Shukla 1976; p. xxv-xxx, and David Pingree, ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> ఇతను [[మహారాష్ట్ర]]లోని పర్భనీ జిల్లాలోని బోరీ వద్ద జన్మించాడు. ఇతని ఖగోళ, జ్యోతిష విద్యాభ్యాసం, తండ్రి వద్దనే సాగింది. భాస్కరుడు, ఆర్యభటుని ఖగోళ, జ్యోతిష పాఠశాల లోని పండితులలో అత్యంత ప్రముఖుడు. Birth and Education of Bhaskaracharya : Ganesh Daivadnya has bestowed a very apt title on Bhaskaracharya. He has called him ‘Ganakchakrachudamani’, which means, ‘a gem among all the calculators of astronomical phenomena.’ Bhaskaracharya himself has written about his birth, his place of residence, his teacher and his education, in Siddhantashiromani as follows, ‘ A place called ‘Vijjadveed’, which is surrounded by Sahyadri ranges, where there are scholars of three Vedas, where all branches of knowledge are studied, and where all kinds of noble people reside, a brahmin called Maheshwar was staying, who was born in Shandilya Gotra (in Hindu religion, Gotra is similar to lineage from a particular person, in this case sage Shandilya), well versed in Shroud (originated from ‘Shut’ or ‘Vedas’) and ‘Smart’ (originated from ‘Smut’) Dharma, respected by all and who was authority in all the branches of knowledge. I acquired knowledge at his feet’. From this verse it is clear that Bhaskaracharya was a resident of Vijjadveed and his father Maheshwar taught him mathematics and astronomy. Unfortunately today we have no idea where Vijjadveed was located. It is necessary to ardently search this place which was surrounded by the hills of Sahyadri and which was the center of learning at the time of Bhaskaracharya. He writes about his year of birth as follows, ‘I was born in Shake 1036 (1114 AD) and I wrote Siddhanta Shiromani when I was 36 years old.’ Bhaskaracharya has also written about his education. Looking at the knowledge, which he acquired in a span of 36 years, it seems impossible for any modern student to achieve that feat in his entire life. See what Bhaskaracharya writes about his education, ‘I have studied eight books of grammar, six texts of medicine, six books on logic, five books of mathematics, four Vedas, five books on Bharat Shastras, and two Mimansas’. Bhaskaracharya calls himself a poet and most probably he was Vedanti, since he has mentioned ‘Parambrahman’ in that verse. [[దస్త్రం:BhaskaraSineApproximation.JPG|thumb|భాస్కరుడు సిద్ధాంతకరించిన సూత్రంయొక్క గ్రాఫు]] ==మహాభాస్కరీయం == మహాభాస్కరీయం 8 అధ్యాయాలుగా ఉంది. అందు 7వ అధ్యాయంలో, sin x విలువని ఉజ్జాయింపుగా లెక్కించడానికి ఒక సూత్రాన్ని ప్రస్తావించాడు. <math> \sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \frac{\pi}{2} )</math> ఇది ఆర్యభటుని చెందినదిగా పేర్కొన్నాడు. దీని relative error 1.9% కన్నా తక్కువ (దీని greatest deviation <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> <math>x=0</math>వద్ద).ఇంకా, sine, cosineల మధ్య గల సంబంధం, sine కీ >90, >180, >270 కోణాలవద్ద sine విలువల మధ్య గల సంబంధాలు కూడా ఇవ్వబడ్డాయి. మహాభాస్కరీయంలోని కొన్ని భాగాలు [[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]]లోకి కూడా అనువాదమయ్యాయి. ఇవే గాక, ప్రస్తుతం విల్సన్ సిద్ధాంతంగా పిలువబడుతున్న "P ఒక ప్రధాన సంఖ్య అయితే, 1+ (P-1)!, Pచే భాగింపదగినదవుతుంది" అనే విషయం, భాస్కరుడు తన [[గణన]]లలో వాడినట్టు తెలుస్తోంది. పెల్ సమీకరణాలు (ఉదాహరణ, <math>8x^2 + 1 = y^2</math>) గా, ప్రస్తుతం పిలువబడుతున్న వాటికి కూడా భాస్కరుడు పరిష్కారాలు చూపించాడు. ఉదాహరణకి, భాస్కరుడు అడిగిన ఒక ప్రశ్న "ఒక సంఖ్య యొక్క వర్గాన్ని ఎనిమిదింతలు చేసి, దానికి ఒకటి కలిపితే వచ్చే సంఖ్య కూడా మరో వర్గసంఖ్యే అయినపుడు, మొదటి సంఖ్య ఎంతో చెప్పు"మని, ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}<!--added under references heading by script-assisted edit--> {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] i810sohi4s2ek8ntriodf52k1dcr7dr 4920201 4920200 2026-08-04T13:10:01Z K.Venkataramana 27319 4920201 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }} '''మొదటి భాస్కరుడు''' సా.శ. 7వ శతాబ్దికి చెందిన భారతీయ గణితవేత్త. శూన్య విలువని సూచించడానికి "0"అనే గుర్తుని మొట్టమొదటగా వాడినవాడు, మొదటి భాస్కరుడు.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/853503/Bhaskara-I Bhaskara I], Britannica</ref> ఆర్యభటీయంపైన రాసిన భాష్యంలో, సైన్ సంబంధానికి చేసిన ఉజ్జాయింపులు అద్వితీయమైనవి. ఈ ఆర్యభటీయభాష్యం సా.శ. 629లో సంకలితమైంది. ఇది సంస్కృతభాషలోని [[గణితము|గణిత]], [[ఖగోళ శాస్త్రము|ఖగోళ]], జ్యోతిషాలకి సంబంధించి, అత్యంత ప్రాచీనమైన వచనగ్రంథం. ఇతను మహాభాస్కరీయం, లఘుభాస్కరీయం అనే రెండు ఇతర గ్రంథాలను కూడా రాసాడు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006|p=xiii}}</ref> భిన్నాల మీద అధ్యయనంలో గణనీయమైన పాత్ర పోషించిన భారతీయ గణితవేత్తలు, భాస్కరుడు, బ్రహ్మగుప్తులు. ==జీవితం== ఇతని జీవితం గురించి, ఖచ్చితమైన సమాచారం లేదు. ఇతను [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] జ్యోతిష్కుడు అని కొందరు భావిస్తున్నారు.<ref>K S Shukla 1976; p. xxv-xxx, and David Pingree, ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> ఇతను [[మహారాష్ట్ర]]లోని పర్భనీ జిల్లాలోని బోరీ వద్ద జన్మించాడు. ఇతని ఖగోళ, జ్యోతిష విద్యాభ్యాసం, తండ్రి వద్దనే సాగింది. భాస్కరుడు, ఆర్యభటుని ఖగోళ, జ్యోతిష పాఠశాల లోని పండితులలో అత్యంత ప్రముఖుడు. Birth and Education of Bhaskaracharya : Ganesh Daivadnya has bestowed a very apt title on Bhaskaracharya. He has called him ‘Ganakchakrachudamani’, which means, ‘a gem among all the calculators of astronomical phenomena.’ Bhaskaracharya himself has written about his birth, his place of residence, his teacher and his education, in Siddhantashiromani as follows, ‘ A place called ‘Vijjadveed’, which is surrounded by Sahyadri ranges, where there are scholars of three Vedas, where all branches of knowledge are studied, and where all kinds of noble people reside, a brahmin called Maheshwar was staying, who was born in Shandilya Gotra (in Hindu religion, Gotra is similar to lineage from a particular person, in this case sage Shandilya), well versed in Shroud (originated from ‘Shut’ or ‘Vedas’) and ‘Smart’ (originated from ‘Smut’) Dharma, respected by all and who was authority in all the branches of knowledge. I acquired knowledge at his feet’. From this verse it is clear that Bhaskaracharya was a resident of Vijjadveed and his father Maheshwar taught him mathematics and astronomy. Unfortunately today we have no idea where Vijjadveed was located. It is necessary to ardently search this place which was surrounded by the hills of Sahyadri and which was the center of learning at the time of Bhaskaracharya. He writes about his year of birth as follows, ‘I was born in Shake 1036 (1114 AD) and I wrote Siddhanta Shiromani when I was 36 years old.’ Bhaskaracharya has also written about his education. Looking at the knowledge, which he acquired in a span of 36 years, it seems impossible for any modern student to achieve that feat in his entire life. See what Bhaskaracharya writes about his education, ‘I have studied eight books of grammar, six texts of medicine, six books on logic, five books of mathematics, four Vedas, five books on Bharat Shastras, and two Mimansas’. Bhaskaracharya calls himself a poet and most probably he was Vedanti, since he has mentioned ‘Parambrahman’ in that verse. [[దస్త్రం:BhaskaraSineApproximation.JPG|thumb|భాస్కరుడు సిద్ధాంతకరించిన సూత్రంయొక్క గ్రాఫు]] ==మహాభాస్కరీయం == మహాభాస్కరీయం 8 అధ్యాయాలుగా ఉంది. అందు 7వ అధ్యాయంలో, sin x విలువని ఉజ్జాయింపుగా లెక్కించడానికి ఒక సూత్రాన్ని ప్రస్తావించాడు. <math> \sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \frac{\pi}{2} )</math> ఇది ఆర్యభటుని చెందినదిగా పేర్కొన్నాడు. దీని relative error 1.9% కన్నా తక్కువ (దీని greatest deviation <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> <math>x=0</math>వద్ద).ఇంకా, sine, cosineల మధ్య గల సంబంధం, sine కీ >90, >180, >270 కోణాలవద్ద sine విలువల మధ్య గల సంబంధాలు కూడా ఇవ్వబడ్డాయి. మహాభాస్కరీయంలోని కొన్ని భాగాలు [[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]]లోకి కూడా అనువాదమయ్యాయి. ఇవే గాక, ప్రస్తుతం విల్సన్ సిద్ధాంతంగా పిలువబడుతున్న "P ఒక ప్రధాన సంఖ్య అయితే, 1+ (P-1)!, Pచే భాగింపదగినదవుతుంది" అనే విషయం, భాస్కరుడు తన [[గణన]]లలో వాడినట్టు తెలుస్తోంది. పెల్ సమీకరణాలు (ఉదాహరణ, <math>8x^2 + 1 = y^2</math>) గా, ప్రస్తుతం పిలువబడుతున్న వాటికి కూడా భాస్కరుడు పరిష్కారాలు చూపించాడు. ఉదాహరణకి, భాస్కరుడు అడిగిన ఒక ప్రశ్న "ఒక సంఖ్య యొక్క వర్గాన్ని ఎనిమిదింతలు చేసి, దానికి ఒకటి కలిపితే వచ్చే సంఖ్య కూడా మరో వర్గసంఖ్యే అయినపుడు, మొదటి సంఖ్య ఎంతో చెప్పు"మని, ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}<!--added under references heading by script-assisted edit--> {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] oj57rvxr94svdooxwz1mrdz2weybc25 4920202 4920201 2026-08-04T13:13:54Z K.Venkataramana 27319 విస్తరణ 4920202 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. [[దస్త్రం:BhaskaraSineApproximation.JPG|thumb|భాస్కరుడు సిద్ధాంతకరించిన సూత్రంయొక్క గ్రాఫు]] ==మహాభాస్కరీయం == మహాభాస్కరీయం 8 అధ్యాయాలుగా ఉంది. అందు 7వ అధ్యాయంలో, sin x విలువని ఉజ్జాయింపుగా లెక్కించడానికి ఒక సూత్రాన్ని ప్రస్తావించాడు. <math> \sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \frac{\pi}{2} )</math> ఇది ఆర్యభటుని చెందినదిగా పేర్కొన్నాడు. దీని relative error 1.9% కన్నా తక్కువ (దీని greatest deviation <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> <math>x=0</math>వద్ద).ఇంకా, sine, cosineల మధ్య గల సంబంధం, sine కీ >90, >180, >270 కోణాలవద్ద sine విలువల మధ్య గల సంబంధాలు కూడా ఇవ్వబడ్డాయి. మహాభాస్కరీయంలోని కొన్ని భాగాలు [[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]]లోకి కూడా అనువాదమయ్యాయి. ఇవే గాక, ప్రస్తుతం విల్సన్ సిద్ధాంతంగా పిలువబడుతున్న "P ఒక ప్రధాన సంఖ్య అయితే, 1+ (P-1)!, Pచే భాగింపదగినదవుతుంది" అనే విషయం, భాస్కరుడు తన [[గణన]]లలో వాడినట్టు తెలుస్తోంది. పెల్ సమీకరణాలు (ఉదాహరణ, <math>8x^2 + 1 = y^2</math>) గా, ప్రస్తుతం పిలువబడుతున్న వాటికి కూడా భాస్కరుడు పరిష్కారాలు చూపించాడు. ఉదాహరణకి, భాస్కరుడు అడిగిన ఒక ప్రశ్న "ఒక సంఖ్య యొక్క వర్గాన్ని ఎనిమిదింతలు చేసి, దానికి ఒకటి కలిపితే వచ్చే సంఖ్య కూడా మరో వర్గసంఖ్యే అయినపుడు, మొదటి సంఖ్య ఎంతో చెప్పు"మని, ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}<!--added under references heading by script-assisted edit--> {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] 9oznjfv3nzbjzc8vgmppm8y8sno5qii 4920203 4920202 2026-08-04T13:21:28Z K.Venkataramana 27319 4920203 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":02" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":02" /><ref name=":22" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":03" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం]] * [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్తల జాబితా]] * [[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తల జాబితా]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}<!--added under references heading by script-assisted edit--> {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] og6ouewqzj9z74ys580lgd41dp0p94o 4920204 4920203 2026-08-04T13:22:24Z K.Venkataramana 27319 4920204 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":02" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":02" /><ref name=":22" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":03" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] s2rhwfpfjne2ebmi7ggxlhaeo732s0k 4920205 4920204 2026-08-04T13:23:12Z K.Venkataramana 27319 4920205 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":0" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":0" /><ref name=":22" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":03" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] 4nayyn1ug7lsrbws1m5fzcz36o9vbgh 4920206 4920205 2026-08-04T13:23:38Z K.Venkataramana 27319 4920206 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":0" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":03" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] hlbpmxgecmtis6xt5b0vruwgv9a6ygs 4920207 4920206 2026-08-04T13:24:05Z K.Venkataramana 27319 4920207 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":0" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":0" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] 28vul1lus9vzyrf2xha5dt4szp9wx2y 4920208 4920207 2026-08-04T13:25:07Z K.Venkataramana 27319 4920208 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కరాచార్యుడు|భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":0" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":0" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] k7ox6vfud3oxz9vtq0v36hpyuu92rc3 4920209 4920208 2026-08-04T13:25:38Z K.Venkataramana 27319 "[[మొదటి భాస్కరుడు]]" ను సంరక్షించారు ([మార్చడం=అజ్ఞాత సభ్యులను నిరోధించు] (నిరవధికం) [తరలించడం=అజ్ఞాత సభ్యులను నిరోధించు] (నిరవధికం)) 4920208 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భాస్కరుడు I | known_for = భాస్కరుడు I సైన్ ఉజ్జాయింపు సూత్రం | birth_date = {{circa|600}} CE | birth_place = బహుశా [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రం]] లేదా [[అశ్మక]]<ref name=":1" /> | death_date = {{circa|680}} CE | death_place = బహుశా [[అశ్మక]] (ప్రస్తుత [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]])<ref name=":2" /> | occupation = గణిత శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రవేత్త }}'''భాస్కరుడు I{{Efn|12వ శతాబ్దపు గణిత శాస్త్రవేత్త [[భాస్కరాచార్యుడు|భాస్కర II]]తో గందరగోళం కలగకుండా ఉండేందుకు}}''' ({{circa|600|680}}) 7వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త, [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]]. [[హిందూ అరబిక్ సంఖ్యలు|హిందూ-అరబిక్ దశాంశ సంఖ్యా విధానంలో]] [[సున్న|సున్నాను]] సూచించడానికి వృత్తాన్ని ఉపయోగించి సంఖ్యలను మొదటిసారిగా వ్రాసిన వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అలాగే, [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] రచనపై ఆయన రాసిన వ్యాఖ్యానంలో [[సైన్]] ప్రమేయానికి విశిష్టమైన, గమనార్హమైన భిన్నీయ సన్నికరణను అందించారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Hayashi|first=Takao|date=1 July 2019|title=Bhāskara I|url=https://www.britannica.com/biography/Bhaskara-I|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> 629 సంవత్సరంలో రచించిన ఆయన వ్యాఖ్యానం ''ఆర్యభటీయభాష్యం'' (''Āryabhaṭīyabhāṣya'') నేటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లభ్యమవుతున్న [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] [[గణితం]], [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రంలకు]] సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన గద్య రచనలలో ఒకటి. ఆయన ఆర్యభటుని సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ''మహాభాస్కరీయం'' (''Mahābhāskarīya'' – "భాస్కరుని మహాగ్రంథం"), ''లఘుభాస్కరీయం'' (''Laghubhāskarīya'' – "భాస్కరుని చిన్న గ్రంథం") అనే రెండు ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంథాలను కూడా రచించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}}</ref> 1979 జూన్ 7న [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ISRO) ఆయన గౌరవార్థం [[భాస్కర – I ఉపగ్రహం|భాస్కర I ఉపగ్రహాన్ని]] ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|title=Bhāskara|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=16 September 2017|website=Nasa Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == భాస్కరుడి జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది. ఆయన రచనల ఆధారంగా మాత్రమే ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని విషయాలను ఊహించవచ్చు. ఆయన 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త|ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా]] కూడా ఉన్నారని భావిస్తారు.<ref>{{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} cites [K S Shukla 1976; p. xxv-xxx], and [[David Pingree|Pingree]], ''Census of the Exact Sciences in Sanskrit'', volume 4, p. 297.</ref> భాస్కరుడు తన తండ్రి వద్దనే [[ఖగోళ శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్ర విద్యను]] అభ్యసించారు. భాస్కరుడి రచనలలో భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో [[వల్లభి]] (7వ శతాబ్దంలో [[మైత్రక వంశం]] రాజధాని), శివరాజపురం ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండూ ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ గుజరాత్‌లోని [[భరూచ్]], [[హర్షుడు]] పాలించిన తూర్పు పంజాబ్‌లోని [[థానేశ్వర్]] గురించి కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అందువల్ల భాస్కరుడు [[సౌరాష్ట్రం (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్రంలో]] జన్మించి, తరువాత [[అశ్మక]] ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":1">{{Cite web|date=30 November 2022|title=Bhāskara I|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bhaskara-i|access-date=2022-12-12|website=Encyclopedia.com|series=Complete Dictionary of Scientific Biography}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|orig-date=November 2000|title=Bhāskara I – Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bhaskara_I/|access-date=2021-05-05|website=Maths History|publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, UK|language=en}}</ref> భాస్కరుడు Iను [[ఆర్యభట్టు|ఆర్యభటుడు]] స్థాపించిన ఖగోళ శాస్త్ర సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రముఖ పండితుడిగా పరిగణిస్తారు. ఆయనతో పాటు [[బ్రహ్మగుప్తుడు]] కూడా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. వీరిద్దరూ భిన్నాల అధ్యయనానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. == సంఖ్యల ప్రాతినిధ్యం == స్థాన విలువ సంఖ్యా విధానంలో సంఖ్యలను సూచించే విధానానికి సంబంధించిన భాస్కరుడు I యొక్క కృషి గణితశాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. స్థాన విలువ ఆధారిత సంఖ్యా విధానాలు భాస్కరుడి కాలానికి సుమారు 500 సంవత్సరాల ముందే భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసి ఉండేవి. అయితే ఆ సంఖ్యలను అంకెల రూపంలో కాకుండా పదాలు లేదా రూపకాల రూపంలో వ్రాసేవారు. వాటిని పద్యాల రూపంలో కూర్చేవారు. ఉదాహరణకు, 1 సంఖ్యను ''చంద్రుడు''గా పేర్కొనేవారు, ఎందుకంటే చంద్రుడు ఒకడే ఉంటాడు. 2 సంఖ్యను ''రెక్కలు'', ''జంట'', లేదా ''కళ్ళు''గా సూచించేవారు, ఎందుకంటే అవి రెండేసి ఉంటాయి. 5 సంఖ్యను ఐదు ''ఇంద్రియాలు''గా సూచించేవారు. మన ప్రస్తుత దశాంశ సంఖ్యా విధానం మాదిరిగానే, ఈ పదాలను వాటి స్థానానికి అనుగుణంగా పది ఘాతాల విలువలను సూచించేలా అమర్చేవారు. అయితే క్రమం మాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉండేది; ఎక్కువ ఘాతాల స్థానాలు కుడివైపు, తక్కువ ఘాతాల స్థానాలు ఎడమవైపు ఉండేవి. భాస్కరుడి సంఖ్యా విధానం పూర్తిగా స్థాన విలువ ఆధారితమైనది. పదాల ఆధారిత విధానంలో ఒకే పదం 40 లేదా 400 వంటి భిన్న విలువలను సూచించే అవకాశం ఉండేది.<ref>B. van der Waerden: ''Erwachende Wissenschaft. Ägyptische, babylonische und griechische Mathematik''. Birkäuser-Verlag Basel Stuttgart 1966 p. 90</ref> భాస్కరుడు తన సంఖ్యా విధానంలో ఇచ్చిన సంఖ్యను వివరిస్తూ తరచుగా ''ankair api'' ("అంకెల రూపంలో ఇలా చదవాలి") అని పేర్కొని, తరువాత మొదటి తొమ్మిది [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలు]] ఉపయోగించి, [[సున్న|సున్నా]] కోసం ఒక చిన్న వృత్తాన్ని ఉపయోగించి వ్రాసేవాడు. అయితే పదాల విధానానికి భిన్నంగా, ఆయన అంకెలను నేటి మాదిరిగానే ఎడమ నుండి కుడికి అవరోహణ స్థాన విలువల క్రమంలో వ్రాశాడు. అందువల్ల కనీసం క్రీ.శ. 629 నాటికే [[దశాంశ సంఖ్యా విధానం]] భారతీయ పండితులకు బాగా తెలిసి ఉందని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ విధానాన్ని భాస్కరుడు స్వయంగా కనిపెట్టకపోయినా, [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] శాస్త్రీయ రచనలో [[బ్రాహ్మీ సంఖ్యలు|బ్రాహ్మీ అంకెలను]] బహిరంగంగా ఉపయోగించిన తొలి శాస్త్రవేత్త ఆయనే. == ఇతర కృషి == === గణితం === భాస్కరుడు I ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించాడు. క్రీ.శ. 629లో ఆయన [[ఆర్యభటుడు]] పద్యరూపంలో రచించిన ''[[ఆర్యభటీయం]]''పై వ్యాఖ్యానం రాశాడు. భాస్కరుడి వ్యాఖ్యలు ముఖ్యంగా గణితానికి సంబంధించిన 33 శ్లోకాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందులో ఆయన చరరాశులతో కూడిన సమీకరణాలు, త్రికోణమితి సూత్రాలను విశదీకరించాడు. సాధారణంగా ఆయన సంప్రదాయం లేదా సౌలభ్యం ఆధారంగా నియమాలను అంగీకరించకుండా, వాటిని గణితపరంగా నిరూపించడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.<ref name=":0" /> ఆయన రచించిన ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించబడింది. ఇవి గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవి. ఏడవ అధ్యాయంలో ఆయన [[భాస్కరుడు I సైన్ సన్నికరణ సూత్రం|sin x కోసం ఒక విశేషమైన సన్నికరణ సూత్రాన్ని]] ఇచ్చాడు. : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad (0 \leq x \leq \pi )</math> ఈ సూత్రాన్ని ఆయన ఆర్యభటునికి ఆపాదించాడు. ఈ సన్నికరణలో సాపేక్ష దోషం 1.9% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గరిష్ఠ దోషం <math>\frac{16}{5\pi} - 1 \approx 1.859\%</math> కాగా అది <math>x=0</math> వద్ద సంభవిస్తుంది. అదనంగా, సైన్–కొసైన్‌ల మధ్య సంబంధాలను, అలాగే 90° కంటే తక్కువ కోణాల సైన్ విలువలను 90°–180°, 180°–270°, 270° కంటే ఎక్కువ కోణాల సైన్ విలువలతో అనుసంధానించే సూత్రాలను కూడా ఇచ్చాడు. అదేవిధంగా, నేడు [[పెల్ సమీకరణం]] (Pell's equation)గా పిలువబడే సమీకరణాల పరిష్కారాలపై కొన్ని సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు. ఉదాహరణకు, ఆయన ఈ సమస్యను ఉంచాడు: : ''"ఓ గణిత శాస్త్రవేత్తా! 8తో గుణించి, దానికి ఒకటి కలిపితే పరిపూర్ణ వర్గం అయ్యే ఆ వర్గ సంఖ్య ఏది?"'' ఆధునిక సంకేతాలలో ఇది <math>8x^2 + 1 = y^2</math> (లేదా <math>y^2 - 8x^2 = 1</math>) అనే పెల్ సమీకరణం. దీనికి సరళమైన పరిష్కారం <math>x = 1,\; y = 3</math> లేదా సంక్షిప్తంగా (1,3). దీని ఆధారంగా (6,17) వంటి మరిన్ని పరిష్కారాలను నిర్మించవచ్చు. భాస్కరుడు [[పై|π]] సంఖ్య అకరణీయ సంఖ్య అని స్పష్టంగా నమ్మాడు. [[ఆర్యభటుడు]] ఇచ్చిన π సన్నికరణకు మద్దతుగా, [[జైనమతం|జైన]] గణిత శాస్త్రవేత్తలలో సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న <math>\sqrt{10}</math> సన్నికరణను ఆయన విమర్శించాడు.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> నాలుగు అసమాన భుజాలు, సమాంతరంకాని నాలుగు భుజాలతో కూడిన [[చతుర్భుజం|చతుర్భుజాల]] గురించి స్పష్టంగా చర్చించిన తొలి గణిత శాస్త్రవేత్త కూడా భాస్కరుడే.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bhāskara i {{!}} Famous Indian Mathematician and Astronomer|url=https://www.cuemath.com/learn/bhaskara-i/|access-date=2022-09-03|website=Cuemath|language=en}}</ref> === ఖగోళ శాస్త్రం === ''మహాభాస్కరీయం'' ఎనిమిది అధ్యాయాలను కలిగి ఉండి, అవన్నీ గణిత ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించినవే. ఈ గ్రంథంలో గ్రహాల దీర్ఘాంశాలు, గ్రహాలు–నక్షత్రాల [[సంయోగం (ఖగోళ శాస్త్రం)|సంయోగాలు]], చంద్రుని కళలు, సూర్య మరియు చంద్ర [[గ్రహణం|గ్రహణాలు]], గ్రహాల ఉదయం, అస్తమయం వంటి అంశాలను వివరించారు.<ref name=":0" /> ''మహాభాస్కరీయం''లోని కొన్ని భాగాలు తరువాత [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] *[[భాస్కరాచార్యుడు|రెండవ భాస్కరుడు]] == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == ({{Harvtxt|Keller|2006a|p=xiii}} నుండి) * M. C. Apaṭe. ''The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara''. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946. * v.harish ''Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara''. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957. * K. S. Shukla. ''Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.'' Department of mathematics, Lucknow University, 1960. * K. S. Shukla. ''Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc.,'' Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012. * K. S. Shukla. ''Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara''. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999. == మరింత చదవండి == * H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: ''4000 Jahre Algebra.'' Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 {{ISBN|3-540-43554-9}}, §3.2.1 * S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): ''Lexikon bedeutender Mathematiker''. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 {{ISBN|3-8171-1164-9}} * G. Ifrah: ''The Universal History of Numbers''. John Wiley & Sons, New York 2000 {{ISBN|0-471-39340-1}} * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006a|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages|isbn=3-7643-7291-5}}. * {{Citation|last=Keller|first=Agathe|title=Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhāskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya|year=2006b|publisher=Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages|isbn=3-7643-7292-3}}. * {{MacTutor Biography|id=Bhaskara_I}} {{Authority control}}{{Wikiquote}} {{భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] k7ox6vfud3oxz9vtq0v36hpyuu92rc3 0 138983 4920296 4882527 2026-08-04T16:54:18Z Muralikrishna m 106628 4920296 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive= | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4) ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! సంవత్సరం!! చిత్రం!! పాత్ర!! వివరములు |- |2023 |''[[జనతాబార్]]'' |త్రిపాఠి | |- |2023 |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' | | |- |2022|| దహనం || || వెబ్ సిరీస్ |- | 2019 || [[పండుగాడి ఫొటో స్టూడియో]] || || |- | 2019 || [[మిస్ మ్యాచ్]] || || |- | 2018 || [[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]||పిసి|| |- | 2017 || [[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]] || || |- | 2017 || [[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || |- | 2015 || [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] <ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> || || |- | 2013 || [[1 (సినిమా)]] || || |- | 2013 || వాల్ పోస్టర్ || || |- | 2013 || [[మహంకాళి]]|| || |- | 2013 || [[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]] || బలరామ్ జాదు || |- | 2013 || [[నాయక్]] || మినిస్టర్ రావత్ || |- | 2012 || [[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]] || ఎం. ఎల్. ఏ. నానాజీ || |- | 2012 || [[ఢమరుకం]] || || |- | 2012 || [[అధినాయకుడు]] || రామప్ప|| |- | 2012 || [[పూలరంగడు]] || లాలాగౌడ్ || |- | 2012 || [[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]] || రాజాగౌడ్ || |- | 2012 || [[m:en:All the Best (film)|ఆల్ ది బెస్ట్]] || || |- | 2011 || [[దళపతి]] || || |- | 2011 || [[రాజన్న]] || || |- | 2011 || [[వీర]] ||పెదరాయుడు || |- | 2011 || [[చట్టం]] || || |- | 2011 || [[మంగళ]] || || |- | 2010 || [[రగడ]] || పెద్దన్న|| |- | 2010 || [[పంచాక్షరి]] || రణదీప్ / బిల్లా భాయ్|| |- | 2009 || [[కాస్కో]] || || |- | 2009 || [[ఓయ్!]]|| రస్ బిహారీ|| |- | 2009 || [[మిత్రుడు]] || || |- | 2009 || [[మేస్త్రీ]] || || |- | 2009 || [[మస్కా]] || షిండే|| |- | 2008 || [[రక్ష]] || సనాతన్ బాబా || |- | 2008 || [[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]] || యాదగిరి|| |- | 2008 || [[బలాదూర్]] || ఉమాపతి|| |- | 2008 || [[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]] || పోసీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాధ్ || |- | 2008 || [[భలేదొంగలు]] || వీర్రాజు || |- | 2008 || [[m:en:Nagaram (2007 film)|నగరం]] || || |- | 2008 || [[m:en:Veedhi Rowdy|వీధి రౌడీ]] || || |- | 2007 || [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || ఖాన్ భయ్యా || |- | 2007 || [[జగడం]] || మాణిక్యం|| |- | 2007 || [[మహారధి]] || || |- | 2007 || [[యోగి (2007 సినిమా)]] ||నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || అతిధిపాత్ర |- | 2007 || [[దేశముదురు]] || తంబిదురై || |- | 2006 || [[స్టాలిన్ (సినిమా)]] || ఎం. ఎల్. ఏ|| |- | 2006 || [[హనుమంతు]] || కృష్ణమూర్తి || |- | 2006 || [[మాయాజాలం]] || || |- | 2006 || [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)]] || || |- | 2005 || [[ఛత్రపతి (సినిమా)]] || రాస్ బిహారీ|| |- | 2005 || [[జగపతి]] || ఎం. ఎల్. ఏ. గౌడ్ || |- | 2005 || [[అందరివాడు]] || సత్తి బిహారీ || |- | 2005 || [[భద్ర]] || వీరయ్య|| |- | 2004 || [[సై]] ||భిక్షు యాదవ్ || [[m:en:Filmfare Best Villain Award (Telugu)|ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తెలుగు ప్రతినాయకుడు పురస్కారము]] |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] 47qf50yffv402et2lu8smmolgc15yor 4920300 4920296 2026-08-04T16:56:42Z Muralikrishna m 106628 4920300 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive= | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4) ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! సంవత్సరం!! చిత్రం!! పాత్ర!! వివరములు |- |2023 |''[[జనతాబార్]]'' |త్రిపాఠి | |- |2023 |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' | | |- |2022|| దహనం || || వెబ్ సిరీస్ |- | 2019 || [[పండుగాడి ఫొటో స్టూడియో]] || || |- | 2019 || [[మిస్ మ్యాచ్]] || || |- | 2018 || [[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]||పిసి|| |- | 2017 || [[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]] || || |- | 2017 || [[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || |- | 2015 || [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] <ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> || || |- | 2013 || [[1 (సినిమా)]] || || |- | 2013 || వాల్ పోస్టర్ || || |- | 2013 || [[మహంకాళి]]|| || |- | 2013 || [[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]] || బలరామ్ జాదు || |- | 2013 || [[నాయక్]] || మినిస్టర్ రావత్ || |- | 2012 || [[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]] || ఎం. ఎల్. ఏ. నానాజీ || |- | 2012 || [[ఢమరుకం]] || || |- | 2012 || [[అధినాయకుడు]] || రామప్ప|| |- | 2012 || [[పూలరంగడు]] || లాలాగౌడ్ || |- | 2012 || [[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]] || రాజాగౌడ్ || |- | 2012 || [[m:en:All the Best (film)|ఆల్ ది బెస్ట్]] || || |- | 2011 || [[దళపతి]] || || |- | 2011 || [[రాజన్న]] || || |- | 2011 || [[వీర]] ||పెదరాయుడు || |- | 2011 || [[చట్టం]] || || |- | 2011 || [[మంగళ]] || || |- | 2010 || [[రగడ]] || పెద్దన్న|| |- | 2010 || [[పంచాక్షరి]] || రణదీప్ / బిల్లా భాయ్|| |- | 2009 || [[కాస్కో]] || || |- | 2009 || [[ఓయ్!]]|| రస్ బిహారీ|| |- | 2009 || [[మిత్రుడు]] || || |- | 2009 || [[మేస్త్రీ]] || || |- | 2009 || [[మస్కా]] || షిండే|| |- | 2008 || [[రక్ష]] || సనాతన్ బాబా || |- | 2008 || [[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]] || యాదగిరి|| |- | 2008 || [[బలాదూర్]] || ఉమాపతి|| |- | 2008 || [[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]] || పోసీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాధ్ || |- | 2008 || [[భలేదొంగలు]] || వీర్రాజు || |- | 2008 || [[m:en:Nagaram (2007 film)|నగరం]] || || |- | 2008 || [[m:en:Veedhi Rowdy|వీధి రౌడీ]] || || |- | 2007 || [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || ఖాన్ భయ్యా || |- | 2007 || [[జగడం]] || మాణిక్యం|| |- | 2007 || [[మహారధి]] || || |- | 2007 || [[యోగి (2007 సినిమా)]] ||నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || అతిధిపాత్ర |- | 2007 || [[దేశముదురు]] || తంబిదురై || |- | 2006 || [[స్టాలిన్ (సినిమా)]] || ఎం. ఎల్. ఏ|| |- | 2006 || [[హనుమంతు]] || కృష్ణమూర్తి || |- | 2006 || [[మాయాజాలం]] || || |- | 2006 || [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)]] || || |- | 2005 || [[ఛత్రపతి (సినిమా)]] || రాస్ బిహారీ|| |- | 2005 || [[జగపతి]] || ఎం. ఎల్. ఏ. గౌడ్ || |- | 2005 || [[అందరివాడు]] || సత్తి బిహారీ || |- | 2005 || [[భద్ర]] || వీరయ్య|| |- | 2004 || [[సై]] ||భిక్షు యాదవ్ || [[m:en:Filmfare Best Villain Award (Telugu)|ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తెలుగు ప్రతినాయకుడు పురస్కారము]] |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] h9xh7kbt75fjy5hxlzy8uwt6mvfnerf 4920302 4920300 2026-08-04T17:04:41Z Muralikrishna m 106628 4920302 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive= | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref>{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! సంవత్సరం!! చిత్రం!! పాత్ర!! వివరములు |- |2023 |''[[జనతాబార్]]'' |త్రిపాఠి | |- |2023 |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' | | |- |2022|| దహనం || || వెబ్ సిరీస్ |- | 2019 || [[పండుగాడి ఫొటో స్టూడియో]] || || |- | 2019 || [[మిస్ మ్యాచ్]] || || |- | 2018 || [[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]||పిసి|| |- | 2017 || [[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]] || || |- | 2017 || [[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || |- | 2015 || [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] <ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> || || |- | 2013 || [[1 (సినిమా)]] || || |- | 2013 || వాల్ పోస్టర్ || || |- | 2013 || [[మహంకాళి]]|| || |- | 2013 || [[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]] || బలరామ్ జాదు || |- | 2013 || [[నాయక్]] || మినిస్టర్ రావత్ || |- | 2012 || [[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]] || ఎం. ఎల్. ఏ. నానాజీ || |- | 2012 || [[ఢమరుకం]] || || |- | 2012 || [[అధినాయకుడు]] || రామప్ప|| |- | 2012 || [[పూలరంగడు]] || లాలాగౌడ్ || |- | 2012 || [[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]] || రాజాగౌడ్ || |- | 2012 || [[m:en:All the Best (film)|ఆల్ ది బెస్ట్]] || || |- | 2011 || [[దళపతి]] || || |- | 2011 || [[రాజన్న]] || || |- | 2011 || [[వీర]] ||పెదరాయుడు || |- | 2011 || [[చట్టం]] || || |- | 2011 || [[మంగళ]] || || |- | 2010 || [[రగడ]] || పెద్దన్న|| |- | 2010 || [[పంచాక్షరి]] || రణదీప్ / బిల్లా భాయ్|| |- | 2009 || [[కాస్కో]] || || |- | 2009 || [[ఓయ్!]]|| రస్ బిహారీ|| |- | 2009 || [[మిత్రుడు]] || || |- | 2009 || [[మేస్త్రీ]] || || |- | 2009 || [[మస్కా]] || షిండే|| |- | 2008 || [[రక్ష]] || సనాతన్ బాబా || |- | 2008 || [[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]] || యాదగిరి|| |- | 2008 || [[బలాదూర్]] || ఉమాపతి|| |- | 2008 || [[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]] || పోసీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాధ్ || |- | 2008 || [[భలేదొంగలు]] || వీర్రాజు || |- | 2008 || [[m:en:Nagaram (2007 film)|నగరం]] || || |- | 2008 || [[m:en:Veedhi Rowdy|వీధి రౌడీ]] || || |- | 2007 || [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || ఖాన్ భయ్యా || |- | 2007 || [[జగడం]] || మాణిక్యం|| |- | 2007 || [[మహారధి]] || || |- | 2007 || [[యోగి (2007 సినిమా)]] ||నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || అతిధిపాత్ర |- | 2007 || [[దేశముదురు]] || తంబిదురై || |- | 2006 || [[స్టాలిన్ (సినిమా)]] || ఎం. ఎల్. ఏ|| |- | 2006 || [[హనుమంతు]] || కృష్ణమూర్తి || |- | 2006 || [[మాయాజాలం]] || || |- | 2006 || [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)]] || || |- | 2005 || [[ఛత్రపతి (సినిమా)]] || రాస్ బిహారీ|| |- | 2005 || [[జగపతి]] || ఎం. ఎల్. ఏ. గౌడ్ || |- | 2005 || [[అందరివాడు]] || సత్తి బిహారీ || |- | 2005 || [[భద్ర]] || వీరయ్య|| |- | 2004 || [[సై]] ||భిక్షు యాదవ్ || [[m:en:Filmfare Best Villain Award (Telugu)|ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తెలుగు ప్రతినాయకుడు పురస్కారము]] |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] 0h6gq3sipopyps7xnsmih14k69c8kn5 4920403 4920302 2026-08-05T01:50:36Z Muralikrishna m 106628 4920403 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = 2026 ఆగస్టు 4 | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref name=":0">{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! సంవత్సరం!! చిత్రం!! పాత్ర!! వివరములు |- |2023 |''[[జనతాబార్]]'' |త్రిపాఠి | |- |2023 |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' | | |- |2022|| దహనం || || వెబ్ సిరీస్ |- | 2019 || [[పండుగాడి ఫొటో స్టూడియో]] || || |- | 2019 || [[మిస్ మ్యాచ్]] || || |- | 2018 || [[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]||పిసి|| |- | 2017 || [[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]] || || |- | 2017 || [[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || |- | 2015 || [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] <ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> || || |- | 2013 || [[1 (సినిమా)]] || || |- | 2013 || వాల్ పోస్టర్ || || |- | 2013 || [[మహంకాళి]]|| || |- | 2013 || [[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]] || బలరామ్ జాదు || |- | 2013 || [[నాయక్]] || మినిస్టర్ రావత్ || |- | 2012 || [[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]] || ఎం. ఎల్. ఏ. నానాజీ || |- | 2012 || [[ఢమరుకం]] || || |- | 2012 || [[అధినాయకుడు]] || రామప్ప|| |- | 2012 || [[పూలరంగడు]] || లాలాగౌడ్ || |- | 2012 || [[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]] || రాజాగౌడ్ || |- | 2012 || [[m:en:All the Best (film)|ఆల్ ది బెస్ట్]] || || |- | 2011 || [[దళపతి]] || || |- | 2011 || [[రాజన్న]] || || |- | 2011 || [[వీర]] ||పెదరాయుడు || |- | 2011 || [[చట్టం]] || || |- | 2011 || [[మంగళ]] || || |- | 2010 || [[రగడ]] || పెద్దన్న|| |- | 2010 || [[పంచాక్షరి]] || రణదీప్ / బిల్లా భాయ్|| |- | 2009 || [[కాస్కో]] || || |- | 2009 || [[ఓయ్!]]|| రస్ బిహారీ|| |- | 2009 || [[మిత్రుడు]] || || |- | 2009 || [[మేస్త్రీ]] || || |- | 2009 || [[మస్కా]] || షిండే|| |- | 2008 || [[రక్ష]] || సనాతన్ బాబా || |- | 2008 || [[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]] || యాదగిరి|| |- | 2008 || [[బలాదూర్]] || ఉమాపతి|| |- | 2008 || [[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]] || పోసీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాధ్ || |- | 2008 || [[భలేదొంగలు]] || వీర్రాజు || |- | 2008 || [[m:en:Nagaram (2007 film)|నగరం]] || || |- | 2008 || [[m:en:Veedhi Rowdy|వీధి రౌడీ]] || || |- | 2007 || [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || ఖాన్ భయ్యా || |- | 2007 || [[జగడం]] || మాణిక్యం|| |- | 2007 || [[మహారధి]] || || |- | 2007 || [[యోగి (2007 సినిమా)]] ||నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || అతిధిపాత్ర |- | 2007 || [[దేశముదురు]] || తంబిదురై || |- | 2006 || [[స్టాలిన్ (సినిమా)]] || ఎం. ఎల్. ఏ|| |- | 2006 || [[హనుమంతు]] || కృష్ణమూర్తి || |- | 2006 || [[మాయాజాలం]] || || |- | 2006 || [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)]] || || |- | 2005 || [[ఛత్రపతి (సినిమా)]] || రాస్ బిహారీ|| |- | 2005 || [[జగపతి]] || ఎం. ఎల్. ఏ. గౌడ్ || |- | 2005 || [[అందరివాడు]] || సత్తి బిహారీ || |- | 2005 || [[భద్ర]] || వీరయ్య|| |- | 2004 || [[సై]] ||భిక్షు యాదవ్ || [[m:en:Filmfare Best Villain Award (Telugu)|ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తెలుగు ప్రతినాయకుడు పురస్కారము]] |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} == మరణం == '''కొంత కాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న''' '''ప్రదీప్ రావత్ 2026 ఆగస్టు 4న ముంబయిలో  గుండెపోటుతో మృతి చెందాడు.<ref name=":0" />''' ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] 490go72ndhxkun9mzz7miho3rdzel3c 4920459 4920403 2026-08-05T03:40:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* మరణం */ 4920459 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = 2026 ఆగస్టు 4 | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref name=":0">{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! సంవత్సరం!! చిత్రం!! పాత్ర!! వివరములు |- |2023 |''[[జనతాబార్]]'' |త్రిపాఠి | |- |2023 |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' | | |- |2022|| దహనం || || వెబ్ సిరీస్ |- | 2019 || [[పండుగాడి ఫొటో స్టూడియో]] || || |- | 2019 || [[మిస్ మ్యాచ్]] || || |- | 2018 || [[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]||పిసి|| |- | 2017 || [[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]] || || |- | 2017 || [[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || |- | 2015 || [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] <ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> || || |- | 2013 || [[1 (సినిమా)]] || || |- | 2013 || వాల్ పోస్టర్ || || |- | 2013 || [[మహంకాళి]]|| || |- | 2013 || [[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]] || బలరామ్ జాదు || |- | 2013 || [[నాయక్]] || మినిస్టర్ రావత్ || |- | 2012 || [[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]] || ఎం. ఎల్. ఏ. నానాజీ || |- | 2012 || [[ఢమరుకం]] || || |- | 2012 || [[అధినాయకుడు]] || రామప్ప|| |- | 2012 || [[పూలరంగడు]] || లాలాగౌడ్ || |- | 2012 || [[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]] || రాజాగౌడ్ || |- | 2012 || [[m:en:All the Best (film)|ఆల్ ది బెస్ట్]] || || |- | 2011 || [[దళపతి]] || || |- | 2011 || [[రాజన్న]] || || |- | 2011 || [[వీర]] ||పెదరాయుడు || |- | 2011 || [[చట్టం]] || || |- | 2011 || [[మంగళ]] || || |- | 2010 || [[రగడ]] || పెద్దన్న|| |- | 2010 || [[పంచాక్షరి]] || రణదీప్ / బిల్లా భాయ్|| |- | 2009 || [[కాస్కో]] || || |- | 2009 || [[ఓయ్!]]|| రస్ బిహారీ|| |- | 2009 || [[మిత్రుడు]] || || |- | 2009 || [[మేస్త్రీ]] || || |- | 2009 || [[మస్కా]] || షిండే|| |- | 2008 || [[రక్ష]] || సనాతన్ బాబా || |- | 2008 || [[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]] || యాదగిరి|| |- | 2008 || [[బలాదూర్]] || ఉమాపతి|| |- | 2008 || [[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]] || పోసీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాధ్ || |- | 2008 || [[భలేదొంగలు]] || వీర్రాజు || |- | 2008 || [[m:en:Nagaram (2007 film)|నగరం]] || || |- | 2008 || [[m:en:Veedhi Rowdy|వీధి రౌడీ]] || || |- | 2007 || [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || ఖాన్ భయ్యా || |- | 2007 || [[జగడం]] || మాణిక్యం|| |- | 2007 || [[మహారధి]] || || |- | 2007 || [[యోగి (2007 సినిమా)]] ||నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || అతిధిపాత్ర |- | 2007 || [[దేశముదురు]] || తంబిదురై || |- | 2006 || [[స్టాలిన్ (సినిమా)]] || ఎం. ఎల్. ఏ|| |- | 2006 || [[హనుమంతు]] || కృష్ణమూర్తి || |- | 2006 || [[మాయాజాలం]] || || |- | 2006 || [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)]] || || |- | 2005 || [[ఛత్రపతి (సినిమా)]] || రాస్ బిహారీ|| |- | 2005 || [[జగపతి]] || ఎం. ఎల్. ఏ. గౌడ్ || |- | 2005 || [[అందరివాడు]] || సత్తి బిహారీ || |- | 2005 || [[భద్ర]] || వీరయ్య|| |- | 2004 || [[సై]] ||భిక్షు యాదవ్ || [[m:en:Filmfare Best Villain Award (Telugu)|ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తెలుగు ప్రతినాయకుడు పురస్కారము]] |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} == మరణం == ప్రదీప్ రావత్ కొంతకాలంగా క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ ముంబైలోని కోకిలాబెన్ ధీరూభాయ్ అంబానీ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 74 ఏళ్ల వయసులో ఆగస్టు 4న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య కల్యాణి, ఇద్దరు కుమారులు విక్రమ్ రావత్, సింగ్ రావత్ ఉన్నారు. <ref name="తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా?">{{cite news |last1= |title=తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా? |url=https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033627/https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref><ref name="ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు">{{cite news |title=ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |access-date=5 August 2026 |publisher=Eenadu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033713/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] a44ro5jazs3yfvp9dyb0wyj7der4cvx 4920509 4920459 2026-08-05T06:10:20Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920509 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = 2026 ఆగస్టు 4 | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref name=":0">{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable sortable" |+ ప్రదీప్ రావత్ నటించిన తెలుగు సినిమాల జాబితా |- ! scope="col" | సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" | గమనికలు |- | 2004 || ''[[సై (2004 సినిమా)|సై]]'' || భిక్షు యాదవ్ || [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు - తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు]]<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|title=Telugu Cinema Etc - Nandi award winners list 2004|access-date=24 August 2021|archive-date=15 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015051905/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2005 || ''[[భద్ర (2005 సినిమా)|భద్ర]]'' || వీరయ్య || |- | ''[[అందరివాడు]]'' || సత్తి బీహారీ || |- | ''[[జగపతి (సినిమా)|జగపతి]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] గౌడ్ || |- | ''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | rowspan="4" | 2006 || ''[[లక్ష్మి (2006 సినిమా)|లక్ష్మి]]'' || రాయుడు || |- | ''[[మాయాజాలం (2006 సినిమా)|మాయాజాలం]]'' || [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] ప్రదీప్ || |- | ''[[హనుమంతు]]'' || కృష్ణమూర్తి "కేఎమ్" || |- | ''[[స్టాలిన్ (2006 సినిమా)|స్టాలిన్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] || |- | rowspan="5" | 2007 || ''[[దేశముదురు]]'' || తంబి దురై || |- | ''[[యోగి (2007 సినిమా)|యోగి]]'' || నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || |- | ''[[మహారథి]]'' || || |- | ''[[జగడం]]'' || మాణిక్యం || |- | ''[[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]]'' || ఖాన్ భయ్యా || |- | rowspan="7" | 2008 || ''వీధి రౌడీ'' || || |- | ''[[నగరం (2008 సినిమా)|నగరం]]'' || కాసిం భాయ్ || |- | ''[[భలే దొంగలు (2008 సినిమా)|భలే దొంగలు]]'' || వీర్ రాజు || |- | ''[[హోమం (సినిమా)|హోమం]]'' || పోలీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాథ్ || |- | ''[[బలాదూర్]]'' || ఉమాపతి || |- | ''[[అడివిష్ణు]]'' || యాదగిరి || |- | ''[[రక్ష (2008 సినిమా)|రక్ష]]'' || సనాత్ బాబా || |- | rowspan="5" | 2009 || ''[[మస్కా (2009 సినిమా)|మస్కా]]'' || షిండే || |- | ''[[మేస్త్రీ (2009 సినిమా)|మేస్త్రీ]]'' || సుబ్బరాజు || |- | ''[[మిత్రుడు (2009 సినిమా)|మిత్రుడు]]'' || || |- | ''[[ఓయ్!]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | ''[[కాస్కో]]'' || బాసవన్న || |- | rowspan="2" | 2010 || ''[[పంచాక్షరి (సినిమా)|పంచాక్షరి]]'' || రదీప్ / బిల్లా భాయ్ || |- | ''[[రగడ]]'' || పెద్దన్న || |- | rowspan="5" | 2011 || ''మంగళ'' || || |- | ''[[చట్టం (2011 సినిమా)|చట్టం]]'' || || |- | ''[[వీర (2011 సినిమా)|వీర]]'' || పెద్ద రాయుడు || |- | ''[[రాజన్న (సినిమా)|రాజన్న]]'' || || |- | ''దళపతి'' || || |- | rowspan="6" | 2012 || ''[[ఆల్ ది బెస్ట్ (2012 సినిమా)|ఆల్ ది బెస్ట్]]'' || రజాక్ || |- | ''[[రెబెల్ (2012 సినిమా)|రెబెల్]]'' || సింహాద్రి || |- | ''[[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]]'' || రాజా గౌడ్ || |- | ''[[పూలరంగడు (2012 సినిమా)|పూలరంగడు]]'' || లాలా గౌడ్ || |- | ''[[అధినాయకుడు]]'' || రామాప్ప || |- | ''[[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] నానాజీ || |- | rowspan="4" | 2013 || ''[[సేవకుడు (సినిమా)|సేవకుడు]]'' || బలరామ్ జాదూ || |- | ''[[నాయక్ (2013 సినిమా)|నాయక్]]'' || [[మంత్రి]] రావత్ || |- | ''[[బాద్షా (2013 సినిమా)|బాద్షా]]'' || వైలెంట్ విక్టర్ || |- | ''వాల్ పోస్టర్'' || || |- | rowspan="2" | 2014 || ''[[1 - నేనొక్కడినే]]'' || టాక్సీ డ్రైవర్ || |- | ''[[అల్లుడు శీను]]'' || భాను భాయ్ || |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[లైన్ (2015 సినిమా)|లైన్]]'' || ధూళి కృష్ణ || |- | ''[[సౌఖ్యం]]'' || బావుజీ || |- | rowspan="3" | 2016 || ''[[నేను శైలజ]]'' || మహర్షి || |- | ''[[సర్దార్ గబ్బర్ సింగ్]]'' || భైరవ్ సింగ్ తండ్రి || |- | ''[[సరైనోడు]]'' || ఓబుల్ రెడ్డి || |- | rowspan="6" | 2017 || ''ప్రజాపతి'' || శివాజీ || |- | ''[[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]]'' || జహంగీర్ || |- | ''[[కాటమరాయుడు]]'' || రాడియా || |- | ''[[జయదేవ్ (2017 సినిమా)|జయదేవ్]]'' || డాన్ || <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/jayadev-movie-review-highlights-the-movie-promises-an-action-packed-cop-drama/articleshow/59384581.cms|title=Jayadev Movie review highlights: The movie promises an action-packed comedy drama|date=30 June 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2026|last=Adivi|first=Sridhar}}</ref> |- | ''[[నేనే రాజు నేనే మంత్రి]]'' || సర్పంచ్ || |- | ''[[జై లవకుశ]]'' || యాదగిరి || |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[ఆచారి అమెరికా యాత్ర]]'' || సుబ్రహ్మణ్యం || |- | ''[[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]'' || పిసి || |- | 2019 || ''[[మిస్‌మ్యాచ్]]'' || మహాలక్ష్మి తండ్రి || |- | 2022 || ''[[ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు (2022 సినిమా)|ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు]]'' || వాసు || |- | 2023 || ''[[వాల్తేరు వీరయ్య]]'' || డేవిడ్ || <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/pre-release-business-chiranjeevis-waltair-veerayya-beats-balakrishnas-veera-simha-reddy/articleshow/96741446.cms |title=Pre-release business: Chiranjeevi's 'Waltair Veerayya' beats Balakrishna's 'Veera Simha Reddy' |date=4 January 2023 |website=The Times of India |access-date=4 January 2023}}</ref> |- | 2026 || ''గాయపడ్డ సింహం'' || భిక్షు దాస్ || |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} == మరణం == ప్రదీప్ రావత్ కొంతకాలంగా క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ ముంబైలోని కోకిలాబెన్ ధీరూభాయ్ అంబానీ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 74 ఏళ్ల వయసులో ఆగస్టు 4న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య కల్యాణి, ఇద్దరు కుమారులు విక్రమ్ రావత్, సింగ్ రావత్ ఉన్నారు. <ref name="తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా?">{{cite news |last1= |title=తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా? |url=https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033627/https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref><ref name="ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు">{{cite news |title=ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |access-date=5 August 2026 |publisher=Eenadu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033713/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] sjhxwrtgb60mvizt0kjxzfxrywioip8 4920510 4920509 2026-08-05T06:13:23Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* నటించిన చిత్రాలు */ 4920510 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = 2026 ఆగస్టు 4 | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref name=":0">{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable sortable" |+ ప్రదీప్ రావత్ నటించిన తెలుగు సినిమాల జాబితా |- ! scope="col" | సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" | గమనికలు |- | 2004 || ''[[సై]]'' || భిక్షు యాదవ్ || [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు - తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు]]<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|title=Telugu Cinema Etc - Nandi award winners list 2004|access-date=24 August 2021|archive-date=15 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015051905/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2005 || ''[[భద్ర (సినిమా)|భద్ర]]'' || వీరయ్య || |- | ''[[అందరివాడు]]'' || సత్తి బీహారీ || |- | ''[[జగపతి]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] గౌడ్ || |- | ''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | rowspan="4" | 2006 || ''[[లక్ష్మి (2006 సినిమా)|లక్ష్మి]]'' || రాయుడు || |- | ''[[మాయాజాలం (2006 సినిమా)|మాయాజాలం]]'' || [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] ప్రదీప్ || |- | ''[[హనుమంతు]]'' || కృష్ణమూర్తి "కేఎమ్" || |- | ''[[స్టాలిన్ (సినిమా)|స్టాలిన్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] || |- | rowspan="5" | 2007 || ''[[దేశముదురు]]'' || తంబి దురై || |- | ''[[యోగి (2007 సినిమా)|యోగి]]'' || నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || |- | ''[[మహారథి]]'' || || |- | ''[[జగడం]]'' || మాణిక్యం || |- | ''[[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]]'' || ఖాన్ భయ్యా || |- | rowspan="7" | 2008 || ''వీధి రౌడీ'' || || |- | ''[[నగరం (సినిమా)|నగరం]]'' || కాసిం భాయ్ || |- | ''[[భలే దొంగలు (2008 సినిమా)|భలే దొంగలు]]'' || వీర్ రాజు || |- | ''[[హోమం (సినిమా)|హోమం]]'' || పోలీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాథ్ || |- | ''[[బలాదూర్]]'' || ఉమాపతి || |- | ''[[అడివిష్ణు]]'' || యాదగిరి || |- | ''[[రక్ష (2008 సినిమా)|రక్ష]]'' || సనాత్ బాబా || |- | rowspan="5" | 2009 || ''[[మస్కా (2009 సినిమా)|మస్కా]]'' || షిండే || |- | ''[[మేస్త్రీ (2009 సినిమా)|మేస్త్రీ]]'' || సుబ్బరాజు || |- | ''[[మిత్రుడు (2009 సినిమా)|మిత్రుడు]]'' || || |- | ''[[ఓయ్!]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | ''[[కాస్కో]]'' || బాసవన్న || |- | rowspan="2" | 2010 || ''[[పంచాక్షరి (సినిమా)|పంచాక్షరి]]'' || రదీప్ / బిల్లా భాయ్ || |- | ''[[రగడ]]'' || పెద్దన్న || |- | rowspan="5" | 2011 || ''మంగళ'' || || |- | ''[[చట్టం (2011 సినిమా)|చట్టం]]'' || || |- | ''[[వీర (2011 సినిమా)|వీర]]'' || పెద్ద రాయుడు || |- | ''[[రాజన్న (సినిమా)|రాజన్న]]'' || || |- | ''దళపతి'' || || |- | rowspan="6" | 2012 || ''[[ఆల్ ది బెస్ట్ (2012 సినిమా)|ఆల్ ది బెస్ట్]]'' || రజాక్ || |- | ''[[రెబెల్ (2012 సినిమా)|రెబెల్]]'' || సింహాద్రి || |- | ''[[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]]'' || రాజా గౌడ్ || |- | ''[[పూలరంగడు (2012 సినిమా)|పూలరంగడు]]'' || లాలా గౌడ్ || |- | ''[[అధినాయకుడు]]'' || రామాప్ప || |- | ''[[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] నానాజీ || |- | rowspan="4" | 2013 || ''[[సేవకుడు (సినిమా)|సేవకుడు]]'' || బలరామ్ జాదూ || |- | ''[[నాయక్ (2013 సినిమా)|నాయక్]]'' || [[మంత్రి]] రావత్ || |- | ''[[బాద్షా (2013 సినిమా)|బాద్షా]]'' || వైలెంట్ విక్టర్ || |- | ''వాల్ పోస్టర్'' || || |- | rowspan="2" | 2014 || ''[[1 - నేనొక్కడినే]]'' || టాక్సీ డ్రైవర్ || |- | ''[[అల్లుడు శీను]]'' || భాను భాయ్ || |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[లైన్ (2015 సినిమా)|లైన్]]'' || ధూళి కృష్ణ || |- | ''[[సౌఖ్యం]]'' || బావుజీ || |- | rowspan="3" | 2016 || ''[[నేను శైలజ]]'' || మహర్షి || |- | ''[[సర్దార్ గబ్బర్ సింగ్]]'' || భైరవ్ సింగ్ తండ్రి || |- | ''[[సరైనోడు]]'' || ఓబుల్ రెడ్డి || |- | rowspan="6" | 2017 || ''ప్రజాపతి'' || శివాజీ || |- | ''[[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]]'' || జహంగీర్ || |- | ''[[కాటమరాయుడు]]'' || రాడియా || |- | ''[[జయదేవ్ (2017 సినిమా)|జయదేవ్]]'' || డాన్ || <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/jayadev-movie-review-highlights-the-movie-promises-an-action-packed-cop-drama/articleshow/59384581.cms|title=Jayadev Movie review highlights: The movie promises an action-packed comedy drama|date=30 June 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2026|last=Adivi|first=Sridhar}}</ref> |- | ''[[నేనే రాజు నేనే మంత్రి]]'' || సర్పంచ్ || |- | ''[[జై లవకుశ]]'' || యాదగిరి || |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[ఆచారి అమెరికా యాత్ర]]'' || సుబ్రహ్మణ్యం || |- | ''[[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]'' || పిసి || |- | 2019 || ''[[మిస్‌మ్యాచ్]]'' || మహాలక్ష్మి తండ్రి || |- | 2022 || ''[[ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు (2022 సినిమా)|ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు]]'' || వాసు || |- | 2023 || ''[[వాల్తేరు వీరయ్య]]'' || డేవిడ్ || <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/pre-release-business-chiranjeevis-waltair-veerayya-beats-balakrishnas-veera-simha-reddy/articleshow/96741446.cms |title=Pre-release business: Chiranjeevi's 'Waltair Veerayya' beats Balakrishna's 'Veera Simha Reddy' |date=4 January 2023 |website=The Times of India |access-date=4 January 2023}}</ref> |- | 2026 || ''గాయపడ్డ సింహం'' || భిక్షు దాస్ || |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} == మరణం == ప్రదీప్ రావత్ కొంతకాలంగా క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ ముంబైలోని కోకిలాబెన్ ధీరూభాయ్ అంబానీ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 74 ఏళ్ల వయసులో ఆగస్టు 4న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య కల్యాణి, ఇద్దరు కుమారులు విక్రమ్ రావత్, సింగ్ రావత్ ఉన్నారు. <ref name="తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా?">{{cite news |last1= |title=తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా? |url=https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033627/https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref><ref name="ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు">{{cite news |title=ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |access-date=5 August 2026 |publisher=Eenadu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033713/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] itnz9ac1bux41ejwiymyd0oaepem6dq 4920511 4920510 2026-08-05T06:15:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* నటించిన చిత్రాలు */ 4920511 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = 2026 ఆగస్టు 4 | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref name=":0">{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable sortable" |+ ప్రదీప్ రావత్ నటించిన తెలుగు సినిమాల జాబితా |- ! scope="col" | సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" | గమనికలు |- | 2004 || ''[[సై]]'' || భిక్షు యాదవ్ || [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు - తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు]]<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|title=Telugu Cinema Etc - Nandi award winners list 2004|access-date=24 August 2021|archive-date=15 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015051905/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2005 || ''[[భద్ర (సినిమా)|భద్ర]]'' || వీరయ్య || |- | ''[[అందరివాడు]]'' || సత్తి బీహారీ || |- | ''[[జగపతి]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] గౌడ్ || |- | ''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | rowspan="4" | 2006 || ''[[లక్ష్మి (2006 సినిమా)|లక్ష్మి]]'' || రాయుడు || |- | ''[[మాయాజాలం (2006 సినిమా)|మాయాజాలం]]'' || [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] ప్రదీప్ || |- | ''[[హనుమంతు]]'' || కృష్ణమూర్తి "కేఎమ్" || |- | ''[[స్టాలిన్ (సినిమా)|స్టాలిన్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] || |- | rowspan="5" | 2007 || ''[[దేశముదురు]]'' || తంబి దురై || |- | ''[[యోగి (2007 సినిమా)|యోగి]]'' || నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || |- | ''[[మహారథి]]'' || || |- | ''[[జగడం]]'' || మాణిక్యం || |- | ''[[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]]'' || ఖాన్ భయ్యా || |- | rowspan="7" | 2008 || ''వీధి రౌడీ'' || || |- | ''[[నగరం (సినిమా)|నగరం]]'' || కాసిం భాయ్ || |- | ''[[భలే దొంగలు (2008 సినిమా)|భలే దొంగలు]]'' || వీర్ రాజు || |- | ''[[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]]'' || పోలీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాథ్ || |- | ''[[బలాదూర్]]'' || ఉమాపతి || |- | ''[[అడివిష్ణు]]'' || యాదగిరి || |- | ''[[రక్ష (2008 సినిమా)|రక్ష]]'' || సనాత్ బాబా || |- | rowspan="5" | 2009 || ''[[మస్కా (2009 సినిమా)|మస్కా]]'' || షిండే || |- | ''[[మేస్త్రీ (2009 సినిమా)|మేస్త్రీ]]'' || సుబ్బరాజు || |- | ''[[మిత్రుడు (2009 సినిమా)|మిత్రుడు]]'' || || |- | ''[[ఓయ్!]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | ''[[కాస్కో]]'' || బాసవన్న || |- | rowspan="2" | 2010 || ''[[పంచాక్షరి (సినిమా)|పంచాక్షరి]]'' || రదీప్ / బిల్లా భాయ్ || |- | ''[[రగడ]]'' || పెద్దన్న || |- | rowspan="5" | 2011 || ''మంగళ'' || || |- | ''[[చట్టం (2011 సినిమా)|చట్టం]]'' || || |- | ''[[వీర (2011 సినిమా)|వీర]]'' || పెద్ద రాయుడు || |- | ''[[రాజన్న (సినిమా)|రాజన్న]]'' || || |- | ''దళపతి'' || || |- | rowspan="6" | 2012 || ''[[ఆల్ ది బెస్ట్ (2012 సినిమా)|ఆల్ ది బెస్ట్]]'' || రజాక్ || |- | ''[[రెబెల్ (2012 సినిమా)|రెబెల్]]'' || సింహాద్రి || |- | ''[[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]]'' || రాజా గౌడ్ || |- | ''[[పూలరంగడు (2012 సినిమా)|పూలరంగడు]]'' || లాలా గౌడ్ || |- | ''[[అధినాయకుడు]]'' || రామాప్ప || |- | ''[[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] నానాజీ || |- | rowspan="4" | 2013 || ''[[సేవకుడు (సినిమా)|సేవకుడు]]'' || బలరామ్ జాదూ || |- | ''[[నాయక్ (2013 సినిమా)|నాయక్]]'' || [[మంత్రి]] రావత్ || |- | ''[[బాద్షా (2013 సినిమా)|బాద్షా]]'' || వైలెంట్ విక్టర్ || |- | ''వాల్ పోస్టర్'' || || |- | rowspan="2" | 2014 || ''[[1 - నేనొక్కడినే]]'' || టాక్సీ డ్రైవర్ || |- | ''[[అల్లుడు శీను]]'' || భాను భాయ్ || |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[లైన్ (2015 సినిమా)|లైన్]]'' || ధూళి కృష్ణ || |- | ''[[సౌఖ్యం]]'' || బావుజీ || |- | rowspan="3" | 2016 || ''[[నేను శైలజ]]'' || మహర్షి || |- | ''[[సర్దార్ గబ్బర్ సింగ్]]'' || భైరవ్ సింగ్ తండ్రి || |- | ''[[సరైనోడు]]'' || ఓబుల్ రెడ్డి || |- | rowspan="6" | 2017 || ''ప్రజాపతి'' || శివాజీ || |- | ''[[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]]'' || జహంగీర్ || |- | ''[[కాటమరాయుడు]]'' || రాడియా || |- | ''[[జయదేవ్ (2017 సినిమా)|జయదేవ్]]'' || డాన్ || <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/jayadev-movie-review-highlights-the-movie-promises-an-action-packed-cop-drama/articleshow/59384581.cms|title=Jayadev Movie review highlights: The movie promises an action-packed comedy drama|date=30 June 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2026|last=Adivi|first=Sridhar}}</ref> |- | ''[[నేనే రాజు నేనే మంత్రి]]'' || సర్పంచ్ || |- | ''[[జై లవకుశ]]'' || యాదగిరి || |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[ఆచారి అమెరికా యాత్ర]]'' || సుబ్రహ్మణ్యం || |- | ''[[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]'' || పిసి || |- | 2019 || ''[[మిస్‌మ్యాచ్]]'' || మహాలక్ష్మి తండ్రి || |- | 2022 || ''[[ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు (2022 సినిమా)|ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు]]'' || వాసు || |- | 2023 || ''[[వాల్తేరు వీరయ్య]]'' || డేవిడ్ || <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/pre-release-business-chiranjeevis-waltair-veerayya-beats-balakrishnas-veera-simha-reddy/articleshow/96741446.cms |title=Pre-release business: Chiranjeevi's 'Waltair Veerayya' beats Balakrishna's 'Veera Simha Reddy' |date=4 January 2023 |website=The Times of India |access-date=4 January 2023}}</ref> |- | 2026 || ''గాయపడ్డ సింహం'' || భిక్షు దాస్ || |} ==కన్నడ== {|class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చిత్రం !!సాత్ర !!వివరములు | 2013 |''బచ్చన్'' |} == మరణం == ప్రదీప్ రావత్ కొంతకాలంగా క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ ముంబైలోని కోకిలాబెన్ ధీరూభాయ్ అంబానీ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 74 ఏళ్ల వయసులో ఆగస్టు 4న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య కల్యాణి, ఇద్దరు కుమారులు విక్రమ్ రావత్, సింగ్ రావత్ ఉన్నారు. <ref name="తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా?">{{cite news |last1= |title=తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా? |url=https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033627/https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref><ref name="ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు">{{cite news |title=ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |access-date=5 August 2026 |publisher=Eenadu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033713/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] byk95k5ado4a01dzbtag6tihns3pv0n 4920512 4920511 2026-08-05T06:16:14Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 ఖాళీ విభాగం తొలగింపు 4920512 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రదీప్ రావత్ | image = Rawatman.jpg | imagesize = 200 px | birth_name = ప్రదీప్ రావత్ | birth_date = 1952 <ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌">{{cite web|last1=ప్రదీప్‌|first1=రావత్‌|title=బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|website=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|publisher=[[ఆంధ్రజ్యోతి]]|accessdate=16 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418233822/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=399235|archive-date=2017-04-18|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[జబల్పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | residence = [[ముంబై]] | death_date = 2026 ఆగస్టు 4 | death_place = | occupation = [[నటుడు]], [[m:en:Banker|బ్యాంకు అధికారి]] | nationality = భారతీయుడు | salary = | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = | children = | website = }} '''ప్రదీప్ రావత్''' (1952 - 2026 ఆగస్టు 4)<ref name=":0">{{Cite web|title=నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/breaking-news/426008899|access-date=2026-08-04|website=EENADU|language=te}}</ref> ఒక భారతీయ [[నటుడు]]. [[తెలుగు]] చిత్రాలలో ఎక్కువగా ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించాడు. [[:en:Lagaan|లగాన్]] సినిమాలో దేవా అనే ఒక [[సర్దార్]] పాత్ర పోషించాడు. ఈ సినిమాను చూసిన రాజమౌళి సై సినిమాలో విలన్ గా అవకాశం ఇచ్చాడు.<ref>సాక్షి ఫన్ డే సెప్టెంబరు 4, 2016 పేజీ 16</ref> ==నేపథ్యము== ఇతడు 1952లో [[న్యూఢిల్లీ]]లో పుట్టాడు. ఇతడి నాన్నగారి పేరు మంగల్‌సింగ్‌ రావత్‌. రిటైర్డ్‌ మేజర్‌. ఇతడి పూర్తి పేరు ప్రదీప్‌ రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం సిమ్లాలోని మిలటరీ పాఠశాలలో ఇతడు ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్మీడియట్‌, డిగ్రీ, పోస్టుగ్రాడ్యుయేషన్‌ జబల్‌పూర్‌ ప్రభుత్వ సైన్స్‌ కాలేజీలో చేశాడు.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటన అవకాశాలు== జబల్పూరులోని యూకోబ్యాంకులో కొద్ది కాలం ఉద్యోగిగా పనిచేసిన ఆయన దూరదర్శన్‌ ఢిల్లీ ఛానల్‌ నుండి దాదాపు రెండేళ్ళు ప్రసారమైన 'మహాభారత్' మెగా సీరియల్‌లో అశ్వత్థామ పాత్రతో నటించాడు. ఇదే ఇతడి మొదటి సీరియల్‌. ఇతడి నటనకు మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ సీరియల్‌లోకి ఇతడిని తీసుకోమని దర్శకుడు రవిచోప్రాకు ప్రముఖ హిందీనటీమణి స్మితాపాటిల్‌ సిఫార్సు చేయడం అతిముఖ్యమైన విశేషం. దేశంలోని కోట్లాదిమంది ప్రేక్షకులు ఈ సీరియల్‌ చూశారు. బి.బి.సి ఛానల్‌ కూడా దీన్ని ప్రసారం చేసింది. అలా బి.బి.సిలో రావడం అదే మొదటిసారి. ఈ సీరియల్‌ ఒకవైపు ప్రసారం అవుతున్న సమయంలోనే ఎన్నో స్టేజీ నాటకాల్లో నటించేవాడు. ముంబయి, కోల్‌కత, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లోని పలు ఆడిటోరియమలలో ఎన్నో నాటకాల్లో అనేక పాత్రలు పోషించాడు. ప్రముఖ హిందీ నటుడు రాజ్‌బబ్బర్‌ నాటక సంస్థ ద్వారా ఎన్నో నాటకాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇతడితోపాటు [[రాజ్ బబ్బర్|రాజ్‌బబ్బర్‌]], [[అనుపమ్ ఖేర్|అనుపమ్‌ఖేర్‌]], ఆయన సతీమణి ఠాకూర్‌కిరణ్‌ ‍, అనితాకవార్‌, అలోక్‌నాథ్‌ నటించేవారు. వారందరితో కలిసి అనే నాటకాల్లో స్టేజీ పంచుకున్నాడు. ==బాలీవుడ్ లో అవకాశాలు== [[బాలీవుడ్|బాలీవుడ్‌]]లో ఇతడికి ఎవ్వరూ పరిచయస్థులు లేరు. కానీ ఇతది పర్సనాలిటీ చూసి ఇతడి స్నేహితులు, శ్రేయోభిలాషులు మాత్రం, 'నువ్వు సినిమాల్లో చేరితే బాగా రాణిస్తావు అంటూ ప్రోత్సహించేవారు. మోడలింగ్‌ కూడా చేసేవాడు. ఆ సమయంలో బాలీవుడ్‌లో ఇతడికి ఎలాంటి గైడెన్స్‌గానీ, సపోర్ట్‌గానీ లేదు. స్వయంకృషి, పట్టుదలే ఇతడిని ఇంతవాణ్ణి చేసింది. ===తొలి హిందీ చిత్రం=== [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]]లో ఇతడి మొదటి చిత్రం బాఘి (BAAGHI). కొన్ని చిత్రాల్లో చిన్న చిన్న పాత్రలు చేసినప్పటికీ 'బాఘి ' ద్వారా ఇతడికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇందులో సల్మాన్‌ఖాన్‌, నగ్మా హీరోహీరోయిన్లు. శక్తీకపూర్‌, కిరణ్‌కుమార్‌, ఆశాసచ్‌దేవ్‌, బీనాబెనర్జీ తదితరులు నటించారు. 1990లో ఈ చిత్రం సూపర్‌హిట్‌ కావడంతో ఇతడి దశ తిరిగి ఇతడి సినీనట జీవితం యూ టర్న్‌ తీసుకోకుండా పురోగమించింది. ఎన్నో చిత్రాల్లో అవకాశాలు రావడం ప్రారంభమైంది. దర్శకులకు కాల్‌షీట్లు ఇవ్వలేని నిస్సహాయస్థితిలో పడిన రోజులు కూడా ఉన్నాయి. ఎంతోమంది దర్శకుల పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. ఇతడి సినీ జీవితంలో అదో కొత్తదశ. ===ప్రేక్షకులు మెచ్చిన చిత్రాలు=== పలువురు ప్రముఖ హిందీ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించాడు. అపరాధి, ఇన్‌సానియత్‌, దుష్మని, రాజ్‌కుమార్‌, కోయల, అమితాబ్ హీరోగా నటించిన 'దీవార్‌' , షరాబి, లగాన్‌, గజని చిత్రాలు ఇతడి హిందీ చిత్రజీవితంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచిపోతాయి. ముఖ్యంగా సల్మాన్‌ఖాన్‌ గజని చిత్రం ఇతడికి ఇంకా ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దాంతో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ నుంచి ఆహ్వానం లభించింది. కోయల చిత్రంలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌ పాత్రకు ఇంకా మంచిపేరు వచ్చింది. ==తెలుగు చిత్రసీమలో అవకాశాలు== దర్శకుడు [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి]] లగాన్‌ చిత్రం చూసి ఇతడి నటన మెచ్చుకుంటూ తన మేనేజర్‌ను ముంబయిలోని అమీర్‌ఖాన్‌ ఆఫీసుకు పంపించారు. అక్కడ ఇతడి చిరునామా తెలుసుకుని ఆ మేనేజర్‌ వీరి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆ వెంటనే రాజమౌళితో ఫోన్లో మాట్లాడాడు. ఇతడిని హైదరాబాద్‌ రమ్మని చెప్పారు. ఇతడు వెళ్లి ఆయన కలవడం, ఆయిన ఇచ్చిన ఆఫర్‌కు సై అనడం జరిగాయి. తెలుగులో ఇతడు నటించిన మొదటి చిత్రం '''[[సై]]'''. సూపర్‌హిట్‌ చిత్రం. ఇక అప్పటినుండి తెలుగులో మంచిపాత్రల్లో నటించేందుకు అవకాశాలు రావడం ఆరంభమైంది. ఎందరో దర్శకులు ఫోన్లు చేయడం ప్రారంభించారు. కానీ హిందీ చిత్రాల్లో అగ్రిమెంట్ల కారణంగా తెలుగులో ఎక్కువ కాల్షీట్లు ఇవ్వలేకపోయాడు. రాజమౌళి మరో చిత్రం '''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]] ''' లో కూడా ప్రతినాయకుడిగా ఇతడి నటన అద్భుతం అని ఎంతోమంది అభిమానులు ఇతడి పైన అభినందనల వర్షం కురిపించారు. సై చిత్రాన్ని హిందీలో ‘ఆర్‌–పార్‌’ పేరుతో 2004లో నిర్మించారు. దీనినే ‘ఛాలెంజ్‌’ గా మలయాళంలోకి డబ్బింగ్‌ చేశారు. ఛత్రపతి చిత్రాన్ని తమిళంలో అదే పేరుతోనూ, మలయాళంలో ‘చంద్రమౌళి’గా హిందీలో హుకూమత్‌కి జంగ్‌ గా డబ్‌ చేశారు. [[కన్నడం]]లో మాత్రం ‘ఛత్రపతి’ పేరుతోనే రీమేక్‌ చేశారు. తెలుగులో ఇతడు నటించిన చిత్రాలన్నీ విజయవంతమైనవే. దేశముదురు, రాజన్న, పూలరంగడు, బాద్‌షా, సౌఖ్యం, సరైనోడు, వీర, అల్లుడుశీను, లయన్‌, నాయక్‌, రగడ, బలదూర్ ఇతడి టాలీవుడ్‌ కెరీర్‌లో మరువలేని చిత్రాలు. ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రాలన్నీ ఆదరించారు. ఉత్తమ విలన్‌గా 'సై' చిత్రానికి ఫిలిమ్‌ఫేర్‌ అవార్డు, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ నంది అవార్డు సహా ఎన్నో వందల అవార్డులు అందుకున్నాడు. ఒక ఇంగ్లీషు చిత్రంలో కూడా నటించాను. ==మరపురాని సంఘటనలు== *ఇతడు , వినోద్‌ఖన్నా నటించిన హిందీ చిత్రం 'మహాసంగ్రామ్‌ '. పోరాట చిత్రీకరణ ఒక ఓడలో చేశారు. వినోద్‌ఖన్నా ఇతడిని కొట్టుకుంటూ వచ్చే సన్నివేశంలో ఓడ చివరకు రాగానే ఇతడు తప్పించుకోవాలి. కానీ ఇతడు ఓడ పైనుండి సముద్రంలో పడిపోయాడు. ఇతడికి బాగా ఈత వచ్చుగానీ, స్విమ్మింగ్‌పూల్‌లో కొట్టే ఈతవేరు. నదిలో ఈత వేరు. ఇవన్నీ సముద్రంలో అస్సలు పనిచేయవు. అలలు ఎగసిపడుతూ ఉంటాయి. కెరటాలు విసిరికొడతాయి. దురదృష్టం కొద్దీ సముద్రంలో పడి సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నాడు. ఓడ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఉండటం ఇవన్నీ క్షణాల్లో జరిగాపోయాయి. ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. ఓడ కింద ఉన్న ఇంజను ఇతడికి తగిలేదేగానీ, అక్కడ ఒక ఇనుప కమ్మీ ఆసరాగా దొరికింది. ఆ కమ్మీ గట్టిగా పట్టుకుని కేకలు పెడుతూ అక్కడే ఉన్నాడు. ఓడ పైకి ఇతడిని లాగడం సాధ్యంకాదు. చాలా పెద్ద ఓడ. జాలర్లు ఇతడి అరుపులు విని ఇతడి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే [[ఓడ]] పై నుండి సేఫ్టీ ఫ్లోటింగ్‌ ట్యూబ్స్‌, తాళ్ళు జాలరులకు ఓడ పైనుంచి అందించారు. వాళ్ళు ఆ తాళ్ళు ఇతడి దగ్గరకు విసిరి సేఫ్టీ ట్యూబ్ కూడా అందించారు. వెంటనే ఆ ట్యూబ్‌లోకి దూరి తాడు పట్టుకున్నాడు. జాలరులు ఎలాగో ఇతడిని లాగి [[ప్రాణాలు]] రక్షించారు. నిజంగా ఇతడికి అదొక మరపురాని సంఘటన.<ref name="బాలీవుడ్‌లో మోసాలు అందుకే దక్షిణాదిన నటిస్తున్నా: ప్రదీప్‌ రావత్‌" /> ==నటించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable sortable" |+ ప్రదీప్ రావత్ నటించిన తెలుగు సినిమాల జాబితా |- ! scope="col" | సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" | గమనికలు |- | 2004 || ''[[సై]]'' || భిక్షు యాదవ్ || [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు - తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ విలన్ అవార్డు]]<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|title=Telugu Cinema Etc - Nandi award winners list 2004|access-date=24 August 2021|archive-date=15 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015051905/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2005 || ''[[భద్ర (సినిమా)|భద్ర]]'' || వీరయ్య || |- | ''[[అందరివాడు]]'' || సత్తి బీహారీ || |- | ''[[జగపతి]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] గౌడ్ || |- | ''[[ఛత్రపతి (సినిమా)|ఛత్రపతి]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | rowspan="4" | 2006 || ''[[లక్ష్మి (2006 సినిమా)|లక్ష్మి]]'' || రాయుడు || |- | ''[[మాయాజాలం (2006 సినిమా)|మాయాజాలం]]'' || [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] ప్రదీప్ || |- | ''[[హనుమంతు]]'' || కృష్ణమూర్తి "కేఎమ్" || |- | ''[[స్టాలిన్ (సినిమా)|స్టాలిన్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] || |- | rowspan="5" | 2007 || ''[[దేశముదురు]]'' || తంబి దురై || |- | ''[[యోగి (2007 సినిమా)|యోగి]]'' || నర్సింగ్ పహిల్వాన్ || |- | ''[[మహారథి]]'' || || |- | ''[[జగడం]]'' || మాణిక్యం || |- | ''[[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]]'' || ఖాన్ భయ్యా || |- | rowspan="7" | 2008 || ''వీధి రౌడీ'' || || |- | ''[[నగరం (సినిమా)|నగరం]]'' || కాసిం భాయ్ || |- | ''[[భలే దొంగలు (2008 సినిమా)|భలే దొంగలు]]'' || వీర్ రాజు || |- | ''[[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]]'' || పోలీస్ ఆఫీసర్ విశ్వనాథ్ || |- | ''[[బలాదూర్]]'' || ఉమాపతి || |- | ''[[అడివిష్ణు]]'' || యాదగిరి || |- | ''[[రక్ష (2008 సినిమా)|రక్ష]]'' || సనాత్ బాబా || |- | rowspan="5" | 2009 || ''[[మస్కా (2009 సినిమా)|మస్కా]]'' || షిండే || |- | ''[[మేస్త్రీ (2009 సినిమా)|మేస్త్రీ]]'' || సుబ్బరాజు || |- | ''[[మిత్రుడు (2009 సినిమా)|మిత్రుడు]]'' || || |- | ''[[ఓయ్!]]'' || రాస్ బీహారీ || |- | ''[[కాస్కో]]'' || బాసవన్న || |- | rowspan="2" | 2010 || ''[[పంచాక్షరి (సినిమా)|పంచాక్షరి]]'' || రదీప్ / బిల్లా భాయ్ || |- | ''[[రగడ]]'' || పెద్దన్న || |- | rowspan="5" | 2011 || ''మంగళ'' || || |- | ''[[చట్టం (2011 సినిమా)|చట్టం]]'' || || |- | ''[[వీర (2011 సినిమా)|వీర]]'' || పెద్ద రాయుడు || |- | ''[[రాజన్న (సినిమా)|రాజన్న]]'' || || |- | ''దళపతి'' || || |- | rowspan="6" | 2012 || ''[[ఆల్ ది బెస్ట్ (2012 సినిమా)|ఆల్ ది బెస్ట్]]'' || రజాక్ || |- | ''[[రెబెల్ (2012 సినిమా)|రెబెల్]]'' || సింహాద్రి || |- | ''[[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]]'' || రాజా గౌడ్ || |- | ''[[పూలరంగడు (2012 సినిమా)|పూలరంగడు]]'' || లాలా గౌడ్ || |- | ''[[అధినాయకుడు]]'' || రామాప్ప || |- | ''[[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]]'' || [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] నానాజీ || |- | rowspan="4" | 2013 || ''[[సేవకుడు (సినిమా)|సేవకుడు]]'' || బలరామ్ జాదూ || |- | ''[[నాయక్ (2013 సినిమా)|నాయక్]]'' || [[మంత్రి]] రావత్ || |- | ''[[బాద్షా (2013 సినిమా)|బాద్షా]]'' || వైలెంట్ విక్టర్ || |- | ''వాల్ పోస్టర్'' || || |- | rowspan="2" | 2014 || ''[[1 - నేనొక్కడినే]]'' || టాక్సీ డ్రైవర్ || |- | ''[[అల్లుడు శీను]]'' || భాను భాయ్ || |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[లైన్ (2015 సినిమా)|లైన్]]'' || ధూళి కృష్ణ || |- | ''[[సౌఖ్యం]]'' || బావుజీ || |- | rowspan="3" | 2016 || ''[[నేను శైలజ]]'' || మహర్షి || |- | ''[[సర్దార్ గబ్బర్ సింగ్]]'' || భైరవ్ సింగ్ తండ్రి || |- | ''[[సరైనోడు]]'' || ఓబుల్ రెడ్డి || |- | rowspan="6" | 2017 || ''ప్రజాపతి'' || శివాజీ || |- | ''[[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]]'' || జహంగీర్ || |- | ''[[కాటమరాయుడు]]'' || రాడియా || |- | ''[[జయదేవ్ (2017 సినిమా)|జయదేవ్]]'' || డాన్ || <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/jayadev-movie-review-highlights-the-movie-promises-an-action-packed-cop-drama/articleshow/59384581.cms|title=Jayadev Movie review highlights: The movie promises an action-packed comedy drama|date=30 June 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2026|last=Adivi|first=Sridhar}}</ref> |- | ''[[నేనే రాజు నేనే మంత్రి]]'' || సర్పంచ్ || |- | ''[[జై లవకుశ]]'' || యాదగిరి || |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[ఆచారి అమెరికా యాత్ర]]'' || సుబ్రహ్మణ్యం || |- | ''[[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా]]'' || పిసి || |- | 2019 || ''[[మిస్‌మ్యాచ్]]'' || మహాలక్ష్మి తండ్రి || |- | 2022 || ''[[ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు (2022 సినిమా)|ఆడవాళ్లు మీకు జోహార్లు]]'' || వాసు || |- | 2023 || ''[[వాల్తేరు వీరయ్య]]'' || డేవిడ్ || <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/pre-release-business-chiranjeevis-waltair-veerayya-beats-balakrishnas-veera-simha-reddy/articleshow/96741446.cms |title=Pre-release business: Chiranjeevi's 'Waltair Veerayya' beats Balakrishna's 'Veera Simha Reddy' |date=4 January 2023 |website=The Times of India |access-date=4 January 2023}}</ref> |- | 2026 || ''గాయపడ్డ సింహం'' || భిక్షు దాస్ || |} == మరణం == ప్రదీప్ రావత్ కొంతకాలంగా క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ ముంబైలోని కోకిలాబెన్ ధీరూభాయ్ అంబానీ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 74 ఏళ్ల వయసులో ఆగస్టు 4న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య కల్యాణి, ఇద్దరు కుమారులు విక్రమ్ రావత్, సింగ్ రావత్ ఉన్నారు. <ref name="తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా?">{{cite news |last1= |title=తెలుగింటి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్న విలక్షణ నటుడు..ఆయ‌న‌ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసా? |url=https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033627/https://www.ntnews.com/cinema/pradeep-rawat-family-details-2473955 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref><ref name="ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు">{{cite news |title=ప్రముఖ నటుడు ప్రదీప్‌ రావత్‌ ఇక లేరు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |access-date=5 August 2026 |publisher=Eenadu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805033713/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/renowned-actor-pradeep-rawat-is-no-more/0299/126138605 |archive-date=5 August 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] sggguix0ae7f0qxq2j6vywwogm4owoe 0 154216 4920193 4852367 2026-08-04T13:04:41Z Yedavallisreddy 122006 /* సుందర చైతన్య భజనలు */ '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * శారదాం విశారదాం * పావన యమునా జలములు చల్లన * సత్యమైన నీ కథ విని * వసంతం విరబూసిన గాని * నల్లనివాడు అల్లరివాడు * పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * బృందావనిలో నంద నందనుని * పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?s 4920193 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * శారదాం విశారదాం * పావన యమునా జలములు చల్లన * సత్యమైన నీ కథ విని * వసంతం విరబూసిన గాని * నల్లనివాడు అల్లరివాడు * పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * బృందావనిలో నంద నందనుని * పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYA BHAGAVATAM 001.jpg|thumb|SUNDARA CHAITANYA]] ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== [[దస్త్రం:CHAITANYA RAMAYANAMU.jpg|thumb|alt=CHAITANYA RAMAYANAMU|CHAITANYA RAMAYANAMU]] ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:CHAITANYA BHAGAVADGITA.jpg|thumb|alt=CHAITANYA BHAGAVADGITA|CHAITANYA BHAGAVADGITA]] [[దస్త్రం:SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU.ogg|thumb|alt=SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU|SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU.jpg|thumb|alt=SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU|SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU]] ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు - పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] fugecywtt7dijizm62yd0to1dz57oq5 4920197 4920193 2026-08-04T13:06:20Z Yedavallisreddy 122006 /* సుందర చైతన్య భజనలు */ 4920197 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * శారదాం విశారదాం * పావన యమునా జలములు చల్లన * సత్యమైన నీ కథ విని * వసంతం విరబూసిన గాని * నల్లనివాడు అల్లరివాడు * పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * బృందావనిలో నంద నందనుని * పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYA BHAGAVATAM 001.jpg|thumb|SUNDARA CHAITANYA]] ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== [[దస్త్రం:CHAITANYA RAMAYANAMU.jpg|thumb|alt=CHAITANYA RAMAYANAMU|CHAITANYA RAMAYANAMU]] ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:CHAITANYA BHAGAVADGITA.jpg|thumb|alt=CHAITANYA BHAGAVADGITA|CHAITANYA BHAGAVADGITA]] [[దస్త్రం:SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU.ogg|thumb|alt=SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU|SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU.jpg|thumb|alt=SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU|SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU]] ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు - పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] b4pjv3k0ma7bspujo4tue6ja9n5qyro 0 156265 4920628 4648491 2026-08-05T10:55:05Z Amrojuanusha 152506 4920628 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానం | image = Basara-temple-1.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Telangana | map_caption = తెలంగాణ లోని ప్రదేశం | latd = 18 | latm = 52 | lats = 40 | latNS = N | longd = 77 | longm = 57 | longs = 23 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = Shri Gnana Saraswati Temple <br> {{lang|te|శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానము}} | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = | location = [[బాసర]] | elevation_m = | primary_deity = [[సరస్వతి]] | important_festivals= | architecture = [[దక్షిణ భారతదేశం]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోనే కాకుండా రాష్ట్రంలోనే ప్రఖ్యాతి చెందిన ఆలయం జ్ఞానసరస్వతి ఆలయం. ఇది నిర్మల్ జిల్లా [[బాసర]] మండలం, బాసరలో ఉంది. ఈ ఆలయం నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ దూరంలో [[గోదావరి]] నది ఒడ్డున ఉంది. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. భారతదేశంలో ఉన్న ప్రముఖ సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి [[కాశ్మీరు]]లో ఉండగా, రెండవది ఇదేనని చెపపుకోవచ్చు. బాసరలో జ్ఞాన సరస్వతీ అమ్మవారు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి సమేతులై కొలువు తీరి ఉన్నారు. ఇక్కడి మందిరం చాళుక్యులకాలంలో నిర్మింపబడింది. ఈ మందిరం సాదా సీదాగా ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉంది. ==పురాణగాధ== [[దస్త్రం:Basara 7.jpg|thumb|right|సరస్వతి ఆలయ గోపురం, వెనక సరస్వతి విగ్రహం]] బాసర క్షేత్రాన్ని వేదవ్యాసుడు ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.<ref>నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, [[పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు]], 2005 ముద్రణ, పేజీ 42</ref> [[కురుక్షేత్ర]] యుద్ధం అనంతరం వేద వ్యాసుడు మనశ్శాంతి కోరి, తన కుమారుడైన [[శుకుడు|శుకునితో]] దండకారణ్యానికి వచ్చి ఇక్కడ గోదావరి తీరాన ఉన్న ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధుడై ఇక్కడ కుటీరం నిర్మించి, తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. వేదవ్యాస మహర్షికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి ముగ్గురమ్మలకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని ఆదేశించింది. [[వ్యాసుడు]] నదిలోంచి మూడు గుప్పెళ్ళు ఇసుక తెచ్చి ముగ్గురు దేవతలమూర్తులును ప్రతిష్ఠించాడు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంత కాలం నివసించాడని తెలుస్తుంది.కనుక అప్పటినుండి ఈ ఊరు వ్యాసపురి, వ్యాసర అనబడి, తరువాత ఇక్కడ ఉన్న మహారాష్ట్ర ప్రజల ప్రభావం వలన 'బాసర' గా నామాంతరాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ వ్యాస నిర్మితమైన ఇసుక విగ్రహాలకు పసుపు పూసి అలంకరించి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పసుపును ఒక్క రవ్వంత తినినా అత్యంత [[విజ్ఞానం]], [[జ్ఞానోదయం|జ్ఞానం]] లభిస్తుందని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆది కవి [[వాల్మీకి|వాల్మికి]] ఇక్కడ [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవిని]] ప్రతిష్ఠించి రామాయణం వ్రాసాడని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ గుడికి సమీపంలో వాల్మికి మహర్షి సమాధి, పాలరాతి శిల ఉన్నాయి. మంజీరా, [[గోదావరి]] తీరాన రాష్ట్రకూటుల చేత నిర్మించబడిన మూడు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటని విశ్వసించబడుతుంది. ఆరవ శతాబ్దంలో నందగిరి ప్రాంతాంలో నందేడుని రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన బిజలుడు అను రాజు బాసరలోని ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడన్న కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ==ఆలయ విశేషాలు== [[బొమ్మ:Basara-saraswati.jpg|550px|right|thumb|బాసరలో సరస్వతి మూర్తి]] బాసర సరస్వతీ ఆలయం దేశంలోని ప్రఖ్యాత సరస్వతీ ఆలయాలలో ఒకటి. ఇక్కడ సరస్వతీ ఆలయంలో బాలబాలికలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి ప్రజలు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న త్రిదేవీ మూర్తులు వ్యాస ప్రతిష్ఠితం కనుక ఈ ప్రత్యేకత. అక్షరాభ్యాసానికి ప్రత్యేక రుసుం ఉంటుంది. ప్రజలు బంధు మిత్రులతో వచ్చి పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక మందిరంలో అక్షరాభ్యాసం జరిపిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని జ్ఞానప్రసూనాంబ చేతిలో ఉన్న అఖండ జ్యోతికి నూనె పంచడానికి భక్తులు ఆసక్తి ప్రదర్శిస్తారు. == పునఃనిర్మాణం == దేవాలయ అభివృద్ధికి 2018 [[తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2018-2019)|తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్]]<nowiki/>లో 50 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|date=2018-03-15|title=తెలంగాణ బడ్జెట్ 2018: ఈటల ప్రసంగం|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012161855/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-date=2022-10-12|access-date=2022-10-12|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 15|first=TIMESOFINDIA COM / Updated:|last2=2018|last3=Ist|first3=13:23|date=2018-03-15|title=Telangana Budget 2018: Highlights of Telangana budget 2018-19 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417012106/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-date=2018-04-17|access-date=2022-10-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2023 మార్చి 24న ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాకార మండపానికి తూర్పు, పశ్చిమ దిశల్లో ఏడంతస్తులతో రెండు రాజ గోపురాలు, ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఐదు అందస్తులతో మరో రెండు రాజ గోపురాలు, ప్రస్తుతమున్న ప్రాకార మండపం మరో 50 మీటర్లు ముందుకు నిర్మించనున్నారు. 10 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల వెడల్పుతో ఉన్న గర్భగుడి 25.5 అడుగుల వెడల్పు, 16.5 అడుగుల పొడవుతో పునర్నిర్మించనున్నారు. 6.5 అడుగుల వెడల్పున్న ఆలయ ముఖ ద్వారాన్ని 18.5 అడుగులకు పెంచాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-24|title=Basara Temple {{!}} బాస‌ర‌ ఆల‌య పునఃనిర్మాణానికి శ్రీకారం|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324133210/https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-date=2023-03-24|access-date=2023-03-27|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-24|title=బాసర సరస్వతీ ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనులు షురూ|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/nirmal/minister-indrakaran-reddy-performed-special-pujas-and-initiated-the-reconstruction-of-ammavari-temple/ts20230324142755863863771|access-date=2023-03-27|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[హైదరాబాదు]]-[[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి ([[నిర్మల్]], [[నిజామాబాద్]], [[భైంసా]]) బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాదు నుండి బాసరకు 30 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - [[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంస కాండకు పాల్పడుతున్న కొందరు దుండగులను తరిమివేసి మక్కాజీ పటేల్ అనే వ్యక్తి మరి కొందరి సహాయంతో ఆలయం పునర్నిర్మాణం చేయించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పు భాగాన ఔదుంబర వృక్షఛాయలో దత్త మందిరం, దత్త పాదుకలు ఉన్నాయి. మహాకాళీ దేవాలయం పశ్చిమ భాగాన నిత్యార్చనలతో చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది. శ్రీ వ్యాస మందిరం దక్షిణ దిశలో ఉంది. ఇందులో వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగం ఉన్నాయి. మందిరానికి దగ్గరలో ఒక గుహ ఉంది. ఇది నరహరి మాలుకుడు తపస్సు చేసిన స్థలమంటారు. అక్కడ "[[వేదవతి]]" (ధనపు గుండు) అనే శిలపై తడితే ఒక్కోప్రక్క ఒక్కో శబ్దం వస్తుంది. అందులో సీతమ్మవారి నగలున్నాయంటారు. ఇక్కడికి దగ్గరలో 8 పుష్కరిణులున్నాయి. వాటి పేర్లు - ఇంద్రతీర్థం, సూర్యతీర్థం, వ్యాసతీర్థం, వాల్మీకి తీర్థం, విష్ణుతీర్థం, గణేషతీర్థం, పుత్రతీర్థం, శివతీర్థం. ==పూజా విశేషాలు== ప్రతి నిత్యం ఉదయం 4 గంటలకు సరస్వతీ మూర్తికి వైదిక మంత్రోపేతంగా అభిషేక పూజ జరుపుతారు. అనంతరం ఉదయం 7:30 కి అక్షరాభ్యాస పూజలు మొదలై సాయంత్రం 6గంటల వరకు జరుగుతాయి. ఈ ఆలయానికి ఆంధ్రప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిషా]]. [[మధ్య ప్రదేశ్]] వంటి రాష్ట్రాలనుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తుంటారు. ముఖ్యంగా విద్యా ప్రాప్తికై ఇక్కడ చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించి దేవికి పలక, బలపం, కాగితం, కలం వంటి కానుకలు సమర్పించే ఆచారం ఉంది. కేశ ఖండనం, ఉపనయనం, వివాహాలు, [[భజన]]లు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. '''దర్శన వేళలు''':- ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయద్వారాలు తెరచి 4 గంటల నుండి 4.3 గంటల వరకు అభిషేకం టిక్కెట్లను ఇస్తారు. 4 గంటల నుండి 6:30 గంటల వరకు అభిషేకం, అలంకారం, హారతి, నైవేద్యం చేసి ప్రసాద వితరణ చేస్తారు. 7.3 గంటల నుండి 12.3 గంటల వరకు అర్చన, సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాస పూజలు చేస్తారు. 12.3 గంటలకు నివేదన చేసి ఆలయం 2 గంటవరకు మూసి ఉంచుతారు(రద్దీ సమయాల్లో మినహాయింపు). 2 గంటల నుండి 6.3 గంటల వరకు అర్చన సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు.6.3 గంటల నుండి 7 గంటల వరకు ప్రదోష పూజ నిర్వహిస్తారు. 7 గంటల నుండి 8.3 గంటల వరకు మహా హారతి దర్శనం తరువాత ఆలయం మూసి వేస్తారు. ===నవరాత్రులు=== ఆశ్విని శుద్ధ పాఢ్యమి మొదలు [[నవమి]] వరకు జరుగుతాయి. ఉదయం, సాయంకాలం [[చతుష్షష్టి-ఉపచారములు|64 ఉపచారములతో]] వైదిక విధానంలో అమ్మవారికి వైభవంగా పూజలు జరుగుతాయి. శ్రీదేవీ భాగవతం, దుర్గా సప్తశతి పారాయణాలు జరుగుతాయి. [[దసరా|మహార్నవమి]] రోజున చండీ హోమం జరుగుతుంది. విజయదశమి నాడు వైదిక మంత్రాలతో మహాభిషేకం, సుందరమైన అలంకారం, సాయంకాలం పల్లకీ సేవ, శమీపూజ జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో భక్తులు, ఉపాసకులు తమ తమ అభిష్టానుసారం పూజలు చేసుకొంటారు. ఇంకా ధార్మిక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, హరికథలు, పురాణ పఠనం నిర్వహిస్తారు. యాత్రికులకు నిత్యాన్నదానం సమర్పిస్తారు. ==కొన్ని ప్రార్ధనలు== :: విహిత నమస్కార శరణ్యాం సుఖప్రదామ్ :: ఓంకార పూరిత నామార్చనాం శుభ ప్రదామ్ :: పురస్కార సహిత దర్శనాం ఫలప్రదామ్ :: బాసర క్షేత్రదేవీం భజ సరస్వతీ మాతరమ్ :: నమోస్తు వేదవ్యాస నిర్మిత ప్రతిష్టితాయై :: నమోస్తు మహాలక్ష్మీ మహాకాళీ సమేతాయై :: నమోస్తు అష్ట తీర్థజల మహిమాన్వితాయై :: నమోస్తు బాసర క్షేత్రే విలసితాయై :: యా దేవీ సర్వభూతేషు బుద్ధి రూపేణ సంస్థితా :: నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమోనమః '''శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం''' :: శరచ్చంద్ర వక్త్రాం లసత్పద్మ హస్తాం - సరోజ నేత్రాం స్ఫురద్రత్న మౌళీం! :: ఘనాకార వేణీ౦ నిరాకార వృత్తిం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ధరా భార పోషాం సురానీక వంద్యాం మృణాళీ లసద్బాహు కేయూర యుక్తాం! :: త్రిలోకైక సాక్షీ ముదార స్తనాధ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: దురాసార సంసార తీర్ధాంఘ్రి పోతాం క్వణత్ స్వర్ణ మాణిక్య హారాభి రామాం! :: శరచ్చంద్రికా ధౌత వాసోలసంతీం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: విరించీ విష్ణ్వింద్ర యోగీంద్ర పూజ్యాం ప్రసన్నాం విపన్నార్తినాశాం శరణ్యాం! :: త్రిలోకాధి నాథాధి నాథాం త్రిశూన్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: అనంతా మగమ్యా మనాద్యా మభావ్యా మభేద్యా మదాహ్యా మలేప్యా మరూపాం! :: అశోష్యా మసంగా మదేహా మవాచ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: మనో వాగతీతా మనామ్నీ మఖండా మభిన్నాత్మికా మద్వయాం స్వ ప్రకాశాం! :: చిదానంద కందాం పరంజ్యోతి రూపాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: సదానంద రూపాం శుభాయోగ రూపా~మశేషాత్మికాం నిర్గుణాం నిర్వికారాం! :: మహా వాక్య వేద్యాం విచార ప్రసంగాం భజే శారదా౦ వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ఇమం స్తవం పఠేద్వస్తు త్రికాలం భక్తి సంయుతః! :: శారదా సౌమ్య మాప్నోతి గృహేస్థిత్వాజ్ఞ సంభవం!! ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత వాల్మీకి కృత శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం సంపూర్ణం ==ఇవికూడా చూడండి== * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[సరస్వతి]] * [[లక్ష్మి]] * [[పార్వతి]] * [[హిందూధర్మం]] ==వనరులు== * [http://basaratemple.org/ భక్తులచే నిర్వహింపబడుతున్న వెబ్ సైటు http://basaratemple.org ] * [https://web.archive.org/web/20140213005643/http://www.basaratemple.com/ బాసర గురించి సమగ్రసమాచారం కొరకు వెబ్ సైటు http://basaratemple.com] * శ్రీ సరస్వతీ వైభవం - సంకలన కర్త: సరస్వతీ ఉపాసకులు కొడగండ్ల వేంకటేశ్వర శర్మ. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Gnana Saraswati Temple, Basar}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=18.8779859&lon=77.9566938&z=18&l=19&m=a&v=2 Wikimapia] * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html Hyderabad to Basara map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725164657/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html |date=2014-07-25 }} * [http://basaraTemple.org BasaraTemple.org] {{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}} {{ఆదిలాబాదు జిల్లా విషయాలు}} [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రములు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:సరస్వతి దేవాలయాలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా దేవాలయాలు]] pbvd1v0eft68w22vg0xktj84g2rw25h 4920630 4920628 2026-08-05T10:56:28Z Amrojuanusha 152506 4920630 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానం | image = Basara-temple-1.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Telangana | map_caption = తెలంగాణ లోని ప్రదేశం | latd = 18 | latm = 52 | lats = 40 | latNS = N | longd = 77 | longm = 57 | longs = 23 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = Shri Gnana Saraswati Temple <br> {{lang|te|శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానము}} | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = | location = [[బాసర]] | elevation_m = | primary_deity = [[సరస్వతి]] | important_festivals= | architecture = [[దక్షిణ భారతదేశం]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోనే కాకుండా రాష్ట్రంలోనే ప్రఖ్యాతి చెందిన ఆలయం జ్ఞానసరస్వతి ఆలయం. ఇది నిర్మల్ జిల్లా [[బాసర]] మండలం, బాసరలో ఉంది. ఈ ఆలయం నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ దూరంలో [[గోదావరి]] నది ఒడ్డున ఉంది. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. భారతదేశంలో ఉన్న ప్రముఖ సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి [[కాశ్మీరు]]లో ఉండగా, రెండవది ఇదేనని చెపపుకోవచ్చు. బాసరలో జ్ఞాన సరస్వతీ అమ్మవారు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి సమేతులై కొలువు తీరి ఉన్నారు. ఇక్కడి మందిరం చాళుక్యులకాలంలో నిర్మింపబడింది. ఈ మందిరం సాదా సీదాగా ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉంది. ==పురాణగాధ== [[దస్త్రం:Basara 7.jpg|thumb|right|సరస్వతి ఆలయ గోపురం, వెనక సరస్వతి విగ్రహం]] బాసర క్షేత్రాన్ని వేదవ్యాసుడు ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.<ref>నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, [[పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు]], 2005 ముద్రణ, పేజీ 42</ref> [[కురుక్షేత్ర]] యుద్ధం అనంతరం వేద వ్యాసుడు మనశ్శాంతి కోరి, తన కుమారుడైన [[శుకుడు|శుకునితో]] దండకారణ్యానికి వచ్చి ఇక్కడ గోదావరి తీరాన ఉన్న ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధుడై ఇక్కడ కుటీరం నిర్మించి, తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. వేదవ్యాస మహర్షికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి ముగ్గురమ్మలకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని ఆదేశించింది. [[వ్యాసుడు]] నదిలోంచి మూడు గుప్పెళ్ళు ఇసుక తెచ్చి ముగ్గురు దేవతలమూర్తులును ప్రతిష్ఠించాడు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంత కాలం నివసించాడని తెలుస్తుంది.కనుక అప్పటినుండి ఈ ఊరు వ్యాసపురి, వ్యాసర అనబడి, తరువాత ఇక్కడ ఉన్న మహారాష్ట్ర ప్రజల ప్రభావం వలన 'బాసర' గా నామాంతరాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ వ్యాస నిర్మితమైన ఇసుక విగ్రహాలకు పసుపు పూసి అలంకరించి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పసుపును ఒక్క రవ్వంత తినినా అత్యంత [[విజ్ఞానం]], [[జ్ఞానోదయం|జ్ఞానం]] లభిస్తుందని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆది కవి [[వాల్మీకి|వాల్మికి]] ఇక్కడ [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవిని]] ప్రతిష్ఠించి రామాయణం వ్రాసాడని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ గుడికి సమీపంలో వాల్మికి మహర్షి సమాధి, పాలరాతి శిల ఉన్నాయి. మంజీరా, [[గోదావరి]] తీరాన రాష్ట్రకూటుల చేత నిర్మించబడిన మూడు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటని విశ్వసించబడుతుంది. ఆరవ శతాబ్దంలో నందగిరి ప్రాంతాంలో నందేడుని రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన బిజలుడు అను రాజు బాసరలోని ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడన్న కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ==ఆలయ విశేషాలు== [[బొమ్మ:Basara-saraswati.jpg|550px|right|thumb|బాసరలో సరస్వతి మూర్తి]] బాసర సరస్వతీ ఆలయం దేశంలోని ప్రఖ్యాత సరస్వతీ ఆలయాలలో ఒకటి. ఇక్కడ సరస్వతీ ఆలయంలో బాలబాలికలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి ప్రజలు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న త్రిదేవీ మూర్తులు వ్యాస ప్రతిష్ఠితం కనుక ఈ ప్రత్యేకత. అక్షరాభ్యాసానికి ప్రత్యేక రుసుం ఉంటుంది. ప్రజలు బంధు మిత్రులతో వచ్చి పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక మందిరంలో అక్షరాభ్యాసం జరిపిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని జ్ఞానప్రసూనాంబ చేతిలో ఉన్న అఖండ జ్యోతికి నూనె పంచడానికి భక్తులు ఆసక్తి ప్రదర్శిస్తారు. == పునఃనిర్మాణం == దేవాలయ అభివృద్ధికి 2018 [[తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2018-2019)|తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్]]<nowiki/>లో 50 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|date=2018-03-15|title=తెలంగాణ బడ్జెట్ 2018: ఈటల ప్రసంగం|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012161855/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-date=2022-10-12|access-date=2022-10-12|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 15|first=TIMESOFINDIA COM / Updated:|last2=2018|last3=Ist|first3=13:23|date=2018-03-15|title=Telangana Budget 2018: Highlights of Telangana budget 2018-19 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417012106/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-date=2018-04-17|access-date=2022-10-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2023 మార్చి 24న ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాకార మండపానికి తూర్పు, పశ్చిమ దిశల్లో ఏడంతస్తులతో రెండు రాజ గోపురాలు, ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఐదు అందస్తులతో మరో రెండు రాజ గోపురాలు, ప్రస్తుతమున్న ప్రాకార మండపం మరో 50 మీటర్లు ముందుకు నిర్మించనున్నారు. 10 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల వెడల్పుతో ఉన్న గర్భగుడి 25.5 అడుగుల వెడల్పు, 16.5 అడుగుల పొడవుతో పునర్నిర్మించనున్నారు. 6.5 అడుగుల వెడల్పున్న ఆలయ ముఖ ద్వారాన్ని 18.5 అడుగులకు పెంచాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-24|title=Basara Temple {{!}} బాస‌ర‌ ఆల‌య పునఃనిర్మాణానికి శ్రీకారం|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324133210/https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-date=2023-03-24|access-date=2023-03-27|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-24|title=బాసర సరస్వతీ ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనులు షురూ|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/nirmal/minister-indrakaran-reddy-performed-special-pujas-and-initiated-the-reconstruction-of-ammavari-temple/ts20230324142755863863771|access-date=2023-03-27|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[హైదరాబాదు]]-[[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర రైల్వే స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి ([[నిర్మల్]], [[నిజామాబాద్]], [[భైంసా]]) బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాదు నుండి బాసరకు 30 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - [[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంస కాండకు పాల్పడుతున్న కొందరు దుండగులను తరిమివేసి మక్కాజీ పటేల్ అనే వ్యక్తి మరి కొందరి సహాయంతో ఆలయం పునర్నిర్మాణం చేయించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పు భాగాన ఔదుంబర వృక్షఛాయలో దత్త మందిరం, దత్త పాదుకలు ఉన్నాయి. మహాకాళీ దేవాలయం పశ్చిమ భాగాన నిత్యార్చనలతో చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది. శ్రీ వ్యాస మందిరం దక్షిణ దిశలో ఉంది. ఇందులో వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగం ఉన్నాయి. మందిరానికి దగ్గరలో ఒక గుహ ఉంది. ఇది నరహరి మాలుకుడు తపస్సు చేసిన స్థలమంటారు. అక్కడ "[[వేదవతి]]" (ధనపు గుండు) అనే శిలపై తడితే ఒక్కోప్రక్క ఒక్కో శబ్దం వస్తుంది. అందులో సీతమ్మవారి నగలున్నాయంటారు. ఇక్కడికి దగ్గరలో 8 పుష్కరిణులున్నాయి. వాటి పేర్లు - ఇంద్రతీర్థం, సూర్యతీర్థం, వ్యాసతీర్థం, వాల్మీకి తీర్థం, విష్ణుతీర్థం, గణేషతీర్థం, పుత్రతీర్థం, శివతీర్థం. ==పూజా విశేషాలు== ప్రతి నిత్యం ఉదయం 4 గంటలకు సరస్వతీ మూర్తికి వైదిక మంత్రోపేతంగా అభిషేక పూజ జరుపుతారు. అనంతరం ఉదయం 7:30 కి అక్షరాభ్యాస పూజలు మొదలై సాయంత్రం 6గంటల వరకు జరుగుతాయి. ఈ ఆలయానికి ఆంధ్రప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిషా]]. [[మధ్య ప్రదేశ్]] వంటి రాష్ట్రాలనుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తుంటారు. ముఖ్యంగా విద్యా ప్రాప్తికై ఇక్కడ చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించి దేవికి పలక, బలపం, కాగితం, కలం వంటి కానుకలు సమర్పించే ఆచారం ఉంది. కేశ ఖండనం, ఉపనయనం, వివాహాలు, [[భజన]]లు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. '''దర్శన వేళలు''':- ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయద్వారాలు తెరచి 4 గంటల నుండి 4.3 గంటల వరకు అభిషేకం టిక్కెట్లను ఇస్తారు. 4 గంటల నుండి 6:30 గంటల వరకు అభిషేకం, అలంకారం, హారతి, నైవేద్యం చేసి ప్రసాద వితరణ చేస్తారు. 7.3 గంటల నుండి 12.3 గంటల వరకు అర్చన, సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాస పూజలు చేస్తారు. 12.3 గంటలకు నివేదన చేసి ఆలయం 2 గంటవరకు మూసి ఉంచుతారు(రద్దీ సమయాల్లో మినహాయింపు). 2 గంటల నుండి 6.3 గంటల వరకు అర్చన సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు.6.3 గంటల నుండి 7 గంటల వరకు ప్రదోష పూజ నిర్వహిస్తారు. 7 గంటల నుండి 8.3 గంటల వరకు మహా హారతి దర్శనం తరువాత ఆలయం మూసి వేస్తారు. ===నవరాత్రులు=== ఆశ్విని శుద్ధ పాఢ్యమి మొదలు [[నవమి]] వరకు జరుగుతాయి. ఉదయం, సాయంకాలం [[చతుష్షష్టి-ఉపచారములు|64 ఉపచారములతో]] వైదిక విధానంలో అమ్మవారికి వైభవంగా పూజలు జరుగుతాయి. శ్రీదేవీ భాగవతం, దుర్గా సప్తశతి పారాయణాలు జరుగుతాయి. [[దసరా|మహార్నవమి]] రోజున చండీ హోమం జరుగుతుంది. విజయదశమి నాడు వైదిక మంత్రాలతో మహాభిషేకం, సుందరమైన అలంకారం, సాయంకాలం పల్లకీ సేవ, శమీపూజ జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో భక్తులు, ఉపాసకులు తమ తమ అభిష్టానుసారం పూజలు చేసుకొంటారు. ఇంకా ధార్మిక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, హరికథలు, పురాణ పఠనం నిర్వహిస్తారు. యాత్రికులకు నిత్యాన్నదానం సమర్పిస్తారు. ==కొన్ని ప్రార్ధనలు== :: విహిత నమస్కార శరణ్యాం సుఖప్రదామ్ :: ఓంకార పూరిత నామార్చనాం శుభ ప్రదామ్ :: పురస్కార సహిత దర్శనాం ఫలప్రదామ్ :: బాసర క్షేత్రదేవీం భజ సరస్వతీ మాతరమ్ :: నమోస్తు వేదవ్యాస నిర్మిత ప్రతిష్టితాయై :: నమోస్తు మహాలక్ష్మీ మహాకాళీ సమేతాయై :: నమోస్తు అష్ట తీర్థజల మహిమాన్వితాయై :: నమోస్తు బాసర క్షేత్రే విలసితాయై :: యా దేవీ సర్వభూతేషు బుద్ధి రూపేణ సంస్థితా :: నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమోనమః '''శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం''' :: శరచ్చంద్ర వక్త్రాం లసత్పద్మ హస్తాం - సరోజ నేత్రాం స్ఫురద్రత్న మౌళీం! :: ఘనాకార వేణీ౦ నిరాకార వృత్తిం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ధరా భార పోషాం సురానీక వంద్యాం మృణాళీ లసద్బాహు కేయూర యుక్తాం! :: త్రిలోకైక సాక్షీ ముదార స్తనాధ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: దురాసార సంసార తీర్ధాంఘ్రి పోతాం క్వణత్ స్వర్ణ మాణిక్య హారాభి రామాం! :: శరచ్చంద్రికా ధౌత వాసోలసంతీం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: విరించీ విష్ణ్వింద్ర యోగీంద్ర పూజ్యాం ప్రసన్నాం విపన్నార్తినాశాం శరణ్యాం! :: త్రిలోకాధి నాథాధి నాథాం త్రిశూన్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: అనంతా మగమ్యా మనాద్యా మభావ్యా మభేద్యా మదాహ్యా మలేప్యా మరూపాం! :: అశోష్యా మసంగా మదేహా మవాచ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: మనో వాగతీతా మనామ్నీ మఖండా మభిన్నాత్మికా మద్వయాం స్వ ప్రకాశాం! :: చిదానంద కందాం పరంజ్యోతి రూపాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: సదానంద రూపాం శుభాయోగ రూపా~మశేషాత్మికాం నిర్గుణాం నిర్వికారాం! :: మహా వాక్య వేద్యాం విచార ప్రసంగాం భజే శారదా౦ వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ఇమం స్తవం పఠేద్వస్తు త్రికాలం భక్తి సంయుతః! :: శారదా సౌమ్య మాప్నోతి గృహేస్థిత్వాజ్ఞ సంభవం!! ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత వాల్మీకి కృత శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం సంపూర్ణం ==ఇవికూడా చూడండి== * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[సరస్వతి]] * [[లక్ష్మి]] * [[పార్వతి]] * [[హిందూధర్మం]] ==వనరులు== * [http://basaratemple.org/ భక్తులచే నిర్వహింపబడుతున్న వెబ్ సైటు http://basaratemple.org ] * [https://web.archive.org/web/20140213005643/http://www.basaratemple.com/ బాసర గురించి సమగ్రసమాచారం కొరకు వెబ్ సైటు http://basaratemple.com] * శ్రీ సరస్వతీ వైభవం - సంకలన కర్త: సరస్వతీ ఉపాసకులు కొడగండ్ల వేంకటేశ్వర శర్మ. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Gnana Saraswati Temple, Basar}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=18.8779859&lon=77.9566938&z=18&l=19&m=a&v=2 Wikimapia] * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html Hyderabad to Basara map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725164657/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html |date=2014-07-25 }} * [http://basaraTemple.org BasaraTemple.org] {{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}} {{ఆదిలాబాదు జిల్లా విషయాలు}} [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రములు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:సరస్వతి దేవాలయాలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా దేవాలయాలు]] oh3xvy43uhsbrwg2tix4a3cp4qx0vkh 4920631 4920630 2026-08-05T10:58:13Z Amrojuanusha 152506 4920631 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానం | image = Basara-temple-1.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Telangana | map_caption = తెలంగాణ లోని ప్రదేశం | latd = 18 | latm = 52 | lats = 40 | latNS = N | longd = 77 | longm = 57 | longs = 23 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = Shri Gnana Saraswati Temple <br> {{lang|te|శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానము}} | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = | location = [[బాసర]] | elevation_m = | primary_deity = [[సరస్వతి]] | important_festivals= | architecture = [[దక్షిణ భారతదేశం]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోనే కాకుండా రాష్ట్రంలోనే ప్రఖ్యాతి చెందిన ఆలయం జ్ఞానసరస్వతి ఆలయం. ఇది నిర్మల్ జిల్లా [[బాసర]] మండలం, బాసరలో ఉంది. ఈ ఆలయం నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ దూరంలో [[గోదావరి]] నది ఒడ్డున ఉంది. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. భారతదేశంలో ఉన్న ప్రముఖ సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి [[కాశ్మీరు]]లో ఉండగా, రెండవది ఇదేనని చెపపుకోవచ్చు. బాసరలో జ్ఞాన సరస్వతీ అమ్మవారు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి సమేతులై కొలువు తీరి ఉన్నారు. ఇక్కడి మందిరం చాళుక్యులకాలంలో నిర్మింపబడింది. ఈ మందిరం సాదా సీదాగా ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉంది. ==పురాణగాధ== [[దస్త్రం:Basara 7.jpg|thumb|right|సరస్వతి ఆలయ గోపురం, వెనక సరస్వతి విగ్రహం]] బాసర క్షేత్రాన్ని వేదవ్యాసుడు ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.<ref>నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, [[పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు]], 2005 ముద్రణ, పేజీ 42</ref> [[కురుక్షేత్ర]] యుద్ధం అనంతరం వేద వ్యాసుడు మనశ్శాంతి కోరి, తన కుమారుడైన [[శుకుడు|శుకునితో]] దండకారణ్యానికి వచ్చి ఇక్కడ గోదావరి తీరాన ఉన్న ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధుడై ఇక్కడ కుటీరం నిర్మించి, తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. వేదవ్యాస మహర్షికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి ముగ్గురమ్మలకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని ఆదేశించింది. [[వ్యాసుడు]] నదిలోంచి మూడు గుప్పెళ్ళు ఇసుక తెచ్చి ముగ్గురు దేవతలమూర్తులును ప్రతిష్ఠించాడు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంత కాలం నివసించాడని తెలుస్తుంది.కనుక అప్పటినుండి ఈ ఊరు వ్యాసపురి, వ్యాసర అనబడి, తరువాత ఇక్కడ ఉన్న మహారాష్ట్ర ప్రజల ప్రభావం వలన 'బాసర' గా నామాంతరాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ వ్యాస నిర్మితమైన ఇసుక విగ్రహాలకు పసుపు పూసి అలంకరించి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పసుపును ఒక్క రవ్వంత తినినా అత్యంత [[విజ్ఞానం]], [[జ్ఞానోదయం|జ్ఞానం]] లభిస్తుందని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆది కవి [[వాల్మీకి|వాల్మికి]] ఇక్కడ [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవిని]] ప్రతిష్ఠించి రామాయణం వ్రాసాడని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ గుడికి సమీపంలో వాల్మికి మహర్షి సమాధి, పాలరాతి శిల ఉన్నాయి. మంజీరా, [[గోదావరి]] తీరాన రాష్ట్రకూటుల చేత నిర్మించబడిన మూడు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటని విశ్వసించబడుతుంది. ఆరవ శతాబ్దంలో నందగిరి ప్రాంతాంలో నందేడుని రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన బిజలుడు అను రాజు బాసరలోని ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడన్న కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ==ఆలయ విశేషాలు== [[బొమ్మ:Basara-saraswati.jpg|550px|right|thumb|బాసరలో సరస్వతి మూర్తి]] బాసర సరస్వతీ ఆలయం దేశంలోని ప్రఖ్యాత సరస్వతీ ఆలయాలలో ఒకటి. ఇక్కడ సరస్వతీ ఆలయంలో బాలబాలికలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి ప్రజలు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న త్రిదేవీ మూర్తులు వ్యాస ప్రతిష్ఠితం కనుక ఈ ప్రత్యేకత. అక్షరాభ్యాసానికి ప్రత్యేక రుసుం ఉంటుంది. ప్రజలు బంధు మిత్రులతో వచ్చి పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక మందిరంలో అక్షరాభ్యాసం జరిపిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని జ్ఞానప్రసూనాంబ చేతిలో ఉన్న అఖండ జ్యోతికి నూనె పంచడానికి భక్తులు ఆసక్తి ప్రదర్శిస్తారు. == పునఃనిర్మాణం == దేవాలయ అభివృద్ధికి 2018 [[తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2018-2019)|తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్]]<nowiki/>లో 50 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|date=2018-03-15|title=తెలంగాణ బడ్జెట్ 2018: ఈటల ప్రసంగం|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012161855/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-date=2022-10-12|access-date=2022-10-12|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 15|first=TIMESOFINDIA COM / Updated:|last2=2018|last3=Ist|first3=13:23|date=2018-03-15|title=Telangana Budget 2018: Highlights of Telangana budget 2018-19 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417012106/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-date=2018-04-17|access-date=2022-10-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2023 మార్చి 24న ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాకార మండపానికి తూర్పు, పశ్చిమ దిశల్లో ఏడంతస్తులతో రెండు రాజ గోపురాలు, ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఐదు అందస్తులతో మరో రెండు రాజ గోపురాలు, ప్రస్తుతమున్న ప్రాకార మండపం మరో 50 మీటర్లు ముందుకు నిర్మించనున్నారు. 10 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల వెడల్పుతో ఉన్న గర్భగుడి 25.5 అడుగుల వెడల్పు, 16.5 అడుగుల పొడవుతో పునర్నిర్మించనున్నారు. 6.5 అడుగుల వెడల్పున్న ఆలయ ముఖ ద్వారాన్ని 18.5 అడుగులకు పెంచాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-24|title=Basara Temple {{!}} బాస‌ర‌ ఆల‌య పునఃనిర్మాణానికి శ్రీకారం|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324133210/https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-date=2023-03-24|access-date=2023-03-27|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-24|title=బాసర సరస్వతీ ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనులు షురూ|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/nirmal/minister-indrakaran-reddy-performed-special-pujas-and-initiated-the-reconstruction-of-ammavari-temple/ts20230324142755863863771|access-date=2023-03-27|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[హైదరాబాదు]]-[[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర రైల్వే స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి ([[నిర్మల్]], [[నిజామాబాద్]], [[భైంసా]]) బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాదు నుండి బాసరకు 30 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - [[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంస కాండకు పాల్పడుతున్న కొందరు దుండగులను తరిమివేసి మక్కాజీ పటేల్ అనే వ్యక్తి మరి కొందరి సహాయంతో ఆలయం పునర్నిర్మాణం చేయించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పు భాగాన ఔదుంబర వృక్షఛాయలో దత్త మందిరం, దత్త పాదుకలు ఉన్నాయి. మహాకాళీ దేవాలయం పశ్చిమ భాగాన నిత్యార్చనలతో చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది. శ్రీ వ్యాస మందిరం దక్షిణ దిశలో ఉంది. ఇందులో వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగం ఉన్నాయి. మందిరానికి దగ్గరలో ఒక గుహ ఉంది. ఇది నరహరి మాలుకుడు తపస్సు చేసిన స్థలమంటారు. అక్కడ "[[వేదవతి]]" (ధనపు గుండు) అనే శిలపై తడితే ఒక్కోప్రక్క ఒక్కో శబ్దం వస్తుంది. అందులో సీతమ్మవారి నగలున్నాయంటారు. ఇక్కడికి దగ్గరలో 8 పుష్కరిణులున్నాయి. వాటి పేర్లు - ఇంద్రతీర్థం, సూర్యతీర్థం, వ్యాసతీర్థం, వాల్మీకి తీర్థం, విష్ణుతీర్థం, గణేషతీర్థం, పుత్రతీర్థం, శివతీర్థం. ==పూజా విశేషాలు== ప్రతి నిత్యం ఉదయం 4 గంటలకు సరస్వతీ మూర్తికి వైదిక మంత్రోపేతంగా అభిషేక పూజ జరుపుతూ ఉంటారు . అనంతరం ఉదయం 7:30 కి అక్షరాభ్యాస పూజలు మొదలై సాయంత్రం 6గంటల వరకు జరుగుతాయి. ఈ ఆలయానికి ఆంధ్రప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిషా]]. [[మధ్య ప్రదేశ్]] వంటి రాష్ట్రాలనుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తుంటారు. ముఖ్యంగా విద్యా ప్రాప్తికై ఇక్కడ చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించి దేవికి పలక, బలపం, కాగితం, కలం వంటి కానుకలు సమర్పించే ఆచారం ఉంది. కేశ ఖండనం, ఉపనయనం, వివాహాలు, [[భజన]]లు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. '''దర్శన వేళలు''':- ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయద్వారాలు తెరచి 4 గంటల నుండి 4.3 గంటల వరకు అభిషేకం టిక్కెట్లను ఇస్తారు. 4 గంటల నుండి 6:30 గంటల వరకు అభిషేకం, అలంకారం, హారతి, నైవేద్యం చేసి ప్రసాద వితరణ చేస్తారు. 7.3 గంటల నుండి 12.3 గంటల వరకు అర్చన, సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాస పూజలు చేస్తారు. 12.3 గంటలకు నివేదన చేసి ఆలయం 2 గంటవరకు మూసి ఉంచుతారు(రద్దీ సమయాల్లో మినహాయింపు). 2 గంటల నుండి 6.3 గంటల వరకు అర్చన సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు.6.3 గంటల నుండి 7 గంటల వరకు ప్రదోష పూజ నిర్వహిస్తారు. 7 గంటల నుండి 8.3 గంటల వరకు మహా హారతి దర్శనం తరువాత ఆలయం మూసి వేస్తారు. ===నవరాత్రులు=== ఆశ్విని శుద్ధ పాఢ్యమి మొదలు [[నవమి]] వరకు జరుగుతాయి. ఉదయం, సాయంకాలం [[చతుష్షష్టి-ఉపచారములు|64 ఉపచారములతో]] వైదిక విధానంలో అమ్మవారికి వైభవంగా పూజలు జరుగుతాయి. శ్రీదేవీ భాగవతం, దుర్గా సప్తశతి పారాయణాలు జరుగుతాయి. [[దసరా|మహార్నవమి]] రోజున చండీ హోమం జరుగుతుంది. విజయదశమి నాడు వైదిక మంత్రాలతో మహాభిషేకం, సుందరమైన అలంకారం, సాయంకాలం పల్లకీ సేవ, శమీపూజ జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో భక్తులు, ఉపాసకులు తమ తమ అభిష్టానుసారం పూజలు చేసుకొంటారు. ఇంకా ధార్మిక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, హరికథలు, పురాణ పఠనం నిర్వహిస్తారు. యాత్రికులకు నిత్యాన్నదానం సమర్పిస్తారు. ==కొన్ని ప్రార్ధనలు== :: విహిత నమస్కార శరణ్యాం సుఖప్రదామ్ :: ఓంకార పూరిత నామార్చనాం శుభ ప్రదామ్ :: పురస్కార సహిత దర్శనాం ఫలప్రదామ్ :: బాసర క్షేత్రదేవీం భజ సరస్వతీ మాతరమ్ :: నమోస్తు వేదవ్యాస నిర్మిత ప్రతిష్టితాయై :: నమోస్తు మహాలక్ష్మీ మహాకాళీ సమేతాయై :: నమోస్తు అష్ట తీర్థజల మహిమాన్వితాయై :: నమోస్తు బాసర క్షేత్రే విలసితాయై :: యా దేవీ సర్వభూతేషు బుద్ధి రూపేణ సంస్థితా :: నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమోనమః '''శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం''' :: శరచ్చంద్ర వక్త్రాం లసత్పద్మ హస్తాం - సరోజ నేత్రాం స్ఫురద్రత్న మౌళీం! :: ఘనాకార వేణీ౦ నిరాకార వృత్తిం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ధరా భార పోషాం సురానీక వంద్యాం మృణాళీ లసద్బాహు కేయూర యుక్తాం! :: త్రిలోకైక సాక్షీ ముదార స్తనాధ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: దురాసార సంసార తీర్ధాంఘ్రి పోతాం క్వణత్ స్వర్ణ మాణిక్య హారాభి రామాం! :: శరచ్చంద్రికా ధౌత వాసోలసంతీం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: విరించీ విష్ణ్వింద్ర యోగీంద్ర పూజ్యాం ప్రసన్నాం విపన్నార్తినాశాం శరణ్యాం! :: త్రిలోకాధి నాథాధి నాథాం త్రిశూన్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: అనంతా మగమ్యా మనాద్యా మభావ్యా మభేద్యా మదాహ్యా మలేప్యా మరూపాం! :: అశోష్యా మసంగా మదేహా మవాచ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: మనో వాగతీతా మనామ్నీ మఖండా మభిన్నాత్మికా మద్వయాం స్వ ప్రకాశాం! :: చిదానంద కందాం పరంజ్యోతి రూపాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: సదానంద రూపాం శుభాయోగ రూపా~మశేషాత్మికాం నిర్గుణాం నిర్వికారాం! :: మహా వాక్య వేద్యాం విచార ప్రసంగాం భజే శారదా౦ వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ఇమం స్తవం పఠేద్వస్తు త్రికాలం భక్తి సంయుతః! :: శారదా సౌమ్య మాప్నోతి గృహేస్థిత్వాజ్ఞ సంభవం!! ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత వాల్మీకి కృత శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం సంపూర్ణం ==ఇవికూడా చూడండి== * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[సరస్వతి]] * [[లక్ష్మి]] * [[పార్వతి]] * [[హిందూధర్మం]] ==వనరులు== * [http://basaratemple.org/ భక్తులచే నిర్వహింపబడుతున్న వెబ్ సైటు http://basaratemple.org ] * [https://web.archive.org/web/20140213005643/http://www.basaratemple.com/ బాసర గురించి సమగ్రసమాచారం కొరకు వెబ్ సైటు http://basaratemple.com] * శ్రీ సరస్వతీ వైభవం - సంకలన కర్త: సరస్వతీ ఉపాసకులు కొడగండ్ల వేంకటేశ్వర శర్మ. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Gnana Saraswati Temple, Basar}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=18.8779859&lon=77.9566938&z=18&l=19&m=a&v=2 Wikimapia] * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html Hyderabad to Basara map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725164657/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html |date=2014-07-25 }} * [http://basaraTemple.org BasaraTemple.org] {{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}} {{ఆదిలాబాదు జిల్లా విషయాలు}} [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రములు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:సరస్వతి దేవాలయాలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా దేవాలయాలు]] 2ibj8kkq7mkgq9kn3j7hyuf2xv2480i 4920632 4920631 2026-08-05T10:59:23Z Amrojuanusha 152506 4920632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానం | image = Basara-temple-1.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Telangana | map_caption = తెలంగాణ లోని ప్రదేశం | latd = 18 | latm = 52 | lats = 40 | latNS = N | longd = 77 | longm = 57 | longs = 23 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = Shri Gnana Saraswati Temple <br> {{lang|te|శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానము}} | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = | location = [[బాసర]] | elevation_m = | primary_deity = [[సరస్వతి]] | important_festivals= | architecture = [[దక్షిణ భారతదేశం]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోనే కాకుండా రాష్ట్రంలోనే ప్రఖ్యాతి చెందిన ఆలయం జ్ఞానసరస్వతి ఆలయం. ఇది నిర్మల్ జిల్లా [[బాసర]] మండలం, బాసరలో ఉంది. ఈ ఆలయం నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ దూరంలో [[గోదావరి]] నది ఒడ్డున ఉంది. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. భారతదేశంలో ఉన్న ప్రముఖ సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి [[కాశ్మీరు]]లో ఉండగా, రెండవది ఇదేనని చెపపుకోవచ్చు. బాసరలో జ్ఞాన సరస్వతీ అమ్మవారు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి సమేతులై కొలువు తీరి ఉన్నారు. ఇక్కడి మందిరం చాళుక్యులకాలంలో నిర్మింపబడింది. ఈ మందిరం సాదా సీదాగా ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉంది. ==పురాణగాధ== [[దస్త్రం:Basara 7.jpg|thumb|right|సరస్వతి ఆలయ గోపురం, వెనక సరస్వతి విగ్రహం]] బాసర క్షేత్రాన్ని వేదవ్యాసుడు ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.<ref>నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, [[పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు]], 2005 ముద్రణ, పేజీ 42</ref> [[కురుక్షేత్ర]] యుద్ధం అనంతరం వేద వ్యాసుడు మనశ్శాంతి కోరి, తన కుమారుడైన [[శుకుడు|శుకునితో]] దండకారణ్యానికి వచ్చి ఇక్కడ గోదావరి తీరాన ఉన్న ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధుడై ఇక్కడ కుటీరం నిర్మించి, తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. వేదవ్యాస మహర్షికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి ముగ్గురమ్మలకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని ఆదేశించింది. [[వ్యాసుడు]] నదిలోంచి మూడు గుప్పెళ్ళు ఇసుక తెచ్చి ముగ్గురు దేవతలమూర్తులును ప్రతిష్ఠించాడు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంత కాలం నివసించాడని తెలుస్తుంది.కనుక అప్పటినుండి ఈ ఊరు వ్యాసపురి, వ్యాసర అనబడి, తరువాత ఇక్కడ ఉన్న మహారాష్ట్ర ప్రజల ప్రభావం వలన 'బాసర' గా నామాంతరాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ వ్యాస నిర్మితమైన ఇసుక విగ్రహాలకు పసుపు పూసి అలంకరించి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పసుపును ఒక్క రవ్వంత తినినా అత్యంత [[విజ్ఞానం]], [[జ్ఞానోదయం|జ్ఞానం]] లభిస్తుందని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆది కవి [[వాల్మీకి|వాల్మికి]] ఇక్కడ [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవిని]] ప్రతిష్ఠించి రామాయణం వ్రాసాడని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ గుడికి సమీపంలో వాల్మికి మహర్షి సమాధి, పాలరాతి శిల ఉన్నాయి. మంజీరా, [[గోదావరి]] తీరాన రాష్ట్రకూటుల చేత నిర్మించబడిన మూడు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటని విశ్వసించబడుతుంది. ఆరవ శతాబ్దంలో నందగిరి ప్రాంతాంలో నందేడుని రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన బిజలుడు అను రాజు బాసరలోని ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడన్న కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ==ఆలయ విశేషాలు== [[బొమ్మ:Basara-saraswati.jpg|550px|right|thumb|బాసరలో సరస్వతి మూర్తి]] బాసర సరస్వతీ ఆలయం దేశంలోని ప్రఖ్యాత సరస్వతీ ఆలయాలలో ఒకటి. ఇక్కడ సరస్వతీ ఆలయంలో బాలబాలికలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి ప్రజలు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న త్రిదేవీ మూర్తులు వ్యాస ప్రతిష్ఠితం కనుక ఈ ప్రత్యేకత. అక్షరాభ్యాసానికి ప్రత్యేక రుసుం ఉంటుంది. ప్రజలు బంధు మిత్రులతో వచ్చి పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక మందిరంలో అక్షరాభ్యాసం జరిపిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని జ్ఞానప్రసూనాంబ చేతిలో ఉన్న అఖండ జ్యోతికి నూనె పంచడానికి భక్తులు ఆసక్తి ప్రదర్శిస్తారు. == పునఃనిర్మాణం == దేవాలయ అభివృద్ధికి 2018 [[తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2018-2019)|తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్]]<nowiki/>లో 50 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|date=2018-03-15|title=తెలంగాణ బడ్జెట్ 2018: ఈటల ప్రసంగం|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012161855/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-date=2022-10-12|access-date=2022-10-12|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 15|first=TIMESOFINDIA COM / Updated:|last2=2018|last3=Ist|first3=13:23|date=2018-03-15|title=Telangana Budget 2018: Highlights of Telangana budget 2018-19 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417012106/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-date=2018-04-17|access-date=2022-10-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2023 మార్చి 24న ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాకార మండపానికి తూర్పు, పశ్చిమ దిశల్లో ఏడంతస్తులతో రెండు రాజ గోపురాలు, ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఐదు అందస్తులతో మరో రెండు రాజ గోపురాలు, ప్రస్తుతమున్న ప్రాకార మండపం మరో 50 మీటర్లు ముందుకు నిర్మించనున్నారు. 10 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల వెడల్పుతో ఉన్న గర్భగుడి 25.5 అడుగుల వెడల్పు, 16.5 అడుగుల పొడవుతో పునర్నిర్మించనున్నారు. 6.5 అడుగుల వెడల్పున్న ఆలయ ముఖ ద్వారాన్ని 18.5 అడుగులకు పెంచాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-24|title=Basara Temple {{!}} బాస‌ర‌ ఆల‌య పునఃనిర్మాణానికి శ్రీకారం|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324133210/https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-date=2023-03-24|access-date=2023-03-27|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-24|title=బాసర సరస్వతీ ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనులు షురూ|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/nirmal/minister-indrakaran-reddy-performed-special-pujas-and-initiated-the-reconstruction-of-ammavari-temple/ts20230324142755863863771|access-date=2023-03-27|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[హైదరాబాదు]]-[[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర రైల్వే స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి ([[నిర్మల్]], [[నిజామాబాద్]], [[భైంసా]]) బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాదు నుండి బాసరకు 30 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - [[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంస కాండకు పాల్పడుతున్న కొందరు దుండగులను తరిమివేసి మక్కాజీ పటేల్ అనే వ్యక్తి మరి కొందరి సహాయంతో ఆలయం పునర్నిర్మాణం చేయించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పు భాగాన ఔదుంబర వృక్షఛాయలో దత్త మందిరం, దత్త పాదుకలు ఉన్నాయి. మహాకాళీ దేవాలయం పశ్చిమ భాగాన నిత్యార్చనలతో చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది. శ్రీ వ్యాస మందిరం దక్షిణ దిశలో ఉంది. ఇందులో వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగం ఉన్నాయి. మందిరానికి దగ్గరలో ఒక గుహ ఉంది. ఇది నరహరి మాలుకుడు తపస్సు చేసిన స్థలమంటారు. అక్కడ "[[వేదవతి]]" (ధనపు గుండు) అనే శిలపై తడితే ఒక్కోప్రక్క ఒక్కో శబ్దం వస్తుంది. అందులో సీతమ్మవారి నగలున్నాయంటారు. ఇక్కడికి దగ్గరలో 8 పుష్కరిణులున్నాయి. వాటి పేర్లు - ఇంద్రతీర్థం, సూర్యతీర్థం, వ్యాసతీర్థం, వాల్మీకి తీర్థం, విష్ణుతీర్థం, గణేషతీర్థం, పుత్రతీర్థం, శివతీర్థం. ==పూజా విశేషాలు== ప్రతి నిత్యం ఉదయం 4 గంటలకు సరస్వతీ మూర్తికి వైదిక మంత్రోపేతంగా అభిషేక పూజ జరుపుతూ ఉంటారు . అనంతరం ఉదయం 7:30 కి అక్షరాభ్యాస పూజలు మొదలై సాయంత్రం 6గంటల వరకు జరుగుతాయి. ఈ ఆలయానికి ఆంధ్రప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిషా]]. [[మధ్య ప్రదేశ్]] వంటి రాష్ట్రాలనుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తుంటారు. ముఖ్యంగా విద్యా ప్రాప్తికై ఇక్కడ చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించి దేవికి పలక, బలపం, కాగితం, కలం వంటి కానుకలు సమర్పించే ఆచారం ఉంది. కేశ ఖండనం, ఉపనయనం, వివాహాలు, [[భజన]]లు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. '''దర్శన వేళలు''':- ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయద్వారాలు తెరచి 4 గంటల నుండి 4.3 గంటల వరకు అభిషేకం టిక్కెట్లను ఇస్తారు. 4 గంటల నుండి 6:30 గంటల వరకు అభిషేకం, అలంకారం, హారతి, నైవేద్యం చేసి ప్రసాద వితరణ చేస్తారు. 7.3 గంటల నుండి 12.3 గంటల వరకు అర్చన, సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాస పూజలు చేస్తారు. 12.3 గంటలకు నివేదన చేసి ఆలయం 2 గంటవరకు మూసి ఉంచుతారు(రద్దీ సమయాల్లో మినహాయింపు). 2 గంటల నుండి 6.3 గంటల వరకు అర్చన సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు.6.3 గంటల నుండి 7 గంటల వరకు ప్రదోష పూజ నిర్వహిస్తారు. 7 గంటల నుండి 8.3 గంటల వరకు మహా హారతి దర్శనం తరువాత ఆలయం మూసి వేస్తారు. ===నవరాత్రులు=== ఆశ్విని శుద్ధ పాఢ్యమి మొదలు [[నవమి]] వరకు జరుగుతాయి. ఉదయం, సాయంకాలం [[చతుష్షష్టి-ఉపచారములు|64 ఉపచారములతో]] వైదిక విధానంలో అమ్మవారికి వైభవంగా పూజలు జరుగుతుంది . శ్రీదేవీ భాగవతం, దుర్గా సప్తశతి పారాయణాలు జరుగుతాయి. [[దసరా|మహార్నవమి]] రోజున చండీ హోమం జరుగుతుంది. విజయదశమి నాడు వైదిక మంత్రాలతో మహాభిషేకం, సుందరమైన అలంకారం, సాయంకాలం పల్లకీ సేవ, శమీపూజ జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో భక్తులు, ఉపాసకులు తమ తమ అభిష్టానుసారం పూజలు చేసుకొంటారు. ఇంకా ధార్మిక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, హరికథలు, పురాణ పఠనం నిర్వహిస్తారు. యాత్రికులకు నిత్యాన్నదానం సమర్పిస్తారు. ==కొన్ని ప్రార్ధనలు== :: విహిత నమస్కార శరణ్యాం సుఖప్రదామ్ :: ఓంకార పూరిత నామార్చనాం శుభ ప్రదామ్ :: పురస్కార సహిత దర్శనాం ఫలప్రదామ్ :: బాసర క్షేత్రదేవీం భజ సరస్వతీ మాతరమ్ :: నమోస్తు వేదవ్యాస నిర్మిత ప్రతిష్టితాయై :: నమోస్తు మహాలక్ష్మీ మహాకాళీ సమేతాయై :: నమోస్తు అష్ట తీర్థజల మహిమాన్వితాయై :: నమోస్తు బాసర క్షేత్రే విలసితాయై :: యా దేవీ సర్వభూతేషు బుద్ధి రూపేణ సంస్థితా :: నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమోనమః '''శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం''' :: శరచ్చంద్ర వక్త్రాం లసత్పద్మ హస్తాం - సరోజ నేత్రాం స్ఫురద్రత్న మౌళీం! :: ఘనాకార వేణీ౦ నిరాకార వృత్తిం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ధరా భార పోషాం సురానీక వంద్యాం మృణాళీ లసద్బాహు కేయూర యుక్తాం! :: త్రిలోకైక సాక్షీ ముదార స్తనాధ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: దురాసార సంసార తీర్ధాంఘ్రి పోతాం క్వణత్ స్వర్ణ మాణిక్య హారాభి రామాం! :: శరచ్చంద్రికా ధౌత వాసోలసంతీం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: విరించీ విష్ణ్వింద్ర యోగీంద్ర పూజ్యాం ప్రసన్నాం విపన్నార్తినాశాం శరణ్యాం! :: త్రిలోకాధి నాథాధి నాథాం త్రిశూన్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: అనంతా మగమ్యా మనాద్యా మభావ్యా మభేద్యా మదాహ్యా మలేప్యా మరూపాం! :: అశోష్యా మసంగా మదేహా మవాచ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: మనో వాగతీతా మనామ్నీ మఖండా మభిన్నాత్మికా మద్వయాం స్వ ప్రకాశాం! :: చిదానంద కందాం పరంజ్యోతి రూపాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: సదానంద రూపాం శుభాయోగ రూపా~మశేషాత్మికాం నిర్గుణాం నిర్వికారాం! :: మహా వాక్య వేద్యాం విచార ప్రసంగాం భజే శారదా౦ వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ఇమం స్తవం పఠేద్వస్తు త్రికాలం భక్తి సంయుతః! :: శారదా సౌమ్య మాప్నోతి గృహేస్థిత్వాజ్ఞ సంభవం!! ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత వాల్మీకి కృత శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం సంపూర్ణం ==ఇవికూడా చూడండి== * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[సరస్వతి]] * [[లక్ష్మి]] * [[పార్వతి]] * [[హిందూధర్మం]] ==వనరులు== * [http://basaratemple.org/ భక్తులచే నిర్వహింపబడుతున్న వెబ్ సైటు http://basaratemple.org ] * [https://web.archive.org/web/20140213005643/http://www.basaratemple.com/ బాసర గురించి సమగ్రసమాచారం కొరకు వెబ్ సైటు http://basaratemple.com] * శ్రీ సరస్వతీ వైభవం - సంకలన కర్త: సరస్వతీ ఉపాసకులు కొడగండ్ల వేంకటేశ్వర శర్మ. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Gnana Saraswati Temple, Basar}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=18.8779859&lon=77.9566938&z=18&l=19&m=a&v=2 Wikimapia] * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html Hyderabad to Basara map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725164657/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html |date=2014-07-25 }} * [http://basaraTemple.org BasaraTemple.org] {{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}} {{ఆదిలాబాదు జిల్లా విషయాలు}} [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రములు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:సరస్వతి దేవాలయాలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా దేవాలయాలు]] mefr8y5b0tzuwvzp2nclkezws99gr1a 4920634 4920632 2026-08-05T11:00:37Z Amrojuanusha 152506 4920634 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానం | image = Basara-temple-1.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Telangana | map_caption = తెలంగాణ లోని ప్రదేశం | latd = 18 | latm = 52 | lats = 40 | latNS = N | longd = 77 | longm = 57 | longs = 23 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = Shri Gnana Saraswati Temple <br> {{lang|te|శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానము}} | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = | location = [[బాసర]] | elevation_m = | primary_deity = [[సరస్వతి]] | important_festivals= | architecture = [[దక్షిణ భారతదేశం]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోనే కాకుండా రాష్ట్రంలోనే ప్రఖ్యాతి చెందిన ఆలయం జ్ఞానసరస్వతి ఆలయం. ఇది నిర్మల్ జిల్లా [[బాసర]] మండలం, బాసరలో ఉంది. ఈ ఆలయం నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ దూరంలో [[గోదావరి]] నది ఒడ్డున ఉంది. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. భారతదేశంలో ఉన్న ప్రముఖ సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి [[కాశ్మీరు]]లో ఉండగా, రెండవది ఇదేనని చెపపుకోవచ్చు. బాసరలో జ్ఞాన సరస్వతీ అమ్మవారు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి సమేతులై కొలువు తీరి ఉన్నారు. ఇక్కడి మందిరం చాళుక్యులకాలంలో నిర్మింపబడింది. ఈ మందిరం సాదా సీదాగా ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉంది. ==పురాణగాధ== [[దస్త్రం:Basara 7.jpg|thumb|right|సరస్వతి ఆలయ గోపురం, వెనక సరస్వతి విగ్రహం]] బాసర క్షేత్రాన్ని వేదవ్యాసుడు ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.<ref>నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, [[పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు]], 2005 ముద్రణ, పేజీ 42</ref> [[కురుక్షేత్ర]] యుద్ధం అనంతరం వేద వ్యాసుడు మనశ్శాంతి కోరి, తన కుమారుడైన [[శుకుడు|శుకునితో]] దండకారణ్యానికి వచ్చి ఇక్కడ గోదావరి తీరాన ఉన్న ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధుడై ఇక్కడ కుటీరం నిర్మించి, తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. వేదవ్యాస మహర్షికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి ముగ్గురమ్మలకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని ఆదేశించింది. [[వ్యాసుడు]] నదిలోంచి మూడు గుప్పెళ్ళు ఇసుక తెచ్చి ముగ్గురు దేవతలమూర్తులును ప్రతిష్ఠించాడు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంత కాలం నివసించాడని తెలుస్తుంది.కనుక అప్పటినుండి ఈ ఊరు వ్యాసపురి, వ్యాసర అనబడి, తరువాత ఇక్కడ ఉన్న మహారాష్ట్ర ప్రజల ప్రభావం వలన 'బాసర' గా నామాంతరాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ వ్యాస నిర్మితమైన ఇసుక విగ్రహాలకు పసుపు పూసి అలంకరించి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పసుపును ఒక్క రవ్వంత తినినా అత్యంత [[విజ్ఞానం]], [[జ్ఞానోదయం|జ్ఞానం]] లభిస్తుందని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆది కవి [[వాల్మీకి|వాల్మికి]] ఇక్కడ [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవిని]] ప్రతిష్ఠించి రామాయణం వ్రాసాడని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ గుడికి సమీపంలో వాల్మికి మహర్షి సమాధి, పాలరాతి శిల ఉన్నాయి. మంజీరా, [[గోదావరి]] తీరాన రాష్ట్రకూటుల చేత నిర్మించబడిన మూడు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటని విశ్వసించబడుతుంది. ఆరవ శతాబ్దంలో నందగిరి ప్రాంతాంలో నందేడుని రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన బిజలుడు అను రాజు బాసరలోని ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడన్న కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ==ఆలయ విశేషాలు== [[బొమ్మ:Basara-saraswati.jpg|550px|right|thumb|బాసరలో సరస్వతి మూర్తి]] బాసర సరస్వతీ ఆలయం దేశంలోని ప్రఖ్యాత సరస్వతీ ఆలయాలలో ఒకటి. ఇక్కడ సరస్వతీ ఆలయంలో బాలబాలికలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి ప్రజలు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న త్రిదేవీ మూర్తులు వ్యాస ప్రతిష్ఠితం కనుక ఈ ప్రత్యేకత. అక్షరాభ్యాసానికి ప్రత్యేక రూసుము ఉంటుంది. ప్రజలు బంధు మిత్రులతో వచ్చి పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక మందిరంలో అక్షరాభ్యాసం జరిపిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని జ్ఞానప్రసూనాంబ చేతిలో ఉన్న అఖండ జ్యోతికి నూనె పంచడానికి భక్తులు ఆసక్తి ప్రదర్శిస్తారు. == పునఃనిర్మాణం == దేవాలయ అభివృద్ధికి 2018 [[తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2018-2019)|తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్]]<nowiki/>లో 50 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|date=2018-03-15|title=తెలంగాణ బడ్జెట్ 2018: ఈటల ప్రసంగం|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012161855/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-date=2022-10-12|access-date=2022-10-12|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 15|first=TIMESOFINDIA COM / Updated:|last2=2018|last3=Ist|first3=13:23|date=2018-03-15|title=Telangana Budget 2018: Highlights of Telangana budget 2018-19 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417012106/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-date=2018-04-17|access-date=2022-10-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2023 మార్చి 24న ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాకార మండపానికి తూర్పు, పశ్చిమ దిశల్లో ఏడంతస్తులతో రెండు రాజ గోపురాలు, ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఐదు అందస్తులతో మరో రెండు రాజ గోపురాలు, ప్రస్తుతమున్న ప్రాకార మండపం మరో 50 మీటర్లు ముందుకు నిర్మించనున్నారు. 10 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల వెడల్పుతో ఉన్న గర్భగుడి 25.5 అడుగుల వెడల్పు, 16.5 అడుగుల పొడవుతో పునర్నిర్మించనున్నారు. 6.5 అడుగుల వెడల్పున్న ఆలయ ముఖ ద్వారాన్ని 18.5 అడుగులకు పెంచాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-24|title=Basara Temple {{!}} బాస‌ర‌ ఆల‌య పునఃనిర్మాణానికి శ్రీకారం|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324133210/https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-date=2023-03-24|access-date=2023-03-27|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-24|title=బాసర సరస్వతీ ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనులు షురూ|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/nirmal/minister-indrakaran-reddy-performed-special-pujas-and-initiated-the-reconstruction-of-ammavari-temple/ts20230324142755863863771|access-date=2023-03-27|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[హైదరాబాదు]]-[[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర రైల్వే స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి ([[నిర్మల్]], [[నిజామాబాద్]], [[భైంసా]]) బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాదు నుండి బాసరకు 30 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - [[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంస కాండకు పాల్పడుతున్న కొందరు దుండగులను తరిమివేసి మక్కాజీ పటేల్ అనే వ్యక్తి మరి కొందరి సహాయంతో ఆలయం పునర్నిర్మాణం చేయించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పు భాగాన ఔదుంబర వృక్షఛాయలో దత్త మందిరం, దత్త పాదుకలు ఉన్నాయి. మహాకాళీ దేవాలయం పశ్చిమ భాగాన నిత్యార్చనలతో చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది. శ్రీ వ్యాస మందిరం దక్షిణ దిశలో ఉంది. ఇందులో వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగం ఉన్నాయి. మందిరానికి దగ్గరలో ఒక గుహ ఉంది. ఇది నరహరి మాలుకుడు తపస్సు చేసిన స్థలమంటారు. అక్కడ "[[వేదవతి]]" (ధనపు గుండు) అనే శిలపై తడితే ఒక్కోప్రక్క ఒక్కో శబ్దం వస్తుంది. అందులో సీతమ్మవారి నగలున్నాయంటారు. ఇక్కడికి దగ్గరలో 8 పుష్కరిణులున్నాయి. వాటి పేర్లు - ఇంద్రతీర్థం, సూర్యతీర్థం, వ్యాసతీర్థం, వాల్మీకి తీర్థం, విష్ణుతీర్థం, గణేషతీర్థం, పుత్రతీర్థం, శివతీర్థం. ==పూజా విశేషాలు== ప్రతి నిత్యం ఉదయం 4 గంటలకు సరస్వతీ మూర్తికి వైదిక మంత్రోపేతంగా అభిషేక పూజ జరుపుతూ ఉంటారు . అనంతరం ఉదయం 7:30 కి అక్షరాభ్యాస పూజలు మొదలై సాయంత్రం 6గంటల వరకు జరుగుతాయి. ఈ ఆలయానికి ఆంధ్రప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిషా]]. [[మధ్య ప్రదేశ్]] వంటి రాష్ట్రాలనుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తుంటారు. ముఖ్యంగా విద్యా ప్రాప్తికై ఇక్కడ చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించి దేవికి పలక, బలపం, కాగితం, కలం వంటి కానుకలు సమర్పించే ఆచారం ఉంది. కేశ ఖండనం, ఉపనయనం, వివాహాలు, [[భజన]]లు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. '''దర్శన వేళలు''':- ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయద్వారాలు తెరచి 4 గంటల నుండి 4.3 గంటల వరకు అభిషేకం టిక్కెట్లను ఇస్తారు. 4 గంటల నుండి 6:30 గంటల వరకు అభిషేకం, అలంకారం, హారతి, నైవేద్యం చేసి ప్రసాద వితరణ చేస్తారు. 7.3 గంటల నుండి 12.3 గంటల వరకు అర్చన, సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాస పూజలు చేస్తారు. 12.3 గంటలకు నివేదన చేసి ఆలయం 2 గంటవరకు మూసి ఉంచుతారు(రద్దీ సమయాల్లో మినహాయింపు). 2 గంటల నుండి 6.3 గంటల వరకు అర్చన సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు.6.3 గంటల నుండి 7 గంటల వరకు ప్రదోష పూజ నిర్వహిస్తారు. 7 గంటల నుండి 8.3 గంటల వరకు మహా హారతి దర్శనం తరువాత ఆలయం మూసి వేస్తారు. ===నవరాత్రులు=== ఆశ్విని శుద్ధ పాఢ్యమి మొదలు [[నవమి]] వరకు జరుగుతాయి. ఉదయం, సాయంకాలం [[చతుష్షష్టి-ఉపచారములు|64 ఉపచారములతో]] వైదిక విధానంలో అమ్మవారికి వైభవంగా పూజలు జరుగుతుంది . శ్రీదేవీ భాగవతం, దుర్గా సప్తశతి పారాయణాలు జరుగుతాయి. [[దసరా|మహార్నవమి]] రోజున చండీ హోమం జరుగుతుంది. విజయదశమి నాడు వైదిక మంత్రాలతో మహాభిషేకం, సుందరమైన అలంకారం, సాయంకాలం పల్లకీ సేవ, శమీపూజ జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో భక్తులు, ఉపాసకులు తమ తమ అభిష్టానుసారం పూజలు చేసుకొంటారు. ఇంకా ధార్మిక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, హరికథలు, పురాణ పఠనం నిర్వహిస్తారు. యాత్రికులకు నిత్యాన్నదానం సమర్పిస్తారు. ==కొన్ని ప్రార్ధనలు== :: విహిత నమస్కార శరణ్యాం సుఖప్రదామ్ :: ఓంకార పూరిత నామార్చనాం శుభ ప్రదామ్ :: పురస్కార సహిత దర్శనాం ఫలప్రదామ్ :: బాసర క్షేత్రదేవీం భజ సరస్వతీ మాతరమ్ :: నమోస్తు వేదవ్యాస నిర్మిత ప్రతిష్టితాయై :: నమోస్తు మహాలక్ష్మీ మహాకాళీ సమేతాయై :: నమోస్తు అష్ట తీర్థజల మహిమాన్వితాయై :: నమోస్తు బాసర క్షేత్రే విలసితాయై :: యా దేవీ సర్వభూతేషు బుద్ధి రూపేణ సంస్థితా :: నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమోనమః '''శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం''' :: శరచ్చంద్ర వక్త్రాం లసత్పద్మ హస్తాం - సరోజ నేత్రాం స్ఫురద్రత్న మౌళీం! :: ఘనాకార వేణీ౦ నిరాకార వృత్తిం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ధరా భార పోషాం సురానీక వంద్యాం మృణాళీ లసద్బాహు కేయూర యుక్తాం! :: త్రిలోకైక సాక్షీ ముదార స్తనాధ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: దురాసార సంసార తీర్ధాంఘ్రి పోతాం క్వణత్ స్వర్ణ మాణిక్య హారాభి రామాం! :: శరచ్చంద్రికా ధౌత వాసోలసంతీం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: విరించీ విష్ణ్వింద్ర యోగీంద్ర పూజ్యాం ప్రసన్నాం విపన్నార్తినాశాం శరణ్యాం! :: త్రిలోకాధి నాథాధి నాథాం త్రిశూన్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: అనంతా మగమ్యా మనాద్యా మభావ్యా మభేద్యా మదాహ్యా మలేప్యా మరూపాం! :: అశోష్యా మసంగా మదేహా మవాచ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: మనో వాగతీతా మనామ్నీ మఖండా మభిన్నాత్మికా మద్వయాం స్వ ప్రకాశాం! :: చిదానంద కందాం పరంజ్యోతి రూపాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: సదానంద రూపాం శుభాయోగ రూపా~మశేషాత్మికాం నిర్గుణాం నిర్వికారాం! :: మహా వాక్య వేద్యాం విచార ప్రసంగాం భజే శారదా౦ వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ఇమం స్తవం పఠేద్వస్తు త్రికాలం భక్తి సంయుతః! :: శారదా సౌమ్య మాప్నోతి గృహేస్థిత్వాజ్ఞ సంభవం!! ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత వాల్మీకి కృత శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం సంపూర్ణం ==ఇవికూడా చూడండి== * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[సరస్వతి]] * [[లక్ష్మి]] * [[పార్వతి]] * [[హిందూధర్మం]] ==వనరులు== * [http://basaratemple.org/ భక్తులచే నిర్వహింపబడుతున్న వెబ్ సైటు http://basaratemple.org ] * [https://web.archive.org/web/20140213005643/http://www.basaratemple.com/ బాసర గురించి సమగ్రసమాచారం కొరకు వెబ్ సైటు http://basaratemple.com] * శ్రీ సరస్వతీ వైభవం - సంకలన కర్త: సరస్వతీ ఉపాసకులు కొడగండ్ల వేంకటేశ్వర శర్మ. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Gnana Saraswati Temple, Basar}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=18.8779859&lon=77.9566938&z=18&l=19&m=a&v=2 Wikimapia] * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html Hyderabad to Basara map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725164657/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html |date=2014-07-25 }} * [http://basaraTemple.org BasaraTemple.org] {{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}} {{ఆదిలాబాదు జిల్లా విషయాలు}} [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రములు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:సరస్వతి దేవాలయాలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా దేవాలయాలు]] m4s7eih95f3hbhmeh7wtzlb4z6wzl8z 4920639 4920634 2026-08-05T11:01:38Z Amrojuanusha 152506 4920639 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానం | image = Basara-temple-1.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Telangana | map_caption = తెలంగాణ లోని ప్రదేశం | latd = 18 | latm = 52 | lats = 40 | latNS = N | longd = 77 | longm = 57 | longs = 23 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = Shri Gnana Saraswati Temple <br> {{lang|te|శ్రీ జ్ఞాన సరస్వతి దేవస్థానము}} | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = | location = [[బాసర]] | elevation_m = | primary_deity = [[సరస్వతి]] | important_festivals= | architecture = [[దక్షిణ భారతదేశం]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోనే కాకుండా రాష్ట్రంలోనే ప్రఖ్యాతి చెందిన ఆలయం జ్ఞానసరస్వతి ఆలయం. ఇది నిర్మల్ జిల్లా [[బాసర]] మండలం, బాసరలో ఉంది. ఈ ఆలయం నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ దూరంలో [[గోదావరి]] నది ఒడ్డున ఉంది. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. భారతదేశంలో ఉన్న ప్రముఖ సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి [[కాశ్మీరు]]లో ఉండగా, రెండవది ఇదేనని చెపపుకోవచ్చు. బాసరలో జ్ఞాన సరస్వతీ అమ్మవారు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి సమేతులై కొలువు తీరి ఉన్నారు. ఇక్కడి మందిరం చాళుక్యులకాలంలో నిర్మింపబడింది. ఈ మందిరం సాదా సీదాగా ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉంది. ==పురాణగాధ== [[దస్త్రం:Basara 7.jpg|thumb|right|సరస్వతి ఆలయ గోపురం, వెనక సరస్వతి విగ్రహం]] బాసర క్షేత్రాన్ని వేదవ్యాసుడు ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.<ref>నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, [[పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు]], 2005 ముద్రణ, పేజీ 42</ref> [[కురుక్షేత్ర]] యుద్ధం అనంతరం వేద వ్యాసుడు మనశ్శాంతి కోరి, తన కుమారుడైన [[శుకుడు|శుకునితో]] దండకారణ్యానికి వచ్చి ఇక్కడ గోదావరి తీరాన ఉన్న ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధుడై ఇక్కడ కుటీరం నిర్మించి, తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. వేదవ్యాస మహర్షికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి ముగ్గురమ్మలకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని ఆదేశించింది. [[వ్యాసుడు]] నదిలోంచి మూడు గుప్పెళ్ళు ఇసుక తెచ్చి ముగ్గురు దేవతలమూర్తులును ప్రతిష్ఠించాడు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంత కాలం నివసించాడని తెలుస్తుంది.కనుక అప్పటినుండి ఈ ఊరు వ్యాసపురి, వ్యాసర అనబడి, తరువాత ఇక్కడ ఉన్న మహారాష్ట్ర ప్రజల ప్రభావం వలన 'బాసర' గా నామాంతరాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ వ్యాస నిర్మితమైన ఇసుక విగ్రహాలకు పసుపు పూసి అలంకరించి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పసుపును ఒక్క రవ్వంత తినినా అత్యంత [[విజ్ఞానం]], [[జ్ఞానోదయం|జ్ఞానం]] లభిస్తుందని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆది కవి [[వాల్మీకి|వాల్మికి]] ఇక్కడ [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవిని]] ప్రతిష్ఠించి రామాయణం వ్రాసాడని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ గుడికి సమీపంలో వాల్మికి మహర్షి సమాధి, పాలరాతి శిల ఉన్నాయి. మంజీరా, [[గోదావరి]] తీరాన రాష్ట్రకూటుల చేత నిర్మించబడిన మూడు దేవాలయాలలో ఇది ఒకటని విశ్వసించబడుతుంది. ఆరవ శతాబ్దంలో నందగిరి ప్రాంతాంలో నందేడుని రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన బిజలుడు అను రాజు బాసరలోని ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడన్న కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ==ఆలయ విశేషాలు== [[బొమ్మ:Basara-saraswati.jpg|550px|right|thumb|బాసరలో సరస్వతి మూర్తి]] బాసర సరస్వతీ ఆలయం దేశంలోని ప్రఖ్యాత సరస్వతీ ఆలయాలలో ఒకటి. ఇక్కడ సరస్వతీ ఆలయంలో బాలబాలికలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి ప్రజలు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న త్రిదేవీ మూర్తులు వ్యాస ప్రతిష్ఠితం కనుక ఈ ప్రత్యేకత. అక్షరాభ్యాసానికి ప్రత్యేక రూసుము ఉంటుంది. ప్రజలు బంధు మిత్రులతో వచ్చి పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక మందిరంలో అక్షరాభ్యాసం జరిపిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని జ్ఞానప్రసూనాంబ చేతిలో ఉన్న అఖండ జ్యోతికి నూనె పంచడానికి భక్తులు ఆసక్తి చూపిస్తారు . == పునఃనిర్మాణం == దేవాలయ అభివృద్ధికి 2018 [[తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2018-2019)|తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్]]<nowiki/>లో 50 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|date=2018-03-15|title=తెలంగాణ బడ్జెట్ 2018: ఈటల ప్రసంగం|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012161855/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/telangana-state-budget-2018-latest-news-and-live-updates-in-telugu/articleshow/63310604.cms|archive-date=2022-10-12|access-date=2022-10-12|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 15|first=TIMESOFINDIA COM / Updated:|last2=2018|last3=Ist|first3=13:23|date=2018-03-15|title=Telangana Budget 2018: Highlights of Telangana budget 2018-19 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417012106/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/live-updates-telangana-budget-2018/articleshow/63309621.cms|archive-date=2018-04-17|access-date=2022-10-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2023 మార్చి 24న ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాకార మండపానికి తూర్పు, పశ్చిమ దిశల్లో ఏడంతస్తులతో రెండు రాజ గోపురాలు, ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఐదు అందస్తులతో మరో రెండు రాజ గోపురాలు, ప్రస్తుతమున్న ప్రాకార మండపం మరో 50 మీటర్లు ముందుకు నిర్మించనున్నారు. 10 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల వెడల్పుతో ఉన్న గర్భగుడి 25.5 అడుగుల వెడల్పు, 16.5 అడుగుల పొడవుతో పునర్నిర్మించనున్నారు. 6.5 అడుగుల వెడల్పున్న ఆలయ ముఖ ద్వారాన్ని 18.5 అడుగులకు పెంచాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-24|title=Basara Temple {{!}} బాస‌ర‌ ఆల‌య పునఃనిర్మాణానికి శ్రీకారం|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324133210/https://www.ntnews.com/telangana/minister-indrakaran-reddy-lays-foundation-stone-for-basara-temple-reconstruction-1016008|archive-date=2023-03-24|access-date=2023-03-27|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-24|title=బాసర సరస్వతీ ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనులు షురూ|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/nirmal/minister-indrakaran-reddy-performed-special-pujas-and-initiated-the-reconstruction-of-ammavari-temple/ts20230324142755863863771|access-date=2023-03-27|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[హైదరాబాదు]]-[[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర రైల్వే స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి ([[నిర్మల్]], [[నిజామాబాద్]], [[భైంసా]]) బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాదు నుండి బాసరకు 30 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 75 కి.మీ. [[హైదరాబాదు]]కు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - [[మన్మాడ్]] మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంస కాండకు పాల్పడుతున్న కొందరు దుండగులను తరిమివేసి మక్కాజీ పటేల్ అనే వ్యక్తి మరి కొందరి సహాయంతో ఆలయం పునర్నిర్మాణం చేయించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పు భాగాన ఔదుంబర వృక్షఛాయలో దత్త మందిరం, దత్త పాదుకలు ఉన్నాయి. మహాకాళీ దేవాలయం పశ్చిమ భాగాన నిత్యార్చనలతో చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది. శ్రీ వ్యాస మందిరం దక్షిణ దిశలో ఉంది. ఇందులో వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగం ఉన్నాయి. మందిరానికి దగ్గరలో ఒక గుహ ఉంది. ఇది నరహరి మాలుకుడు తపస్సు చేసిన స్థలమంటారు. అక్కడ "[[వేదవతి]]" (ధనపు గుండు) అనే శిలపై తడితే ఒక్కోప్రక్క ఒక్కో శబ్దం వస్తుంది. అందులో సీతమ్మవారి నగలున్నాయంటారు. ఇక్కడికి దగ్గరలో 8 పుష్కరిణులున్నాయి. వాటి పేర్లు - ఇంద్రతీర్థం, సూర్యతీర్థం, వ్యాసతీర్థం, వాల్మీకి తీర్థం, విష్ణుతీర్థం, గణేషతీర్థం, పుత్రతీర్థం, శివతీర్థం. ==పూజా విశేషాలు== ప్రతి నిత్యం ఉదయం 4 గంటలకు సరస్వతీ మూర్తికి వైదిక మంత్రోపేతంగా అభిషేక పూజ జరుపుతూ ఉంటారు . అనంతరం ఉదయం 7:30 కి అక్షరాభ్యాస పూజలు మొదలై సాయంత్రం 6గంటల వరకు జరుగుతాయి. ఈ ఆలయానికి ఆంధ్రప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిషా]]. [[మధ్య ప్రదేశ్]] వంటి రాష్ట్రాలనుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తుంటారు. ముఖ్యంగా విద్యా ప్రాప్తికై ఇక్కడ చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించి దేవికి పలక, బలపం, కాగితం, కలం వంటి కానుకలు సమర్పించే ఆచారం ఉంది. కేశ ఖండనం, ఉపనయనం, వివాహాలు, [[భజన]]లు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. '''దర్శన వేళలు''':- ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయద్వారాలు తెరచి 4 గంటల నుండి 4.3 గంటల వరకు అభిషేకం టిక్కెట్లను ఇస్తారు. 4 గంటల నుండి 6:30 గంటల వరకు అభిషేకం, అలంకారం, హారతి, నైవేద్యం చేసి ప్రసాద వితరణ చేస్తారు. 7.3 గంటల నుండి 12.3 గంటల వరకు అర్చన, సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాస పూజలు చేస్తారు. 12.3 గంటలకు నివేదన చేసి ఆలయం 2 గంటవరకు మూసి ఉంచుతారు(రద్దీ సమయాల్లో మినహాయింపు). 2 గంటల నుండి 6.3 గంటల వరకు అర్చన సర్వదర్శనం అక్షరాభ్యాసం చేస్తారు.6.3 గంటల నుండి 7 గంటల వరకు ప్రదోష పూజ నిర్వహిస్తారు. 7 గంటల నుండి 8.3 గంటల వరకు మహా హారతి దర్శనం తరువాత ఆలయం మూసి వేస్తారు. ===నవరాత్రులు=== ఆశ్విని శుద్ధ పాఢ్యమి మొదలు [[నవమి]] వరకు జరుగుతాయి. ఉదయం, సాయంకాలం [[చతుష్షష్టి-ఉపచారములు|64 ఉపచారములతో]] వైదిక విధానంలో అమ్మవారికి వైభవంగా పూజలు జరుగుతుంది . శ్రీదేవీ భాగవతం, దుర్గా సప్తశతి పారాయణాలు జరుగుతాయి. [[దసరా|మహార్నవమి]] రోజున చండీ హోమం జరుగుతుంది. విజయదశమి నాడు వైదిక మంత్రాలతో మహాభిషేకం, సుందరమైన అలంకారం, సాయంకాలం పల్లకీ సేవ, శమీపూజ జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో భక్తులు, ఉపాసకులు తమ తమ అభిష్టానుసారం పూజలు చేసుకొంటారు. ఇంకా ధార్మిక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, హరికథలు, పురాణ పఠనం నిర్వహిస్తారు. యాత్రికులకు నిత్యాన్నదానం సమర్పిస్తారు. ==కొన్ని ప్రార్ధనలు== :: విహిత నమస్కార శరణ్యాం సుఖప్రదామ్ :: ఓంకార పూరిత నామార్చనాం శుభ ప్రదామ్ :: పురస్కార సహిత దర్శనాం ఫలప్రదామ్ :: బాసర క్షేత్రదేవీం భజ సరస్వతీ మాతరమ్ :: నమోస్తు వేదవ్యాస నిర్మిత ప్రతిష్టితాయై :: నమోస్తు మహాలక్ష్మీ మహాకాళీ సమేతాయై :: నమోస్తు అష్ట తీర్థజల మహిమాన్వితాయై :: నమోస్తు బాసర క్షేత్రే విలసితాయై :: యా దేవీ సర్వభూతేషు బుద్ధి రూపేణ సంస్థితా :: నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమస్తస్మై నమోనమః '''శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం''' :: శరచ్చంద్ర వక్త్రాం లసత్పద్మ హస్తాం - సరోజ నేత్రాం స్ఫురద్రత్న మౌళీం! :: ఘనాకార వేణీ౦ నిరాకార వృత్తిం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ధరా భార పోషాం సురానీక వంద్యాం మృణాళీ లసద్బాహు కేయూర యుక్తాం! :: త్రిలోకైక సాక్షీ ముదార స్తనాధ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: దురాసార సంసార తీర్ధాంఘ్రి పోతాం క్వణత్ స్వర్ణ మాణిక్య హారాభి రామాం! :: శరచ్చంద్రికా ధౌత వాసోలసంతీం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: విరించీ విష్ణ్వింద్ర యోగీంద్ర పూజ్యాం ప్రసన్నాం విపన్నార్తినాశాం శరణ్యాం! :: త్రిలోకాధి నాథాధి నాథాం త్రిశూన్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: అనంతా మగమ్యా మనాద్యా మభావ్యా మభేద్యా మదాహ్యా మలేప్యా మరూపాం! :: అశోష్యా మసంగా మదేహా మవాచ్యాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: మనో వాగతీతా మనామ్నీ మఖండా మభిన్నాత్మికా మద్వయాం స్వ ప్రకాశాం! :: చిదానంద కందాం పరంజ్యోతి రూపాం భజే శారదాం వాసరా పీఠ వాసాం!! :: సదానంద రూపాం శుభాయోగ రూపా~మశేషాత్మికాం నిర్గుణాం నిర్వికారాం! :: మహా వాక్య వేద్యాం విచార ప్రసంగాం భజే శారదా౦ వాసరా పీఠ వాసాం!! :: ఇమం స్తవం పఠేద్వస్తు త్రికాలం భక్తి సంయుతః! :: శారదా సౌమ్య మాప్నోతి గృహేస్థిత్వాజ్ఞ సంభవం!! ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత వాల్మీకి కృత శ్రీ వాసర సరస్వతీ స్తోత్రం సంపూర్ణం ==ఇవికూడా చూడండి== * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[సరస్వతి]] * [[లక్ష్మి]] * [[పార్వతి]] * [[హిందూధర్మం]] ==వనరులు== * [http://basaratemple.org/ భక్తులచే నిర్వహింపబడుతున్న వెబ్ సైటు http://basaratemple.org ] * [https://web.archive.org/web/20140213005643/http://www.basaratemple.com/ బాసర గురించి సమగ్రసమాచారం కొరకు వెబ్ సైటు http://basaratemple.com] * శ్రీ సరస్వతీ వైభవం - సంకలన కర్త: సరస్వతీ ఉపాసకులు కొడగండ్ల వేంకటేశ్వర శర్మ. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Gnana Saraswati Temple, Basar}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=18.8779859&lon=77.9566938&z=18&l=19&m=a&v=2 Wikimapia] * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html Hyderabad to Basara map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725164657/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic229.html |date=2014-07-25 }} * [http://basaraTemple.org BasaraTemple.org] {{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}} {{ఆదిలాబాదు జిల్లా విషయాలు}} [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గోదావరి ఒడ్డున వెలసిన పుణ్య క్షేత్రములు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:సరస్వతి దేవాలయాలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా దేవాలయాలు]] 8h022ifgxs5kb7dpfzpstlyeptmig7x 0 168134 4920386 3389397 2026-08-05T01:32:25Z Chaduvari 97 4920386 wikitext text/x-wiki '''అయ్యంగార్లు''' తమిళం మాట్లాడే బ్రాహ్మణులు. వీరు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ, రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఆచరిస్తారు. అయ్యంగార్లలో ప్రధానంగా రెండు శాఖలున్నాయి —వడకలై, తెంకలై. వీరు ఎక్కువగా తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో నివసిస్తారు. భారత బ్రాహ్మణుల పంచద్రావిడ బ్రాహ్మణ వర్గీకరణలో వీరు ఒక శాఖగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite book |last=Aiyar |first=S. Ramanath |url=https://books.google.com/books?id=DuwUAAAAYAAJ&dq=tamil+brahmins+five+dravidian&pg=PA114 |title=A Brief Sketch of Travancore, the Model State of India: The Country, Its People and Its Progress Under the Maharajah |date=1903 |publisher=Modern Star Press |pages=114 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Babu |first1=D. Shyam |url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168 |title=Caste in Life: Experiencing Inequalities |last2=Khare |first2=Ravindra S. |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-5439-9 |pages=168 |language=en}}</ref> == పదోత్పత్తి == అయ్యంగార్ పదోత్పత్తి గురించి పలు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది ప్రోటో-ద్రావిడ పదమైన అయ్య-గారు (𑀅𑀬𑀕𑀭𑀼) నుంచి వచ్చింది. అది తరువాత అయ్యంగారుగా మారింది. ఇందులో అయ్య అనే పదం సంస్కృతంలోని ఆర్య పదానికి తమిళ సమానార్థకం. సంస్కృతంలో ఆర్య అంటే "ఉన్నతుడు", "గౌరవనీయుడు" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7}}</ref> గారు అనే పదం పాళీ భాషలోని గారవ అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. తరువాత అది గౌరవ రూపం దాల్చి "మర్యాద", "గౌరవం" అనే అర్థాలను సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite book |last1=Davids |first1=T. W. Rhys |url=https://books.google.com/books?id=u7fjDwAAQBAJ&dq=garu+esteem+pali&pg=PA250 |title=Pali-English Dictionary |last2=Stede |first2=William |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3772-0 |pages=250 |language=en}}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం అయ్యంగార్ అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా సా.శ. 1450 ప్రాంతంలో తిరుపతికి చెందిన [[కందాడై రామానుజ అయ్యంగార్]] ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite journal |last=Lester |first=Robert C. |title=The Sattada Srivaisnavas |journal=The Journal of the American Oriental Society |date=1 January 1994 |jstor=604951 |url=https://www.jstor.org/stable/604951 }}</ref> == చరిత్ర == === ఉమ్మడి మూలాలు === అయ్యంగార్ల తాత్విక సంప్రదాయం సా.శ. 900 ప్రాంతంలో జీవించిన తొలి శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు నాదమునితో ప్రారంభమైందని భావిస్తారు.<ref name="Dutta2007" /> సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన [[నమ్మాళ్వార్|నమ్మాళ్వార్‌తో]] పాటు ఇతర ఆళ్వార్లు<ref name="Overzeep35">{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref> రచించిన నాలుగు వేల దివ్యప్రబంధాలను సేకరించాడు.<ref name="Coward" /> దక్షిణ భారతానికి చెందిన ఈ ఆళ్వార్లు విష్ణుభక్తిలో భావోద్వేగపరంగానూ, తాత్వికంగానూ అసాధారణ స్థానం సంపాదించిన కవి, సాధువులు. నాదముని ఈ దివ్యప్రబంధాలకు సంగీతరూపం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Overzeep35" /> అలాగే ఆళ్వార్ల భక్తిగీతాలను దేవాలయ ఆరాధనలో ప్రవేశపెట్టాడు. దాంతో తమిళ ద్రావిడ వేదంగా భావించే దివ్యప్రబంధాలు, సంస్కృత వేదాలతో సమాన గౌరవాన్ని పొందాయి. నాదముని అనుచరులు ఈ రెండింటినీ సమానమైన శాస్త్రాధికారంతో స్వీకరించారు.<ref name="Dutta2007">{{cite journal |title=Texts, Tradition and Community Identity: The Srivaisnavas of South India |first=Ranjeeta |last=Dutta |journal=Social Scientist |volume=35 |issue=9/10 |date=September–October 2007 |pages=22–43 |jstor=27644238}} {{subscription required}}</ref> సంస్కృత గ్రంథాలను పరమతాత్విక సత్యానికి ఆధారాలుగా, తమిళ ప్రబంధాలను అదే సత్యానికి మానవ అనుభవ రూపాలుగా భావించారు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |pages=101–102}}</ref> ఈ విధంగా ఏర్పడిన శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో సంస్కృతం, తమిళం రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం లభించింది. దేవాలయ ఆరాధనలో వర్ణభేదాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దీనికి సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత రామానుజుడు శ్రీవైష్ణవ మత నాయకుల్లో అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు.<ref name="Dutta2007" /> నాదముని ప్రారంభించిన తాత్విక భావనలకు ఆయన క్రమబద్ధమైన వేదాంత రూపం ఇచ్చాడు. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని మరింత విస్తరించి, శ్రీవైష్ణవ శాస్త్రాలకు ప్రధాన వ్యాఖ్యాతగా నిలిచాడు.<ref name="Coward">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UVsXcS3xPFsC|title= The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought |first=Harold G. |last=Coward |author-link=Harold Coward |pages=139–141 |publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-7335-1 |year=2008}}</ref>{{efn|The traditional biographies of Ramanuja place his life in the period of 1017–1137 CE,<ref name="Carman 1994 80">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=80}}</ref>}} తమిళ, సంస్కృత మూలాలను సమన్వయం చేసే తన విధానంలో ఆయన ప్రత్యేకత చూపించినప్పటికీ, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు అప్పటికీ పరస్పరం సమాంతరంగానే కొనసాగాయని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref><ref name="Dutta2007" /> నాదముని, రామానుజుడు ఇద్దరూ బ్రాహ్మణులు కాగా, నమ్మాళ్వార్ వెల్లాల సమాజానికి చెందినవాడు. ఈ ముగ్గురూ తమిళులే.{{efn|Nathamuni is thought to have been born at [[Viranarayana]],<ref>{{cite book |title=A History of Indian Philosophy |volume=3 |year=1991 |first=S. N. |last=Dasgupta |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0414-2 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=jI2PUAa8B8oC}}</ref> Ramanuja was born at [[Sriperumbudur]],<ref name="Carman 1994 80"/> and Nammalvar at [[Alwarthirunagiri|Alvartirunakam]].<ref>{{cite book |title=Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact |first=Neeti M. |last=Sadarangani |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-436-6 |url=https://books.google.com/books?id=WVQrKJbJ2JIC |page=28}}</ref>}} అయితే రామానుజుడు తన ప్రధాన తాత్విక రచనలను సంస్కృతంలో రచించాడు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=147}}</ref> == శాఖల విభజన == [[File:Vadagalai Tiruman.JPG|thumb|Vadakalai [[Urdhva Pundra]]]] [[File:Thengalai thiruman.jpg|thumb|Tenkalai [[Urdhva Pundra]]]] వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలు ఏర్పడడానికి ముందు రామానుజుడు సాంప్రదాయిక '''భక్తి మార్గాన్ని''' సమర్థించాడు. ఆ మార్గం ప్రకారం భక్తులు సంస్కృత శాస్త్రాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాలి; అలాగే కర్మకాండలకు, నియమబద్ధమైన ఆచరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వల్ల స్త్రీలు, శూద్ర వర్ణానికి చెందినవారు వెనుకబడ్డారు. ఎందుకంటే వారికి సంస్కృత వేదాలను అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉండేది కాదు. తరువాత రామానుజుడు తన దృక్పథాన్ని మార్చుకున్నాడు. మరింత సమగ్రత కలిగిన సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించి, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే భక్తిమార్గాన్ని ప్రోత్సహించాడు. ఆయన ఉపయోగించిన రూపకాల ప్రకారం, ఆచారాలు పాటిస్తూ చేసే భక్తి మోక్షాన్ని "సంపాదించే" మార్గమైతే, భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల కూడా మోక్షం లభిస్తుంది. అయితే ఆయన రచనల్లో కనిపించే కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన భిన్న వ్యాఖ్యానాల కారణంగా, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దంలో అయ్యంగార్ సమాజం రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు శాఖలూ రామానుజుని రచనలను సమాన భక్తితో గౌరవించినప్పటికీ, వాటిని వ్యాఖ్యానించడంలో క్రమంగా తేడాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Charip244" /><ref name="Carmanp95" /> === వడకలై – తెంకలై === '''వడకలై''' అంటే "ఉత్తర సంప్రదాయం", '''తెంకలై''' అంటే "దక్షిణ సంప్రదాయం" అని అర్థం. ఈ పేర్లు భౌగోళిక విభజనను సూచించవు; ఆయా శాఖలు ఇచ్చిన భాషా-సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. వడకలై సంప్రదాయం సంస్కృత వేదాంతానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తే, తెంకలై సంప్రదాయం తమిళ '''దివ్యప్రబంధాలకు''' అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.<ref name="Charip244">{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=244}}</ref>{{efn|S. Dasgupta is quoted by Thomas Manninezhath: "Though the leaders themselves were actuated by a spirit of sympathy with one another, yet their followers made much of these little differences in their views and constantly quarrelled with one another, and it is a well-known fact that these sectarian quarrels exist even now".<ref name="Manninezhath35">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=35 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref>}} అయితే కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషాపరమైన భేదాన్ని అతిశయోక్తిగా చెప్పడం జరుగుతోంది. వడకలై శాఖ [[వేదాంతదేశికులు|వేదాంత దేశికుడిని]] ప్రధాన ఆచార్యునిగా భావిస్తుంది. తెంకలై శాఖ మాత్రం మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శాఖలూ నమ్మాళ్వార్, రామానుజుడులను సమానంగా గౌరవిస్తాయి. తరువాతి కాలంలోని ప్రముఖ ఆచార్యులు తమిళ, సంస్కృత సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రాముఖ్యాన్నీ అంగీకరించారు. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషా భేదం వెనుక లోతైన సామాజిక, తాత్విక విభేదాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా తమిళం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాగా, సంస్కృతం ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గాల భాషగా పరిగణించబడేది.<ref>{{cite book |title=Linguistic Culture and Language Policy |first=Harold F. |last=Schiffman |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-18406-9 |pages=183–184 |url=https://books.google.com/books?id=rS--gYWbbIIC}}</ref> === మోక్షం, దైవానుగ్రహం === వేదాంతం ప్రకారం మానవ జీవితపు పరమలక్ష్యం మోక్షం. అంటే పునర్జన్మల చక్రం నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించడం.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |pages=143–144}}</ref> వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య సాధారణంగా అష్టాదశ భేదాలు (పద్దెనిమిది తేడాలు) ఉన్నట్లు చెబుతారు.<ref name="Manninezhath35" /> అయితే వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్నచిన్న ఆచారపరమైన తేడాలే.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=240}}</ref>{{efn|The eighteen sectarian differences are detailed in ''History of Sri Vaishnavism in the Tamil country'' (N. Jagadeesan, Koodal Publishers, 1977)}} ప్రధానమైన తేడా దైవానుగ్రహం గురించి వారి అభిప్రాయంలో కనిపిస్తుంది. * తెంకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తి ఒక్కటే చాలును. భగవంతుడే తన కృపతో భక్తుణ్ని మోక్షానికి చేర్చుతాడు. దీనిని తన పిల్లలని నోటితో మోసుకెళ్లే పిల్లితో పోలుస్తారు. * వడకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తుడు తన ప్రయత్నంతో భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందాలి. తల్లి కోతిని గట్టిగా పట్టుకుని వేలాడే కోతి పిల్లలా భక్తుడు కూడా భగవంతుని ఆశ్రయించాలి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ప్రపత్తి (భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి) అనే భావనకు ఇచ్చిన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలుగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని వరుసగా మార్జాల న్యాయం, మర్కట న్యాయం అని కూడా అంటారు. దీనివల్ల వడకలై, తెంకలై శాఖలను కొన్నిసార్లు "కోతి శాస్త్రం", "పిల్లి శాస్త్రం" అని కూడా అంటారు. === ఇతర సిద్ధాంత భేదాలు === వడకలై శాఖ లాగా కాకుండా, తెంకలై శాఖ వర్ణవ్యవస్థను అంగీకరించదు.<ref name="VijayNagar">{{cite web|url=http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|publisher=tamilnadu.ind.in|title=Tamil Nadu, Religious Condition under Vijaya Nagar Empire|access-date=8 January 2017|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234729/http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|url-status=dead}}</ref> దిగువ కులాలకు చెందిన వారినీ తమ దేవాలయాల్లోకి స్వాగతించింది. ఈ శాఖను పిళ్ళై లోకాచార్యుడు స్థాపించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{cite book|author=Vraj Kumar Pandey|title=Encyclopaedia of Indian Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=cDXsAAAAIAAJ|volume=1|year=2007|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-261-3112-9|page=86}}</ref> ఆచారవ్యవహారాల్లో కూడా కొన్ని తేడాలు కనిపిస్తాయి. వడకలై అయ్యంగార్ల అభిప్రాయం ప్రకారం భగవంతునికి అనేకసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తెంకలై అయ్యంగార్లు మాత్రం ఒక్కసారి నమస్కరిస్తే సరిపోతుందని నమ్ముతారు. అందువల్ల వడకలై అయ్యంగార్లు నాలుగుసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయడం, తెంకలై అయ్యంగార్లు ఒక్కసారే నమస్కరించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Social History">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ&q=prostration |title=Pg.128 Studies in social history: modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, St. Paul's Press Training School – 1964 |date=20 March 2007|last1=Bhatnagar |first1=O. P. }}</ref> == శాఖల మధ్య పోటీ == వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య పోటీ కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రరూపం దాల్చింది. కొన్నిసార్లు అది పరస్పర విరోధానికి దారితీసింది.<ref>{{cite book |title=Caste, Class & Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village |first=André |last=Béteille |author-link=André Béteille |publisher=University of California Press |year=1965 |isbn=978-0-520-02053-5 |url=https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete |url-access=registration |pages=[https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete/page/75 75], 96}}</ref> పదెనిమిదో శతాబ్దంలో ఈ వివాదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=26 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref> కొన్ని దేవాలయాల నిర్వహణ హక్కుల విషయంలో న్యాయస్థానాలను కూడా ఆశ్రయించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |title=Caste and Race in India |first=Govind Sadashiv |last=Ghurye |author-link=G. S. Ghurye |edition=5th |publisher=Popular Prakashan |year=1969 |orig-year=1932 |isbn=978-81-7154-205-5 |url=https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur/page/209 209]}}</ref> == ఇతర సమాజాలతో సంబంధాలు == [[File:Gandhi Rajagopalachari.jpg|[[Chakravarti Rajagopalachari]] ''(right)'' has been the most prominent Iyengar in Indian politics|thumb|right|150px]] [[File:Iyengar Vedic students 1909.JPG|thumb|Iyengar children, [[Thanjavur]], 1909.]] భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుతం తమిళనాడు సహా కొన్ని ప్రాంతాలు) బ్రాహ్మణులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యారంగాల్లో గణనీయమైన స్థానం సంపాదించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |title=''Superiority in Numbers'' from ''Tehelka.com'', April 22, 2006 |publisher=Tehelka.com |date=22 April 2006|url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012}}</ref> స్వాతంత్ర్యం తరువాత తమిళనాడులో బ్రాహ్మణులపై అసంతృప్తి పెరిగింది. వారిపై వివక్ష ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. ఈ పరిస్థితులు ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. దాంతో బ్రాహ్మణుల సామాజిక, రాజకీయ ప్రభావం క్రమంగా తగ్గింది. అదే సమయంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాల ఆర్థిక, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా ఉద్యమాలకు దారితీసింది. ఫలితంగా 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. తరువాత అది ద్రావిడర్ కళగంగా పరిణామం చెందింది. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో జస్టిస్ పార్టీ తీవ్ర బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారం చేపట్టింది. కాలక్రమేణా ప్రభుత్వ సేవలు, విద్యా సంస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో బ్రాహ్మణుల స్థానంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాలు ముందుకు వచ్చాయి. దీనితో అంతకుముందు బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{cite news|last=Warrier |first=Shobha |title=Education is the means of social mobility |date=30 May 2006 |url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |work=Rediff News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |archive-date=4 May 2008 |url-status=dead}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు బ్రాహ్మణులు సంస్కృతానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతలను తక్కువగా చూశారని ఆరోపించారు. అయితే ద్రావిడ భాషా పరిశోధకుడు కమిల్ జ్వెలెబిల్ ఈ ఆరోపణను చారిత్రక ఆధారాల దృష్ట్యా సమర్థించలేమని పేర్కొన్నాడు. మధ్యయుగ, అనంతర మధ్యయుగ కాలాల్లో తమిళ సంస్కృతి క్షీణించడానికి బ్రాహ్మణులను బలిపశువులుగా చూపించారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=https://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC| last=Zvelebil| first=Kamil V. |year=1992| publisher=BRILL| isbn=90-04-09365-6 | author-link=Kamil Zvelebil |pages=212–213, 216}}</ref> == ఉపశాఖలు == === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు తమిళ మూలాలు కలిగిన హిందూ బ్రాహ్మణుల ఉపశాఖ. వీరు రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరిలో ఎక్కువమంది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. === మండ్యం అయ్యంగార్లు === మండ్యం అయ్యంగార్లు కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మేలుకోటె పరిసరాల్లో స్థిరపడిన అయ్యంగార్ల ఉపశాఖ.<ref name="bangalorefirst">{{cite web|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=15413|publisher=bangalorefirst.in|title=Bangalore First » Blog Archive » Pages from History : Why Mandyam Iyengars do not observe Deepavali ?|access-date=8 January 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|author=Anthropological Survey of India|date=1971|volume=20|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|issn=0536-6704|url=https://books.google.com/books?id=zW0LAAAAIAAJ}}</ref> వీరు మండ్యం తమిళం అనే ప్రత్యేక తమిళ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.<ref name="books.google.com"/> వీరు రామానుజుడు, మణవాళ మాముని సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref name="google">{{cite book|title=Man in India|author=Roy, S.C.|date=1937|issue=v. 17–18|publisher=A. K. Bose|issn=0025-1569|url=https://books.google.com/books?id=IkseAQAAMAAJ}}</ref> ఈ ఉపశాఖకు ఒక ప్రత్యేక ఆచారం ఉంది. 1773లో దీపావళి రోజున టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్టణంలో తమ సమాజానికి చెందిన సుమారు 1,500 మంది స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలను హతమార్చాడనే విశ్వాసం కారణంగా, మండ్యం అయ్యంగార్లు దీపావళి పండుగను జరుపుకోరు.<ref name = "Times of India | India Times">{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/mandyam-community-still-feels-tipus-sword/articleshow/71861480.cms|title = Mandyam community still feels Tipu's sword| website=[[The Times of India]] |access-date = 2 November 2019}}</ref> === చెల్లూరు (సెల్వనల్లూరు) అయ్యంగార్లు === చెల్లూరు అయ్యంగార్లు తెంకలై అయ్యంగార్లలోని ఒక ఉపశాఖ. వీరు గోదావరి నది తీరంలోని '''సెల్వనల్లూరు''' గ్రామం నుంచి వలసవచ్చి, సా.శ. 9వ శతాబ్దంలోనే మధురై పరిసరాల్లో స్థిరపడ్డారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లూరు అయ్యంగార్లు కూడా రామానుజుడు, మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తారు. == వివాహ సంప్రదాయాలు == [[File:Iyengar Yagnjopaveetham (Poonal) (Sacred Thread) ceremony.jpg|thumb|The rite of passage ceremony of an Iyengar boy ([[Upanayanam]])]] [[File:Sri Balmukundacharyaji Maharaj.jpg|thumb|Sri Balmukundacharya in typical Iyengar attire]] తమిళ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు ఇతర అనేక సమాజాల వివాహాలతో పోలిస్తే, సాంప్రదాయిక హిందూ మతాచారాలను మరింత కట్టుదిట్టంగా అనుసరిస్తాయి. ఈ వివాహాల్లో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, సంకేతాత్మక కర్మలు, నిర్ణీత సమయాల్లో నిర్వహించే ఆచారాలు, అలాగే వధువును వరుడి కుటుంబంలో మతపరంగా, సామాజికంగా సభ్యురాలిగా స్వాగతించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఈ కర్మలన్నీ దైవానుగ్రహంతో పాటు పూర్వీకుల ఆశీస్సులు లభించాలనే ఉద్దేశంతో విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అయ్యంగార్ వివాహంలో ఈ క్రింది కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.<ref name="iyengar_marriage_3">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Rituals – Part Four |date=16 April 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |archive-url=https://archive.today/20020428141931/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |url-status=dead |archive-date=28 April 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref><ref name="iyengar_marriage_2">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Part 1 |date=11 March 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020522123301/http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |url-status=dead |archive-date=22 May 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref> ;వేత్తలైపాక్కు :వధూవరుల కుటుంబాలు పరస్పరం బహుమతులు మార్చుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా రెండు కుటుంబాల మధ్య బంధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ;పందల్‌కాల్ :వివాహ మండపాన్ని, వివాహం జరిగే ప్రదేశాన్ని శుభప్రదంగా భావిస్తూ ఆశీర్వదించే కార్యక్రమం. ;జనవాసం వరుడి ఊరేగింపు. వరుడిని ఘనంగా స్వాగతించి వివాహ మండపానికి ఆహ్వానిస్తారు. ;నిశ్చయతార్థం :వివాహం జరగబోతున్నట్లు రెండు కుటుంబాలు అధికారికంగా ప్రకటించి, పరస్పర సమ్మతి తెలుపుతాయి. ;జాతక నామకరణం :వివాహానంతరం వధువుకు కొత్త కుటుంబ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పేరు పెట్టే ఆచారం. ;నంది లేదా వ్రతం :వధూవరులకు మంగళస్నానం లేదా పవిత్ర అభిషేకం నిర్వహించి, వివాహ కర్మలకు వారిని సిద్ధం చేస్తారు. ;కాశీయాత్ర ఇది అయ్యంగార్ వివాహాల్లో ప్రసిద్ధమైన సంకేతాత్మక కార్యక్రమం. వరుడు కాశీకి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరుతున్నట్లు నటిస్తాడు. అప్పుడు వధువు తండ్రి అతన్ని తిరిగి పిలిచి, గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించి తన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరతాడు. అనంతరం వరుడు వివాహానికి అంగీకరిస్తాడు. ;ఊయల :వధూవరులు పూలమాలలు మార్చుకుని అందంగా అలంకరించిన ఊయలపై కూర్చుంటారు. ఆ సమయంలో మహిళలు సంప్రదాయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. ;పిడ్డిశుట్టల్ వధూవరులకు దృష్టిదోషం తగలకుండా చేసే రక్షణాత్మక ఆచారం. ;కన్యాదానం :వధువు తండ్రి తన కుమార్తెను వరునికి అధికారికంగా అప్పగించే ప్రధాన వివాహ కర్మ. ;మాంగల్యధారణం :వరుడు వధువు మెడలో పవిత్రమైన '''తాళి''' (మాంగల్యం) కడతాడు. ఇది వివాహంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టంగా భావిస్తారు. ;అక్షతలు :వధూవరులపై రంగురంగుల అక్షతలు చల్లి, వారికి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. ;శేష హోమం :వివాహ హోమాగ్నిని వెలిగించి వైదిక క్రతువులు నిర్వహిస్తారు. ;సప్తపది :వధూవరులు పవిత్ర అగ్నిని సాక్షిగా ఏడు అడుగులు కలిసి వేస్తారు. హిందూ వివాహాల్లో ఇది అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలలో ఒకటి. ;నాగోలి వస్త్రం :వధువు కుటుంబ సభ్యులు తమ అల్లుడిని అధికారికంగా ఆహ్వానించి గౌరవిస్తారు. ;గృహప్రవేశం :వధువును ఆమె కొత్త ఇంటికి, అంటే భర్త ఇంటికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తారు. ;సంబంధి విందు :వివాహం అనంతరం రెండు కుటుంబాల సభ్యులకు, బంధువులకు ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. ;రిసెప్షన్ :వివాహానంతర అభినందన సభ. ఇందులో బంధుమిత్రులు నూతన దంపతులను ఆశీర్వదిస్తారు. ;నలంగు :వివాహ వేడుకల ముగింపులో వధూవరులు సరదా ఆటలు ఆడుతారు. అదే సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు, ముఖ్యంగా మహిళలు సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. ఈ కార్యక్రమం కొత్త దంపతులు పరస్పరం సాన్నిహిత్యం పెంపొందించుకోవడానికి, రెండు కుటుంబాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఏర్పడడానికి ఉద్దేశించబడింది. == ప్రముఖ అయ్యంగార్లు == * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] - స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. * [[మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ కన్నడ రచయిత. * [[ఎ.ఎ. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]] - భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[వింజమూరి వరదరాజ అయ్యంగార్]] - సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు. * [[వనజా అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[శ్యామయ్య అయ్యంగార్]] - హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ వద్ద పనిచేసిన మంత్రి * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ యోగా గురువు. * [[శ్రీనివాస రామానుజన్|శ్రీనివాస రామానుజన్ అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అయ్యర్లు]] == మూలాలు == <references /> 4mcyneizyohzmq92u0l3fct92ulbd3p 4920387 4920386 2026-08-05T01:34:26Z Chaduvari 97 /* శాఖల విభజన */ మూలాల్లో లోపాల సవరణ 4920387 wikitext text/x-wiki '''అయ్యంగార్లు''' తమిళం మాట్లాడే బ్రాహ్మణులు. వీరు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ, రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఆచరిస్తారు. అయ్యంగార్లలో ప్రధానంగా రెండు శాఖలున్నాయి —వడకలై, తెంకలై. వీరు ఎక్కువగా తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో నివసిస్తారు. భారత బ్రాహ్మణుల పంచద్రావిడ బ్రాహ్మణ వర్గీకరణలో వీరు ఒక శాఖగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite book |last=Aiyar |first=S. Ramanath |url=https://books.google.com/books?id=DuwUAAAAYAAJ&dq=tamil+brahmins+five+dravidian&pg=PA114 |title=A Brief Sketch of Travancore, the Model State of India: The Country, Its People and Its Progress Under the Maharajah |date=1903 |publisher=Modern Star Press |pages=114 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Babu |first1=D. Shyam |url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168 |title=Caste in Life: Experiencing Inequalities |last2=Khare |first2=Ravindra S. |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-5439-9 |pages=168 |language=en}}</ref> == పదోత్పత్తి == అయ్యంగార్ పదోత్పత్తి గురించి పలు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది ప్రోటో-ద్రావిడ పదమైన అయ్య-గారు (𑀅𑀬𑀕𑀭𑀼) నుంచి వచ్చింది. అది తరువాత అయ్యంగారుగా మారింది. ఇందులో అయ్య అనే పదం సంస్కృతంలోని ఆర్య పదానికి తమిళ సమానార్థకం. సంస్కృతంలో ఆర్య అంటే "ఉన్నతుడు", "గౌరవనీయుడు" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7}}</ref> గారు అనే పదం పాళీ భాషలోని గారవ అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. తరువాత అది గౌరవ రూపం దాల్చి "మర్యాద", "గౌరవం" అనే అర్థాలను సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite book |last1=Davids |first1=T. W. Rhys |url=https://books.google.com/books?id=u7fjDwAAQBAJ&dq=garu+esteem+pali&pg=PA250 |title=Pali-English Dictionary |last2=Stede |first2=William |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3772-0 |pages=250 |language=en}}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం అయ్యంగార్ అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా సా.శ. 1450 ప్రాంతంలో తిరుపతికి చెందిన [[కందాడై రామానుజ అయ్యంగార్]] ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite journal |last=Lester |first=Robert C. |title=The Sattada Srivaisnavas |journal=The Journal of the American Oriental Society |date=1 January 1994 |jstor=604951 |url=https://www.jstor.org/stable/604951 }}</ref> == చరిత్ర == === ఉమ్మడి మూలాలు === అయ్యంగార్ల తాత్విక సంప్రదాయం సా.శ. 900 ప్రాంతంలో జీవించిన తొలి శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు నాదమునితో ప్రారంభమైందని భావిస్తారు.<ref name="Dutta2007" /> సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన [[నమ్మాళ్వార్|నమ్మాళ్వార్‌తో]] పాటు ఇతర ఆళ్వార్లు<ref name="Overzeep35">{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref> రచించిన నాలుగు వేల దివ్యప్రబంధాలను సేకరించాడు.<ref name="Coward" /> దక్షిణ భారతానికి చెందిన ఈ ఆళ్వార్లు విష్ణుభక్తిలో భావోద్వేగపరంగానూ, తాత్వికంగానూ అసాధారణ స్థానం సంపాదించిన కవి, సాధువులు. నాదముని ఈ దివ్యప్రబంధాలకు సంగీతరూపం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Overzeep35" /> అలాగే ఆళ్వార్ల భక్తిగీతాలను దేవాలయ ఆరాధనలో ప్రవేశపెట్టాడు. దాంతో తమిళ ద్రావిడ వేదంగా భావించే దివ్యప్రబంధాలు, సంస్కృత వేదాలతో సమాన గౌరవాన్ని పొందాయి. నాదముని అనుచరులు ఈ రెండింటినీ సమానమైన శాస్త్రాధికారంతో స్వీకరించారు.<ref name="Dutta2007">{{cite journal |title=Texts, Tradition and Community Identity: The Srivaisnavas of South India |first=Ranjeeta |last=Dutta |journal=Social Scientist |volume=35 |issue=9/10 |date=September–October 2007 |pages=22–43 |jstor=27644238}} {{subscription required}}</ref> సంస్కృత గ్రంథాలను పరమతాత్విక సత్యానికి ఆధారాలుగా, తమిళ ప్రబంధాలను అదే సత్యానికి మానవ అనుభవ రూపాలుగా భావించారు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |pages=101–102}}</ref> ఈ విధంగా ఏర్పడిన శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో సంస్కృతం, తమిళం రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం లభించింది. దేవాలయ ఆరాధనలో వర్ణభేదాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దీనికి సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత రామానుజుడు శ్రీవైష్ణవ మత నాయకుల్లో అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు.<ref name="Dutta2007" /> నాదముని ప్రారంభించిన తాత్విక భావనలకు ఆయన క్రమబద్ధమైన వేదాంత రూపం ఇచ్చాడు. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని మరింత విస్తరించి, శ్రీవైష్ణవ శాస్త్రాలకు ప్రధాన వ్యాఖ్యాతగా నిలిచాడు.<ref name="Coward">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UVsXcS3xPFsC|title= The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought |first=Harold G. |last=Coward |author-link=Harold Coward |pages=139–141 |publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-7335-1 |year=2008}}</ref>{{efn|The traditional biographies of Ramanuja place his life in the period of 1017–1137 CE,<ref name="Carman 1994 80">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=80}}</ref>}} తమిళ, సంస్కృత మూలాలను సమన్వయం చేసే తన విధానంలో ఆయన ప్రత్యేకత చూపించినప్పటికీ, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు అప్పటికీ పరస్పరం సమాంతరంగానే కొనసాగాయని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref><ref name="Dutta2007" /> నాదముని, రామానుజుడు ఇద్దరూ బ్రాహ్మణులు కాగా, నమ్మాళ్వార్ వెల్లాల సమాజానికి చెందినవాడు. ఈ ముగ్గురూ తమిళులే.{{efn|Nathamuni is thought to have been born at [[Viranarayana]],<ref>{{cite book |title=A History of Indian Philosophy |volume=3 |year=1991 |first=S. N. |last=Dasgupta |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0414-2 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=jI2PUAa8B8oC}}</ref> Ramanuja was born at [[Sriperumbudur]],<ref name="Carman 1994 80"/> and Nammalvar at [[Alwarthirunagiri|Alvartirunakam]].<ref>{{cite book |title=Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact |first=Neeti M. |last=Sadarangani |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-436-6 |url=https://books.google.com/books?id=WVQrKJbJ2JIC |page=28}}</ref>}} అయితే రామానుజుడు తన ప్రధాన తాత్విక రచనలను సంస్కృతంలో రచించాడు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=147}}</ref> == శాఖల విభజన == [[File:Vadagalai Tiruman.JPG|thumb|Vadakalai [[Urdhva Pundra]]]] [[File:Thengalai thiruman.jpg|thumb|Tenkalai [[Urdhva Pundra]]]] వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలు ఏర్పడడానికి ముందు రామానుజుడు సాంప్రదాయిక '''భక్తి మార్గాన్ని''' సమర్థించాడు. ఆ మార్గం ప్రకారం భక్తులు సంస్కృత శాస్త్రాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాలి; అలాగే కర్మకాండలకు, నియమబద్ధమైన ఆచరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వల్ల స్త్రీలు, శూద్ర వర్ణానికి చెందినవారు వెనుకబడ్డారు. ఎందుకంటే వారికి సంస్కృత వేదాలను అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉండేది కాదు. తరువాత రామానుజుడు తన దృక్పథాన్ని మార్చుకున్నాడు. మరింత సమగ్రత కలిగిన సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించి, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే భక్తిమార్గాన్ని ప్రోత్సహించాడు. ఆయన ఉపయోగించిన రూపకాల ప్రకారం, ఆచారాలు పాటిస్తూ చేసే భక్తి మోక్షాన్ని "సంపాదించే" మార్గమైతే, భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల కూడా మోక్షం లభిస్తుంది. అయితే ఆయన రచనల్లో కనిపించే కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన భిన్న వ్యాఖ్యానాల కారణంగా, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దంలో అయ్యంగార్ సమాజం రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు శాఖలూ రామానుజుని రచనలను సమాన భక్తితో గౌరవించినప్పటికీ, వాటిని వ్యాఖ్యానించడంలో క్రమంగా తేడాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Charip244" /><ref name="Carmanp95">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=95}}</ref> === వడకలై – తెంకలై === '''వడకలై''' అంటే "ఉత్తర సంప్రదాయం", '''తెంకలై''' అంటే "దక్షిణ సంప్రదాయం" అని అర్థం. ఈ పేర్లు భౌగోళిక విభజనను సూచించవు; ఆయా శాఖలు ఇచ్చిన భాషా-సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. వడకలై సంప్రదాయం సంస్కృత వేదాంతానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తే, తెంకలై సంప్రదాయం తమిళ '''దివ్యప్రబంధాలకు''' అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.<ref name="Charip244">{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=244}}</ref>{{efn|S. Dasgupta is quoted by Thomas Manninezhath: "Though the leaders themselves were actuated by a spirit of sympathy with one another, yet their followers made much of these little differences in their views and constantly quarrelled with one another, and it is a well-known fact that these sectarian quarrels exist even now".<ref name="Manninezhath35">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=35 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref>}} అయితే కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషాపరమైన భేదాన్ని అతిశయోక్తిగా చెప్పడం జరుగుతోంది. వడకలై శాఖ [[వేదాంతదేశికులు|వేదాంత దేశికుడిని]] ప్రధాన ఆచార్యునిగా భావిస్తుంది. తెంకలై శాఖ మాత్రం మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శాఖలూ నమ్మాళ్వార్, రామానుజుడులను సమానంగా గౌరవిస్తాయి. తరువాతి కాలంలోని ప్రముఖ ఆచార్యులు తమిళ, సంస్కృత సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రాముఖ్యాన్నీ అంగీకరించారు. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషా భేదం వెనుక లోతైన సామాజిక, తాత్విక విభేదాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా తమిళం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాగా, సంస్కృతం ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గాల భాషగా పరిగణించబడేది.<ref>{{cite book |title=Linguistic Culture and Language Policy |first=Harold F. |last=Schiffman |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-18406-9 |pages=183–184 |url=https://books.google.com/books?id=rS--gYWbbIIC}}</ref> === మోక్షం, దైవానుగ్రహం === వేదాంతం ప్రకారం మానవ జీవితపు పరమలక్ష్యం మోక్షం. అంటే పునర్జన్మల చక్రం నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించడం.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |pages=143–144}}</ref> వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య సాధారణంగా అష్టాదశ భేదాలు (పద్దెనిమిది తేడాలు) ఉన్నట్లు చెబుతారు.<ref name="Manninezhath35" /> అయితే వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్నచిన్న ఆచారపరమైన తేడాలే.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=240}}</ref>{{efn|The eighteen sectarian differences are detailed in ''History of Sri Vaishnavism in the Tamil country'' (N. Jagadeesan, Koodal Publishers, 1977)}} ప్రధానమైన తేడా దైవానుగ్రహం గురించి వారి అభిప్రాయంలో కనిపిస్తుంది. * తెంకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తి ఒక్కటే చాలును. భగవంతుడే తన కృపతో భక్తుణ్ని మోక్షానికి చేర్చుతాడు. దీనిని తన పిల్లలని నోటితో మోసుకెళ్లే పిల్లితో పోలుస్తారు. * వడకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తుడు తన ప్రయత్నంతో భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందాలి. తల్లి కోతిని గట్టిగా పట్టుకుని వేలాడే కోతి పిల్లలా భక్తుడు కూడా భగవంతుని ఆశ్రయించాలి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ప్రపత్తి (భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి) అనే భావనకు ఇచ్చిన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలుగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని వరుసగా మార్జాల న్యాయం, మర్కట న్యాయం అని కూడా అంటారు. దీనివల్ల వడకలై, తెంకలై శాఖలను కొన్నిసార్లు "కోతి శాస్త్రం", "పిల్లి శాస్త్రం" అని కూడా అంటారు. === ఇతర సిద్ధాంత భేదాలు === వడకలై శాఖ లాగా కాకుండా, తెంకలై శాఖ వర్ణవ్యవస్థను అంగీకరించదు.<ref name="VijayNagar">{{cite web|url=http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|publisher=tamilnadu.ind.in|title=Tamil Nadu, Religious Condition under Vijaya Nagar Empire|access-date=8 January 2017|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234729/http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|url-status=dead}}</ref> దిగువ కులాలకు చెందిన వారినీ తమ దేవాలయాల్లోకి స్వాగతించింది. ఈ శాఖను పిళ్ళై లోకాచార్యుడు స్థాపించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{cite book|author=Vraj Kumar Pandey|title=Encyclopaedia of Indian Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=cDXsAAAAIAAJ|volume=1|year=2007|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-261-3112-9|page=86}}</ref> ఆచారవ్యవహారాల్లో కూడా కొన్ని తేడాలు కనిపిస్తాయి. వడకలై అయ్యంగార్ల అభిప్రాయం ప్రకారం భగవంతునికి అనేకసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తెంకలై అయ్యంగార్లు మాత్రం ఒక్కసారి నమస్కరిస్తే సరిపోతుందని నమ్ముతారు. అందువల్ల వడకలై అయ్యంగార్లు నాలుగుసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయడం, తెంకలై అయ్యంగార్లు ఒక్కసారే నమస్కరించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Social History">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ&q=prostration |title=Pg.128 Studies in social history: modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, St. Paul's Press Training School – 1964 |date=20 March 2007|last1=Bhatnagar |first1=O. P. }}</ref> == శాఖల మధ్య పోటీ == వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య పోటీ కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రరూపం దాల్చింది. కొన్నిసార్లు అది పరస్పర విరోధానికి దారితీసింది.<ref>{{cite book |title=Caste, Class & Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village |first=André |last=Béteille |author-link=André Béteille |publisher=University of California Press |year=1965 |isbn=978-0-520-02053-5 |url=https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete |url-access=registration |pages=[https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete/page/75 75], 96}}</ref> పదెనిమిదో శతాబ్దంలో ఈ వివాదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=26 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref> కొన్ని దేవాలయాల నిర్వహణ హక్కుల విషయంలో న్యాయస్థానాలను కూడా ఆశ్రయించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |title=Caste and Race in India |first=Govind Sadashiv |last=Ghurye |author-link=G. S. Ghurye |edition=5th |publisher=Popular Prakashan |year=1969 |orig-year=1932 |isbn=978-81-7154-205-5 |url=https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur/page/209 209]}}</ref> == ఇతర సమాజాలతో సంబంధాలు == [[File:Gandhi Rajagopalachari.jpg|[[Chakravarti Rajagopalachari]] ''(right)'' has been the most prominent Iyengar in Indian politics|thumb|right|150px]] [[File:Iyengar Vedic students 1909.JPG|thumb|Iyengar children, [[Thanjavur]], 1909.]] భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుతం తమిళనాడు సహా కొన్ని ప్రాంతాలు) బ్రాహ్మణులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యారంగాల్లో గణనీయమైన స్థానం సంపాదించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |title=''Superiority in Numbers'' from ''Tehelka.com'', April 22, 2006 |publisher=Tehelka.com |date=22 April 2006|url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012}}</ref> స్వాతంత్ర్యం తరువాత తమిళనాడులో బ్రాహ్మణులపై అసంతృప్తి పెరిగింది. వారిపై వివక్ష ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. ఈ పరిస్థితులు ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. దాంతో బ్రాహ్మణుల సామాజిక, రాజకీయ ప్రభావం క్రమంగా తగ్గింది. అదే సమయంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాల ఆర్థిక, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా ఉద్యమాలకు దారితీసింది. ఫలితంగా 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. తరువాత అది ద్రావిడర్ కళగంగా పరిణామం చెందింది. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో జస్టిస్ పార్టీ తీవ్ర బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారం చేపట్టింది. కాలక్రమేణా ప్రభుత్వ సేవలు, విద్యా సంస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో బ్రాహ్మణుల స్థానంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాలు ముందుకు వచ్చాయి. దీనితో అంతకుముందు బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{cite news|last=Warrier |first=Shobha |title=Education is the means of social mobility |date=30 May 2006 |url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |work=Rediff News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |archive-date=4 May 2008 |url-status=dead}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు బ్రాహ్మణులు సంస్కృతానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతలను తక్కువగా చూశారని ఆరోపించారు. అయితే ద్రావిడ భాషా పరిశోధకుడు కమిల్ జ్వెలెబిల్ ఈ ఆరోపణను చారిత్రక ఆధారాల దృష్ట్యా సమర్థించలేమని పేర్కొన్నాడు. మధ్యయుగ, అనంతర మధ్యయుగ కాలాల్లో తమిళ సంస్కృతి క్షీణించడానికి బ్రాహ్మణులను బలిపశువులుగా చూపించారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=https://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC| last=Zvelebil| first=Kamil V. |year=1992| publisher=BRILL| isbn=90-04-09365-6 | author-link=Kamil Zvelebil |pages=212–213, 216}}</ref> == ఉపశాఖలు == === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు తమిళ మూలాలు కలిగిన హిందూ బ్రాహ్మణుల ఉపశాఖ. వీరు రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరిలో ఎక్కువమంది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. === మండ్యం అయ్యంగార్లు === మండ్యం అయ్యంగార్లు కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మేలుకోటె పరిసరాల్లో స్థిరపడిన అయ్యంగార్ల ఉపశాఖ.<ref name="bangalorefirst">{{cite web|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=15413|publisher=bangalorefirst.in|title=Bangalore First » Blog Archive » Pages from History : Why Mandyam Iyengars do not observe Deepavali ?|access-date=8 January 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|author=Anthropological Survey of India|date=1971|volume=20|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|issn=0536-6704|url=https://books.google.com/books?id=zW0LAAAAIAAJ}}</ref> వీరు మండ్యం తమిళం అనే ప్రత్యేక తమిళ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.<ref name="books.google.com"/> వీరు రామానుజుడు, మణవాళ మాముని సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref name="google">{{cite book|title=Man in India|author=Roy, S.C.|date=1937|issue=v. 17–18|publisher=A. K. Bose|issn=0025-1569|url=https://books.google.com/books?id=IkseAQAAMAAJ}}</ref> ఈ ఉపశాఖకు ఒక ప్రత్యేక ఆచారం ఉంది. 1773లో దీపావళి రోజున టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్టణంలో తమ సమాజానికి చెందిన సుమారు 1,500 మంది స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలను హతమార్చాడనే విశ్వాసం కారణంగా, మండ్యం అయ్యంగార్లు దీపావళి పండుగను జరుపుకోరు.<ref name = "Times of India | India Times">{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/mandyam-community-still-feels-tipus-sword/articleshow/71861480.cms|title = Mandyam community still feels Tipu's sword| website=[[The Times of India]] |access-date = 2 November 2019}}</ref> === చెల్లూరు (సెల్వనల్లూరు) అయ్యంగార్లు === చెల్లూరు అయ్యంగార్లు తెంకలై అయ్యంగార్లలోని ఒక ఉపశాఖ. వీరు గోదావరి నది తీరంలోని '''సెల్వనల్లూరు''' గ్రామం నుంచి వలసవచ్చి, సా.శ. 9వ శతాబ్దంలోనే మధురై పరిసరాల్లో స్థిరపడ్డారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లూరు అయ్యంగార్లు కూడా రామానుజుడు, మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తారు. == వివాహ సంప్రదాయాలు == [[File:Iyengar Yagnjopaveetham (Poonal) (Sacred Thread) ceremony.jpg|thumb|The rite of passage ceremony of an Iyengar boy ([[Upanayanam]])]] [[File:Sri Balmukundacharyaji Maharaj.jpg|thumb|Sri Balmukundacharya in typical Iyengar attire]] తమిళ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు ఇతర అనేక సమాజాల వివాహాలతో పోలిస్తే, సాంప్రదాయిక హిందూ మతాచారాలను మరింత కట్టుదిట్టంగా అనుసరిస్తాయి. ఈ వివాహాల్లో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, సంకేతాత్మక కర్మలు, నిర్ణీత సమయాల్లో నిర్వహించే ఆచారాలు, అలాగే వధువును వరుడి కుటుంబంలో మతపరంగా, సామాజికంగా సభ్యురాలిగా స్వాగతించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఈ కర్మలన్నీ దైవానుగ్రహంతో పాటు పూర్వీకుల ఆశీస్సులు లభించాలనే ఉద్దేశంతో విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అయ్యంగార్ వివాహంలో ఈ క్రింది కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.<ref name="iyengar_marriage_3">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Rituals – Part Four |date=16 April 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |archive-url=https://archive.today/20020428141931/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |url-status=dead |archive-date=28 April 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref><ref name="iyengar_marriage_2">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Part 1 |date=11 March 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020522123301/http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |url-status=dead |archive-date=22 May 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref> ;వేత్తలైపాక్కు :వధూవరుల కుటుంబాలు పరస్పరం బహుమతులు మార్చుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా రెండు కుటుంబాల మధ్య బంధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ;పందల్‌కాల్ :వివాహ మండపాన్ని, వివాహం జరిగే ప్రదేశాన్ని శుభప్రదంగా భావిస్తూ ఆశీర్వదించే కార్యక్రమం. ;జనవాసం వరుడి ఊరేగింపు. వరుడిని ఘనంగా స్వాగతించి వివాహ మండపానికి ఆహ్వానిస్తారు. ;నిశ్చయతార్థం :వివాహం జరగబోతున్నట్లు రెండు కుటుంబాలు అధికారికంగా ప్రకటించి, పరస్పర సమ్మతి తెలుపుతాయి. ;జాతక నామకరణం :వివాహానంతరం వధువుకు కొత్త కుటుంబ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పేరు పెట్టే ఆచారం. ;నంది లేదా వ్రతం :వధూవరులకు మంగళస్నానం లేదా పవిత్ర అభిషేకం నిర్వహించి, వివాహ కర్మలకు వారిని సిద్ధం చేస్తారు. ;కాశీయాత్ర ఇది అయ్యంగార్ వివాహాల్లో ప్రసిద్ధమైన సంకేతాత్మక కార్యక్రమం. వరుడు కాశీకి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరుతున్నట్లు నటిస్తాడు. అప్పుడు వధువు తండ్రి అతన్ని తిరిగి పిలిచి, గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించి తన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరతాడు. అనంతరం వరుడు వివాహానికి అంగీకరిస్తాడు. ;ఊయల :వధూవరులు పూలమాలలు మార్చుకుని అందంగా అలంకరించిన ఊయలపై కూర్చుంటారు. ఆ సమయంలో మహిళలు సంప్రదాయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. ;పిడ్డిశుట్టల్ వధూవరులకు దృష్టిదోషం తగలకుండా చేసే రక్షణాత్మక ఆచారం. ;కన్యాదానం :వధువు తండ్రి తన కుమార్తెను వరునికి అధికారికంగా అప్పగించే ప్రధాన వివాహ కర్మ. ;మాంగల్యధారణం :వరుడు వధువు మెడలో పవిత్రమైన '''తాళి''' (మాంగల్యం) కడతాడు. ఇది వివాహంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టంగా భావిస్తారు. ;అక్షతలు :వధూవరులపై రంగురంగుల అక్షతలు చల్లి, వారికి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. ;శేష హోమం :వివాహ హోమాగ్నిని వెలిగించి వైదిక క్రతువులు నిర్వహిస్తారు. ;సప్తపది :వధూవరులు పవిత్ర అగ్నిని సాక్షిగా ఏడు అడుగులు కలిసి వేస్తారు. హిందూ వివాహాల్లో ఇది అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలలో ఒకటి. ;నాగోలి వస్త్రం :వధువు కుటుంబ సభ్యులు తమ అల్లుడిని అధికారికంగా ఆహ్వానించి గౌరవిస్తారు. ;గృహప్రవేశం :వధువును ఆమె కొత్త ఇంటికి, అంటే భర్త ఇంటికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తారు. ;సంబంధి విందు :వివాహం అనంతరం రెండు కుటుంబాల సభ్యులకు, బంధువులకు ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. ;రిసెప్షన్ :వివాహానంతర అభినందన సభ. ఇందులో బంధుమిత్రులు నూతన దంపతులను ఆశీర్వదిస్తారు. ;నలంగు :వివాహ వేడుకల ముగింపులో వధూవరులు సరదా ఆటలు ఆడుతారు. అదే సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు, ముఖ్యంగా మహిళలు సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. ఈ కార్యక్రమం కొత్త దంపతులు పరస్పరం సాన్నిహిత్యం పెంపొందించుకోవడానికి, రెండు కుటుంబాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఏర్పడడానికి ఉద్దేశించబడింది. == ప్రముఖ అయ్యంగార్లు == * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] - స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. * [[మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ కన్నడ రచయిత. * [[ఎ.ఎ. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]] - భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[వింజమూరి వరదరాజ అయ్యంగార్]] - సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు. * [[వనజా అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[శ్యామయ్య అయ్యంగార్]] - హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ వద్ద పనిచేసిన మంత్రి * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ యోగా గురువు. * [[శ్రీనివాస రామానుజన్|శ్రీనివాస రామానుజన్ అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అయ్యర్లు]] == మూలాలు == <references /> s0521tessh318pu8db18hfmoxmyktds 4920390 4920387 2026-08-05T01:36:06Z Chaduvari 97 +గమనికలు 4920390 wikitext text/x-wiki '''అయ్యంగార్లు''' తమిళం మాట్లాడే బ్రాహ్మణులు. వీరు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ, రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఆచరిస్తారు. అయ్యంగార్లలో ప్రధానంగా వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలున్నాయి. వీరు ఎక్కువగా తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో నివసిస్తారు. భారత బ్రాహ్మణుల పంచద్రావిడ బ్రాహ్మణ వర్గీకరణలో వీరు ఒక శాఖగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite book |last=Aiyar |first=S. Ramanath |url=https://books.google.com/books?id=DuwUAAAAYAAJ&dq=tamil+brahmins+five+dravidian&pg=PA114 |title=A Brief Sketch of Travancore, the Model State of India: The Country, Its People and Its Progress Under the Maharajah |date=1903 |publisher=Modern Star Press |pages=114 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Babu |first1=D. Shyam |url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168 |title=Caste in Life: Experiencing Inequalities |last2=Khare |first2=Ravindra S. |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-5439-9 |pages=168 |language=en}}</ref> == పదోత్పత్తి == అయ్యంగార్ పదోత్పత్తి గురించి పలు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది ప్రోటో-ద్రావిడ పదమైన అయ్య-గారు (𑀅𑀬𑀕𑀭𑀼) నుంచి వచ్చింది. అది తరువాత అయ్యంగారుగా మారింది. ఇందులో అయ్య అనే పదం సంస్కృతంలోని ఆర్య పదానికి తమిళ సమానార్థకం. సంస్కృతంలో ఆర్య అంటే "ఉన్నతుడు", "గౌరవనీయుడు" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7}}</ref> గారు అనే పదం పాళీ భాషలోని గారవ అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. తరువాత అది గౌరవ రూపం దాల్చి "మర్యాద", "గౌరవం" అనే అర్థాలను సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite book |last1=Davids |first1=T. W. Rhys |url=https://books.google.com/books?id=u7fjDwAAQBAJ&dq=garu+esteem+pali&pg=PA250 |title=Pali-English Dictionary |last2=Stede |first2=William |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3772-0 |pages=250 |language=en}}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం అయ్యంగార్ అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా సా.శ. 1450 ప్రాంతంలో తిరుపతికి చెందిన [[కందాడై రామానుజ అయ్యంగార్]] ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite journal |last=Lester |first=Robert C. |title=The Sattada Srivaisnavas |journal=The Journal of the American Oriental Society |date=1 January 1994 |jstor=604951 |url=https://www.jstor.org/stable/604951 }}</ref> == చరిత్ర == === ఉమ్మడి మూలాలు === అయ్యంగార్ల తాత్విక సంప్రదాయం సా.శ. 900 ప్రాంతంలో జీవించిన తొలి శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు నాదమునితో ప్రారంభమైందని భావిస్తారు.<ref name="Dutta2007" /> సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన [[నమ్మాళ్వార్|నమ్మాళ్వార్‌తో]] పాటు ఇతర ఆళ్వార్లు<ref name="Overzeep35">{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref> రచించిన నాలుగు వేల దివ్యప్రబంధాలను సేకరించాడు.<ref name="Coward" /> దక్షిణ భారతానికి చెందిన ఈ ఆళ్వార్లు విష్ణుభక్తిలో భావోద్వేగపరంగానూ, తాత్వికంగానూ అసాధారణ స్థానం సంపాదించిన కవి, సాధువులు. నాదముని ఈ దివ్యప్రబంధాలకు సంగీతరూపం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Overzeep35" /> అలాగే ఆళ్వార్ల భక్తిగీతాలను దేవాలయ ఆరాధనలో ప్రవేశపెట్టాడు. దాంతో తమిళ ద్రావిడ వేదంగా భావించే దివ్యప్రబంధాలు, సంస్కృత వేదాలతో సమాన గౌరవాన్ని పొందాయి. నాదముని అనుచరులు ఈ రెండింటినీ సమానమైన శాస్త్రాధికారంతో స్వీకరించారు.<ref name="Dutta2007">{{cite journal |title=Texts, Tradition and Community Identity: The Srivaisnavas of South India |first=Ranjeeta |last=Dutta |journal=Social Scientist |volume=35 |issue=9/10 |date=September–October 2007 |pages=22–43 |jstor=27644238}} {{subscription required}}</ref> సంస్కృత గ్రంథాలను పరమతాత్విక సత్యానికి ఆధారాలుగా, తమిళ ప్రబంధాలను అదే సత్యానికి మానవ అనుభవ రూపాలుగా భావించారు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |pages=101–102}}</ref> ఈ విధంగా ఏర్పడిన శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో సంస్కృతం, తమిళం రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం లభించింది. దేవాలయ ఆరాధనలో వర్ణభేదాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దీనికి సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత రామానుజుడు శ్రీవైష్ణవ మత నాయకుల్లో అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు.<ref name="Dutta2007" /> నాదముని ప్రారంభించిన తాత్విక భావనలకు ఆయన క్రమబద్ధమైన వేదాంత రూపం ఇచ్చాడు. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని మరింత విస్తరించి, శ్రీవైష్ణవ శాస్త్రాలకు ప్రధాన వ్యాఖ్యాతగా నిలిచాడు.<ref name="Coward">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UVsXcS3xPFsC|title= The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought |first=Harold G. |last=Coward |author-link=Harold Coward |pages=139–141 |publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-7335-1 |year=2008}}</ref>{{efn|The traditional biographies of Ramanuja place his life in the period of 1017–1137 CE,<ref name="Carman 1994 80">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=80}}</ref>}} తమిళ, సంస్కృత మూలాలను సమన్వయం చేసే తన విధానంలో ఆయన ప్రత్యేకత చూపించినప్పటికీ, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు అప్పటికీ పరస్పరం సమాంతరంగానే కొనసాగాయని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref><ref name="Dutta2007" /> నాదముని, రామానుజుడు ఇద్దరూ బ్రాహ్మణులు కాగా, నమ్మాళ్వార్ వెల్లాల సమాజానికి చెందినవాడు. ఈ ముగ్గురూ తమిళులే.{{efn|Nathamuni is thought to have been born at [[Viranarayana]],<ref>{{cite book |title=A History of Indian Philosophy |volume=3 |year=1991 |first=S. N. |last=Dasgupta |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0414-2 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=jI2PUAa8B8oC}}</ref> Ramanuja was born at [[Sriperumbudur]],<ref name="Carman 1994 80"/> and Nammalvar at [[Alwarthirunagiri|Alvartirunakam]].<ref>{{cite book |title=Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact |first=Neeti M. |last=Sadarangani |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-436-6 |url=https://books.google.com/books?id=WVQrKJbJ2JIC |page=28}}</ref>}} అయితే రామానుజుడు తన ప్రధాన తాత్విక రచనలను సంస్కృతంలో రచించాడు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=147}}</ref> == శాఖల విభజన == [[File:Vadagalai Tiruman.JPG|thumb|Vadakalai [[Urdhva Pundra]]]] [[File:Thengalai thiruman.jpg|thumb|Tenkalai [[Urdhva Pundra]]]] వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలు ఏర్పడడానికి ముందు రామానుజుడు సాంప్రదాయిక '''భక్తి మార్గాన్ని''' సమర్థించాడు. ఆ మార్గం ప్రకారం భక్తులు సంస్కృత శాస్త్రాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాలి; అలాగే కర్మకాండలకు, నియమబద్ధమైన ఆచరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వల్ల స్త్రీలు, శూద్ర వర్ణానికి చెందినవారు వెనుకబడ్డారు. ఎందుకంటే వారికి సంస్కృత వేదాలను అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉండేది కాదు. తరువాత రామానుజుడు తన దృక్పథాన్ని మార్చుకున్నాడు. మరింత సమగ్రత కలిగిన సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించి, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే భక్తిమార్గాన్ని ప్రోత్సహించాడు. ఆయన ఉపయోగించిన రూపకాల ప్రకారం, ఆచారాలు పాటిస్తూ చేసే భక్తి మోక్షాన్ని "సంపాదించే" మార్గమైతే, భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల కూడా మోక్షం లభిస్తుంది. అయితే ఆయన రచనల్లో కనిపించే కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన భిన్న వ్యాఖ్యానాల కారణంగా, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దంలో అయ్యంగార్ సమాజం రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు శాఖలూ రామానుజుని రచనలను సమాన భక్తితో గౌరవించినప్పటికీ, వాటిని వ్యాఖ్యానించడంలో క్రమంగా తేడాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Charip244" /><ref name="Carmanp95">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=95}}</ref> === వడకలై – తెంకలై === '''వడకలై''' అంటే "ఉత్తర సంప్రదాయం", '''తెంకలై''' అంటే "దక్షిణ సంప్రదాయం" అని అర్థం. ఈ పేర్లు భౌగోళిక విభజనను సూచించవు; ఆయా శాఖలు ఇచ్చిన భాషా-సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. వడకలై సంప్రదాయం సంస్కృత వేదాంతానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తే, తెంకలై సంప్రదాయం తమిళ '''దివ్యప్రబంధాలకు''' అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.<ref name="Charip244">{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=244}}</ref>{{efn|S. Dasgupta is quoted by Thomas Manninezhath: "Though the leaders themselves were actuated by a spirit of sympathy with one another, yet their followers made much of these little differences in their views and constantly quarrelled with one another, and it is a well-known fact that these sectarian quarrels exist even now".<ref name="Manninezhath35">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=35 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref>}} అయితే కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషాపరమైన భేదాన్ని అతిశయోక్తిగా చెప్పడం జరుగుతోంది. వడకలై శాఖ [[వేదాంతదేశికులు|వేదాంత దేశికుడిని]] ప్రధాన ఆచార్యునిగా భావిస్తుంది. తెంకలై శాఖ మాత్రం మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శాఖలూ నమ్మాళ్వార్, రామానుజుడులను సమానంగా గౌరవిస్తాయి. తరువాతి కాలంలోని ప్రముఖ ఆచార్యులు తమిళ, సంస్కృత సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రాముఖ్యాన్నీ అంగీకరించారు. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషా భేదం వెనుక లోతైన సామాజిక, తాత్విక విభేదాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా తమిళం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాగా, సంస్కృతం ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గాల భాషగా పరిగణించబడేది.<ref>{{cite book |title=Linguistic Culture and Language Policy |first=Harold F. |last=Schiffman |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-18406-9 |pages=183–184 |url=https://books.google.com/books?id=rS--gYWbbIIC}}</ref> === మోక్షం, దైవానుగ్రహం === వేదాంతం ప్రకారం మానవ జీవితపు పరమలక్ష్యం మోక్షం. అంటే పునర్జన్మల చక్రం నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించడం.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |pages=143–144}}</ref> వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య సాధారణంగా అష్టాదశ భేదాలు (పద్దెనిమిది తేడాలు) ఉన్నట్లు చెబుతారు.<ref name="Manninezhath35" /> అయితే వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్నచిన్న ఆచారపరమైన తేడాలే.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=240}}</ref>{{efn|The eighteen sectarian differences are detailed in ''History of Sri Vaishnavism in the Tamil country'' (N. Jagadeesan, Koodal Publishers, 1977)}} ప్రధానమైన తేడా దైవానుగ్రహం గురించి వారి అభిప్రాయంలో కనిపిస్తుంది. * తెంకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తి ఒక్కటే చాలును. భగవంతుడే తన కృపతో భక్తుణ్ని మోక్షానికి చేర్చుతాడు. దీనిని తన పిల్లలని నోటితో మోసుకెళ్లే పిల్లితో పోలుస్తారు. * వడకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తుడు తన ప్రయత్నంతో భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందాలి. తల్లి కోతిని గట్టిగా పట్టుకుని వేలాడే కోతి పిల్లలా భక్తుడు కూడా భగవంతుని ఆశ్రయించాలి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ప్రపత్తి (భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి) అనే భావనకు ఇచ్చిన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలుగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని వరుసగా మార్జాల న్యాయం, మర్కట న్యాయం అని కూడా అంటారు. దీనివల్ల వడకలై, తెంకలై శాఖలను కొన్నిసార్లు "కోతి శాస్త్రం", "పిల్లి శాస్త్రం" అని కూడా అంటారు. === ఇతర సిద్ధాంత భేదాలు === వడకలై శాఖ లాగా కాకుండా, తెంకలై శాఖ వర్ణవ్యవస్థను అంగీకరించదు.<ref name="VijayNagar">{{cite web|url=http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|publisher=tamilnadu.ind.in|title=Tamil Nadu, Religious Condition under Vijaya Nagar Empire|access-date=8 January 2017|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234729/http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|url-status=dead}}</ref> దిగువ కులాలకు చెందిన వారినీ తమ దేవాలయాల్లోకి స్వాగతించింది. ఈ శాఖను పిళ్ళై లోకాచార్యుడు స్థాపించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{cite book|author=Vraj Kumar Pandey|title=Encyclopaedia of Indian Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=cDXsAAAAIAAJ|volume=1|year=2007|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-261-3112-9|page=86}}</ref> ఆచారవ్యవహారాల్లో కూడా కొన్ని తేడాలు కనిపిస్తాయి. వడకలై అయ్యంగార్ల అభిప్రాయం ప్రకారం భగవంతునికి అనేకసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తెంకలై అయ్యంగార్లు మాత్రం ఒక్కసారి నమస్కరిస్తే సరిపోతుందని నమ్ముతారు. అందువల్ల వడకలై అయ్యంగార్లు నాలుగుసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయడం, తెంకలై అయ్యంగార్లు ఒక్కసారే నమస్కరించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Social History">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ&q=prostration |title=Pg.128 Studies in social history: modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, St. Paul's Press Training School – 1964 |date=20 March 2007|last1=Bhatnagar |first1=O. P. }}</ref> == శాఖల మధ్య పోటీ == వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య పోటీ కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రరూపం దాల్చింది. కొన్నిసార్లు అది పరస్పర విరోధానికి దారితీసింది.<ref>{{cite book |title=Caste, Class & Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village |first=André |last=Béteille |author-link=André Béteille |publisher=University of California Press |year=1965 |isbn=978-0-520-02053-5 |url=https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete |url-access=registration |pages=[https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete/page/75 75], 96}}</ref> పదెనిమిదో శతాబ్దంలో ఈ వివాదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=26 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref> కొన్ని దేవాలయాల నిర్వహణ హక్కుల విషయంలో న్యాయస్థానాలను కూడా ఆశ్రయించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |title=Caste and Race in India |first=Govind Sadashiv |last=Ghurye |author-link=G. S. Ghurye |edition=5th |publisher=Popular Prakashan |year=1969 |orig-year=1932 |isbn=978-81-7154-205-5 |url=https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur/page/209 209]}}</ref> == ఇతర సమాజాలతో సంబంధాలు == [[File:Gandhi Rajagopalachari.jpg|[[Chakravarti Rajagopalachari]] ''(right)'' has been the most prominent Iyengar in Indian politics|thumb|right|150px]] [[File:Iyengar Vedic students 1909.JPG|thumb|Iyengar children, [[Thanjavur]], 1909.]] భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుతం తమిళనాడు సహా కొన్ని ప్రాంతాలు) బ్రాహ్మణులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యారంగాల్లో గణనీయమైన స్థానం సంపాదించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |title=''Superiority in Numbers'' from ''Tehelka.com'', April 22, 2006 |publisher=Tehelka.com |date=22 April 2006|url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012}}</ref> స్వాతంత్ర్యం తరువాత తమిళనాడులో బ్రాహ్మణులపై అసంతృప్తి పెరిగింది. వారిపై వివక్ష ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. ఈ పరిస్థితులు ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. దాంతో బ్రాహ్మణుల సామాజిక, రాజకీయ ప్రభావం క్రమంగా తగ్గింది. అదే సమయంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాల ఆర్థిక, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా ఉద్యమాలకు దారితీసింది. ఫలితంగా 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. తరువాత అది ద్రావిడర్ కళగంగా పరిణామం చెందింది. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో జస్టిస్ పార్టీ తీవ్ర బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారం చేపట్టింది. కాలక్రమేణా ప్రభుత్వ సేవలు, విద్యా సంస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో బ్రాహ్మణుల స్థానంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాలు ముందుకు వచ్చాయి. దీనితో అంతకుముందు బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{cite news|last=Warrier |first=Shobha |title=Education is the means of social mobility |date=30 May 2006 |url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |work=Rediff News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |archive-date=4 May 2008 |url-status=dead}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు బ్రాహ్మణులు సంస్కృతానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతలను తక్కువగా చూశారని ఆరోపించారు. అయితే ద్రావిడ భాషా పరిశోధకుడు కమిల్ జ్వెలెబిల్ ఈ ఆరోపణను చారిత్రక ఆధారాల దృష్ట్యా సమర్థించలేమని పేర్కొన్నాడు. మధ్యయుగ, అనంతర మధ్యయుగ కాలాల్లో తమిళ సంస్కృతి క్షీణించడానికి బ్రాహ్మణులను బలిపశువులుగా చూపించారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=https://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC| last=Zvelebil| first=Kamil V. |year=1992| publisher=BRILL| isbn=90-04-09365-6 | author-link=Kamil Zvelebil |pages=212–213, 216}}</ref> == ఉపశాఖలు == === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు తమిళ మూలాలు కలిగిన హిందూ బ్రాహ్మణుల ఉపశాఖ. వీరు రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరిలో ఎక్కువమంది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. === మండ్యం అయ్యంగార్లు === మండ్యం అయ్యంగార్లు కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మేలుకోటె పరిసరాల్లో స్థిరపడిన అయ్యంగార్ల ఉపశాఖ.<ref name="bangalorefirst">{{cite web|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=15413|publisher=bangalorefirst.in|title=Bangalore First » Blog Archive » Pages from History : Why Mandyam Iyengars do not observe Deepavali ?|access-date=8 January 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|author=Anthropological Survey of India|date=1971|volume=20|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|issn=0536-6704|url=https://books.google.com/books?id=zW0LAAAAIAAJ}}</ref> వీరు మండ్యం తమిళం అనే ప్రత్యేక తమిళ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.<ref name="books.google.com"/> వీరు రామానుజుడు, మణవాళ మాముని సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref name="google">{{cite book|title=Man in India|author=Roy, S.C.|date=1937|issue=v. 17–18|publisher=A. K. Bose|issn=0025-1569|url=https://books.google.com/books?id=IkseAQAAMAAJ}}</ref> ఈ ఉపశాఖకు ఒక ప్రత్యేక ఆచారం ఉంది. 1773లో దీపావళి రోజున టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్టణంలో తమ సమాజానికి చెందిన సుమారు 1,500 మంది స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలను హతమార్చాడనే విశ్వాసం కారణంగా, మండ్యం అయ్యంగార్లు దీపావళి పండుగను జరుపుకోరు.<ref name = "Times of India | India Times">{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/mandyam-community-still-feels-tipus-sword/articleshow/71861480.cms|title = Mandyam community still feels Tipu's sword| website=[[The Times of India]] |access-date = 2 November 2019}}</ref> === చెల్లూరు (సెల్వనల్లూరు) అయ్యంగార్లు === చెల్లూరు అయ్యంగార్లు తెంకలై అయ్యంగార్లలోని ఒక ఉపశాఖ. వీరు గోదావరి నది తీరంలోని '''సెల్వనల్లూరు''' గ్రామం నుంచి వలసవచ్చి, సా.శ. 9వ శతాబ్దంలోనే మధురై పరిసరాల్లో స్థిరపడ్డారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లూరు అయ్యంగార్లు కూడా రామానుజుడు, మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తారు. == వివాహ సంప్రదాయాలు == [[File:Iyengar Yagnjopaveetham (Poonal) (Sacred Thread) ceremony.jpg|thumb|The rite of passage ceremony of an Iyengar boy ([[Upanayanam]])]] [[File:Sri Balmukundacharyaji Maharaj.jpg|thumb|Sri Balmukundacharya in typical Iyengar attire]] తమిళ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు ఇతర అనేక సమాజాల వివాహాలతో పోలిస్తే, సాంప్రదాయిక హిందూ మతాచారాలను మరింత కట్టుదిట్టంగా అనుసరిస్తాయి. ఈ వివాహాల్లో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, సంకేతాత్మక కర్మలు, నిర్ణీత సమయాల్లో నిర్వహించే ఆచారాలు, అలాగే వధువును వరుడి కుటుంబంలో మతపరంగా, సామాజికంగా సభ్యురాలిగా స్వాగతించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఈ కర్మలన్నీ దైవానుగ్రహంతో పాటు పూర్వీకుల ఆశీస్సులు లభించాలనే ఉద్దేశంతో విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అయ్యంగార్ వివాహంలో ఈ క్రింది కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.<ref name="iyengar_marriage_3">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Rituals – Part Four |date=16 April 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |archive-url=https://archive.today/20020428141931/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |url-status=dead |archive-date=28 April 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref><ref name="iyengar_marriage_2">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Part 1 |date=11 March 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020522123301/http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |url-status=dead |archive-date=22 May 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref> ;వేత్తలైపాక్కు :వధూవరుల కుటుంబాలు పరస్పరం బహుమతులు మార్చుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా రెండు కుటుంబాల మధ్య బంధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ;పందల్‌కాల్ :వివాహ మండపాన్ని, వివాహం జరిగే ప్రదేశాన్ని శుభప్రదంగా భావిస్తూ ఆశీర్వదించే కార్యక్రమం. ;జనవాసం వరుడి ఊరేగింపు. వరుడిని ఘనంగా స్వాగతించి వివాహ మండపానికి ఆహ్వానిస్తారు. ;నిశ్చయతార్థం :వివాహం జరగబోతున్నట్లు రెండు కుటుంబాలు అధికారికంగా ప్రకటించి, పరస్పర సమ్మతి తెలుపుతాయి. ;జాతక నామకరణం :వివాహానంతరం వధువుకు కొత్త కుటుంబ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పేరు పెట్టే ఆచారం. ;నంది లేదా వ్రతం :వధూవరులకు మంగళస్నానం లేదా పవిత్ర అభిషేకం నిర్వహించి, వివాహ కర్మలకు వారిని సిద్ధం చేస్తారు. ;కాశీయాత్ర ఇది అయ్యంగార్ వివాహాల్లో ప్రసిద్ధమైన సంకేతాత్మక కార్యక్రమం. వరుడు కాశీకి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరుతున్నట్లు నటిస్తాడు. అప్పుడు వధువు తండ్రి అతన్ని తిరిగి పిలిచి, గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించి తన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరతాడు. అనంతరం వరుడు వివాహానికి అంగీకరిస్తాడు. ;ఊయల :వధూవరులు పూలమాలలు మార్చుకుని అందంగా అలంకరించిన ఊయలపై కూర్చుంటారు. ఆ సమయంలో మహిళలు సంప్రదాయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. ;పిడ్డిశుట్టల్ వధూవరులకు దృష్టిదోషం తగలకుండా చేసే రక్షణాత్మక ఆచారం. ;కన్యాదానం :వధువు తండ్రి తన కుమార్తెను వరునికి అధికారికంగా అప్పగించే ప్రధాన వివాహ కర్మ. ;మాంగల్యధారణం :వరుడు వధువు మెడలో పవిత్రమైన '''తాళి''' (మాంగల్యం) కడతాడు. ఇది వివాహంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టంగా భావిస్తారు. ;అక్షతలు :వధూవరులపై రంగురంగుల అక్షతలు చల్లి, వారికి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. ;శేష హోమం :వివాహ హోమాగ్నిని వెలిగించి వైదిక క్రతువులు నిర్వహిస్తారు. ;సప్తపది :వధూవరులు పవిత్ర అగ్నిని సాక్షిగా ఏడు అడుగులు కలిసి వేస్తారు. హిందూ వివాహాల్లో ఇది అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలలో ఒకటి. ;నాగోలి వస్త్రం :వధువు కుటుంబ సభ్యులు తమ అల్లుడిని అధికారికంగా ఆహ్వానించి గౌరవిస్తారు. ;గృహప్రవేశం :వధువును ఆమె కొత్త ఇంటికి, అంటే భర్త ఇంటికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తారు. ;సంబంధి విందు :వివాహం అనంతరం రెండు కుటుంబాల సభ్యులకు, బంధువులకు ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. ;రిసెప్షన్ :వివాహానంతర అభినందన సభ. ఇందులో బంధుమిత్రులు నూతన దంపతులను ఆశీర్వదిస్తారు. ;నలంగు :వివాహ వేడుకల ముగింపులో వధూవరులు సరదా ఆటలు ఆడుతారు. అదే సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు, ముఖ్యంగా మహిళలు సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. ఈ కార్యక్రమం కొత్త దంపతులు పరస్పరం సాన్నిహిత్యం పెంపొందించుకోవడానికి, రెండు కుటుంబాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఏర్పడడానికి ఉద్దేశించబడింది. == ప్రముఖ అయ్యంగార్లు == * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] - స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. * [[మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ కన్నడ రచయిత. * [[ఎ.ఎ. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]] - భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[వింజమూరి వరదరాజ అయ్యంగార్]] - సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు. * [[వనజా అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[శ్యామయ్య అయ్యంగార్]] - హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ వద్ద పనిచేసిన మంత్రి * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ యోగా గురువు. * [[శ్రీనివాస రామానుజన్|శ్రీనివాస రామానుజన్ అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అయ్యర్లు]] == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == <references /> m3zl8wqn9skp8z5ez2esq9szf7yiks3 4920391 4920390 2026-08-05T01:36:43Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశంలో వివిధ జాతుల ప్రజలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920391 wikitext text/x-wiki '''అయ్యంగార్లు''' తమిళం మాట్లాడే బ్రాహ్మణులు. వీరు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ, రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఆచరిస్తారు. అయ్యంగార్లలో ప్రధానంగా వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలున్నాయి. వీరు ఎక్కువగా తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో నివసిస్తారు. భారత బ్రాహ్మణుల పంచద్రావిడ బ్రాహ్మణ వర్గీకరణలో వీరు ఒక శాఖగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite book |last=Aiyar |first=S. Ramanath |url=https://books.google.com/books?id=DuwUAAAAYAAJ&dq=tamil+brahmins+five+dravidian&pg=PA114 |title=A Brief Sketch of Travancore, the Model State of India: The Country, Its People and Its Progress Under the Maharajah |date=1903 |publisher=Modern Star Press |pages=114 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Babu |first1=D. Shyam |url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168 |title=Caste in Life: Experiencing Inequalities |last2=Khare |first2=Ravindra S. |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-5439-9 |pages=168 |language=en}}</ref> == పదోత్పత్తి == అయ్యంగార్ పదోత్పత్తి గురించి పలు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది ప్రోటో-ద్రావిడ పదమైన అయ్య-గారు (𑀅𑀬𑀕𑀭𑀼) నుంచి వచ్చింది. అది తరువాత అయ్యంగారుగా మారింది. ఇందులో అయ్య అనే పదం సంస్కృతంలోని ఆర్య పదానికి తమిళ సమానార్థకం. సంస్కృతంలో ఆర్య అంటే "ఉన్నతుడు", "గౌరవనీయుడు" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7}}</ref> గారు అనే పదం పాళీ భాషలోని గారవ అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. తరువాత అది గౌరవ రూపం దాల్చి "మర్యాద", "గౌరవం" అనే అర్థాలను సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite book |last1=Davids |first1=T. W. Rhys |url=https://books.google.com/books?id=u7fjDwAAQBAJ&dq=garu+esteem+pali&pg=PA250 |title=Pali-English Dictionary |last2=Stede |first2=William |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3772-0 |pages=250 |language=en}}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం అయ్యంగార్ అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా సా.శ. 1450 ప్రాంతంలో తిరుపతికి చెందిన [[కందాడై రామానుజ అయ్యంగార్]] ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite journal |last=Lester |first=Robert C. |title=The Sattada Srivaisnavas |journal=The Journal of the American Oriental Society |date=1 January 1994 |jstor=604951 |url=https://www.jstor.org/stable/604951 }}</ref> == చరిత్ర == === ఉమ్మడి మూలాలు === అయ్యంగార్ల తాత్విక సంప్రదాయం సా.శ. 900 ప్రాంతంలో జీవించిన తొలి శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు నాదమునితో ప్రారంభమైందని భావిస్తారు.<ref name="Dutta2007" /> సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన [[నమ్మాళ్వార్|నమ్మాళ్వార్‌తో]] పాటు ఇతర ఆళ్వార్లు<ref name="Overzeep35">{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref> రచించిన నాలుగు వేల దివ్యప్రబంధాలను సేకరించాడు.<ref name="Coward" /> దక్షిణ భారతానికి చెందిన ఈ ఆళ్వార్లు విష్ణుభక్తిలో భావోద్వేగపరంగానూ, తాత్వికంగానూ అసాధారణ స్థానం సంపాదించిన కవి, సాధువులు. నాదముని ఈ దివ్యప్రబంధాలకు సంగీతరూపం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Overzeep35" /> అలాగే ఆళ్వార్ల భక్తిగీతాలను దేవాలయ ఆరాధనలో ప్రవేశపెట్టాడు. దాంతో తమిళ ద్రావిడ వేదంగా భావించే దివ్యప్రబంధాలు, సంస్కృత వేదాలతో సమాన గౌరవాన్ని పొందాయి. నాదముని అనుచరులు ఈ రెండింటినీ సమానమైన శాస్త్రాధికారంతో స్వీకరించారు.<ref name="Dutta2007">{{cite journal |title=Texts, Tradition and Community Identity: The Srivaisnavas of South India |first=Ranjeeta |last=Dutta |journal=Social Scientist |volume=35 |issue=9/10 |date=September–October 2007 |pages=22–43 |jstor=27644238}} {{subscription required}}</ref> సంస్కృత గ్రంథాలను పరమతాత్విక సత్యానికి ఆధారాలుగా, తమిళ ప్రబంధాలను అదే సత్యానికి మానవ అనుభవ రూపాలుగా భావించారు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |pages=101–102}}</ref> ఈ విధంగా ఏర్పడిన శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో సంస్కృతం, తమిళం రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం లభించింది. దేవాలయ ఆరాధనలో వర్ణభేదాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దీనికి సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత రామానుజుడు శ్రీవైష్ణవ మత నాయకుల్లో అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు.<ref name="Dutta2007" /> నాదముని ప్రారంభించిన తాత్విక భావనలకు ఆయన క్రమబద్ధమైన వేదాంత రూపం ఇచ్చాడు. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని మరింత విస్తరించి, శ్రీవైష్ణవ శాస్త్రాలకు ప్రధాన వ్యాఖ్యాతగా నిలిచాడు.<ref name="Coward">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UVsXcS3xPFsC|title= The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought |first=Harold G. |last=Coward |author-link=Harold Coward |pages=139–141 |publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-7335-1 |year=2008}}</ref>{{efn|The traditional biographies of Ramanuja place his life in the period of 1017–1137 CE,<ref name="Carman 1994 80">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=80}}</ref>}} తమిళ, సంస్కృత మూలాలను సమన్వయం చేసే తన విధానంలో ఆయన ప్రత్యేకత చూపించినప్పటికీ, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు అప్పటికీ పరస్పరం సమాంతరంగానే కొనసాగాయని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref><ref name="Dutta2007" /> నాదముని, రామానుజుడు ఇద్దరూ బ్రాహ్మణులు కాగా, నమ్మాళ్వార్ వెల్లాల సమాజానికి చెందినవాడు. ఈ ముగ్గురూ తమిళులే.{{efn|Nathamuni is thought to have been born at [[Viranarayana]],<ref>{{cite book |title=A History of Indian Philosophy |volume=3 |year=1991 |first=S. N. |last=Dasgupta |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0414-2 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=jI2PUAa8B8oC}}</ref> Ramanuja was born at [[Sriperumbudur]],<ref name="Carman 1994 80"/> and Nammalvar at [[Alwarthirunagiri|Alvartirunakam]].<ref>{{cite book |title=Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact |first=Neeti M. |last=Sadarangani |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-436-6 |url=https://books.google.com/books?id=WVQrKJbJ2JIC |page=28}}</ref>}} అయితే రామానుజుడు తన ప్రధాన తాత్విక రచనలను సంస్కృతంలో రచించాడు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=147}}</ref> == శాఖల విభజన == [[File:Vadagalai Tiruman.JPG|thumb|Vadakalai [[Urdhva Pundra]]]] [[File:Thengalai thiruman.jpg|thumb|Tenkalai [[Urdhva Pundra]]]] వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలు ఏర్పడడానికి ముందు రామానుజుడు సాంప్రదాయిక '''భక్తి మార్గాన్ని''' సమర్థించాడు. ఆ మార్గం ప్రకారం భక్తులు సంస్కృత శాస్త్రాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాలి; అలాగే కర్మకాండలకు, నియమబద్ధమైన ఆచరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వల్ల స్త్రీలు, శూద్ర వర్ణానికి చెందినవారు వెనుకబడ్డారు. ఎందుకంటే వారికి సంస్కృత వేదాలను అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉండేది కాదు. తరువాత రామానుజుడు తన దృక్పథాన్ని మార్చుకున్నాడు. మరింత సమగ్రత కలిగిన సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించి, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే భక్తిమార్గాన్ని ప్రోత్సహించాడు. ఆయన ఉపయోగించిన రూపకాల ప్రకారం, ఆచారాలు పాటిస్తూ చేసే భక్తి మోక్షాన్ని "సంపాదించే" మార్గమైతే, భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల కూడా మోక్షం లభిస్తుంది. అయితే ఆయన రచనల్లో కనిపించే కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన భిన్న వ్యాఖ్యానాల కారణంగా, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దంలో అయ్యంగార్ సమాజం రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు శాఖలూ రామానుజుని రచనలను సమాన భక్తితో గౌరవించినప్పటికీ, వాటిని వ్యాఖ్యానించడంలో క్రమంగా తేడాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Charip244" /><ref name="Carmanp95">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=95}}</ref> === వడకలై – తెంకలై === '''వడకలై''' అంటే "ఉత్తర సంప్రదాయం", '''తెంకలై''' అంటే "దక్షిణ సంప్రదాయం" అని అర్థం. ఈ పేర్లు భౌగోళిక విభజనను సూచించవు; ఆయా శాఖలు ఇచ్చిన భాషా-సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. వడకలై సంప్రదాయం సంస్కృత వేదాంతానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తే, తెంకలై సంప్రదాయం తమిళ '''దివ్యప్రబంధాలకు''' అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.<ref name="Charip244">{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=244}}</ref>{{efn|S. Dasgupta is quoted by Thomas Manninezhath: "Though the leaders themselves were actuated by a spirit of sympathy with one another, yet their followers made much of these little differences in their views and constantly quarrelled with one another, and it is a well-known fact that these sectarian quarrels exist even now".<ref name="Manninezhath35">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=35 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref>}} అయితే కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషాపరమైన భేదాన్ని అతిశయోక్తిగా చెప్పడం జరుగుతోంది. వడకలై శాఖ [[వేదాంతదేశికులు|వేదాంత దేశికుడిని]] ప్రధాన ఆచార్యునిగా భావిస్తుంది. తెంకలై శాఖ మాత్రం మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శాఖలూ నమ్మాళ్వార్, రామానుజుడులను సమానంగా గౌరవిస్తాయి. తరువాతి కాలంలోని ప్రముఖ ఆచార్యులు తమిళ, సంస్కృత సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రాముఖ్యాన్నీ అంగీకరించారు. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషా భేదం వెనుక లోతైన సామాజిక, తాత్విక విభేదాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా తమిళం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాగా, సంస్కృతం ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గాల భాషగా పరిగణించబడేది.<ref>{{cite book |title=Linguistic Culture and Language Policy |first=Harold F. |last=Schiffman |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-18406-9 |pages=183–184 |url=https://books.google.com/books?id=rS--gYWbbIIC}}</ref> === మోక్షం, దైవానుగ్రహం === వేదాంతం ప్రకారం మానవ జీవితపు పరమలక్ష్యం మోక్షం. అంటే పునర్జన్మల చక్రం నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించడం.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |pages=143–144}}</ref> వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య సాధారణంగా అష్టాదశ భేదాలు (పద్దెనిమిది తేడాలు) ఉన్నట్లు చెబుతారు.<ref name="Manninezhath35" /> అయితే వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్నచిన్న ఆచారపరమైన తేడాలే.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=240}}</ref>{{efn|The eighteen sectarian differences are detailed in ''History of Sri Vaishnavism in the Tamil country'' (N. Jagadeesan, Koodal Publishers, 1977)}} ప్రధానమైన తేడా దైవానుగ్రహం గురించి వారి అభిప్రాయంలో కనిపిస్తుంది. * తెంకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తి ఒక్కటే చాలును. భగవంతుడే తన కృపతో భక్తుణ్ని మోక్షానికి చేర్చుతాడు. దీనిని తన పిల్లలని నోటితో మోసుకెళ్లే పిల్లితో పోలుస్తారు. * వడకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తుడు తన ప్రయత్నంతో భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందాలి. తల్లి కోతిని గట్టిగా పట్టుకుని వేలాడే కోతి పిల్లలా భక్తుడు కూడా భగవంతుని ఆశ్రయించాలి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ప్రపత్తి (భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి) అనే భావనకు ఇచ్చిన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలుగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని వరుసగా మార్జాల న్యాయం, మర్కట న్యాయం అని కూడా అంటారు. దీనివల్ల వడకలై, తెంకలై శాఖలను కొన్నిసార్లు "కోతి శాస్త్రం", "పిల్లి శాస్త్రం" అని కూడా అంటారు. === ఇతర సిద్ధాంత భేదాలు === వడకలై శాఖ లాగా కాకుండా, తెంకలై శాఖ వర్ణవ్యవస్థను అంగీకరించదు.<ref name="VijayNagar">{{cite web|url=http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|publisher=tamilnadu.ind.in|title=Tamil Nadu, Religious Condition under Vijaya Nagar Empire|access-date=8 January 2017|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234729/http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|url-status=dead}}</ref> దిగువ కులాలకు చెందిన వారినీ తమ దేవాలయాల్లోకి స్వాగతించింది. ఈ శాఖను పిళ్ళై లోకాచార్యుడు స్థాపించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{cite book|author=Vraj Kumar Pandey|title=Encyclopaedia of Indian Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=cDXsAAAAIAAJ|volume=1|year=2007|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-261-3112-9|page=86}}</ref> ఆచారవ్యవహారాల్లో కూడా కొన్ని తేడాలు కనిపిస్తాయి. వడకలై అయ్యంగార్ల అభిప్రాయం ప్రకారం భగవంతునికి అనేకసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తెంకలై అయ్యంగార్లు మాత్రం ఒక్కసారి నమస్కరిస్తే సరిపోతుందని నమ్ముతారు. అందువల్ల వడకలై అయ్యంగార్లు నాలుగుసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయడం, తెంకలై అయ్యంగార్లు ఒక్కసారే నమస్కరించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Social History">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ&q=prostration |title=Pg.128 Studies in social history: modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, St. Paul's Press Training School – 1964 |date=20 March 2007|last1=Bhatnagar |first1=O. P. }}</ref> == శాఖల మధ్య పోటీ == వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య పోటీ కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రరూపం దాల్చింది. కొన్నిసార్లు అది పరస్పర విరోధానికి దారితీసింది.<ref>{{cite book |title=Caste, Class & Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village |first=André |last=Béteille |author-link=André Béteille |publisher=University of California Press |year=1965 |isbn=978-0-520-02053-5 |url=https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete |url-access=registration |pages=[https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete/page/75 75], 96}}</ref> పదెనిమిదో శతాబ్దంలో ఈ వివాదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=26 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref> కొన్ని దేవాలయాల నిర్వహణ హక్కుల విషయంలో న్యాయస్థానాలను కూడా ఆశ్రయించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |title=Caste and Race in India |first=Govind Sadashiv |last=Ghurye |author-link=G. S. Ghurye |edition=5th |publisher=Popular Prakashan |year=1969 |orig-year=1932 |isbn=978-81-7154-205-5 |url=https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur/page/209 209]}}</ref> == ఇతర సమాజాలతో సంబంధాలు == [[File:Gandhi Rajagopalachari.jpg|[[Chakravarti Rajagopalachari]] ''(right)'' has been the most prominent Iyengar in Indian politics|thumb|right|150px]] [[File:Iyengar Vedic students 1909.JPG|thumb|Iyengar children, [[Thanjavur]], 1909.]] భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుతం తమిళనాడు సహా కొన్ని ప్రాంతాలు) బ్రాహ్మణులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యారంగాల్లో గణనీయమైన స్థానం సంపాదించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |title=''Superiority in Numbers'' from ''Tehelka.com'', April 22, 2006 |publisher=Tehelka.com |date=22 April 2006|url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012}}</ref> స్వాతంత్ర్యం తరువాత తమిళనాడులో బ్రాహ్మణులపై అసంతృప్తి పెరిగింది. వారిపై వివక్ష ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. ఈ పరిస్థితులు ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. దాంతో బ్రాహ్మణుల సామాజిక, రాజకీయ ప్రభావం క్రమంగా తగ్గింది. అదే సమయంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాల ఆర్థిక, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా ఉద్యమాలకు దారితీసింది. ఫలితంగా 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. తరువాత అది ద్రావిడర్ కళగంగా పరిణామం చెందింది. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో జస్టిస్ పార్టీ తీవ్ర బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారం చేపట్టింది. కాలక్రమేణా ప్రభుత్వ సేవలు, విద్యా సంస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో బ్రాహ్మణుల స్థానంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాలు ముందుకు వచ్చాయి. దీనితో అంతకుముందు బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{cite news|last=Warrier |first=Shobha |title=Education is the means of social mobility |date=30 May 2006 |url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |work=Rediff News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |archive-date=4 May 2008 |url-status=dead}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు బ్రాహ్మణులు సంస్కృతానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతలను తక్కువగా చూశారని ఆరోపించారు. అయితే ద్రావిడ భాషా పరిశోధకుడు కమిల్ జ్వెలెబిల్ ఈ ఆరోపణను చారిత్రక ఆధారాల దృష్ట్యా సమర్థించలేమని పేర్కొన్నాడు. మధ్యయుగ, అనంతర మధ్యయుగ కాలాల్లో తమిళ సంస్కృతి క్షీణించడానికి బ్రాహ్మణులను బలిపశువులుగా చూపించారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=https://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC| last=Zvelebil| first=Kamil V. |year=1992| publisher=BRILL| isbn=90-04-09365-6 | author-link=Kamil Zvelebil |pages=212–213, 216}}</ref> == ఉపశాఖలు == === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు తమిళ మూలాలు కలిగిన హిందూ బ్రాహ్మణుల ఉపశాఖ. వీరు రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరిలో ఎక్కువమంది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. === మండ్యం అయ్యంగార్లు === మండ్యం అయ్యంగార్లు కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మేలుకోటె పరిసరాల్లో స్థిరపడిన అయ్యంగార్ల ఉపశాఖ.<ref name="bangalorefirst">{{cite web|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=15413|publisher=bangalorefirst.in|title=Bangalore First » Blog Archive » Pages from History : Why Mandyam Iyengars do not observe Deepavali ?|access-date=8 January 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|author=Anthropological Survey of India|date=1971|volume=20|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|issn=0536-6704|url=https://books.google.com/books?id=zW0LAAAAIAAJ}}</ref> వీరు మండ్యం తమిళం అనే ప్రత్యేక తమిళ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.<ref name="books.google.com"/> వీరు రామానుజుడు, మణవాళ మాముని సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref name="google">{{cite book|title=Man in India|author=Roy, S.C.|date=1937|issue=v. 17–18|publisher=A. K. Bose|issn=0025-1569|url=https://books.google.com/books?id=IkseAQAAMAAJ}}</ref> ఈ ఉపశాఖకు ఒక ప్రత్యేక ఆచారం ఉంది. 1773లో దీపావళి రోజున టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్టణంలో తమ సమాజానికి చెందిన సుమారు 1,500 మంది స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలను హతమార్చాడనే విశ్వాసం కారణంగా, మండ్యం అయ్యంగార్లు దీపావళి పండుగను జరుపుకోరు.<ref name = "Times of India | India Times">{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/mandyam-community-still-feels-tipus-sword/articleshow/71861480.cms|title = Mandyam community still feels Tipu's sword| website=[[The Times of India]] |access-date = 2 November 2019}}</ref> === చెల్లూరు (సెల్వనల్లూరు) అయ్యంగార్లు === చెల్లూరు అయ్యంగార్లు తెంకలై అయ్యంగార్లలోని ఒక ఉపశాఖ. వీరు గోదావరి నది తీరంలోని '''సెల్వనల్లూరు''' గ్రామం నుంచి వలసవచ్చి, సా.శ. 9వ శతాబ్దంలోనే మధురై పరిసరాల్లో స్థిరపడ్డారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లూరు అయ్యంగార్లు కూడా రామానుజుడు, మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తారు. == వివాహ సంప్రదాయాలు == [[File:Iyengar Yagnjopaveetham (Poonal) (Sacred Thread) ceremony.jpg|thumb|The rite of passage ceremony of an Iyengar boy ([[Upanayanam]])]] [[File:Sri Balmukundacharyaji Maharaj.jpg|thumb|Sri Balmukundacharya in typical Iyengar attire]] తమిళ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు ఇతర అనేక సమాజాల వివాహాలతో పోలిస్తే, సాంప్రదాయిక హిందూ మతాచారాలను మరింత కట్టుదిట్టంగా అనుసరిస్తాయి. ఈ వివాహాల్లో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, సంకేతాత్మక కర్మలు, నిర్ణీత సమయాల్లో నిర్వహించే ఆచారాలు, అలాగే వధువును వరుడి కుటుంబంలో మతపరంగా, సామాజికంగా సభ్యురాలిగా స్వాగతించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఈ కర్మలన్నీ దైవానుగ్రహంతో పాటు పూర్వీకుల ఆశీస్సులు లభించాలనే ఉద్దేశంతో విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అయ్యంగార్ వివాహంలో ఈ క్రింది కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.<ref name="iyengar_marriage_3">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Rituals – Part Four |date=16 April 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |archive-url=https://archive.today/20020428141931/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |url-status=dead |archive-date=28 April 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref><ref name="iyengar_marriage_2">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Part 1 |date=11 March 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020522123301/http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |url-status=dead |archive-date=22 May 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref> ;వేత్తలైపాక్కు :వధూవరుల కుటుంబాలు పరస్పరం బహుమతులు మార్చుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా రెండు కుటుంబాల మధ్య బంధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ;పందల్‌కాల్ :వివాహ మండపాన్ని, వివాహం జరిగే ప్రదేశాన్ని శుభప్రదంగా భావిస్తూ ఆశీర్వదించే కార్యక్రమం. ;జనవాసం వరుడి ఊరేగింపు. వరుడిని ఘనంగా స్వాగతించి వివాహ మండపానికి ఆహ్వానిస్తారు. ;నిశ్చయతార్థం :వివాహం జరగబోతున్నట్లు రెండు కుటుంబాలు అధికారికంగా ప్రకటించి, పరస్పర సమ్మతి తెలుపుతాయి. ;జాతక నామకరణం :వివాహానంతరం వధువుకు కొత్త కుటుంబ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పేరు పెట్టే ఆచారం. ;నంది లేదా వ్రతం :వధూవరులకు మంగళస్నానం లేదా పవిత్ర అభిషేకం నిర్వహించి, వివాహ కర్మలకు వారిని సిద్ధం చేస్తారు. ;కాశీయాత్ర ఇది అయ్యంగార్ వివాహాల్లో ప్రసిద్ధమైన సంకేతాత్మక కార్యక్రమం. వరుడు కాశీకి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరుతున్నట్లు నటిస్తాడు. అప్పుడు వధువు తండ్రి అతన్ని తిరిగి పిలిచి, గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించి తన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరతాడు. అనంతరం వరుడు వివాహానికి అంగీకరిస్తాడు. ;ఊయల :వధూవరులు పూలమాలలు మార్చుకుని అందంగా అలంకరించిన ఊయలపై కూర్చుంటారు. ఆ సమయంలో మహిళలు సంప్రదాయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. ;పిడ్డిశుట్టల్ వధూవరులకు దృష్టిదోషం తగలకుండా చేసే రక్షణాత్మక ఆచారం. ;కన్యాదానం :వధువు తండ్రి తన కుమార్తెను వరునికి అధికారికంగా అప్పగించే ప్రధాన వివాహ కర్మ. ;మాంగల్యధారణం :వరుడు వధువు మెడలో పవిత్రమైన '''తాళి''' (మాంగల్యం) కడతాడు. ఇది వివాహంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టంగా భావిస్తారు. ;అక్షతలు :వధూవరులపై రంగురంగుల అక్షతలు చల్లి, వారికి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. ;శేష హోమం :వివాహ హోమాగ్నిని వెలిగించి వైదిక క్రతువులు నిర్వహిస్తారు. ;సప్తపది :వధూవరులు పవిత్ర అగ్నిని సాక్షిగా ఏడు అడుగులు కలిసి వేస్తారు. హిందూ వివాహాల్లో ఇది అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలలో ఒకటి. ;నాగోలి వస్త్రం :వధువు కుటుంబ సభ్యులు తమ అల్లుడిని అధికారికంగా ఆహ్వానించి గౌరవిస్తారు. ;గృహప్రవేశం :వధువును ఆమె కొత్త ఇంటికి, అంటే భర్త ఇంటికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తారు. ;సంబంధి విందు :వివాహం అనంతరం రెండు కుటుంబాల సభ్యులకు, బంధువులకు ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. ;రిసెప్షన్ :వివాహానంతర అభినందన సభ. ఇందులో బంధుమిత్రులు నూతన దంపతులను ఆశీర్వదిస్తారు. ;నలంగు :వివాహ వేడుకల ముగింపులో వధూవరులు సరదా ఆటలు ఆడుతారు. అదే సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు, ముఖ్యంగా మహిళలు సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. ఈ కార్యక్రమం కొత్త దంపతులు పరస్పరం సాన్నిహిత్యం పెంపొందించుకోవడానికి, రెండు కుటుంబాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఏర్పడడానికి ఉద్దేశించబడింది. == ప్రముఖ అయ్యంగార్లు == * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] - స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. * [[మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ కన్నడ రచయిత. * [[ఎ.ఎ. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]] - భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[వింజమూరి వరదరాజ అయ్యంగార్]] - సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు. * [[వనజా అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[శ్యామయ్య అయ్యంగార్]] - హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ వద్ద పనిచేసిన మంత్రి * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ యోగా గురువు. * [[శ్రీనివాస రామానుజన్|శ్రీనివాస రామానుజన్ అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అయ్యర్లు]] == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో వివిధ జాతుల ప్రజలు]] ecbd0lwfjzk6qoeo6opdqvk0yz7gjqv 4920393 4920391 2026-08-05T01:37:03Z Chaduvari 97 [[వర్గం:తమిళ ప్రజలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920393 wikitext text/x-wiki '''అయ్యంగార్లు''' తమిళం మాట్లాడే బ్రాహ్మణులు. వీరు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ, రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఆచరిస్తారు. అయ్యంగార్లలో ప్రధానంగా వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలున్నాయి. వీరు ఎక్కువగా తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో నివసిస్తారు. భారత బ్రాహ్మణుల పంచద్రావిడ బ్రాహ్మణ వర్గీకరణలో వీరు ఒక శాఖగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite book |last=Aiyar |first=S. Ramanath |url=https://books.google.com/books?id=DuwUAAAAYAAJ&dq=tamil+brahmins+five+dravidian&pg=PA114 |title=A Brief Sketch of Travancore, the Model State of India: The Country, Its People and Its Progress Under the Maharajah |date=1903 |publisher=Modern Star Press |pages=114 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Babu |first1=D. Shyam |url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168 |title=Caste in Life: Experiencing Inequalities |last2=Khare |first2=Ravindra S. |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-5439-9 |pages=168 |language=en}}</ref> == పదోత్పత్తి == అయ్యంగార్ పదోత్పత్తి గురించి పలు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది ప్రోటో-ద్రావిడ పదమైన అయ్య-గారు (𑀅𑀬𑀕𑀭𑀼) నుంచి వచ్చింది. అది తరువాత అయ్యంగారుగా మారింది. ఇందులో అయ్య అనే పదం సంస్కృతంలోని ఆర్య పదానికి తమిళ సమానార్థకం. సంస్కృతంలో ఆర్య అంటే "ఉన్నతుడు", "గౌరవనీయుడు" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7}}</ref> గారు అనే పదం పాళీ భాషలోని గారవ అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. తరువాత అది గౌరవ రూపం దాల్చి "మర్యాద", "గౌరవం" అనే అర్థాలను సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite book |last1=Davids |first1=T. W. Rhys |url=https://books.google.com/books?id=u7fjDwAAQBAJ&dq=garu+esteem+pali&pg=PA250 |title=Pali-English Dictionary |last2=Stede |first2=William |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3772-0 |pages=250 |language=en}}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం అయ్యంగార్ అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా సా.శ. 1450 ప్రాంతంలో తిరుపతికి చెందిన [[కందాడై రామానుజ అయ్యంగార్]] ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite journal |last=Lester |first=Robert C. |title=The Sattada Srivaisnavas |journal=The Journal of the American Oriental Society |date=1 January 1994 |jstor=604951 |url=https://www.jstor.org/stable/604951 }}</ref> == చరిత్ర == === ఉమ్మడి మూలాలు === అయ్యంగార్ల తాత్విక సంప్రదాయం సా.శ. 900 ప్రాంతంలో జీవించిన తొలి శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు నాదమునితో ప్రారంభమైందని భావిస్తారు.<ref name="Dutta2007" /> సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన [[నమ్మాళ్వార్|నమ్మాళ్వార్‌తో]] పాటు ఇతర ఆళ్వార్లు<ref name="Overzeep35">{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref> రచించిన నాలుగు వేల దివ్యప్రబంధాలను సేకరించాడు.<ref name="Coward" /> దక్షిణ భారతానికి చెందిన ఈ ఆళ్వార్లు విష్ణుభక్తిలో భావోద్వేగపరంగానూ, తాత్వికంగానూ అసాధారణ స్థానం సంపాదించిన కవి, సాధువులు. నాదముని ఈ దివ్యప్రబంధాలకు సంగీతరూపం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Overzeep35" /> అలాగే ఆళ్వార్ల భక్తిగీతాలను దేవాలయ ఆరాధనలో ప్రవేశపెట్టాడు. దాంతో తమిళ ద్రావిడ వేదంగా భావించే దివ్యప్రబంధాలు, సంస్కృత వేదాలతో సమాన గౌరవాన్ని పొందాయి. నాదముని అనుచరులు ఈ రెండింటినీ సమానమైన శాస్త్రాధికారంతో స్వీకరించారు.<ref name="Dutta2007">{{cite journal |title=Texts, Tradition and Community Identity: The Srivaisnavas of South India |first=Ranjeeta |last=Dutta |journal=Social Scientist |volume=35 |issue=9/10 |date=September–October 2007 |pages=22–43 |jstor=27644238}} {{subscription required}}</ref> సంస్కృత గ్రంథాలను పరమతాత్విక సత్యానికి ఆధారాలుగా, తమిళ ప్రబంధాలను అదే సత్యానికి మానవ అనుభవ రూపాలుగా భావించారు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |pages=101–102}}</ref> ఈ విధంగా ఏర్పడిన శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో సంస్కృతం, తమిళం రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం లభించింది. దేవాలయ ఆరాధనలో వర్ణభేదాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దీనికి సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత రామానుజుడు శ్రీవైష్ణవ మత నాయకుల్లో అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు.<ref name="Dutta2007" /> నాదముని ప్రారంభించిన తాత్విక భావనలకు ఆయన క్రమబద్ధమైన వేదాంత రూపం ఇచ్చాడు. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని మరింత విస్తరించి, శ్రీవైష్ణవ శాస్త్రాలకు ప్రధాన వ్యాఖ్యాతగా నిలిచాడు.<ref name="Coward">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UVsXcS3xPFsC|title= The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought |first=Harold G. |last=Coward |author-link=Harold Coward |pages=139–141 |publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-7335-1 |year=2008}}</ref>{{efn|The traditional biographies of Ramanuja place his life in the period of 1017–1137 CE,<ref name="Carman 1994 80">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=80}}</ref>}} తమిళ, సంస్కృత మూలాలను సమన్వయం చేసే తన విధానంలో ఆయన ప్రత్యేకత చూపించినప్పటికీ, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు అప్పటికీ పరస్పరం సమాంతరంగానే కొనసాగాయని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref><ref name="Dutta2007" /> నాదముని, రామానుజుడు ఇద్దరూ బ్రాహ్మణులు కాగా, నమ్మాళ్వార్ వెల్లాల సమాజానికి చెందినవాడు. ఈ ముగ్గురూ తమిళులే.{{efn|Nathamuni is thought to have been born at [[Viranarayana]],<ref>{{cite book |title=A History of Indian Philosophy |volume=3 |year=1991 |first=S. N. |last=Dasgupta |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0414-2 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=jI2PUAa8B8oC}}</ref> Ramanuja was born at [[Sriperumbudur]],<ref name="Carman 1994 80"/> and Nammalvar at [[Alwarthirunagiri|Alvartirunakam]].<ref>{{cite book |title=Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact |first=Neeti M. |last=Sadarangani |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-436-6 |url=https://books.google.com/books?id=WVQrKJbJ2JIC |page=28}}</ref>}} అయితే రామానుజుడు తన ప్రధాన తాత్విక రచనలను సంస్కృతంలో రచించాడు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=147}}</ref> == శాఖల విభజన == [[File:Vadagalai Tiruman.JPG|thumb|Vadakalai [[Urdhva Pundra]]]] [[File:Thengalai thiruman.jpg|thumb|Tenkalai [[Urdhva Pundra]]]] వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలు ఏర్పడడానికి ముందు రామానుజుడు సాంప్రదాయిక '''భక్తి మార్గాన్ని''' సమర్థించాడు. ఆ మార్గం ప్రకారం భక్తులు సంస్కృత శాస్త్రాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాలి; అలాగే కర్మకాండలకు, నియమబద్ధమైన ఆచరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వల్ల స్త్రీలు, శూద్ర వర్ణానికి చెందినవారు వెనుకబడ్డారు. ఎందుకంటే వారికి సంస్కృత వేదాలను అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉండేది కాదు. తరువాత రామానుజుడు తన దృక్పథాన్ని మార్చుకున్నాడు. మరింత సమగ్రత కలిగిన సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించి, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే భక్తిమార్గాన్ని ప్రోత్సహించాడు. ఆయన ఉపయోగించిన రూపకాల ప్రకారం, ఆచారాలు పాటిస్తూ చేసే భక్తి మోక్షాన్ని "సంపాదించే" మార్గమైతే, భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల కూడా మోక్షం లభిస్తుంది. అయితే ఆయన రచనల్లో కనిపించే కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన భిన్న వ్యాఖ్యానాల కారణంగా, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దంలో అయ్యంగార్ సమాజం రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు శాఖలూ రామానుజుని రచనలను సమాన భక్తితో గౌరవించినప్పటికీ, వాటిని వ్యాఖ్యానించడంలో క్రమంగా తేడాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Charip244" /><ref name="Carmanp95">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=95}}</ref> === వడకలై – తెంకలై === '''వడకలై''' అంటే "ఉత్తర సంప్రదాయం", '''తెంకలై''' అంటే "దక్షిణ సంప్రదాయం" అని అర్థం. ఈ పేర్లు భౌగోళిక విభజనను సూచించవు; ఆయా శాఖలు ఇచ్చిన భాషా-సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. వడకలై సంప్రదాయం సంస్కృత వేదాంతానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తే, తెంకలై సంప్రదాయం తమిళ '''దివ్యప్రబంధాలకు''' అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.<ref name="Charip244">{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=244}}</ref>{{efn|S. Dasgupta is quoted by Thomas Manninezhath: "Though the leaders themselves were actuated by a spirit of sympathy with one another, yet their followers made much of these little differences in their views and constantly quarrelled with one another, and it is a well-known fact that these sectarian quarrels exist even now".<ref name="Manninezhath35">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=35 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref>}} అయితే కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషాపరమైన భేదాన్ని అతిశయోక్తిగా చెప్పడం జరుగుతోంది. వడకలై శాఖ [[వేదాంతదేశికులు|వేదాంత దేశికుడిని]] ప్రధాన ఆచార్యునిగా భావిస్తుంది. తెంకలై శాఖ మాత్రం మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శాఖలూ నమ్మాళ్వార్, రామానుజుడులను సమానంగా గౌరవిస్తాయి. తరువాతి కాలంలోని ప్రముఖ ఆచార్యులు తమిళ, సంస్కృత సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రాముఖ్యాన్నీ అంగీకరించారు. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషా భేదం వెనుక లోతైన సామాజిక, తాత్విక విభేదాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా తమిళం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాగా, సంస్కృతం ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గాల భాషగా పరిగణించబడేది.<ref>{{cite book |title=Linguistic Culture and Language Policy |first=Harold F. |last=Schiffman |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-18406-9 |pages=183–184 |url=https://books.google.com/books?id=rS--gYWbbIIC}}</ref> === మోక్షం, దైవానుగ్రహం === వేదాంతం ప్రకారం మానవ జీవితపు పరమలక్ష్యం మోక్షం. అంటే పునర్జన్మల చక్రం నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించడం.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |pages=143–144}}</ref> వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య సాధారణంగా అష్టాదశ భేదాలు (పద్దెనిమిది తేడాలు) ఉన్నట్లు చెబుతారు.<ref name="Manninezhath35" /> అయితే వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్నచిన్న ఆచారపరమైన తేడాలే.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=240}}</ref>{{efn|The eighteen sectarian differences are detailed in ''History of Sri Vaishnavism in the Tamil country'' (N. Jagadeesan, Koodal Publishers, 1977)}} ప్రధానమైన తేడా దైవానుగ్రహం గురించి వారి అభిప్రాయంలో కనిపిస్తుంది. * తెంకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తి ఒక్కటే చాలును. భగవంతుడే తన కృపతో భక్తుణ్ని మోక్షానికి చేర్చుతాడు. దీనిని తన పిల్లలని నోటితో మోసుకెళ్లే పిల్లితో పోలుస్తారు. * వడకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తుడు తన ప్రయత్నంతో భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందాలి. తల్లి కోతిని గట్టిగా పట్టుకుని వేలాడే కోతి పిల్లలా భక్తుడు కూడా భగవంతుని ఆశ్రయించాలి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ప్రపత్తి (భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి) అనే భావనకు ఇచ్చిన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలుగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని వరుసగా మార్జాల న్యాయం, మర్కట న్యాయం అని కూడా అంటారు. దీనివల్ల వడకలై, తెంకలై శాఖలను కొన్నిసార్లు "కోతి శాస్త్రం", "పిల్లి శాస్త్రం" అని కూడా అంటారు. === ఇతర సిద్ధాంత భేదాలు === వడకలై శాఖ లాగా కాకుండా, తెంకలై శాఖ వర్ణవ్యవస్థను అంగీకరించదు.<ref name="VijayNagar">{{cite web|url=http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|publisher=tamilnadu.ind.in|title=Tamil Nadu, Religious Condition under Vijaya Nagar Empire|access-date=8 January 2017|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234729/http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|url-status=dead}}</ref> దిగువ కులాలకు చెందిన వారినీ తమ దేవాలయాల్లోకి స్వాగతించింది. ఈ శాఖను పిళ్ళై లోకాచార్యుడు స్థాపించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{cite book|author=Vraj Kumar Pandey|title=Encyclopaedia of Indian Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=cDXsAAAAIAAJ|volume=1|year=2007|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-261-3112-9|page=86}}</ref> ఆచారవ్యవహారాల్లో కూడా కొన్ని తేడాలు కనిపిస్తాయి. వడకలై అయ్యంగార్ల అభిప్రాయం ప్రకారం భగవంతునికి అనేకసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తెంకలై అయ్యంగార్లు మాత్రం ఒక్కసారి నమస్కరిస్తే సరిపోతుందని నమ్ముతారు. అందువల్ల వడకలై అయ్యంగార్లు నాలుగుసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయడం, తెంకలై అయ్యంగార్లు ఒక్కసారే నమస్కరించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Social History">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ&q=prostration |title=Pg.128 Studies in social history: modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, St. Paul's Press Training School – 1964 |date=20 March 2007|last1=Bhatnagar |first1=O. P. }}</ref> == శాఖల మధ్య పోటీ == వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య పోటీ కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రరూపం దాల్చింది. కొన్నిసార్లు అది పరస్పర విరోధానికి దారితీసింది.<ref>{{cite book |title=Caste, Class & Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village |first=André |last=Béteille |author-link=André Béteille |publisher=University of California Press |year=1965 |isbn=978-0-520-02053-5 |url=https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete |url-access=registration |pages=[https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete/page/75 75], 96}}</ref> పదెనిమిదో శతాబ్దంలో ఈ వివాదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=26 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref> కొన్ని దేవాలయాల నిర్వహణ హక్కుల విషయంలో న్యాయస్థానాలను కూడా ఆశ్రయించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |title=Caste and Race in India |first=Govind Sadashiv |last=Ghurye |author-link=G. S. Ghurye |edition=5th |publisher=Popular Prakashan |year=1969 |orig-year=1932 |isbn=978-81-7154-205-5 |url=https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur/page/209 209]}}</ref> == ఇతర సమాజాలతో సంబంధాలు == [[File:Gandhi Rajagopalachari.jpg|[[Chakravarti Rajagopalachari]] ''(right)'' has been the most prominent Iyengar in Indian politics|thumb|right|150px]] [[File:Iyengar Vedic students 1909.JPG|thumb|Iyengar children, [[Thanjavur]], 1909.]] భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుతం తమిళనాడు సహా కొన్ని ప్రాంతాలు) బ్రాహ్మణులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యారంగాల్లో గణనీయమైన స్థానం సంపాదించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |title=''Superiority in Numbers'' from ''Tehelka.com'', April 22, 2006 |publisher=Tehelka.com |date=22 April 2006|url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012}}</ref> స్వాతంత్ర్యం తరువాత తమిళనాడులో బ్రాహ్మణులపై అసంతృప్తి పెరిగింది. వారిపై వివక్ష ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. ఈ పరిస్థితులు ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. దాంతో బ్రాహ్మణుల సామాజిక, రాజకీయ ప్రభావం క్రమంగా తగ్గింది. అదే సమయంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాల ఆర్థిక, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా ఉద్యమాలకు దారితీసింది. ఫలితంగా 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. తరువాత అది ద్రావిడర్ కళగంగా పరిణామం చెందింది. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో జస్టిస్ పార్టీ తీవ్ర బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారం చేపట్టింది. కాలక్రమేణా ప్రభుత్వ సేవలు, విద్యా సంస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో బ్రాహ్మణుల స్థానంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాలు ముందుకు వచ్చాయి. దీనితో అంతకుముందు బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{cite news|last=Warrier |first=Shobha |title=Education is the means of social mobility |date=30 May 2006 |url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |work=Rediff News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |archive-date=4 May 2008 |url-status=dead}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు బ్రాహ్మణులు సంస్కృతానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతలను తక్కువగా చూశారని ఆరోపించారు. అయితే ద్రావిడ భాషా పరిశోధకుడు కమిల్ జ్వెలెబిల్ ఈ ఆరోపణను చారిత్రక ఆధారాల దృష్ట్యా సమర్థించలేమని పేర్కొన్నాడు. మధ్యయుగ, అనంతర మధ్యయుగ కాలాల్లో తమిళ సంస్కృతి క్షీణించడానికి బ్రాహ్మణులను బలిపశువులుగా చూపించారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=https://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC| last=Zvelebil| first=Kamil V. |year=1992| publisher=BRILL| isbn=90-04-09365-6 | author-link=Kamil Zvelebil |pages=212–213, 216}}</ref> == ఉపశాఖలు == === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు తమిళ మూలాలు కలిగిన హిందూ బ్రాహ్మణుల ఉపశాఖ. వీరు రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరిలో ఎక్కువమంది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. === మండ్యం అయ్యంగార్లు === మండ్యం అయ్యంగార్లు కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మేలుకోటె పరిసరాల్లో స్థిరపడిన అయ్యంగార్ల ఉపశాఖ.<ref name="bangalorefirst">{{cite web|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=15413|publisher=bangalorefirst.in|title=Bangalore First » Blog Archive » Pages from History : Why Mandyam Iyengars do not observe Deepavali ?|access-date=8 January 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|author=Anthropological Survey of India|date=1971|volume=20|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|issn=0536-6704|url=https://books.google.com/books?id=zW0LAAAAIAAJ}}</ref> వీరు మండ్యం తమిళం అనే ప్రత్యేక తమిళ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.<ref name="books.google.com"/> వీరు రామానుజుడు, మణవాళ మాముని సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref name="google">{{cite book|title=Man in India|author=Roy, S.C.|date=1937|issue=v. 17–18|publisher=A. K. Bose|issn=0025-1569|url=https://books.google.com/books?id=IkseAQAAMAAJ}}</ref> ఈ ఉపశాఖకు ఒక ప్రత్యేక ఆచారం ఉంది. 1773లో దీపావళి రోజున టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్టణంలో తమ సమాజానికి చెందిన సుమారు 1,500 మంది స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలను హతమార్చాడనే విశ్వాసం కారణంగా, మండ్యం అయ్యంగార్లు దీపావళి పండుగను జరుపుకోరు.<ref name = "Times of India | India Times">{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/mandyam-community-still-feels-tipus-sword/articleshow/71861480.cms|title = Mandyam community still feels Tipu's sword| website=[[The Times of India]] |access-date = 2 November 2019}}</ref> === చెల్లూరు (సెల్వనల్లూరు) అయ్యంగార్లు === చెల్లూరు అయ్యంగార్లు తెంకలై అయ్యంగార్లలోని ఒక ఉపశాఖ. వీరు గోదావరి నది తీరంలోని '''సెల్వనల్లూరు''' గ్రామం నుంచి వలసవచ్చి, సా.శ. 9వ శతాబ్దంలోనే మధురై పరిసరాల్లో స్థిరపడ్డారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లూరు అయ్యంగార్లు కూడా రామానుజుడు, మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తారు. == వివాహ సంప్రదాయాలు == [[File:Iyengar Yagnjopaveetham (Poonal) (Sacred Thread) ceremony.jpg|thumb|The rite of passage ceremony of an Iyengar boy ([[Upanayanam]])]] [[File:Sri Balmukundacharyaji Maharaj.jpg|thumb|Sri Balmukundacharya in typical Iyengar attire]] తమిళ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు ఇతర అనేక సమాజాల వివాహాలతో పోలిస్తే, సాంప్రదాయిక హిందూ మతాచారాలను మరింత కట్టుదిట్టంగా అనుసరిస్తాయి. ఈ వివాహాల్లో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, సంకేతాత్మక కర్మలు, నిర్ణీత సమయాల్లో నిర్వహించే ఆచారాలు, అలాగే వధువును వరుడి కుటుంబంలో మతపరంగా, సామాజికంగా సభ్యురాలిగా స్వాగతించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఈ కర్మలన్నీ దైవానుగ్రహంతో పాటు పూర్వీకుల ఆశీస్సులు లభించాలనే ఉద్దేశంతో విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అయ్యంగార్ వివాహంలో ఈ క్రింది కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.<ref name="iyengar_marriage_3">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Rituals – Part Four |date=16 April 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |archive-url=https://archive.today/20020428141931/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |url-status=dead |archive-date=28 April 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref><ref name="iyengar_marriage_2">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Part 1 |date=11 March 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020522123301/http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |url-status=dead |archive-date=22 May 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref> ;వేత్తలైపాక్కు :వధూవరుల కుటుంబాలు పరస్పరం బహుమతులు మార్చుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా రెండు కుటుంబాల మధ్య బంధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ;పందల్‌కాల్ :వివాహ మండపాన్ని, వివాహం జరిగే ప్రదేశాన్ని శుభప్రదంగా భావిస్తూ ఆశీర్వదించే కార్యక్రమం. ;జనవాసం వరుడి ఊరేగింపు. వరుడిని ఘనంగా స్వాగతించి వివాహ మండపానికి ఆహ్వానిస్తారు. ;నిశ్చయతార్థం :వివాహం జరగబోతున్నట్లు రెండు కుటుంబాలు అధికారికంగా ప్రకటించి, పరస్పర సమ్మతి తెలుపుతాయి. ;జాతక నామకరణం :వివాహానంతరం వధువుకు కొత్త కుటుంబ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పేరు పెట్టే ఆచారం. ;నంది లేదా వ్రతం :వధూవరులకు మంగళస్నానం లేదా పవిత్ర అభిషేకం నిర్వహించి, వివాహ కర్మలకు వారిని సిద్ధం చేస్తారు. ;కాశీయాత్ర ఇది అయ్యంగార్ వివాహాల్లో ప్రసిద్ధమైన సంకేతాత్మక కార్యక్రమం. వరుడు కాశీకి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరుతున్నట్లు నటిస్తాడు. అప్పుడు వధువు తండ్రి అతన్ని తిరిగి పిలిచి, గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించి తన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరతాడు. అనంతరం వరుడు వివాహానికి అంగీకరిస్తాడు. ;ఊయల :వధూవరులు పూలమాలలు మార్చుకుని అందంగా అలంకరించిన ఊయలపై కూర్చుంటారు. ఆ సమయంలో మహిళలు సంప్రదాయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. ;పిడ్డిశుట్టల్ వధూవరులకు దృష్టిదోషం తగలకుండా చేసే రక్షణాత్మక ఆచారం. ;కన్యాదానం :వధువు తండ్రి తన కుమార్తెను వరునికి అధికారికంగా అప్పగించే ప్రధాన వివాహ కర్మ. ;మాంగల్యధారణం :వరుడు వధువు మెడలో పవిత్రమైన '''తాళి''' (మాంగల్యం) కడతాడు. ఇది వివాహంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టంగా భావిస్తారు. ;అక్షతలు :వధూవరులపై రంగురంగుల అక్షతలు చల్లి, వారికి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. ;శేష హోమం :వివాహ హోమాగ్నిని వెలిగించి వైదిక క్రతువులు నిర్వహిస్తారు. ;సప్తపది :వధూవరులు పవిత్ర అగ్నిని సాక్షిగా ఏడు అడుగులు కలిసి వేస్తారు. హిందూ వివాహాల్లో ఇది అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలలో ఒకటి. ;నాగోలి వస్త్రం :వధువు కుటుంబ సభ్యులు తమ అల్లుడిని అధికారికంగా ఆహ్వానించి గౌరవిస్తారు. ;గృహప్రవేశం :వధువును ఆమె కొత్త ఇంటికి, అంటే భర్త ఇంటికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తారు. ;సంబంధి విందు :వివాహం అనంతరం రెండు కుటుంబాల సభ్యులకు, బంధువులకు ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. ;రిసెప్షన్ :వివాహానంతర అభినందన సభ. ఇందులో బంధుమిత్రులు నూతన దంపతులను ఆశీర్వదిస్తారు. ;నలంగు :వివాహ వేడుకల ముగింపులో వధూవరులు సరదా ఆటలు ఆడుతారు. అదే సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు, ముఖ్యంగా మహిళలు సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. ఈ కార్యక్రమం కొత్త దంపతులు పరస్పరం సాన్నిహిత్యం పెంపొందించుకోవడానికి, రెండు కుటుంబాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఏర్పడడానికి ఉద్దేశించబడింది. == ప్రముఖ అయ్యంగార్లు == * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] - స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. * [[మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ కన్నడ రచయిత. * [[ఎ.ఎ. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]] - భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[వింజమూరి వరదరాజ అయ్యంగార్]] - సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు. * [[వనజా అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[శ్యామయ్య అయ్యంగార్]] - హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ వద్ద పనిచేసిన మంత్రి * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ యోగా గురువు. * [[శ్రీనివాస రామానుజన్|శ్రీనివాస రామానుజన్ అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అయ్యర్లు]] == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో వివిధ జాతుల ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ ప్రజలు]] binwvuk01bcpigo2rx29n5kmkqsky2c 4920503 4920393 2026-08-05T05:47:42Z Chaduvari 97 [[వర్గం:తమిళ ప్రజలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:తమిళ బ్రాహ్మణులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920503 wikitext text/x-wiki '''అయ్యంగార్లు''' తమిళం మాట్లాడే బ్రాహ్మణులు. వీరు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ, రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఆచరిస్తారు. అయ్యంగార్లలో ప్రధానంగా వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలున్నాయి. వీరు ఎక్కువగా తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో నివసిస్తారు. భారత బ్రాహ్మణుల పంచద్రావిడ బ్రాహ్మణ వర్గీకరణలో వీరు ఒక శాఖగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite book |last=Aiyar |first=S. Ramanath |url=https://books.google.com/books?id=DuwUAAAAYAAJ&dq=tamil+brahmins+five+dravidian&pg=PA114 |title=A Brief Sketch of Travancore, the Model State of India: The Country, Its People and Its Progress Under the Maharajah |date=1903 |publisher=Modern Star Press |pages=114 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Babu |first1=D. Shyam |url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168 |title=Caste in Life: Experiencing Inequalities |last2=Khare |first2=Ravindra S. |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-5439-9 |pages=168 |language=en}}</ref> == పదోత్పత్తి == అయ్యంగార్ పదోత్పత్తి గురించి పలు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది ప్రోటో-ద్రావిడ పదమైన అయ్య-గారు (𑀅𑀬𑀕𑀭𑀼) నుంచి వచ్చింది. అది తరువాత అయ్యంగారుగా మారింది. ఇందులో అయ్య అనే పదం సంస్కృతంలోని ఆర్య పదానికి తమిళ సమానార్థకం. సంస్కృతంలో ఆర్య అంటే "ఉన్నతుడు", "గౌరవనీయుడు" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7}}</ref> గారు అనే పదం పాళీ భాషలోని గారవ అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. తరువాత అది గౌరవ రూపం దాల్చి "మర్యాద", "గౌరవం" అనే అర్థాలను సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite book |last1=Davids |first1=T. W. Rhys |url=https://books.google.com/books?id=u7fjDwAAQBAJ&dq=garu+esteem+pali&pg=PA250 |title=Pali-English Dictionary |last2=Stede |first2=William |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3772-0 |pages=250 |language=en}}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం అయ్యంగార్ అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా సా.శ. 1450 ప్రాంతంలో తిరుపతికి చెందిన [[కందాడై రామానుజ అయ్యంగార్]] ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite journal |last=Lester |first=Robert C. |title=The Sattada Srivaisnavas |journal=The Journal of the American Oriental Society |date=1 January 1994 |jstor=604951 |url=https://www.jstor.org/stable/604951 }}</ref> == చరిత్ర == === ఉమ్మడి మూలాలు === అయ్యంగార్ల తాత్విక సంప్రదాయం సా.శ. 900 ప్రాంతంలో జీవించిన తొలి శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు నాదమునితో ప్రారంభమైందని భావిస్తారు.<ref name="Dutta2007" /> సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన [[నమ్మాళ్వార్|నమ్మాళ్వార్‌తో]] పాటు ఇతర ఆళ్వార్లు<ref name="Overzeep35">{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref> రచించిన నాలుగు వేల దివ్యప్రబంధాలను సేకరించాడు.<ref name="Coward" /> దక్షిణ భారతానికి చెందిన ఈ ఆళ్వార్లు విష్ణుభక్తిలో భావోద్వేగపరంగానూ, తాత్వికంగానూ అసాధారణ స్థానం సంపాదించిన కవి, సాధువులు. నాదముని ఈ దివ్యప్రబంధాలకు సంగీతరూపం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Overzeep35" /> అలాగే ఆళ్వార్ల భక్తిగీతాలను దేవాలయ ఆరాధనలో ప్రవేశపెట్టాడు. దాంతో తమిళ ద్రావిడ వేదంగా భావించే దివ్యప్రబంధాలు, సంస్కృత వేదాలతో సమాన గౌరవాన్ని పొందాయి. నాదముని అనుచరులు ఈ రెండింటినీ సమానమైన శాస్త్రాధికారంతో స్వీకరించారు.<ref name="Dutta2007">{{cite journal |title=Texts, Tradition and Community Identity: The Srivaisnavas of South India |first=Ranjeeta |last=Dutta |journal=Social Scientist |volume=35 |issue=9/10 |date=September–October 2007 |pages=22–43 |jstor=27644238}} {{subscription required}}</ref> సంస్కృత గ్రంథాలను పరమతాత్విక సత్యానికి ఆధారాలుగా, తమిళ ప్రబంధాలను అదే సత్యానికి మానవ అనుభవ రూపాలుగా భావించారు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |pages=101–102}}</ref> ఈ విధంగా ఏర్పడిన శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో సంస్కృతం, తమిళం రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం లభించింది. దేవాలయ ఆరాధనలో వర్ణభేదాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దీనికి సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత రామానుజుడు శ్రీవైష్ణవ మత నాయకుల్లో అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు.<ref name="Dutta2007" /> నాదముని ప్రారంభించిన తాత్విక భావనలకు ఆయన క్రమబద్ధమైన వేదాంత రూపం ఇచ్చాడు. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని మరింత విస్తరించి, శ్రీవైష్ణవ శాస్త్రాలకు ప్రధాన వ్యాఖ్యాతగా నిలిచాడు.<ref name="Coward">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UVsXcS3xPFsC|title= The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought |first=Harold G. |last=Coward |author-link=Harold Coward |pages=139–141 |publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-7335-1 |year=2008}}</ref>{{efn|The traditional biographies of Ramanuja place his life in the period of 1017–1137 CE,<ref name="Carman 1994 80">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=80}}</ref>}} తమిళ, సంస్కృత మూలాలను సమన్వయం చేసే తన విధానంలో ఆయన ప్రత్యేకత చూపించినప్పటికీ, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు అప్పటికీ పరస్పరం సమాంతరంగానే కొనసాగాయని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |title=The Body Divine: The Symbol of the Body in the Works of Teilhard de Chardin and Ramanuja |first=Anne Hunt |last=Overzee |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-38516-9 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=YywriB9JVWcC}}</ref><ref name="Dutta2007" /> నాదముని, రామానుజుడు ఇద్దరూ బ్రాహ్మణులు కాగా, నమ్మాళ్వార్ వెల్లాల సమాజానికి చెందినవాడు. ఈ ముగ్గురూ తమిళులే.{{efn|Nathamuni is thought to have been born at [[Viranarayana]],<ref>{{cite book |title=A History of Indian Philosophy |volume=3 |year=1991 |first=S. N. |last=Dasgupta |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0414-2 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=jI2PUAa8B8oC}}</ref> Ramanuja was born at [[Sriperumbudur]],<ref name="Carman 1994 80"/> and Nammalvar at [[Alwarthirunagiri|Alvartirunakam]].<ref>{{cite book |title=Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact |first=Neeti M. |last=Sadarangani |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-436-6 |url=https://books.google.com/books?id=WVQrKJbJ2JIC |page=28}}</ref>}} అయితే రామానుజుడు తన ప్రధాన తాత్విక రచనలను సంస్కృతంలో రచించాడు.<ref>{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=147}}</ref> == శాఖల విభజన == [[File:Vadagalai Tiruman.JPG|thumb|Vadakalai [[Urdhva Pundra]]]] [[File:Thengalai thiruman.jpg|thumb|Tenkalai [[Urdhva Pundra]]]] వడకలై, తెంకలై అనే రెండు శాఖలు ఏర్పడడానికి ముందు రామానుజుడు సాంప్రదాయిక '''భక్తి మార్గాన్ని''' సమర్థించాడు. ఆ మార్గం ప్రకారం భక్తులు సంస్కృత శాస్త్రాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాలి; అలాగే కర్మకాండలకు, నియమబద్ధమైన ఆచరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వల్ల స్త్రీలు, శూద్ర వర్ణానికి చెందినవారు వెనుకబడ్డారు. ఎందుకంటే వారికి సంస్కృత వేదాలను అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉండేది కాదు. తరువాత రామానుజుడు తన దృక్పథాన్ని మార్చుకున్నాడు. మరింత సమగ్రత కలిగిన సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించి, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే భక్తిమార్గాన్ని ప్రోత్సహించాడు. ఆయన ఉపయోగించిన రూపకాల ప్రకారం, ఆచారాలు పాటిస్తూ చేసే భక్తి మోక్షాన్ని "సంపాదించే" మార్గమైతే, భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల కూడా మోక్షం లభిస్తుంది. అయితే ఆయన రచనల్లో కనిపించే కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన భిన్న వ్యాఖ్యానాల కారణంగా, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దంలో అయ్యంగార్ సమాజం రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు శాఖలూ రామానుజుని రచనలను సమాన భక్తితో గౌరవించినప్పటికీ, వాటిని వ్యాఖ్యానించడంలో క్రమంగా తేడాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Charip244" /><ref name="Carmanp95">{{cite book |title=Majesty and Meekness: A Comparative Study of Contrast and Harmony in the Concept of God |first=John B. |last=Carman |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1994 |isbn=978-0-8028-0693-2 |url=https://books.google.com/books?id=DyVfKEmEK2QC |page=95}}</ref> === వడకలై – తెంకలై === '''వడకలై''' అంటే "ఉత్తర సంప్రదాయం", '''తెంకలై''' అంటే "దక్షిణ సంప్రదాయం" అని అర్థం. ఈ పేర్లు భౌగోళిక విభజనను సూచించవు; ఆయా శాఖలు ఇచ్చిన భాషా-సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. వడకలై సంప్రదాయం సంస్కృత వేదాంతానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇస్తే, తెంకలై సంప్రదాయం తమిళ '''దివ్యప్రబంధాలకు''' అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.<ref name="Charip244">{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=244}}</ref>{{efn|S. Dasgupta is quoted by Thomas Manninezhath: "Though the leaders themselves were actuated by a spirit of sympathy with one another, yet their followers made much of these little differences in their views and constantly quarrelled with one another, and it is a well-known fact that these sectarian quarrels exist even now".<ref name="Manninezhath35">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=35 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref>}} అయితే కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషాపరమైన భేదాన్ని అతిశయోక్తిగా చెప్పడం జరుగుతోంది. వడకలై శాఖ [[వేదాంతదేశికులు|వేదాంత దేశికుడిని]] ప్రధాన ఆచార్యునిగా భావిస్తుంది. తెంకలై శాఖ మాత్రం మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శాఖలూ నమ్మాళ్వార్, రామానుజుడులను సమానంగా గౌరవిస్తాయి. తరువాతి కాలంలోని ప్రముఖ ఆచార్యులు తమిళ, సంస్కృత సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రాముఖ్యాన్నీ అంగీకరించారు. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ భాషా భేదం వెనుక లోతైన సామాజిక, తాత్విక విభేదాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా తమిళం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాగా, సంస్కృతం ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గాల భాషగా పరిగణించబడేది.<ref>{{cite book |title=Linguistic Culture and Language Policy |first=Harold F. |last=Schiffman |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-18406-9 |pages=183–184 |url=https://books.google.com/books?id=rS--gYWbbIIC}}</ref> === మోక్షం, దైవానుగ్రహం === వేదాంతం ప్రకారం మానవ జీవితపు పరమలక్ష్యం మోక్షం. అంటే పునర్జన్మల చక్రం నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించడం.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |pages=143–144}}</ref> వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య సాధారణంగా అష్టాదశ భేదాలు (పద్దెనిమిది తేడాలు) ఉన్నట్లు చెబుతారు.<ref name="Manninezhath35" /> అయితే వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్నచిన్న ఆచారపరమైన తేడాలే.<ref>{{cite book |title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Alvars |first=S. M. Srinivasa |last=Chari |publisher=Motilal Banarsidass |year=1997 |isbn=978-81-208-1342-7 |url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC |page=240}}</ref>{{efn|The eighteen sectarian differences are detailed in ''History of Sri Vaishnavism in the Tamil country'' (N. Jagadeesan, Koodal Publishers, 1977)}} ప్రధానమైన తేడా దైవానుగ్రహం గురించి వారి అభిప్రాయంలో కనిపిస్తుంది. * తెంకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తి ఒక్కటే చాలును. భగవంతుడే తన కృపతో భక్తుణ్ని మోక్షానికి చేర్చుతాడు. దీనిని తన పిల్లలని నోటితో మోసుకెళ్లే పిల్లితో పోలుస్తారు. * వడకలై సిద్ధాంతం ప్రకారం, భక్తుడు తన ప్రయత్నంతో భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందాలి. తల్లి కోతిని గట్టిగా పట్టుకుని వేలాడే కోతి పిల్లలా భక్తుడు కూడా భగవంతుని ఆశ్రయించాలి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ప్రపత్తి (భగవంతునికి సంపూర్ణ శరణాగతి) అనే భావనకు ఇచ్చిన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలుగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని వరుసగా మార్జాల న్యాయం, మర్కట న్యాయం అని కూడా అంటారు. దీనివల్ల వడకలై, తెంకలై శాఖలను కొన్నిసార్లు "కోతి శాస్త్రం", "పిల్లి శాస్త్రం" అని కూడా అంటారు. === ఇతర సిద్ధాంత భేదాలు === వడకలై శాఖ లాగా కాకుండా, తెంకలై శాఖ వర్ణవ్యవస్థను అంగీకరించదు.<ref name="VijayNagar">{{cite web|url=http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|publisher=tamilnadu.ind.in|title=Tamil Nadu, Religious Condition under Vijaya Nagar Empire|access-date=8 January 2017|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234729/http://www.tamilnadu.ind.in/tamilnadu_history/vijaya_nagar/religious_cultural_impacts_under_vijaya_nagar.php|url-status=dead}}</ref> దిగువ కులాలకు చెందిన వారినీ తమ దేవాలయాల్లోకి స్వాగతించింది. ఈ శాఖను పిళ్ళై లోకాచార్యుడు స్థాపించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{cite book|author=Vraj Kumar Pandey|title=Encyclopaedia of Indian Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=cDXsAAAAIAAJ|volume=1|year=2007|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-261-3112-9|page=86}}</ref> ఆచారవ్యవహారాల్లో కూడా కొన్ని తేడాలు కనిపిస్తాయి. వడకలై అయ్యంగార్ల అభిప్రాయం ప్రకారం భగవంతునికి అనేకసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తెంకలై అయ్యంగార్లు మాత్రం ఒక్కసారి నమస్కరిస్తే సరిపోతుందని నమ్ముతారు. అందువల్ల వడకలై అయ్యంగార్లు నాలుగుసార్లు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయడం, తెంకలై అయ్యంగార్లు ఒక్కసారే నమస్కరించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Social History">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ&q=prostration |title=Pg.128 Studies in social history: modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, St. Paul's Press Training School – 1964 |date=20 March 2007|last1=Bhatnagar |first1=O. P. }}</ref> == శాఖల మధ్య పోటీ == వడకలై, తెంకలై శాఖల మధ్య పోటీ కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రరూపం దాల్చింది. కొన్నిసార్లు అది పరస్పర విరోధానికి దారితీసింది.<ref>{{cite book |title=Caste, Class & Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village |first=André |last=Béteille |author-link=André Béteille |publisher=University of California Press |year=1965 |isbn=978-0-520-02053-5 |url=https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete |url-access=registration |pages=[https://archive.org/details/casteclasspowerc0000bete/page/75 75], 96}}</ref> పదెనిమిదో శతాబ్దంలో ఈ వివాదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uE4-veDrY7AC |title=Harmony of Religions: Vedanta Siddhanta Samarasam of Tayumanavar |first=Thomas |last=Manninezhath |page=26 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1993|isbn=9788120810013 }}</ref> కొన్ని దేవాలయాల నిర్వహణ హక్కుల విషయంలో న్యాయస్థానాలను కూడా ఆశ్రయించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |title=Caste and Race in India |first=Govind Sadashiv |last=Ghurye |author-link=G. S. Ghurye |edition=5th |publisher=Popular Prakashan |year=1969 |orig-year=1932 |isbn=978-81-7154-205-5 |url=https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/casteraceinindia0000ghur/page/209 209]}}</ref> == ఇతర సమాజాలతో సంబంధాలు == [[File:Gandhi Rajagopalachari.jpg|[[Chakravarti Rajagopalachari]] ''(right)'' has been the most prominent Iyengar in Indian politics|thumb|right|150px]] [[File:Iyengar Vedic students 1909.JPG|thumb|Iyengar children, [[Thanjavur]], 1909.]] భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుతం తమిళనాడు సహా కొన్ని ప్రాంతాలు) బ్రాహ్మణులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యారంగాల్లో గణనీయమైన స్థానం సంపాదించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |title=''Superiority in Numbers'' from ''Tehelka.com'', April 22, 2006 |publisher=Tehelka.com |date=22 April 2006|url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012}}</ref> స్వాతంత్ర్యం తరువాత తమిళనాడులో బ్రాహ్మణులపై అసంతృప్తి పెరిగింది. వారిపై వివక్ష ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. ఈ పరిస్థితులు ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. దాంతో బ్రాహ్మణుల సామాజిక, రాజకీయ ప్రభావం క్రమంగా తగ్గింది. అదే సమయంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాల ఆర్థిక, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా ఉద్యమాలకు దారితీసింది. ఫలితంగా 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. తరువాత అది ద్రావిడర్ కళగంగా పరిణామం చెందింది. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో జస్టిస్ పార్టీ తీవ్ర బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారం చేపట్టింది. కాలక్రమేణా ప్రభుత్వ సేవలు, విద్యా సంస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో బ్రాహ్మణుల స్థానంలో బ్రాహ్మణేతర వర్గాలు ముందుకు వచ్చాయి. దీనితో అంతకుముందు బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{cite news|last=Warrier |first=Shobha |title=Education is the means of social mobility |date=30 May 2006 |url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |work=Rediff News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm |archive-date=4 May 2008 |url-status=dead}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు బ్రాహ్మణులు సంస్కృతానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతలను తక్కువగా చూశారని ఆరోపించారు. అయితే ద్రావిడ భాషా పరిశోధకుడు కమిల్ జ్వెలెబిల్ ఈ ఆరోపణను చారిత్రక ఆధారాల దృష్ట్యా సమర్థించలేమని పేర్కొన్నాడు. మధ్యయుగ, అనంతర మధ్యయుగ కాలాల్లో తమిళ సంస్కృతి క్షీణించడానికి బ్రాహ్మణులను బలిపశువులుగా చూపించారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=https://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC| last=Zvelebil| first=Kamil V. |year=1992| publisher=BRILL| isbn=90-04-09365-6 | author-link=Kamil Zvelebil |pages=212–213, 216}}</ref> == ఉపశాఖలు == === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు === హెబ్బార్ అయ్యంగార్లు తమిళ మూలాలు కలిగిన హిందూ బ్రాహ్మణుల ఉపశాఖ. వీరు రామానుజుడు ప్రతిపాదించిన విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరిలో ఎక్కువమంది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. === మండ్యం అయ్యంగార్లు === మండ్యం అయ్యంగార్లు కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మేలుకోటె పరిసరాల్లో స్థిరపడిన అయ్యంగార్ల ఉపశాఖ.<ref name="bangalorefirst">{{cite web|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=15413|publisher=bangalorefirst.in|title=Bangalore First » Blog Archive » Pages from History : Why Mandyam Iyengars do not observe Deepavali ?|access-date=8 January 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|author=Anthropological Survey of India|date=1971|volume=20|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|issn=0536-6704|url=https://books.google.com/books?id=zW0LAAAAIAAJ}}</ref> వీరు మండ్యం తమిళం అనే ప్రత్యేక తమిళ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.<ref name="books.google.com"/> వీరు రామానుజుడు, మణవాళ మాముని సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref name="google">{{cite book|title=Man in India|author=Roy, S.C.|date=1937|issue=v. 17–18|publisher=A. K. Bose|issn=0025-1569|url=https://books.google.com/books?id=IkseAQAAMAAJ}}</ref> ఈ ఉపశాఖకు ఒక ప్రత్యేక ఆచారం ఉంది. 1773లో దీపావళి రోజున టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్టణంలో తమ సమాజానికి చెందిన సుమారు 1,500 మంది స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలను హతమార్చాడనే విశ్వాసం కారణంగా, మండ్యం అయ్యంగార్లు దీపావళి పండుగను జరుపుకోరు.<ref name = "Times of India | India Times">{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/mandyam-community-still-feels-tipus-sword/articleshow/71861480.cms|title = Mandyam community still feels Tipu's sword| website=[[The Times of India]] |access-date = 2 November 2019}}</ref> === చెల్లూరు (సెల్వనల్లూరు) అయ్యంగార్లు === చెల్లూరు అయ్యంగార్లు తెంకలై అయ్యంగార్లలోని ఒక ఉపశాఖ. వీరు గోదావరి నది తీరంలోని '''సెల్వనల్లూరు''' గ్రామం నుంచి వలసవచ్చి, సా.శ. 9వ శతాబ్దంలోనే మధురై పరిసరాల్లో స్థిరపడ్డారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లూరు అయ్యంగార్లు కూడా రామానుజుడు, మణవాళ మాముని బోధనలను అనుసరిస్తారు. == వివాహ సంప్రదాయాలు == [[File:Iyengar Yagnjopaveetham (Poonal) (Sacred Thread) ceremony.jpg|thumb|The rite of passage ceremony of an Iyengar boy ([[Upanayanam]])]] [[File:Sri Balmukundacharyaji Maharaj.jpg|thumb|Sri Balmukundacharya in typical Iyengar attire]] తమిళ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు ఇతర అనేక సమాజాల వివాహాలతో పోలిస్తే, సాంప్రదాయిక హిందూ మతాచారాలను మరింత కట్టుదిట్టంగా అనుసరిస్తాయి. ఈ వివాహాల్లో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, సంకేతాత్మక కర్మలు, నిర్ణీత సమయాల్లో నిర్వహించే ఆచారాలు, అలాగే వధువును వరుడి కుటుంబంలో మతపరంగా, సామాజికంగా సభ్యురాలిగా స్వాగతించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఈ కర్మలన్నీ దైవానుగ్రహంతో పాటు పూర్వీకుల ఆశీస్సులు లభించాలనే ఉద్దేశంతో విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అయ్యంగార్ వివాహంలో ఈ క్రింది కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.<ref name="iyengar_marriage_3">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Rituals – Part Four |date=16 April 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |archive-url=https://archive.today/20020428141931/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary159.asp |url-status=dead |archive-date=28 April 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref><ref name="iyengar_marriage_2">{{cite news|last=Gariyali |first=C. K. |title=Iyengar Marriage Part 1 |date=11 March 2002 |url=http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020522123301/http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary156.asp |url-status=dead |archive-date=22 May 2002 |work=Chennai Online |access-date=4 September 2008 }}</ref> ;వేత్తలైపాక్కు :వధూవరుల కుటుంబాలు పరస్పరం బహుమతులు మార్చుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా రెండు కుటుంబాల మధ్య బంధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ;పందల్‌కాల్ :వివాహ మండపాన్ని, వివాహం జరిగే ప్రదేశాన్ని శుభప్రదంగా భావిస్తూ ఆశీర్వదించే కార్యక్రమం. ;జనవాసం వరుడి ఊరేగింపు. వరుడిని ఘనంగా స్వాగతించి వివాహ మండపానికి ఆహ్వానిస్తారు. ;నిశ్చయతార్థం :వివాహం జరగబోతున్నట్లు రెండు కుటుంబాలు అధికారికంగా ప్రకటించి, పరస్పర సమ్మతి తెలుపుతాయి. ;జాతక నామకరణం :వివాహానంతరం వధువుకు కొత్త కుటుంబ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పేరు పెట్టే ఆచారం. ;నంది లేదా వ్రతం :వధూవరులకు మంగళస్నానం లేదా పవిత్ర అభిషేకం నిర్వహించి, వివాహ కర్మలకు వారిని సిద్ధం చేస్తారు. ;కాశీయాత్ర ఇది అయ్యంగార్ వివాహాల్లో ప్రసిద్ధమైన సంకేతాత్మక కార్యక్రమం. వరుడు కాశీకి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరుతున్నట్లు నటిస్తాడు. అప్పుడు వధువు తండ్రి అతన్ని తిరిగి పిలిచి, గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించి తన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరతాడు. అనంతరం వరుడు వివాహానికి అంగీకరిస్తాడు. ;ఊయల :వధూవరులు పూలమాలలు మార్చుకుని అందంగా అలంకరించిన ఊయలపై కూర్చుంటారు. ఆ సమయంలో మహిళలు సంప్రదాయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. ;పిడ్డిశుట్టల్ వధూవరులకు దృష్టిదోషం తగలకుండా చేసే రక్షణాత్మక ఆచారం. ;కన్యాదానం :వధువు తండ్రి తన కుమార్తెను వరునికి అధికారికంగా అప్పగించే ప్రధాన వివాహ కర్మ. ;మాంగల్యధారణం :వరుడు వధువు మెడలో పవిత్రమైన '''తాళి''' (మాంగల్యం) కడతాడు. ఇది వివాహంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టంగా భావిస్తారు. ;అక్షతలు :వధూవరులపై రంగురంగుల అక్షతలు చల్లి, వారికి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. ;శేష హోమం :వివాహ హోమాగ్నిని వెలిగించి వైదిక క్రతువులు నిర్వహిస్తారు. ;సప్తపది :వధూవరులు పవిత్ర అగ్నిని సాక్షిగా ఏడు అడుగులు కలిసి వేస్తారు. హిందూ వివాహాల్లో ఇది అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలలో ఒకటి. ;నాగోలి వస్త్రం :వధువు కుటుంబ సభ్యులు తమ అల్లుడిని అధికారికంగా ఆహ్వానించి గౌరవిస్తారు. ;గృహప్రవేశం :వధువును ఆమె కొత్త ఇంటికి, అంటే భర్త ఇంటికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తారు. ;సంబంధి విందు :వివాహం అనంతరం రెండు కుటుంబాల సభ్యులకు, బంధువులకు ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. ;రిసెప్షన్ :వివాహానంతర అభినందన సభ. ఇందులో బంధుమిత్రులు నూతన దంపతులను ఆశీర్వదిస్తారు. ;నలంగు :వివాహ వేడుకల ముగింపులో వధూవరులు సరదా ఆటలు ఆడుతారు. అదే సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు, ముఖ్యంగా మహిళలు సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. ఈ కార్యక్రమం కొత్త దంపతులు పరస్పరం సాన్నిహిత్యం పెంపొందించుకోవడానికి, రెండు కుటుంబాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఏర్పడడానికి ఉద్దేశించబడింది. == ప్రముఖ అయ్యంగార్లు == * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] - స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. * [[మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ కన్నడ రచయిత. * [[ఎ.ఎ. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]] - భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[వింజమూరి వరదరాజ అయ్యంగార్]] - సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు. * [[వనజా అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[శ్యామయ్య అయ్యంగార్]] - హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ వద్ద పనిచేసిన మంత్రి * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]] - ప్రముఖ యోగా గురువు. * [[శ్రీనివాస రామానుజన్|శ్రీనివాస రామానుజన్ అయ్యంగార్]] - గణిత శాస్త్రవేత్త. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అయ్యర్లు]] == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో వివిధ జాతుల ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ బ్రాహ్మణులు]] 40eqoc4qoaaky6bgeq9p7i7kb8x7cps 0 173237 4920470 4801332 2026-08-05T04:08:56Z Chaduvari 97 +పంచ ద్రావిడులు లింకు 4920470 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}} {{Infobox ethnic group |image = File:Telugu brahman with rudraksha coat.jpg |caption = రుద్రాక్షమాల ధరించిన తెలుగు బ్రాహ్మణుడు |langs = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |rels = [[హిందూమతము]] |related = తమిళ బ్రహ్మణులు, కన్నడ బ్రహ్మణులు, మరాఠీ బ్రహ్మణులు }} '''తెలుగు బ్రాహ్మణులు''' [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణ]] సమాజం సభ్యులు. వీరు [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడుతారు. వారు ప్రధానంగా [[భారత దేశము|భారతదేశ రాష్ట్రములు]] అయిన [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]కు చెందినవారే. అయితే [[భారతదేశం]] లోని మిగిలిన ప్రాంతములకు, అలాగే ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలకు అనేకమంది వలస వెళ్ళినవారు కూడా ఉన్నారు. తెలుగు బ్రాహ్మణులు కూడా చాలా పెద్ద సంఖ్యలో కర్నాటక రాష్ట్రములోని అనేక ప్రాంతములలో ముఖ్యంగా [[బెంగుళూరు]] నగరములో స్థిరపడ్డారు. ==సంఘములు (గ్రూపులు)== తెలుగు బ్రహ్మణులు ప్రధానంగా [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ]] బ్రాహ్మణ శాఖ కు చెందినవాలు. * [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లో [[వైదికి బ్రాహ్మణులు]], [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణులు]], తెలుగు మధ్వ బ్రహ్మణులు, [[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు]], [[తెలుగు ద్రవిడ బ్రాహ్మణులు|ద్రావిడులు]] అనే ముఖ్య సమూహాలు ఉన్నాయి. [[వైదికి బ్రాహ్మణులు]] [[నియోగులు|నియోగులలో]] ప్రధానంగా స్మార్త [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణులు]]. *తెలుగు బ్రహ్మణులలో ప్రధానంగా రెండు విభాగాలు ఉన్నాయి, స్మార్త మారియు వైష్ణవ. #'''స్మార్త బ్రాహ్మణులు''': ##[[వైదికి బ్రాహ్మణులు]] ##[[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణులు]] (కరణాలు) ##[[తెలుగు ద్రవిడ బ్రాహ్మణులు|ద్రావిడులు]] (తమిళనాడు నుండి వలస వచ్చినవారు) ##[[దేశస్థ స్మార్త బ్రాహ్మణులు]] #'''వైష్ణవ బ్రాహ్మణులు''': ##శ్రీవైష్ణవ బ్రహ్మణులు (రామానుజుల విశ్వాసంలోకి మారిన తెలుగు బ్రాహ్మణులు) ##తెలుగు మధ్వ బ్రాహ్మణులు (మధ్వాచార్య విశ్వాసంలోకి మారిన తెలుగు బ్రాహ్మణులు) ##[[గోల్కొండ వ్యాపారులు]] లేదా హైదరాబాదీ బ్రాహ్మణులు ##[[దేశస్థ మధ్వ బ్రాహ్మణులు]] * [[వైదికి బ్రాహ్మణులు]] యందు అనేక శాఖలు, ఉపశాఖలు ఉన్నాయి. వారిలో [[వైదికి వెలనాడు|వైదికీ వెలనాటి బ్రాహ్మణులు]] గాను తదుపరి మరింతగా [[వైదికి వెలనాడు|వెలనాట్లు]], వేంగినాడ్లు, ములకనాట్లు, కోసలనాట్లు తదితర బ్రాహ్మణులు ఇంకా అనేక ఉపశాఖలుగా విభజించబడ్డారు. * [[నియోగులు|నియోగీ]] శాఖ తదుపరి, ఆరువేల నియోగులు, శిష్ట కరణాలు, కణ్వ బ్రాహ్మణులు, పట్నాయకులు, పట్వారిలు అని పిలవడేఇతర ఉపశాఖలుగా ఏర్పడినాయి. *[[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు|దేశస్థ బ్రాహ్మణుల]]లో ప్రధానంగా రెండు ఉప శాఖలు ఉన్నాయి, [[దేశస్థ మధ్వ బ్రాహ్మణులు]], [[దేశస్థ స్మార్త బ్రాహ్మణులు]]. మొదటి ఉప శాఖలు జగద్గురు [[మధ్వాచార్యులు|మధ్వాచార్యుల]] వారి తత్వశాస్త్రం అయిన [[ద్వైతం|ద్వైత]] సిద్దాంతమును అనుసరించే వారిని [[దేశస్థ మధ్వ బ్రాహ్మణులు]] అని లేదా తెలుగు మధ్వా బ్రహ్మణులు అని అంటారు. రెండు ఉప శాఖ అయిన [[దేశస్థ స్మార్త బ్రాహ్మణులు]] ఆది శంకరాచార్యర్యుల వారి తత్వశాస్త్రం అయిన [[అద్వైతం|అద్వైత]] సిద్దాంతమును అనుసరిస్తారు. [[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు]] ఆంధ్ర ప్రాంతం లోని కోస్తాంధ్ర ప్రాంతము, [[రాయలసీమ]] యొక్క [[కర్నూలు]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[కడప జిల్లా|కడప]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] జిల్లాలు యందు కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. తెలంగాణలో వీరు అన్ని జిల్లాలలో విస్తరించి ఉన్నారు. * [[తెలుగు ద్రవిడ బ్రాహ్మణులు|ద్రావిడ]] అనే శాఖ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నకు వలస వచ్చిన తమిళ బ్రాహ్మణులు ద్వారా ఏర్పడినది. ఆరామ ద్రావిడులు మరొక ఉప శాఖ ఏర్పడింది. * పొరుగు రాష్ట్రం [[తమిళనాడు]] నుండి విశిష్ఠాద్వైతము అనుసరించే జగద్గురు [[రామానుజాచార్యుడు]] అనుచరులు అయిన శ్రీ వైష్ణవులు ఇతర ముఖ్యమైన శాఖ సమూహాలలో ఒకటి అయినది.<ref>Shreeram Balijepalli's articles online</ref> వీరినే శ్రీ వైష్ణవ బ్రాహ్మణులు అని అంటారు. == ఆహారం == * తెలుగు బ్రాహ్మణులు శాకాహారము అనుసరించుతూ, "సత్వ" ఆహారం ఇష్టపడతారు. == పండుగలు == * తెలుగు బ్రాహ్మణులు సాధారణంగా తెలుగు ప్రజలు వలే సాధారణంగా [[మకర సంక్రాంతి]], [[ఉగాది]] లాంటి చాలా పండుగలు జరుపుకుంటారు. అయితే అవని అవిట్టం పండుగ దక్షిణ బ్రాహ్మణులకు ప్రత్యేక ముఖ్యమైన పండుగ. == ప్రముఖ మీడియా చిత్రీకరణ == కొన్ని తెలుగు చిత్రాలలో తెలుగు బ్రాహ్మణులను, వారి వైవిధ్యమైన పద్ధతులు, సాంస్కృతిక పద్ధతులను హాస్య ప్రధానంగా, ఎగతాళి చేసినట్లు ఉండటం వల్ల వీరు నిరసనలు తెలియజేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/City-Brahmins-stage-protest-against-Film/articleshow/16902391.cms|title=City Brahmins stage protest against Film - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-12-16}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బ్రాహ్మణులు]] * తెలుగు బ్రాహ్మణులు జాబితా * [[దేశస్థ బ్రాహ్మణుల జాబితా]] * వైఖానసులు * అగ్రవర్ణ కులాలు * [[గోత్రములు జాబితా]] * [[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు]] * ములకనాడు బ్రాహ్మణులు * మురికినాట్లు బ్రాహ్మణులు * దేశస్థ విశ్వబ్రాహ్మణులు * బ్రాహ్మణ గోత్రములు, ప్రవరలు * విశ్వజ్ఞ బ్రాహ్మణులు * త్వష్ట బ్రాహ్మణులు ==మూలాలు== <references/> == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20171014050327/http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmins_of_Andhra_Pradesh Brahmins of Andhra Pradesh] * https://web.archive.org/web/20180131030310/http://www.telugubrahmin.in/ [[వర్గం:తెలుగు బ్రాహ్మణులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక వర్గాలు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] 1tcxd2icq1jej4uzbbaesbz51qm3pzw 0 226416 4920620 4819870 2026-08-05T10:49:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920620 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = ఆయుష్మాన్ ఖురానా | bgcolour = | image = Ayushmann Khurrana 1.jpg | imagesize = | caption = ఆయుష్మాన్ ఖురానా | birthname = | birthdate = {{Birth date and age|df=yes|1984|9|14}} | birthplace = | deathdate = | deathplace = | othername = | yearsactive = 2004 - ప్రస్తుతం | spouse = | partner = | parents = | residence = | website = | notable role = | academyawards = | emmyawards = | tonyawards = | goldenglobeawards = | baftaawards = | sagawards = | cesarawards = | goyaawards = | afiawards = | filmfareawards= | olivierawards = | geminiawards = | grammyawards = }} '''ఆయుష్మాన్ ఖురానా''' (జననం 14 సెప్టెంబరు 1984) ప్రముఖ భారతీయ నటుడు, గాయకుడు, వ్యాఖ్యాత. టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాతగా కెరీర్ ను ప్రారంభించిన ఆయన వికీ డోనర్ అనే సినిమాతో బాలీవుడ్ లో హీరోగా తెరంగేట్రం చేశారు. ఈ సినిమా కమర్షియల్ గా హిట్ అవడమే కాక, విమర్శకుల ప్రశంసలు కూడా పొందింది.<ref name="Vicky Donor HIT">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/|title=Vicky Donor is a HIT|date=|accessdate=2015-03-10|publisher=Indicine.com}}</ref><ref name="Vicky Donor Critical Reviews">{{వెబ్ మూలము|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/vicky-donor-good-reviews-critics-verdict-230412.html|title=Vicky Donor gets very good reviews from film critics - Filmibeat .|date=2012-04-23|accessdate=2015-03-10|publisher=Entertainment.oneindia.in|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202232513/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/vicky-donor-good-reviews-critics-verdict-230412.html|url-status=dead}}</ref> == తొలినాళ్ళ జీవితం, చదువు == ఆయుష్మాన్ ఖురానా [[పంజాబ్]] కు చెందినవాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://tribune.com.pk/story/541722/ive-evolved-as-an-actor-ayushmann-khurrana/|title=I’ve evolved as an actor: Ayushmann Khurrana|date=28 April 2013|accessdate=5 June 2016|website=IANS|publisher=The Express Tribune}}</ref> ఆయనకు [[అపరశక్తి ఖురానా]] ఉన్నాడు. చండిగఢ్ లోని సెయింట్ జోన్స్ హై స్కూలులోనూ, డిఎవి కళాశాలలోనూ ఆయన చదువుకున్నాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/ayushmann-khurrana/ayushmanns-portfolio-pics/Ayushmann-Khurrana/articleshow/22629606.cms|title=Ayushmann's Portfolio Pics|accessdate=5 June 2016|website=The Times of India}}</ref> పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మాస్ కమ్యూనికేషన్స్ లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పట్టా పొందాడు.<ref name="toifacts">{{వెబ్ మూలము|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Lesser-known-facts-about-Ayushmann-Khurrana/Ayushmann-Khurrana-Lesser-known-facts/photostory/41511591.cms|title=Lesser known facts about Ayushmann Khurrana|date=21 September 2015|accessdate=5 June 2016|website=The Times of India}}</ref> డిఎవి కళాశాలలో చదువుకునేటప్పుడు ఆఘజ్, మంచ్ తంత్ర అనే రెండు నాటక సంఘాలను స్థాపించారు. ఎన్నో వీధినాటకాలు వేసాడు ఆయన. ఐఐటి బాంబేకు చెందిన మూడ్ ఇండిగో, బిర్లా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్, పిళని కి చెందిన ఒయాసిస్ వంటి జాతీయ కాలేజ్ ఫెస్టివల్స్ లో నాటకాలు వేసి ఎన్నో బహుమతులు గెలుచుకున్నాడు ఖురానా.<ref name="toifacts" /> [[ధర్మవీర్ భారతి]] రాసిన అంధ యుగ్ నాటకంలో ఆయన నటించిన అశ్వద్ధామ పాత్రకు ఉత్తమ నటుడు అవార్దు గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://photogallery.maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/36495087.cms|title=Ayushmann's Portfolio Pics|accessdate=5 June 2016|website=Maharashtra Times|archive-date=8 ఆగస్టు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808155825/http://photogallery.maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/36495087.cms|url-status=dead}}</ref> ==నటించిన సినిమాలు== *[[డాక్టర్ జీ]] *''[[విక్కీ డోనర్]]'' *[[గులాబో సితాబో]] *[[బాలా]] * [[డ్రీమ్ గర్ల్ 2]] *[[బధాయి హో]] * [[యాన్ యాక్షన్ హీరో]] * ''[[శుభ్ మంగళ్ జ్యాదా సావధాన్]]'' === 2004–11: టివి, తొలినాళ్ళ కెరీర్ === 2002లో చానల్ వి పోప్ స్టార్స్ లో ఒక రియాలిటీ షోలో, తన 17వ ఏట మొదటిసారి టివీలో కనిపించారు ఖురానా. ఆ షోలో అతి చిన్న వయస్కుడు ఆయనే. తన 20వ ఏట రోడీస్ 2 గేమ్ షోలో విజేతగా నిలిచారు ఆయన.<ref name="City boy is MTV’s most popular Roadie">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20041201/cth2.htm#10|title=City boy is MTV’s most popular Roadie|date=1 December 2004|work=The Tribune}}</ref> మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తిచేశాకా [[ఢిల్లీ]]లోని బిగ్ ఎఫ్.ఎంలో రేడియో జాకీగా పనిచేశారు ఖురానా. రేడియోలో బిగ్ చాయ్-మాన్ నా మాన్, తేరా ఆయుష్మాన్ వంటి షోలు హోస్ట్ చేశారు ఆయన. 2007లో యంగ్ ఎచీవర్స్ అవార్డు గెలిచారు.<ref name="RJ Ayushmann Wins Young Achievers Award">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.indiaprwire.com/pressrelease/radio/200705012745.htm|title=RJ Ayushmann of BIG 92.7 FM creates history: Wins Young Achievers Award|date=1 May 2007|publisher=India PRwire|access-date=25 జూలై 2016|archive-date=3 మే 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070503085005/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/radio/200705012745.htm|url-status=dead}}</ref> ఢిల్లీలో భారత్ నిర్మాన్ పురస్కారం అందుకున్న అతి పిన్న వయస్కుడు ఆయుష్మాన్ కావడం విశేషం.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.koimoi.com/actor/ayushmann-khurrana/|title=Ayushmann Khurrana - Ayushmann Khurrana Biography|accessdate=2016-01-04|website=www.koimoi.com}}</ref> రేడియో తరువాత ఎంటివీలో వీడియో జాకీగా మారారు ఖురానా. పెప్సీ ఎంటీవీ వాసప్, ది వాయిస్ ఆఫ్ యంగిస్థాన్ షోలను హోస్ట్ చేశారు ఆయన. == References == {{Reflist|colwidth=30em}} [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 6qrrf9nxiqe1zonwic3to84ruvxronj 0 231451 4920504 4352565 2026-08-05T05:58:27Z Amrojuanusha 152506 4920504 wikitext text/x-wiki '''నిర్మల్ కోట''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లోని [[నిర్మల్ జిల్లా]] కేంద్రంలో ఉంది.పూర్వం నిర్మల్ ఖిల్లాను కేంద్రంగా చేసుకుని రాజు నిమ్మానాయుడు పరిపాలించాడు. నిర్మల్ కు సుమారు 400 ఏళ్ల ఘన చ‌రిత్ర ఉంది.<ref name="నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌">{{cite web|last1=మన నిర్మల్.కాం|title=నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌|url=http://mananirmal.com/NirmalHistory|website=mananirmal.com|accessdate=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007051627/http://mananirmal.com/Nirmal-History|archive-date=7 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> చారిత్రక ఖిల్లాగా.. నిజాం జమానాలోనే రెవెన్యూ జిల్లాగా.. రాజకీయ కేంద్రంగా.. పేరొందిన నిర్మల్‌ ఇప్పుడు [[తెలంగాణ]]లో కొత్త జిల్లాగా రూపుదిద్దుకుంది. {{Infobox Military Structure |name = నిర్మల్ కోట (నిర్మల్ ఖిల్లా) |native_name = |partof = |image =Nirmal fort.jpg |size = 250px |location = [[నిర్మల్ మండలం]], [[నిర్మల్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = నిర్మల్ ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో వడూర్ కోట స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = క్రీ.శ. 1600 నుండి 1700 వరకు |builder = [[కాకతీయులు]] |materials = రాతి, మట్టి, సున్నం |height = 48 అడుగుల ఎత్తు |used = లేదు |demolished = |condition = శిథిలావస్థకు చేరుకుంది |ownership = కాకతీయులు వారి సామంత రాజైనా నిమ్మానాయుడు, కుంటి వేంకట్రాయుడు |open_to_public = అవును |controlledby = నిమ్మానాయుడు కుంటి వేంకట్రాయుడు, శ్రీనివాస్ రావు |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = Nirmal fort Nirmal District.jpg |caption2 = నిర్మల్ కోటలు (నిర్మల్ గఢ్ లు ) }} ==రాజుల పాలన== క్రీ.శ 1600 నుండి 1650 సంవత్సరాల వరకు పులి మడుగు ఖీల్లాదారు నిమ్మా నాయుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. క్రీ.శ .1670 నుండి 1700 సంవత్సరాల వరకు నిజాం సింహాసనం కోసం రాజుల మధ్య అంతః కలహాలు జరిగినాయి. డచ్ వారు, [[ఫ్రెంచి]] వారు, [[బ్రిటిష్]] వారు దేశంలోని రాజుల మధ్య గొడవలు పెట్టి లాభ పాడేందుకు పావులు కదిపారు. వృద్ధాప్యం వల్ల రాజు వేంకట్రాయుడు పరిపాలనను త్యజించి అతని అన్న కొడుకు జలపత్రావు ను నిర్మల్ రాజుగా నియమించాడు. ఆ తర్వాత నిమ్మలను పాలించిన కణింగరాయుని కొడుకు శ్రీనివాసరావు ను రాజు గా నియమించి పూర్తి స్థాయిలో బాధ్యతలు అప్పగించాడు. యువ రాజైనా శ్రీనివాస్ రావు ఎంతో చతురతతో రాజకీయ యుక్తులు, తంత్రాలు తెలిసికొని తగిన విధంగా సైనిక బలగాలను సమకూర్చి తన పాలనను పటిష్టంగా మచ్చుకొన్నాడు. ==ఖిల్లాను తాకట్టు పెట్టిన నిమ్మారాజు== [[నాందేడ్]] సుబేదార్ కప్పం పన్ను కోసం నిర్మల్ రాజు నిమ్మానాయుడును కుప్పం పన్ను కట్టుటకు తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేయడంతో నిమ్మానాయుడు తన వద్ద పన్ను కట్టుటకు తగినంతగా ధనం లేకపోవడంతో చేసేది ఏమీ లేక తన సమీప మిత్ర [[వాంకిడి]] రాజైనా కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్దకు వెళ్ళి నిర్మల్ కోట ను తాకట్టు పెట్టి ముఫ్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ అప్పును ఒక సంవత్సరం లోపల వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తానని మాట కుదుర్చుకున్నాడు. ఒక వేళ కట్టుక పోతే తన కోటను శాశ్వతంగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చునని అప్పు పాబందు పత్రం వ్రాసి ఇచ్చిడు. ఒక రోజు రాజు పన్ను చెల్లించేందుకు నాందేడ్ వెళ్తుండగా భైంసా సమీపంలో దోపిడీ దొంగలు లూఠీ చేశారు. కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్ద నుండి ముప్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పు తీసుకుని అప్పటికే ఏడు సంవత్సరాలు కావడంతో ఆ డబ్బు వడ్డీతో సహా రెండు లక్షలు అయినాయి. అప్పు డబ్బులు కట్టుక పోవడంతో కుంటి వేంకట్రాయుడు తన సైన్యంతో నిర్మల్ కోటను ఆక్రమించుకోన్నాడు. నిమ్మానాయుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. <ref name="నిర్మల్‌ కోట">{{cite web|last1=ఈ తెలంగాణ మాగజైన్|title=నిర్మల్‌ కోట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E2%80%8C-%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=14 October 2016}}</ref> ఎంతో మహత్తర చరిత్ర కలిగిన ఉత్తర [[తెలంగాణ]]లో నాటి చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది '''నిర్మల్‌ కోట'''. == కోట నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Nirmal fort Cannon.jpg|thumb|నిర్మల్ కోట లోని అప్పటి ఫిరంగి.]] 1747లో [[ఫ్రెంచి]] ఇంజనీర్ల సహాయంతో [[నిర్మల్|నిర్మల్‌]] గిరిదుర్గాను నిర్మించడం జరిగింది. నిర్మల్‌ కోట చుట్టూ రాతి గోడ పొడవునా ఎత్తైన 64 బురుజు, కోటలోనికి ఏడు ప్రవేశ ద్వారాలు నిర్మించారు. శత్రువులు రాతిగోడ ఎక్కి నీరు నిండి వున్న కందకం దాటి రాకుండా తగు ఏర్పాట్లు చేశారు. పట్టణం చుట్టూ నిర్మించిన ప్రధానమైన రక్షణ గోడతో పాటు, రాజ సౌధం (ఖిల్లా గుట్ట) చుట్టు మరొక పటిష్ఠమైన రాతి గోడను నిర్మించారు. దీనినే ‘ఆంజనేయదుర్గం’ అంటారు. [[కోట]]లోకి వెళ్ళడానికి తూర్పువైపు సింహద్వారం, దక్షిణ, ఉత్తర దిశల్లో మరో రెండు ప్రధాన ద్వారము, సింహ ద్వారానికి దగ్గరలో తూర్పుకు ఒక చిన్న ద్వారం, సభాభవనం, హవామహల్‌, అంతఃపురసౌధం, మంచినీటి కోనేరుబావి, ఇలా ఆనాటి రాతినిర్మాణాలు ఉన్నాయి. రాజభవనం (ఖిల్లా గుట్ట) శ్రీనివాసరావు కాలంలో నిర్మించబడింది. బుడతకీచు అనే సన్నిహితుడి సలహాతో, శ్రీనివాసరావు ఫ్రెంచ్‌వారి సహాయంతో దీనిని కట్టించారు. కోట చుట్టూ సున్నంతో ఎత్తయిన బలిష్టమైన రాతి, ఇటుక గోడ, గోడపొడవునా లోతైన కందకం త్రవ్వించి కందకంలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వుండే విధంగా అమర్చి బయటనుండి శత్రువు కోటలోకి రాకుండా మొసళ్ళను దింపేవారు. వీటిన్నింటిలో ప్రత్యేకమైనది గొలుసు దర్వాజ. ఈ దర్వాజకి పెద్ద ఇనుప పలక వుండేది. వీటని బలిష్టమైన గొలుసుతో పెద్ద చక్రాలకు చుట్టి వుంచేవారు. ద్వారం మూసివేయడానికి తెరవడానికి గొలుసును, వీటిని లాగడానికి ఏనుగును ఉపయోగించేవారు. ఈ దర్వాజా నిర్మాణ తీరును చూస్తే శత్రువు రాకను అడ్డుకోవడానికి ఎంత నైపుణ్యంతో నాటి నిర్మాణాలు చేసారో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం జాతీయ రహదారి వెడల్పు పనుల కారణంగా దర్వాజకు సంబంధించిన ఒక దిమ్మె ధ్వంసం అవటంతో మరొక దిమ్మె మాత్రమే ఇప్పుడు ఉంది. మొత్తంగా నిర్మల్‌ పట్టణంలో '''ఏడు సింహ''' ద్వారాలు ఉండేవి. రాజా శ్రీనివాసరావు కాలంలో మొదటి ప్రహరీలో సైనిక శిబిరం ఏర్పాటు చేసేవారు. అప్పటికాలంలో పెట్టిన పేర్ల ఆధారంగా నేటికీ కొనసాగుతున్న నివాస వాడు ఇప్పటికీ మనకు పట్టణంలో కనిపిస్తాయి. నాటి సింహద్వారాలు మాత్రం మనకు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ద్వారాలు అసు ఆనవాళ్ళే లేకుండా పోయాయి. నిర్మల్‌ కోటల్లో అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న కోటల్లో ‘బత్తీస్‌ ఘడ్‌’ కోట కూడా ఒకటి. ==నిర్మల్ కోటల పేర్లు== '''బత్తీస్ గఢ్ ''' నిర్మల్ కోటలు, కట్టడాలు గత వైభవాన్ని చాటి చెప్పుతుంది. నేడు ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకున్నాయి.బత్తీస్ గఢ్ మీదికి ఏనుగు అంబారి పై వెళ్ళేందుకు సింహద్వారం నిర్మించి ఇతర గాఢ్ లోనికి వెళ్ళిందుకు సొరంగాలు నిర్మించాడు. నిర్మల్ పట్టణానికి తూర్పు దిశన ఉన్న బత్తీస్ గఢ్ కోట శిథిలమైపోతూ అవశేషాలుగా మిగిలినవి.రాజు నిర్మల్ చుట్టూరా ఉన్న గ్రామాలలో 32 గఢ్ లను కట్టి వాటిలో సైన్యాన్ని, ఎత్తైన ప్రదేశంలో గూఢచారులను ఉంచేందుకు రాతి, మట్టి సున్నం మిశ్రమంతో ఈ కోటను నిర్మించాడు.32 గఢ్ లో 32 గదుల భవనం ఉన్నందున దీనిని బత్తీస్ గఢ్ అని అంటారు. '''శ్యాంఘడ్ ''' రాజు శ్రీనివాస్ రావు తన ఆశ్విక సైన్యంలో ఆరితేరిన అశ్వ సైన్యాధిపతి ఎహత్ శ్యాం జంగ్ ను నియమించాడు. ఆ సైన్యాధిపతి పేరుతో ఈ గఢ్ కు శ్యాంగఢ్ అని పేరు పెట్టాడు. '''సోన్ గఢ్ ''' ఇప్పుడు ఉన్న సోఫినగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న సోన్ గ్రామమునే సోన్ గఢ్ అని పిలుస్తారు. '''చిట్టీ గాఢ్''' ప్రస్తుతం ఉన్న చిట్యాల గ్రామం '''ఏక్ శిలాగఢ్''' , '''వేంకటేశ్వర గఢ్''', '''ధంగఢ్''', ఇలా నిర్మల్ చూట్టు మొత్తం 64 పురాతన గాఢ్ లు ఉన్నాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] * [[వడూర్ కోట]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20161116095024/http://www.telanganatourism.gov.in/partials/destinations/heritage-spots/adilabad/nirmla-fort.html తెలంగాణ టూరిజం వారి వెబ్‌సైటు] * [http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html నిర్మల్ కోట ఛాయాచిత్రాలు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006173343/http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html |date=2016-10-06 }} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా]] rk8imakn64eqpq82k0uzzsz8476e1jk 4920505 4920504 2026-08-05T05:59:46Z Amrojuanusha 152506 4920505 wikitext text/x-wiki '''నిర్మల్ కోట''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లోని [[నిర్మల్ జిల్లా]] కేంద్రంలో ఉంది.పూర్వం నిర్మల్ ఖిల్లాను కేంద్రంగా చేసుకుని రాజు నిమ్మానాయుడు పరిపాలించాడు. నిర్మల్ కు సుమారు 400 ఏళ్ల ఘన చ‌రిత్ర ఉంది.<ref name="నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌">{{cite web|last1=మన నిర్మల్.కాం|title=నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌|url=http://mananirmal.com/NirmalHistory|website=mananirmal.com|accessdate=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007051627/http://mananirmal.com/Nirmal-History|archive-date=7 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> చారిత్రక ఖిల్లాగా.. నిజాం జమానాలోనే రెవెన్యూ జిల్లాగా.. రాజకీయ కేంద్రంగా.. పేరొందిన నిర్మల్‌ ఇప్పుడు [[తెలంగాణ]]లో కొత్త జిల్లాగా రూపుదిద్దుకుంది. {{Infobox Military Structure |name = నిర్మల్ కోట (నిర్మల్ ఖిల్లా) |native_name = |partof = |image =Nirmal fort.jpg |size = 250px |location = [[నిర్మల్ మండలం]], [[నిర్మల్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = నిర్మల్ ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో వడూర్ కోట స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = క్రీ.శ. 1600 నుండి 1700 వరకు |builder = [[కాకతీయులు]] |materials = రాతి, మట్టి, సున్నం |height = 48 అడుగుల ఎత్తు |used = లేదు |demolished = |condition = శిథిలావస్థకు చేరుకుంది |ownership = కాకతీయులు వారి సామంత రాజైనా నిమ్మానాయుడు, కుంటి వేంకట్రాయుడు |open_to_public = అవును |controlledby = నిమ్మానాయుడు కుంటి వేంకట్రాయుడు, శ్రీనివాస్ రావు |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = Nirmal fort Nirmal District.jpg |caption2 = నిర్మల్ కోటలు (నిర్మల్ గఢ్ లు ) }} ==రాజుల పాలన== క్రీ.శ 1600 నుండి 1650 సంవత్సరాల వరకు పులి మడుగు ఖీల్లాదారు నిమ్మా నాయుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. క్రీ.శ .1670 నుండి 1700 సంవత్సరాల వరకు నిజాం సింహాసనం కోసం రాజుల మధ్య అంతః కలహాలు జరిగినాయి. డచ్ వారు, [[ఫ్రెంచి]] వారు, [[బ్రిటిష్]] వారు దేశంలోని రాజుల మధ్య గొడవలు పెట్టి లాభ పాడేందుకు పావులు కదిపినారు. వృద్ధాప్యం వల్ల రాజు వేంకట్రాయుడు పరిపాలనను త్యజించి అతని అన్న కొడుకు జలపత్రావు ను నిర్మల్ రాజుగా నియమించాడు. ఆ తర్వాత నిమ్మలను పాలించిన కణింగరాయుని కొడుకు శ్రీనివాసరావు ను రాజు గా నియమించి పూర్తి స్థాయిలో బాధ్యతలు అప్పగించాడు. యువ రాజైనా శ్రీనివాస్ రావు ఎంతో చతురతతో రాజకీయ యుక్తులు, తంత్రాలు తెలిసికొని తగిన విధంగా సైనిక బలగాలను సమకూర్చి తన పాలనను పటిష్టంగా మచ్చుకొన్నాడు. ==ఖిల్లాను తాకట్టు పెట్టిన నిమ్మారాజు== [[నాందేడ్]] సుబేదార్ కప్పం పన్ను కోసం నిర్మల్ రాజు నిమ్మానాయుడును కుప్పం పన్ను కట్టుటకు తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేయడంతో నిమ్మానాయుడు తన వద్ద పన్ను కట్టుటకు తగినంతగా ధనం లేకపోవడంతో చేసేది ఏమీ లేక తన సమీప మిత్ర [[వాంకిడి]] రాజైనా కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్దకు వెళ్ళి నిర్మల్ కోట ను తాకట్టు పెట్టి ముఫ్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ అప్పును ఒక సంవత్సరం లోపల వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తానని మాట కుదుర్చుకున్నాడు. ఒక వేళ కట్టుక పోతే తన కోటను శాశ్వతంగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చునని అప్పు పాబందు పత్రం వ్రాసి ఇచ్చిడు. ఒక రోజు రాజు పన్ను చెల్లించేందుకు నాందేడ్ వెళ్తుండగా భైంసా సమీపంలో దోపిడీ దొంగలు లూఠీ చేశారు. కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్ద నుండి ముప్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పు తీసుకుని అప్పటికే ఏడు సంవత్సరాలు కావడంతో ఆ డబ్బు వడ్డీతో సహా రెండు లక్షలు అయినాయి. అప్పు డబ్బులు కట్టుక పోవడంతో కుంటి వేంకట్రాయుడు తన సైన్యంతో నిర్మల్ కోటను ఆక్రమించుకోన్నాడు. నిమ్మానాయుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. <ref name="నిర్మల్‌ కోట">{{cite web|last1=ఈ తెలంగాణ మాగజైన్|title=నిర్మల్‌ కోట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E2%80%8C-%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=14 October 2016}}</ref> ఎంతో మహత్తర చరిత్ర కలిగిన ఉత్తర [[తెలంగాణ]]లో నాటి చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది '''నిర్మల్‌ కోట'''. == కోట నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Nirmal fort Cannon.jpg|thumb|నిర్మల్ కోట లోని అప్పటి ఫిరంగి.]] 1747లో [[ఫ్రెంచి]] ఇంజనీర్ల సహాయంతో [[నిర్మల్|నిర్మల్‌]] గిరిదుర్గాను నిర్మించడం జరిగింది. నిర్మల్‌ కోట చుట్టూ రాతి గోడ పొడవునా ఎత్తైన 64 బురుజు, కోటలోనికి ఏడు ప్రవేశ ద్వారాలు నిర్మించారు. శత్రువులు రాతిగోడ ఎక్కి నీరు నిండి వున్న కందకం దాటి రాకుండా తగు ఏర్పాట్లు చేశారు. పట్టణం చుట్టూ నిర్మించిన ప్రధానమైన రక్షణ గోడతో పాటు, రాజ సౌధం (ఖిల్లా గుట్ట) చుట్టు మరొక పటిష్ఠమైన రాతి గోడను నిర్మించారు. దీనినే ‘ఆంజనేయదుర్గం’ అంటారు. [[కోట]]లోకి వెళ్ళడానికి తూర్పువైపు సింహద్వారం, దక్షిణ, ఉత్తర దిశల్లో మరో రెండు ప్రధాన ద్వారము, సింహ ద్వారానికి దగ్గరలో తూర్పుకు ఒక చిన్న ద్వారం, సభాభవనం, హవామహల్‌, అంతఃపురసౌధం, మంచినీటి కోనేరుబావి, ఇలా ఆనాటి రాతినిర్మాణాలు ఉన్నాయి. రాజభవనం (ఖిల్లా గుట్ట) శ్రీనివాసరావు కాలంలో నిర్మించబడింది. బుడతకీచు అనే సన్నిహితుడి సలహాతో, శ్రీనివాసరావు ఫ్రెంచ్‌వారి సహాయంతో దీనిని కట్టించారు. కోట చుట్టూ సున్నంతో ఎత్తయిన బలిష్టమైన రాతి, ఇటుక గోడ, గోడపొడవునా లోతైన కందకం త్రవ్వించి కందకంలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వుండే విధంగా అమర్చి బయటనుండి శత్రువు కోటలోకి రాకుండా మొసళ్ళను దింపేవారు. వీటిన్నింటిలో ప్రత్యేకమైనది గొలుసు దర్వాజ. ఈ దర్వాజకి పెద్ద ఇనుప పలక వుండేది. వీటని బలిష్టమైన గొలుసుతో పెద్ద చక్రాలకు చుట్టి వుంచేవారు. ద్వారం మూసివేయడానికి తెరవడానికి గొలుసును, వీటిని లాగడానికి ఏనుగును ఉపయోగించేవారు. ఈ దర్వాజా నిర్మాణ తీరును చూస్తే శత్రువు రాకను అడ్డుకోవడానికి ఎంత నైపుణ్యంతో నాటి నిర్మాణాలు చేసారో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం జాతీయ రహదారి వెడల్పు పనుల కారణంగా దర్వాజకు సంబంధించిన ఒక దిమ్మె ధ్వంసం అవటంతో మరొక దిమ్మె మాత్రమే ఇప్పుడు ఉంది. మొత్తంగా నిర్మల్‌ పట్టణంలో '''ఏడు సింహ''' ద్వారాలు ఉండేవి. రాజా శ్రీనివాసరావు కాలంలో మొదటి ప్రహరీలో సైనిక శిబిరం ఏర్పాటు చేసేవారు. అప్పటికాలంలో పెట్టిన పేర్ల ఆధారంగా నేటికీ కొనసాగుతున్న నివాస వాడు ఇప్పటికీ మనకు పట్టణంలో కనిపిస్తాయి. నాటి సింహద్వారాలు మాత్రం మనకు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ద్వారాలు అసు ఆనవాళ్ళే లేకుండా పోయాయి. నిర్మల్‌ కోటల్లో అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న కోటల్లో ‘బత్తీస్‌ ఘడ్‌’ కోట కూడా ఒకటి. ==నిర్మల్ కోటల పేర్లు== '''బత్తీస్ గఢ్ ''' నిర్మల్ కోటలు, కట్టడాలు గత వైభవాన్ని చాటి చెప్పుతుంది. నేడు ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకున్నాయి.బత్తీస్ గఢ్ మీదికి ఏనుగు అంబారి పై వెళ్ళేందుకు సింహద్వారం నిర్మించి ఇతర గాఢ్ లోనికి వెళ్ళిందుకు సొరంగాలు నిర్మించాడు. నిర్మల్ పట్టణానికి తూర్పు దిశన ఉన్న బత్తీస్ గఢ్ కోట శిథిలమైపోతూ అవశేషాలుగా మిగిలినవి.రాజు నిర్మల్ చుట్టూరా ఉన్న గ్రామాలలో 32 గఢ్ లను కట్టి వాటిలో సైన్యాన్ని, ఎత్తైన ప్రదేశంలో గూఢచారులను ఉంచేందుకు రాతి, మట్టి సున్నం మిశ్రమంతో ఈ కోటను నిర్మించాడు.32 గఢ్ లో 32 గదుల భవనం ఉన్నందున దీనిని బత్తీస్ గఢ్ అని అంటారు. '''శ్యాంఘడ్ ''' రాజు శ్రీనివాస్ రావు తన ఆశ్విక సైన్యంలో ఆరితేరిన అశ్వ సైన్యాధిపతి ఎహత్ శ్యాం జంగ్ ను నియమించాడు. ఆ సైన్యాధిపతి పేరుతో ఈ గఢ్ కు శ్యాంగఢ్ అని పేరు పెట్టాడు. '''సోన్ గఢ్ ''' ఇప్పుడు ఉన్న సోఫినగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న సోన్ గ్రామమునే సోన్ గఢ్ అని పిలుస్తారు. '''చిట్టీ గాఢ్''' ప్రస్తుతం ఉన్న చిట్యాల గ్రామం '''ఏక్ శిలాగఢ్''' , '''వేంకటేశ్వర గఢ్''', '''ధంగఢ్''', ఇలా నిర్మల్ చూట్టు మొత్తం 64 పురాతన గాఢ్ లు ఉన్నాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] * [[వడూర్ కోట]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20161116095024/http://www.telanganatourism.gov.in/partials/destinations/heritage-spots/adilabad/nirmla-fort.html తెలంగాణ టూరిజం వారి వెబ్‌సైటు] * [http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html నిర్మల్ కోట ఛాయాచిత్రాలు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006173343/http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html |date=2016-10-06 }} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా]] 1z1wlftnjphg230krdfccd1krsae4ab 4920506 4920505 2026-08-05T06:01:21Z Amrojuanusha 152506 4920506 wikitext text/x-wiki '''నిర్మల్ కోట''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లోని [[నిర్మల్ జిల్లా]] కేంద్రంలో ఉంది.పూర్వం నిర్మల్ ఖిల్లాను కేంద్రంగా చేసుకుని రాజు నిమ్మానాయుడు పరిపాలించాడు. నిర్మల్ కు సుమారు 400 ఏళ్ల ఘన చ‌రిత్ర ఉంది.<ref name="నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌">{{cite web|last1=మన నిర్మల్.కాం|title=నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌|url=http://mananirmal.com/NirmalHistory|website=mananirmal.com|accessdate=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007051627/http://mananirmal.com/Nirmal-History|archive-date=7 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> చారిత్రక ఖిల్లాగా.. నిజాం జమానాలోనే రెవెన్యూ జిల్లాగా.. రాజకీయ కేంద్రంగా.. పేరొందిన నిర్మల్‌ ఇప్పుడు [[తెలంగాణ]]లో కొత్త జిల్లాగా రూపుదిద్దుకుంది. {{Infobox Military Structure |name = నిర్మల్ కోట (నిర్మల్ ఖిల్లా) |native_name = |partof = |image =Nirmal fort.jpg |size = 250px |location = [[నిర్మల్ మండలం]], [[నిర్మల్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = నిర్మల్ ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో వడూర్ కోట స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = క్రీ.శ. 1600 నుండి 1700 వరకు |builder = [[కాకతీయులు]] |materials = రాతి, మట్టి, సున్నం |height = 48 అడుగుల ఎత్తు |used = లేదు |demolished = |condition = శిథిలావస్థకు చేరుకుంది |ownership = కాకతీయులు వారి సామంత రాజైనా నిమ్మానాయుడు, కుంటి వేంకట్రాయుడు |open_to_public = అవును |controlledby = నిమ్మానాయుడు కుంటి వేంకట్రాయుడు, శ్రీనివాస్ రావు |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = Nirmal fort Nirmal District.jpg |caption2 = నిర్మల్ కోటలు (నిర్మల్ గఢ్ లు ) }} ==రాజుల పాలన== క్రీ.శ 1600 నుండి 1650 సంవత్సరాల వరకు పులి మడుగు ఖీల్లాదారు నిమ్మా నాయుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. క్రీ.శ .1670 నుండి 1700 సంవత్సరాల వరకు నిజాం సింహాసనం కోసం రాజుల మధ్య అంతః కలహాలు జరిగినాయి. డచ్ వారు, [[ఫ్రెంచి]] వారు, [[బ్రిటిష్]] వారు దేశంలోని రాజుల మధ్య గొడవలు పెట్టి లాభ పాడేందుకు పావులు కదిపినారు. వృద్ధాప్యం వల్ల రాజు వేంకట్రాయుడు పరిపాలనను త్యజించి అతని అన్న కొడుకు జలపత్రావు ను నిర్మల్ రాజుగా నియమించినాడు. ఆ తర్వాత నిమ్మలను పాలించిన కణింగరాయుని కొడుకు శ్రీనివాసరావు ను రాజు గా నియమించి పూర్తి స్థాయిలో బాధ్యతలు అప్పగించాడు. యువ రాజైనా శ్రీనివాస్ రావు ఎంతో చతురతతో రాజకీయ యుక్తులు, తంత్రాలు తెలిసికొని తగిన విధంగా సైనిక బలగాలను సమకూర్చి తన పాలనను పటిష్టంగా మచ్చుకొన్నాడు. ==ఖిల్లాను తాకట్టు పెట్టిన నిమ్మారాజు== [[నాందేడ్]] సుబేదార్ కప్పం పన్ను కోసం నిర్మల్ రాజు నిమ్మానాయుడును కుప్పం పన్ను కట్టుటకు తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేయడంతో నిమ్మానాయుడు తన వద్ద పన్ను కట్టుటకు తగినంతగా ధనం లేకపోవడంతో చేసేది ఏమీ లేక తన సమీప మిత్ర [[వాంకిడి]] రాజైనా కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్దకు వెళ్ళి నిర్మల్ కోట ను తాకట్టు పెట్టి ముఫ్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ అప్పును ఒక సంవత్సరం లోపల వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తానని మాట కుదుర్చుకున్నాడు. ఒక వేళ కట్టుక పోతే తన కోటను శాశ్వతంగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చునని అప్పు పాబందు పత్రం వ్రాసి ఇచ్చిడు. ఒక రోజు రాజు పన్ను చెల్లించేందుకు నాందేడ్ వెళ్తుండగా భైంసా సమీపంలో దోపిడీ దొంగలు లూఠీ చేశారు. కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్ద నుండి ముప్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పు తీసుకుని అప్పటికే ఏడు సంవత్సరాలు కావడంతో ఆ డబ్బు వడ్డీతో సహా రెండు లక్షలు అయినాయి. అప్పు డబ్బులు కట్టుక పోవడంతో కుంటి వేంకట్రాయుడు తన సైన్యంతో నిర్మల్ కోటను ఆక్రమించుకోన్నాడు. నిమ్మానాయుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. <ref name="నిర్మల్‌ కోట">{{cite web|last1=ఈ తెలంగాణ మాగజైన్|title=నిర్మల్‌ కోట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E2%80%8C-%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=14 October 2016}}</ref> ఎంతో మహత్తర చరిత్ర కలిగిన ఉత్తర [[తెలంగాణ]]లో నాటి చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది '''నిర్మల్‌ కోట'''. == కోట నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Nirmal fort Cannon.jpg|thumb|నిర్మల్ కోట లోని అప్పటి ఫిరంగి.]] 1747లో [[ఫ్రెంచి]] ఇంజనీర్ల సహాయంతో [[నిర్మల్|నిర్మల్‌]] గిరిదుర్గాను నిర్మించడం జరిగింది. నిర్మల్‌ కోట చుట్టూ రాతి గోడ పొడవునా ఎత్తైన 64 బురుజు, కోటలోనికి ఏడు ప్రవేశ ద్వారాలు నిర్మించారు. శత్రువులు రాతిగోడ ఎక్కి నీరు నిండి వున్న కందకం దాటి రాకుండా తగు ఏర్పాట్లు చేశారు. పట్టణం చుట్టూ నిర్మించిన ప్రధానమైన రక్షణ గోడతో పాటు, రాజ సౌధం (ఖిల్లా గుట్ట) చుట్టు మరొక పటిష్ఠమైన రాతి గోడను నిర్మించారు. దీనినే ‘ఆంజనేయదుర్గం’ అంటారు. [[కోట]]లోకి వెళ్ళడానికి తూర్పువైపు సింహద్వారం, దక్షిణ, ఉత్తర దిశల్లో మరో రెండు ప్రధాన ద్వారము, సింహ ద్వారానికి దగ్గరలో తూర్పుకు ఒక చిన్న ద్వారం, సభాభవనం, హవామహల్‌, అంతఃపురసౌధం, మంచినీటి కోనేరుబావి, ఇలా ఆనాటి రాతినిర్మాణాలు ఉన్నాయి. రాజభవనం (ఖిల్లా గుట్ట) శ్రీనివాసరావు కాలంలో నిర్మించబడింది. బుడతకీచు అనే సన్నిహితుడి సలహాతో, శ్రీనివాసరావు ఫ్రెంచ్‌వారి సహాయంతో దీనిని కట్టించారు. కోట చుట్టూ సున్నంతో ఎత్తయిన బలిష్టమైన రాతి, ఇటుక గోడ, గోడపొడవునా లోతైన కందకం త్రవ్వించి కందకంలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వుండే విధంగా అమర్చి బయటనుండి శత్రువు కోటలోకి రాకుండా మొసళ్ళను దింపేవారు. వీటిన్నింటిలో ప్రత్యేకమైనది గొలుసు దర్వాజ. ఈ దర్వాజకి పెద్ద ఇనుప పలక వుండేది. వీటని బలిష్టమైన గొలుసుతో పెద్ద చక్రాలకు చుట్టి వుంచేవారు. ద్వారం మూసివేయడానికి తెరవడానికి గొలుసును, వీటిని లాగడానికి ఏనుగును ఉపయోగించేవారు. ఈ దర్వాజా నిర్మాణ తీరును చూస్తే శత్రువు రాకను అడ్డుకోవడానికి ఎంత నైపుణ్యంతో నాటి నిర్మాణాలు చేసారో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం జాతీయ రహదారి వెడల్పు పనుల కారణంగా దర్వాజకు సంబంధించిన ఒక దిమ్మె ధ్వంసం అవటంతో మరొక దిమ్మె మాత్రమే ఇప్పుడు ఉంది. మొత్తంగా నిర్మల్‌ పట్టణంలో '''ఏడు సింహ''' ద్వారాలు ఉండేవి. రాజా శ్రీనివాసరావు కాలంలో మొదటి ప్రహరీలో సైనిక శిబిరం ఏర్పాటు చేసేవారు. అప్పటికాలంలో పెట్టిన పేర్ల ఆధారంగా నేటికీ కొనసాగుతున్న నివాస వాడు ఇప్పటికీ మనకు పట్టణంలో కనిపిస్తాయి. నాటి సింహద్వారాలు మాత్రం మనకు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ద్వారాలు అసు ఆనవాళ్ళే లేకుండా పోయాయి. నిర్మల్‌ కోటల్లో అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న కోటల్లో ‘బత్తీస్‌ ఘడ్‌’ కోట కూడా ఒకటి. ==నిర్మల్ కోటల పేర్లు== '''బత్తీస్ గఢ్ ''' నిర్మల్ కోటలు, కట్టడాలు గత వైభవాన్ని చాటి చెప్పుతుంది. నేడు ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకున్నాయి.బత్తీస్ గఢ్ మీదికి ఏనుగు అంబారి పై వెళ్ళేందుకు సింహద్వారం నిర్మించి ఇతర గాఢ్ లోనికి వెళ్ళిందుకు సొరంగాలు నిర్మించాడు. నిర్మల్ పట్టణానికి తూర్పు దిశన ఉన్న బత్తీస్ గఢ్ కోట శిథిలమైపోతూ అవశేషాలుగా మిగిలినవి.రాజు నిర్మల్ చుట్టూరా ఉన్న గ్రామాలలో 32 గఢ్ లను కట్టి వాటిలో సైన్యాన్ని, ఎత్తైన ప్రదేశంలో గూఢచారులను ఉంచేందుకు రాతి, మట్టి సున్నం మిశ్రమంతో ఈ కోటను నిర్మించాడు.32 గఢ్ లో 32 గదుల భవనం ఉన్నందున దీనిని బత్తీస్ గఢ్ అని అంటారు. '''శ్యాంఘడ్ ''' రాజు శ్రీనివాస్ రావు తన ఆశ్విక సైన్యంలో ఆరితేరిన అశ్వ సైన్యాధిపతి ఎహత్ శ్యాం జంగ్ ను నియమించాడు. ఆ సైన్యాధిపతి పేరుతో ఈ గఢ్ కు శ్యాంగఢ్ అని పేరు పెట్టాడు. '''సోన్ గఢ్ ''' ఇప్పుడు ఉన్న సోఫినగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న సోన్ గ్రామమునే సోన్ గఢ్ అని పిలుస్తారు. '''చిట్టీ గాఢ్''' ప్రస్తుతం ఉన్న చిట్యాల గ్రామం '''ఏక్ శిలాగఢ్''' , '''వేంకటేశ్వర గఢ్''', '''ధంగఢ్''', ఇలా నిర్మల్ చూట్టు మొత్తం 64 పురాతన గాఢ్ లు ఉన్నాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] * [[వడూర్ కోట]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20161116095024/http://www.telanganatourism.gov.in/partials/destinations/heritage-spots/adilabad/nirmla-fort.html తెలంగాణ టూరిజం వారి వెబ్‌సైటు] * [http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html నిర్మల్ కోట ఛాయాచిత్రాలు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006173343/http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html |date=2016-10-06 }} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా]] 55vqtd2vweip7i9el7xtzg99up41dq4 4920507 4920506 2026-08-05T06:02:52Z Amrojuanusha 152506 4920507 wikitext text/x-wiki '''నిర్మల్ కోట''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లోని [[నిర్మల్ జిల్లా]] కేంద్రంలో ఉంది.పూర్వం నిర్మల్ ఖిల్లాను కేంద్రంగా చేసుకుని రాజు నిమ్మానాయుడు పరిపాలించాడు. నిర్మల్ కు సుమారు 400 ఏళ్ల ఘన చ‌రిత్ర ఉంది.<ref name="నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌">{{cite web|last1=మన నిర్మల్.కాం|title=నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌|url=http://mananirmal.com/NirmalHistory|website=mananirmal.com|accessdate=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007051627/http://mananirmal.com/Nirmal-History|archive-date=7 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> చారిత్రక ఖిల్లాగా.. నిజాం జమానాలోనే రెవెన్యూ జిల్లాగా.. రాజకీయ కేంద్రంగా.. పేరొందిన నిర్మల్‌ ఇప్పుడు [[తెలంగాణ]]లో కొత్త జిల్లాగా రూపుదిద్దుకుంది. {{Infobox Military Structure |name = నిర్మల్ కోట (నిర్మల్ ఖిల్లా) |native_name = |partof = |image =Nirmal fort.jpg |size = 250px |location = [[నిర్మల్ మండలం]], [[నిర్మల్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = నిర్మల్ ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో వడూర్ కోట స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = క్రీ.శ. 1600 నుండి 1700 వరకు |builder = [[కాకతీయులు]] |materials = రాతి, మట్టి, సున్నం |height = 48 అడుగుల ఎత్తు |used = లేదు |demolished = |condition = శిథిలావస్థకు చేరుకుంది |ownership = కాకతీయులు వారి సామంత రాజైనా నిమ్మానాయుడు, కుంటి వేంకట్రాయుడు |open_to_public = అవును |controlledby = నిమ్మానాయుడు కుంటి వేంకట్రాయుడు, శ్రీనివాస్ రావు |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = Nirmal fort Nirmal District.jpg |caption2 = నిర్మల్ కోటలు (నిర్మల్ గఢ్ లు ) }} ==రాజుల పాలన== క్రీ.శ 1600 నుండి 1650 సంవత్సరాల వరకు పులి మడుగు ఖీల్లాదారు నిమ్మా నాయుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. క్రీ.శ .1670 నుండి 1700 సంవత్సరాల వరకు నిజాం సింహాసనం కోసం రాజుల మధ్య అంతః కలహాలు జరిగినాయి. డచ్ వారు, [[ఫ్రెంచి]] వారు, [[బ్రిటిష్]] వారు దేశంలోని రాజుల మధ్య గొడవలు పెట్టి లాభ పాడేందుకు పావులు కదిపినారు. వృద్ధాప్యం వల్ల రాజు వేంకట్రాయుడు పరిపాలనను త్యజించి అతని అన్న కొడుకు జలపత్రావు ను నిర్మల్ రాజుగా నియమించినాడు. ఆ తర్వాత నిమ్మలను పాలించిన కణింగరాయుని కొడుకు శ్రీనివాసరావు ను రాజు గా నియమించి పూర్తి స్థాయిలో బాధ్యతలు అప్పగించాడు. యువ రాజైనా శ్రీనివాసరావు ఎంతో చతురతతో రాజకీయ యుక్తులు, తంత్రాలు తెలిసికొని తగిన విధంగా సైనిక బలగాలను సమకూర్చి తన పాలనను పటిష్టంగా మచ్చుకొన్నాడు. ==ఖిల్లాను తాకట్టు పెట్టిన నిమ్మారాజు== [[నాందేడ్]] సుబేదార్ కప్పం పన్ను కోసం నిర్మల్ రాజు నిమ్మానాయుడును కుప్పం పన్ను కట్టుటకు తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేయడంతో నిమ్మానాయుడు తన వద్ద పన్ను కట్టుటకు తగినంతగా ధనం లేకపోవడంతో చేసేది ఏమీ లేక తన సమీప మిత్ర [[వాంకిడి]] రాజైనా కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్దకు వెళ్ళి నిర్మల్ కోట ను తాకట్టు పెట్టి ముఫ్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ అప్పును ఒక సంవత్సరం లోపల వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తానని మాట కుదుర్చుకున్నాడు. ఒక వేళ కట్టుక పోతే తన కోటను శాశ్వతంగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చునని అప్పు పాబందు పత్రం వ్రాసి ఇచ్చిడు. ఒక రోజు రాజు పన్ను చెల్లించేందుకు నాందేడ్ వెళ్తుండగా భైంసా సమీపంలో దోపిడీ దొంగలు లూఠీ చేశారు. కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్ద నుండి ముప్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పు తీసుకుని అప్పటికే ఏడు సంవత్సరాలు కావడంతో ఆ డబ్బు వడ్డీతో సహా రెండు లక్షలు అయినాయి. అప్పు డబ్బులు కట్టుక పోవడంతో కుంటి వేంకట్రాయుడు తన సైన్యంతో నిర్మల్ కోటను ఆక్రమించుకోన్నాడు. నిమ్మానాయుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. <ref name="నిర్మల్‌ కోట">{{cite web|last1=ఈ తెలంగాణ మాగజైన్|title=నిర్మల్‌ కోట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E2%80%8C-%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=14 October 2016}}</ref> ఎంతో మహత్తర చరిత్ర కలిగిన ఉత్తర [[తెలంగాణ]]లో నాటి చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది '''నిర్మల్‌ కోట'''. == కోట నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Nirmal fort Cannon.jpg|thumb|నిర్మల్ కోట లోని అప్పటి ఫిరంగి.]] 1747లో [[ఫ్రెంచి]] ఇంజనీర్ల సహాయంతో [[నిర్మల్|నిర్మల్‌]] గిరిదుర్గాను నిర్మించడం జరిగింది. నిర్మల్‌ కోట చుట్టూ రాతి గోడ పొడవునా ఎత్తైన 64 బురుజు, కోటలోనికి ఏడు ప్రవేశ ద్వారాలు నిర్మించారు. శత్రువులు రాతిగోడ ఎక్కి నీరు నిండి వున్న కందకం దాటి రాకుండా తగు ఏర్పాట్లు చేశారు. పట్టణం చుట్టూ నిర్మించిన ప్రధానమైన రక్షణ గోడతో పాటు, రాజ సౌధం (ఖిల్లా గుట్ట) చుట్టు మరొక పటిష్ఠమైన రాతి గోడను నిర్మించారు. దీనినే ‘ఆంజనేయదుర్గం’ అంటారు. [[కోట]]లోకి వెళ్ళడానికి తూర్పువైపు సింహద్వారం, దక్షిణ, ఉత్తర దిశల్లో మరో రెండు ప్రధాన ద్వారము, సింహ ద్వారానికి దగ్గరలో తూర్పుకు ఒక చిన్న ద్వారం, సభాభవనం, హవామహల్‌, అంతఃపురసౌధం, మంచినీటి కోనేరుబావి, ఇలా ఆనాటి రాతినిర్మాణాలు ఉన్నాయి. రాజభవనం (ఖిల్లా గుట్ట) శ్రీనివాసరావు కాలంలో నిర్మించబడింది. బుడతకీచు అనే సన్నిహితుడి సలహాతో, శ్రీనివాసరావు ఫ్రెంచ్‌వారి సహాయంతో దీనిని కట్టించారు. కోట చుట్టూ సున్నంతో ఎత్తయిన బలిష్టమైన రాతి, ఇటుక గోడ, గోడపొడవునా లోతైన కందకం త్రవ్వించి కందకంలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వుండే విధంగా అమర్చి బయటనుండి శత్రువు కోటలోకి రాకుండా మొసళ్ళను దింపేవారు. వీటిన్నింటిలో ప్రత్యేకమైనది గొలుసు దర్వాజ. ఈ దర్వాజకి పెద్ద ఇనుప పలక వుండేది. వీటని బలిష్టమైన గొలుసుతో పెద్ద చక్రాలకు చుట్టి వుంచేవారు. ద్వారం మూసివేయడానికి తెరవడానికి గొలుసును, వీటిని లాగడానికి ఏనుగును ఉపయోగించేవారు. ఈ దర్వాజా నిర్మాణ తీరును చూస్తే శత్రువు రాకను అడ్డుకోవడానికి ఎంత నైపుణ్యంతో నాటి నిర్మాణాలు చేసారో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం జాతీయ రహదారి వెడల్పు పనుల కారణంగా దర్వాజకు సంబంధించిన ఒక దిమ్మె ధ్వంసం అవటంతో మరొక దిమ్మె మాత్రమే ఇప్పుడు ఉంది. మొత్తంగా నిర్మల్‌ పట్టణంలో '''ఏడు సింహ''' ద్వారాలు ఉండేవి. రాజా శ్రీనివాసరావు కాలంలో మొదటి ప్రహరీలో సైనిక శిబిరం ఏర్పాటు చేసేవారు. అప్పటికాలంలో పెట్టిన పేర్ల ఆధారంగా నేటికీ కొనసాగుతున్న నివాస వాడు ఇప్పటికీ మనకు పట్టణంలో కనిపిస్తాయి. నాటి సింహద్వారాలు మాత్రం మనకు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ద్వారాలు అసు ఆనవాళ్ళే లేకుండా పోయాయి. నిర్మల్‌ కోటల్లో అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న కోటల్లో ‘బత్తీస్‌ ఘడ్‌’ కోట కూడా ఒకటి. ==నిర్మల్ కోటల పేర్లు== '''బత్తీస్ గఢ్ ''' నిర్మల్ కోటలు, కట్టడాలు గత వైభవాన్ని చాటి చెప్పుతుంది. నేడు ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకున్నాయి.బత్తీస్ గఢ్ మీదికి ఏనుగు అంబారి పై వెళ్ళేందుకు సింహద్వారం నిర్మించి ఇతర గాఢ్ లోనికి వెళ్ళిందుకు సొరంగాలు నిర్మించాడు. నిర్మల్ పట్టణానికి తూర్పు దిశన ఉన్న బత్తీస్ గఢ్ కోట శిథిలమైపోతూ అవశేషాలుగా మిగిలినవి.రాజు నిర్మల్ చుట్టూరా ఉన్న గ్రామాలలో 32 గఢ్ లను కట్టి వాటిలో సైన్యాన్ని, ఎత్తైన ప్రదేశంలో గూఢచారులను ఉంచేందుకు రాతి, మట్టి సున్నం మిశ్రమంతో ఈ కోటను నిర్మించాడు.32 గఢ్ లో 32 గదుల భవనం ఉన్నందున దీనిని బత్తీస్ గఢ్ అని అంటారు. '''శ్యాంఘడ్ ''' రాజు శ్రీనివాస్ రావు తన ఆశ్విక సైన్యంలో ఆరితేరిన అశ్వ సైన్యాధిపతి ఎహత్ శ్యాం జంగ్ ను నియమించాడు. ఆ సైన్యాధిపతి పేరుతో ఈ గఢ్ కు శ్యాంగఢ్ అని పేరు పెట్టాడు. '''సోన్ గఢ్ ''' ఇప్పుడు ఉన్న సోఫినగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న సోన్ గ్రామమునే సోన్ గఢ్ అని పిలుస్తారు. '''చిట్టీ గాఢ్''' ప్రస్తుతం ఉన్న చిట్యాల గ్రామం '''ఏక్ శిలాగఢ్''' , '''వేంకటేశ్వర గఢ్''', '''ధంగఢ్''', ఇలా నిర్మల్ చూట్టు మొత్తం 64 పురాతన గాఢ్ లు ఉన్నాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] * [[వడూర్ కోట]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20161116095024/http://www.telanganatourism.gov.in/partials/destinations/heritage-spots/adilabad/nirmla-fort.html తెలంగాణ టూరిజం వారి వెబ్‌సైటు] * [http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html నిర్మల్ కోట ఛాయాచిత్రాలు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006173343/http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html |date=2016-10-06 }} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా]] ng7uq3epv9myvdu8etbm1nroiqs0a0q 4920508 4920507 2026-08-05T06:04:16Z Amrojuanusha 152506 4920508 wikitext text/x-wiki '''నిర్మల్ కోట''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లోని [[నిర్మల్ జిల్లా]] కేంద్రంలో ఉంది.పూర్వం నిర్మల్ ఖిల్లాను కేంద్రంగా చేసుకుని రాజు నిమ్మానాయుడు పరిపాలించాడు. నిర్మల్ కు సుమారు 400 ఏళ్ల ఘన చ‌రిత్ర ఉంది.<ref name="నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌">{{cite web|last1=మన నిర్మల్.కాం|title=నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌|url=http://mananirmal.com/NirmalHistory|website=mananirmal.com|accessdate=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007051627/http://mananirmal.com/Nirmal-History|archive-date=7 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> చారిత్రక ఖిల్లాగా.. నిజాం జమానాలోనే రెవెన్యూ జిల్లాగా.. రాజకీయ కేంద్రంగా.. పేరొందిన నిర్మల్‌ ఇప్పుడు [[తెలంగాణ]]లో కొత్త జిల్లాగా రూపుదిద్దుకుంది. {{Infobox Military Structure |name = నిర్మల్ కోట (నిర్మల్ ఖిల్లా) |native_name = |partof = |image =Nirmal fort.jpg |size = 250px |location = [[నిర్మల్ మండలం]], [[నిర్మల్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = నిర్మల్ ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో వడూర్ కోట స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = క్రీ.శ. 1600 నుండి 1700 వరకు |builder = [[కాకతీయులు]] |materials = రాతి, మట్టి, సున్నం |height = 48 అడుగుల ఎత్తు |used = లేదు |demolished = |condition = శిథిలావస్థకు చేరుకుంది |ownership = కాకతీయులు వారి సామంత రాజైనా నిమ్మానాయుడు, కుంటి వేంకట్రాయుడు |open_to_public = అవును |controlledby = నిమ్మానాయుడు కుంటి వేంకట్రాయుడు, శ్రీనివాస్ రావు |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = Nirmal fort Nirmal District.jpg |caption2 = నిర్మల్ కోటలు (నిర్మల్ గఢ్ లు ) }} ==రాజుల పాలన== క్రీ.శ 1600 నుండి 1650 సంవత్సరాల వరకు పులి మడుగు ఖీల్లాదారు నిమ్మా నాయుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. క్రీ.శ .1670 నుండి 1700 సంవత్సరాల వరకు నిజాం సింహాసనం కోసం రాజుల మధ్య అంతః కలహాలు జరిగినాయి. డచ్ వారు, [[ఫ్రెంచి]] వారు, [[బ్రిటిష్]] వారు దేశంలోని రాజుల మధ్య గొడవలు పెట్టి లాభ పాడేందుకు పావులు కదిపినారు. వృద్ధాప్యం వల్ల రాజు వేంకట్రాయుడు పరిపాలనను త్యజించి అతని అన్న కొడుకు జలపత్రావు ను నిర్మల్ రాజుగా నియమించినాడు. ఆ తర్వాత నిమ్మలను పాలించిన కణింగరాయుని కొడుకు శ్రీనివాసరావు ను రాజు గా నియమించి పూర్తి స్థాయిలో బాధ్యతలు అప్పగించాడు. యువ రాజైనా శ్రీనివాసరావు ఎంతో చతురతతో రాజకీయ యుక్తులు, తంత్రాలు తెలిసికొని తగిన విధంగా సైనిక బలగాలను సమకూర్చి తన పాలనను పటిష్టంగా మచ్చుకొన్నాడు. ==ఖిల్లాను తాకట్టు పెట్టిన నిమ్మారాజు== [[నాందేడ్]] సుబేదార్ కప్పం పన్ను కోసం నిర్మల్ రాజు నిమ్మానాయుడును కుప్పం పన్ను కట్టడనికి తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేయడంతో నిమ్మానాయుడు తన వద్ద పన్ను కట్టుటకు తగినంతగా ధనం లేకపోవడంతో చేసేది ఏమీ లేక తన సమీప మిత్ర [[వాంకిడి]] రాజైనా కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్దకు వెళ్ళి నిర్మల్ కోట ను తాకట్టు పెట్టి ముఫ్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ అప్పును ఒక సంవత్సరం లోపల వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తానని మాట కుదుర్చుకున్నాడు. ఒక వేళ కట్టుక పోతే తన కోటను శాశ్వతంగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చునని అప్పు పాబందు పత్రం వ్రాసి ఇచ్చిడు. ఒక రోజు రాజు పన్ను చెల్లించేందుకు నాందేడ్ వెళ్తుండగా భైంసా సమీపంలో దోపిడీ దొంగలు లూఠీ చేశారు. కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్ద నుండి ముప్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పు తీసుకుని అప్పటికే ఏడు సంవత్సరాలు కావడంతో ఆ డబ్బు వడ్డీతో సహా రెండు లక్షలు అయినాయి. అప్పు డబ్బులు కట్టుక పోవడంతో కుంటి వేంకట్రాయుడు తన సైన్యంతో నిర్మల్ కోటను ఆక్రమించుకోన్నాడు. నిమ్మానాయుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. <ref name="నిర్మల్‌ కోట">{{cite web|last1=ఈ తెలంగాణ మాగజైన్|title=నిర్మల్‌ కోట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E2%80%8C-%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=14 October 2016}}</ref> ఎంతో మహత్తర చరిత్ర కలిగిన ఉత్తర [[తెలంగాణ]]లో నాటి చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది '''నిర్మల్‌ కోట'''. == కోట నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Nirmal fort Cannon.jpg|thumb|నిర్మల్ కోట లోని అప్పటి ఫిరంగి.]] 1747లో [[ఫ్రెంచి]] ఇంజనీర్ల సహాయంతో [[నిర్మల్|నిర్మల్‌]] గిరిదుర్గాను నిర్మించడం జరిగింది. నిర్మల్‌ కోట చుట్టూ రాతి గోడ పొడవునా ఎత్తైన 64 బురుజు, కోటలోనికి ఏడు ప్రవేశ ద్వారాలు నిర్మించారు. శత్రువులు రాతిగోడ ఎక్కి నీరు నిండి వున్న కందకం దాటి రాకుండా తగు ఏర్పాట్లు చేశారు. పట్టణం చుట్టూ నిర్మించిన ప్రధానమైన రక్షణ గోడతో పాటు, రాజ సౌధం (ఖిల్లా గుట్ట) చుట్టు మరొక పటిష్ఠమైన రాతి గోడను నిర్మించారు. దీనినే ‘ఆంజనేయదుర్గం’ అంటారు. [[కోట]]లోకి వెళ్ళడానికి తూర్పువైపు సింహద్వారం, దక్షిణ, ఉత్తర దిశల్లో మరో రెండు ప్రధాన ద్వారము, సింహ ద్వారానికి దగ్గరలో తూర్పుకు ఒక చిన్న ద్వారం, సభాభవనం, హవామహల్‌, అంతఃపురసౌధం, మంచినీటి కోనేరుబావి, ఇలా ఆనాటి రాతినిర్మాణాలు ఉన్నాయి. రాజభవనం (ఖిల్లా గుట్ట) శ్రీనివాసరావు కాలంలో నిర్మించబడింది. బుడతకీచు అనే సన్నిహితుడి సలహాతో, శ్రీనివాసరావు ఫ్రెంచ్‌వారి సహాయంతో దీనిని కట్టించారు. కోట చుట్టూ సున్నంతో ఎత్తయిన బలిష్టమైన రాతి, ఇటుక గోడ, గోడపొడవునా లోతైన కందకం త్రవ్వించి కందకంలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వుండే విధంగా అమర్చి బయటనుండి శత్రువు కోటలోకి రాకుండా మొసళ్ళను దింపేవారు. వీటిన్నింటిలో ప్రత్యేకమైనది గొలుసు దర్వాజ. ఈ దర్వాజకి పెద్ద ఇనుప పలక వుండేది. వీటని బలిష్టమైన గొలుసుతో పెద్ద చక్రాలకు చుట్టి వుంచేవారు. ద్వారం మూసివేయడానికి తెరవడానికి గొలుసును, వీటిని లాగడానికి ఏనుగును ఉపయోగించేవారు. ఈ దర్వాజా నిర్మాణ తీరును చూస్తే శత్రువు రాకను అడ్డుకోవడానికి ఎంత నైపుణ్యంతో నాటి నిర్మాణాలు చేసారో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం జాతీయ రహదారి వెడల్పు పనుల కారణంగా దర్వాజకు సంబంధించిన ఒక దిమ్మె ధ్వంసం అవటంతో మరొక దిమ్మె మాత్రమే ఇప్పుడు ఉంది. మొత్తంగా నిర్మల్‌ పట్టణంలో '''ఏడు సింహ''' ద్వారాలు ఉండేవి. రాజా శ్రీనివాసరావు కాలంలో మొదటి ప్రహరీలో సైనిక శిబిరం ఏర్పాటు చేసేవారు. అప్పటికాలంలో పెట్టిన పేర్ల ఆధారంగా నేటికీ కొనసాగుతున్న నివాస వాడు ఇప్పటికీ మనకు పట్టణంలో కనిపిస్తాయి. నాటి సింహద్వారాలు మాత్రం మనకు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ద్వారాలు అసు ఆనవాళ్ళే లేకుండా పోయాయి. నిర్మల్‌ కోటల్లో అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న కోటల్లో ‘బత్తీస్‌ ఘడ్‌’ కోట కూడా ఒకటి. ==నిర్మల్ కోటల పేర్లు== '''బత్తీస్ గఢ్ ''' నిర్మల్ కోటలు, కట్టడాలు గత వైభవాన్ని చాటి చెప్పుతుంది. నేడు ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకున్నాయి.బత్తీస్ గఢ్ మీదికి ఏనుగు అంబారి పై వెళ్ళేందుకు సింహద్వారం నిర్మించి ఇతర గాఢ్ లోనికి వెళ్ళిందుకు సొరంగాలు నిర్మించాడు. నిర్మల్ పట్టణానికి తూర్పు దిశన ఉన్న బత్తీస్ గఢ్ కోట శిథిలమైపోతూ అవశేషాలుగా మిగిలినవి.రాజు నిర్మల్ చుట్టూరా ఉన్న గ్రామాలలో 32 గఢ్ లను కట్టి వాటిలో సైన్యాన్ని, ఎత్తైన ప్రదేశంలో గూఢచారులను ఉంచేందుకు రాతి, మట్టి సున్నం మిశ్రమంతో ఈ కోటను నిర్మించాడు.32 గఢ్ లో 32 గదుల భవనం ఉన్నందున దీనిని బత్తీస్ గఢ్ అని అంటారు. '''శ్యాంఘడ్ ''' రాజు శ్రీనివాస్ రావు తన ఆశ్విక సైన్యంలో ఆరితేరిన అశ్వ సైన్యాధిపతి ఎహత్ శ్యాం జంగ్ ను నియమించాడు. ఆ సైన్యాధిపతి పేరుతో ఈ గఢ్ కు శ్యాంగఢ్ అని పేరు పెట్టాడు. '''సోన్ గఢ్ ''' ఇప్పుడు ఉన్న సోఫినగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న సోన్ గ్రామమునే సోన్ గఢ్ అని పిలుస్తారు. '''చిట్టీ గాఢ్''' ప్రస్తుతం ఉన్న చిట్యాల గ్రామం '''ఏక్ శిలాగఢ్''' , '''వేంకటేశ్వర గఢ్''', '''ధంగఢ్''', ఇలా నిర్మల్ చూట్టు మొత్తం 64 పురాతన గాఢ్ లు ఉన్నాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] * [[వడూర్ కోట]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20161116095024/http://www.telanganatourism.gov.in/partials/destinations/heritage-spots/adilabad/nirmla-fort.html తెలంగాణ టూరిజం వారి వెబ్‌సైటు] * [http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html నిర్మల్ కోట ఛాయాచిత్రాలు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006173343/http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html |date=2016-10-06 }} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా]] kzby5lgfv88limeh3hw2okwex3dqppj 4920515 4920508 2026-08-05T06:22:29Z Amrojuanusha 152506 4920515 wikitext text/x-wiki '''నిర్మల్ కోట''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లోని [[నిర్మల్ జిల్లా]] కేంద్రంలో ఉంది.పూర్వం నిర్మల్ ఖిల్లాను కేంద్రంగా చేసుకుని రాజు నిమ్మానాయుడు పరిపాలించాడు. నిర్మల్ కు సుమారు 400 ఏళ్ల ఘన చ‌రిత్ర ఉంది.<ref name="నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌">{{cite web|last1=మన నిర్మల్.కాం|title=నిర్మ‌ల్ చ‌రిత్ర‌|url=http://mananirmal.com/NirmalHistory|website=mananirmal.com|accessdate=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007051627/http://mananirmal.com/Nirmal-History|archive-date=7 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> చారిత్రక ఖిల్లాగా.. నిజాం జమానాలోనే రెవెన్యూ జిల్లాగా.. రాజకీయ కేంద్రంగా.. పేరొందిన నిర్మల్‌ ఇప్పుడు [[తెలంగాణ]]లో కొత్త జిల్లాగా రూపుదిద్దుకుంది. {{Infobox Military Structure |name = నిర్మల్ కోట (నిర్మల్ ఖిల్లా) |native_name = |partof = |image =Nirmal fort.jpg |size = 250px |location = [[నిర్మల్ మండలం]], [[నిర్మల్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = నిర్మల్ ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో వడూర్ కోట స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = క్రీ.శ. 1600 నుండి 1700 వరకు |builder = [[కాకతీయులు]] |materials = రాతి, మట్టి, సున్నం |height = 48 అడుగుల ఎత్తు |used = లేదు |demolished = |condition = శిథిలావస్థకు చేరుకుంది |ownership = కాకతీయులు వారి సామంత రాజైనా నిమ్మానాయుడు, కుంటి వేంకట్రాయుడు |open_to_public = అవును |controlledby = నిమ్మానాయుడు కుంటి వేంకట్రాయుడు, శ్రీనివాస్ రావు |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = Nirmal fort Nirmal District.jpg |caption2 = నిర్మల్ కోటలు (నిర్మల్ గఢ్ లు ) }} ==రాజుల పాలన== క్రీ.శ 1600 నుండి 1650 సంవత్సరాల వరకు పులి మడుగు ఖీల్లాదారు నిమ్మా నాయుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. క్రీ.శ .1670 నుండి 1700 సంవత్సరాల వరకు నిజాం సింహాసనం కోసం రాజుల మధ్య అంతః కలహాలు జరిగినాయి. డచ్ వారు, [[ఫ్రెంచి]] వారు, [[బ్రిటిష్]] వారు దేశంలోని రాజుల మధ్య గొడవలు పెట్టి లాభ పాడేందుకు పావులు కదిపినారు. వృద్ధాప్యం వల్ల రాజు వేంకట్రాయుడు పరిపాలనను త్యజించి అతని అన్న కొడుకు జలపత్రావు ను నిర్మల్ రాజుగా నియమించినాడు. ఆ తర్వాత నిమ్మలను పాలించిన కణింగరాయుని కొడుకు శ్రీనివాసరావు ను రాజు గా నియమించి పూర్తి స్థాయిలో బాధ్యతలు అప్పగించాడు. యువ రాజైనా శ్రీనివాసరావు ఎంతో చతురతతో రాజకీయ యుక్తులు, తంత్రాలు తెలిసికొని తగిన విధంగా సైనిక బలగాలను సమకూర్చి తన పాలనను పటిష్టంగా మచ్చుకొన్నాడు. ==ఖిల్లాను తాకట్టు పెట్టిన నిమ్మారాజు== [[నాందేడ్]] సుబేదార్ కప్పం పన్ను కోసం నిర్మల్ రాజు నిమ్మానాయుడును కుప్పం పన్ను కట్టడనికి తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేయడంతో నిమ్మానాయుడు తన వద్ద పన్ను కట్టుటకు తగినంతగా ధనం లేకపోవడంతో చేసేది ఏమీ లేక తన సమీప మిత్ర [[వాంకిడి]] రాజైనా కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్దకు వెళ్ళి నిర్మల్ కోట ను తాకట్టు పెట్టి ముఫ్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ అప్పును ఒక సంవత్సరం లోపల వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తానని మాట కుదుర్చుకున్నాడు. ఒక వేళ కట్టుక పోతే తన కోటను శాశ్వతంగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చునని అప్పు పాబందు పత్రం వ్రాసి ఇచ్చిడు. ఒక రోజు రాజు పన్ను చెల్లించేందుకు నాందేడ్ వెళ్తుండగా భైంసా సమీపంలో దోపిడీ దొంగలు లూఠీ చేశారు. కుంటి వేంకట్రాయుడు వద్ద నుండి ముప్పై వేల రూపాయలు‌ అప్పు తీసుకుని అప్పటికే ఏడు సంవత్సరాలు కావడంతో ఆ డబ్బు వడ్డీతో సహా రెండు లక్షలు అయినాయి. అప్పు డబ్బులు కట్టుక పోవడంతో కుంటి వేంకట్రాయుడు తన సైన్యంతో నిర్మల్ కోటను ఆక్రమించుకోన్నాడు. నిమ్మానాయుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. <ref name="నిర్మల్‌ కోట">{{cite web|last1=ఈ తెలంగాణ మాగజైన్|title=నిర్మల్‌ కోట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E2%80%8C-%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=14 October 2016}}</ref> ఎంతో మహత్తర చరిత్ర కలిగిన ఉత్తర [[తెలంగాణ]]లో నాటి చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది '''నిర్మల్‌ కోట'''. == కోట నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Nirmal fort Cannon.jpg|thumb|నిర్మల్ కోట లోని అప్పటి ఫిరంగి.]] 1747లో [[ఫ్రెంచి]] ఇంజనీర్ల సహాయంతో [[నిర్మల్|నిర్మల్‌]] గిరిదుర్గాను నిర్మించడం జరిగింది. నిర్మల్‌ కోట చుట్టూ రాతి గోడ పొడవునా ఎత్తైన 64 బురుజు, కోటలోనికి ఏడు ప్రవేశ ద్వారాలు నిర్మించారు. శత్రువులు రాతిగోడ ఎక్కి నీరు నిండి వున్న కందకం దాటి రాకుండా తగు ఏర్పాట్లు చేశారు. పట్టణం చుట్టూ నిర్మించిన ప్రధానమైన రక్షణ గోడతో పాటు, రాజ సౌధం (ఖిల్లా గుట్ట) చుట్టు మరొక పటిష్ఠమైన రాతి గోడను నిర్మించారు. దీనినే ‘ఆంజనేయదుర్గం’అని కూడా అంటారు. [[కోట]]లోకి వెళ్ళడానికి తూర్పువైపు సింహద్వారం, దక్షిణ, ఉత్తర దిశల్లో మరో రెండు ప్రధాన ద్వారము, సింహ ద్వారానికి దగ్గరలో తూర్పుకు ఒక చిన్న ద్వారం, సభాభవనం, హవామహల్‌, అంతఃపురసౌధం, మంచినీటి కోనేరుబావి, ఇలా ఆనాటి రాతినిర్మాణాలు ఉన్నాయి. రాజభవనం (ఖిల్లా గుట్ట) శ్రీనివాసరావు కాలంలో నిర్మించబడింది. బుడతకీచు అనే సన్నిహితుడి సలహాతో, శ్రీనివాసరావు ఫ్రెంచ్‌వారి సహాయంతో దీనిని కట్టించారు. కోట చుట్టూ సున్నంతో ఎత్తయిన బలిష్టమైన రాతి, ఇటుక గోడ, గోడపొడవునా లోతైన కందకం త్రవ్వించి కందకంలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వుండే విధంగా అమర్చి బయటనుండి శత్రువు కోటలోకి రాకుండా మొసళ్ళను దింపేవారు. వీటిన్నింటిలో ప్రత్యేకమైనది గొలుసు దర్వాజ. ఈ దర్వాజకి పెద్ద ఇనుప పలక వుండేది. వీటని బలిష్టమైన గొలుసుతో పెద్ద చక్రాలకు చుట్టి వుంచేవారు. ద్వారం మూసివేయడానికి తెరవడానికి గొలుసును, వీటిని లాగడానికి ఏనుగును ఉపయోగించేవారు. ఈ దర్వాజా నిర్మాణ తీరును చూస్తే శత్రువు రాకను అడ్డుకోవడానికి ఎంత నైపుణ్యంతో నాటి నిర్మాణాలు చేసారో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం జాతీయ రహదారి వెడల్పు పనుల కారణంగా దర్వాజకు సంబంధించిన ఒక దిమ్మె ధ్వంసం అవటంతో మరొక దిమ్మె మాత్రమే ఇప్పుడు ఉంది. మొత్తంగా నిర్మల్‌ పట్టణంలో '''ఏడు సింహ''' ద్వారాలు ఉండేవి. రాజా శ్రీనివాసరావు కాలంలో మొదటి ప్రహరీలో సైనిక శిబిరం ఏర్పాటు చేసేవారు. అప్పటికాలంలో పెట్టిన పేర్ల ఆధారంగా నేటికీ కొనసాగుతున్న నివాస వాడు ఇప్పటికీ మనకు పట్టణంలో కనిపిస్తాయి. నాటి సింహద్వారాలు మాత్రం మనకు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ద్వారాలు అసు ఆనవాళ్ళే లేకుండా పోయాయి. నిర్మల్‌ కోటల్లో అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న కోటల్లో ‘బత్తీస్‌ ఘడ్‌’ కోట కూడా ఒకటి. ==నిర్మల్ కోటల పేర్లు== '''బత్తీస్ గఢ్ ''' నిర్మల్ కోటలు, కట్టడాలు గత వైభవాన్ని చాటి చెప్పుతుంది. నేడు ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకున్నాయి.బత్తీస్ గఢ్ మీదికి ఏనుగు అంబారి పై వెళ్ళేందుకు సింహద్వారం నిర్మించి ఇతర గాఢ్ లోనికి వెళ్ళిందుకు సొరంగాలు నిర్మించాడు. నిర్మల్ పట్టణానికి తూర్పు దిశన ఉన్న బత్తీస్ గఢ్ కోట శిథిలమైపోతూ అవశేషాలుగా మిగిలినవి.రాజు నిర్మల్ చుట్టూరా ఉన్న గ్రామాలలో 32 గఢ్ లను కట్టి వాటిలో సైన్యాన్ని, ఎత్తైన ప్రదేశంలో గూఢచారులను ఉంచేందుకు రాతి, మట్టి సున్నం మిశ్రమంతో ఈ కోటను నిర్మించాడు.32 గఢ్ లో 32 గదుల భవనం ఉన్నందున దీనిని బత్తీస్ గఢ్ అని అంటారు. '''శ్యాంఘడ్ ''' రాజు శ్రీనివాస్ రావు తన ఆశ్విక సైన్యంలో ఆరితేరిన అశ్వ సైన్యాధిపతి ఎహత్ శ్యాం జంగ్ ను నియమించాడు. ఆ సైన్యాధిపతి పేరుతో ఈ గఢ్ కు శ్యాంగఢ్ అని పేరు పెట్టాడు. '''సోన్ గఢ్ ''' ఇప్పుడు ఉన్న సోఫినగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న సోన్ గ్రామమునే సోన్ గఢ్ అని పిలుస్తారు. '''చిట్టీ గాఢ్''' ప్రస్తుతం ఉన్న చిట్యాల గ్రామం '''ఏక్ శిలాగఢ్''' , '''వేంకటేశ్వర గఢ్''', '''ధంగఢ్''', ఇలా నిర్మల్ చూట్టు మొత్తం 64 పురాతన గాఢ్ లు ఉన్నాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] * [[వడూర్ కోట]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20161116095024/http://www.telanganatourism.gov.in/partials/destinations/heritage-spots/adilabad/nirmla-fort.html తెలంగాణ టూరిజం వారి వెబ్‌సైటు] * [http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html నిర్మల్ కోట ఛాయాచిత్రాలు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006173343/http://www.nirmalcity.com/nirmal_forts_telangana.html |date=2016-10-06 }} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:నిర్మల్ జిల్లా]] i46v537uoh63j8a2z40jio0adkfpqp9 0 233122 4920252 4212338 2026-08-04T14:48:29Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4920252 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = అల్లరి | image = Allari.jpg | caption = | director = [[రవిబాబు]] | producer = రవిబాబు <br> సురేష్ మూవీస్ {{small|(సమర్పణ)}}<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/inter_ravibabu.html|title=Interview with Ravi Babu by Jeevi |publisher= [[idlebrain.com]] |date= 26 April 2002|accessdate= 6 April 2015}}</ref> | story = | screenplay = | writer = నివాస్ <small>(సంభాషణలు)</small> రవిబాబు <small>(చిత్రానువాదం)</small> | starring = [[అల్లరి నరేష్]]<br />శ్వేత అగర్వాల్ | music = జె. పాల్ | cinematography = లోక్ నాథ్ | editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]] | studio = [[ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్ (సినిమా సంస్థ)|ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్]] | distributor = సురేష్ మూవీస్ | released = {{Film date|df=yes|2002|05|10}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = }} '''అల్లరి''' 2002 సంవత్సరంలో [[రవిబాబు]] దర్శకత్వంలో తక్కువ బడ్జెట్ లో విడుదలై మంచి విజయం సాధించిన చిత్రం.<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/allari/review.html|title= Allari|publisher= [[idlebrain.com]] | accessdate= 25 April 2013 }}</ref> ఈ సినిమాను తమిళంలోకి ''కురుంబు'' అనే పేరుతో అల్లరి నరేష్ హీరోగానే రీమేక్ చేశారు. == కథ == రవి ఓ మధ్య తరగతి కాలేజీ కుర్రాడు. అతని తండ్రి ([[కోట శ్రీనివాసరావు|కోట శ్రీనివాస రావు]]) ఒక చిన్న వ్యాపారం చేస్తూ కుటుంబాన్ని పోషిస్తుంటాడు. డబ్బులు విషయంలో చాలా ఖచ్చితంగా ఉంటాడు. అదే అపార్టుమెంటు లో నివసించే అపర్ణ అలియాస్ అప్పు ([[శ్వేత అగర్వాల్]]) రవికి మంచి స్నేహితురాలు. చిన్నప్పటి నుంచి ఇద్దరూ కలిసి పెరగడం వలన అన్ని పనుల్లో ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకుంటారు. ముఖ్యంగా రవికి ఎప్పుడైనా డబ్బు అవసరమైతే అపర్ణ సహాయం చేస్తూ ఉంటుంది. వాళ్ళిద్దరి మధ్య స్నేహం అలానే ఉంటుంది. అలా ఉండగా రవికి తన పక్కింట్లోకి కొత్తగా వచ్చిన మోడరన్ అమ్మాయి రుచి ([[నీలాంబరి (నటి)|నీలాంబరి]])ని చూసి ప్రేమలో పడతాడు. రుచి కూడా అతని ఆకర్షణలో పడి అతనిచేత మంచి బహుమతులు కొనిపించుకుంటూ కాలక్షేపం చేస్తుంటుంది. రవి తాను రుచితో ప్రేమలో పడ్డానని తెలుసుకుని ఎవరో రాసినట్లు ప్రేమలేఖ రాసి దాన్ని రుచికి అందజేయమని అప్పుకు ఇస్తాడు. అప్పు ఆ లెటర్ ను తెరిచి చదివి అది మరీ చిన్నపిల్లల రాతలా ఉండటంతో దాన్ని అందంగా తిరగరాసి రుచికి అందజేస్తుంది. రుచి ఆ లెటర్ని చదువుకుని తనను ఎవరో రహస్యంగా ప్రేమిస్తున్నట్లు తెలుసుకుని ఆనందిస్తుంది. ఒకరోజు రవి రుచిని కలుసుకుని ఆ ప్రేమలేఖ రాసింది తనేనని చెప్పడంతో ఇద్దరూ కలిసి చెట్టాపట్టాలేసుకుని తిరుగుతుంటారు. రుచి చదివేసిన తర్వాత ప్రేమలేఖను జాగ్రత్తగా పెట్టకపోవడం వల్ల వాళ్ళ కుటుంబాల్లో అనేక అనుమానాలకు కారణమవుతుంది. ముఖ్యంగా రుచి నాన్నకూ ([[తమ్మారెడ్డి చలపతిరావు|చలపతి రావు]]), రవి అమ్మకు మధ్య సంబంధం ఉన్నట్లు అనుమానిస్తారు. మరో వైపు తన స్నేహితుడు రవి మరో అమ్మాయిని గుడ్డిగా నమ్మి తనతో ప్రేమగా ఉండటం చూసి అపర్ణ లోలోపల బాధ పడుతూ ఉంటుంది. తాను కూడా రవిని ప్రేమిస్తున్నట్లు తెలుసుకుంటుంది. ఒకసారి రుచి తమ ఇంట్లో ఎవరూ లేని సమయంలో రవి తన ఫ్లాట్ కి వస్తే ఒక ప్రత్యేకమైన బహుమతి ఇస్తానని చెబుతుంది. తీరా రవి అక్కడికి వెళ్ళిన తర్వాత అకస్మాత్తుగా రుచి తల్లిదండ్రులు వచ్చేసరికి మరింత గందరగోళం మొదలవుతుంది. చివరికి ఏం జరిగిందో అందరూ తెలుసుకుంటారు. చివర్లో అప్పుకు ఓ మెడికల్ కాలేజీలో సీటొచ్చి అక్కడ నుంచి వెళ్ళిపోబోతుంటుంది. అప్పుడు రవి తాను రాసిన ప్రేమలేఖను మళ్ళీ ఒకసారి చదివి నిజానికి అది రాసింది అపర్ణ అని తెలుసుకుని ఆమె తన పట్ల చూపిన ప్రేమను తెలుసుకుంటాడు. చివరికి రవి తనకి అపర్ణ పట్ల ఉన్న అభిప్రాయాన్ని నిర్మొహమాటంగా వెల్లడించడంతో అపర్ణ అతన్ని క్షమించేస్తుంది. == తారాగణం == * రవిగా [[అల్లరి నరేష్]] * అపర్ణగా [[శ్వేతా అగర్వాల్]] * రవి తండ్రిగా [[కోట శ్రీనివాసరావు]] * అపార్ట్ మెంట్ కార్యదర్శిగా [[తనికెళ్ళ భరణి]] * [[తమ్మారెడ్డి చలపతిరావు|చలపతి రావు]] * [[అల్లరి సుభాషిణి]] * లిఫ్టు ఆపరేటరు [[లక్ష్మీపతి (నటుడు)|లక్ష్మీపతి]] * [[కల్పనా రాయ్|కల్పనారాయ్]] == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: రవిబాబు * చిత్రానువాదం: రవిబాబు * సంగీతం: పాల్.జె * సంభాషణలు: నివాస్ * గీత రచయితలు: సిరివెన్నెల (చెంబోలు)సీతారామశాస్త్రి * నేపథ్య గాయకులు: రవివర్మ, చిన్మయి శ్రీపాద, మనో, శ్రీనివాస్, లావణ్య, అపర్ణ, గ్రేస్ కరుణాస్, దేవన్, సురేష్ పీటర్స్ * ఛాయ గ్రహణం: లోక్ నాథ్ * కూర్పు: మార్తాండ్ కె వెంకటేష్ * సమర్పణ: సురేష్ మూవీస్ * నిర్మాత: రవిబాబు * నిర్మాణ సంస్థ: ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్ * విడుదల:10:05:2002. == పాటల జాబితా == 1 :కింగిని మింగిని , రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం. చిన్మయి శ్రీపాద, సురేష్ పీటర్, అపర్ణ 2 :రాపోదాం , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.అపర్ణ , దేవన్ 3 :అత్తయ్యో మావయ్యో , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి,గానం.మనో, గ్రేస్ కరుణాస్ 4 :నరం నరం, రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.శ్రీనివాస్, అపర్ణ 5 :ఓ ముద్దిస్తవా , రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.రవివర్మ , లావణ్య. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రవిబాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:అల్లరి నరేష్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చలపతి రావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు హాస్య సినిమాలు]] [[వర్గం:హాస్య భరితమైన సినిమాలు]] pegdydpuupm6uhuhhpuunrm7iziq2gc 4920700 4920252 2026-08-05T11:51:03Z Kopparthi janardhan1965 124192 పాత్రలు 4920700 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = అల్లరి | image = Allari.jpg | caption = | director = [[రవిబాబు]] | producer = రవిబాబు <br> సురేష్ మూవీస్ {{small|(సమర్పణ)}}<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/inter_ravibabu.html|title=Interview with Ravi Babu by Jeevi |publisher= [[idlebrain.com]] |date= 26 April 2002|accessdate= 6 April 2015}}</ref> | story = | screenplay = | writer = నివాస్ <small>(సంభాషణలు)</small> రవిబాబు <small>(చిత్రానువాదం)</small> | starring = [[అల్లరి నరేష్]]<br />శ్వేత అగర్వాల్ | music = జె. పాల్ | cinematography = లోక్ నాథ్ | editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]] | studio = [[ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్ (సినిమా సంస్థ)|ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్]] | distributor = సురేష్ మూవీస్ | released = {{Film date|df=yes|2002|05|10}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = }} '''అల్లరి''' 2002 సంవత్సరంలో [[రవిబాబు]] దర్శకత్వంలో తక్కువ బడ్జెట్ లో విడుదలై మంచి విజయం సాధించిన చిత్రం.<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/allari/review.html|title= Allari|publisher= [[idlebrain.com]] | accessdate= 25 April 2013 }}</ref> ఈ సినిమాను తమిళంలోకి ''కురుంబు'' అనే పేరుతో అల్లరి నరేష్ హీరోగానే రీమేక్ చేశారు. == కథ == రవి ఓ మధ్య తరగతి కాలేజీ కుర్రాడు. అతని తండ్రి ([[కోట శ్రీనివాసరావు|కోట శ్రీనివాస రావు]]) ఒక చిన్న వ్యాపారం చేస్తూ కుటుంబాన్ని పోషిస్తుంటాడు. డబ్బులు విషయంలో చాలా ఖచ్చితంగా ఉంటాడు. అదే అపార్టుమెంటు లో నివసించే అపర్ణ అలియాస్ అప్పు ([[శ్వేత అగర్వాల్]]) రవికి మంచి స్నేహితురాలు. చిన్నప్పటి నుంచి ఇద్దరూ కలిసి పెరగడం వలన అన్ని పనుల్లో ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకుంటారు. ముఖ్యంగా రవికి ఎప్పుడైనా డబ్బు అవసరమైతే అపర్ణ సహాయం చేస్తూ ఉంటుంది. వాళ్ళిద్దరి మధ్య స్నేహం అలానే ఉంటుంది. అలా ఉండగా రవికి తన పక్కింట్లోకి కొత్తగా వచ్చిన మోడరన్ అమ్మాయి రుచి ([[నీలాంబరి (నటి)|నీలాంబరి]])ని చూసి ప్రేమలో పడతాడు. రుచి కూడా అతని ఆకర్షణలో పడి అతనిచేత మంచి బహుమతులు కొనిపించుకుంటూ కాలక్షేపం చేస్తుంటుంది. రవి తాను రుచితో ప్రేమలో పడ్డానని తెలుసుకుని ఎవరో రాసినట్లు ప్రేమలేఖ రాసి దాన్ని రుచికి అందజేయమని అప్పుకు ఇస్తాడు. అప్పు ఆ లెటర్ ను తెరిచి చదివి అది మరీ చిన్నపిల్లల రాతలా ఉండటంతో దాన్ని అందంగా తిరగరాసి రుచికి అందజేస్తుంది. రుచి ఆ లెటర్ని చదువుకుని తనను ఎవరో రహస్యంగా ప్రేమిస్తున్నట్లు తెలుసుకుని ఆనందిస్తుంది. ఒకరోజు రవి రుచిని కలుసుకుని ఆ ప్రేమలేఖ రాసింది తనేనని చెప్పడంతో ఇద్దరూ కలిసి చెట్టాపట్టాలేసుకుని తిరుగుతుంటారు. రుచి చదివేసిన తర్వాత ప్రేమలేఖను జాగ్రత్తగా పెట్టకపోవడం వల్ల వాళ్ళ కుటుంబాల్లో అనేక అనుమానాలకు కారణమవుతుంది. ముఖ్యంగా రుచి నాన్నకూ ([[తమ్మారెడ్డి చలపతిరావు|చలపతి రావు]]), రవి అమ్మకు మధ్య సంబంధం ఉన్నట్లు అనుమానిస్తారు. మరో వైపు తన స్నేహితుడు రవి మరో అమ్మాయిని గుడ్డిగా నమ్మి తనతో ప్రేమగా ఉండటం చూసి అపర్ణ లోలోపల బాధ పడుతూ ఉంటుంది. తాను కూడా రవిని ప్రేమిస్తున్నట్లు తెలుసుకుంటుంది. ఒకసారి రుచి తమ ఇంట్లో ఎవరూ లేని సమయంలో రవి తన ఫ్లాట్ కి వస్తే ఒక ప్రత్యేకమైన బహుమతి ఇస్తానని చెబుతుంది. తీరా రవి అక్కడికి వెళ్ళిన తర్వాత అకస్మాత్తుగా రుచి తల్లిదండ్రులు వచ్చేసరికి మరింత గందరగోళం మొదలవుతుంది. చివరికి ఏం జరిగిందో అందరూ తెలుసుకుంటారు. చివర్లో అప్పుకు ఓ మెడికల్ కాలేజీలో సీటొచ్చి అక్కడ నుంచి వెళ్ళిపోబోతుంటుంది. అప్పుడు రవి తాను రాసిన ప్రేమలేఖను మళ్ళీ ఒకసారి చదివి నిజానికి అది రాసింది అపర్ణ అని తెలుసుకుని ఆమె తన పట్ల చూపిన ప్రేమను తెలుసుకుంటాడు. చివరికి రవి తనకి అపర్ణ పట్ల ఉన్న అభిప్రాయాన్ని నిర్మొహమాటంగా వెల్లడించడంతో అపర్ణ అతన్ని క్షమించేస్తుంది. == తారాగణం == * రవిగా [[అల్లరి నరేష్]] * అపర్ణగా [[శ్వేతా అగర్వాల్]] * రవి తండ్రిగా [[కోట శ్రీనివాసరావు]] * అపార్ట్ మెంట్ కార్యదర్శిగా [[తనికెళ్ళ భరణి]] * విశ్వేశ్వరరావు , రుచిత తండ్రిగా [[తమ్మారెడ్డి చలపతిరావు|చలపతి రావు]] * రుచిత తల్లి సుజాత గా [[అల్లరి సుభాషిణి]] * లిఫ్టు ఆపరేటరు [[లక్ష్మీపతి (నటుడు)|లక్ష్మీపతి]] * [[కల్పనా రాయ్|కల్పనారాయ్]] * రుచిత గా నీలాంబరి * వసుమతి,రవి తల్లిగా అపూర్వ * అపర్ణ తల్లి గా సుధ . == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: రవిబాబు * చిత్రానువాదం: రవిబాబు * సంగీతం: పాల్.జె * సంభాషణలు: నివాస్ * గీత రచయితలు: సిరివెన్నెల (చెంబోలు)సీతారామశాస్త్రి * నేపథ్య గాయకులు: రవివర్మ, చిన్మయి శ్రీపాద, మనో, శ్రీనివాస్, లావణ్య, అపర్ణ, గ్రేస్ కరుణాస్, దేవన్, సురేష్ పీటర్స్ * ఛాయ గ్రహణం: లోక్ నాథ్ * కూర్పు: మార్తాండ్ కె వెంకటేష్ * సమర్పణ: సురేష్ మూవీస్ * నిర్మాత: రవిబాబు * నిర్మాణ సంస్థ: ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్ * విడుదల:10:05:2002. == పాటల జాబితా == 1 :కింగిని మింగిని , రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం. చిన్మయి శ్రీపాద, సురేష్ పీటర్, అపర్ణ 2 :రాపోదాం , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.అపర్ణ , దేవన్ 3 :అత్తయ్యో మావయ్యో , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి,గానం.మనో, గ్రేస్ కరుణాస్ 4 :నరం నరం, రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.శ్రీనివాస్, అపర్ణ 5 :ఓ ముద్దిస్తవా , రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.రవివర్మ , లావణ్య. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రవిబాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:అల్లరి నరేష్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చలపతి రావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు హాస్య సినిమాలు]] [[వర్గం:హాస్య భరితమైన సినిమాలు]] 5h8d7rxmie71uari4e1uuqzkpculkmc 0 233415 4920688 4418729 2026-08-05T11:37:57Z ~2026-42985-05 152644 స్మాల్ edit 4920688 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure |name = గాంధారి ఖిల్లా |native_name = |partof = |image =Gandhari khilla.jpg |size = 250px |location = బొక్కలగుట్ట, [[మందమర్రి మండలం]], [[మంచిర్యాల జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = గాంధారి ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో గాంధారి ఖిల్లా స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = |builder = |materials = రాతి |height = |used = |demolished = |condition = |ownership = |open_to_public = అవును |controlledby = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = |caption2 = }} '''గాంధారి ఖిల్లా,''' [[మంచిర్యాల జిల్లా]], [[మందమర్రి మండలం]]లోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలోని కొండమీద ఉన్న కోట.<ref name="Ramalakshman">{{Cite book|title=Andhra Pradesh Archaeology: A Review, 1987-2001|publisher=Department of Archaeology and Museums, Government of Andhra Pradesh|year=2002|editor-last=Ramalakshman, A.|location=Hyderabad|page=10|oclc=71843154}}</ref> ‘[[గోండు]]’, ‘గిరిజన’ జాతి కోసం చివరి వరకు పోరాటం చేసిన రాజ్‌ గోండు ఈకోటను నిర్మించారు.<ref name="గందారి కొట">{{cite web|last1=తెలంగాణ మాగజైన్|title=గందారి కొట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF-%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=8 February 2017}}</ref> దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంలో నిర్మించబడిన ఈ ఖిల్లాకు 400 సంవత్సారాల చరిత్ర ఉంది. ఈ ఖిల్లాలో వున్న మైసమ్మ దేవతను ఆ ప్రాంతాల ప్రజలు, గిరిజనులు భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తారు. ప్రతి ఏడాది జరిగే ఉత్సవాల్లో దున్నపోతును సైతం బలిస్తారు. ఇలా గిరిజనుల ఇష్టదైవంగా ఉన్న ఈ ప్రాంతానికి పర్యాటకులు సైతం ఇక్కడకు వస్తుంటారు. గోండు, గిరిజన శిల్పులు ఈ గాంధారి ఖిల్లాను ఒక గుట్టలోనే చెక్కారని చెబుతారు.<ref>{{Cite news|url=http://metroindia.com/lifestyle/article/25/08/2015/reflecting-tribal-heritage/12614|title=Reflecting tribal heritage|last=Vellampalli, Jaya|date=25 August 2015|work=Metro India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826094113/http://metroindia.com/lifestyle/article/25/08/2015/reflecting-tribal-heritage/12614|archive-date=26 August 2015}}</ref> ఇక్కడ గాంధారి మైసమ్మ ఆలయం కూడా ఉంది.<ref name="Hans">{{Cite news|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-10-05/1000-year-old-historic-fort-lies-in-neglect-110253|title=1,000-year-old historic fort lies in neglect|date=5 October 2014|work=The Hans India|url-status=live|archive-url=https://www.webcitation.org/6b5OzTj2r?url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-10-05/1000-year-old-historic-fort-lies-in-neglect-110253|archive-date=27 August 2015|publisher=Hyderabad Media House Limited}}</ref> == చరిత్ర == ఈ కోటను 12 వ శతాబ్దంలో [[వరంగల్]] [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజుల]] కాలంలో [[గోండు|గోండు రాజులు]] నిర్మించారు. [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట యుగం]] (సా.శ. 1200 కి ముందు) ప్రారంభమై 16వ శతాబ్దం వరకు కోట నిర్మాణం కొనసాగిందని పురావస్తు పరిశోధన ప్రకారం తెలుస్తోంది.<ref>{{Cite web|url=http://telanganamuseums.com/monuments-in-adilabad.html|title=Gandharikota|website=Monuments of Adilabad|publisher=Department of Archaeology and Museums, Telangana|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827034111/http://telanganamuseums.com/monuments-in-adilabad.html|archive-date=27 August 2015}}</ref> ఈ కోటను కేంద్రంగా చేసుకున్న గోండు రాజులు పాలన సాగించారని, కొంతకాలం వడ్డె రాజులు, రెడ్డిరాజులు కూడా పరిపాలించారని చారిత్రక ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తోంది. == నిర్మాణ శైలి == ఇక్కడ అనే కళారూపాలు, శిల్పాలు, విగ్రహాలు, దేవాలయాలు ఉన్నాయి. కోటపైకి దండెత్తి శత్రువుల రాకను తెలుసుకొని కోటలోని వారిని అప్రమత్తం చేసేందుకు ప్రత్యేక నిర్మాణం (నగారా గుండు) ఏర్పాటు చేశారు. లోపల రెండు దేవాలయాలు, సొరంగ మార్గం, పెద్ద నాట్య స్థలం, లైట్లతో చూస్తే కనిపించే ఒక దేవి విగ్రహం, పడగతో ఉన్న నాగుపాము, ఏనుగు బొమ్మలు, మైసమ్మ, హనుమంతుడు, కాలభైరవుడి విగ్రహాలు బండకే చెక్కి ఉన్నాయి. లోపల ప్రథమ ద్వారం కాపలా దేవుళ్ల గుడి, ద్వితీయ ద్వారం వద్ద మైసమ్మ గుడి, నంది గుడి, ఖిల్లాపై మూడు మంచినీటి బావులు (ఎప్పటికి కొలనులో నీరు ఎండిపోకుండా ఉంటాయి) ఉన్నాయి. ఈ బావుల లోతు ఎనిమిది నులక మంచాలంత ఉంటుందని చెబుతారు. ఈ బావులను ‘సవతుల బావులని’ పిలుస్తారు. బయట ఒక నీటి మడుగు ఉంటుంది. గుట్ట బండపై చాలా చోట్ల పాము పుట్టలు ఉన్నాయి. బావులలో ఏనుగులు వచ్చి నీళ్లు తాగేటివని చెబుతుంటారు. ఖిల్లా చివరివరకు మెట్లు గుట్టకే చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ నీటి మడుగు చాలా లోతుంటుందని చెబుతారు. కొండ పైకి వెళ్ళేందుకు మెట్లు కూడా నిర్మించారు. గుర్రాలు, ఏనుగులు వెళ్ళడం కోసం ప్రత్యేక మార్గాన్ని కూడా నిర్మించారు. భద్రతా సిబ్బంది కోసం గదులు నిర్మించారు. దీని ముందు ఒక పెద్ద ఊర చెరువు ఉంది. దీని కింద వందల ఎకరాలు వ్యవసాయం చేస్తుండేవారు.[[హాజీపూర్ మండలం]] లోని లోని [[గధ్‌పూర్|గఢ్‌పూర్]] గ్రామానికి చెందిన రెడ్డ గోండులు ఇక్కడ పూజారులుగా వ్యవహరించారు. రెండు సంవత్సరాలకు ఒక్కసారి ఇక్కడ నాయక్‌పోడ్ గిరిజనులు జాతర జరుపుకుంటారు. గత పదేండ్ల క్రితం ఒకసారి ఈ గుట్టల్లో ఎన్‌కౌంటర్ జరిగి ముగ్గురు పనిబాగ్చీ గ్రూపుకు చెందిన వారు మరణించిన దాఖలాలు ఉన్నాయి. ఇప్పటికి కొంత మంది పర్యాటకులు అప్పుడప్పుడు గాంధారి ఖిల్లా వరకు పిక్‌నిక్‌లకు, పూజలకు వెళుతుంటారు. == ఉత్సవం == ఇక్కడ జరిగే గాంధారి [[మైసమ్మ]] జాతరలో మైసమ్మ పటం కొలుపు అనేది ప్రధాన ఘట్టం. అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత పద్మనాయక పూజారి, ఝాట్టీలు కోటలోని ప్రధాన దర్వాజా ఎడమ పట్టీకి చెక్కి ఉన్న విగ్రహం ముందట మైసమ్మ ఆకారంలో పసుపు కుంకుమలతో పట్నం గీసి దాని గాజులు, గంధం, నిమ్మకాయలతో అలంకరించి పూజలు చేస్తారు. ఆ తర్వాత దున్నపోతు బలిస్తారు. == ఇతర వివరాలు == గాంధారి కోటలోని అడవి ఔషధ మొక్కలకు ముఖ్యమైన వనరుగా ఉంది. పెద్ద సంఖ్యలో స్థానిక ప్రజలు ఔషధ మొక్కలను సేకరించి సమీప పట్టణాల్లో విక్రయిస్తుంటారు. ఈ మొక్కలను గుర్తించడానికి, హెర్బేరియం నమూనాలను తయారు చేయడానికి విద్యార్థులు ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శిస్తుంటారు. ఔషధ మొక్కలకు ఈ ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా, కోట ప్రాంతంలోని అడవిని ఔషధ మొక్కల సంరక్షణ ప్రకటించాలన్న కేంద్రం సూచనమేరకు, [[తెలంగాణకు హరితహారం]]లో భాగంగా [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] 134 హెక్టార్ల విస్తీర్ణాన్ని గాంధారి వనంగా మార్చింది. 40 ఎకరాల స్థలంలో జింకల పార్కు, హెర్బల్ గార్డెన్, నవగ్రహ వనం, రాశివనం, పిల్లల పార్కు మొదలైనవి ఏర్పాటుచేసింది.<ref>{{Cite web|title=భక్తీ భావం.. గాంధారి ఖిల్లా వైభవం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/adilabad-news/528/125027650|access-date=2025-02-13|website=EENADU|language=te}}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://www.vaarthanidhi.in/07/20/lifestyle/2329/ మంచిర్యాల జిల్లాలో గాంధారి ఖిల్లా.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721023938/http://www.vaarthanidhi.in/07/20/lifestyle/2329/ |date=2021-07-21 }} *http://www.vaarthanidhi.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721023938/http://www.vaarthanidhi.in/ |date=2021-07-21 }} July 20, 2021 *[https://www.youtube.com/watch?v=EDFKVibhEIE యూట్యూబ్ లో గాంధారి ఖిల్లా గురించిన వీడియో] * [http://www.adivasialambana.com/ghandhari-kota.html గాంధారి కోట] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007231856/http://www.adivasialambana.com/ghandhari-kota.html |date=2017-10-07 }}; * {{Cite web|url=http://www.chennur.in/2012/09/blog-post.html|title=గోండు రాజుల గాంధారి ఖిల్లా (Photos of Gandhari Kota)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827032930/http://www.chennur.in/2012/09/blog-post.html|archive-date=27 August 2015|access-date=27 August 2015}} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:మంచిర్యాల జిల్లా]] a9845ln0pux4p45zbde45kzuesxyj9v 4920690 4920688 2026-08-05T11:38:57Z ~2026-42985-05 152644 స్మాల్ edit 4920690 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure |name = గాంధారి ఖిల్లా |native_name = |partof = |image =Gandhari khilla.jpg |size = 250px |location = బొక్కలగుట్ట, [[మందమర్రి మండలం]], [[మంచిర్యాల జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = గాంధారి ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో గాంధారి ఖిల్లా స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = |builder = |materials = రాతి |height = |used = |demolished = |condition = |ownership = |open_to_public = అవును |controlledby = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = |caption2 = }} '''గాంధారి ఖిల్లా,''' [[మంచిర్యాల జిల్లా]], [[మందమర్రి మండలం]]లోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలోని కొండమీద ఉన్న కోట.<ref name="Ramalakshman">{{Cite book|title=Andhra Pradesh Archaeology: A Review, 1987-2001|publisher=Department of Archaeology and Museums, Government of Andhra Pradesh|year=2002|editor-last=Ramalakshman, A.|location=Hyderabad|page=10|oclc=71843154}}</ref> ‘[[గోండు]]’, ‘గిరిజన’ జాతి కోసం చివరి వరకు పోరాటం చేసిన రాజ్‌ గోండు ఈకోటను నిర్మించారు.<ref name="గందారి కొట">{{cite web|last1=తెలంగాణ మాగజైన్|title=గందారి కొట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF-%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=8 February 2017}}</ref> దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంలో నిర్మించబడిన ఈ ఖిల్లాకు 400 సంవత్సారాల చరిత్ర ఉంది. ఈ ఖిల్లాలో వున్న మైసమ్మ దేవతను ఆ ప్రాంతాల ప్రజలు, గిరిజనులు భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తారు. ప్రతి ఏడాది జరిగే ఉత్సవాల్లో దున్నపోతును సైతం బలిస్తారు. ఇలా గిరిజనుల ఇష్టదైవంగా ఉన్న ఈ ప్రాంతానికి పర్యాటకులు సైతం ఇక్కడకు వస్తుంటారు. గోండు, గిరిజన శిల్పులు ఈ గాంధారి ఖిల్లాను ఒక గుట్టలోనే చెక్కారని చెబుతారు.<ref>{{Cite news|url=http://metroindia.com/lifestyle/article/25/08/2015/reflecting-tribal-heritage/12614|title=Reflecting tribal heritage|last=Vellampalli, Jaya|date=25 August 2015|work=Metro India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826094113/http://metroindia.com/lifestyle/article/25/08/2015/reflecting-tribal-heritage/12614|archive-date=26 August 2015}}</ref> ఇక్కడ గాంధారి మైసమ్మ ఆలయం కూడా ఉంది.<ref name="Hans">{{Cite news|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-10-05/1000-year-old-historic-fort-lies-in-neglect-110253|title=1,000-year-old historic fort lies in neglect|date=5 October 2014|work=The Hans India|url-status=live|archive-url=https://www.webcitation.org/6b5OzTj2r?url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-10-05/1000-year-old-historic-fort-lies-in-neglect-110253|archive-date=27 August 2015|publisher=Hyderabad Media House Limited}}</ref> == చరిత్ర == ఈ కోటను 12 వ శతాబ్దంలో [[వరంగల్]] [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజుల]] కాలంలో [[గోండు|గోండు రాజులు]] నిర్మించారు. [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట యుగం]] (సా.శ. 1200 కి ముందు) ప్రారంభమై 16వ శతాబ్దం వరకు కోట నిర్మాణం కొనసాగిందని పురావస్తు పరిశోధన ప్రకారం తెలుస్తోంది.<ref>{{Cite web|url=http://telanganamuseums.com/monuments-in-adilabad.html|title=Gandharikota|website=Monuments of Adilabad|publisher=Department of Archaeology and Museums, Telangana|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827034111/http://telanganamuseums.com/monuments-in-adilabad.html|archive-date=27 August 2015}}</ref> ఈ కోటను కేంద్రంగా చేసుకున్న గోండు రాజులు పాలన సాగించారని, కొంతకాలం వడ్డె రాజులు, రెడ్డిరాజులు కూడా పరిపాలించారని చారిత్రక ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది == నిర్మాణ శైలి == ఇక్కడ అనే కళారూపాలు, శిల్పాలు, విగ్రహాలు, దేవాలయాలు ఉన్నాయి. కోటపైకి దండెత్తి శత్రువుల రాకను తెలుసుకొని కోటలోని వారిని అప్రమత్తం చేసేందుకు ప్రత్యేక నిర్మాణం (నగారా గుండు) ఏర్పాటు చేశారు. లోపల రెండు దేవాలయాలు, సొరంగ మార్గం, పెద్ద నాట్య స్థలం, లైట్లతో చూస్తే కనిపించే ఒక దేవి విగ్రహం, పడగతో ఉన్న నాగుపాము, ఏనుగు బొమ్మలు, మైసమ్మ, హనుమంతుడు, కాలభైరవుడి విగ్రహాలు బండకే చెక్కి ఉన్నాయి. లోపల ప్రథమ ద్వారం కాపలా దేవుళ్ల గుడి, ద్వితీయ ద్వారం వద్ద మైసమ్మ గుడి, నంది గుడి, ఖిల్లాపై మూడు మంచినీటి బావులు (ఎప్పటికి కొలనులో నీరు ఎండిపోకుండా ఉంటాయి) ఉన్నాయి. ఈ బావుల లోతు ఎనిమిది నులక మంచాలంత ఉంటుందని చెబుతారు. ఈ బావులను ‘సవతుల బావులని’ పిలుస్తారు. బయట ఒక నీటి మడుగు ఉంటుంది. గుట్ట బండపై చాలా చోట్ల పాము పుట్టలు ఉన్నాయి. బావులలో ఏనుగులు వచ్చి నీళ్లు తాగేటివని చెబుతుంటారు. ఖిల్లా చివరివరకు మెట్లు గుట్టకే చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ నీటి మడుగు చాలా లోతుంటుందని చెబుతారు. కొండ పైకి వెళ్ళేందుకు మెట్లు కూడా నిర్మించారు. గుర్రాలు, ఏనుగులు వెళ్ళడం కోసం ప్రత్యేక మార్గాన్ని కూడా నిర్మించారు. భద్రతా సిబ్బంది కోసం గదులు నిర్మించారు. దీని ముందు ఒక పెద్ద ఊర చెరువు ఉంది. దీని కింద వందల ఎకరాలు వ్యవసాయం చేస్తుండేవారు.[[హాజీపూర్ మండలం]] లోని లోని [[గధ్‌పూర్|గఢ్‌పూర్]] గ్రామానికి చెందిన రెడ్డ గోండులు ఇక్కడ పూజారులుగా వ్యవహరించారు. రెండు సంవత్సరాలకు ఒక్కసారి ఇక్కడ నాయక్‌పోడ్ గిరిజనులు జాతర జరుపుకుంటారు. గత పదేండ్ల క్రితం ఒకసారి ఈ గుట్టల్లో ఎన్‌కౌంటర్ జరిగి ముగ్గురు పనిబాగ్చీ గ్రూపుకు చెందిన వారు మరణించిన దాఖలాలు ఉన్నాయి. ఇప్పటికి కొంత మంది పర్యాటకులు అప్పుడప్పుడు గాంధారి ఖిల్లా వరకు పిక్‌నిక్‌లకు, పూజలకు వెళుతుంటారు. == ఉత్సవం == ఇక్కడ జరిగే గాంధారి [[మైసమ్మ]] జాతరలో మైసమ్మ పటం కొలుపు అనేది ప్రధాన ఘట్టం. అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత పద్మనాయక పూజారి, ఝాట్టీలు కోటలోని ప్రధాన దర్వాజా ఎడమ పట్టీకి చెక్కి ఉన్న విగ్రహం ముందట మైసమ్మ ఆకారంలో పసుపు కుంకుమలతో పట్నం గీసి దాని గాజులు, గంధం, నిమ్మకాయలతో అలంకరించి పూజలు చేస్తారు. ఆ తర్వాత దున్నపోతు బలిస్తారు. == ఇతర వివరాలు == గాంధారి కోటలోని అడవి ఔషధ మొక్కలకు ముఖ్యమైన వనరుగా ఉంది. పెద్ద సంఖ్యలో స్థానిక ప్రజలు ఔషధ మొక్కలను సేకరించి సమీప పట్టణాల్లో విక్రయిస్తుంటారు. ఈ మొక్కలను గుర్తించడానికి, హెర్బేరియం నమూనాలను తయారు చేయడానికి విద్యార్థులు ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శిస్తుంటారు. ఔషధ మొక్కలకు ఈ ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా, కోట ప్రాంతంలోని అడవిని ఔషధ మొక్కల సంరక్షణ ప్రకటించాలన్న కేంద్రం సూచనమేరకు, [[తెలంగాణకు హరితహారం]]లో భాగంగా [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] 134 హెక్టార్ల విస్తీర్ణాన్ని గాంధారి వనంగా మార్చింది. 40 ఎకరాల స్థలంలో జింకల పార్కు, హెర్బల్ గార్డెన్, నవగ్రహ వనం, రాశివనం, పిల్లల పార్కు మొదలైనవి ఏర్పాటుచేసింది.<ref>{{Cite web|title=భక్తీ భావం.. గాంధారి ఖిల్లా వైభవం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/adilabad-news/528/125027650|access-date=2025-02-13|website=EENADU|language=te}}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://www.vaarthanidhi.in/07/20/lifestyle/2329/ మంచిర్యాల జిల్లాలో గాంధారి ఖిల్లా.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721023938/http://www.vaarthanidhi.in/07/20/lifestyle/2329/ |date=2021-07-21 }} *http://www.vaarthanidhi.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721023938/http://www.vaarthanidhi.in/ |date=2021-07-21 }} July 20, 2021 *[https://www.youtube.com/watch?v=EDFKVibhEIE యూట్యూబ్ లో గాంధారి ఖిల్లా గురించిన వీడియో] * [http://www.adivasialambana.com/ghandhari-kota.html గాంధారి కోట] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007231856/http://www.adivasialambana.com/ghandhari-kota.html |date=2017-10-07 }}; * {{Cite web|url=http://www.chennur.in/2012/09/blog-post.html|title=గోండు రాజుల గాంధారి ఖిల్లా (Photos of Gandhari Kota)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827032930/http://www.chennur.in/2012/09/blog-post.html|archive-date=27 August 2015|access-date=27 August 2015}} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:మంచిర్యాల జిల్లా]] 9rwly9c0vb95taqg0z0dlavof4owjnm 4920695 4920690 2026-08-05T11:41:20Z ~2026-42985-05 152644 స్మాల్ edit 4920695 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure |name = గాంధారి ఖిల్లా |native_name = |partof = |image =Gandhari khilla.jpg |size = 250px |location = బొక్కలగుట్ట, [[మందమర్రి మండలం]], [[మంచిర్యాల జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |caption = గాంధారి ఖిల్లా |map_type= India Telangana |latitude = 18.9501 |longitude = 79.4146 |map_size = 250 |map_caption = తెలంగాణ పటంలో గాంధారి ఖిల్లా స్థానం |type = కోట |coordinates = |built = |builder = |materials = రాతి |height = |used = |demolished = |condition = |ownership = |open_to_public = అవును |controlledby = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = |caption2 = }} '''గాంధారి ఖిల్లా,''' [[మంచిర్యాల జిల్లా]], [[మందమర్రి మండలం]]లోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలోని కొండమీద ఉన్న కోట.<ref name="Ramalakshman">{{Cite book|title=Andhra Pradesh Archaeology: A Review, 1987-2001|publisher=Department of Archaeology and Museums, Government of Andhra Pradesh|year=2002|editor-last=Ramalakshman, A.|location=Hyderabad|page=10|oclc=71843154}}</ref> ‘[[గోండు]]’, ‘గిరిజన’ జాతి కోసం చివరి వరకు పోరాటం చేసిన రాజ్‌ గోండు ఈకోటను నిర్మించారు.<ref name="గందారి కొట">{{cite web|last1=తెలంగాణ మాగజైన్|title=గందారి కొట|url=http://magazine.telangana.gov.in/%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF-%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%9F/|website=magazine.telangana.gov.in|accessdate=8 February 2017}}</ref> దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంలో నిర్మించబడిన ఈ ఖిల్లాకు 400 సంవత్సారాల చరిత్ర ఉంది. ఈ ఖిల్లాలో వున్న మైసమ్మ దేవతను ఆ ప్రాంతాల ప్రజలు, గిరిజనులు భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తారు. ప్రతి ఏడాది జరిగే ఉత్సవాల్లో దున్నపోతును సైతం బలిస్తారు. ఇలా గిరిజనుల ఇష్టదైవంగా ఉన్న ఈ ప్రాంతానికి పర్యాటకులు సైతం ఇక్కడకు వస్తుంటారు. గోండు, గిరిజన శిల్పులు ఈ గాంధారి ఖిల్లాను ఒక గుట్టలోనే చెక్కారని చెబుతారు.<ref>{{Cite news|url=http://metroindia.com/lifestyle/article/25/08/2015/reflecting-tribal-heritage/12614|title=Reflecting tribal heritage|last=Vellampalli, Jaya|date=25 August 2015|work=Metro India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826094113/http://metroindia.com/lifestyle/article/25/08/2015/reflecting-tribal-heritage/12614|archive-date=26 August 2015}}</ref> ఇక్కడ గాంధారి మైసమ్మ ఆలయం కూడా ఉంది.<ref name="Hans">{{Cite news|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-10-05/1000-year-old-historic-fort-lies-in-neglect-110253|title=1,000-year-old historic fort lies in neglect|date=5 October 2014|work=The Hans India|url-status=live|archive-url=https://www.webcitation.org/6b5OzTj2r?url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-10-05/1000-year-old-historic-fort-lies-in-neglect-110253|archive-date=27 August 2015|publisher=Hyderabad Media House Limited}}</ref> == చరిత్ర == ఈ కోటను 12 వ శతాబ్దంలో [[వరంగల్]] [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజుల]] కాలంలో [[గోండు|గోండు రాజులు]] నిర్మించారు. [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట యుగం]] (సా.శ. 1200 కి ముందు) ప్రారంభమై 16వ శతాబ్దం వరకు కోట నిర్మాణం కొనసాగిందని పురావస్తు పరిశోధన ప్రకారం తెలుస్తోంది.<ref>{{Cite web|url=http://telanganamuseums.com/monuments-in-adilabad.html|title=Gandharikota|website=Monuments of Adilabad|publisher=Department of Archaeology and Museums, Telangana|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827034111/http://telanganamuseums.com/monuments-in-adilabad.html|archive-date=27 August 2015}}</ref> ఈ కోటను కేంద్రంగా చేసుకున్న గోండు రాజులు పాలన సాగించారని, కొంతకాలం వడ్డె రాజులు, రెడ్డిరాజులు కూడా పరిపాలించారని చారిత్రక ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది == నిర్మాణ శైలి == ఇక్కడ అనే కళారూపాలు, శిల్పాలు, విగ్రహాలు, దేవాలయాలు ఉన్నాయి. కోటపైకి దండెత్తి శత్రువుల రాకను తెలుసుకొని కోటలోని వారిని అప్రమత్తం చేసేందుకు ప్రత్యేక నిర్మాణం (నగారా గుండు) ఏర్పాటు చేశారు. లోపల రెండు దేవాలయాలు, సొరంగ మార్గం, పెద్ద నాట్య స్థలం, లైట్లతో చూస్తే కనిపించే ఒక దేవి విగ్రహం, పడగతో ఉన్న నాగుపాము, ఏనుగు బొమ్మలు, మైసమ్మ, హనుమంతుడు, కాలభైరవుడి విగ్రహాలు బండకే చెక్కి ఉన్నాయి. లోపల ప్రథమ ద్వారం కాపలా దేవుళ్ల గుడి, ద్వితీయ ద్వారం వద్ద మైసమ్మ గుడి, నంది గుడి, ఖిల్లాపై మూడు మంచినీటి బావులు (ఎప్పటికి కొలనులో నీరు ఎండిపోకుండా ఉంటాయి) ఉన్నాయి. ఈ బావుల లోతు ఎనిమిది నులక మంచాలంత ఉంటుందని చెబుతారు. ఈ బావులను ‘సవతుల బావులని’ పిలుస్తారు. బయట ఒక నీటి మడుగు ఉంటుంది. గుట్ట బండపై చాలా చోట్ల పాము పుట్టలు ఉన్నాయి. బావులలో ఏనుగులు వచ్చి నీళ్లు తాగేటివని చెబుతుంటారు. ఖిల్లా చివరివరకు మెట్లు గుట్టకే చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ నీటి మడుగు చాలా లోతుంటుందని చెబుతారు. కొండ పైకి వెళ్ళేందుకు మెట్లు కూడా నిర్మించారు. గుర్రాలు, ఏనుగులు వెళ్ళడం కోసం ప్రత్యేక మార్గాన్ని కూడా నిర్మించారు. భద్రతా సిబ్బంది కోసం గదులు నిర్మించారు. దీని ముందు ఒక పెద్ద ఊరి చెరువు ఉంది. దీని కింద వందల ఎకరాలు వ్యవసాయం చేస్తుండేవారు.[[హాజీపూర్ మండలం]] లోని లోని [[గధ్‌పూర్|గఢ్‌పూర్]] గ్రామానికి చెందిన రెడ్డ గోండులు ఇక్కడ పూజారులుగా వ్యవహరించారు. రెండు సంవత్సరాలకు ఒక్కసారి ఇక్కడ నాయక్‌పోడ్ గిరిజనులు జాతర జరుపుకుంటారు. గత పదేండ్ల క్రితం ఒకసారి ఈ గుట్టల్లో ఎన్‌కౌంటర్ జరిగి ముగ్గురు పనిబాగ్చీ గ్రూపుకు చెందిన వారు మరణించిన దాఖలాలు ఉన్నాయి. ఇప్పటికి కొంత మంది పర్యాటకులు అప్పుడప్పుడు గాంధారి ఖిల్లా వరకు పిక్‌నిక్‌లకు, పూజలకు వెళుతుంటారు. == ఉత్సవం == ఇక్కడ జరిగే గాంధారి [[మైసమ్మ]] జాతరలో మైసమ్మ పటం కొలుపు అనేది ప్రధాన ఘట్టం. అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత పద్మనాయక పూజారి, ఝాట్టీలు కోటలోని ప్రధాన దర్వాజా ఎడమ పట్టీకి చెక్కి ఉన్న విగ్రహం ముందట మైసమ్మ ఆకారంలో పసుపు కుంకుమలతో పట్నం గీసి దాని గాజులు, గంధం, నిమ్మకాయలతో అలంకరించి పూజలు చేస్తారు. ఆ తర్వాత దున్నపోతు బలిస్తారు. == ఇతర వివరాలు == గాంధారి కోటలోని అడవి ఔషధ మొక్కలకు ముఖ్యమైన వనరుగా ఉంది. పెద్ద సంఖ్యలో స్థానిక ప్రజలు ఔషధ మొక్కలను సేకరించి సమీప పట్టణాల్లో విక్రయిస్తుంటారు. ఈ మొక్కలను గుర్తించడానికి, హెర్బేరియం నమూనాలను తయారు చేయడానికి విద్యార్థులు ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శిస్తుంటారు. ఔషధ మొక్కలకు ఈ ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా, కోట ప్రాంతంలోని అడవిని ఔషధ మొక్కల సంరక్షణ ప్రకటించాలన్న కేంద్రం సూచనమేరకు, [[తెలంగాణకు హరితహారం]]లో భాగంగా [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] 134 హెక్టార్ల విస్తీర్ణాన్ని గాంధారి వనంగా మార్చింది. 40 ఎకరాల స్థలంలో జింకల పార్కు, హెర్బల్ గార్డెన్, నవగ్రహ వనం, రాశివనం, పిల్లల పార్కు మొదలైనవి ఏర్పాటుచేసింది.<ref>{{Cite web|title=భక్తీ భావం.. గాంధారి ఖిల్లా వైభవం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/adilabad-news/528/125027650|access-date=2025-02-13|website=EENADU|language=te}}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ కోటలు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://www.vaarthanidhi.in/07/20/lifestyle/2329/ మంచిర్యాల జిల్లాలో గాంధారి ఖిల్లా.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721023938/http://www.vaarthanidhi.in/07/20/lifestyle/2329/ |date=2021-07-21 }} *http://www.vaarthanidhi.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721023938/http://www.vaarthanidhi.in/ |date=2021-07-21 }} July 20, 2021 *[https://www.youtube.com/watch?v=EDFKVibhEIE యూట్యూబ్ లో గాంధారి ఖిల్లా గురించిన వీడియో] * [http://www.adivasialambana.com/ghandhari-kota.html గాంధారి కోట] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007231856/http://www.adivasialambana.com/ghandhari-kota.html |date=2017-10-07 }}; * {{Cite web|url=http://www.chennur.in/2012/09/blog-post.html|title=గోండు రాజుల గాంధారి ఖిల్లా (Photos of Gandhari Kota)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827032930/http://www.chennur.in/2012/09/blog-post.html|archive-date=27 August 2015|access-date=27 August 2015}} {{తెలంగాణ కోటలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:మంచిర్యాల జిల్లా]] hdi95b1mh9iumcgclo1js5b8sb4w5zk 0 246057 4920175 4920174 2026-08-04T11:59:56Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4920175 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = మౌనమేలనోయి | image = | image_size = | caption = | director = [[శ్యామ్ ప్రసాద్]] | producer = మహేష్ రాఠి | writer = | narrator = | starring = [[సచిన్ జోషి]], సంపద, దేవన్, [[చలపతిరావు]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]], [[ఎమ్మెస్ నారాయణ]], [[ఢిల్లీ రాజేశ్వరి]] | music = [[రమణ గోగుల]] | cinematography = | editing = | studio = | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2002|4|22}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = | preceded_by = | followed_by = }} '''మౌనమేలనోయి''' 2002, ఏప్రిల్ 22న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలన చిత్రం]]. [[శ్యామ్ ప్రసాద్]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[సచిన్ జోషి]], సంపద, దేవన్, [[చలపతిరావు]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]], [[ఎమ్మెస్ నారాయణ]], [[ఢిల్లీ రాజేశ్వరి]] తదితరులు ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, [[రమణ గోగుల]] సంగీతం అందించారు.<ref name="మౌనమేలనోయి">{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=మౌనమేలనోయి|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/mounamelanoi.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=22 October 2017}}{{Dead link|date=జనవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == నటవర్గం == * [[సచిన్ జోషి]]_ బాబీ * సంపద_ మౌనిక * దేవన్_ మౌనిక తండ్రి * [[చలపతిరావు]]_ మౌనిక అంకుల్ * [[తనికెళ్ళ భరణి]]_ మౌనిక అంకుల్ * [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]]_ శ్రీను * [[ఎమ్మెస్ నారాయణ]]_ లెక్చరర్ * [[ఢిల్లీ రాజేశ్వరి]]_ మౌనిక ఆంటీ * శివాజీ రాజా_ మౌనిక అంకుల్ * కవిత_ మౌనిక తల్లి * అన్నపూర్ణ_ మౌనిక ఆంటీ * శ్రీలక్ష్మీ_ మౌనిక ఆంటీ * సరస్వతమ్మ_ మౌనిక బామ్మ * బబ్లూ_ బాబీ స్నేహితుడు * బాబు * బేబీ నిత్య_ మౌనిక చెల్లెలు * అదితి గోవిత్రికర్_" దంచేటి అమ్మలక్కల్లో" ప్రత్యేక పాట * రాజ్యలక్ష్మి రాయ్_ "ఇది బెనారస్" ప్రత్యేక పాటలో. == పాటల జాబితా == 1 :ఓ ప్రియురాలా , రచన :వేటూరి సుందర రామమూర్తి గానం.రమణ గోగుల 2 :కృష్ణవేణి తీరంలో, రచన: వేటూరి సుందర రామమూర్తి, గానం.రమణ గోగుల 3 :దంచేటి అమ్మలక్కలలో , రచన:వేటూరి సుందర రామమూర్తి, గానం.రమణ గోగుల, ప్రియా 4 :వయ్యారి నడకలు , రచన: వేటూరి సుందర రామమూర్తి గానం.రమణ గోగుల 5 :ఇది బెనారస్ , రచన: వేటూరి సుందర రామమూర్తి గానం.ప్రియా 6 :ప్రేమే గానమయే , రచన:వేటూరి సుందర రామమూర్తి, గానం.రమణ గోగుల. == సాంకేతికవర్గం == * దర్శకత్వం: శ్యామ్ ప్రసాద్ * నిర్మాత: మహేష్ రాఠి * సంగీతం: [[రమణ గోగుల]] * రచన: శ్యాం ప్రసాద్ * సంభాషణలు: సాయికృష్ణ * గీత రచయితలు: వేటూరి సుందరరామమూర్తి * నేపథ్య గాయకులు: రమణ గోగుల, ప్రియ * ఫోటోగ్రఫీ: వాసు * సమర్పణ: కిషోర్ రాఠీ * నిర్మాణ సంస్థ: మనీషా ఆర్ట్స్_ మల్టీమీడియా ఆర్ట్స్ * విడుదల: 22:04:2002. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] 7cho6ysd401o3hk0luqza152hwcytkm 0 246316 4920685 4840905 2026-08-05T11:32:39Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4920685 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = తప్పుచేసి పప్పుకూడు | image = | image_size = | caption = | director = [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]] | producer = [[మోహన్ బాబు]] | writer = | narrator = | starring = [[మోహన్ బాబు]], [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]], [[గ్రేసీ సింగ్]], [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[కోట శ్రీనివాసరావు]], [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]] | music = [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]] | cinematography = | editing = | studio = లక్ష్మీప్రసన్న పిక్చర్స్ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2002|5|22}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = | preceded_by = | followed_by = }} '''తప్పుచేసి పప్పుకూడు''' 2002, మే 22న విడుదలైన తెలుగు చలన చిత్రం. [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి|కోదండరామిరెడ్డి]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[మోహన్ బాబు]], [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]], [[గ్రేసీ సింగ్]], [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[కోట శ్రీనివాసరావు]], [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]] తదితరులు ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]] సంగీతం అందించారు.<ref name="తప్పుచేసి పప్పుకూడు">{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=తప్పుచేసి పప్పుకూడు|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/tappu-chesi-pappu-kudu.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=27 October 2017}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కథ == శివాజీ ([[మోహన్‌ బాబు|మోహన్‌ బాబు)]] అనే నిరుద్యోగి తన తల్లి వైద్యం కోసం డబ్బులు లేక ఇబ్బందులు పడుతూ ఉంటాడు. తాను అమెరికా వెళుతున్నానని కుటుంబానికి అబద్ధం చెప్పి, శివాజీ ఉద్యోగం కోసం [[ముంబై|ముంబైకి]] వస్తాడు. అయితే, అతను నగరానికి వచ్చిన వెంటనే తన సామాను పోగొట్టుకుంటాడు. కానీ ప్రజలను మోసం చేస్తూ జీవించే తన పాత స్నేహితుడు ([[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]]) రమేష్‌ని కలుసుకుంటాడు. శివాజీ సులభంగా డబ్బు సంపాదించడానికి రమేశ్‌ను మోసం చేసే వ్యాపారంలో చేరాడు. పెద్ద కోటేశ్వరరావు, ([[కోట శ్రీనివాసరావు|కోట శ్రీనివాసరావు)]] చీచా ([[రాధిక చౌదరి]] కలిసి ఈ ముఠా బ్యాంకు దోపిడీకి పాల్పడుతుంది. మొత్తం వాటాను దొంగిలించాలని ప్లాన్ చేస్తూ, చీచా దొంగతనం గురించి పోలీసులకు తెలియజేస్తుంది. మొత్తం ప్లాన్‌ను కోటేశ్వరరావు అమలు చేశారని ఆమె పోలీసులకు చెప్తుంది. అరెస్టు చేయడానికి ముందు, కోటేశ్వరరావు డబ్బు మొత్తాన్ని మరొక బ్యాంకు లాకర్‌లో ఉంచాడు డబ్బు ఎక్కడ దాచాడోఎవరికీ తెలియదు. ఇంతలో, అంధులైన వృద్ధ దంపతులు, [[జమిందారు|జమీందార్]] భూపతిరాజు ([[మన్నవ బాలయ్య]]) అతని భార్య ([[సుజాత (నటి)|సుజాత]] ఇద్దరు నివసిస్తూ ఉంటారు. వీరి కుమారుడు, కోడలు మృతి చెందగా, ప్రమాదం కారణంగా కంటి చూపు కోల్పోయారు. వాళ్ల మనవడు బుజ్జి అమెరికాలో చదువుతున్నాడు . ముసలి దంపతులు ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు.. వృద్ధ దంపతులు తమకు వచ్చిన లేఖలను చదవడానికి కిరాణా కొట్టు యజమాని ([[మల్లికార్జున రావు (నటుడు)|మల్లికార్జున రావు )]]<nowiki/>చదువుతూ ఉంటాడు. ఒకరోజు వారికి టెలిగ్రామ్ వచ్చింది. కిరాణా కొట్టు వ్యక్తికి ఇంగ్లీషు చదవడం రాదు కాబట్టి, రమేష్‌ని తమ కోసం చదవమని అడుగుతారు. ఆరు నెలల తర్వాత బుజ్జి ముంబైకి వస్తాడని వ్రాసి ఉండగా, రమేష్, బుజ్జి మరుసటి రోజు వస్తాడని వారికి అబద్ధం చెప్పాడు. పోలీసుల నుండి రక్షణ పొందేందుకు రమేష్ వృద్ధ దంపతులకు శివాజీని మోహన్ బాబును బుజ్జిగా పరిచయం చేస్తాడు. ఇది ఇలా ఉండగా, బుజ్జి తనకు అమెరికాలో బాల్య స్నేహితురాలు ఉండని చెప్పాడు. వారిని ఆశ్చర్యపరిచే విధంగా, రాధిక రాణి ([[గ్రేసీ సింగ్]]) వారి ఇంటికి చేరుకుని, తనను తాను బుజ్జి స్నేహితురాలిగా పరిచయం చేసుకుంటుంది. రమేష్ శివాజీలు ముసలి దంపతులను మోసం చేయడానికి రాధిక గమనిస్తుంది. రమేష్ శివాజీలు డబ్బు కోసం వృద్ధ దంపతులను మోసం చేయడం లేదని రాధిక రాణి గ్రహించినప్పుడు, బుజ్జి తిరిగి రాష్ట్రాలలో ప్రమాదంలో మరణించాడని బుజ్జి మరణ వార్తను రాజా గారికి అందించడానికి ముంబైకి వచ్చినట్లు ఆమె వారికి తెలియజేస్తుంది. రమేష్ శివాజీలలో బుజ్జిని చూసినప్పుడు జంట సంతోషంగా, ఉల్లాసంగా అనిపించడంతో, ఆమె నిజం చెప్పకూడదని నిర్ణయించుకుంది. రమేష్ మాత్రం డబ్బు కోసం తహతహలాడుతుంటారు. వృద్ధ దంపతుల ఇంట్లో ఉన్న విలువైన విగ్రహాన్ని దొంగిలించి అమ్మాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. శివాజీ అదే విషయమై రమేష్ తో గొడవ పడతాడు. రమేష్ కోపంతో వెళ్ళిపోయాడు. విషయం తెలుసుకున్న భూపతి రాజు బుజ్జి చనిపోయాడని తెలిస్తే తన భార్య చనిపోతుందని వాళ్లకు నాటకానికి కొనసాగించమని చెప్పాడు. రాజు గారి భార్య బుజ్జిని పిలుస్తూ వస్తుంది, రమేష్ చేసిన తప్పుకు పశ్చాత్తాపం చెంది సమయానికి వస్తాడు. ఉప్పొంగిపోయిన రాజు గారు రమేష్ శివాజీలను ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకున్నారు. == నటవర్గం == * [[మోహన్ బాబు]]_ శివాజీ * [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]]_ కప్పగంతుల రమేష్ * [[గ్రేసీ సింగ్]]_ రాధికారాణీ * [[మన్నవ బాలయ్య]]_ జమీందార్ భూపతి అలియాస్ "రాజు " * [[సుజాత (నటి)]]_ జమీందార్ భూపతి భార్య * [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] * [[తనికెళ్ళ భరణి]] * [[గిరిబాబు]] * [[గుండు హనుమంతరావు]] * [[కోట శ్రీనివాసరావు]]_ పెద్ద కోటేశ్వరరావు * [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]] _ కోటేశ్వరరావు సోదరుడు * [[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]] * [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]] * [[రాధిక చౌదరి]]_ చేచా * [[తెలంగాణ శకుంతల]] * అన్నపూర్ణ_ శివాజీ తల్లి * '''పాటల జాబితా''' * బృందావన మాలి , రచన: జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వర రావు, గానం.జేసుదాస్, చిత్ర * గోవిందా గోవింద, రచన: చిర్రావురి విజయకుమార్ , గానం.ఎం.ఏం.కీరవాణి, సుజాత మోహన్ * ఇంత అన్నాడు అంత అన్నాడు గంగరాజు, రచన: కుల శేఖర్, గానం.ఎం.మోహన్ బాబు, నిత్య సంతోషి * వాన కొడతొoది , రచన: గురుచరన్, గానం. ఉదిత్ నారాయణ్ , కె ఎస్ చిత్ర * యా అల్లా హరే కృష్ణ , రచన: భువన చంద్ర , గానం.ఉదిత్ నారాయణ్ == పాటల జాబితా == బృందావన మాలి , రచన: జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వర రావు, గానం. కె. జె జేసుదాస్, కె ఎస్ చిత్ర ఇంతన్నాడంతాన్నడే గంగరాజు , రచన: కులశేఖర్, గానం. మోహన్ బాబు, నిత్య సంతోషినీ గోవింద గోవింద , రచన: చిర్రావురి విజయకుమార్ , గానం.ఎం ఎం కీరవాణి, సుజాత మోహన్ వాన కొడతాంది , రచన: గురుచరణ్ , ఉదిత్ నారాయణ, కె ఎస్ చిత్ర యా అల్లా హరేకృష్ణ, రచన: భువన చంద్ర, గానం.ఉదిత్ నారాయణ్. == సాంకేతికవర్గం == * దర్శకత్వం: [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]] * నిర్మాత: [[మోహన్ బాబు]] * సంగీతం: [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]] * నిర్మాణ సంస్థ: లక్ష్మీప్రసన్న పిక్చర్స్ * చిత్రానువాదం: ఎ.కోదండరామిరెడ్డి * గీత రచయితలు: జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వరరావు, కులశేఖర్, చిర్రవూరి విజయ్ కుమార్ , గురుచరణ, భువనచంద్ర * నేపథ్య గాయకులు: నిత్య సంతోషిణి, ఎం.ఎం.కీరవాణి, సుజాత మోహన్, ఉదిత్ నారాయణ్, కె.జె.ఏసుదాస్, కె.ఎస్.చిత్ర, మోహన్ బాబు * ఫోటోగ్రఫి: వి. జయరాం * కూర్పు: గౌతంరాజు * విడుదల:22:05:2002. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాంత్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:మోహన్ బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] gb078m4qbpd3l9o8hdviaxiz4jv81k0 4920692 4920685 2026-08-05T11:40:06Z Kopparthi janardhan1965 124192 4920692 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = తప్పుచేసి పప్పుకూడు | image = | image_size = | caption = | director = [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]] | producer = [[మోహన్ బాబు]] | writer = | narrator = | starring = [[మోహన్ బాబు]], [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]], [[గ్రేసీ సింగ్]], [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[కోట శ్రీనివాసరావు]], [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]] | music = [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]] | cinematography = | editing = | studio = లక్ష్మీప్రసన్న పిక్చర్స్ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2002|5|22}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = | preceded_by = | followed_by = }} '''తప్పుచేసి పప్పుకూడు''' 2002, మే 22న విడుదలైన తెలుగు చలన చిత్రం. [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి|కోదండరామిరెడ్డి]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[మోహన్ బాబు]], [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]], [[గ్రేసీ సింగ్]], [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[కోట శ్రీనివాసరావు]], [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]] తదితరులు ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]] సంగీతం అందించారు.<ref name="తప్పుచేసి పప్పుకూడు">{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=తప్పుచేసి పప్పుకూడు|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/tappu-chesi-pappu-kudu.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=27 October 2017}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కథ == శివాజీ ([[మోహన్‌ బాబు|మోహన్‌ బాబు)]] అనే నిరుద్యోగి తన తల్లి వైద్యం కోసం డబ్బులు లేక ఇబ్బందులు పడుతూ ఉంటాడు. తాను అమెరికా వెళుతున్నానని కుటుంబానికి అబద్ధం చెప్పి, శివాజీ ఉద్యోగం కోసం [[ముంబై|ముంబైకి]] వస్తాడు. అయితే, అతను నగరానికి వచ్చిన వెంటనే తన సామాను పోగొట్టుకుంటాడు. కానీ ప్రజలను మోసం చేస్తూ జీవించే తన పాత స్నేహితుడు ([[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]]) రమేష్‌ని కలుసుకుంటాడు. శివాజీ సులభంగా డబ్బు సంపాదించడానికి రమేశ్‌ను మోసం చేసే వ్యాపారంలో చేరాడు. పెద్ద కోటేశ్వరరావు, ([[కోట శ్రీనివాసరావు|కోట శ్రీనివాసరావు)]] చీచా ([[రాధిక చౌదరి]] కలిసి ఈ ముఠా బ్యాంకు దోపిడీకి పాల్పడుతుంది. మొత్తం వాటాను దొంగిలించాలని ప్లాన్ చేస్తూ, చీచా దొంగతనం గురించి పోలీసులకు తెలియజేస్తుంది. మొత్తం ప్లాన్‌ను కోటేశ్వరరావు అమలు చేశారని ఆమె పోలీసులకు చెప్తుంది. అరెస్టు చేయడానికి ముందు, కోటేశ్వరరావు డబ్బు మొత్తాన్ని మరొక బ్యాంకు లాకర్‌లో ఉంచాడు డబ్బు ఎక్కడ దాచాడోఎవరికీ తెలియదు. ఇంతలో, అంధులైన వృద్ధ దంపతులు, [[జమిందారు|జమీందార్]] భూపతిరాజు ([[మన్నవ బాలయ్య]]) అతని భార్య ([[సుజాత (నటి)|సుజాత]] ఇద్దరు నివసిస్తూ ఉంటారు. వీరి కుమారుడు, కోడలు మృతి చెందగా, ప్రమాదం కారణంగా కంటి చూపు కోల్పోయారు. వాళ్ల మనవడు బుజ్జి అమెరికాలో చదువుతున్నాడు . ముసలి దంపతులు ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు.. వృద్ధ దంపతులు తమకు వచ్చిన లేఖలను చదవడానికి కిరాణా కొట్టు యజమాని ([[మల్లికార్జున రావు (నటుడు)|మల్లికార్జున రావు )]]<nowiki/>చదువుతూ ఉంటాడు. ఒకరోజు వారికి టెలిగ్రామ్ వచ్చింది. కిరాణా కొట్టు వ్యక్తికి ఇంగ్లీషు చదవడం రాదు కాబట్టి, రమేష్‌ని తమ కోసం చదవమని అడుగుతారు. ఆరు నెలల తర్వాత బుజ్జి ముంబైకి వస్తాడని వ్రాసి ఉండగా, రమేష్, బుజ్జి మరుసటి రోజు వస్తాడని వారికి అబద్ధం చెప్పాడు. పోలీసుల నుండి రక్షణ పొందేందుకు రమేష్ వృద్ధ దంపతులకు శివాజీని మోహన్ బాబును బుజ్జిగా పరిచయం చేస్తాడు. ఇది ఇలా ఉండగా, బుజ్జి తనకు అమెరికాలో బాల్య స్నేహితురాలు ఉండని చెప్పాడు. వారిని ఆశ్చర్యపరిచే విధంగా, రాధిక రాణి ([[గ్రేసీ సింగ్]]) వారి ఇంటికి చేరుకుని, తనను తాను బుజ్జి స్నేహితురాలిగా పరిచయం చేసుకుంటుంది. రమేష్ శివాజీలు ముసలి దంపతులను మోసం చేయడానికి రాధిక గమనిస్తుంది. రమేష్ శివాజీలు డబ్బు కోసం వృద్ధ దంపతులను మోసం చేయడం లేదని రాధిక రాణి గ్రహించినప్పుడు, బుజ్జి తిరిగి రాష్ట్రాలలో ప్రమాదంలో మరణించాడని బుజ్జి మరణ వార్తను రాజా గారికి అందించడానికి ముంబైకి వచ్చినట్లు ఆమె వారికి తెలియజేస్తుంది. రమేష్ శివాజీలలో బుజ్జిని చూసినప్పుడు జంట సంతోషంగా, ఉల్లాసంగా అనిపించడంతో, ఆమె నిజం చెప్పకూడదని నిర్ణయించుకుంది. రమేష్ మాత్రం డబ్బు కోసం తహతహలాడుతుంటారు. వృద్ధ దంపతుల ఇంట్లో ఉన్న విలువైన విగ్రహాన్ని దొంగిలించి అమ్మాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. శివాజీ అదే విషయమై రమేష్ తో గొడవ పడతాడు. రమేష్ కోపంతో వెళ్ళిపోయాడు. విషయం తెలుసుకున్న భూపతి రాజు బుజ్జి చనిపోయాడని తెలిస్తే తన భార్య చనిపోతుందని వాళ్లకు నాటకానికి కొనసాగించమని చెప్పాడు. రాజు గారి భార్య బుజ్జిని పిలుస్తూ వస్తుంది, రమేష్ చేసిన తప్పుకు పశ్చాత్తాపం చెంది సమయానికి వస్తాడు. ఉప్పొంగిపోయిన రాజు గారు రమేష్ శివాజీలను ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకున్నారు. == నటవర్గం == * [[మోహన్ బాబు]]_ శివాజీ * [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]]_ కప్పగంతుల రమేష్ * [[గ్రేసీ సింగ్]]_ రాధికారాణీ * [[మన్నవ బాలయ్య]]_ జమీందార్ భూపతి అలియాస్ "రాజు " * [[సుజాత (నటి)]]_ జమీందార్ భూపతి భార్య * [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] * [[తనికెళ్ళ భరణి]] * [[గిరిబాబు]] * [[గుండు హనుమంతరావు]] * [[కోట శ్రీనివాసరావు]]_ పెద్ద కోటేశ్వరరావు * [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]] _ కోటేశ్వరరావు సోదరుడు * [[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]] * [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]] * [[రాధిక చౌదరి]]_ చేచా * [[తెలంగాణ శకుంతల]] * అన్నపూర్ణ_ శివాజీ తల్లి * రమ్యశ్రీ * ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం * ఎం.ఎస్.నారాయణ * గౌతంరాజు * తమ్మారెడ్డి చలపతిరావు * బ్రహ్మాజీ * బేతా సుధాకర్ * ఉత్తేజ్ * అనంత్ బాబు * బేబీ నవ్య * మాస్టర్ వంశీ . * '''పాటల జాబితా''' * బృందావన మాలి , రచన: జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వర రావు, గానం.జేసుదాస్, చిత్ర * గోవిందా గోవింద, రచన: చిర్రావురి విజయకుమార్ , గానం.ఎం.ఏం.కీరవాణి, సుజాత మోహన్ * ఇంత అన్నాడు అంత అన్నాడు గంగరాజు, రచన: కుల శేఖర్, గానం.ఎం.మోహన్ బాబు, నిత్య సంతోషి * వాన కొడతొoది , రచన: గురుచరన్, గానం. ఉదిత్ నారాయణ్ , కె ఎస్ చిత్ర * యా అల్లా హరే కృష్ణ , రచన: భువన చంద్ర , గానం.ఉదిత్ నారాయణ్ == పాటల జాబితా == బృందావన మాలి , రచన: జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వర రావు, గానం. కె. జె జేసుదాస్, కె ఎస్ చిత్ర ఇంతన్నాడంతాన్నడే గంగరాజు , రచన: కులశేఖర్, గానం. మోహన్ బాబు, నిత్య సంతోషినీ గోవింద గోవింద , రచన: చిర్రావురి విజయకుమార్ , గానం.ఎం ఎం కీరవాణి, సుజాత మోహన్ వాన కొడతాంది , రచన: గురుచరణ్ , ఉదిత్ నారాయణ, కె ఎస్ చిత్ర యా అల్లా హరేకృష్ణ, రచన: భువన చంద్ర, గానం.ఉదిత్ నారాయణ్. == సాంకేతికవర్గం == * దర్శకత్వం: [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]] * నిర్మాత: [[మోహన్ బాబు]] * సంగీతం: [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]] * నిర్మాణ సంస్థ: లక్ష్మీప్రసన్న పిక్చర్స్ * చిత్రానువాదం: ఎ.కోదండరామిరెడ్డి * గీత రచయితలు: జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వరరావు, కులశేఖర్, చిర్రవూరి విజయ్ కుమార్ , గురుచరణ, భువనచంద్ర * నేపథ్య గాయకులు: నిత్య సంతోషిణి, ఎం.ఎం.కీరవాణి, సుజాత మోహన్, ఉదిత్ నారాయణ్, కె.జె.ఏసుదాస్, కె.ఎస్.చిత్ర, మోహన్ బాబు * ఫోటోగ్రఫి: వి. జయరాం * కూర్పు: గౌతంరాజు * విడుదల:22:05:2002. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాంత్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:మోహన్ బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] nt3qy7quxa60yavw06r3f7istduh9w1 0 252671 4920559 4917437 2026-08-05T09:36:08Z Srikanth Peddamalla 152477 4920559 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:India Telangana locator map.svg|thumb|భారతదేశంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం]] [[తెలంగాణ]] [[సంస్కృతి]], సంప్రాదాయాలు, వైభవం, నాగరికత మొదలైన వాటి గురించి చెప్పే వాటిలో '''తెలంగాణ కోటలు''' ప్రముఖమైనవి.ఈ కోటలలో అప్పటి [[రాజులు]] వేయించిన [[శాసనాలు]], [[నాణేలు|నాణాల]]తోపాటు వారు రాజ్యపరిపాలన సాగించిన తీరుతెన్నులు, శత్రుదుర్భేద్యంగా నిర్మించిన రాతి గోడలు అబ్బురపరిచే వాటి నిర్మాణశైలి మొదలైన ఎన్నో ఈ కోటల ద్వారా తెలుస్తాయి. అంతేకాకుండా ఏయే రాజవంశీయులు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారో వారి ఆచార వ్యవహారాలు, వారు వాడిన వస్తువులు మరియు [[దుస్తులు]], ఆయా రాజుల కళాపోషణ, నాటి [[శిల్పకళ|శిల్పకళా]] వైభవం, అద్భుతమైన రాతికట్టడాలు మొదలైనవి గత చరిత్రకు సాక్షీభూతంగా ఈ కోటలలో నెలకొని ఉన్నాయి. అయితే ఇప్పుడు చాలా వరకు కోటలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. కొన్ని కోటలు పర్యాటక కేంద్రాలుగా మారి నేటికీ ప్రజలకు ఆహ్లాదాన్ని కల్గిస్తున్నాయి.<ref>తెలంగాణ కోటలు, తెలంగాణ వైభవం పరిచయదీపిక, తెలంగాణ రాష్ర్ట విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ హైదరాబాదు, డిసెంబర్ 2017, పుట. 83.</ref> == ప్రసిద్దకోటలు== సా.శ. 1510 సంవత్సరము నాటి ప్రతాపరుద్ర గజపతి వెలిచెర్ల శాసనములో అతడు తెలంగాణా దుర్గములను గెల్చినట్లు తెలియజేసారు. ‘‘ సభాపతి దక్షిణ భూమినాలాన్ విజిత్యది శ్రాణన పారిజాతః అనన్య సాధారణ సాహస శ్రీర్జగ్రాహ పశ్చాత్యెలుంగాణ దుర్గాన్ః శ్రీకృష్ణ దేవరాయల తిరుపతి శాసనములో నతని దిగ్విజయములలో ‘‘ మరింన్ని కళింగ దేశ దిగ్విజర్థమై బెజవాడకు విచ్చేసి కొండపల్లి దుర్గంబు సాధించి ఆ దుర్గం మీదనున్న ప్రహారరాజు శిరశ్చంద్రమహా పాత్రుండు బోడజినమప పాత్రుండు .... మొదలయిన వారినించి జీవగ్రాహంగాను పట్టుకుని వారికి అభయదానం ఇచ్చి ‘అనంతగిరి, ఉండ్రగొండ, ఉర్లకొండ, అరువపల్లి, జల్లిపల్లి, కందికొండ, కప్పలువాయి, నల్లగొండ, కంభంమెట్టు, కనకగిరి, శంకరగిరి మొదలయిన తెలుంగాణ్య దుర్గాలు ఏకథాటిని కైకొని సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి... అని వుంటుంది అందులో వివరించిన తెలుంగాణ భూమినే తిలింగా, తెలింగ, తెలింగాణాయని వారి చరిత్రలలో రాసారు. === హైదరాబాదు జిల్లా === * [[గోల్కొండ కోట]] - [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని గోల్కొండ ప్రాంతంలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించబడి, కుతుబ్‌షాహీల కాలంలో పటిష్ఠం చేయబడిన పెద్ద కోట. === మహబూబ్ నగర్ జిల్లా === [[దస్త్రం:Njn1382ChandragadhFort south side.jpg|thumb|220x220px|చంద్రగఢ్ కోట|alt=]] మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో పూర్వపు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన అనేక కోటలు ఉన్నాvi ముఖ్యంగా [[గద్వాల]], ఆత్మకూరు, కొల్లాపూర్ సంస్థానాధీశులు పలుప్రాంతాలలో కోటలను నిర్మించారు. వీటిలో ఎక్కువగా గిరిదుర్గాలు కాగా అంకాళమ్మ కోట వనదుర్గము. గద్వాల కోట పూర్తిగా మట్టితో నిర్మించబడగా, కోయిలకొండ, చంద్రగఢ్ లాంటి కోటలు పెద్దపెద్ద బండరాళ్ళతో నిర్మించారు. మట్టికోటలు కాలక్రమంలో శిథిలావస్థకు చేరగా, రాతితో నిర్మించిన కోటలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేవు. గద్వాల కోట లాంటివి పర్యాటకుల సందర్శన క్షేత్రాలుగా విరాజిల్లడమే కాకుండా సినిమాల షూటింగులు కూడా జరిగాయి. *[[కోయిలకొండ కోట]] - [[కోయిలకొండ మండలం|కోయిలకొండ]] మండలకేంద్రంలో రాతితో నిర్మించిన కోట. *[[చంద్రగఢ్ కోట]] - [[నర్వ మండలం]] చంద్రగఢ్ గ్రామంలో కాకతీయుల కాలం నాటి గిరిదుర్గము. === వరంగల్ జిల్లా === * [[వరంగల్ కోట|ఓరుగల్లు కోట]] - ఇది [[వరంగల్ జిల్లా]] ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్ నగరం) లో కాకతీయుల కాలం నాటి దుర్గం. === పెద్దపల్లి జిల్లా === * [[రామగిరిఖిల్లా]] - [[రామగిరి మండలం]],రామగిరిలో ఉన్నది === జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా === * [[గద్వాల కోట]] - ఇది [[గద్వాల]] పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ కోటను రాజా పెద్ద సోమభూపాలుడు సా.శ.1662లో నిర్మించాడు. *[[రాజోలి కోట]] - [[వడ్డేపల్లి మండలం (జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా)|వడ్డేపల్లి మండలం]] రాజోలిలో [[తుంగభద్ర]] తీరానవుండి Sach. === మెదక్ జిల్లా === * [[మెదక్ కోట]] - ఈ కోట మెదక్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉంది. ===కొమురంభీం జిల్లా === * [[సిర్పూర్‌ కోట]] - సిర్పూర్ పట్టణానికి తూర్పున ఉంది<ref name="గోండు రాజుల కోటలు">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక) |title=గోండు రాజుల కోటలు |url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |accessdate=6 October 2019 |publisher=ఎడిటర్ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=live }}</ref> * [[దేవదుర్గం కోట]] - === నిజామాబాద్ జిల్లా === * [[నిజామాబాదు కోట]] - నిజామాబాదు పట్టణం పరిధిలో ఉంది. === నిర్మల్ జిల్లా === * [[నిర్మల్ కోట]] - నిర్మల్ పట్టణ పరిధిలో ఉంది. === జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా === * [[ప్రతాపగిరి కోట]] - [[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహాదేవపూర్ మండలం]], ప్రతాపగిరి గ్రామంలో ఉంది. === మంచిర్యాల జిల్లా === * [[గాంధారి ఖిల్లా]] - [[మందమర్రి]] మండలంలోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలో ఉంది. * [[తాండూరు కోట]] - [[తాండూరు మండలం (మంచిర్యాల జిల్లా)|తాండూరు మండలం]] లోని తాండూరు గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="గోండు రాజుల కోటలు2">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|title=గోండు రాజుల కోటలు|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక)|accessdate=7 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|archivedate=6 October 2019|publisher=ఎడిటర్|work=|url-status=live}}</ref> === వనపర్తి జిల్లా === *[[పానగల్ కోట]] - మండల కేంద్రమైన [[పానగల్]] సమీపంలో ఈ కోట ఉంది *[[వనపర్తి కోట]] - వనపర్తి మధ్యలో ఉంది *[[ఘనపురం ఖిల్లా|ఘన్‌పూర్ కోట]] - ఘన్‌పూర్ మండల కేంద్రం సమీపంలో ఎత్తయిన కొండ ప్రదేశంలో నిర్మించిన దుర్గం. *[[తిపుడంపల్లి కోట]] - ఇది ఆత్మకూరు మండలం తిపుడంపల్లి గ్రామంలో ఆత్మకూరు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన కోట. === నిజామాబాద్ జిల్లా === === కామారెడ్డి జిల్లా === *[[దోమకొండ కోట]] - దోమకొండ ప్రధాన రహదారి నుండి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో, [[కామారెడ్డి]] నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. *[[కౌలాస్ కోట]] - హైదరాబాదు నుండి 180 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[సంగారెడ్డి]] - [[నాందేడ్]] రహదారిపై ఉంది. === రంగారెడ్డి జిల్లా === * [[రాచకొండ కోట]] - === ఆదిలాబాదు జిల్లా === *[[ఉట్నూరు కోట]] - గోండు రాజుల కాలంలో సా.శ. 1309లో నిర్మించబడింది.<ref name="గోండు రాజుల కోటలు"/><ref name="గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు!">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు! |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |accessdate=7 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091923/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[వడూర్ కోట]]- (వైడూర్యపురం ఖిల్లా) 15 వ శతాబ్దం కాలం నాటిది.ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నేరడిగొండ మండలంలోని వడూర్ గ్రామంలో ఉంది. === ఖమ్మం జిల్లా === *[[ఖమ్మం కోట]] - [[ఖమ్మం జిల్లా]] కేంద్రంలో స్తంబాద్రి కొండపై ఉన్న 10వ శతాబ్ది నాటి కోట. *[[జల్లేపల్లి కోట]] - ఇది [[ఖమ్మం]] పట్టణానికి సుమారు 30కి.మీ దూరంలో ఉంది.[[తిరుమలాయపాలెం మండలం]]లోని [[జల్లెపల్లి|జల్లేపల్లి]]లో ఉంది. *[[తుంబూరు కోట]] - *కప్పలవాయి : * [[కనకగిరి కోట]] - *శంకరగిరి : * [[నీలాద్రి కోట]] - === నల్గొండ జిల్లా === [[దస్త్రం:A view of Bhongir Fort, AP W IMG 3108.jpg|thumb|220x220px|భువనగిరి కోట|alt=]] * [[దేవరకొండ కోట]] - ఇది దేవరకొండ పట్టణంలోని కోట. === భువనగిరి జిల్లా === *[[భువనగిరి కోట]] - ఇది [[భువనగిరి]] పట్టణంలో ఉన్న గిరిదుర్గం. *[[రాజాపేట కోట]] - ఇది [[రాజాపేట]] మండలం, రాజాపేట గ్రామంలో ఉంది. *[[రాయగిరి కోట]] - [[రాయగిరి]] సమీపంలో ఉంది. === కరీంనగర్ జిల్లా === *[[నగునూరు కోట]]: - [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]] లోని [[నగునూరు]] గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=జరదేఖో |title=కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట |url=http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |accessdate=11 May 2020 |date=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511082612/http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |archivedate=11 మే 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[ఎలగందల్ కోట]] - ఇది కొత్తపల్లి మండలంలోని [[ఎలగందల్]] గ్రామంలో ఉంది. *[[మొలంగూర్ కోట]] - [[శంకరపట్నం]] మండలంలోని [[మొలంగూర్]] గ్రామంలో ఉన్న కోట === రాజన్న సిరిసిల్ల === [[రాచర్ల కోట]]: [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]]లోని [[బొప్పాపురం (యల్లారెడ్డి)|బొప్పాపురం]] గ్రామ సమీపంలో ఉన్న కోట. === జగిత్యాల జిల్లా === *[[కోటిలింగాల కోట]] - *[[జగిత్యాల కోట]] - జగిత్యాల పట్టణంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు]] *[[భారతదేశంలోని కోటలు]] == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ కోటలు}} [[వర్గం:కోటలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:భారతదేశ కోటలు]] [[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా భారతదేశంలోని కోటలు]] fytrx2dlzscocp55unl2kcye4t77yyp 4920561 4920559 2026-08-05T09:37:05Z Srikanth Peddamalla 152477 4920561 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:India Telangana locator map.svg|thumb|భారతదేశంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం]] [[తెలంగాణ]] [[సంస్కృతి]], సంప్రాదాయాలు, వైభవం, నాగరికత మొదలైన వాటి గురించి చెప్పే వాటిలో '''తెలంగాణ కోటలు''' ప్రముఖమైనవి.ఈ కోటలలో అప్పటి [[రాజులు]] వేయించిన [[శాసనాలు]], [[నాణేలు|నాణాల]]తోపాటు వారు రాజ్యపరిపాలన సాగించిన తీరుతెన్నులు, శత్రుదుర్భేద్యంగా నిర్మించిన రాతి గోడలు అబ్బురపరిచే వాటి నిర్మాణశైలి మొదలైన ఎన్నో ఈ కోటల ద్వారా తెలుస్తాయి. అంతేకాకుండా ఏయే రాజవంశీయులు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారో వారి ఆచార వ్యవహారాలు, వారు వాడిన వస్తువులు మరియు వారు [[దుస్తులు]], ఆయా రాజుల కళాపోషణ, నాటి [[శిల్పకళ|శిల్పకళా]] వైభవం, అద్భుతమైన రాతికట్టడాలు మొదలైనవి గత చరిత్రకు సాక్షీభూతంగా ఈ కోటలలో నెలకొని ఉన్నాయి. అయితే ఇప్పుడు చాలా వరకు కోటలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. కొన్ని కోటలు పర్యాటక కేంద్రాలుగా మారి నేటికీ ప్రజలకు ఆహ్లాదాన్ని కల్గిస్తున్నాయి.<ref>తెలంగాణ కోటలు, తెలంగాణ వైభవం పరిచయదీపిక, తెలంగాణ రాష్ర్ట విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ హైదరాబాదు, డిసెంబర్ 2017, పుట. 83.</ref> == ప్రసిద్దకోటలు== సా.శ. 1510 సంవత్సరము నాటి ప్రతాపరుద్ర గజపతి వెలిచెర్ల శాసనములో అతడు తెలంగాణా దుర్గములను గెల్చినట్లు తెలియజేసారు. ‘‘ సభాపతి దక్షిణ భూమినాలాన్ విజిత్యది శ్రాణన పారిజాతః అనన్య సాధారణ సాహస శ్రీర్జగ్రాహ పశ్చాత్యెలుంగాణ దుర్గాన్ః శ్రీకృష్ణ దేవరాయల తిరుపతి శాసనములో నతని దిగ్విజయములలో ‘‘ మరింన్ని కళింగ దేశ దిగ్విజర్థమై బెజవాడకు విచ్చేసి కొండపల్లి దుర్గంబు సాధించి ఆ దుర్గం మీదనున్న ప్రహారరాజు శిరశ్చంద్రమహా పాత్రుండు బోడజినమప పాత్రుండు .... మొదలయిన వారినించి జీవగ్రాహంగాను పట్టుకుని వారికి అభయదానం ఇచ్చి ‘అనంతగిరి, ఉండ్రగొండ, ఉర్లకొండ, అరువపల్లి, జల్లిపల్లి, కందికొండ, కప్పలువాయి, నల్లగొండ, కంభంమెట్టు, కనకగిరి, శంకరగిరి మొదలయిన తెలుంగాణ్య దుర్గాలు ఏకథాటిని కైకొని సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి... అని వుంటుంది అందులో వివరించిన తెలుంగాణ భూమినే తిలింగా, తెలింగ, తెలింగాణాయని వారి చరిత్రలలో రాసారు. === హైదరాబాదు జిల్లా === * [[గోల్కొండ కోట]] - [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని గోల్కొండ ప్రాంతంలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించబడి, కుతుబ్‌షాహీల కాలంలో పటిష్ఠం చేయబడిన పెద్ద కోట. === మహబూబ్ నగర్ జిల్లా === [[దస్త్రం:Njn1382ChandragadhFort south side.jpg|thumb|220x220px|చంద్రగఢ్ కోట|alt=]] మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో పూర్వపు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన అనేక కోటలు ఉన్నాvi ముఖ్యంగా [[గద్వాల]], ఆత్మకూరు, కొల్లాపూర్ సంస్థానాధీశులు పలుప్రాంతాలలో కోటలను నిర్మించారు. వీటిలో ఎక్కువగా గిరిదుర్గాలు కాగా అంకాళమ్మ కోట వనదుర్గము. గద్వాల కోట పూర్తిగా మట్టితో నిర్మించబడగా, కోయిలకొండ, చంద్రగఢ్ లాంటి కోటలు పెద్దపెద్ద బండరాళ్ళతో నిర్మించారు. మట్టికోటలు కాలక్రమంలో శిథిలావస్థకు చేరగా, రాతితో నిర్మించిన కోటలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేవు. గద్వాల కోట లాంటివి పర్యాటకుల సందర్శన క్షేత్రాలుగా విరాజిల్లడమే కాకుండా సినిమాల షూటింగులు కూడా జరిగాయి. *[[కోయిలకొండ కోట]] - [[కోయిలకొండ మండలం|కోయిలకొండ]] మండలకేంద్రంలో రాతితో నిర్మించిన కోట. *[[చంద్రగఢ్ కోట]] - [[నర్వ మండలం]] చంద్రగఢ్ గ్రామంలో కాకతీయుల కాలం నాటి గిరిదుర్గము. === వరంగల్ జిల్లా === * [[వరంగల్ కోట|ఓరుగల్లు కోట]] - ఇది [[వరంగల్ జిల్లా]] ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్ నగరం) లో కాకతీయుల కాలం నాటి దుర్గం. === పెద్దపల్లి జిల్లా === * [[రామగిరిఖిల్లా]] - [[రామగిరి మండలం]],రామగిరిలో ఉన్నది === జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా === * [[గద్వాల కోట]] - ఇది [[గద్వాల]] పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ కోటను రాజా పెద్ద సోమభూపాలుడు సా.శ.1662లో నిర్మించాడు. *[[రాజోలి కోట]] - [[వడ్డేపల్లి మండలం (జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా)|వడ్డేపల్లి మండలం]] రాజోలిలో [[తుంగభద్ర]] తీరానవుండి Sach. === మెదక్ జిల్లా === * [[మెదక్ కోట]] - ఈ కోట మెదక్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉంది. ===కొమురంభీం జిల్లా === * [[సిర్పూర్‌ కోట]] - సిర్పూర్ పట్టణానికి తూర్పున ఉంది<ref name="గోండు రాజుల కోటలు">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక) |title=గోండు రాజుల కోటలు |url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |accessdate=6 October 2019 |publisher=ఎడిటర్ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=live }}</ref> * [[దేవదుర్గం కోట]] - === నిజామాబాద్ జిల్లా === * [[నిజామాబాదు కోట]] - నిజామాబాదు పట్టణం పరిధిలో ఉంది. === నిర్మల్ జిల్లా === * [[నిర్మల్ కోట]] - నిర్మల్ పట్టణ పరిధిలో ఉంది. === జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా === * [[ప్రతాపగిరి కోట]] - [[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహాదేవపూర్ మండలం]], ప్రతాపగిరి గ్రామంలో ఉంది. === మంచిర్యాల జిల్లా === * [[గాంధారి ఖిల్లా]] - [[మందమర్రి]] మండలంలోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలో ఉంది. * [[తాండూరు కోట]] - [[తాండూరు మండలం (మంచిర్యాల జిల్లా)|తాండూరు మండలం]] లోని తాండూరు గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="గోండు రాజుల కోటలు2">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|title=గోండు రాజుల కోటలు|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక)|accessdate=7 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|archivedate=6 October 2019|publisher=ఎడిటర్|work=|url-status=live}}</ref> === వనపర్తి జిల్లా === *[[పానగల్ కోట]] - మండల కేంద్రమైన [[పానగల్]] సమీపంలో ఈ కోట ఉంది *[[వనపర్తి కోట]] - వనపర్తి మధ్యలో ఉంది *[[ఘనపురం ఖిల్లా|ఘన్‌పూర్ కోట]] - ఘన్‌పూర్ మండల కేంద్రం సమీపంలో ఎత్తయిన కొండ ప్రదేశంలో నిర్మించిన దుర్గం. *[[తిపుడంపల్లి కోట]] - ఇది ఆత్మకూరు మండలం తిపుడంపల్లి గ్రామంలో ఆత్మకూరు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన కోట. === నిజామాబాద్ జిల్లా === === కామారెడ్డి జిల్లా === *[[దోమకొండ కోట]] - దోమకొండ ప్రధాన రహదారి నుండి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో, [[కామారెడ్డి]] నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. *[[కౌలాస్ కోట]] - హైదరాబాదు నుండి 180 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[సంగారెడ్డి]] - [[నాందేడ్]] రహదారిపై ఉంది. === రంగారెడ్డి జిల్లా === * [[రాచకొండ కోట]] - === ఆదిలాబాదు జిల్లా === *[[ఉట్నూరు కోట]] - గోండు రాజుల కాలంలో సా.శ. 1309లో నిర్మించబడింది.<ref name="గోండు రాజుల కోటలు"/><ref name="గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు!">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు! |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |accessdate=7 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091923/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[వడూర్ కోట]]- (వైడూర్యపురం ఖిల్లా) 15 వ శతాబ్దం కాలం నాటిది.ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నేరడిగొండ మండలంలోని వడూర్ గ్రామంలో ఉంది. === ఖమ్మం జిల్లా === *[[ఖమ్మం కోట]] - [[ఖమ్మం జిల్లా]] కేంద్రంలో స్తంబాద్రి కొండపై ఉన్న 10వ శతాబ్ది నాటి కోట. *[[జల్లేపల్లి కోట]] - ఇది [[ఖమ్మం]] పట్టణానికి సుమారు 30కి.మీ దూరంలో ఉంది.[[తిరుమలాయపాలెం మండలం]]లోని [[జల్లెపల్లి|జల్లేపల్లి]]లో ఉంది. *[[తుంబూరు కోట]] - *కప్పలవాయి : * [[కనకగిరి కోట]] - *శంకరగిరి : * [[నీలాద్రి కోట]] - === నల్గొండ జిల్లా === [[దస్త్రం:A view of Bhongir Fort, AP W IMG 3108.jpg|thumb|220x220px|భువనగిరి కోట|alt=]] * [[దేవరకొండ కోట]] - ఇది దేవరకొండ పట్టణంలోని కోట. === భువనగిరి జిల్లా === *[[భువనగిరి కోట]] - ఇది [[భువనగిరి]] పట్టణంలో ఉన్న గిరిదుర్గం. *[[రాజాపేట కోట]] - ఇది [[రాజాపేట]] మండలం, రాజాపేట గ్రామంలో ఉంది. *[[రాయగిరి కోట]] - [[రాయగిరి]] సమీపంలో ఉంది. === కరీంనగర్ జిల్లా === *[[నగునూరు కోట]]: - [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]] లోని [[నగునూరు]] గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=జరదేఖో |title=కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట |url=http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |accessdate=11 May 2020 |date=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511082612/http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |archivedate=11 మే 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[ఎలగందల్ కోట]] - ఇది కొత్తపల్లి మండలంలోని [[ఎలగందల్]] గ్రామంలో ఉంది. *[[మొలంగూర్ కోట]] - [[శంకరపట్నం]] మండలంలోని [[మొలంగూర్]] గ్రామంలో ఉన్న కోట === రాజన్న సిరిసిల్ల === [[రాచర్ల కోట]]: [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]]లోని [[బొప్పాపురం (యల్లారెడ్డి)|బొప్పాపురం]] గ్రామ సమీపంలో ఉన్న కోట. === జగిత్యాల జిల్లా === *[[కోటిలింగాల కోట]] - *[[జగిత్యాల కోట]] - జగిత్యాల పట్టణంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు]] *[[భారతదేశంలోని కోటలు]] == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ కోటలు}} [[వర్గం:కోటలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:భారతదేశ కోటలు]] [[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా భారతదేశంలోని కోటలు]] koda1i6vp7z4ka8juy8826c4rytbxt5 4920564 4920561 2026-08-05T09:38:13Z Srikanth Peddamalla 152477 4920564 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:India Telangana locator map.svg|thumb|భారతదేశంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం]] [[తెలంగాణ]] [[సంస్కృతి]], సంప్రాదాయాలు, వైభవం, నాగరికత మొదలైన వాటి గురించి చెప్పే వాటిలో '''తెలంగాణ కోటలు''' ప్రముఖమైనవి.ఈ కోటలలో అప్పటి [[రాజులు]] వేయించిన [[శాసనాలు]], [[నాణేలు|నాణాల]]తోపాటు వారు రాజ్యపరిపాలన సాగించిన తీరుతెన్నులు, శత్రుదుర్భేద్యంగా నిర్మించిన రాతి గోడలు అబ్బురపరిచే వాటి నిర్మాణశైలి మొదలైన ఎన్నో ఈ కోటల ద్వారా తెలుస్తాయి. అంతేకాకుండా ఏయే రాజవంశీయులు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారో వారి ఆచార వ్యవహారాలు, వారు వాడిన వస్తువులు మరియు వారు [[దుస్తులు|వాడిన దుస్తులు]], ఆయా రాజుల కళాపోషణ, నాటి [[శిల్పకళ|శిల్పకళా]] వైభవం, అద్భుతమైన రాతికట్టడాలు మొదలైనవి గత చరిత్రకు సాక్షీభూతంగా ఈ కోటలలో నెలకొని ఉన్నాయి. అయితే ఇప్పుడు చాలా వరకు కోటలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. కొన్ని కోటలు పర్యాటక కేంద్రాలుగా మారి నేటికీ ప్రజలకు ఆహ్లాదాన్ని కల్గిస్తున్నాయి.<ref>తెలంగాణ కోటలు, తెలంగాణ వైభవం పరిచయదీపిక, తెలంగాణ రాష్ర్ట విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ హైదరాబాదు, డిసెంబర్ 2017, పుట. 83.</ref> == ప్రసిద్దకోటలు== సా.శ. 1510 సంవత్సరము నాటి ప్రతాపరుద్ర గజపతి వెలిచెర్ల శాసనములో అతడు తెలంగాణా దుర్గములను గెల్చినట్లు తెలియజేసారు. ‘‘ సభాపతి దక్షిణ భూమినాలాన్ విజిత్యది శ్రాణన పారిజాతః అనన్య సాధారణ సాహస శ్రీర్జగ్రాహ పశ్చాత్యెలుంగాణ దుర్గాన్ః శ్రీకృష్ణ దేవరాయల తిరుపతి శాసనములో నతని దిగ్విజయములలో ‘‘ మరింన్ని కళింగ దేశ దిగ్విజర్థమై బెజవాడకు విచ్చేసి కొండపల్లి దుర్గంబు సాధించి ఆ దుర్గం మీదనున్న ప్రహారరాజు శిరశ్చంద్రమహా పాత్రుండు బోడజినమప పాత్రుండు .... మొదలయిన వారినించి జీవగ్రాహంగాను పట్టుకుని వారికి అభయదానం ఇచ్చి ‘అనంతగిరి, ఉండ్రగొండ, ఉర్లకొండ, అరువపల్లి, జల్లిపల్లి, కందికొండ, కప్పలువాయి, నల్లగొండ, కంభంమెట్టు, కనకగిరి, శంకరగిరి మొదలయిన తెలుంగాణ్య దుర్గాలు ఏకథాటిని కైకొని సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి... అని వుంటుంది అందులో వివరించిన తెలుంగాణ భూమినే తిలింగా, తెలింగ, తెలింగాణాయని వారి చరిత్రలలో రాసారు. === హైదరాబాదు జిల్లా === * [[గోల్కొండ కోట]] - [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని గోల్కొండ ప్రాంతంలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించబడి, కుతుబ్‌షాహీల కాలంలో పటిష్ఠం చేయబడిన పెద్ద కోట. === మహబూబ్ నగర్ జిల్లా === [[దస్త్రం:Njn1382ChandragadhFort south side.jpg|thumb|220x220px|చంద్రగఢ్ కోట|alt=]] మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో పూర్వపు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన అనేక కోటలు ఉన్నాvi ముఖ్యంగా [[గద్వాల]], ఆత్మకూరు, కొల్లాపూర్ సంస్థానాధీశులు పలుప్రాంతాలలో కోటలను నిర్మించారు. వీటిలో ఎక్కువగా గిరిదుర్గాలు కాగా అంకాళమ్మ కోట వనదుర్గము. గద్వాల కోట పూర్తిగా మట్టితో నిర్మించబడగా, కోయిలకొండ, చంద్రగఢ్ లాంటి కోటలు పెద్దపెద్ద బండరాళ్ళతో నిర్మించారు. మట్టికోటలు కాలక్రమంలో శిథిలావస్థకు చేరగా, రాతితో నిర్మించిన కోటలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేవు. గద్వాల కోట లాంటివి పర్యాటకుల సందర్శన క్షేత్రాలుగా విరాజిల్లడమే కాకుండా సినిమాల షూటింగులు కూడా జరిగాయి. *[[కోయిలకొండ కోట]] - [[కోయిలకొండ మండలం|కోయిలకొండ]] మండలకేంద్రంలో రాతితో నిర్మించిన కోట. *[[చంద్రగఢ్ కోట]] - [[నర్వ మండలం]] చంద్రగఢ్ గ్రామంలో కాకతీయుల కాలం నాటి గిరిదుర్గము. === వరంగల్ జిల్లా === * [[వరంగల్ కోట|ఓరుగల్లు కోట]] - ఇది [[వరంగల్ జిల్లా]] ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్ నగరం) లో కాకతీయుల కాలం నాటి దుర్గం. === పెద్దపల్లి జిల్లా === * [[రామగిరిఖిల్లా]] - [[రామగిరి మండలం]],రామగిరిలో ఉన్నది === జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా === * [[గద్వాల కోట]] - ఇది [[గద్వాల]] పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ కోటను రాజా పెద్ద సోమభూపాలుడు సా.శ.1662లో నిర్మించాడు. *[[రాజోలి కోట]] - [[వడ్డేపల్లి మండలం (జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా)|వడ్డేపల్లి మండలం]] రాజోలిలో [[తుంగభద్ర]] తీరానవుండి Sach. === మెదక్ జిల్లా === * [[మెదక్ కోట]] - ఈ కోట మెదక్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉంది. ===కొమురంభీం జిల్లా === * [[సిర్పూర్‌ కోట]] - సిర్పూర్ పట్టణానికి తూర్పున ఉంది<ref name="గోండు రాజుల కోటలు">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక) |title=గోండు రాజుల కోటలు |url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |accessdate=6 October 2019 |publisher=ఎడిటర్ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=live }}</ref> * [[దేవదుర్గం కోట]] - === నిజామాబాద్ జిల్లా === * [[నిజామాబాదు కోట]] - నిజామాబాదు పట్టణం పరిధిలో ఉంది. === నిర్మల్ జిల్లా === * [[నిర్మల్ కోట]] - నిర్మల్ పట్టణ పరిధిలో ఉంది. === జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా === * [[ప్రతాపగిరి కోట]] - [[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహాదేవపూర్ మండలం]], ప్రతాపగిరి గ్రామంలో ఉంది. === మంచిర్యాల జిల్లా === * [[గాంధారి ఖిల్లా]] - [[మందమర్రి]] మండలంలోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలో ఉంది. * [[తాండూరు కోట]] - [[తాండూరు మండలం (మంచిర్యాల జిల్లా)|తాండూరు మండలం]] లోని తాండూరు గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="గోండు రాజుల కోటలు2">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|title=గోండు రాజుల కోటలు|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక)|accessdate=7 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|archivedate=6 October 2019|publisher=ఎడిటర్|work=|url-status=live}}</ref> === వనపర్తి జిల్లా === *[[పానగల్ కోట]] - మండల కేంద్రమైన [[పానగల్]] సమీపంలో ఈ కోట ఉంది *[[వనపర్తి కోట]] - వనపర్తి మధ్యలో ఉంది *[[ఘనపురం ఖిల్లా|ఘన్‌పూర్ కోట]] - ఘన్‌పూర్ మండల కేంద్రం సమీపంలో ఎత్తయిన కొండ ప్రదేశంలో నిర్మించిన దుర్గం. *[[తిపుడంపల్లి కోట]] - ఇది ఆత్మకూరు మండలం తిపుడంపల్లి గ్రామంలో ఆత్మకూరు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన కోట. === నిజామాబాద్ జిల్లా === === కామారెడ్డి జిల్లా === *[[దోమకొండ కోట]] - దోమకొండ ప్రధాన రహదారి నుండి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో, [[కామారెడ్డి]] నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. *[[కౌలాస్ కోట]] - హైదరాబాదు నుండి 180 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[సంగారెడ్డి]] - [[నాందేడ్]] రహదారిపై ఉంది. === రంగారెడ్డి జిల్లా === * [[రాచకొండ కోట]] - === ఆదిలాబాదు జిల్లా === *[[ఉట్నూరు కోట]] - గోండు రాజుల కాలంలో సా.శ. 1309లో నిర్మించబడింది.<ref name="గోండు రాజుల కోటలు"/><ref name="గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు!">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు! |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |accessdate=7 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091923/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[వడూర్ కోట]]- (వైడూర్యపురం ఖిల్లా) 15 వ శతాబ్దం కాలం నాటిది.ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నేరడిగొండ మండలంలోని వడూర్ గ్రామంలో ఉంది. === ఖమ్మం జిల్లా === *[[ఖమ్మం కోట]] - [[ఖమ్మం జిల్లా]] కేంద్రంలో స్తంబాద్రి కొండపై ఉన్న 10వ శతాబ్ది నాటి కోట. *[[జల్లేపల్లి కోట]] - ఇది [[ఖమ్మం]] పట్టణానికి సుమారు 30కి.మీ దూరంలో ఉంది.[[తిరుమలాయపాలెం మండలం]]లోని [[జల్లెపల్లి|జల్లేపల్లి]]లో ఉంది. *[[తుంబూరు కోట]] - *కప్పలవాయి : * [[కనకగిరి కోట]] - *శంకరగిరి : * [[నీలాద్రి కోట]] - === నల్గొండ జిల్లా === [[దస్త్రం:A view of Bhongir Fort, AP W IMG 3108.jpg|thumb|220x220px|భువనగిరి కోట|alt=]] * [[దేవరకొండ కోట]] - ఇది దేవరకొండ పట్టణంలోని కోట. === భువనగిరి జిల్లా === *[[భువనగిరి కోట]] - ఇది [[భువనగిరి]] పట్టణంలో ఉన్న గిరిదుర్గం. *[[రాజాపేట కోట]] - ఇది [[రాజాపేట]] మండలం, రాజాపేట గ్రామంలో ఉంది. *[[రాయగిరి కోట]] - [[రాయగిరి]] సమీపంలో ఉంది. === కరీంనగర్ జిల్లా === *[[నగునూరు కోట]]: - [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]] లోని [[నగునూరు]] గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=జరదేఖో |title=కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట |url=http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |accessdate=11 May 2020 |date=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511082612/http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |archivedate=11 మే 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[ఎలగందల్ కోట]] - ఇది కొత్తపల్లి మండలంలోని [[ఎలగందల్]] గ్రామంలో ఉంది. *[[మొలంగూర్ కోట]] - [[శంకరపట్నం]] మండలంలోని [[మొలంగూర్]] గ్రామంలో ఉన్న కోట === రాజన్న సిరిసిల్ల === [[రాచర్ల కోట]]: [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]]లోని [[బొప్పాపురం (యల్లారెడ్డి)|బొప్పాపురం]] గ్రామ సమీపంలో ఉన్న కోట. === జగిత్యాల జిల్లా === *[[కోటిలింగాల కోట]] - *[[జగిత్యాల కోట]] - జగిత్యాల పట్టణంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు]] *[[భారతదేశంలోని కోటలు]] == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ కోటలు}} [[వర్గం:కోటలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:భారతదేశ కోటలు]] [[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా భారతదేశంలోని కోటలు]] 05zwvlf6sk9jcm6vghvduidpumyccfr 4920567 4920564 2026-08-05T09:42:49Z Srikanth Peddamalla 152477 4920567 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:India Telangana locator map.svg|thumb|భారతదేశంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం]] [[తెలంగాణ]] [[సంస్కృతి]], సంప్రాదాయాలు, వైభవం, నాగరికత మొదలైన వాటి గురించి చెప్పే వాటిలో '''తెలంగాణ కోటలు''' ప్రముఖమైనవి.ఈ కోటలలో అప్పటి [[రాజులు]] వేయించిన [[శాసనాలు]], [[నాణేలు|నాణాల]]తోపాటు వారు రాజ్యపరిపాలన సాగించిన తీరుతెన్నులు, శత్రుదుర్భేద్యంగా నిర్మించిన రాతి గోడలు అబ్బురపరిచే వాటి నిర్మాణశైలి మొదలైన ఎన్నో ఈ కోటల ద్వారా తెలుస్తాయి. అంతేకాకుండా ఏయే రాజవంశీయులు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారో వారి ఆచార వ్యవహారాలు, వారు వాడిన వస్తువులు మరియు వారు [[దుస్తులు|వాడిన దుస్తులు]], ఆయా రాజుల కళాపోషణ, నాటి [[శిల్పకళ|శిల్పకళా]] వైభవం, అద్భుతమైన రాతికట్టడాలు మొదలైనవి గత చరిత్రకు సాక్షీభూతంగా ఈ కోటలలో నెలకొని ఉన్నాయి. అయితే ఇప్పుడు చాలా వరకు కోటలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. కొన్ని కోటలు పర్యాటక కేంద్రాలుగా మారి నేటికీ ప్రజలకు ఆహ్లాదాన్ని కల్గిస్తున్నాయి.<ref>తెలంగాణ కోటలు, తెలంగాణ వైభవం పరిచయదీపిక, తెలంగాణ రాష్ర్ట విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ హైదరాబాదు, డిసెంబర్ 2017, పుట. 83.</ref> == ప్రసిద్దకోటలు== సా.శ. 1510 సంవత్సరము నాటి ప్రతాపరుద్ర గజపతి వెలిచెర్ల శాసనములో అతడు తెలంగాణా దుర్గములను గెల్చినట్లు తెలియజేసారు. ‘‘ సభాపతి దక్షిణ భూమినాలాన్ విజిత్యది శ్రాణన పారిజాతః అనన్య సాధారణ సాహస శ్రీర్జగ్రాహ పశ్చాత్యెలుంగాణ దుర్గాన్ః శ్రీకృష్ణ దేవరాయులు తిరుపతి శాసనములో నతని దిగ్విజయములలో ‘‘ మరింన్ని కళింగ దేశ దిగ్విజర్థమై బెజవాడకు విచ్చేసి కొండపల్లి దుర్గంబు సాధించి ఆ దుర్గం మీదనున్న ప్రహారరాజు శిరశ్చంద్రమహా పాత్రుండు బోడజినమప పాత్రుండు .... మొదలయిన వారినించి జీవగ్రాహంగాను పట్టుకుని వారికి అభయదానం ఇచ్చి ‘అనంతగిరి, ఉండ్రగొండ, ఉర్లకొండ, అరువపల్లి, జల్లిపల్లి, కందికొండ, కప్పలువాయి, నల్లగొండ, కంభంమెట్టు, కనకగిరి, శంకరగిరి మొదలయిన తెలుంగాణ్య దుర్గాలు ఏకథాటిని కైకొని సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి... అని వుంటుంది అందులో వివరించిన తెలుంగాణ భూమినే తిలింగా, తెలింగ, తెలింగాణాయని వారి చరిత్రలలో రాసారు. === హైదరాబాదు జిల్లా === * [[గోల్కొండ కోట]] - [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని గోల్కొండ ప్రాంతంలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించబడి, కుతుబ్‌షాహీల కాలంలో పటిష్ఠం చేయబడిన పెద్ద కోట. === మహబూబ్ నగర్ జిల్లా === [[దస్త్రం:Njn1382ChandragadhFort south side.jpg|thumb|220x220px|చంద్రగఢ్ కోట|alt=]] మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో పూర్వపు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన అనేక కోటలు ఉన్నాvi ముఖ్యంగా [[గద్వాల]], ఆత్మకూరు, కొల్లాపూర్ సంస్థానాధీశులు పలుప్రాంతాలలో కోటలను నిర్మించారు. వీటిలో ఎక్కువగా గిరిదుర్గాలు కాగా అంకాళమ్మ కోట వనదుర్గము. గద్వాల కోట పూర్తిగా మట్టితో నిర్మించబడగా, కోయిలకొండ, చంద్రగఢ్ లాంటి కోటలు పెద్దపెద్ద బండరాళ్ళతో నిర్మించారు. మట్టికోటలు కాలక్రమంలో శిథిలావస్థకు చేరగా, రాతితో నిర్మించిన కోటలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేవు. గద్వాల కోట లాంటివి పర్యాటకుల సందర్శన క్షేత్రాలుగా విరాజిల్లడమే కాకుండా సినిమాల షూటింగులు కూడా జరిగాయి. *[[కోయిలకొండ కోట]] - [[కోయిలకొండ మండలం|కోయిలకొండ]] మండలకేంద్రంలో రాతితో నిర్మించిన కోట. *[[చంద్రగఢ్ కోట]] - [[నర్వ మండలం]] చంద్రగఢ్ గ్రామంలో కాకతీయుల కాలం నాటి గిరిదుర్గము. === వరంగల్ జిల్లా === * [[వరంగల్ కోట|ఓరుగల్లు కోట]] - ఇది [[వరంగల్ జిల్లా]] ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్ నగరం) లో కాకతీయుల కాలం నాటి దుర్గం. === పెద్దపల్లి జిల్లా === * [[రామగిరిఖిల్లా]] - [[రామగిరి మండలం]],రామగిరిలో ఉన్నది === జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా === * [[గద్వాల కోట]] - ఇది [[గద్వాల]] పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ కోటను రాజా పెద్ద సోమభూపాలుడు సా.శ.1662లో నిర్మించాడు. *[[రాజోలి కోట]] - [[వడ్డేపల్లి మండలం (జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా)|వడ్డేపల్లి మండలం]] రాజోలిలో [[తుంగభద్ర]] తీరానవుండి Sach. === మెదక్ జిల్లా === * [[మెదక్ కోట]] - ఈ కోట మెదక్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉంది. ===కొమురంభీం జిల్లా === * [[సిర్పూర్‌ కోట]] - సిర్పూర్ పట్టణానికి తూర్పున ఉంది<ref name="గోండు రాజుల కోటలు">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక) |title=గోండు రాజుల కోటలు |url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |accessdate=6 October 2019 |publisher=ఎడిటర్ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=live }}</ref> * [[దేవదుర్గం కోట]] - === నిజామాబాద్ జిల్లా === * [[నిజామాబాదు కోట]] - నిజామాబాదు పట్టణం పరిధిలో ఉంది. === నిర్మల్ జిల్లా === * [[నిర్మల్ కోట]] - నిర్మల్ పట్టణ పరిధిలో ఉంది. === జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా === * [[ప్రతాపగిరి కోట]] - [[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహాదేవపూర్ మండలం]], ప్రతాపగిరి గ్రామంలో ఉంది. === మంచిర్యాల జిల్లా === * [[గాంధారి ఖిల్లా]] - [[మందమర్రి]] మండలంలోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలో ఉంది. * [[తాండూరు కోట]] - [[తాండూరు మండలం (మంచిర్యాల జిల్లా)|తాండూరు మండలం]] లోని తాండూరు గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="గోండు రాజుల కోటలు2">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|title=గోండు రాజుల కోటలు|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక)|accessdate=7 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|archivedate=6 October 2019|publisher=ఎడిటర్|work=|url-status=live}}</ref> === వనపర్తి జిల్లా === *[[పానగల్ కోట]] - మండల కేంద్రమైన [[పానగల్]] సమీపంలో ఈ కోట ఉంది *[[వనపర్తి కోట]] - వనపర్తి మధ్యలో ఉంది *[[ఘనపురం ఖిల్లా|ఘన్‌పూర్ కోట]] - ఘన్‌పూర్ మండల కేంద్రం సమీపంలో ఎత్తయిన కొండ ప్రదేశంలో నిర్మించిన దుర్గం. *[[తిపుడంపల్లి కోట]] - ఇది ఆత్మకూరు మండలం తిపుడంపల్లి గ్రామంలో ఆత్మకూరు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన కోట. === నిజామాబాద్ జిల్లా === === కామారెడ్డి జిల్లా === *[[దోమకొండ కోట]] - దోమకొండ ప్రధాన రహదారి నుండి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో, [[కామారెడ్డి]] నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. *[[కౌలాస్ కోట]] - హైదరాబాదు నుండి 180 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[సంగారెడ్డి]] - [[నాందేడ్]] రహదారిపై ఉంది. === రంగారెడ్డి జిల్లా === * [[రాచకొండ కోట]] - === ఆదిలాబాదు జిల్లా === *[[ఉట్నూరు కోట]] - గోండు రాజుల కాలంలో సా.శ. 1309లో నిర్మించబడింది.<ref name="గోండు రాజుల కోటలు"/><ref name="గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు!">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు! |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |accessdate=7 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091923/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[వడూర్ కోట]]- (వైడూర్యపురం ఖిల్లా) 15 వ శతాబ్దం కాలం నాటిది.ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నేరడిగొండ మండలంలోని వడూర్ గ్రామంలో ఉంది. === ఖమ్మం జిల్లా === *[[ఖమ్మం కోట]] - [[ఖమ్మం జిల్లా]] కేంద్రంలో స్తంబాద్రి కొండపై ఉన్న 10వ శతాబ్ది నాటి కోట. *[[జల్లేపల్లి కోట]] - ఇది [[ఖమ్మం]] పట్టణానికి సుమారు 30కి.మీ దూరంలో ఉంది.[[తిరుమలాయపాలెం మండలం]]లోని [[జల్లెపల్లి|జల్లేపల్లి]]లో ఉంది. *[[తుంబూరు కోట]] - *కప్పలవాయి : * [[కనకగిరి కోట]] - *శంకరగిరి : * [[నీలాద్రి కోట]] - === నల్గొండ జిల్లా === [[దస్త్రం:A view of Bhongir Fort, AP W IMG 3108.jpg|thumb|220x220px|భువనగిరి కోట|alt=]] * [[దేవరకొండ కోట]] - ఇది దేవరకొండ పట్టణంలోని కోట. === భువనగిరి జిల్లా === *[[భువనగిరి కోట]] - ఇది [[భువనగిరి]] పట్టణంలో ఉన్న గిరిదుర్గం. *[[రాజాపేట కోట]] - ఇది [[రాజాపేట]] మండలం, రాజాపేట గ్రామంలో ఉంది. *[[రాయగిరి కోట]] - [[రాయగిరి]] సమీపంలో ఉంది. === కరీంనగర్ జిల్లా === *[[నగునూరు కోట]]: - [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]] లోని [[నగునూరు]] గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=జరదేఖో |title=కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట |url=http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |accessdate=11 May 2020 |date=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511082612/http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |archivedate=11 మే 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[ఎలగందల్ కోట]] - ఇది కొత్తపల్లి మండలంలోని [[ఎలగందల్]] గ్రామంలో ఉంది. *[[మొలంగూర్ కోట]] - [[శంకరపట్నం]] మండలంలోని [[మొలంగూర్]] గ్రామంలో ఉన్న కోట === రాజన్న సిరిసిల్ల === [[రాచర్ల కోట]]: [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]]లోని [[బొప్పాపురం (యల్లారెడ్డి)|బొప్పాపురం]] గ్రామ సమీపంలో ఉన్న కోట. === జగిత్యాల జిల్లా === *[[కోటిలింగాల కోట]] - *[[జగిత్యాల కోట]] - జగిత్యాల పట్టణంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు]] *[[భారతదేశంలోని కోటలు]] == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ కోటలు}} [[వర్గం:కోటలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:భారతదేశ కోటలు]] [[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా భారతదేశంలోని కోటలు]] cdetoo3s8x5sxomu7onnxht8qfzushu 4920569 4920567 2026-08-05T09:45:01Z Srikanth Peddamalla 152477 4920569 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:India Telangana locator map.svg|thumb|భారతదేశంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం]] [[తెలంగాణ]] [[సంస్కృతి]], సంప్రాదాయాలు, వైభవం, నాగరికత మొదలైన వాటి గురించి చెప్పే వాటిలో '''తెలంగాణ కోటలు''' ప్రముఖమైనవి.ఈ కోటలలో అప్పటి [[రాజులు]] వేయించిన [[శాసనాలు]], [[నాణేలు|నాణాల]]తోపాటు వారు రాజ్యపరిపాలన సాగించిన తీరుతెన్నులు, శత్రుదుర్భేద్యంగా నిర్మించిన రాతి గోడలు అబ్బురపరిచే వాటి నిర్మాణశైలి మొదలైన ఎన్నో ఈ కోటల ద్వారా తెలుస్తాయి. అంతేకాకుండా ఏయే రాజవంశీయులు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారో వారి ఆచార వ్యవహారాలు, వారు వాడిన వస్తువులు మరియు వారు [[దుస్తులు|వాడిన దుస్తులు]], ఆయా రాజుల కళాపోషణ, నాటి [[శిల్పకళ|శిల్పకళా]] వైభవం, అద్భుతమైన రాతికట్టడాలు మొదలైనవి గత చరిత్రకు సాక్షీభూతంగా ఈ కోటలలో నెలకొని ఉన్నాయి. అయితే ఇప్పుడు చాలా వరకు కోటలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. కొన్ని కోటలు పర్యాటక కేంద్రాలుగా మారి నేటికీ ప్రజలకు ఆహ్లాదాన్ని కల్గిస్తున్నాయి.<ref>తెలంగాణ కోటలు, తెలంగాణ వైభవం పరిచయదీపిక, తెలంగాణ రాష్ర్ట విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ హైదరాబాదు, డిసెంబర్ 2017, పుట. 83.</ref> == ప్రసిద్దకోటలు== సా.శ. 1510 సంవత్సరము నాటి ప్రతాపరుద్ర గజపతి వెలిచెర్ల శాసనములో అతడు తెలంగాణా దుర్గములను గెల్చినట్లు తెలియజేసారు. ‘‘ సభాపతి దక్షిణ భూమినాలాన్ విజిత్యది శ్రాణన పారిజాతః అనన్య సాధారణ సాహస శ్రీర్జగ్రాహ పశ్చాత్యెలుంగాణ దుర్గాన్ః శ్రీకృష్ణ దేవరాయులు తిరుపతి శాసనములో నతని దిగ్విజయములలో ‘‘ మరింన్ని కళింగ దేశ దిగ్విజర్థమై బెజవాడకు విచ్చేసి కొండపల్లి దుర్గంబు సాధించి ఆ దుర్గం మీదనున్న ప్రహారరాజు శిరశ్చంద్రమహా పాత్రుండు బోడజినమప పాత్రుండు .... మొదలయిన వారినించి జీవగ్రాహంగాను పట్టుకుని వారికి అభయదానం ఇచ్చి ‘అనంతగిరి, ఉండ్రగొండ, ఉర్లకొండ, అరువపల్లి, జల్లిపల్లి, కందికొండ, కప్పలువాయి, నల్లగొండ, కంభంమెట్టు, కనకగిరి, శంకరగిరి మొదలయిన తెలుంగాణ్య దుర్గాలు ఏకథాటిని కైకొని సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి... అని వుంటుంది అందులో వివరించిన తెలుంగాణ భూమినే తిలింగా, తెలింగ, తెలింగాణాయని వారి చరిత్రలలో రాసారు. === హైదరాబాదు జిల్లా === * [[గోల్కొండ కోట]] - [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని గోల్కొండ ప్రాంతంలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించబడి, కుతుబ్‌షాహీల కాలంలో పటిష్ఠం చేయబడిన పెద్ద కోట ఇది. === మహబూబ్ నగర్ జిల్లా === [[దస్త్రం:Njn1382ChandragadhFort south side.jpg|thumb|220x220px|చంద్రగఢ్ కోట|alt=]] మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో పూర్వపు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన అనేక కోటలు ఉన్నాvi ముఖ్యంగా [[గద్వాల]], ఆత్మకూరు, కొల్లాపూర్ సంస్థానాధీశులు పలుప్రాంతాలలో కోటలను నిర్మించారు. వీటిలో ఎక్కువగా గిరిదుర్గాలు కాగా అంకాళమ్మ కోట వనదుర్గము. గద్వాల కోట పూర్తిగా మట్టితో నిర్మించబడగా, కోయిలకొండ, చంద్రగఢ్ లాంటి కోటలు పెద్దపెద్ద బండరాళ్ళతో నిర్మించారు. మట్టికోటలు కాలక్రమంలో శిథిలావస్థకు చేరగా, రాతితో నిర్మించిన కోటలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేవు. గద్వాల కోట లాంటివి పర్యాటకుల సందర్శన క్షేత్రాలుగా విరాజిల్లడమే కాకుండా సినిమాల షూటింగులు కూడా జరిగాయి. *[[కోయిలకొండ కోట]] - [[కోయిలకొండ మండలం|కోయిలకొండ]] మండలకేంద్రంలో రాతితో నిర్మించిన కోట. *[[చంద్రగఢ్ కోట]] - [[నర్వ మండలం]] చంద్రగఢ్ గ్రామంలో కాకతీయుల కాలం నాటి గిరిదుర్గము. === వరంగల్ జిల్లా === * [[వరంగల్ కోట|ఓరుగల్లు కోట]] - ఇది [[వరంగల్ జిల్లా]] ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్ నగరం) లో కాకతీయుల కాలం నాటి దుర్గం. === పెద్దపల్లి జిల్లా === * [[రామగిరిఖిల్లా]] - [[రామగిరి మండలం]],రామగిరిలో ఉన్నది === జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా === * [[గద్వాల కోట]] - ఇది [[గద్వాల]] పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ కోటను రాజా పెద్ద సోమభూపాలుడు సా.శ.1662లో నిర్మించాడు. *[[రాజోలి కోట]] - [[వడ్డేపల్లి మండలం (జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా)|వడ్డేపల్లి మండలం]] రాజోలిలో [[తుంగభద్ర]] తీరానవుండి Sach. === మెదక్ జిల్లా === * [[మెదక్ కోట]] - ఈ కోట మెదక్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉంది. ===కొమురంభీం జిల్లా === * [[సిర్పూర్‌ కోట]] - సిర్పూర్ పట్టణానికి తూర్పున ఉంది<ref name="గోండు రాజుల కోటలు">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక) |title=గోండు రాజుల కోటలు |url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |accessdate=6 October 2019 |publisher=ఎడిటర్ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=live }}</ref> * [[దేవదుర్గం కోట]] - === నిజామాబాద్ జిల్లా === * [[నిజామాబాదు కోట]] - నిజామాబాదు పట్టణం పరిధిలో ఉంది. === నిర్మల్ జిల్లా === * [[నిర్మల్ కోట]] - నిర్మల్ పట్టణ పరిధిలో ఉంది. === జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా === * [[ప్రతాపగిరి కోట]] - [[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహాదేవపూర్ మండలం]], ప్రతాపగిరి గ్రామంలో ఉంది. === మంచిర్యాల జిల్లా === * [[గాంధారి ఖిల్లా]] - [[మందమర్రి]] మండలంలోని బొక్కలగుట్ట గ్రామానికి దగ్గరలో ఉంది. * [[తాండూరు కోట]] - [[తాండూరు మండలం (మంచిర్యాల జిల్లా)|తాండూరు మండలం]] లోని తాండూరు గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="గోండు రాజుల కోటలు2">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|title=గోండు రాజుల కోటలు|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక)|accessdate=7 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091107/https://www.ntnews.com/amp/Sunday/article.aspx?contentid=479560|archivedate=6 October 2019|publisher=ఎడిటర్|work=|url-status=live}}</ref> === వనపర్తి జిల్లా === *[[పానగల్ కోట]] - మండల కేంద్రమైన [[పానగల్]] సమీపంలో ఈ కోట ఉంది *[[వనపర్తి కోట]] - వనపర్తి మధ్యలో ఉంది *[[ఘనపురం ఖిల్లా|ఘన్‌పూర్ కోట]] - ఘన్‌పూర్ మండల కేంద్రం సమీపంలో ఎత్తయిన కొండ ప్రదేశంలో నిర్మించిన దుర్గం. *[[తిపుడంపల్లి కోట]] - ఇది ఆత్మకూరు మండలం తిపుడంపల్లి గ్రామంలో ఆత్మకూరు సంస్థానాధీశులు నిర్మించిన కోట. === నిజామాబాద్ జిల్లా === === కామారెడ్డి జిల్లా === *[[దోమకొండ కోట]] - దోమకొండ ప్రధాన రహదారి నుండి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో, [[కామారెడ్డి]] నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. *[[కౌలాస్ కోట]] - హైదరాబాదు నుండి 180 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[సంగారెడ్డి]] - [[నాందేడ్]] రహదారిపై ఉంది. === రంగారెడ్డి జిల్లా === * [[రాచకొండ కోట]] - === ఆదిలాబాదు జిల్లా === *[[ఉట్నూరు కోట]] - గోండు రాజుల కాలంలో సా.శ. 1309లో నిర్మించబడింది.<ref name="గోండు రాజుల కోటలు"/><ref name="గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు!">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=గత వైభవానికి ఆనవాళ్లు.. గోండురాజుల కోటలు! |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |accessdate=7 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006091923/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/54165/KomaramBheem/19/683 |archivedate=6 October 2019 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[వడూర్ కోట]]- (వైడూర్యపురం ఖిల్లా) 15 వ శతాబ్దం కాలం నాటిది.ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నేరడిగొండ మండలంలోని వడూర్ గ్రామంలో ఉంది. === ఖమ్మం జిల్లా === *[[ఖమ్మం కోట]] - [[ఖమ్మం జిల్లా]] కేంద్రంలో స్తంబాద్రి కొండపై ఉన్న 10వ శతాబ్ది నాటి కోట. *[[జల్లేపల్లి కోట]] - ఇది [[ఖమ్మం]] పట్టణానికి సుమారు 30కి.మీ దూరంలో ఉంది.[[తిరుమలాయపాలెం మండలం]]లోని [[జల్లెపల్లి|జల్లేపల్లి]]లో ఉంది. *[[తుంబూరు కోట]] - *కప్పలవాయి : * [[కనకగిరి కోట]] - *శంకరగిరి : * [[నీలాద్రి కోట]] - === నల్గొండ జిల్లా === [[దస్త్రం:A view of Bhongir Fort, AP W IMG 3108.jpg|thumb|220x220px|భువనగిరి కోట|alt=]] * [[దేవరకొండ కోట]] - ఇది దేవరకొండ పట్టణంలోని కోట. === భువనగిరి జిల్లా === *[[భువనగిరి కోట]] - ఇది [[భువనగిరి]] పట్టణంలో ఉన్న గిరిదుర్గం. *[[రాజాపేట కోట]] - ఇది [[రాజాపేట]] మండలం, రాజాపేట గ్రామంలో ఉంది. *[[రాయగిరి కోట]] - [[రాయగిరి]] సమీపంలో ఉంది. === కరీంనగర్ జిల్లా === *[[నగునూరు కోట]]: - [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]] లోని [[నగునూరు]] గ్రామంలో ఉన్న [[కోట]].<ref name="కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=జరదేఖో |title=కనుమరుగౌతున్న నగునూరు కోట |url=http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |accessdate=11 May 2020 |date=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511082612/http://m.navatelangana.com/article/jaradhekho/800657 |archivedate=11 మే 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> *[[ఎలగందల్ కోట]] - ఇది కొత్తపల్లి మండలంలోని [[ఎలగందల్]] గ్రామంలో ఉంది. *[[మొలంగూర్ కోట]] - [[శంకరపట్నం]] మండలంలోని [[మొలంగూర్]] గ్రామంలో ఉన్న కోట === రాజన్న సిరిసిల్ల === [[రాచర్ల కోట]]: [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]]లోని [[బొప్పాపురం (యల్లారెడ్డి)|బొప్పాపురం]] గ్రామ సమీపంలో ఉన్న కోట. === జగిత్యాల జిల్లా === *[[కోటిలింగాల కోట]] - *[[జగిత్యాల కోట]] - జగిత్యాల పట్టణంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు]] *[[భారతదేశంలోని కోటలు]] == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ కోటలు}} [[వర్గం:కోటలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కోటలు]] [[వర్గం:భారతదేశ కోటలు]] [[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా భారతదేశంలోని కోటలు]] gpo6t3ym9z4ewn00w12onqj4kvmvkcq 0 273880 4920539 4260611 2026-08-05T07:08:48Z Chaduvari 97 +అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లింకు 4920539 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''భోగాపురం''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం జిల్లా]]లో ఇదే పేరుతో ఉన్న మండలం కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2463 ఇళ్లతో, 9341 జనాభాతో 2096 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 4645, ఆడవారి సంఖ్య 4696. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 1155 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 18. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583230,<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పూసపాటిరేగలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[విజయనగరం]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ విజయనగరంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల చెరుకుపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]]లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === [[File:Primary health central, bhogapuram.jpg|thumb|భోగాపురం కమ్యూనిటీ హెల్త్ సెంటర్]] భోగాపురంలో ఉన్న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ముగ్గురు డాక్టర్లు, పారామెడికల్ సిబ్బంది 9 మంది ఉన్నారు. ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ఏడుగురు ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ఒకరు ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ఇద్దరు ఉన్నారు.మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == భోగాపురంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. గ్రామం వద్ద నిర్మించిన [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 2026 ఆగస్టు 1 న ప్రారంభమైంది. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == భోగాపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 52 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 8 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 506 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 84 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1426 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 749 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 763 హెక్టార్లు ==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు== భోగాపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 6 హెక్టార్లు * బావులు/బోరు బావులు: 127 హెక్టార్లు * చెరువులు: 628 హెక్టార్లు ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} {{భోగాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}}{{విజయనగరం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} 9x3cqp1liwwq931xg6g3pyvng3sae9r 4920544 4920539 2026-08-05T07:36:30Z Muralikrishna m 106628 4920544 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''భోగాపురం''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం జిల్లా]]లో ఇదే పేరుతో ఉన్న మండలం కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2463 ఇళ్లతో, 9341 జనాభాతో 2096 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 4645, ఆడవారి సంఖ్య 4696. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 1155 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 18. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583230,<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పూసపాటిరేగలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[విజయనగరం]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ విజయనగరంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల చెరుకుపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]]లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === [[File:Primary health central, bhogapuram.jpg|thumb|భోగాపురం కమ్యూనిటీ హెల్త్ సెంటర్]] భోగాపురంలో ఉన్న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ముగ్గురు డాక్టర్లు, పారామెడికల్ సిబ్బంది 9 మంది ఉన్నారు. ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ఏడుగురు ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ఒకరు ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ఇద్దరు ఉన్నారు.మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == భోగాపురంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. గ్రామం వద్ద నిర్మించిన [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 2026 ఆగస్టు 1 న ప్రారంభమైంది. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == భోగాపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 52 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 8 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 506 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 84 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1426 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 749 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 763 హెక్టార్లు ==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు== భోగాపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 6 హెక్టార్లు * బావులు/బోరు బావులు: 127 హెక్టార్లు * చెరువులు: 628 హెక్టార్లు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} {{భోగాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}}{{విజయనగరం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} acwag0oy7ngvaut3ce7yz76xmo73phm 0 288160 4920176 4212404 2026-08-04T12:19:15Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4920176 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = లాహిరి లాహిరి లాహిరిలో | image = దస్త్రం:Lahiri lahiri lahirilo.jpg | caption = | director =[[వై. వి. ఎస్. చౌదరి]] | producer =[[వై. వి. ఎస్. చౌదరి]] | writer = [[చింతపల్లి రమణ]] <small>(మాటలు)</small> | screenplay = [[వై. వి. ఎస్. చౌదరి]] | story = [[వై. వి. ఎస్. చౌదరి]] | starring = [[నందమూరి హరికృష్ణ]] <br> [[భానుప్రియ]] <br> [[సుమన్ తల్వార్|సుమన్]] <br> [[రచన (నటి)|రచన]] <br> [[వినీత్]] <br> [[సంఘవి]] <br> [[ఆదిత్య ఓం]] <br> [[అంకిత]] <br> [[లక్ష్మి (నటి)|లక్ష్మి]] | music = [[ఎం. ఎం. కీరవాణి]] | cinematography = ప్రసాద్ కె.ఆర్ <br> మధు ఏ నాయిడు | editing = [[కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు]] | studio = బొమ్మరిల్లు | released = {{Film date|df=yes|2002|05|01|ref1=}} | runtime = 156 నిమిషాలు | country = ఇండియా | language = [[తెలుగు]] }} '''లాహిరి లాహిరి లాహిరిలో''' 2002 లో విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]]. బొమ్మరిల్లు పతాకంపై [[వై. వి. ఎస్. చౌదరి]] నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించాడు. [[నందమూరి హరికృష్ణ]], [[భానుప్రియ]], [[సుమన్ తల్వార్|సుమన్]], [[రచన (నటి)|రచన]], [[వినీత్]], [[సంఘవి]], [[ఆదిత్య ఓం]], [[అంకిత]] లు ప్రధాన పాత్రలను పోషించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-lahiri.html|title=Lahiri Lahiri Lahirilo |publisher=Idle Brain| accessdate=2016-08-03}}</ref><ref name="అ ఒక్క సీన్ చాలు హరికృష్ణ ఎంత దైర్యవతుండో చెప్పేందుకు ....">{{cite news |last1=HMTV |first1= |title=అ ఒక్క సీన్ చాలు హరికృష్ణ ఎంత దైర్యవతుండో చెప్పేందుకు .... |url=https://www.hmtvlive.com/movies/about-harikrishna-in-lahiri-lahiri-lahirilo-movie-scene--28901 |accessdate=1 June 2021 |work=www.hmtvlive.com |date=28 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601154510/https://www.hmtvlive.com/movies/about-harikrishna-in-lahiri-lahiri-lahirilo-movie-scene--28901 |archivedate=1 జూన్ 2021 |language=te |url-status=bot: unknown }}</ref> == తారాగణం == {{Colbegin}} * [[నందమూరి హరికృష్ణ]] (కృష్ణమా నాయుడు) * [[భానుప్రియ]] (ఇందు) * [[సుమన్ తల్వార్|సుమన్]] (చంద్రమా నాయుడు) * [[రచన (నటి)|రచన]] (చందు) * [[వినీత్]] (శ్రీనివాస నాయుడు) * [[సంఘవి]] (సింధు) * [[ఆదిత్య ఓం]] (నాని) * [[అంకిత]] (బాల) * [[లక్ష్మి (నటి)|లక్ష్మి]] (అచ్చమాంబ) * [[కె.విశ్వనాథ్]] (బాలరామయ్య నాయుడు) * [[కె. చక్రవర్తి]] (పుంజు రాజు) * [[తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు|కాంతారావు]] (పూజారి) * [[సత్యప్రియ]] (బాలరామయ్య నాయుడు భార్య) * [[జయ ప్రకాష్ రెడ్డి]] * [[రంగనాథ్]] (రామ కృష్ణుడు) * [[రమాప్రభ]] (అమ్మయ్యమ్మ) * [[అచ్యుత్]] (సూర్యం) * కల్పన (సూర్య భార్య) * [[వేణుమాధవ్]] (జాన్ డేవిడ్) * చిత్రమ్ శ్రీను (వీర వెంకట సత్య నారాయణ) * [[గోకిన రామారావు]] * [[జి. వి. సుధాకర్ నాయుడు]] {{Colend}} == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: వై.వి.ఎస్.చౌదరి * కథ, చిత్రానువాదం: వై.వి.ఎస్.చౌదరి * సంగీతం: ఎం.ఎం.కీరవాణి * సంభాషణలు: చింతపల్లి మధు * గీత రచయితలు: చెంబోలు ( సిరివెన్నెల )సీతారామశాస్త్రి * నేపథ్య గాయకులు: కె.ఎస్.చిత్ర, కుమార్ సాను, ఎం.ఎం.కీరవాణి, గంగ, ఉదిత్ నారాయణ్, సోనూ నిగమ్, సునీత ఉపద్రష్ట, ఉన్ని కృష్ణన్, కళ్యాణ్ కోడూరి * ఫోటోగ్రఫి: ప్రసాద్ కె.ఆర్, మధు ఎ నాయుడు * కూర్పు: కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు * నిర్మాత: వై.వి.ఎస్.చౌదరి * నిర్మాణ సంస్థ: బొమ్మరిల్లు పతాకం * విడుదల:01:05:2002. == పాటల జాబితా == 1 :మంత్రమేదో, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి , గానం.కుమార్ సాను, కె ఎస్ చిత్ర 2 :మనసే బిట్ 1.రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి గానం.ఎం ఎం కీరవాణి, గంగ 3 :ఓహోహో చిలకమ్మ , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి గానం.ఉదిత్ నారాయణ్ , కె ఎస్ చిత్ర 4 :కిల్మీరే , రచన సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి గానం.సుక్విందార్ సింగ్, కె ఎస్ చిత్ర 5 :మనసే బిట్ 2.రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.కళ్యాణ్ కోడూరి , గంగ 6 :శ్లోకం , గానం.గంగ . 7 :కళ్ళలోకి కళ్లుపెట్టీ , రచన సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.ఉదిత్ నారాయణ్, కె ఎస్ చిత్ర 8 :వీర వెంకట, రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.ఎం.ఎం కీరవాణి 9 :లాహిరి లాహిరి లాహిరిలో, రచన :సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.ఉన్ని కృష్ణన్ , సునీత 10 :నేస్తమా , రచన:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి , గానం.సోనూనిగమ్ , సునీత . == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == భాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|1575603}} [[వర్గం:2002 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:భానుప్రియ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుమన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:లక్ష్మి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రమాప్రభ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కె. విశ్వనాధ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కాంతారావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జయప్రకాశ్ రెడ్డి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రంగనాథ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సంఘవి నటించిన సినిమాలు]] aegex5oe5ulhgm4p02y5v8yzmuo5ion 0 304226 4920253 3803686 2026-08-04T14:51:38Z Dr. Thomas Liptak 143645 photo updated (2026) 4920253 wikitext text/x-wiki [[File:Frankfurt am Main, Mainfest 2026 - swing ride.jpg|right|thumb|300px|అడ్డంగా తిరిగే [[రంగులరాట్నం]]లో ఆపి ఉన్నప్పుడు కిందకి వేళాడుతూ ఉండే కుర్చీలు, రంగులరాట్నం తిరిగే వేగం పెరిగేకొలది వేళాడుతున్న కుర్చీలు పైకి లేస్తూ దూరంగా నెట్టివేయబడుతూ ఉంటాయి.]] '''అపకేంద్రబలం''' ('''సెంట్రిఫ్యూగల్ ఫోర్స్''') ('''Centrifugal force''') అనేది కదిలే వస్తువును కేంద్రం నుండి దూరం చేయడానికి కారణమయ్యే శక్తి.<ref>{{cite web|first1=|title=भौतिक विज्ञान के बल व गति सम्बन्धी नियम|url=http://www.vivacepanorama.com/laws-of-physics-for-force-and-motion/|website=वाईवेस पैनोरैमा|publisher=7 మే 2014|accessdate=12 డిసెంబరు 2017}}</ref> [[సమవృత్తం|సమవృత్తాకార]] [[చలనం]]లో ఉన్న ఒక [[వస్తువు]]పై కేంద్రం వైపు పనిచేస్తూ, [[భ్రమణం]]లో ఉన్న చట్రంలో మాత్రమే గమనించడానికి వీలైన బలాన్ని '''అపకేంద్రబలం (Centrifugal force)''' అంటారు. అపకేంద్ర బలం అంటే కేంద్రానికి అభిముఖంగా లాగేందుకు పనిచేసే [[బలం]] అని అర్థం. [[అభికేంద్ర బలం|అభికేంద్ర]], అపకేంద్ర బలాల [[పరిమాణం|పరిమాణాలు]] సమానం. అపకేంద్రబలం, [[ప్రతిచర్యాబలం]] కాదు. అపకేంద్రబలమును ప్రయోగించుటకు ఉపయోగించే యంత్రమును [[అపకేంద్ర యంత్రం]] అంటారు. అపకేంద్ర యంత్రమును ఆంగ్లంలో సెంట్రిఫ్యుజ్ అంటారు. ==అపకేంద్ర యంత్రం ఉపయోగించే సందర్భాలు== * [[రక్తపరీక్ష]] చేసి ప్లేట్‌లెట్ల స్థాయిని తెలుసుకొనుటకు * కృత్రిమ [[తేనెతుట్టె]]ల నుండి [[తేనె]]ను వేరు చేయడానికి * పాలలో [[వెన్న]] శాతమును తెలుసుకోవడానికి, మజ్జిగ నుండి వెన్నను వేరుచేయడానికి ==ఇవి కూడా చూడండి== [[అపకేంద్ర యంత్రం]] [[అభికేంద్ర బలం]] ==బయటి లింకులు== [https://www.youtube.com/watch?v=tgRCqJTzEX8| 10th Physical Science అపకేంద్రబలం వీడియో] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం]] rlfcd8xs1tff3epj9movlk6xhdpvk70 0 314499 4920468 4396085 2026-08-05T04:08:55Z Chaduvari 97 +పంచ ద్రావిడులు లింకు 4920468 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Madhava_Rao.jpg|thumb|టి.మాధవరావు (జననం 1828, మరణం 1891), ఒక దేశస్థ బ్రాహ్మణుడు ]] '''దేశస్థ బ్రాహ్మణులు''', ఒక [[హిందూ]] [[బ్రాహ్మణ]] ఉపవర్గం. వీరు ప్రధానంగా భారత రాష్ట్రాలైన [[మహారాష్ట్ర]], [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని ఉత్తర ప్రాంతంలో, [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉన్నారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&pg=PA249|title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice|author=Robin Rinehart|publisher=ABC-CLIO|year=2004|page=249|isbn=9781576079058}}</ref> దేశస్థ అనే పదం సంస్కృత దేశ (దేశం), స్థ (నివాసి) నుండి వచ్చింది. అంటే అక్షరాలా "దేశవాసులు" అని దీని అర్థం.<ref>{{cite book|title=Central Provinces district gazetteers, Volume 5|publisher=Governmaent of Maharashtra|year=1983|page=128|quote=The word Deshastha literally means residents of the country and the name is given to the Brahmans of that part of the Country}}</ref><ref>{{cite book|title=South Asian Anthropologist, Volumes 11-14|url=https://books.google.com/books?id=sPCZAAAAIAAJ|author=Sarat Chandra Roy|publisher=Institute of Anthropological Studies|year=1990|page=31|quote=The Deshastha Brahman are sporadically distributed all through the state of Maharashtra starting from village to urban peripheries. Etymologically the term Deshastha signifies 'the residents of desh (highland) region'.}}</ref> [[కృష్ణా నది|కృష్ణ]], [[గోదావరి నది|గోదావరి]] నదుల లోయలు, పశ్చిమ కనుమల ప్రక్కనే ఉన్న [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్ పీఠభూమి]] లోని ఒక భాగాన్ని సమిష్టిగా "దేశ" అని పిలుస్తారు - ఇదే దేశస్థ బ్రాహ్మణుల అసలు నివాసం.<ref>{{cite book|title=City, countryside and society in Maharashtra|url=https://books.google.com/books?id=Mm5uAAAAMAAJ|author1=Donald W. Attwood|author2=Milton Israel|author3=Narendra K. Wagle|publisher=University of Toronto, Centre for South Asian Studies|year=1988|page=53|quote=Desh usually refers to the Deccan plateau British districts and princely states in the upper Godavari, Bhima, and upper Krishna river basins, from Nasik in the north, south to Kolhapur. Deshastha, "being of the Desh", usually refers to a group of Brahmin castes differentiated by ritual affiliations with a Vedic shakha ("branch")|isbn = 9780969290728}}</ref> ==శాఖలు== ==వర్గీకరణ== దేశస్థ బ్రాహ్మణులు బ్రాహ్మణ సమాజం లోని [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ]] బ్రాహ్మణ వర్గీకరణ పరిధిలోకి వస్తారు.<ref>{{cite book|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|url-access=registration|publisher=The Rosen Publishing Group|pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/490 490]–492|author=James G. Lochtefeld|year=2002|isbn = 9780823931804}}</ref> కర్హాడే, కొంకణస్థ బ్రాహ్మణులతో పాటు, మరాఠీ మాట్లాడే దేశ బ్రాహ్మణులను మహారాష్ట్ర బ్రాహ్మణులు అని పిలుస్తారు, ఇది మహారాష్ట్రలో ప్రాంతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన దక్కన్ పీఠభూమి యొక్క బ్రాహ్మణ ఉపవర్గాలను సూచిస్తుంది,{{sfn|Shrivastav|1971|p=140}} కర్ణాటక లోని దక్కను పీఠభూమి ప్రాంతంలో నివసించే కన్నడ మాట్లాడే దేశస్థ బ్రాహ్మణులను కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు అని పిలుస్తారు.{{Sfn|Sharma|2000|p=464}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|author=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic Publishers & Dist|year=1994|page=95|isbn=978-8171563470}}</ref><ref name="Syed Siraj ul Hassan 1989 118">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C&pg=PA118|title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions, Volume 1|author=Syed Siraj ul Hassan|publisher=Asian Educational Services|year=1989|page=118|isbn=9788120604889}}</ref> ===ఉప సమూహాలు=== దేశస్థ బ్రాహ్మణులలో రెండు ప్రధాన ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి, దేశస్థ ఋగ్వేది బ్రాహ్మణులు, దేశస్థ యజుర్వేది బ్రాహ్మణులు. ఈ రెండు ఉప సమూహాల మధ్య వివాహాలు జరగడం చాలా సాధారణం.<ref>{{cite book|title=India's Communities, Volume 6|url=https://books.google.com/books?id=Mt9G1e6JF-QC|author=Kumar Suresh Singh|publisher=Oxford University Press|year=1998|page=3316|quote=Earlier, both the subgroups, Yajurvedi and Rigvedi practised endogamy but now intermarriages between the two take place.|isbn = 9780195633542}}</ref>{{sfn|Shrivastav|1971|p=140}} దేశస్థ ఋగ్వేది బ్రాహ్మణులు [[ఋగ్వేదం|ఋగ్వేదాన్ని]], అందులో చెప్పిన ఆచారాలనూ అనుసరిస్తారు.<ref>{{cite book|title=Hindu Society: An Interpretation|url=https://books.google.com/books?id=yZktAAAAMAAJ|author=Irawati Karmarkar Karve|publisher=Deshmukh Prakashan|year=1968|page=24|quote=The Deshastha Ṛgvedi Brahmins as their name suggests, live in the Desh and follow a Ṛgvedic ritual. They are an extremely numerous and widespread community.}}</ref> దేశస్థ ఋగ్వేది బ్రాహ్మణులలో విభిన్న భాషా ప్రాంతాల కుటుంబాలు ఉన్నాయి. దేశస్థ ఋగ్వేది బ్రాహ్మణులులో [[మరాఠీ భాష |మరాఠీ]], [[కన్నడ భాష |కన్నడ]], [[తెలుగు]] కుటుంబాలు ఉన్నాయి. ఎక్కువగా వివాహాలు ఒకే భాష మాట్లాడే కుటుంబాలలో జరుగుతాయి. కాని వివాహాలు [[మరాఠీ భాష |మరాఠీ]],[[కన్నడ భాష | కన్నడ]], [[తెలుగు]] మాట్లాడే కుటుంబాల మద్యలో కూడా తరచుగానే జరుగుతూంటాయి.<ref>{{cite book|title=Society in India: Continuity and change|url=https://archive.org/details/societyinindia0002mand|url-access=registration|author=David Goodman Mandelbaum|publisher=University of California Press|page=[https://archive.org/details/societyinindia0002mand/page/n192 18]|year=1970|isbn = 9780520016231}}</ref> దేశస్థ ఋగ్వేది బ్రాహ్మణులు, ఇతర తెలుగు బ్రాహ్మణులు,, ఇతర కన్నడ బ్రాహ్మణుల మధ్యలో కూడా వివాహాలు తరచుగా జరుగుతాయి.<ref>{{cite book|title=Maharashtra, Land and Its People|url=https://books.google.com/books?id=bl90u5lmwRAC|page=45|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra|year=2009|quote=Deshastha Rigvedi Brahmins are the most ancient sub-caste of Maharashtra and they are to be found in all the districts of the Deccan, Marathi speaking part of the former Nizam State and in Berar. Marriage alliance between Deshastha Rigvedi and Telugu and Karnataka Brahmins takes place quite frequently.}}</ref> దేశస్థ యజుర్వేది బ్రాహ్మణులు [[యజుర్వేదం|యజుర్వేదాన్ని]] అందులో చెప్పిన ఆచారాలానూ అనుసరిస్తారు.<ref>{{cite book|title=Maharashtra, Land and Its People|url=https://books.google.com/books?id=bl90u5lmwRAC|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra|year=2009|pages=45–46}}</ref> ఈ దేశస్థ ఋగ్వేది దేశస్థ యజుర్వేది బ్రాహ్మణులు [[మధ్వాచార్యులు|మధ్వాచార్య]] ప్రతిపాదించిన ద్వైత వేదాంతాన్ని, [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరాచార్య]] ప్రతిపాదించిన అద్వైత వేదాంతాలను అనుసరిస్తారు. దేశస్థ బ్రాహ్మణులలో [[మధ్వాచార్యులు|మధ్వాచార్య]]ను అనుసరించే వారిని ''దేశస్థ మధ్వ బ్రాహ్మణులు'' అని, [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరాచార్య]]ను అనుసరించే వారిని ''దేశస్థ స్మార్త బ్రాహ్మణులు'' అనీ అంటారు.<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95, Part 4|url=https://books.google.com/books?id=4Wc6AQAAIAAJ|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=30}}</ref><ref>{{cite book|title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C|author=Syed Siraj ul Hassan|publisher=Asian Educational Services|year=1989|page=110|isbn = 9788120604889}}</ref> ==ప్రముఖ వ్యక్తులు== {{main|దేశస్థ బ్రాహ్మణుల జాబితా}} == మూలాలు == {{మూలాలు}} ===గ్రంథ పట్టిక=== * {{Citation |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Indore |publisher=Bhopal Government Central Press |year=1971 |first=P. N. |last=Shrivastav |url=https://books.google.com/books?id=hqE8AAAAIAAJ&q=Madhya+Pradesh+District+Gazetteers+Indore}} * {{cite book|title = A History of the Dvaita School of Vedānta and Its Literature, Vol 1. 3rd Edition|first = B. N. Krishnamurti| last = Sharma| publisher=Motilal Banarsidass (2008 Reprint) |isbn = 978-8120815759| year= 2000 }} *{{cite book|title=Dictionary of National Biography|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.100394/page/n5|first=S.P.|last=Sen|publisher=Institute of Historical Studies, Calcutta|year=1973}} *{{cite book|title= The Sri-Krsna Temple at Udupi: The History and Spiritual Center of the Madhvite Sect of Hinduism|url= https://archive.org/details/srikrsnatempleat0000hebb|first=B.N|last=Hebbar|publisher=Bharatiya Granth Nikethan|year=2005|isbn=81-89211-04-8}} [[వర్గం:దేశస్థ బ్రాహ్మణులు]] [[వర్గం:తెలుగు బ్రాహ్మణులు]] [[వర్గం:కన్నడ బ్రాహ్మణులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక వర్గాలు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] ntscjk0h1mydvbviodtuesb532i3hao 0 333358 4920485 4660104 2026-08-05T04:31:09Z Muralikrishna m 106628 4920485 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రణవ్ మోహన్ లాల్ | image = | image_size = 250px | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|07|13}} | birth_place = [[తిరువనంతపురం|త్రివేండ్రం<!--Thiruvananthapuram was known by this name until 1991-->]], [[కేరళ ]], [[ఇండియా]] | alma_mater = యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూ సౌత్ వేల్స్ | occupation = {{hlist|నటుడు |గాయకుడు |పాటల రచయిత }} | years_active = 2002; 2009<br/>2015–ప్రస్తుతం | parents = [[మోహన్ లాల్ ]]<br/>సుచిత్ర బాలాజి | relatives = [[విస్మయ మోహన్‌లాల్]] | awards = కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''ప్రణవ్ మోహన్ లాల్''' [[భారతదేశం]] లోని [[మలయాళ భాష|మలయాళ]] చిత్ర పరిశ్రమకు చెందిన నటుడు,ఇతడు ప్రముఖ నటుడు [[మోహన్ లాల్]] ''కుమారుడు, అతను చిన్న వయసు లోనే తన తండ్రి నటించిన చిత్రం ఒన్నామన్'' (2002) లో చిన్న పాత్రతో నటన ప్రారంభించాడు '', తర్వాత అదే సంవత్సరంలో పునర్జని అనే సినిమాలో'' ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు, దీని కోసం ఉత్తమ బాల కళాకారుడిగా [[కేరళ]] [[రాష్ట్రం|రాష్ట్ర]] చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. . న్యూ సౌత్ వేల్స్ [[విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి తత్వశాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందాడు.ఇతడు పాటలు రచించడమే కాకుండా చక్కగా పాడతాడు ప్రణవ్ 2015 లో తన సినీ ప్రయాణాన్ని అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా ప్రారంభించి [[జీతూ జోసఫ్|జీతూ జోసెఫ్]] వద్ద రెండు సినిమాలకు పనిచేశాడు {{Em dash}}''పాపనాశం'' , ''జో సట్టి లైఫ్'' . ''జీతూ జోసెఫ్ దర్శకత్వం వహించిన 2018 చిత్రం ఆదిలో'' ప్రధాన పాత్రలో కనిపించాడు, ఆ చిత్రం ఆ సంవత్సరంలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మలయాళ చిత్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ పాత్ర కోసం అతను ఉత్తమ నూతన నటుడిగా సైమా అవార్డు గెలుచుకున్నాడు. "జిప్సీ ఉమెన్" సినిమాలో పాట రాయడం, పాడట ద్వారా గాయకుడు-పాటల [[రచయిత]]గా కూడా ప్రవేశించాడు. == నేపథ్యం == ప్రణవ్ మోహన్ లాల్ జూలై 13 1990 వ సంవత్సరంలో <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/050717/suspense-is-thy-name-pranav.html|title=Suspense, is thy name Pranav?|last=Chandran|first=Cynthia|date=5 July 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=15 July 2017|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20171109111428/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/050717/suspense-is-thy-name-pranav.html|archive-date=9 November 2017}}</ref> న [[భారత దేశం|భారతదేశం]]లోని [[కేరళ]] రాష్ట్రం లో [[తిరువనంతపురం|తిరువనంతపురంలో]] [[మోహన్ లాల్|నటుడు మోహన్ లాల్]] సుచిత్ర బాలాజీలకు జన్మించాడు. అతని తాత [[తమిళ సినిమా|తమిళ సినీ]] నిర్మాత కె. బాలాజీ మామ సురేష్ బాలాజి కూడా నిర్మాత. ప్రణవ్ ప్రాథమిక విద్యా అంతా బోర్డింగ్ స్కూల్లో పూర్తి చేశాడు అది [[తమిళనాడు]]లోని [[ఊటీ|ఊటీలో]] ఉంది <ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/celebrity-travel/pranavmohanlal-travel-himalaya-malayalam-news-1.1392611|title=സ്കൂൾ കഴിഞ്ഞ് പ്രണവ് 'മുങ്ങിയത്' എങ്ങോട്ട്?|last=Mohanlal|first=Pranav|date=30 September 2016|work=[[Mathrubhumi]]|access-date=16 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216175128/https://www.mathrubhumi.com/travel/celebrity-travel/pranavmohanlal-travel-himalaya-malayalam-news-1.1392611|archive-date=16 February 2020|language=ml}}</ref> తర్వాత [[ఆస్ట్రేలియా]]లోని న్యూ సౌత్ వేల్స్ [[విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి తత్వశాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందాడు. <ref>{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/pranav-mohanlal-turns-assistant-director-kamal-haasans-papanasam-608033|title=Pranav Mohanlal Turns Assistant Director in Kamal Haasan's 'Papanasam'|last=V. P.|first=Nicy|date=1 September 2014|work=[[International Business Times]]|access-date=16 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216175128/https://www.ibtimes.co.in/pranav-mohanlal-turns-assistant-director-kamal-haasans-papanasam-608033|archive-date=16 February 2020}}</ref> == సినిమా కెరీర్ == ప్రణవ్ మొదటిసారిగా [[మోహన్ లాల్]] నటించి దర్శకత్వం వహించిన చిత్రం ఒన్నమన్ లో చిన్న పాత్రలో కనిపించిన ప్రణవ్ 2002 లో మళ్ళీ ''తెరపైకి వచ్చాడు'' . ఇందులో అతను తన తండ్రి చిన్నతనంలో పాత్ర ఐనా రవిశంకర్ పాత్ర లో నటించాడు .ఆ నటనకు ఉత్తమ బాల నటుడు గా [[కేరళ]] స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డు అందుకున్నాడు తర్వాత పై చదువు ల కోసం [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] వెళ్ళడం వల్ల సినిమాలకు దూరం అయ్యాడు . <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm|title=Introducing Mohanlal's son-Pranav|last=Warrier|first=Shobha|date=13 April 2002|publisher=[[Rediff.com]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215000626/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm|archive-date=15 February 2017|access-date=16 February 2020}}</ref> 2009 ''లో [[ప్రియదర్శన్]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన సాగర్ అలియాస్ జాకీ రీలోడెడ్‌లో'' ఒక పాటలో అతిధి పాత్రలో కనిపించాడు == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనికలు !మూ |- | rowspan="1" |2002 !''ఒన్నమన్'' |బాల రవిశంకర్ |బాల కళాకారుడు |<ref>{{Cite web|last=Akhila Menon|date=14 April 2015|title=Mohanlal And Pranav Mohanlal Back Together|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/mohanlal-and-pranav-mohanlal-back-together-179999.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204143553/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/mohanlal-and-pranav-mohanlal-back-together-179999.html|archive-date=4 February 2016|access-date=4 February 2016}}</ref> |- |2003 !''పునర్జని'' |అప్పు |గెలిచింది— ఉత్తమ బాల నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Is-the-stage-set-for-Pranav-Mohanlals-Mollywood-entry/articleshow/17427882.cms|title=Is the stage set for Pranav Mohanlal's Mollywood entry?|last=Nayar|first=Parvathy S.|date=1 December 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=4 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312103234/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Is-the-stage-set-for-Pranav-Mohanlals-Mollywood-entry/articleshow/17427882.cms|archive-date=12 March 2017}}</ref> |- |2009 !''సాగర్ అలియాస్ జాకీ రీలోడెడ్'' |యువకుడు |"సాగర్ అలియాస్ జాకీ" పాటలో హాస్య పాత్రలో కనిపించారు. |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pranav-is-not-doing-a-Mani-Ratnam-film/articleshow/23414090.cms|title=Pranav is not doing a Mani Ratnam film|last=Prakash|first=Asha|date=3 October 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=4 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312103247/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pranav-is-not-doing-a-Mani-Ratnam-film/articleshow/23414090.cms|archive-date=12 March 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |2015 !''పాపనాశం'' |— |అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్; ''దృశ్యం'' తమిళ సినిమా రీమేక్ | |- !లైఫ్ ఆఫ్ జోసుట్టి |— |అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ | |- |2018 !''ఆది'' |ఆదిత్య మోహన్/"ఆది" |"జిప్సీ ఉమెన్" పాటకు గాయని-గేయ రచయిత కూడా |<ref name="Aadhi">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-son-pranav-s-debut-film-announced-to-be-called-aadi/story-hRB28u4bmzs9TFbr0oEqrL.html|title=Mohanlal son Pranav's debut film announced, to be called Aadi|last=HT Correspondent|date=5 July 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=12 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711160254/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-son-pranav-s-debut-film-announced-to-be-called-aadi/story-hRB28u4bmzs9TFbr0oEqrL.html|archive-date=11 July 2017}}</ref><ref name="IN">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/040318/pranav-to-star-in-arun-gopi-directorial.html|title=Pranav to star in Arun Gopi directorial|date=4 March 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=4 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304040901/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/040318/pranav-to-star-in-arun-gopi-directorial.html|archive-date=4 March 2018}}</ref> |- |2019 !''ఇరుపతియోన్నాం నూత్తాండు'' |అప్పు | | |- |2021 ![[మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం|''మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం'']] |యువ మమ్మాలి / కుంజలి మరక్కర్ IV | |<ref name="MAS">{{Cite news|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/06/25/pranav-to-act-in-kunjali-marakkar-film.html|title=Pranav to act in Kunjali Marakkar film|last=Onmanorama staff|date=25 June 2018|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=16 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216175125/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/06/25/pranav-to-act-in-kunjali-marakkar-film.html|archive-date=16 February 2020}}</ref> |- |2022 !''[[హృదయం (2022 సినిమా)|హృదయం]]'' |అరుణ్ నీలకండన్ | | |- | rowspan="2" |2024 !''వర్షాంగల్క్కు శేషం'' |మురళీ విశ్వంబరన్ | | |- !''బారోజ్'' |అజ్ఞాత | rowspan="2" |అతిధి పాత్ర | |- | rowspan="2" |2025 ![[ఎల్2: ఎంపురాన్|''ఎల్: ఎంపురాన్'']] |టీనేజ్ స్టీఫెన్ / ఖురేషి | |- !''[[డీయస్ ఈరే]]'' |రోహన్ | | |} == అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా చేసిన సినిమాలు == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |సంవత్సరం ! scope="col" | శీర్షిక ! scope="col" | గమనికలు ! scope="col" | మూ |- | 2015 ! scope="row" | ''పాపనాశం'' | అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ ; [[తమిళ సినిమా]] | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/140902/entertainment-kollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-son-pranav-turns-assistand-diector-papanasam|title=Mohanlal's son Pranav turns Assistand Director in Papanasam|last=DC Correspondent|date=2 September 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=4 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094058/http://www.deccanchronicle.com/140902/entertainment-kollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-son-pranav-turns-assistand-diector-papanasam|archive-date=4 March 2016}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ''జోసుట్టి జీవితం'' | అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ ; మలయాళ చిత్రం | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pranav-is-a-role-model-Jeethu-Joseph/articleshow/46285261.cms|title=Pranav is a role model: Jeethu Joseph|last=Soman|first=Deepa|date=18 February 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=4 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901102020/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pranav-is-a-role-model-Jeethu-Joseph/articleshow/46285261.cms|archive-date=1 September 2015}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ఐఎండీబీ పేరు|3387048|name=Pranav Mohanlal}} * Pranav Mohanlal on Facebook {{DEFAULTSORT:ప్రణవ్ మోహన్ లాల్}} [[Category:Articles with hCards]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1990 జననాలు]] 9beeg95k2fi20578760j6hs1qvd4kvv 0 343343 4920648 4354112 2026-08-05T11:08:57Z Rathlavath Manisha 152416 4920648 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = Telangana Martyrs Memorial.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_size = | map_dot_label = | relief = | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = | architectural_style = | classification = | location = [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]] | location_country = [[భారతదేశం]] | coordinates = | altitude = | current_tenants = | namesake = | groundbreaking_date = | start_date = | stop_date = | est_completion = | topped_out_date = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | relocated_date = | renovation_date = | closing_date = | demolition_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] | landlord = | affiliation = | height = | architectural = | tip = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | observatory = | diameter = | circumference = | weight = | other_dimensions = | structural_system = | material = | size = {{convert|3.29|acre|ha|1}} | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | main_contractor = | awards = | designations = | known_for = | rooms = | parking = | url = <!-- {{URL|example.com}} --> | embed = | embedded = | references = | footnotes = }} [[దస్త్రం:Telangana Secretariat in Tricolour during Independence Day Celebrations (20.08.2023) 10.jpg|thumb|260x260px|2023 భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంలో [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం|తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం]], తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం, [[డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ స్మృతివనం]]..]] [[దస్త్రం:Telangana amarula deepam , Tank bunk.jpg|thumb|260x260px|తెలంగాణ తల్లి విగ్రహం, తెలంగాణ అమరుల స్మారక చిహ్నం]] '''తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం''', [[తెలంగాణ]]కోసం జరిగిన పోరాటంలో ప్రాణాలను అర్పించిన అమరవీరుల జ్ఞాపకార్థం [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు రెండవ మంత్రివర్గం (2018-2023)|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] నిర్మించిన స్మారక [[భవనం]].<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-11-01|title=Telangana Martyr’s Memorial, eternal 'lamp' of supreme sacrifices|url=https://telanganatoday.com/telangana-martyrs-memorial-eternal-lamp-of-supreme-sacrifices|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101152349/https://telanganatoday.com/telangana-martyrs-memorial-eternal-lamp-of-supreme-sacrifices|archive-date=2022-11-01|access-date=2022-11-02|website=Telangana Today}}</ref> రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]] [[హుసేన్ సాగర్|హుస్సేన్ సాగర్]] సమీపంలోని జలదృశ్యంలో 177.50 కోట్లు రూపాయలతో ఈ భవనం నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.andhrabhoomi.net/content/ts-15899|title=సచివాలయం ఎదుట తెలంగాణ అమరవీరుల స్థూపం|date=2019-08-07|website=www.andhrabhoomi.net|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807145601/http://www.andhrabhoomi.net/content/ts-15899|archive-date=2019-08-07|access-date=2022-01-23}}</ref> ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదైన, అతుకులు లేని స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌తో నిర్మించబడటం దీని ప్రత్యేకత.<ref name=":0">{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-21|title=Telangana Martyrs Memorial {{!}} అమరుల యాదిలో అఖండ జ్యోతి.. 22న ప్రారంభించనున్న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌|url=https://www.ntnews.com/telangana/it-was-started-on-22nd-by-chief-minister-kcr-1134284|archive-url=https://web.archive.org/web/20230621074147/https://www.ntnews.com/telangana/it-was-started-on-22nd-by-chief-minister-kcr-1134284|archive-date=2023-06-21|access-date=2023-06-21|website=www.ntnews.com}}</ref> తెలంగాణ కోసం అమరులైన వారిని నిత్యం స్మరించుకునేందుకు వీలుగా [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం]] ఎదురుగా నిర్మించిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవంలో భాగంగా జూన్ 22న ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]], మొదటగా [[తెలంగాణ తల్లి]] విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించి, నిత్య జ్వలిత దీప్తి అమరజ్యోతిని వెలిగించాడు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-23|title=CM KCR {{!}} పాలకుల్లో స్ఫూర్తి రగిలించేలా ఆకాశమంత దీపకళిక.. ఇకపై ప్రముఖులు ఎవరొచ్చినా ఇక్కడే తొలివందనం: ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌|url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-unveils-amara-jyothi-telangana-martyrs-memorial-1136742|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624072009/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-unveils-amara-jyothi-telangana-martyrs-memorial-1136742|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> == రూపకల్పన == [[దస్త్రం:KCR_inaugurate_Telangana_Martyr’s_Memoriall.jpg|thumb|తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకాన్ని ప్రారంభించిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తదితరులు]] [[దస్త్రం:KCR_inaugurate_Telangana_Martyr’s_Memorial_Light.jpg|thumb|స్విఛాన్ చేసి తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారక జ్యోతిని వెలిగించిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్]] [[దస్త్రం:KCR_in_Candle_Light_Tribute_at_Telangana_Martyrs_Memorial_5.jpg|thumb|తెలంగాణ అమరవీరులకు నివాళిగా క్యాండిల్‌ లైట్స్‌ ప్రదర్శనలో ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తదితరులు]] తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర సాధన కోసం 1969లో జరిగిన తొలి ఉద్యమంతోపాటు మలిదశ ఉద్యమంలోనూ వందలాది మంది ప్రాణాలు అర్పించారు. తెలంగాణ ఉద్యమానికి అనునిత్యం ప్రేరణగా నిలిచిన అమరవీరుల స్మృతి యావత్‌ ప్రపంచానికి స్ఫూర్తిగా నిలిచేందుకు తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత అమరవీరుల స్మృత్యర్థం అత్యాధునిక స్మారక భవనాన్ని ఏర్పాటుచేయాలని ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] నిర్ణయంమేరకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ శాశ్వత స్మృతిచిహ్నాన్ని నిర్మించింది. == నిర్మాణం == 2017లో దీనికి శంకుస్థాపన చేశారు. ప్రమిదలో వెలుగుతున్న దీపంలా ఇది నిర్మించబడింది. ప్రధాన స్మారకం ఎత్తు 150 అడుగులు కాగా, దీపం ఎత్తు 26 మీటర్లు ఉంది. ప్రమిద కాటన్ స్టీల్‌తో స్టీల్ రంగులో ఉండగా, దీపం అగ్నిరంగులో వత్తి వెలుగుతోన్న ఆకారంలో మాత్రమే ఉంటుంది. దానిపై లైటింగ్ వేస్తారు. ఈ ప్రాంగణంలో ఫౌంటెన్ల మధ్య బంగారు పూత పూసిన తెలంగాణ తల్లి విగ్రహం ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2023-06-21|title=తెలంగాణ ‘అమరుల’ స్మారకం: 3 ఎకరాల ప్రాంగణంలో ‘త్యాగాల దివ్వె’.. 150 అడుగుల స్మారకం, 26 అడుగుల దీపం|url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cg3nw2zlyexo|archive-url=https://web.archive.org/web/20230621183331/https://www.bbc.com/telugu/articles/cg3nw2zlyexo|archive-date=2023-06-21|access-date=2023-06-25|website=BBC News తెలుగు|language=te}}</ref> 42 మీటర్ల ఎత్తులో 2.88 లక్షల చదరపు అడుగుల (3.29 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో నిర్మించిన ఈ భవనమంతటా ఏసీ సౌకర్యంతోపాటు మూడు లిఫ్ట్‌‌లు కూడా ఉన్నాయి. రోడ్లు, భవనాల శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడుతున్న ఈ భవన నిర్మాణంలో రోజూ 200మంది వరకు పనిచేశారు. == ప్రత్యేకతలు == 100 టన్నులు బరువున్న 3000 తుప్పు పట్టని స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌ ప్లేట్లతో ఈ భవనం వెలుపల నిర్మాణం జరిగింది. వాటిని దుబాయ్‌లో ఫ్యాబ్రికేట్‌ చేయించి, సైట్‌పై వీటిని అత్యాధునిక టెక్నాలజీతో అతుకులు లేనివిధంగా అసెంబుల్‌ చేశారు. లోపలి గోడలు, స్లాబులకు మాత్రమే కాంక్రీట్‌ను ఉపయోగించారు. దీనికోసం సుమారు 1200 టన్నుల స్టీల్‌ను వినియోగించారు.<ref name=":0" /> 369 కార్లు, 600 ద్విచక్ర వాహనాలు పార్కింగ్ చేసుకునేలా రెండు అంతస్తులలో పార్కింగ్ ప్రాంతాన్ని నిర్మించారు. గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌‌లో వివిధ రకాల వర్క్‌‌షాపులు నిర్వహించుకునేందుకు అనువుగా ఏర్పాట్లు చేశారు. 10,656 చదరపు అడుగలతో నిర్మిస్తున్న మొదటి అంతస్తులో తెలంగాణ మ్యూజియం, ఫొటో గ్యాలరీ, 100మంది కూర్చునే సామర్థ్యం ఉన్న ఆడియో-విజువల్‌ హాలును ఏర్పాటుచేశారు. 16,964 చదరపు అడుగులతో 650 మంది కూర్చునే విధంగా రెండో అంతస్తులో కన్వెన్షన్ హాలు, 8,095 చదరపు అడుగులు ఉండే మూడవ అంతస్తులో రెస్టారెంట్‌, హుస్సేన్‌సాగర్‌ అందాలు, బుద్ధవిగ్రహం, బిర్లామందిర్‌, అంబేద్కర్‌ విగ్రహం, సచివాలయం తదితర నిర్మాణాలు వీక్షించేందుకు వీలుగా టెర్రస్‌పై రెస్టారెంట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన చరిత్ర, తెలంగాణ మహానుభావులకు సంబంధించిన ఫొటోలు, ఇతర రూపాల్లో తెలియజేయడానికి ఏర్పాట్లుచేశారు. అత్యాధునిక గ్రంథాలయంతోపాటు, భవనం చుట్టూ పచ్చదనంతో కూడిన అతి పెద్ద పార్కు ఏర్పాటుచేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.v6velugu.com/telangana-amaraveerula-amara-jyothi|title=తెలంగాణ అమర వీరుల జ్ఞాపకార్థం : సిద్ధమవుతున్న ‘అమరజ్యోతి’|last=Velugu|first=V6|date=2019-06-01|website=V6 Velugu|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604183615/https://www.v6velugu.com/telangana-amaraveerula-amara-jyothi|archive-date=2019-06-04|access-date=2022-01-23}}</ref> == అమరజ్యోతి == అమరులకు గౌరవ సూచికంగా కొవ్వొత్తులు, దీపాలు వెలిగించడమనే ఆనవాయితీకి అనుకూలంగా సీఎంకేసీఆర్‌ వెలుగుతున్న దీపం ఆకృతిగల ఈ నిర్మాణాన్ని ఎంపికచేశాడు. చుట్టూ స్టీలు వలయం ఉన్నప్పటికీ భవనం వేడెక్కకుండా ఉండేలా ఇది డిజైన్‌ చేయబడింది. పఫ్‌ మెటీరియల్‌, సపోర్టింగ్‌ జీఆర్‌సీ (ఫైబర్‌-రీయిన్‌ఫోర్స్‌ కాంక్రీట్‌) షీట్‌లు లోపల ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించటంలో సహాయపడతాయి.<ref name=":0" /> 1200 టన్నుల స్టీల్‌తో మొదటి నుంచి చివరి అంతస్తు వరకు అమరజ్యోతి నిర్మాణం జరిగింది. పైన 54 X 37 మీటర్ల ప్రమిద, ఆ ప్రమిదపై 26 మీటర్ల ఎత్తున వెలుగుతున్న జ్యోతి ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ జ్యోతి నిరంతరం వెలిగుతూనే ఉంటుంది. మూడో అంతస్తు నుండి అమరుల జ్యోతికి నివాళులు అర్పించడం, అమరుల జ్యోతి చుట్టు ప్రదక్షిణలు చేయవచ్చు. == ముఖ్యమంత్రి పర్యవేక్షణ == * 2023 మార్చి 10న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తెలంగాణ అమర వీరుల స్మారకార్థం నిర్మిస్తున్న అమరవీరుల జ్యోతి నిర్మాణ పనుల పురోగతి పర్యవేక్షణలో భాగంగా మొదటి అంతస్తులో ఆడియో, వీడియో ప్రదర్శనల కోసం నిర్మిస్తున్న ఆడిటోరియం, లేజర్ షో, ర్యాంప్, సెల్లార్ పార్కింగ్ పనులను పరిశీలించారు.<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2023-03-10|title=CM KCR inspects Secretariat, Ambedkar Statue and Martyrs' Memorial|url=https://telanganatoday.com/cm-kcr-inspects-secretariat-ambedkar-statue-and-martyrs-memorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328214630/https://telanganatoday.com/cm-kcr-inspects-secretariat-ambedkar-statue-and-martyrs-memorial|archive-date=2023-03-28|access-date=2023-04-11|website=Telangana Today}}</ref> * 2023 మే 29న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తెలంగాణ అమర వీరుల స్మారకార్థం నిర్మిస్తున్న అమరవీరుల జ్యోతి నిర్మాణ పనుల పురోగతి పర్యవేక్షణలో భాగంగా చివరిదశ సుందరీకరణ పనులను పరిశీలించి, అమరుల స్మారకానికి ముందున్న విశాలమైన స్థలంలో తెలంగాణ తల్లి విగ్రహాన్ని ఏర్పాటుచేయాలని, విగ్రహానికి రెండు వైపులా అత్యద్భుతమైన ఫౌంటేన్లతో సుందరంగా తీర్చిదిద్దాలని సూచించాడు. [[తెలంగాణ అవతరణ దశాబ్ది ఉత్సవాలు]]<nowiki/>లో జూన్‌ 22న ‘అమరుల సంస్మరణ’ కార్యక్రమం సందర్భంగా అమరవీరుల జ్యోతిని ఆవిష్కరించనున్నాడు. ఉత్సవాలు జరుగుతున్నన్ని రోజులు అమరుల స్మారకం వద్దకు వచ్చే ప్రజలకు సౌకర్యవంతంగా ఉండేలా ట్రాఫిక్‌కు ఇబ్బంది లేకుండా ఏర్పాట్లుచేయాలని సూచించాడు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-05-29|title=CM KCR {{!}} అమరజ్యోతిని పరిశీలించిన సీఎం కేసీఆర్‌|url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-inspectes-amarajyothi-1104288|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170234/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-inspectes-amarajyothi-1104288|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-31|website=www.ntnews.com}}</ref> == ప్రారంభోత్సవం == [[దస్త్రం:Drone Show in Telangana Formation Decennial Celebrations 05.jpg|thumb|800 డ్రోన్లతో డ్రోన్ షో]] [[దస్త్రం:Police Tribute at Telangana Martyrs Memorial.jpg|thumb|తెలంగాణ అమరవీరులకు పోలీసుల గౌరవ వందనం]] [[దస్త్రం:Telangana Martyrs Memorial 1.jpg|thumb|వెలుగుతున్న తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారక జ్యోతి]] [[తెలంగాణ అవతరణ దశాబ్ది ఉత్సవాలు|తెలంగాణ అవతరణ దశాబ్ది ఉత్సవాల]]<nowiki/>లో భాగంగా 2023, జూన్ 22న నిర్వహించబడిన అమరుల సంస్మరణ దినోత్సవం రోజున ఈ స్మారకం ప్రారంభించబడింది. జై తెలంగాణ, తెలంగాణ అమరవీరులకు జోహార్లు అనే నినాదాలతో రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి హైదరాబాదులోని [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం|తెలంగాణ సచివాలయం]] ఎదురుగా ఏర్పాటుచేసిన అమరవీరుల సంస్మరణ వేదిక వరకు బైక్‌ ర్యాలీలు జరిగాయి. అమరవీరుల గౌరవార్థం [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] అధ్వర్యంలో 125 అడుగుల [[125 అడుగుల అంబేడ్కర్ విగ్రహం|డా. బీఆర్ అంబేద్కర్ గారి విగ్రహం]] నుండి రాష్ట్ర సచివాలయం ఎదురుగా ప్రతిష్ఠాత్మకంగా నిర్మించిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం వేదిక వరకు 30 కళారూపాలకు చెందిన  6200 మందికి పైగా కళాకారులతో భారీ ఎత్తున 'అమరవీరుల సంస్మరణ ర్యాలీ' నిర్వహించబడింది. లక్షలమంది జనసంద్రంలో ఒగ్గుడోలు ఓంకార నాదాల మధ్య బోనాల కోలాటం ఆట పాటలతో తమ ప్రదర్శనలతో, విన్యాసాలతో అమరవీరులకు ఘనమైన సాంస్కృతిక నివాళిని అర్పించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-23|title=అమరుల స్ఫూర్తి నిత్య జ్వలిత దీప్తి|url=https://www.ntnews.com/hyderabad/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%b2-%e0%b0%b8%e0%b1%8d%e0%b0%ab%e0%b1%82%e0%b0%b0%e0%b1%8d%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%a8%e0%b0%bf%e0%b0%a4%e0%b1%8d%e0%b0%af-%e0%b0%9c%e0%b1%8d%e0%b0%b5-1136569|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624064745/https://www.ntnews.com/hyderabad/అమరుల-స్ఫూర్తి-నిత్య-జ్వ-1136569|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> ఈ సందర్భంగా తెలంగాణ కోసం అమరులైన వారిని నిత్యం స్మరించుకునేందుకు వీలుగా నిర్మించిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవంలో భాగంగా ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ మొదటగా తెలంగాణ తల్లి విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించి, నిత్య జ్వలిత దీప్తి అమరజ్యోతిని వెలిగించాడు. మొదటగా పోలీసులు అమరవీరులకు గౌరవ వందనం చేసి, 12 తుపాకులతో గన్‌ సెల్యూట్‌ నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|date=2023-06-22|title=అమ‌రుల స్మార‌క చిహ్నాన్ని ప్రారంభించిన సీఎం కేసీఆర్|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana-news/cm-kcr-inaugurated-telangana-martyrs-memorial-tank-bund-1667798|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624070016/https://www.ntnews.com/editpage/telangana-martyrs-memorial-is-ready-to-narrate-history-to-posterity-1136369|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=Sakshi|language=te}}</ref> ‘జోహారులూ.. జోహారులూ.. అమరులకు జోహార్‌.. వీరులకు జోహార్‌’ అంటూ గేయాలాపనతో 10 వేల క్యాండిల్‌ లైట్స్‌ ప్రదర్శిస్తూ సీఎం కేసీఆర్‌, మంత్రులు, ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, ప్రజలు అమరవీరులకు అర్పించిన నివాళితో అమరవీరుల సంస్మరణ సభ ప్రారంభమవగా, అమరవీరుల త్యాగాలను గుర్తుచేస్తూ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ ప్రసంగించాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=త్యాగనిరతి.. అమరజ్యోతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Hyderabad/529/123110624|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624070725/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Hyderabad/529/123110624|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=మీ వెలుగులో ముందుకు|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana-news/cm-kcr-comments-amara-jyothi-innovation-1668868|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622235349/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana-news/cm-kcr-comments-amara-jyothi-innovation-1668868|archive-date=2023-06-22|access-date=2023-06-24|website=Sakshi|language=te}}</ref> మలిదశ ఉద్యమంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం ప్రాణాల్ని త్యాగం చేసిన అమరవీరుల కుటుంబ సభ్యులను (అమరుడు [[కాసోజు శ్రీకాంతచారి]] తల్లి శంకరమ్మ, తమ్ముడు రవీంద్రచారి... అమరుడు [[కానిస్టేబుల్ కిష్టయ్య|పోలీసు కిష్టయ్య]] భార్య పద్మావతి, కూతురు ప్రియాంక, కొడుకు రాహుల్‌... అమరుడు వేణుగోపాల్‌రెడ్డి తల్లి లక్ష్మమ్మ, అన్న వెంకట్రామిరెడ్డి, మేనమామ సిద్ధారెడ్డికి... అమరుడు [[సిరిపురం యాదయ్య]] వదిన లక్ష్మమ్మ, సోదరుడు మహేశ్‌... అమరుడు యాదిరెడ్డి తల్లి చంద్రమ్మ, సోదరుడు ఓంరెడ్డి... కావలి సువర్ణ తల్లిదండ్రులు) వేదిక మీదకు ఆహ్వానించి అమరజ్యోతి సాక్షిగా ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ చేతులమీదుగా సత్కారం అందించి గౌరవించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-23|title=Telangana Martyrs Memorial {{!}} అమర జ్యోతి.. అఖండ స్ఫూర్తి.. ఫొటో గ్యాల‌రీ|url=https://www.ntnews.com/gallery/telangana-martyrs-memorial-photos-1137169|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624065802/https://www.ntnews.com/gallery/telangana-martyrs-memorial-photos-1137169|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> 800 డ్రోన్లతో తెలంగాణ ఖ్యాతి నింగిని తాకేలా డ్రోన్ షో ప్రదర్శించబడింది. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర మంత్రులు, ఎమ్మెల్సీలు, ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు, వివిధ కార్పొరేషన్ల చైర్మన్లు, రాష్ట్రవ్యాప్త ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు, ప్రజలు పాల్గొన్నారు. == భవన విశేషాలు == * ప్రాజెక్టు వైశాల్యం: 3.29 ఎకరాలు (13,317చ.మీ.లు) * నిర్మాణ వైశాల్యం (బిల్టప్‌ ఏరియా): 26,800చ.మీ.లు (2,88,461 చ.అ.లు) * మొత్తం అంతస్తులు: 6 (రెండు సెల్లార్లు కలిపి) * స్మారకం మొత్తం ఎత్తు: 54మీటర్లు * దీపం ఎత్తు: 26 మీటర్లు * స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌ క్లాడింగ్‌: 100 మెట్రిక్‌ టన్నులు * నిర్మాణానికి ఉపయోగించిన స్టీల్‌: 1500 మెట్రిక్‌ టన్నులు * ప్రాజెక్టు వ్యయం: రూ.177.50 కోట్లు * పరిపాలనా అనుమతుల జారీ: 2017, జూన్‌ 17 * పనుల ఒప్పందం: 2018, సెప్టెంబరు 14 * కాంట్రాక్టు సంస్థ: కేపీసీ ప్రాజెక్ట్స్‌ లిమిటెడ్‌ * కన్సల్టెంట్‌: ఎంవీ రమణారెడ్డి, తనికెళ్ల ఇంటిగ్రేటెడ్‌ కన్సల్టెంట్స్‌ ప్రై.లి == అంతస్తుల వివరాలు == [[దస్త్రం:Candle Light Tribute at Telangana Martyrs Memorial 5.jpg|thumb|2023 జూన్ 22న జరిగిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో తెలంగాణ అమరవీరులకు కొవ్వొత్తుల నివాళులు]] * బేస్‌మెంట్‌-2: 1,06,993 చ.అ వైశాల్యం. (175 ఫోర్‌ వీలర్లు, 200 టూ వీలర్ల పార్కింగ్‌, లాంజ్‌, లిఫ్ట్‌, 3 లక్షల లీటర్ల సంప్‌) * బేస్‌మెంట్‌-1: 1,06,993 చ.అ వైశాల్యం. (160 ఫోర్‌ వీలర్లు, 200 టూ వీలర్ల పార్కింగ్‌, లాంజ్‌ ఏరియా, డైవర్లు, సెక్యూరిటీ రూములు) * గ్రౌండ్‌ ఫ్లోర్‌: 28,707 చ.అ విస్తీర్ణం. (మెయింటనెన్స్‌ రూమ్‌లు, చిల్లర్‌ ప్లాంట్‌, ఎగ్జిబిషన్ల ఏర్పాటుకు అవసరమైన ఏరియా, స్టోర్‌ రూమ్‌లు, కిచెన్‌, కోల్డ్‌స్టోరేజీ) * మొదటి అంతస్తు: 10,656 చ.అడుగులు. (మ్యూజియం, ఫొటో గ్యాలరీ, 70మందికి సరిపడా ఆడియో విజువల్‌ రూమ్‌, ఎస్కలేటర్‌) * రెండవ అంతస్తు: 16,964 చ.అడుగుల విస్తీర్ణం. (సుమారు 500 మంది సామర్ధ్యంగల కన్వెన్షన్‌ హాలు, లాబీ ఏరియా) * మూడవ అంతస్తు, టెర్రస్‌ ఫ్లోర్‌: 8095 చ.అడుగుల విస్తీర్ణం. (రెస్టారెంట్‌, ఓపెన్‌ టెర్రస్‌ సిట్టింగ్‌ ఏరియా) * మెజనైన్‌ ఫ్లోర్‌: 5900 చ.అడుగుల విస్తీర్ణం. (గ్లాస్‌ రూఫ్‌ రెస్టారెంట్‌, ఓవర్‌హెడ్‌ ట్యాంక్‌) * దీపం: కార్బన్‌ స్టీల్‌తో నిర్మాణం, 26 మీటర్ల ఎత్తు. గోల్డెన్‌ ఎల్లో కలర్‌, ఎక్స్‌టర్నల్‌ లైటింగ్‌ * బేస్‌మెంట్‌-2 నుంచి నాలుగవ అంతస్తు వరకు మూడు లిఫ్టులు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకస్థూపం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లింకులు == {{commons category|Telangana Martyrs Memorial}} [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రభుత్వ నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు]] [[వర్గం:2023 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ స్మారకస్థూపాలు]] dx4upm81b27vsfbbl3alheqasflb7ja 4920658 4920648 2026-08-05T11:15:41Z Rathlavath Manisha 152416 4920658 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = Telangana Martyrs Memorial.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_size = | map_dot_label = | relief = | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = | architectural_style = | classification = | location = [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]] | location_country = [[భారతదేశం]] | coordinates = | altitude = | current_tenants = | namesake = | groundbreaking_date = | start_date = | stop_date = | est_completion = | topped_out_date = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | relocated_date = | renovation_date = | closing_date = | demolition_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] | landlord = | affiliation = | height = | architectural = | tip = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | observatory = | diameter = | circumference = | weight = | other_dimensions = | structural_system = | material = | size = {{convert|3.29|acre|ha|1}} | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | main_contractor = | awards = | designations = | known_for = | rooms = | parking = | url = <!-- {{URL|example.com}} --> | embed = | embedded = | references = | footnotes = }} [[దస్త్రం:Telangana Secretariat in Tricolour during Independence Day Celebrations (20.08.2023) 10.jpg|thumb|260x260px|2023 భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంలో [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం|తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం]], తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం, [[డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ స్మృతివనం]]..]] [[దస్త్రం:Telangana amarula deepam , Tank bunk.jpg|thumb|260x260px|తెలంగాణ తల్లి విగ్రహం, తెలంగాణ అమరుల స్మారక చిహ్నం]] '''తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం''', [[తెలంగాణ]]కోసం జరిగిన పోరాటంలో ప్రాణాలను అర్పించిన అమరవీరుల జ్ఞాపకార్థం [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు రెండవ మంత్రివర్గం (2018-2023)|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] నిర్మించిన స్మారక [[భవనం]].<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-11-01|title=Telangana Martyr’s Memorial, eternal 'lamp' of supreme sacrifices|url=https://telanganatoday.com/telangana-martyrs-memorial-eternal-lamp-of-supreme-sacrifices|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101152349/https://telanganatoday.com/telangana-martyrs-memorial-eternal-lamp-of-supreme-sacrifices|archive-date=2022-11-01|access-date=2022-11-02|website=Telangana Today}}</ref> రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]] [[హుసేన్ సాగర్|హుస్సేన్ సాగర్]] సమీపంలోని జలదృశ్యంలో 177.50 కోట్లు రూపాయలతో ఈ భవనం నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.andhrabhoomi.net/content/ts-15899|title=సచివాలయం ఎదుట తెలంగాణ అమరవీరుల స్థూపం|date=2019-08-07|website=www.andhrabhoomi.net|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807145601/http://www.andhrabhoomi.net/content/ts-15899|archive-date=2019-08-07|access-date=2022-01-23}}</ref> ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదైన, అతుకులు లేని స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌తో నిర్మించబడటం దీని ప్రత్యేకత.<ref name=":0">{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-21|title=Telangana Martyrs Memorial {{!}} అమరుల యాదిలో అఖండ జ్యోతి.. 22న ప్రారంభించనున్న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌|url=https://www.ntnews.com/telangana/it-was-started-on-22nd-by-chief-minister-kcr-1134284|archive-url=https://web.archive.org/web/20230621074147/https://www.ntnews.com/telangana/it-was-started-on-22nd-by-chief-minister-kcr-1134284|archive-date=2023-06-21|access-date=2023-06-21|website=www.ntnews.com}}</ref> తెలంగాణ కోసం అమరులైన వారిని నిత్యం స్మరించుకునేందుకు వీలుగా [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం]] ఎదురుగా నిర్మించిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవంలో భాగంగా జూన్ 22న ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]], మొదటగా [[తెలంగాణ తల్లి]] విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించి, నిత్య జ్వలిత దీప్తి అమరజ్యోతిని వెలిగించాడు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-23|title=CM KCR {{!}} పాలకుల్లో స్ఫూర్తి రగిలించేలా ఆకాశమంత దీపకళిక.. ఇకపై ప్రముఖులు ఎవరొచ్చినా ఇక్కడే తొలివందనం: ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌|url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-unveils-amara-jyothi-telangana-martyrs-memorial-1136742|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624072009/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-unveils-amara-jyothi-telangana-martyrs-memorial-1136742|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> == రూపకల్పన == [[దస్త్రం:KCR_inaugurate_Telangana_Martyr’s_Memoriall.jpg|thumb|తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకాన్ని ప్రారంభించిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తదితరులు]] [[దస్త్రం:KCR_inaugurate_Telangana_Martyr’s_Memorial_Light.jpg|thumb|స్విఛాన్ చేసి తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారక జ్యోతిని వెలిగించిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్]] [[దస్త్రం:KCR_in_Candle_Light_Tribute_at_Telangana_Martyrs_Memorial_5.jpg|thumb|తెలంగాణ అమరవీరులకు నివాళిగా క్యాండిల్‌ లైట్స్‌ ప్రదర్శనలో ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తదితరులు]] తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర సాధన కోసం 1969లో జరిగిన తొలి ఉద్యమంతోపాటు మలిదశ ఉద్యమంలోనూ వందలాది మంది ప్రాణాలు అర్పించారు. తెలంగాణ ఉద్యమానికి అనునిత్యం ప్రేరణగా నిలిచిన అమరవీరుల స్మృతి యావత్‌ ప్రపంచానికి స్ఫూర్తిగా నిలిచేందుకు తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత అమరవీరుల స్మృత్యర్థం అత్యాధునిక స్మారక భవనాన్ని ఏర్పాటుచేయాలని ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] నిర్ణయంమేరకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ శాశ్వత స్మృతిచిహ్నాన్ని నిర్మించింది. == నిర్మాణం == 2017లో దీనికి శంకుస్థాపన చేశారు. ప్రమిదలో వెలుగుతున్న దీపంలా ఇది నిర్మించబడింది. ప్రధాన స్మారకం ఎత్తు 150 అడుగులు కాగా, దీపం ఎత్తు 26 మీటర్లు ఉంది. ప్రమిద కాటన్ స్టీల్‌తో స్టీల్ రంగులో ఉండగా, దీపం అగ్నిరంగులో వత్తి వెలుగుతోన్న ఆకారంలో మాత్రమే ఉంటుంది. దానిపై లైటింగ్ వేస్తారు. ఈ ప్రాంగణంలో ఫౌంటెన్ల మధ్య బంగారు పూత పూసిన తెలంగాణ తల్లి విగ్రహం ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2023-06-21|title=తెలంగాణ ‘అమరుల’ స్మారకం: 3 ఎకరాల ప్రాంగణంలో ‘త్యాగాల దివ్వె’.. 150 అడుగుల స్మారకం, 26 అడుగుల దీపం|url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cg3nw2zlyexo|archive-url=https://web.archive.org/web/20230621183331/https://www.bbc.com/telugu/articles/cg3nw2zlyexo|archive-date=2023-06-21|access-date=2023-06-25|website=BBC News తెలుగు|language=te}}</ref> 42 మీటర్ల ఎత్తులో 2.88 లక్షల చదరపు అడుగుల (3.29 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో నిర్మించిన ఈ భవనమంతటా ఏసీ సౌకర్యంతోపాటు మూడు లిఫ్ట్‌‌లు కూడా ఉన్నాయి. రోడ్లు, భవనాల శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడుతున్న ఈ భవన నిర్మాణంలో రోజూ 200మంది వరకు పనిచేశారు. == ప్రత్యేకతలు == 100 టన్నులు బరువున్న 3000 తుప్పు పట్టని స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌ ప్లేట్లతో ఈ భవనం వెలుపల నిర్మాణం జరిగింది. వాటిని దుబాయ్‌లో ఫ్యాబ్రికేట్‌ చేయించి, సైట్‌పై వీటిని అత్యాధునిక టెక్నాలజీతో అతుకులు లేనివిధంగా అసెంబుల్‌ చేశారు. లోపలి గోడలు, స్లాబులకు మాత్రమే కాంక్రీట్‌ను ఉపయోగించారు. దీనికోసం సుమారు 1200 టన్నుల స్టీల్‌ను వినియోగించారు.<ref name=":0" /> 369 కార్లు, 600 ద్విచక్ర వాహనాలు పార్కింగ్ చేసుకునేలా రెండు అంతస్తులలో పార్కింగ్ ప్రాంతాన్ని నిర్మించారు. గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌‌లో వివిధ రకాల వర్క్‌‌షాపులు నిర్వహించుకునేందుకు అనువుగా ఏర్పాట్లు చేశారు. 10,656 చదరపు అడుగలతో నిర్మిస్తున్న మొదటి అంతస్తులో తెలంగాణ మ్యూజియం, ఫొటో గ్యాలరీ, 100మంది కూర్చునే సామర్థ్యం ఉన్న ఆడియో-విజువల్‌ హాలును ఏర్పాటుచేశారు. 16,964 చదరపు అడుగులతో 650 మంది కూర్చునే విధంగా రెండో అంతస్తులో కన్వెన్షన్ హాలు, 8,095 చదరపు అడుగులు ఉండే మూడవ అంతస్తులో రెస్టారెంట్‌, హుస్సేన్‌సాగర్‌ అందాలు, బుద్ధవిగ్రహం, బిర్లామందిర్‌, అంబేద్కర్‌ విగ్రహం, సచివాలయం తదితర నిర్మాణాలు వీక్షించేందుకు వీలుగా టెర్రస్‌పై రెస్టారెంట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన చరిత్ర, తెలంగాణ మహానుభావులకు సంబంధించిన ఫొటోలు, ఇతర రూపాల్లో తెలియజేయడానికి ఏర్పాట్లుచేశారు. అత్యాధునిక గ్రంథాలయంతోపాటు, భవనం చుట్టూ పచ్చదనంతో కూడిన అతి పెద్ద పార్కు ఏర్పాటుచేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.v6velugu.com/telangana-amaraveerula-amara-jyothi|title=తెలంగాణ అమర వీరుల జ్ఞాపకార్థం : సిద్ధమవుతున్న ‘అమరజ్యోతి’|last=Velugu|first=V6|date=2019-06-01|website=V6 Velugu|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604183615/https://www.v6velugu.com/telangana-amaraveerula-amara-jyothi|archive-date=2019-06-04|access-date=2022-01-23}}</ref> == అమరజ్యోతి == అమరులకు గౌరవ సూచికంగా కొవ్వొత్తులు, దీపాలు వెలిగించడమనే ఆనవాయితీకి అనుకూలంగా సీఎంకేసీఆర్‌ వెలుగుతున్న దీపం ఆకృతిగల ఈ నిర్మాణాన్ని ఎంపికచేశాడు. చుట్టూ స్టీలు వలయం ఉన్నప్పటికీ భవనం వేడెక్కకుండా ఉండేలా ఇది డిజైన్‌ చేయబడింది. పఫ్‌ మెటీరియల్‌, సపోర్టింగ్‌ జీఆర్‌సీ (ఫైబర్‌-రీయిన్‌ఫోర్స్‌ కాంక్రీట్‌) షీట్‌లు లోపల ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించటంలో సహాయపడతాయి.<ref name=":0" /> 1200 టన్నుల స్టీల్‌తో మొదటి నుంచి చివరి అంతస్తు వరకు అమరజ్యోతి నిర్మాణం జరిగింది. పైన 54 X 37 మీటర్ల ప్రమిద, ఆ ప్రమిదపై 26 మీటర్ల ఎత్తున వెలుగుతున్న జ్యోతి ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ జ్యోతి నిరంతరం వెలిగుతూనే ఉంటుంది. మూడో అంతస్తు నుండి అమరుల జ్యోతికి నివాళులు అర్పించడం, అమరుల జ్యోతి చుట్టు ప్రదక్షిణలు చేయవచ్చు. == ముఖ్యమంత్రి పర్యవేక్షణ == * 2023 మార్చి 10న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తెలంగాణ అమర వీరుల స్మారకార్థం నిర్మిస్తున్న అమరవీరుల జ్యోతి నిర్మాణ పనుల పురోగతి పర్యవేక్షణలో భాగంగా మొదటి అంతస్తులో ఆడియో, వీడియో ప్రదర్శనల కోసం నిర్మిస్తున్న ఆడిటోరియం, లేజర్ షో, ర్యాంప్, సెల్లార్ పార్కింగ్ పనులను పరిశీలించారు.<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2023-03-10|title=CM KCR inspects Secretariat, Ambedkar Statue and Martyrs' Memorial|url=https://telanganatoday.com/cm-kcr-inspects-secretariat-ambedkar-statue-and-martyrs-memorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328214630/https://telanganatoday.com/cm-kcr-inspects-secretariat-ambedkar-statue-and-martyrs-memorial|archive-date=2023-03-28|access-date=2023-04-11|website=Telangana Today}}</ref> * 2023 మే 29న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, తెలంగాణ అమర వీరుల స్మారకార్థం నిర్మిస్తున్న అమరవీరుల జ్యోతి నిర్మాణ పనుల పురోగతి పర్యవేక్షణలో భాగంగా చివరిదశ సుందరీకరణ పనులను పరిశీలించి, అమరుల స్మారకానికి ముందున్న విశాలమైన స్థలంలో తెలంగాణ తల్లి విగ్రహాన్ని ఏర్పాటుచేయాలని, విగ్రహానికి రెండు వైపులా అత్యద్భుతమైన ఫౌంటేన్లతో సుందరంగా తీర్చిదిద్దాలని సూచించాడు. [[తెలంగాణ అవతరణ దశాబ్ది ఉత్సవాలు]]<nowiki/>లో జూన్‌ 22న ‘అమరుల సంస్మరణ’ కార్యక్రమం సందర్భంగా అమరవీరుల జ్యోతిని ఆవిష్కరించనున్నాడు. ఉత్సవాలు జరుగుతున్నన్ని రోజులు అమరుల స్మారకం వద్దకు వచ్చే ప్రజలకు సౌకర్యవంతంగా ఉండేలా ట్రాఫిక్‌కు ఇబ్బంది లేకుండా ఏర్పాట్లుచేయాలని సూచించాడు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-05-29|title=CM KCR {{!}} అమరజ్యోతిని పరిశీలించిన సీఎం కేసీఆర్‌|url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-inspectes-amarajyothi-1104288|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170234/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-inspectes-amarajyothi-1104288|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-31|website=www.ntnews.com}}</ref> == ప్రారంభోత్సవం == [[దస్త్రం:Drone Show in Telangana Formation Decennial Celebrations 05.jpg|thumb|800 డ్రోన్లతో డ్రోన్ షో]] [[దస్త్రం:Police Tribute at Telangana Martyrs Memorial.jpg|thumb|తెలంగాణ అమరవీరులకు పోలీసుల గౌరవ వందనం]] [[దస్త్రం:Telangana Martyrs Memorial 1.jpg|thumb|వెలుగుతున్న తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారక జ్యోతి]] [[తెలంగాణ అవతరణ దశాబ్ది ఉత్సవాలు|తెలంగాణ అవతరణ దశాబ్ది ఉత్సవాల]]<nowiki/>లో భాగంగా 2023, జూన్ 22న నిర్వహించబడిన అమరుల సంస్మరణ దినోత్సవం రోజున ఈ స్మారకం ప్రారంభించబడింది. జై తెలంగాణ, తెలంగాణ అమరవీరులకు జోహార్లు అనే నినాదాలతో రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి హైదరాబాదులోని [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం|తెలంగాణ సచివాలయం]] ఎదురుగా ఏర్పాటుచేసిన అమరవీరుల సంస్మరణ వేదిక వరకు బైక్‌ ర్యాలీలు జరిగాయి. అమరవీరుల గౌరవార్థం [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] అధ్వర్యంలో 125 అడుగుల [[125 అడుగుల అంబేడ్కర్ విగ్రహం|డా. బి.ఆర్.అంబేద్కర్]] విగ్రహం రాష్ట్ర సచివాలయం ఎదురుగా ప్రతిష్ఠాత్మకంగా నిర్మించిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం వేదిక వరకు 30 కళారూపాలకు చెందిన  6200 మందికి పైగా కళాకారులతో భారీ ఎత్తున 'అమరవీరుల సంస్మరణ ర్యాలీ' నిర్వహించబడింది. లక్షలమంది జనసంద్రంలో ఒగ్గుడోలు ఓంకార నాదాల మధ్య బోనాల కోలాటం ఆట పాటలతో తమ ప్రదర్శనలతో, విన్యాసాలతో అమరవీరులకు ఘనమైన సాంస్కృతిక నివాళిని అర్పించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-23|title=అమరుల స్ఫూర్తి నిత్య జ్వలిత దీప్తి|url=https://www.ntnews.com/hyderabad/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%b2-%e0%b0%b8%e0%b1%8d%e0%b0%ab%e0%b1%82%e0%b0%b0%e0%b1%8d%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%a8%e0%b0%bf%e0%b0%a4%e0%b1%8d%e0%b0%af-%e0%b0%9c%e0%b1%8d%e0%b0%b5-1136569|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624064745/https://www.ntnews.com/hyderabad/అమరుల-స్ఫూర్తి-నిత్య-జ్వ-1136569|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> ఈ సందర్భంగా తెలంగాణ కోసం అమరులైన వారిని నిత్యం స్మరించుకునేందుకు వీలుగా నిర్మించిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవంలో భాగంగా ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ మొదటగా తెలంగాణ తల్లి విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించి, నిత్య జ్వలిత దీప్తి అమరజ్యోతిని వెలిగించాడు. మొదటగా పోలీసులు అమరవీరులకు గౌరవ వందనం చేసి, 12 తుపాకులతో గన్‌ సెల్యూట్‌ నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|date=2023-06-22|title=అమ‌రుల స్మార‌క చిహ్నాన్ని ప్రారంభించిన సీఎం కేసీఆర్|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana-news/cm-kcr-inaugurated-telangana-martyrs-memorial-tank-bund-1667798|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624070016/https://www.ntnews.com/editpage/telangana-martyrs-memorial-is-ready-to-narrate-history-to-posterity-1136369|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=Sakshi|language=te}}</ref> ‘జోహారులూ.. జోహారులూ.. అమరులకు జోహార్‌.. వీరులకు జోహార్‌’ అంటూ గేయాలాపనతో 10 వేల క్యాండిల్‌ లైట్స్‌ ప్రదర్శిస్తూ సీఎం కేసీఆర్‌, మంత్రులు, ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, ప్రజలు అమరవీరులకు అర్పించిన నివాళితో అమరవీరుల సంస్మరణ సభ ప్రారంభమవగా, అమరవీరుల త్యాగాలను గుర్తుచేస్తూ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ ప్రసంగించాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=త్యాగనిరతి.. అమరజ్యోతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Hyderabad/529/123110624|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624070725/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Hyderabad/529/123110624|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=మీ వెలుగులో ముందుకు|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana-news/cm-kcr-comments-amara-jyothi-innovation-1668868|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622235349/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana-news/cm-kcr-comments-amara-jyothi-innovation-1668868|archive-date=2023-06-22|access-date=2023-06-24|website=Sakshi|language=te}}</ref> మలిదశ ఉద్యమంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం ప్రాణాల్ని త్యాగం చేసిన అమరవీరుల కుటుంబ సభ్యులను (అమరుడు [[కాసోజు శ్రీకాంతచారి]] తల్లి శంకరమ్మ, తమ్ముడు రవీంద్రచారి... అమరుడు [[కానిస్టేబుల్ కిష్టయ్య|పోలీసు కిష్టయ్య]] భార్య పద్మావతి, కూతురు ప్రియాంక, కొడుకు రాహుల్‌... అమరుడు వేణుగోపాల్‌రెడ్డి తల్లి లక్ష్మమ్మ, అన్న వెంకట్రామిరెడ్డి, మేనమామ సిద్ధారెడ్డికి... అమరుడు [[సిరిపురం యాదయ్య]] వదిన లక్ష్మమ్మ, సోదరుడు మహేశ్‌... అమరుడు యాదిరెడ్డి తల్లి చంద్రమ్మ, సోదరుడు ఓంరెడ్డి... కావలి సువర్ణ తల్లిదండ్రులు) వేదిక మీదకు ఆహ్వానించి అమరజ్యోతి సాక్షిగా ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ చేతులమీదుగా సత్కారం అందించి గౌరవించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-06-23|title=Telangana Martyrs Memorial {{!}} అమర జ్యోతి.. అఖండ స్ఫూర్తి.. ఫొటో గ్యాల‌రీ|url=https://www.ntnews.com/gallery/telangana-martyrs-memorial-photos-1137169|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624065802/https://www.ntnews.com/gallery/telangana-martyrs-memorial-photos-1137169|archive-date=2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> 800 డ్రోన్లతో తెలంగాణ ఖ్యాతి నింగిని తాకేలా డ్రోన్ షో ప్రదర్శించబడింది. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర మంత్రులు, ఎమ్మెల్సీలు, ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు, వివిధ కార్పొరేషన్ల చైర్మన్లు, రాష్ట్రవ్యాప్త ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు, ప్రజలు పాల్గొన్నారు. == భవన విశేషాలు == * ప్రాజెక్టు వైశాల్యం: 3.29 ఎకరాలు (13,317చ.మీ.లు) * నిర్మాణ వైశాల్యం (బిల్టప్‌ ఏరియా): 26,800చ.మీ.లు (2,88,461 చ.అ.లు) * మొత్తం అంతస్తులు: 6 (రెండు సెల్లార్లు కలిపి) * స్మారకం మొత్తం ఎత్తు: 54మీటర్లు * దీపం ఎత్తు: 26 మీటర్లు * స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌ క్లాడింగ్‌: 100 మెట్రిక్‌ టన్నులు * నిర్మాణానికి ఉపయోగించిన స్టీల్‌: 1500 మెట్రిక్‌ టన్నులు * ప్రాజెక్టు వ్యయం: రూ.177.50 కోట్లు * పరిపాలనా అనుమతుల జారీ: 2017, జూన్‌ 17 * పనుల ఒప్పందం: 2018, సెప్టెంబరు 14 * కాంట్రాక్టు సంస్థ: కేపీసీ ప్రాజెక్ట్స్‌ లిమిటెడ్‌ * కన్సల్టెంట్‌: ఎంవీ రమణారెడ్డి, తనికెళ్ల ఇంటిగ్రేటెడ్‌ కన్సల్టెంట్స్‌ ప్రై.లి == అంతస్తుల వివరాలు == [[దస్త్రం:Candle Light Tribute at Telangana Martyrs Memorial 5.jpg|thumb|2023 జూన్ 22న జరిగిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో తెలంగాణ అమరవీరులకు కొవ్వొత్తుల నివాళులు]] * బేస్‌మెంట్‌-2: 1,06,993 చ.అ వైశాల్యం. (175 ఫోర్‌ వీలర్లు, 200 టూ వీలర్ల పార్కింగ్‌, లాంజ్‌, లిఫ్ట్‌, 3 లక్షల లీటర్ల సంప్‌) * బేస్‌మెంట్‌-1: 1,06,993 చ.అ వైశాల్యం. (160 ఫోర్‌ వీలర్లు, 200 టూ వీలర్ల పార్కింగ్‌, లాంజ్‌ ఏరియా, డైవర్లు, సెక్యూరిటీ రూములు) * గ్రౌండ్‌ ఫ్లోర్‌: 28,707 చ.అ విస్తీర్ణం. (మెయింటనెన్స్‌ రూమ్‌లు, చిల్లర్‌ ప్లాంట్‌, ఎగ్జిబిషన్ల ఏర్పాటుకు అవసరమైన ఏరియా, స్టోర్‌ రూమ్‌లు, కిచెన్‌, కోల్డ్‌స్టోరేజీ) * మొదటి అంతస్తు: 10,656 చ.అడుగులు. (మ్యూజియం, ఫొటో గ్యాలరీ, 70మందికి సరిపడా ఆడియో విజువల్‌ రూమ్‌, ఎస్కలేటర్‌) * రెండవ అంతస్తు: 16,964 చ.అడుగుల విస్తీర్ణం. (సుమారు 500 మంది సామర్ధ్యంగల కన్వెన్షన్‌ హాలు, లాబీ ఏరియా) * మూడవ అంతస్తు, టెర్రస్‌ ఫ్లోర్‌: 8095 చ.అడుగుల విస్తీర్ణం. (రెస్టారెంట్‌, ఓపెన్‌ టెర్రస్‌ సిట్టింగ్‌ ఏరియా) * మెజనైన్‌ ఫ్లోర్‌: 5900 చ.అడుగుల విస్తీర్ణం. (గ్లాస్‌ రూఫ్‌ రెస్టారెంట్‌, ఓవర్‌హెడ్‌ ట్యాంక్‌) * దీపం: కార్బన్‌ స్టీల్‌తో నిర్మాణం, 26 మీటర్ల ఎత్తు. గోల్డెన్‌ ఎల్లో కలర్‌, ఎక్స్‌టర్నల్‌ లైటింగ్‌ * బేస్‌మెంట్‌-2 నుంచి నాలుగవ అంతస్తు వరకు మూడు లిఫ్టులు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకస్థూపం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లింకులు == {{commons category|Telangana Martyrs Memorial}} [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రభుత్వ నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు]] [[వర్గం:2023 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ స్మారకస్థూపాలు]] hvpvli8cnjh8ycj5nx1qpfwwa2nvv79 0 345092 4920661 4889495 2026-08-05T11:17:57Z Rathlavath Manisha 152416 4920661 wikitext text/x-wiki {{Infobox state | name = తెలంగాణ | native_name = | type = | image_skyline = Montage of Telangana State.jpg | image_caption = తెలంగాణ ప్రదేశాలు (పై నుండి): [[చార్మినారు]], [[వరంగల్ కోట]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదు నగరం]], [[నిజామాబాదు రైల్వే స్టేషను]], [[కుంటాల జలపాతం]],[[ఫలక్‌నుమా ప్యాలెస్]] }} ఎత్తైన [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్ పీఠభూమిలో]] ఉన్న [[తెలంగాణ]], చరిత్రలో [[శాతవాహనులు|శాతవాహన]] (230 BCE నుండి 220 CE వరకు), [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] (1083-1323), [[ముసునూరి నాయకులు|ముసునూరి నాయకుల]] (1326-1356), [[ఢిల్లీ సల్తనత్|ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] (1347-1512), [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|గోల్కొండ సుల్తానేట్]] (1512-1687), అసఫ్ జాహీ రాజవంశం (1724-1950) మొదలైన రాజవంశీయుల పాలనలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Telangana History PDF|url=http://www.telanganastateofficial.com/telangana-state-history-in-english-pdf/|publisher=Bookinfo}}</ref> 1724లో ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించిన [[నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసఫ్ జా I|నిజాం-ఉల్-ముల్క్]], హైదరాబాద్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆ తరువాత అతని వారసులు హైదరాబాదు [[నిజాం|నిజాములుగా]] చాలాకాలంపాటు హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని పాలించారు. నిజాం రాజులు తెలంగాణలో [[నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే|మొదటి రైల్వేలు]], పోస్టల్, టెలిగ్రాఫ్ నెట్‌వర్క్‌లు, మొదటి విశ్వవిద్యాలయాలను స్థాపించారు. భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత, హైదరాబాదు రాష్ట్రం భారతదేశంలో కలవడానికి విలీన పత్రంపై నిజాంరాజు సంతకం చేయలేదు. 1948లో భారత సైన్యం [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రాన్ని]] ఆక్రమించుకోవడంతో విలీనం కాక తప్పలేదు. 2014 జూన్ 2న, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] రాజధానిగా భారతదేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ రాష్ట్రం అవతరించింది.<ref name="Notification">{{Cite web|date=4 March 2014|title=Notification|url=http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/2014/158365.pdf|access-date=4 March 2014|website=The Gazette of India|publisher=Government of India}}</ref> హైదరాబాద్ నగరం పదేళ్లపాటు [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], తెలంగాణ రాష్ట్రానికి ఉమ్మడి రాజధానిగా కొనసాగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/a-brief-history-of-telangana-114060100762_1.html|title=A brief history of Telangana|date=1 June 2014|work=Business Standard Ltd.|access-date=20 July 2014|location=New Delhi}}</ref> == ప్రారంభ చరిత్ర == ===భారత స్వాతంత్యానికి పూర్వం=== [[దస్త్రం:Telangana in 1150.png|thumb|right|170px|<center>సా.శ.1150 నాటికి తెలంగాణలో పాలించే రాజ్యాలు</center>]] పురాతన రాతియుగం నుంచే తెలంగాణ ప్రాంతం ఉనికిని కలిగియుంది. పూర్వ రాతియుగం కాలం నాటి ఆవాసస్థలాలు వేములపల్లి, [[ఏటూరునాగారం]], [[బాసర]], [[బోథ్]], [[హాలియా]], [[క్యాతూర్]] తదితర ప్రాంతాలలో బయటపడ్డాయి. వాడపల్లి, వెల్టూరు, పోచంపాడు, ఎల్లారెడ్డిపేట తదితర ప్రాంతాలలో బృహశ్శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్ళను పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు సేకరించారు.<ref name="ReferenceA">తెలంగాణ చరిత్ర, రచన: సుంకిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి, పేజీ 20</ref> షోడశ మహాజనపదాల కాలంలో దక్షిణాదిలోని ఏకైక జనపదం [[అశ్మక జనపదం]] ఈ ప్రాంతంలోనిదే. పోదన్ (నేటి [[బోధన్]]) దీని రాజధానిగా ఉండింది. బౌద్ధ గ్రంథాలలో కూడా ఈ సమాచారం నిక్షిప్తమైయుంది. [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడి]] కాలంలో సుజాతుడు బోధన్ పాలకుడిగా ఉన్నట్లు బౌద్ధ వాజ్ఞయం తెలియజేస్తుంది. బుద్ధి సమకాలికుడు బావరి స్థిరపడ్డ ప్రాంతం నేడు బావనకుర్తి (ఆదిలాబాదు జిల్లాలో నదీద్వీపం) గా పిలుబడుతున్నది. మత్స్యపురాణంలో మంజీరక దేశం (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహప్రాంతం) ప్రస్తావన కూడా ఉంది.<ref name="ReferenceB">ఆంధ్రదేశ చరిత్ర-సంస్కృతి, రచన:పి.రామశర్మ</ref> ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్) రాజధానిగా పాలించిన ములక రాజ్యం [[గోదావరి నది]] సరిహద్దు వరకు ఉండగా అందులో నేటి ఆదిలాబాదు జిల్లా ప్రాంతం భాగంగా ఉండింది. అప్పుడు ఉత్తర-దక్షిణ ప్రధానమార్గం ఈ రాజ్యం గుండా ఉండేది.<ref name="ReferenceC">A History of South India, K.A.Neelakanta Shastry, P 65</ref> విదేశాలలో ఉండే బౌద్ధులు దీనిని మంజీరకమని పిలిచారు (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహక ప్రాంతం).<ref name="ReferenceD">ఆంధ్రదేశ చరిత్ర-సంస్కృతి, పి.రామశర్మ</ref> షోడశ మహాజనపదాలలో మగధ రాజ్యం బలపడి చాలా రాజ్యాల్ని ఆక్రమించగా అప్పుడు అశ్మక రాజ్యం కూడా మగధలో విలీనమైంది. ఆ తర్వాత నందరాజులు, ఆ పిదప మౌర్యులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. === మౌర్యులు === మౌర్యుల కాలంలో ఈ ప్రాంతం భాగంగా ఉండేదనడానికి అశోకుని 13వ శిలాశాసనం ఆధారంగా చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. మౌర్యుల కాలంలో పర్యటించిన విదేశీ యాత్రికుడు [[మెగస్తనీసు]] ఆంధ్రులకు 30 దుర్గాలున్నాయని పేర్కొనగా అందులో కదంబపూర్ ([[కరీంనగర్]]), పౌదన్యపురం (బోధన్), పిధుండ, ముషిక, [[ధూళికట్ట]], [[పెద్దబొంకూర్]], [[ఫణిగిరి]], కొండాపురం, [[కోటిలింగాల]], గాజులబండ ముఖ్యమైనది.<ref name="ReferenceE">ఆంధ్రుల చరిత్ర, బి.ఎస్.ఎల్.హన్మంతరావు, పేజీ 52</ref> ఇవన్నీ నేటి తెలంగాణ రాష్ట్రంలోనివే. ఇంకనూ బయటపడాల్సిన ప్రాంతాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.<ref>ఆంధ్రుల సంక్షిప్త చరిత్ర, [[ఏటుకూరి బలరామమూర్తి]], పేజీ 17</ref> [[మెగస్తనీసు]] ఎంతో బలవంతమైనదిగా వర్ణించిన ఆంధ్రరాజ్యం బహుశా ములక అస్సక లేదా ప్రతిష్ఠాన రాజ్యమే అయి ఉంటుందని చరిత్రకారుడు బి.ఎస్.ఎల్.హనుమంతరావు పేర్కొన్నారు.<ref name="ReferenceF">తెలంగాణ చరిత్ర, రచన:సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి, పేజీ 37</ref> === శాతవాహనులు === [[మౌర్య సామ్రాజ్యం]] పతనమైన తరువాత శాతవాహనులు రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగారు. [[కోటిలింగాల|కోటి లింగాల]] ప్రాంతం శాతవాహన రాజవంశపు 30 నగరాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{Cite web|date=11 September 2014|title=Protection wall for Koti Lingala temple|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/protection-wall-for-koti-lingala-temple-in-karimnagar/article6401870.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> ఆ ప్రాంతాలలో జరిపిన త్రవ్వకాలలో ఇటుక బావులు, శాతవాహనుల పూర్వ కాలానికి చెందిన గోభడ, సామగోప నాణేలు బయటపడ్డాయి. ఈ ప్రదేశం భవారీ మహర్షి ఆశ్రయం(నిర్మల్ జిల్లాలోని బాధనకుర్తి గ్రామం దివి ప్రసిద్ధ బౌద్ధ మత ప్రచారాన్ని బావరి మహర్షి చేసిన గ్రామం) ఉన్న ప్రదేశంగా పేరొందింది.<ref>Buddhism and Modern Society, ed. by Y. S. Rao and G.B. Naik, Deep & Deep Publications; 2008, p. 293</ref> శాతవాహన రాజవంశ స్థాపకుడు సిముఖకు చెందిన అనేక నాణేలు, కన్హా, శాతకర్ణి I వంటి ఇతర ప్రారంభ పాలకుల నాణేలు కూడా ఈ తవ్వకాలలో కనుగొనబడ్డాయి.<ref>Indian History, Krishna Reddy; Tata-McGraw Hill Education, New Delhi, 2011. p. A-250</ref> [[దస్త్రం:AlampurinTelangana.png|ఎడమ|thumb|170x170px|<center>ఆలంపూర్‌లో బాదామి చాళుక్యుల నిర్మించిన దేవాలయాలు</center>]] <big>'''బాదామి చాళుక్యులు'''</big> బాదామి చాళుక్యుల కాలంలో తెలంగాణ మొత్తం వీరి పాలనలోఉండేది.ఆంధ్రదేశ చరిత్ర-సంస్కృతి-మొదటి భాగం అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటైన ఆలంపూర్ ఆలయాలు ఈ కాలంలోనే నిర్మించబడ్డాయి. ఆలంపూర్‌లో పలు సంఖ్యలో వీరి రాతిశాసనాలు ఉన్నాయి.తెలంగాణ శాసనాలు, మొదటి భాగంహశ్శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్ళను పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు సేకరించారు.షోడశ మహాజనపదాల కాలంలో దక్షిణాదిలోని ఏకైక జనపదం [[అశ్మక జనపదం]] ఈ ప్రాంతంలోనిదే. పోదన్ (నేటి [[బోధన్]]) దీని రాజధానిగా ఉండింది. బౌద్ధ గ్రంథాలలో కూడా ఈ సమాచారం నిక్షిప్తమైయుంది. [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడి]] కాలంలో సుజాతుడు బోధన్ పాలకుడిగా ఉన్నట్లు బౌద్ధ వాజ్ఞయం తెలియజేస్తుంది. బుద్ధి సమకాలికుడు బావరి స్థిరపడ్డ ప్రాంతం నేడు బావనకుర్తి (ఆదిలాబాదు జిల్లాలో నదీద్వీపం) గా పిలుబడుతున్నది. మత్స్యపురాణంలో మంజీరక దేశం (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహప్రాంతం) ప్రస్తావన కూడా ఉంది.<ref name="ReferenceB"/> ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్) రాజధానిగా పాలించిన ములక రాజ్యం [[గోదావరి నది]] సరిహద్దు వరకు ఉండగా అందులో నేటి ఆదిలాబాదు జిల్లా ప్రాంతం భాగంగా ఉండింది. అప్పుడు ఉత్తర-దక్షిణ ప్రధానమార్గం ఈ రాజ్యం గుండా ఉండేది.<ref name="ReferenceC"/> విదేశాలలో ఉండే బౌద్ధులు దీనిని మంజీరకమని పిలిచారు (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహక ప్రాంతం).<ref name="ReferenceB"/> షోడశ మహాజనపదాలలో మగధ రాజ్యం బలపడి చాలా రాజ్యాల్ని ఆక్రమించగా అప్పుడు అశ్మక రాజ్యం కూడా మగధలో విలీనమైంది. ఆ తర్వాత నందరాజులు, ఆ పిదప మౌర్యులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. <big>'''రాష్ట్రకూటులు'''</big> రెండో కీర్తివర్మతో చాళుక్యవంశం అంతంకాగా మాన్యఖేతం రాజధానిగా రాష్ట్రకూటులు పాలన సాగించారు. దంతిదుర్గుని కాలంలో తెలంగాణ మొత్తం రాష్ట్రకూటుల పాలనలో ఉండేది. తెలంగాణలో తొలి గద్యశాసనం "కొరివి శాసనం" ఈ కాలం నాటిదే. రాష్ట్రకూటుల సామంతులుగా ఉన్న వేములవాడ చాళుక్యులు బోధన్, వేములవాడలలో స్వతంత్ర పాలన చేశారు. <big>'''కళ్యాణి చాళుక్యులు'''</big> రాష్ట్రకూట రాజు రెండోకర్కరాజును ఓడించి రెండో తైలపుడు కళ్యాణి చాళుక్యరాజ్యం స్థాపించాడు. కవి రన్నడు ఇతని ఆస్థాన కవి.<ref>పాలమూరు చరిత్ర, దేవీదాస్ రావు</ref> మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా గంగాపురంలోని చెన్నకేశ్వస్వామి ఆలయాన్ని ఈ కాలంలోనే నిర్మించబడింది. ఈ ప్రాంతంలోవీరి పలు శాసనాలున్నాయి. ఇదే కాలంలో ఖమ్మం ప్రాంతంలో ముదిగొండ చాళుక్యులు పాలించారు. పాలమూరు జిల్లా మద్యభాగంలో కందూరి చోడుల పాలన కిందకు ఉండేది. <big>'''కందూరి చోడులు'''</big> క్రమక్రమంగా కందూరు చోళరాజ్యం విస్తరించింది. తొలి కాకతీయుల కాలం నాటికి ఇది కాకతీయ రాజ్యం కంటే పెద్ద రాజ్యంగా విలసిల్లింది.<ref>కాకతీయులు, రచన: పి.వి.పరబ్రహ్మశాస్త్రి</ref> కందూరు, మగతల (నేటి మక్తల్), వర్థమానపురం (నేటి నంది వడ్డెమాన్), గంగాపురం, అమరాబాద్, భువనగిరి, వాడపల్లి, కొలనుపాక ఈ కాలంలో పెద్ద పట్టణాలుగా విలసిల్లాయి. విక్రమాదియుని కుమారుడు తైలపుని కాలంలో రాజ్యాన్ని రెండుగా చేసి ఇద్దరు కుమారులను రాజులుగా చేశాడు. దానితో ఇప్పటి నల్గొండ, పాలమూరు జిల్లా ప్రాంతాలలోవేర్వేరు పాలన సాగింది. గోకర్ణుడు తన రాజధానిని పానగల్లు నుంచి వర్థమాన పురానికి తరలించాడు. కందూరు చోడుల శాసనం ఒకటి మామిళ్ళపల్లిలో కూడా లభ్యమైంది. ఇదే కాలంలో వరంగల్ ప్రాంతంలో పొలవాస పాలకులు రాజ్యం చేశారు. అనుమకొండ (నేటి హన్మకొండ ప్రాంతం) మాత్రం కొలనుపాక రాజధానిగా కళ్యాణి చాళుక్యులే పాలించారు. == కాకతీయులు == {{multiple image|perrow=1/2|total_width=300|caption_align=center | header = గ్లోరియస్ కాకతీయ దేవాలయాలు, గేట్‌వేలు | image1 = Warangal Fort through my eyes.jpg | caption1 = వరంగల్ కోట శిథిలాల మధ్య కాకతీయ కళా తోరణం | image2 = Warangal Thouand Pillars Temple.jpg | caption2 = వేయి స్తంభాల గుడి | image3 = Ramappa Temple Warangal.JPG | caption3 = రామప్ప దేవాలయం | footer = గ్లోరియస్ కాకతీయ దేవాలయాలు, గేట్‌వేలను 2014 యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాకు భారతదేశం సమర్పించింది. | footer_align = center }} 12వ, 13వ శతాబ్దాలలో [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజవంశం]] వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Kakatiya Dynasty - History - Glorious India|url=http://www.gloriousindia.com/history/kakatiya_dynasty.html|website=www.gloriousindia.com}}</ref> [[ఖిలావరంగల్|వరంగల్ కోట]], [[రామప్ప దేవాలయం]], [[వేయి స్తంభాల గుడి]], [[కోట గుళ్ళు]] వంటి ప్రసిద్ధ శిల్పకళకు ఈ కాకతీయులు ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>{{Cite web|last=Rajadhyaksha|first=P. L. Kessler and Abhijit|title=Kingdoms of South Asia - Indian Kingdom of the Kakatiyas|url=https://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaKakatiyas.htm|website=www.historyfiles.co.uk}}</ref>{{Sfn|Haig|1907|pp=65-70}} మొదట్లో కాకతీయులు కల్యాణి పశ్చిమ [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల సామంతులు]], [[వరంగల్]] సమీపంలోని ఒక చిన్న భూభాగాన్ని పాలించారు. ఈ రాజవంశానికి చెందిన పాలకుడు, ప్రోలా II (1110–1158), దక్షిణాన తన అధికారాన్ని విస్తరింపజేసి, స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడు. ప్రోలా II వారసుడు రుద్రుడు (1158-1195) తూర్పున గోదావరి డెల్టా వరకు రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. ఆ రాజ్యానికి రెండవ రాజధానిగా [[ఖిలావరంగల్|వరంగల్ కోటను]] నిర్మించడంతోపాటు, దేవగిరిపై సేన యాదవుల దండయాత్రలను ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ తరువాత, మహాదేవుడు రాజ్యాన్ని తీర ప్రాంతానికి విస్తరించాడు. అతని తర్వాత 1199లో గణపతిదేవుడు వచ్చాడు. అతను [[కాకతీయులు|కాకతీయులలో]] గొప్పవాడిగా, [[శాతవాహనులు|శాతవాహనుల]] తర్వాత దాదాపు మొత్తం [[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు]] ప్రాంతాన్ని ఒక ఏకీకృత సామ్రాజ్యం క్రిందకు తీసుకువచ్చిన మొదటివాడిగా నిలిచాడు. 1210లో గణపతిదేవుడు [[వెలనాటి చోళులు|వెలనాటి చోళుల]] పాలనకు ముగింపు పలికి ఉత్తరాన [[అనకాపల్లి]] వరకు తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. ఈ రాజవంశంలో గొప్పగా కీర్తించబడిన [[రుద్రమ దేవి|రాణి రుద్రమ దేవి]] (1262–1289), భారతచరిత్రలోని కొద్దిమంది రాణులలో ఒకరు. రుద్రమ చోళులు, సేన యాదవులకు వ్యతిరేకంగా రాజ్యాన్ని రక్షించడంతోపాటు వారి గౌరవాన్ని కూడా సంపాదించాడు. [[మార్కో పోలో]] అనే చరిత్రకారుడు రుద్రమదేవి కాలంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించి, ఆమె పాలన గురించి తన పుస్తకాలలో గొప్పగా రాశాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250-1625|last=Rubiés|first=Joan-Pau|date=2002-09-05|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521526135|pages=50, 73}}</ref> 1290 ప్రారంభంలో రుద్రమదేవి మరణించిన తరువాత, రుద్రమ మనవడు రెండవ [[ప్రతాపరుద్రుడు]] కాకతీయ సామ్రాజ్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ప్రతాపరుద్రుడు పశ్చిమాన రాయచూరుకు, దక్షిణాన [[ఒంగోలు]], [[నల్లమల అడవులు|నల్లమల కొండల]] వరకు తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరింపజేశాడు. తన రాజ్యంలో అనేక పరిపాలనా సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు, వాటిలో కొన్ని ఆ తరువాతి [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] కూడా ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. 1309లో, [[ఢిల్లీ సల్తనత్|ఢిల్లీ సుల్తాన్]], [[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] తన సైన్యాధ్యక్షుడు [[మాలిక్ కాఫుర్|మాలిక్ కాఫుర్‌]]<nowiki/>లో తన సైన్యాన్ని [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రాజ్యంపై దండయాత్రకు పంపాడు.<ref>{{Cite book|title=The Encyclopaedia of Islam.|date=1960–2009|publisher=Brill|others=Gibb, H. A. R. (Hamilton Alexander Rosskeen), 1895-1971., Bearman, P. J. (Peri J.)|isbn=978-9004161214|edition=New|location=Leiden|oclc=399624}}</ref> 1310, జనవరిలో సైన్యం కాకతీయ రాజధాని [[వరంగల్|వరంగల్‌కు]] చేరుకొని, కోటను ముట్టడించింది.<ref>{{Cite journal|last=Gopal|first=S.|date=September 1969|title=Ideas in History, by Bisheshwar Prasad (ed.), Asia Publishing House, Bombay 1968, Rs. 25.00|url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_1969-09_6_3/page/330|journal=The Indian Economic & Social History Review|volume=6|issue=3|pages=330|doi=10.1177/001946466900600307|issn=0019-4646}}</ref> నెల రోజుల తరువాత, [[ప్రతాపరుద్రుడు]] లొంగిపోవాలని నిర్ణయించుకొని, తన ఓటమిని అంగీకరించాడు. ఓడిపోయిన ప్రతాపరుద్రుడి భారీ మొత్తంలో సంపదను తీసుకొని 1310 జూన్ లో కాఫుర్ తన సైన్యంతో ఢిల్లీకి తిరిగి వెళ్ళాడు. === ఢిల్లీ సుల్తానుల దండయాత్ర === 1323లో, ఘియాత్ అల్-దిన్ తుగ్లక్ తన కుమారుడు [[ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్]]ను [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రాజధాని వరంగల్‌కు దండయాత్రకు పంపాడు. తుగ్లక్ దండయాత్రతో వరంగల్‌ను విలీనం చేయడంతోపాటు కాకతీయ రాజవంశం అంతం అయింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cGd2huLXEVYC|title=A Social History of the Deccan, 1300-1761|last=Richard M. Eaton|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=9780521254847|page=21}}</ref> [[ప్రతాపరుద్రుడు|ప్రతాపరుద్రుడి]]<nowiki/>ని బందీగా చేసి, ఢిల్లీకి పంపించారు. (మార్గమధ్యంలో ప్రతాపరుద్రుడు మరణించాడని నమ్ముతారు). సింహాసనాన్ని అధిష్టించడానికి ఢిల్లీకి తిరిగి వెళ్ళేవరకు తుగ్లక్ కొంతకాలం వైస్రాయ్‌గా ఈ ప్రా్తాన్ని పాలించాడు. కాకతీయ రాజ్యానికి సైన్యాధిపతులుగా పనిచేసిన [[ముసునూరి నాయకులు]] వివిధ తెలుగు వంశాలను ఏకంచేసి 1330లో [[ఢిల్లీ సల్తనత్|ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] వైస్రాయ్ నుండి [[వరంగల్|వరంగల్‌ను]] స్వాధీనం చేసుకుని అర్ధ శతాబ్దం పాటు తన పాలన సాగించారు. 15వ శతాబ్దం నాటికి కొన్ని కొత్త ప్రాంతాలు [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]], సంగమ రాజవంశానికి అప్పగించబడ్డాయి. వాటిల్లో చివరి ప్రాంతం తరువాతి కాలంలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్యంగా]] పరిణామం చెందింది.<ref>{{Cite book|title=A social history of the Deccan, 1300-1761 : eight Indian lives|last=Maxwell.|first=Eaton, Richard|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521254847|location=Cambridge, UK|pages=22|oclc=58431679}}</ref> == బహమనీ, దక్కన్ సుల్తానేట్లు == {{multiple image | perrow = 1/2 | total_width = 300 | align = | direction = | width = | caption_align = center | header = హైదరాబాదులో కుతుబ్ షాహీ నిర్మాణాలు | image1 = CharminarView-1.jpg | caption1 = [[చార్మినాలర్]] | image2 = Tomb of Muhammad Quli Qutb Shah.jpg | caption2 = కుతుబ్ షాహీ సమాధులలో ఒకటి | image3 = Golconda Fort 005.jpg | caption3 = [[గోల్కొండ కోట]] | footer = హైదరాబాద్‌లోని కుతుబ్ షాహీ స్మారక చిహ్నాలను 2011 యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా కోసం తాత్కాలిక జాబితాలో భారతదేశం సమర్పించింది.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5573/|title=The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar - UNESCO World Heritage Centre|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|access-date=2018-09-28}}</ref> | footer_align = center }} 15వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతం [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]]<nowiki/>ల చేతుల్లోకి పోయింది. 1463లో రెండవ సుల్తాన్ ముహమ్మద్ షా బహమనీ తెలంగాణ ప్రాంతానికి [[సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్|సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్‌]]<nowiki/>ను పంపి అక్కడి వారిని అణిచివేయమని చెప్పాడు. సుల్తాన్ కులీ [[గోల్కొండ|గోల్కొండలోని]] [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] కొండ కోట వద్ద ఒక స్థావరాన్ని స్థాపించి, రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. శతాబ్దం చివరి నాటికి, కులీ తెలంగాణ ప్రాంతానికి ''సుబేదార్'' (గవర్నర్) గా మారి గోల్కొండ నుండి రాజ్యాన్ని పాలించాడు. 1518లో, [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు వేర్వేరు రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. మిగిలిన ప్రాంతాలు [[అహ్మద్‌నగర్]], బేరార్, [[బీదరు|బీదర్]], [[ఆదిల్‌షాహీ వంశము|బీజాపూర్‌లో]] ఉన్నాయి. సుల్తాన్ కులీ బహమనీ పాలన నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించి, "సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా" పేరుతో గోల్కొండ సుల్తానేట్‌ను స్థాపించాడు.{{Sfn|Sardar, Golconda through Time|pp=19-41}}<ref name="The Nocturnal Court">{{Cite book|title=The nocturnal court: life of a prince of Hyderabad|last=Jaisi|first=Sidq|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566605-2|pages=29–30}} </ref> గోల్కొండ మట్టి-కోటను పునర్నిర్మించి, నగరానికి ''ముహమ్మద్ నగర్'' అని పేరు పెట్టాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/br/2002/05/28/stories/2002052800050300.htm|title=Hyderabad through the ages|last=Nayeem|first=M.A|date=28 May 2002|work=The Hindu|access-date=2013-12-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604122609/http://www.hindu.com/thehindu/br/2002/05/28/stories/2002052800050300.htm|archive-date=2009-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|last=Matsuo|first=Ara|date=22 November 2005|title=Golconda|url=http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~islamarc/WebPage1/htm_eng/index/map_e.htm|access-date=18 December 2013|publisher=[[University of Tokyo]]}}</ref> 1591లో [[మూసీ నది]] తీరంలో [[ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా|మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా]] ఈ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] నగరాన్ని స్థాపించాడు.<ref>{{Cite book|title=Textbook of medieval indian history.|last=Sailendra.|first=Sen|date=2013|publisher=Primus Books|isbn=978-9380607344|location=[Place of publication not identified]|oclc=822894456}}</ref> నగరానికి కేంద్రంగా [[చార్మినార్]], [[మక్కా మసీదు (హైదరాబాదు)|మక్కా మసీదు]] వంటివి నిర్మించబడ్డాయి. సంవత్సరాలు గడిచినకొద్దీ హైదరాబాదు నగరం వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఆయుధాలు, ఉక్కుకు ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందంది. కుతుబ్ షాహీ పాలకులు ఇండో-పర్షియన్, స్థానిక [[తెలుగు సంస్కృతి|తెలుగు]]<nowiki/>వారి కళల-సంస్కృతి రెండింటికీ పోషకులుగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals- Mughal Empire (1526-1748) - 2|url=https://archive.org/details/medievalindiafro0000sati|last=Chandra|first=Satish|date=2007-07-30|publisher=Har Anand Publications|isbn=9788124112694|language=en}}</ref> తొలిరోజుల్లో కుతుబ్ షాహీ నిర్మించిన [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]], [[కుతుబ్ షాహీ సమాధులు]], [[చార్మినార్]], [[మక్కా మసీదు (హైదరాబాదు)|మక్కా మసీదు]], [[ఖైరతాబాదు మస్జిద్|ఖైరతాబాద్ మసీదు]], [[తారమతి బరాదారి|తారామతి బరాదరి]], [[తోలి మస్జిద్|టోలి మసీదు]] మొదలైన భవనాలలో ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలి ప్రతిబింబిస్తుంది. == మొఘల్ ఆక్రమణ, పాలన == [[దస్త్రం:Aurangzeb_during_the_siege_of_Golconda,_1687_(Hyderabad,_India).jpg|thumb| గోల్కొండ ముట్టడి సమయంలో [[ఔరంగజేబు]] గోల్కొండపై [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] విజయం [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం]] అంతానికి దారితీసింది.]] [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] యువరాజు [[ఔరంగజేబు|ఔరంగజేబ్]] తన జీవితకాలంలో ఎక్కువసమయం దక్కన్‌ ప్రాంతంలోనే గడిపాడు. మొఘల్ సార్వభౌమత్వాన్ని స్థాపించడానికి స్థానిక హిందూ, ముస్లిం రాజ్యాలతో సమానంగా పోరాడాడు. గోల్కొండ సుల్తానేట్ తన తండ్రి, మొఘల్ చక్రవర్తి [[షాజహాన్]] చేత దక్కన్ వైస్రాయ్‌గా నియమించబడిన [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] యువరాజు [[ఔరంగజేబు]] చేసిన అనేక దాడులను ఎదుర్కొన్నాడు. 1656లో, [[ఔరంగజేబు]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోటపై]] దాడి చేశాడు. కానీ, [[షాజహాన్]] ఆదేశాల మేరకు ముట్టడిని విరమించుకోవలసి వచ్చింది. దాంతో, [[అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా]]-[[ఔరంగజేబు]]<nowiki/>ల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. వార్షిక పన్ను చెల్లించి, కుతుబ్ షా కుమార్తెను ఔరంగజేబు పెద్ద కుమారుడికిచ్చి వివాహం చేశారు.<ref>{{Cite journal|last=Ramanathan|first=Suguna|date=September 1995|title=Book Reviews : SUSAN VISHVANATHAN, The Christians of Kerala, Oxford University Press, Madras, 1993|url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_july-september-1995_32_3/page/410|journal=The Indian Economic & Social History Review|volume=32|issue=3|pages=410–411|doi=10.1177/001946469503200315|issn=0019-4646}}</ref><ref>{{Cite journal|last=W. F.|date=October 1920|title=History of Aurangzib. By Jadunath Sarkar, M.A. Vols. III (1916) and IV (1919). Sarkar & Sons (Calcutta), Heffer & Sons (Cambridge).|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|volume=52|issue=2|pages=262|doi=10.1017/s0035869x00148105|issn=0035-869X}}</ref> [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ చక్రవర్తి]] అయిన తర్వాత, ఔరంగజేబు దక్కన్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. 1687లో హైదరాబాదును స్వాధీనం చేసుకుని గోల్కొండను ముట్టడించాడు.{{Sfn|Haig|1907|pp=215-217}} తొమ్మిది నెలల సుదీర్ఘ ముట్టడి తర్వాత 1687, సెప్టెంబరు 22న గోల్కొండను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. [[అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా]] బందీ అయ్యాడు. ఆ సమయంలో హైదరాబాదు వజ్రాల వ్యాపారం అంతా నాశనమైంది. == హైదరాబాద్ నిజాంలు == ''అసఫ్ జాహీ'' రాజవంశం అని కూడా పిలువబడే [[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాంలు]] 1724 నుండి 1948 వరకు [[తెలంగాణ]], మరాఠ్వాడా, [[కళ్యాణ కర్ణాటక|కళ్యాణ-కర్ణాటక]]<nowiki/>లను కలిగి ఉన్న [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని]] పాలించారు. ఆ కాలంలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ భారతదేశంలో]] అతిపెద్ద [[రాచరిక రాష్ట్రం|రాచరిక రాష్ట్రంగా]] ఉండడంతోపాటు స్వంత [[భారత ప్రభుత్వ మింట్, హైదరాబాద్|మింట్]], [[హైదరాబాదీ రూపీ|కరెన్సీ]], [[నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే|రైల్వే]], పోస్టల్ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. వజ్రాల వ్యాపారం వల్ల నిజాం రాజు పెద్ద మొత్తంలో ధనాన్ని సంపాదించాడు. === అసఫ్ జా I === 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణానంతరం మొఘల్ సామ్రాజ్యం పతనమవడంతో, ''దక్కన్ సుబా'' ( [[దక్కన్ పీఠభూమి|డెక్కన్]] ప్రావిన్స్) మొఘల్ నియమించిన గవర్నర్లు ఢిల్లీ నుండి మరింత స్వయంప్రతిపత్తిని పొందారు. 1714లో, మొఘల్ చక్రవర్తి [[ఫర్రుక్‌సియార్|ఫరూఖ్సియార్]] [[నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసఫ్ జా I|మీర్ కమర్-ఉద్-దిన్ సిద్ధిఖీని దక్కన్‌కు]] వైస్రాయ్‌గా నియమించాడు. అతనికి ''నిజాం-ఉల్-ముల్క్ (దేశ గవర్నర్)'' బిరుదును ఇచ్చాడు. హైదరాబాదు ముట్టడి సమయంలో కమాండర్లుగా ఉన్న తన తండ్రి, తాతలతో కలిసి పోరాడిన అతను ఆ పదవికి అర్హుడు. 1724లో ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి హైదరాబాద్‌పై నియంత్రణ సాధించాడు. ఆ తర్వాత సంవత్సరంలో మొఘల్ చక్రవర్తి [[మొహమ్మద్ షా|ముహమ్మద్ షా]] నుండి ''[[నిజాం|అసఫ్ జా]]'' బిరుదును అందుకున్నాడు. ఆ విధంగా 1948 వరకు [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని]] పాలించిన అసఫ్ జాహీ రాజవంశం ప్రారంభమైంది. === అసఫ్ జా I వారసులు === 1748లో [[నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసఫ్ జా I|అసఫ్ జా I]] మరణించినప్పుడు, అతని కుమారుల మధ్య సింహాసనం కోసం వివాదం జరగడంతో రాజకీయ అశాంతి ఏర్పడింది, వీరికి అవకాశవాద పొరుగు రాష్ట్రాలు, వలసవాద విదేశీ శక్తులు సహాయం చేశాయి. చివరికి [[నిజాం అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా II|ఆసిఫ్ జా II]] సింహాసనం అధిష్టించి, 1762 నుండి 1803 వరకు పరిపాలించాడు. 1768లో అతను [[ఉత్తర సర్కారులు|మచిలీపట్నం ఒడంబడికపై]] సంతకం చేశాడు, నిర్ణీత వార్షిక అద్దెకు బదులుగా తీరప్రాంతాన్ని [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి]] అప్పగించాడు.<ref name="Reg Sal Geo">{{Citebook|title=Nizam-British relations, 1724–1857|last=Regani|first=Sarojini|publisher=Concept Publishing|year=1988|isbn=978-81-7022-195-1|pages=130–150}}</ref> 1769లో హైదరాబాద్ నగరం నిజాంల అధికారిక రాజధానిగా మారింది.<ref name="Richards2">{{Cite paper|last=Richards|first=J. F.|title=The Hyderabad Karnatik, 1687–1707}}</ref><ref name="columbia&TOI2">{{Citebook|title=Muslim civilization in India|last=Ikram|first=S. M.|publisher=[[Columbia University]]|year=1964|isbn=978-0-231-02580-5|editor-last=Embree|editor-first=Ainslie T|editor-link=Ainslie Embree|chapter=A century of political decline: 1707–1803|author-link=S. M. Ikram|access-date=7 October 2011|chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/ikram/part2_19.html}}</ref> [[హైదర్ అలీ]] ([[మైసూరు|మైసూర్]] ''దళ్వాయి''), బాజీ రావ్ I (మరాఠా సామ్రాజ్యం ''[[పీష్వా]]''), బసలత్ జంగ్ (అసఫ్ జా II అన్నయ్య, [[మార్కీస్ దే బుస్సీ|మార్క్విస్ డి బుస్సీ-కాస్టెల్‌నౌ]] మద్దతు ) నుండి తరచుగా వచ్చిన బెదిరింపులకు ప్రతిస్పందనగా నిజాం సంతకం చేశాడు. 1798లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో [[సైన్య సహకార ఒప్పందం|అనుబంధ కూటమి]], రాష్ట్ర రాజధానిని రక్షించడానికి బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ [[బొల్లారం, హైదరాబాదు|బొల్లారం]] ([[సికింద్రాబాద్]] )ను ఆక్రమించుకోవడానికి వీలు కల్పించింది, దీని కోసం నిజాంలు బ్రిటిష్ వారికి వార్షిక నిర్వహణను చెల్లించారు.<ref name="Reg Sal Geo2">{{Citebook|title=Nizam-British relations, 1724–1857|last=Regani|first=Sarojini|publisher=Concept Publishing|year=1988|isbn=978-81-7022-195-1|pages=130–150}}</ref> [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్]], [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారు దేశంపైకి వచ్చినపుడు నిజాంలు వారి అధికారాన్ని చేరిపోకుండా వారితో స్నేహాన్ని కలుపుకున్నారు. నిజాంలు [[ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధాలు|ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలలో]] ముఖ్యమైన పాత్రను పోషించి, వేర్వేరు సమయాల్లో ప్రతి పక్షంతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 నాటి భారతీయ తిరుగుబాటు]] నాయకత్వంలో మౌల్వీ అల్లావుద్దీన్, [[తుర్రెబాజ్ ఖాన్|తుర్రేబాజ్ ఖాన్]] [[బ్రిటీషు రెసిడెన్సీ, హైదరాబాదు|బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీపై]] దాడులకు నాయకత్వం వహించారు.{{Sfn|Bilgrami|Willmott|1883|pp=154-156}} 1908లో వచ్చిన [[1908నాటి హైదరాబాదు వరదలు|మూసీనది వరదకు]] [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] నగరం దాదాపు దెబ్బతిన్నది. కనీసం 15,000 మంది మరణించారు.{{Sfn|Law|1914|pp=85-86}} === చివరి నిజాం === తన తండ్రి తర్వాత 1911లో హైదరాబాద్ ఏడవ, చివరి నిజాం [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్|మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్]] అధికారంలోకి వచ్చాడు. తన సంపదకు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెంది, ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనవంతులలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. ఆధునిక హైదరాబాద్ అభివృద్ధి తొలిసారిగా ఇతని హయాంలోనే జరిగింది. లౌకిక పాలకుడిగా, [[తిరుమల|తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర దేవాలయం, తిరుమల]], [[యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం|యాదాద్రి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]] వంటి వివిధ హిందూ దేవాలయాలకు విరాళాలు, వార్షిక గ్రాంట్లు ఇచ్చేవాడు.<ref name="auto2">{{Cite web|title=:: The Seventh Nizam - The Nizam's Museum Hyderabad, Telangana, India :|url=http://thenizamsmuseum.com/seventh-nizam.html|website=thenizamsmuseum.com|access-date=2022-03-01|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517095333/http://thenizamsmuseum.com/seventh-nizam.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 August 2015|title=Modern Hyderabad is the vision of Nizam Mir Osman Ali Khan|url=https://archive.siasat.com/news/modern-hyderabad-version-nizam-osman-ali-khan-826265/|website=The Siasat Daily – Archive}}</ref> [[వేయి స్తంభాల గుడి|వేయి స్తంభాల ఆలయ]] పునర్నిర్మాణం కోసం [[హైదరాబాదీ రూపీ|ఒక లక్ష హైదరాబాదీ రూపాయల]] గ్రాంట్‌ను విరాళంగా ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite web|title=Attempt to portray Nizam as ‘intolerant oppressor’ decried|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/attempt-to-portray-nizam-as-intolerant-oppressor-decried-1.1385949|website=gulfnews.com}}</ref> పూణేలోని [[భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‍స్టిట్యూట్|భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో]] హిందూ పవిత్ర గ్రంథం "'''మహాభారతం'''" సంకలనం కోసం 11 సంవత్సరాల పరిశోధన పనుల కోసం డబ్బు, వార్షిక గ్రాంట్‌లను విరాళంగా ఇచ్చాడు.<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|date=28 May 2013|title=Nizam gave funding for temples, and Hindu educational institutions|url=https://missiontelangana.com/nizam-gave-funding-for-temples-and-hindu-educational-institutions}}</ref> === తెలంగాణ తిరుగుబాటు === [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీకి]] చెందిన కామ్రేడ్స్ అసోసియేషన్ నేతృత్వంలో 1945 చివరలో [[తెలంగాణ]] ప్రాంతంలో రైతు తిరుగుబాటు ప్రారంభమైంది. ఈ తిరుగుబాటును [[తెలంగాణ విమోచనోద్యమం|తెలంగాణ తిరుగుబాటు]] లేదా ''వెట్టి చాకిరి ఉద్యమం'' లేదా ''తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం'' అని కూడా పిలుస్తారు. కమ్యూనిస్టులకు వివిధ వర్గాల నుంచి మద్దతు లభించింది. 43% భూస్వాధీనాన్ని కలిగి ఉన్న ''జాగీర్దారీ'' వ్యవస్థపై పేద రైతులకు ఫిర్యాదులు ఉన్నాయి. ప్రారంభంలో, రైతులు కమ్యూనిస్టు నీడలో పోరాడిన సంపన్న రైతుల నుండి కూడా మద్దతు పొందారు. 1948 నాటికి సంకీర్ణం విచ్ఛిన్నమైంది. ప్రారంభంలో, 1945లో ''[[జమిందారు|జమీందార్లు]]'' - ''దేశ్‌ముఖ్‌లను'' లక్ష్యంగా చేసుకున్న కమ్యూనిస్టులు, నిజాంకు వ్యతిరేకంగా పూర్తిస్థాయి తిరుగుబాటును ప్రారంభించారు. 1946 మధ్యకాలం నుండి, ''[[రజాకార్లు]]'' (కాసిం రజ్వీ నేతృత్వంలోని ప్రైవేట్ మిలీషియా), కమ్యూనిస్టుల మధ్య వివాదం మరింత హింసాత్మకంగా మారింది. ఇరుపక్షాలు క్రూరమైన పద్ధతులను అవలంబించాయి. ''[[రజాకార్లు]]'' గ్రామాలను చుట్టుముట్టారు. అనుమానిత కమ్యూనిస్టులను సామూహికంగా పట్టుకున్నారు, 'పూర్తిగా విచక్షణారహితంగా, వ్యవస్థీకృతంగా' (ఒక కాంగ్రెస్‌వాది ప్రకారం) దోపిడీలు, ఊచకోతలకు పాల్పడ్డారు. భారత ప్రభుత్వ లెక్కల ప్రకారం, 1948 నాటికి దాదాపు 2,000 మందిని కమ్యూనిస్టులు చంపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Sherman, Taylor C. (2007). "The integration of the princely state of Hyderabad and the making of the postcolonial state in India, 1948 – 56"|url=http://eprints.lse.ac.uk/32805/1/Sherman_Integration_princely_state_2007.pdf}}</ref> [[దస్త్రం:Principal_Street,_Hyderabad,_India.jpg|thumb|[[చార్మినార్]], దాని పరిసరాలు, 1880లలో [[లాలా దీన్ దయాళ్|లాలా దీన్ దయాల్]] ఫోటో తీయబడ్డాయి.]] [[దస్త్రం:Hyderabad_Coat_of_Arms.jpg|కుడి|thumb|[[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ స్టేట్]] [[కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్]]]] == భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత == [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారతదేశం స్వాతంత్ర్యోత్యమ]] ఫలితంగా 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. స్వతంత్ర భారతంలో కలవడానికి [[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] నిరాకరించాడు. దాంతో [[ఆపరేషన్ పోలో]] చేయాల్సివచ్చింది. అప్పుడు [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని]] ఏర్పాటు చేయడానికి 1948లో నిజాం తన రాష్ట్రాన్ని భారతదేశానికి అప్పగించవలసి వచ్చింది. === తెలంగాణ విమోచనోద్యమం === {{main|తెలంగాణ విమోచనోద్యమం}} [[దస్త్రం:Mahabubnagar_Toorpu_Kaman.JPG|ఎడమ|thumb|170x170px|<center>పాలమూరు పట్టణంలో విమోచనోద్యమానికి గుర్తుగా ఉన్న తూర్పుకమాన్</center>]] హైదరాబాద్ సంస్థానాధీశుడు ఏడవ [[నిజాం]] నవాబు [[ఉస్మాన్ ఆలీ ఖాన్]] నుంచి విముక్తి కోసం సంస్థాన ప్రజలు [[1946]] నుంచి [[1948]] మధ్య వీరోచిత పోరాటం చేశారు. దీన్నే '''తెలంగాణ విమోచనోద్యమం'''గా పిలుస్తారు. రెండు వందల సంవత్సరాల దోపిడి, అణిచివేతకు నలభై ఏడు సంవత్సరాల తిరుగుబాటు, సాయుధపోరాటం ఒక దశ మాత్రమే. వివిధ సంఘాల, పార్టీల, ప్రజాస్వామికవాదుల, రచయితల, ప్రజల సంఘటిత క్రమ-పరిణామపోరాటమది. హైదరాబాద్ సంస్థానంలో ప్రస్తుత తెలంగాణాతో పాటు మరాఠ్వాడ ([[మహారాష్ట్ర]]), బీదర్ ([[కర్ణాటక]]) ప్రాంతాలు ఉండేవి. 3 భాషా ప్రాంతాలకు చెందిన మొత్తం 16 జిల్లాలకు గాను 8 జిల్లాలు తెలంగాణా ప్రాంతానికి చెందినవి కాగా, మరాఠా, కన్నడ ప్రాంతాలకు చెందినవి 8 జిల్లాలుండేవి. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిననూ నిజాం సంస్థానంలోని ప్రజలకు మాత్రం స్వాతంత్ర్యం లేకపోవడాన్ని ఇక్కడి ప్రజలు జీర్ణించుకోలేకపోయారు. దేశమంతటా స్వాతంత్ర్యోత్సవాలతో ప్రజలు ఆనందంతో గడుపుచుండగా నిజాం సంస్థాన ప్రజలు మాత్రం నిరంకుశ బానిసత్వంలో కూరుకుపోయారు. హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న ఏడవ నిజామ్ మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ రాజ్యాన్ని సొంతం చేసుకోవడానికి విశ్వప్రయత్నం చేస్తూ రజాకార్లను ఉసిగొల్పాడు. నిజాంకు అండగా [[ఖాసిం రజ్వీ]] నేతృత్వంలోని [[రజాకార్లు]] గ్రామాలపైబడి దోపిడిచేయడం, ఇండ్లు తగలబెట్టడం<ref>భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో తెలుగు యోధులు, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఫ్రీడం ఫైటర్స్ కల్చరల్ కమిటి, 2006 ప్రచురణ, పేజీ 176</ref> నానా అరాచకాలు సృష్టించారు.<ref>ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, రంగారెడ్డి జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 17-09-209</ref> అతని మతోన్మాద చర్యలు కోరలాల్చి వెయ్యి నాల్కలతో విషంకక్కాయి.<ref>స్వాతంత్ర్య సమర నిర్మాతలు, స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్ర పరిశోధన సంస్థ ప్రచురణ, 1994, పేజీ 48</ref> హీనమైన బతుకులు వెళ్ళదీస్తున్న జనం గురించి అస్సలు పట్టించుకోకుండా ప్రజల నుండి బలవంతంగా వసూలుచేసుకున్న సొమ్ముతో విలాసాలు, జల్సాలు, భోగభాగ్యాలు చేసుకొనేవారు. దీనితో [[రామానందతీర్థ]] నేతృత్వంలో [[ఆర్యసమాజ్]] ఉద్యమాలు, కమ్యూనిష్ఠుల ఆధ్వర్యంలో సాయుధపోరాటాలు ఉధృతమయ్యాయి. మొదట నల్గొండ జిల్లాలో ప్రారంభమైన ఉద్యమం శరవేగంగా నైజాం సంస్థానం అంతటా విస్తరించింది. [[రావి నారాయణరెడ్డి]], [[చండ్ర రాజేశ్వరరావు]], [[మల్లు స్వరాజ్యం]], [[ఆరుట్ల కమలాదేవి]], [[బొమ్మగాని ధర్మభిక్షం]], [[మాడపాటి హనుమంతరావు]], [[దాశరథి రంగాచార్య]], [[కాళోజి నారాయణరావు]], [[షోయబుల్లాఖాన్]], [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]] తదితర తెలంగాణ సాయుధ పోరాటయోధులు వారికి స్ఫూర్తినిచ్చే కవులు, రచయితలు మూలంగా 1948లో ఉధృతరూపం దాల్చి చివరికి భారత ప్రభుత్వం సైనిక చర్యతో [[నైజాం]] సంస్థానాన్ని 1948 సెప్టెంబరు 18న భారత్ యూనియన్‌లో విలీనం చెంది [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. వెల్లోడి, బూర్గుల రామకృష్ణారావు ఈ కాలంలో ముఖ్యమంత్రులుగా వ్యవహరించారు. === హైదరాబాద్‌లో భారత సమగ్రత === '''ఆపరేషన్ పోలో''', హైదరాబాద్ "పోలీస్ యాక్షన్" కోడ్ పేరు<ref>{{Cite web|title=Hyderabad Police Action|url=http://indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx?MnId=nmnz/S66ueKkrJc8PBO1kw==&ParentID=z2xdy5FtH8G+oZz4hw/CKg==|access-date=2014-09-13|publisher=Indian Army}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hyderabad on the Net|url=http://www.hyderabad.co.uk/policeaction.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224193046/http://www.hyderabad.co.uk/policeaction.htm|archive-date=2018-12-24|access-date=2014-09-12}}</ref> 1948 సెప్టెంబరులో జరిగిన సైనిక చర్య, ఈ చర్యలో భాగంగా [[భారత రక్షణ దళాలు|భారత సాయుధ దళాలు]] [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రంపై]] దాడిచేసి [[నిజాం|నిజాంను]] ఓడించి, రాష్ట్రాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేశాయి. [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన సమయంలో]] భారతదేశంలోని కొన్ని రాచరిక రాష్ట్రాలు వారి స్వంత భూభాగాలలో స్వయం పాలనను కలిగి ఉన్నాయి. [[భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947]] ప్రకారం తమకు అనుకూలమైన దేశాన్ని ఎంపిక చేసుకునే అవకాశం రాష్ట్రాలకు ఉంది. అయితే, 1948 నాటికి దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాలు భారతదేశం లేదా పాకిస్తాన్‌లో చేరాయి. ఎక్కువగా హిందువుల జనాభాకు రాజుగా ఉన్న ముస్లిం పాలకుడు నిజాం స్వాతంత్ర్యాన్ని ఎంచుకున్నాడు. ''[[రజాకార్లు]]'' అని పిలువబడే ముస్లిం కులీనుల నుండి నియమించబడిన క్రమరహిత సైన్యంతో దీనిని కొనసాగించాలని ఆశించాడు.<ref name="MetcalfMetcalf20062">{{Citebook|title=A Concise History of India|url=https://books.google.com/books?id=jGCBNTDv7acC|publisher=Cambridge University Press}}</ref> నిజాం కూడా [[తెలంగాణ విమోచనోద్యమం|తెలంగాణ తిరుగుబాటుతో]] చుట్టుముట్టబడ్డాడు.<ref name="MetcalfMetcalf20062"/> [[దస్త్రం:Op_Polo_Surrender.jpg|కుడి|thumb|242x242px|మేజర్ జనరల్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఎల్ ఎడ్రూస్ (కుడివైపు) [[సికింద్రాబాద్|సికింద్రాబాద్‌లో]] మేజర్ జనరల్ [[జొయంతో నాథ్ చౌదరి|జోయంతో నాథ్ చౌధురికి]] హైదరాబాద్ స్టేట్ ఫోర్సెస్‌లో లొంగిపోయే అవకాశం ఉంది]] భారత ప్రభుత్వం, హైదరాబాద్ రాజ్యాన్ని ఇండియన్ యూనియన్‌లో విలీనం చేయడంపై నిశ్చయించుకుంది.<ref name="MetcalfMetcalf20062"/> ''[[రజాకార్లు|రజాకార్ల]]'' దౌర్జన్యాల మధ్య, భారత హోం మంత్రి [[సర్దార్ వల్లభభాయి పటేల్|సర్దార్ పటేల్]] "పోలీసు చర్య"గా పిలవబడే దాడితో హైదరాబాద్<ref>Kate, P. V., Marathwada Under the Nizams, 1724–1948, Delhi: Mittal Publications, 1987, p.75</ref> ను విలీనం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ ఆపరేషన్ ఐదు రోజులు పట్టింది, ఈ దాడిలో రజాకార్లు ఓడిపోయారు. ఈ ఆపరేషన్ మతపరమైన మార్గాల్లో భారీ హింసకు దారితీసింది. భారత ప్రధాని [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], సుందర్‌లాల్ కమిటీ అని పిలిచే ఒక కమిషన్‌ను నియమించాడు. 2013 వరకు విడుదల చేయని దాని నివేదిక, "ఒక అంచనా ప్రకారం, పోలీసు చర్య సమయంలోనూ, తరువాత 27,000 నుండి 40,000 మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు" అని నిర్ధారించారు.<ref name="India hidden massacre">{{Cite newspaper|last=Thomson|first=Mike|title=India's hidden massacre|work=BBC|access-date=2013-09-26|date=2013-09-24|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-24159594}}</ref> === హైదరాబాద్ రాష్ట్రం (1948–1956) === ఆపరేషన్ పోలో తర్వాత, 1948లో [[హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] ఏర్పడింది. చివరి నిజాం [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్|మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్]] [[రాజ్ ప్రముఖ్|రాజప్రముఖ్‌గా]] పనిచేశాడు. [[ఎం.కె.వెల్లోడి|ఎం.కె. వెల్లోడి]] హైదరాబాద్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు. === ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014) === భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయడానికి 1953 డిసెంబరులో, [[రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమిషన్|రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్]] నియమించబడింది.<ref>{{Cite web|title=History of India|url=http://indiansaga.com/history/postindependence/reorganization.html|access-date=2018-10-09|website=indiansaga.com}}</ref> 1956 ఫిబ్రవరి 20న తెలంగాణా ప్రయోజనాలను కాపాడే వాగ్దానాలతో తెలంగాణ, ఆంధ్రా ప్రాంతాలను కలపడానికి తెలంగాణ నాయకులు, ఆంధ్ర నాయకుల మధ్య ఒప్పందం కుదిరింది. 1956లో పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, తెలంగాణా ప్రాంతం [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో]] కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌]]<nowiki/>గా ఏర్పడింది. === ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి వేర్పాటు ఉద్యమాలు === ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన కొన్నాళ్ళకే మళ్ళీ వేర్పాటు ఉద్యమాలు తలెత్తాయి. 1969లో [[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] నేతృత్వంలో ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమం ఉధృతరూపం దాల్చింది. అప్పుడు ప్రత్యేక తెలంగాణ నేపథ్యంలో ఏర్పడిన [[తెలంగాణ ప్రజా సమితి]] పార్టీ 1971లో 11 లోక్‌సభ స్థానలలో విజయం సాధించింది. [[2001]], [[ఏప్రిల్ 27|ఏప్రిల్ 27న]] కె.చంద్రశేఖర్ రావు ప్రత్యేక తెలంగాణ లక్ష్యంగా [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] పార్టీని ఏర్పాటు చేశారు. 2009 లో కే.సి.ఆర్ నిరాహరదీక్ష విరమింపచేయడానికి కేంద్రప్రభుత్వం తెలంగాణా ఏర్పాటు ప్రారంభిస్తున్నట్లు ప్రకటించడంతో ఈ ఉద్యమాలు మరింత బలం పుంజుకున్నాయి. కేంద్రప్రభుత్వం ప్రత్యేక కమిటీ ఏర్పాటు చేసి అందరికీ ఆమోదమైన లక్ష్యంకొరకు [[శ్రీకృష్ణ కమిటీ|శ్రీకృష్ణ కమిటీని]] నియమించగా ఆ కమిటీ ఆరు ప్రతిపాదనలు చేసినా ఫలితంలేకపోయింది. 2011 నుంచి తెలంగాణ ఉద్యమ నాయకత్వం "ఐక్య కార్యాచరణ సమితి" చేతుల్లోకి వెళ్ళడంతో విద్యార్థులు, ఉద్యోగసంఘాలు చురుకుగా పాల్గొన్నారు. తెలంగాణ అంతటా ఉద్యోగులు, కార్మికులు 2011లో 42 రోజుల సమ్మె చేశారు. 2013 జూలై 30న కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ 10 జిల్లాలతో కూడిన తెలంగాణను ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. తదుపరి సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం ఊపందుకుంది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగసంఘాల నాయకత్వంలో రెండు నెలలపైబడి సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం నడిచింది. 2013 అక్టోబరు 3న జరిగిన కేంద్రప్రభుత్వ మంత్రివర్గ సమావేశంలో తెలంగాణా ఏర్పాటును ఆమోదించారు. తదుపరి చర్యగా మంత్రివర్గ ఉపసంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసి, రెండు రాష్ట్రాల సమస్యలపై చర్చించి, వాటి పరిష్కార వివరాలతో కేబినెట్ నోట్, బిల్లు తయారీ జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=Sep 3, 2013|title=ముగిసిన కేబినెట్, తెలంగాణ నోట్‌కు ఆమోదం|url=http://telugu.oneindia.in/news/andhra-pradesh/telangana-note-be-placed-before-cabinet-123431.html|publisher=వన్ ఇండియా|accessdate=2014-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322110111/https://telugu.oneindia.com/news/andhra-pradesh/telangana-note-be-placed-before-cabinet-123431.html|archivedate=2019-03-22}}</ref> ఆ తరువాత రాష్ట్రపతి పంపిన ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లును<ref>{{Cite web|date=2013-12-06|title=12లోగా అసెంబ్లీకి బిల్లు: కిరణ్ పావులు, 'టి' వ్యుహాలు|url=https://telugu.oneindia.com/news/andhra-pradesh/t-bill-assembly-dec-12-126644.html|publisher=వన్ ఇండియా|accessdate=2020-08-03}}</ref> శాసనసభ, శాసనమండలిలో సుదీర్ఘ చర్చలు పూర్తికాకముందే, ముఖ్యమంత్రి ప్రతిపాదించిన తిరస్కరించే తీర్మానం పై మూజువాణీ వోటుతో సభలు అమోదముద్ర వేశాయి. 2014, ఫిబ్రవరి 18న ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లుకు భారతీయ జనతా పార్టీ మద్దతుతో లోక్‌సభ ఆమోదం లభించింది. 2014 ఫిబ్రవరి 20న రాజ్యసభ ఆమోదం తెలిపింది. సీమాంధ్రకు న్యాయం చేయడానికి వెంకయ్యనాయుడు ప్రతిపాదించిన సవరణలను కొంత వరకు తృప్తిపరచే విధంగా ప్రధాని ఆరుసూత్రాల ప్యాకేజీని ప్రకటించిన పిదప, బిల్లుకు యధాతథంగా మూజువాణీ వోటుతో అమోదముద్ర పడింది.<ref>{{Cite web|date=2014-02-20|title=తెలంగాణ బిల్లుకు రాజ్యసభ ఆమోదం.29వ రాష్ట్రంగా...|url=http://telugu.webdunia.com/newsworld/news/national/1402/20/1140220095_1.htm|publisher=వెబ్ దునియా|accessdate=2014-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303044936/http://telugu.webdunia.com/newsworld/news/national/1402/20/1140220095_1.htm|archivedate=2014-03-03}}</ref><ref name="reorganisation">{{Cite web|date=1 March 2014|title=The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014|url=http://www.indiacode.nic.in/acts2014/6%20of%202014.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034307/http://www.indiacode.nic.in/acts2014/6%20of%202014.pdf|archive-date=24 September 2015|access-date=14 July 2015|website=India Code Legislative Department|publisher=Ministry of Law and Justice|page=2}}</ref> 2014 జూన్ 2 నాడు దేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. === తెలంగాణ రాష్ట్రం (2014–ప్రస్తుతం) === 2013, జూలై 30న కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు సిఫార్సు చేస్తూ ఏకగ్రీవంగా తీర్మానం చేసింది. తెలంగాణ ఏర్పాటుకు భారత [[భారత పార్లమెంట్|పార్లమెంట్]] ఉభయ సభల్లో 2014 ఫిబ్రవరిలో<ref>{{Cite web|title=Telangana bill passed in Lok Sabha; Congress, BJP come together in favour of new state|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/telanganathetroubledstate/parliament-adjourned-till-noon-over-telangana-issue/article1-1185194.aspx|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218081502/http://www.hindustantimes.com/india-news/telanganathetroubledstate/parliament-adjourned-till-noon-over-telangana-issue/article1-1185194.aspx|archive-date=18 February 2014|access-date=18 February 2014|publisher=Hindustan Times|archivedate=18 ఫిబ్రవరి 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140218081502/http://www.hindustantimes.com/india-news/telanganathetroubledstate/parliament-adjourned-till-noon-over-telangana-issue/article1-1185194.aspx}}</ref> బిల్లును ప్రవేశపెట్టగా, 2014 [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014|ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం]] బిల్లును వాయవ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి పది జిల్లాలతో కూడిన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] ఆమోదించింది.<ref name="TOI">{{Cite web|title=Telangana bill passed by upper house|url=http://timesofindia.indiatimes.com/telangana-bill-in-rajya-sabha/liveblog/30712218.cms|access-date=20 February 2014|website=The Times of India}}</ref> 2014, మార్చి 1న [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] ఆమోదం లభించింది.<ref>{{Cite web|title=The Andhra Pradesh reorganisation act, 2014|url=http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/APRegACT2014_0.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108223043/http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/APRegACT2014_0.pdf|archive-date=8 January 2016|access-date=3 March 2014|publisher=Ministry of law and justice, government of India}}</ref> 2014, జూన్ 2న తెలంగాణ రాష్ట్రం అధికారికంగా ఏర్పాటయింది. ఎన్నికల్లో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] పార్టీ మెజారిటీ సాధించిన తర్వాత [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="new state">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/telangana-braces-to-celebrate-its-birthday-celebrations-kcr/1/364724.html|title=Telangana is born, KCR to take oath as its first CM|last=Amarnath K Menon|date=1 June 2014|work=THE INDIA TODAY GROUP|access-date=14 July 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111151025/http://indiatoday.intoday.in/story/telangana-braces-to-celebrate-its-birthday-celebrations-kcr/1/364724.html|archive-date=11 November 2014|location=Hyderabad}}</ref> [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] 10 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం పాటు తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండింటికీ ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ సంస్కృతి]] * [[తెలంగాణ ఉద్యమం]] * [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్|హైదరాబాద్ నిజాం]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక]] * [[2011 ప్రారంభంలో తెలంగాణ నిరసనలు]] * [[2004 ముందు తెలంగాణ నిరసనలు]] * [[తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్ర]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర| ]] 4hiwt0gwuthc7g0mnyuq0zb4mnvzhan 4920667 4920661 2026-08-05T11:20:41Z Rathlavath Manisha 152416 4920667 wikitext text/x-wiki {{Infobox state | name = తెలంగాణ | native_name = | type = | image_skyline = Montage of Telangana State.jpg | image_caption = తెలంగాణ ప్రదేశాలు (పై నుండి): [[చార్మినారు]], [[వరంగల్ కోట]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదు నగరం]], [[నిజామాబాదు రైల్వే స్టేషను]], [[కుంటాల జలపాతం]],[[ఫలక్‌నుమా ప్యాలెస్]] }} ఎత్తైన [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్ పీఠభూమిలో]] ఉన్న [[తెలంగాణ]], చరిత్రలో [[శాతవాహనులు|శాతవాహన]] (230 BCE నుండి 220 CE వరకు), [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] (1083-1323), [[ముసునూరి నాయకులు|ముసునూరి నాయకుల]] (1326-1356), [[ఢిల్లీ సల్తనత్|ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] (1347-1512), [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|గోల్కొండ సుల్తానేట్]] (1512-1687), అసఫ్ జాహీ రాజవంశం (1724-1950) మొదలైన రాజవంశీయుల పాలనలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Telangana History PDF|url=http://www.telanganastateofficial.com/telangana-state-history-in-english-pdf/|publisher=Bookinfo}}</ref> 1724లో ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించిన [[నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసఫ్ జా I|నిజాం-ఉల్-ముల్క్]], హైదరాబాద్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆ తరువాత అతని వారసులు హైదరాబాదు [[నిజాం|నిజాములుగా]] చాలాకాలంపాటు హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని పాలించారు. నిజాం రాజులు తెలంగాణలో [[నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే|మొదటి రైల్వేలు]], పోస్టల్, టెలిగ్రాఫ్ నెట్‌వర్క్‌లు, మొదటి విశ్వవిద్యాలయాలను స్థాపించారు. భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత, హైదరాబాదు రాష్ట్రం భారతదేశంలో కలవడానికి విలీన పత్రంపై నిజాంరాజు సంతకం చేయలేదు. 1948లో భారత సైన్యం [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రాన్ని]] ఆక్రమించుకోవడంతో విలీనం కాక తప్పలేదు. 2014 జూన్ 2న, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] రాజధానిగా భారతదేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ రాష్ట్రం అవతరించింది.<ref name="Notification">{{Cite web|date=4 March 2014|title=Notification|url=http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/2014/158365.pdf|access-date=4 March 2014|website=The Gazette of India|publisher=Government of India}}</ref> హైదరాబాద్ నగరం పదేళ్లపాటు [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], తెలంగాణ రాష్ట్రానికి ఉమ్మడి రాజధానిగా కొనసాగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/a-brief-history-of-telangana-114060100762_1.html|title=A brief history of Telangana|date=1 June 2014|work=Business Standard Ltd.|access-date=20 July 2014|location=New Delhi}}</ref> == ప్రారంభ చరిత్ర == ===భారత స్వాతంత్యానికి పూర్వం=== [[దస్త్రం:Telangana in 1150.png|thumb|right|170px|<center>సా.శ.1150 నాటికి తెలంగాణలో పాలించే రాజ్యాలు</center>]] పురాతన రాతియుగం నుంచే తెలంగాణ ప్రాంతం ఉనికిని కలిగియుంది. పూర్వ రాతియుగం కాలం నాటి ఆవాసస్థలాలు వేములపల్లి, [[ఏటూరునాగారం]], [[బాసర]], [[బోథ్]], [[హాలియా]], [[క్యాతూర్]] తదితర ప్రాంతాలలో బయటపడ్డాయి. వాడపల్లి, వెల్టూరు, పోచంపాడు, ఎల్లారెడ్డిపేట తదితర ప్రాంతాలలో బృహశ్శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్ళను పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు సేకరించారు.<ref name="ReferenceA">తెలంగాణ చరిత్ర, రచన: సుంకిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి, పేజీ 20</ref> షోడశ మహాజనపదాల కాలంలో దక్షిణాదిలోని ఏకైక జనపదం [[అశ్మక జనపదం]] ఈ ప్రాంతంలోనిదే. పోదన్ (నేటి [[బోధన్]]) దీని రాజధానిగా ఉండింది. బౌద్ధ గ్రంథాలలో కూడా ఈ సమాచారం నిక్షిప్తమైయుంది. [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడి]] కాలంలో సుజాతుడు బోధన్ పాలకుడిగా ఉన్నట్లు బౌద్ధ వాజ్మయం తెలియజేస్తుంది. బుద్ధి సమకాలికుడు బావరి స్థిరపడ్డ ప్రాంతం నేడు బావనకుర్తి (ఆదిలాబాదు జిల్లాలో నదీద్వీపం) గా పిలుబడుతున్నది. మత్స్యపురాణంలో మంజీరక దేశం (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహప్రాంతం) ప్రస్తావన కూడా ఉంది.<ref name="ReferenceB">ఆంధ్రదేశ చరిత్ర-సంస్కృతి, రచన:పి.రామశర్మ</ref> ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్) రాజధానిగా పాలించిన ములక రాజ్యం [[గోదావరి నది]] సరిహద్దు వరకు ఉండగా అందులో నేటి ఆదిలాబాదు జిల్లా ప్రాంతం భాగంగా ఉండింది. అప్పుడు ఉత్తర-దక్షిణ ప్రధానమార్గం ఈ రాజ్యం గుండా ఉండేది.<ref name="ReferenceC">A History of South India, K.A.Neelakanta Shastry, P 65</ref> విదేశాలలో ఉండే బౌద్ధులు దీనిని మంజీరకమని పిలిచారు (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహక ప్రాంతం).<ref name="ReferenceD">ఆంధ్రదేశ చరిత్ర-సంస్కృతి, పి.రామశర్మ</ref> షోడశ మహాజనపదాలలో మగధ రాజ్యం బలపడి చాలా రాజ్యాల్ని ఆక్రమించగా అప్పుడు అశ్మక రాజ్యం కూడా మగధలో విలీనమైంది. ఆ తర్వాత నందరాజులు, ఆ పిదప మౌర్యులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. === మౌర్యులు === మౌర్యుల కాలంలో ఈ ప్రాంతం భాగంగా ఉండేదనడానికి అశోకుని 13వ శిలాశాసనం ఆధారంగా చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. మౌర్యుల కాలంలో పర్యటించిన విదేశీ యాత్రికుడు [[మెగస్తనీసు]] ఆంధ్రులకు 30 దుర్గాలున్నాయని పేర్కొనగా అందులో కదంబపూర్ ([[కరీంనగర్]]), పౌదన్యపురం (బోధన్), పిధుండ, ముషిక, [[ధూళికట్ట]], [[పెద్దబొంకూర్]], [[ఫణిగిరి]], కొండాపురం, [[కోటిలింగాల]], గాజులబండ ముఖ్యమైనది.<ref name="ReferenceE">ఆంధ్రుల చరిత్ర, బి.ఎస్.ఎల్.హన్మంతరావు, పేజీ 52</ref> ఇవన్నీ నేటి తెలంగాణ రాష్ట్రంలోనివే. ఇంకనూ బయటపడాల్సిన ప్రాంతాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.<ref>ఆంధ్రుల సంక్షిప్త చరిత్ర, [[ఏటుకూరి బలరామమూర్తి]], పేజీ 17</ref> [[మెగస్తనీసు]] ఎంతో బలవంతమైనదిగా వర్ణించిన ఆంధ్రరాజ్యం బహుశా ములక అస్సక లేదా ప్రతిష్ఠాన రాజ్యమే అయి ఉంటుందని చరిత్రకారుడు బి.ఎస్.ఎల్.హనుమంతరావు పేర్కొన్నారు.<ref name="ReferenceF">తెలంగాణ చరిత్ర, రచన:సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి, పేజీ 37</ref> === శాతవాహనులు === [[మౌర్య సామ్రాజ్యం]] పతనమైన తరువాత శాతవాహనులు రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగారు. [[కోటిలింగాల|కోటి లింగాల]] ప్రాంతం శాతవాహన రాజవంశపు 30 నగరాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{Cite web|date=11 September 2014|title=Protection wall for Koti Lingala temple|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/protection-wall-for-koti-lingala-temple-in-karimnagar/article6401870.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> ఆ ప్రాంతాలలో జరిపిన త్రవ్వకాలలో ఇటుక బావులు, శాతవాహనుల పూర్వ కాలానికి చెందిన గోభడ, సామగోప నాణేలు బయటపడ్డాయి. ఈ ప్రదేశం భవారీ మహర్షి ఆశ్రయం(నిర్మల్ జిల్లాలోని బాధనకుర్తి గ్రామం దివి ప్రసిద్ధ బౌద్ధ మత ప్రచారాన్ని బావరి మహర్షి చేసిన గ్రామం) ఉన్న ప్రదేశంగా పేరొందింది.<ref>Buddhism and Modern Society, ed. by Y. S. Rao and G.B. Naik, Deep & Deep Publications; 2008, p. 293</ref> శాతవాహన రాజవంశ స్థాపకుడు సిముఖకు చెందిన అనేక నాణేలు, కన్హా, శాతకర్ణి I వంటి ఇతర ప్రారంభ పాలకుల నాణేలు కూడా ఈ తవ్వకాలలో కనుగొనబడ్డాయి.<ref>Indian History, Krishna Reddy; Tata-McGraw Hill Education, New Delhi, 2011. p. A-250</ref> [[దస్త్రం:AlampurinTelangana.png|ఎడమ|thumb|170x170px|<center>ఆలంపూర్‌లో బాదామి చాళుక్యుల నిర్మించిన దేవాలయాలు</center>]] <big>'''బాదామి చాళుక్యులు'''</big> బాదామి చాళుక్యుల కాలంలో తెలంగాణ మొత్తం వీరి పాలనలోఉండేది.ఆంధ్రదేశ చరిత్ర-సంస్కృతి-మొదటి భాగం అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటైన ఆలంపూర్ ఆలయాలు ఈ కాలంలోనే నిర్మించబడ్డాయి. ఆలంపూర్‌లో పలు సంఖ్యలో వీరి రాతిశాసనాలు ఉన్నాయి.తెలంగాణ శాసనాలు, మొదటి భాగంహశ్శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్ళను పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు సేకరించారు.షోడశ మహాజనపదాల కాలంలో దక్షిణాదిలోని ఏకైక జనపదం [[అశ్మక జనపదం]] ఈ ప్రాంతంలోనిదే. పోదన్ (నేటి [[బోధన్]]) దీని రాజధానిగా ఉండింది. బౌద్ధ గ్రంథాలలో కూడా ఈ సమాచారం నిక్షిప్తమైయుంది. [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడి]] కాలంలో సుజాతుడు బోధన్ పాలకుడిగా ఉన్నట్లు బౌద్ధ వాజ్ఞయం తెలియజేస్తుంది. బుద్ధి సమకాలికుడు బావరి స్థిరపడ్డ ప్రాంతం నేడు బావనకుర్తి (ఆదిలాబాదు జిల్లాలో నదీద్వీపం) గా పిలుబడుతున్నది. మత్స్యపురాణంలో మంజీరక దేశం (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహప్రాంతం) ప్రస్తావన కూడా ఉంది.<ref name="ReferenceB"/> ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్) రాజధానిగా పాలించిన ములక రాజ్యం [[గోదావరి నది]] సరిహద్దు వరకు ఉండగా అందులో నేటి ఆదిలాబాదు జిల్లా ప్రాంతం భాగంగా ఉండింది. అప్పుడు ఉత్తర-దక్షిణ ప్రధానమార్గం ఈ రాజ్యం గుండా ఉండేది.<ref name="ReferenceC"/> విదేశాలలో ఉండే బౌద్ధులు దీనిని మంజీరకమని పిలిచారు (నేటి [[మంజీరా నది]] పరీవాహక ప్రాంతం).<ref name="ReferenceB"/> షోడశ మహాజనపదాలలో మగధ రాజ్యం బలపడి చాలా రాజ్యాల్ని ఆక్రమించగా అప్పుడు అశ్మక రాజ్యం కూడా మగధలో విలీనమైంది. ఆ తర్వాత నందరాజులు, ఆ పిదప మౌర్యులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. <big>'''రాష్ట్రకూటులు'''</big> రెండో కీర్తివర్మతో చాళుక్యవంశం అంతంకాగా మాన్యఖేతం రాజధానిగా రాష్ట్రకూటులు పాలన సాగించారు. దంతిదుర్గుని కాలంలో తెలంగాణ మొత్తం రాష్ట్రకూటుల పాలనలో ఉండేది. తెలంగాణలో తొలి గద్యశాసనం "కొరివి శాసనం" ఈ కాలం నాటిదే. రాష్ట్రకూటుల సామంతులుగా ఉన్న వేములవాడ చాళుక్యులు బోధన్, వేములవాడలలో స్వతంత్ర పాలన చేశారు. <big>'''కళ్యాణి చాళుక్యులు'''</big> రాష్ట్రకూట రాజు రెండోకర్కరాజును ఓడించి రెండో తైలపుడు కళ్యాణి చాళుక్యరాజ్యం స్థాపించాడు. కవి రన్నడు ఇతని ఆస్థాన కవి.<ref>పాలమూరు చరిత్ర, దేవీదాస్ రావు</ref> మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా గంగాపురంలోని చెన్నకేశ్వస్వామి ఆలయాన్ని ఈ కాలంలోనే నిర్మించబడింది. ఈ ప్రాంతంలోవీరి పలు శాసనాలున్నాయి. ఇదే కాలంలో ఖమ్మం ప్రాంతంలో ముదిగొండ చాళుక్యులు పాలించారు. పాలమూరు జిల్లా మద్యభాగంలో కందూరి చోడుల పాలన కిందకు ఉండేది. <big>'''కందూరి చోడులు'''</big> క్రమక్రమంగా కందూరు చోళరాజ్యం విస్తరించింది. తొలి కాకతీయుల కాలం నాటికి ఇది కాకతీయ రాజ్యం కంటే పెద్ద రాజ్యంగా విలసిల్లింది.<ref>కాకతీయులు, రచన: పి.వి.పరబ్రహ్మశాస్త్రి</ref> కందూరు, మగతల (నేటి మక్తల్), వర్థమానపురం (నేటి నంది వడ్డెమాన్), గంగాపురం, అమరాబాద్, భువనగిరి, వాడపల్లి, కొలనుపాక ఈ కాలంలో పెద్ద పట్టణాలుగా విలసిల్లాయి. విక్రమాదియుని కుమారుడు తైలపుని కాలంలో రాజ్యాన్ని రెండుగా చేసి ఇద్దరు కుమారులను రాజులుగా చేశాడు. దానితో ఇప్పటి నల్గొండ, పాలమూరు జిల్లా ప్రాంతాలలోవేర్వేరు పాలన సాగింది. గోకర్ణుడు తన రాజధానిని పానగల్లు నుంచి వర్థమాన పురానికి తరలించాడు. కందూరు చోడుల శాసనం ఒకటి మామిళ్ళపల్లిలో కూడా లభ్యమైంది. ఇదే కాలంలో వరంగల్ ప్రాంతంలో పొలవాస పాలకులు రాజ్యం చేశారు. అనుమకొండ (నేటి హన్మకొండ ప్రాంతం) మాత్రం కొలనుపాక రాజధానిగా కళ్యాణి చాళుక్యులే పాలించారు. == కాకతీయులు == {{multiple image|perrow=1/2|total_width=300|caption_align=center | header = గ్లోరియస్ కాకతీయ దేవాలయాలు, గేట్‌వేలు | image1 = Warangal Fort through my eyes.jpg | caption1 = వరంగల్ కోట శిథిలాల మధ్య కాకతీయ కళా తోరణం | image2 = Warangal Thouand Pillars Temple.jpg | caption2 = వేయి స్తంభాల గుడి | image3 = Ramappa Temple Warangal.JPG | caption3 = రామప్ప దేవాలయం | footer = గ్లోరియస్ కాకతీయ దేవాలయాలు, గేట్‌వేలను 2014 యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాకు భారతదేశం సమర్పించింది. | footer_align = center }} 12వ, 13వ శతాబ్దాలలో [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజవంశం]] వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Kakatiya Dynasty - History - Glorious India|url=http://www.gloriousindia.com/history/kakatiya_dynasty.html|website=www.gloriousindia.com}}</ref> [[ఖిలావరంగల్|వరంగల్ కోట]], [[రామప్ప దేవాలయం]], [[వేయి స్తంభాల గుడి]], [[కోట గుళ్ళు]] వంటి ప్రసిద్ధ శిల్పకళకు ఈ కాకతీయులు ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>{{Cite web|last=Rajadhyaksha|first=P. L. Kessler and Abhijit|title=Kingdoms of South Asia - Indian Kingdom of the Kakatiyas|url=https://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaKakatiyas.htm|website=www.historyfiles.co.uk}}</ref>{{Sfn|Haig|1907|pp=65-70}} మొదట్లో కాకతీయులు కల్యాణి పశ్చిమ [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల సామంతులు]], [[వరంగల్]] సమీపంలోని ఒక చిన్న భూభాగాన్ని పాలించారు. ఈ రాజవంశానికి చెందిన పాలకుడు, ప్రోలా II (1110–1158), దక్షిణాన తన అధికారాన్ని విస్తరింపజేసి, స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడు. ప్రోలా II వారసుడు రుద్రుడు (1158-1195) తూర్పున గోదావరి డెల్టా వరకు రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. ఆ రాజ్యానికి రెండవ రాజధానిగా [[ఖిలావరంగల్|వరంగల్ కోటను]] నిర్మించడంతోపాటు, దేవగిరిపై సేన యాదవుల దండయాత్రలను ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ తరువాత, మహాదేవుడు రాజ్యాన్ని తీర ప్రాంతానికి విస్తరించాడు. అతని తర్వాత 1199లో గణపతిదేవుడు వచ్చాడు. అతను [[కాకతీయులు|కాకతీయులలో]] గొప్పవాడిగా, [[శాతవాహనులు|శాతవాహనుల]] తర్వాత దాదాపు మొత్తం [[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు]] ప్రాంతాన్ని ఒక ఏకీకృత సామ్రాజ్యం క్రిందకు తీసుకువచ్చిన మొదటివాడిగా నిలిచాడు. 1210లో గణపతిదేవుడు [[వెలనాటి చోళులు|వెలనాటి చోళుల]] పాలనకు ముగింపు పలికి ఉత్తరాన [[అనకాపల్లి]] వరకు తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. ఈ రాజవంశంలో గొప్పగా కీర్తించబడిన [[రుద్రమ దేవి|రాణి రుద్రమ దేవి]] (1262–1289), భారతచరిత్రలోని కొద్దిమంది రాణులలో ఒకరు. రుద్రమ చోళులు, సేన యాదవులకు వ్యతిరేకంగా రాజ్యాన్ని రక్షించడంతోపాటు వారి గౌరవాన్ని కూడా సంపాదించాడు. [[మార్కో పోలో]] అనే చరిత్రకారుడు రుద్రమదేవి కాలంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించి, ఆమె పాలన గురించి తన పుస్తకాలలో గొప్పగా రాశాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250-1625|last=Rubiés|first=Joan-Pau|date=2002-09-05|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521526135|pages=50, 73}}</ref> 1290 ప్రారంభంలో రుద్రమదేవి మరణించిన తరువాత, రుద్రమ మనవడు రెండవ [[ప్రతాపరుద్రుడు]] కాకతీయ సామ్రాజ్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ప్రతాపరుద్రుడు పశ్చిమాన రాయచూరుకు, దక్షిణాన [[ఒంగోలు]], [[నల్లమల అడవులు|నల్లమల కొండల]] వరకు తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరింపజేశాడు. తన రాజ్యంలో అనేక పరిపాలనా సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు, వాటిలో కొన్ని ఆ తరువాతి [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] కూడా ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. 1309లో, [[ఢిల్లీ సల్తనత్|ఢిల్లీ సుల్తాన్]], [[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] తన సైన్యాధ్యక్షుడు [[మాలిక్ కాఫుర్|మాలిక్ కాఫుర్‌]]<nowiki/>లో తన సైన్యాన్ని [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రాజ్యంపై దండయాత్రకు పంపాడు.<ref>{{Cite book|title=The Encyclopaedia of Islam.|date=1960–2009|publisher=Brill|others=Gibb, H. A. R. (Hamilton Alexander Rosskeen), 1895-1971., Bearman, P. J. (Peri J.)|isbn=978-9004161214|edition=New|location=Leiden|oclc=399624}}</ref> 1310, జనవరిలో సైన్యం కాకతీయ రాజధాని [[వరంగల్|వరంగల్‌కు]] చేరుకొని, కోటను ముట్టడించింది.<ref>{{Cite journal|last=Gopal|first=S.|date=September 1969|title=Ideas in History, by Bisheshwar Prasad (ed.), Asia Publishing House, Bombay 1968, Rs. 25.00|url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_1969-09_6_3/page/330|journal=The Indian Economic & Social History Review|volume=6|issue=3|pages=330|doi=10.1177/001946466900600307|issn=0019-4646}}</ref> నెల రోజుల తరువాత, [[ప్రతాపరుద్రుడు]] లొంగిపోవాలని నిర్ణయించుకొని, తన ఓటమిని అంగీకరించాడు. ఓడిపోయిన ప్రతాపరుద్రుడి భారీ మొత్తంలో సంపదను తీసుకొని 1310 జూన్ లో కాఫుర్ తన సైన్యంతో ఢిల్లీకి తిరిగి వెళ్ళాడు. === ఢిల్లీ సుల్తానుల దండయాత్ర === 1323లో, ఘియాత్ అల్-దిన్ తుగ్లక్ తన కుమారుడు [[ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్]]ను [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రాజధాని వరంగల్‌కు దండయాత్రకు పంపాడు. తుగ్లక్ దండయాత్రతో వరంగల్‌ను విలీనం చేయడంతోపాటు కాకతీయ రాజవంశం అంతం అయింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cGd2huLXEVYC|title=A Social History of the Deccan, 1300-1761|last=Richard M. Eaton|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=9780521254847|page=21}}</ref> [[ప్రతాపరుద్రుడు|ప్రతాపరుద్రుడి]]<nowiki/>ని బందీగా చేసి, ఢిల్లీకి పంపించారు. (మార్గమధ్యంలో ప్రతాపరుద్రుడు మరణించాడని నమ్ముతారు). సింహాసనాన్ని అధిష్టించడానికి ఢిల్లీకి తిరిగి వెళ్ళేవరకు తుగ్లక్ కొంతకాలం వైస్రాయ్‌గా ఈ ప్రా్తాన్ని పాలించాడు. కాకతీయ రాజ్యానికి సైన్యాధిపతులుగా పనిచేసిన [[ముసునూరి నాయకులు]] వివిధ తెలుగు వంశాలను ఏకంచేసి 1330లో [[ఢిల్లీ సల్తనత్|ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] వైస్రాయ్ నుండి [[వరంగల్|వరంగల్‌ను]] స్వాధీనం చేసుకుని అర్ధ శతాబ్దం పాటు తన పాలన సాగించారు. 15వ శతాబ్దం నాటికి కొన్ని కొత్త ప్రాంతాలు [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]], సంగమ రాజవంశానికి అప్పగించబడ్డాయి. వాటిల్లో చివరి ప్రాంతం తరువాతి కాలంలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్యంగా]] పరిణామం చెందింది.<ref>{{Cite book|title=A social history of the Deccan, 1300-1761 : eight Indian lives|last=Maxwell.|first=Eaton, Richard|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521254847|location=Cambridge, UK|pages=22|oclc=58431679}}</ref> == బహమనీ, దక్కన్ సుల్తానేట్లు == {{multiple image | perrow = 1/2 | total_width = 300 | align = | direction = | width = | caption_align = center | header = హైదరాబాదులో కుతుబ్ షాహీ నిర్మాణాలు | image1 = CharminarView-1.jpg | caption1 = [[చార్మినాలర్]] | image2 = Tomb of Muhammad Quli Qutb Shah.jpg | caption2 = కుతుబ్ షాహీ సమాధులలో ఒకటి | image3 = Golconda Fort 005.jpg | caption3 = [[గోల్కొండ కోట]] | footer = హైదరాబాద్‌లోని కుతుబ్ షాహీ స్మారక చిహ్నాలను 2011 యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా కోసం తాత్కాలిక జాబితాలో భారతదేశం సమర్పించింది.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5573/|title=The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar - UNESCO World Heritage Centre|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|access-date=2018-09-28}}</ref> | footer_align = center }} 15వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతం [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]]<nowiki/>ల చేతుల్లోకి పోయింది. 1463లో రెండవ సుల్తాన్ ముహమ్మద్ షా బహమనీ తెలంగాణ ప్రాంతానికి [[సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్|సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్‌]]<nowiki/>ను పంపి అక్కడి వారిని అణిచివేయమని చెప్పాడు. సుల్తాన్ కులీ [[గోల్కొండ|గోల్కొండలోని]] [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] కొండ కోట వద్ద ఒక స్థావరాన్ని స్థాపించి, రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. శతాబ్దం చివరి నాటికి, కులీ తెలంగాణ ప్రాంతానికి ''సుబేదార్'' (గవర్నర్) గా మారి గోల్కొండ నుండి రాజ్యాన్ని పాలించాడు. 1518లో, [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు వేర్వేరు రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. మిగిలిన ప్రాంతాలు [[అహ్మద్‌నగర్]], బేరార్, [[బీదరు|బీదర్]], [[ఆదిల్‌షాహీ వంశము|బీజాపూర్‌లో]] ఉన్నాయి. సుల్తాన్ కులీ బహమనీ పాలన నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించి, "సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా" పేరుతో గోల్కొండ సుల్తానేట్‌ను స్థాపించాడు.{{Sfn|Sardar, Golconda through Time|pp=19-41}}<ref name="The Nocturnal Court">{{Cite book|title=The nocturnal court: life of a prince of Hyderabad|last=Jaisi|first=Sidq|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566605-2|pages=29–30}} </ref> గోల్కొండ మట్టి-కోటను పునర్నిర్మించి, నగరానికి ''ముహమ్మద్ నగర్'' అని పేరు పెట్టాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/br/2002/05/28/stories/2002052800050300.htm|title=Hyderabad through the ages|last=Nayeem|first=M.A|date=28 May 2002|work=The Hindu|access-date=2013-12-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604122609/http://www.hindu.com/thehindu/br/2002/05/28/stories/2002052800050300.htm|archive-date=2009-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|last=Matsuo|first=Ara|date=22 November 2005|title=Golconda|url=http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~islamarc/WebPage1/htm_eng/index/map_e.htm|access-date=18 December 2013|publisher=[[University of Tokyo]]}}</ref> 1591లో [[మూసీ నది]] తీరంలో [[ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా|మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా]] ఈ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] నగరాన్ని స్థాపించాడు.<ref>{{Cite book|title=Textbook of medieval indian history.|last=Sailendra.|first=Sen|date=2013|publisher=Primus Books|isbn=978-9380607344|location=[Place of publication not identified]|oclc=822894456}}</ref> నగరానికి కేంద్రంగా [[చార్మినార్]], [[మక్కా మసీదు (హైదరాబాదు)|మక్కా మసీదు]] వంటివి నిర్మించబడ్డాయి. సంవత్సరాలు గడిచినకొద్దీ హైదరాబాదు నగరం వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఆయుధాలు, ఉక్కుకు ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందంది. కుతుబ్ షాహీ పాలకులు ఇండో-పర్షియన్, స్థానిక [[తెలుగు సంస్కృతి|తెలుగు]]<nowiki/>వారి కళల-సంస్కృతి రెండింటికీ పోషకులుగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals- Mughal Empire (1526-1748) - 2|url=https://archive.org/details/medievalindiafro0000sati|last=Chandra|first=Satish|date=2007-07-30|publisher=Har Anand Publications|isbn=9788124112694|language=en}}</ref> తొలిరోజుల్లో కుతుబ్ షాహీ నిర్మించిన [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]], [[కుతుబ్ షాహీ సమాధులు]], [[చార్మినార్]], [[మక్కా మసీదు (హైదరాబాదు)|మక్కా మసీదు]], [[ఖైరతాబాదు మస్జిద్|ఖైరతాబాద్ మసీదు]], [[తారమతి బరాదారి|తారామతి బరాదరి]], [[తోలి మస్జిద్|టోలి మసీదు]] మొదలైన భవనాలలో ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలి ప్రతిబింబిస్తుంది. == మొఘల్ ఆక్రమణ, పాలన == [[దస్త్రం:Aurangzeb_during_the_siege_of_Golconda,_1687_(Hyderabad,_India).jpg|thumb| గోల్కొండ ముట్టడి సమయంలో [[ఔరంగజేబు]] గోల్కొండపై [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] విజయం [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం]] అంతానికి దారితీసింది.]] [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] యువరాజు [[ఔరంగజేబు|ఔరంగజేబ్]] తన జీవితకాలంలో ఎక్కువసమయం దక్కన్‌ ప్రాంతంలోనే గడిపాడు. మొఘల్ సార్వభౌమత్వాన్ని స్థాపించడానికి స్థానిక హిందూ, ముస్లిం రాజ్యాలతో సమానంగా పోరాడాడు. గోల్కొండ సుల్తానేట్ తన తండ్రి, మొఘల్ చక్రవర్తి [[షాజహాన్]] చేత దక్కన్ వైస్రాయ్‌గా నియమించబడిన [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] యువరాజు [[ఔరంగజేబు]] చేసిన అనేక దాడులను ఎదుర్కొన్నాడు. 1656లో, [[ఔరంగజేబు]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోటపై]] దాడి చేశాడు. కానీ, [[షాజహాన్]] ఆదేశాల మేరకు ముట్టడిని విరమించుకోవలసి వచ్చింది. దాంతో, [[అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా]]-[[ఔరంగజేబు]]<nowiki/>ల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. వార్షిక పన్ను చెల్లించి, కుతుబ్ షా కుమార్తెను ఔరంగజేబు పెద్ద కుమారుడికిచ్చి వివాహం చేశారు.<ref>{{Cite journal|last=Ramanathan|first=Suguna|date=September 1995|title=Book Reviews : SUSAN VISHVANATHAN, The Christians of Kerala, Oxford University Press, Madras, 1993|url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_july-september-1995_32_3/page/410|journal=The Indian Economic & Social History Review|volume=32|issue=3|pages=410–411|doi=10.1177/001946469503200315|issn=0019-4646}}</ref><ref>{{Cite journal|last=W. F.|date=October 1920|title=History of Aurangzib. By Jadunath Sarkar, M.A. Vols. III (1916) and IV (1919). Sarkar & Sons (Calcutta), Heffer & Sons (Cambridge).|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|volume=52|issue=2|pages=262|doi=10.1017/s0035869x00148105|issn=0035-869X}}</ref> [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ చక్రవర్తి]] అయిన తర్వాత, ఔరంగజేబు దక్కన్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. 1687లో హైదరాబాదును స్వాధీనం చేసుకుని గోల్కొండను ముట్టడించాడు.{{Sfn|Haig|1907|pp=215-217}} తొమ్మిది నెలల సుదీర్ఘ ముట్టడి తర్వాత 1687, సెప్టెంబరు 22న గోల్కొండను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. [[అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా]] బందీ అయ్యాడు. ఆ సమయంలో హైదరాబాదు వజ్రాల వ్యాపారం అంతా నాశనమైంది. == హైదరాబాద్ నిజాంలు == ''అసఫ్ జాహీ'' రాజవంశం అని కూడా పిలువబడే [[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాంలు]] 1724 నుండి 1948 వరకు [[తెలంగాణ]], మరాఠ్వాడా, [[కళ్యాణ కర్ణాటక|కళ్యాణ-కర్ణాటక]]<nowiki/>లను కలిగి ఉన్న [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని]] పాలించారు. ఆ కాలంలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ భారతదేశంలో]] అతిపెద్ద [[రాచరిక రాష్ట్రం|రాచరిక రాష్ట్రంగా]] ఉండడంతోపాటు స్వంత [[భారత ప్రభుత్వ మింట్, హైదరాబాద్|మింట్]], [[హైదరాబాదీ రూపీ|కరెన్సీ]], [[నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే|రైల్వే]], పోస్టల్ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. వజ్రాల వ్యాపారం వల్ల నిజాం రాజు పెద్ద మొత్తంలో ధనాన్ని సంపాదించాడు. === అసఫ్ జా I === 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణానంతరం మొఘల్ సామ్రాజ్యం పతనమవడంతో, ''దక్కన్ సుబా'' ( [[దక్కన్ పీఠభూమి|డెక్కన్]] ప్రావిన్స్) మొఘల్ నియమించిన గవర్నర్లు ఢిల్లీ నుండి మరింత స్వయంప్రతిపత్తిని పొందారు. 1714లో, మొఘల్ చక్రవర్తి [[ఫర్రుక్‌సియార్|ఫరూఖ్సియార్]] [[నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసఫ్ జా I|మీర్ కమర్-ఉద్-దిన్ సిద్ధిఖీని దక్కన్‌కు]] వైస్రాయ్‌గా నియమించాడు. అతనికి ''నిజాం-ఉల్-ముల్క్ (దేశ గవర్నర్)'' బిరుదును ఇచ్చాడు. హైదరాబాదు ముట్టడి సమయంలో కమాండర్లుగా ఉన్న తన తండ్రి, తాతలతో కలిసి పోరాడిన అతను ఆ పదవికి అర్హుడు. 1724లో ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి హైదరాబాద్‌పై నియంత్రణ సాధించాడు. ఆ తర్వాత సంవత్సరంలో మొఘల్ చక్రవర్తి [[మొహమ్మద్ షా|ముహమ్మద్ షా]] నుండి ''[[నిజాం|అసఫ్ జా]]'' బిరుదును అందుకున్నాడు. ఆ విధంగా 1948 వరకు [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని]] పాలించిన అసఫ్ జాహీ రాజవంశం ప్రారంభమైంది. === అసఫ్ జా I వారసులు === 1748లో [[నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసఫ్ జా I|అసఫ్ జా I]] మరణించినప్పుడు, అతని కుమారుల మధ్య సింహాసనం కోసం వివాదం జరగడంతో రాజకీయ అశాంతి ఏర్పడింది, వీరికి అవకాశవాద పొరుగు రాష్ట్రాలు, వలసవాద విదేశీ శక్తులు సహాయం చేశాయి. చివరికి [[నిజాం అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా II|ఆసిఫ్ జా II]] సింహాసనం అధిష్టించి, 1762 నుండి 1803 వరకు పరిపాలించాడు. 1768లో అతను [[ఉత్తర సర్కారులు|మచిలీపట్నం ఒడంబడికపై]] సంతకం చేశాడు, నిర్ణీత వార్షిక అద్దెకు బదులుగా తీరప్రాంతాన్ని [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి]] అప్పగించాడు.<ref name="Reg Sal Geo">{{Citebook|title=Nizam-British relations, 1724–1857|last=Regani|first=Sarojini|publisher=Concept Publishing|year=1988|isbn=978-81-7022-195-1|pages=130–150}}</ref> 1769లో హైదరాబాద్ నగరం నిజాంల అధికారిక రాజధానిగా మారింది.<ref name="Richards2">{{Cite paper|last=Richards|first=J. F.|title=The Hyderabad Karnatik, 1687–1707}}</ref><ref name="columbia&TOI2">{{Citebook|title=Muslim civilization in India|last=Ikram|first=S. M.|publisher=[[Columbia University]]|year=1964|isbn=978-0-231-02580-5|editor-last=Embree|editor-first=Ainslie T|editor-link=Ainslie Embree|chapter=A century of political decline: 1707–1803|author-link=S. M. Ikram|access-date=7 October 2011|chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/ikram/part2_19.html}}</ref> [[హైదర్ అలీ]] ([[మైసూరు|మైసూర్]] ''దళ్వాయి''), బాజీ రావ్ I (మరాఠా సామ్రాజ్యం ''[[పీష్వా]]''), బసలత్ జంగ్ (అసఫ్ జా II అన్నయ్య, [[మార్కీస్ దే బుస్సీ|మార్క్విస్ డి బుస్సీ-కాస్టెల్‌నౌ]] మద్దతు ) నుండి తరచుగా వచ్చిన బెదిరింపులకు ప్రతిస్పందనగా నిజాం సంతకం చేశాడు. 1798లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో [[సైన్య సహకార ఒప్పందం|అనుబంధ కూటమి]], రాష్ట్ర రాజధానిని రక్షించడానికి బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ [[బొల్లారం, హైదరాబాదు|బొల్లారం]] ([[సికింద్రాబాద్]] )ను ఆక్రమించుకోవడానికి వీలు కల్పించింది, దీని కోసం నిజాంలు బ్రిటిష్ వారికి వార్షిక నిర్వహణను చెల్లించారు.<ref name="Reg Sal Geo2">{{Citebook|title=Nizam-British relations, 1724–1857|last=Regani|first=Sarojini|publisher=Concept Publishing|year=1988|isbn=978-81-7022-195-1|pages=130–150}}</ref> [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్]], [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారు దేశంపైకి వచ్చినపుడు నిజాంలు వారి అధికారాన్ని చేరిపోకుండా వారితో స్నేహాన్ని కలుపుకున్నారు. నిజాంలు [[ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధాలు|ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలలో]] ముఖ్యమైన పాత్రను పోషించి, వేర్వేరు సమయాల్లో ప్రతి పక్షంతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 నాటి భారతీయ తిరుగుబాటు]] నాయకత్వంలో మౌల్వీ అల్లావుద్దీన్, [[తుర్రెబాజ్ ఖాన్|తుర్రేబాజ్ ఖాన్]] [[బ్రిటీషు రెసిడెన్సీ, హైదరాబాదు|బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీపై]] దాడులకు నాయకత్వం వహించారు.{{Sfn|Bilgrami|Willmott|1883|pp=154-156}} 1908లో వచ్చిన [[1908నాటి హైదరాబాదు వరదలు|మూసీనది వరదకు]] [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] నగరం దాదాపు దెబ్బతిన్నది. కనీసం 15,000 మంది మరణించారు.{{Sfn|Law|1914|pp=85-86}} === చివరి నిజాం === తన తండ్రి తర్వాత 1911లో హైదరాబాద్ ఏడవ, చివరి నిజాం [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్|మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్]] అధికారంలోకి వచ్చాడు. తన సంపదకు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెంది, ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనవంతులలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. ఆధునిక హైదరాబాద్ అభివృద్ధి తొలిసారిగా ఇతని హయాంలోనే జరిగింది. లౌకిక పాలకుడిగా, [[తిరుమల|తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర దేవాలయం, తిరుమల]], [[యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం|యాదాద్రి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]] వంటి వివిధ హిందూ దేవాలయాలకు విరాళాలు, వార్షిక గ్రాంట్లు ఇచ్చేవాడు.<ref name="auto2">{{Cite web|title=:: The Seventh Nizam - The Nizam's Museum Hyderabad, Telangana, India :|url=http://thenizamsmuseum.com/seventh-nizam.html|website=thenizamsmuseum.com|access-date=2022-03-01|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517095333/http://thenizamsmuseum.com/seventh-nizam.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 August 2015|title=Modern Hyderabad is the vision of Nizam Mir Osman Ali Khan|url=https://archive.siasat.com/news/modern-hyderabad-version-nizam-osman-ali-khan-826265/|website=The Siasat Daily – Archive}}</ref> [[వేయి స్తంభాల గుడి|వేయి స్తంభాల ఆలయ]] పునర్నిర్మాణం కోసం [[హైదరాబాదీ రూపీ|ఒక లక్ష హైదరాబాదీ రూపాయల]] గ్రాంట్‌ను విరాళంగా ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite web|title=Attempt to portray Nizam as ‘intolerant oppressor’ decried|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/attempt-to-portray-nizam-as-intolerant-oppressor-decried-1.1385949|website=gulfnews.com}}</ref> పూణేలోని [[భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‍స్టిట్యూట్|భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో]] హిందూ పవిత్ర గ్రంథం "'''మహాభారతం'''" సంకలనం కోసం 11 సంవత్సరాల పరిశోధన పనుల కోసం డబ్బు, వార్షిక గ్రాంట్‌లను విరాళంగా ఇచ్చాడు.<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|date=28 May 2013|title=Nizam gave funding for temples, and Hindu educational institutions|url=https://missiontelangana.com/nizam-gave-funding-for-temples-and-hindu-educational-institutions}}</ref> === తెలంగాణ తిరుగుబాటు === [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీకి]] చెందిన కామ్రేడ్స్ అసోసియేషన్ నేతృత్వంలో 1945 చివరలో [[తెలంగాణ]] ప్రాంతంలో రైతు తిరుగుబాటు ప్రారంభమైంది. ఈ తిరుగుబాటును [[తెలంగాణ విమోచనోద్యమం|తెలంగాణ తిరుగుబాటు]] లేదా ''వెట్టి చాకిరి ఉద్యమం'' లేదా ''తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం'' అని కూడా పిలుస్తారు. కమ్యూనిస్టులకు వివిధ వర్గాల నుంచి మద్దతు లభించింది. 43% భూస్వాధీనాన్ని కలిగి ఉన్న ''జాగీర్దారీ'' వ్యవస్థపై పేద రైతులకు ఫిర్యాదులు ఉన్నాయి. ప్రారంభంలో, రైతులు కమ్యూనిస్టు నీడలో పోరాడిన సంపన్న రైతుల నుండి కూడా మద్దతు పొందారు. 1948 నాటికి సంకీర్ణం విచ్ఛిన్నమైంది. ప్రారంభంలో, 1945లో ''[[జమిందారు|జమీందార్లు]]'' - ''దేశ్‌ముఖ్‌లను'' లక్ష్యంగా చేసుకున్న కమ్యూనిస్టులు, నిజాంకు వ్యతిరేకంగా పూర్తిస్థాయి తిరుగుబాటును ప్రారంభించారు. 1946 మధ్యకాలం నుండి, ''[[రజాకార్లు]]'' (కాసిం రజ్వీ నేతృత్వంలోని ప్రైవేట్ మిలీషియా), కమ్యూనిస్టుల మధ్య వివాదం మరింత హింసాత్మకంగా మారింది. ఇరుపక్షాలు క్రూరమైన పద్ధతులను అవలంబించాయి. ''[[రజాకార్లు]]'' గ్రామాలను చుట్టుముట్టారు. అనుమానిత కమ్యూనిస్టులను సామూహికంగా పట్టుకున్నారు, 'పూర్తిగా విచక్షణారహితంగా, వ్యవస్థీకృతంగా' (ఒక కాంగ్రెస్‌వాది ప్రకారం) దోపిడీలు, ఊచకోతలకు పాల్పడ్డారు. భారత ప్రభుత్వ లెక్కల ప్రకారం, 1948 నాటికి దాదాపు 2,000 మందిని కమ్యూనిస్టులు చంపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Sherman, Taylor C. (2007). "The integration of the princely state of Hyderabad and the making of the postcolonial state in India, 1948 – 56"|url=http://eprints.lse.ac.uk/32805/1/Sherman_Integration_princely_state_2007.pdf}}</ref> [[దస్త్రం:Principal_Street,_Hyderabad,_India.jpg|thumb|[[చార్మినార్]], దాని పరిసరాలు, 1880లలో [[లాలా దీన్ దయాళ్|లాలా దీన్ దయాల్]] ఫోటో తీయబడ్డాయి.]] [[దస్త్రం:Hyderabad_Coat_of_Arms.jpg|కుడి|thumb|[[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ స్టేట్]] [[కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్]]]] == భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత == [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారతదేశం స్వాతంత్ర్యోత్యమ]] ఫలితంగా 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. స్వతంత్ర భారతంలో కలవడానికి [[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] నిరాకరించాడు. దాంతో [[ఆపరేషన్ పోలో]] చేయాల్సివచ్చింది. అప్పుడు [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని]] ఏర్పాటు చేయడానికి 1948లో నిజాం తన రాష్ట్రాన్ని భారతదేశానికి అప్పగించవలసి వచ్చింది. === తెలంగాణ విమోచనోద్యమం === {{main|తెలంగాణ విమోచనోద్యమం}} [[దస్త్రం:Mahabubnagar_Toorpu_Kaman.JPG|ఎడమ|thumb|170x170px|<center>పాలమూరు పట్టణంలో విమోచనోద్యమానికి గుర్తుగా ఉన్న తూర్పుకమాన్</center>]] హైదరాబాద్ సంస్థానాధీశుడు ఏడవ [[నిజాం]] నవాబు [[ఉస్మాన్ ఆలీ ఖాన్]] నుంచి విముక్తి కోసం సంస్థాన ప్రజలు [[1946]] నుంచి [[1948]] మధ్య వీరోచిత పోరాటం చేశారు. దీన్నే '''తెలంగాణ విమోచనోద్యమం'''గా పిలుస్తారు. రెండు వందల సంవత్సరాల దోపిడి, అణిచివేతకు నలభై ఏడు సంవత్సరాల తిరుగుబాటు, సాయుధపోరాటం ఒక దశ మాత్రమే. వివిధ సంఘాల, పార్టీల, ప్రజాస్వామికవాదుల, రచయితల, ప్రజల సంఘటిత క్రమ-పరిణామపోరాటమది. హైదరాబాద్ సంస్థానంలో ప్రస్తుత తెలంగాణాతో పాటు మరాఠ్వాడ ([[మహారాష్ట్ర]]), బీదర్ ([[కర్ణాటక]]) ప్రాంతాలు ఉండేవి. 3 భాషా ప్రాంతాలకు చెందిన మొత్తం 16 జిల్లాలకు గాను 8 జిల్లాలు తెలంగాణా ప్రాంతానికి చెందినవి కాగా, మరాఠా, కన్నడ ప్రాంతాలకు చెందినవి 8 జిల్లాలుండేవి. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిననూ నిజాం సంస్థానంలోని ప్రజలకు మాత్రం స్వాతంత్ర్యం లేకపోవడాన్ని ఇక్కడి ప్రజలు జీర్ణించుకోలేకపోయారు. దేశమంతటా స్వాతంత్ర్యోత్సవాలతో ప్రజలు ఆనందంతో గడుపుచుండగా నిజాం సంస్థాన ప్రజలు మాత్రం నిరంకుశ బానిసత్వంలో కూరుకుపోయారు. హైదరాబాదు రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న ఏడవ నిజామ్ మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ రాజ్యాన్ని సొంతం చేసుకోవడానికి విశ్వప్రయత్నం చేస్తూ రజాకార్లను ఉసిగొల్పాడు. నిజాంకు అండగా [[ఖాసిం రజ్వీ]] నేతృత్వంలోని [[రజాకార్లు]] గ్రామాలపైబడి దోపిడిచేయడం, ఇండ్లు తగలబెట్టడం<ref>భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో తెలుగు యోధులు, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఫ్రీడం ఫైటర్స్ కల్చరల్ కమిటి, 2006 ప్రచురణ, పేజీ 176</ref> నానా అరాచకాలు సృష్టించారు.<ref>ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, రంగారెడ్డి జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 17-09-209</ref> అతని మతోన్మాద చర్యలు కోరలాల్చి వెయ్యి నాల్కలతో విషంకక్కాయి.<ref>స్వాతంత్ర్య సమర నిర్మాతలు, స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్ర పరిశోధన సంస్థ ప్రచురణ, 1994, పేజీ 48</ref> హీనమైన బతుకులు వెళ్ళదీస్తున్న జనం గురించి అస్సలు పట్టించుకోకుండా ప్రజల నుండి బలవంతంగా వసూలుచేసుకున్న సొమ్ముతో విలాసాలు, జల్సాలు, భోగభాగ్యాలు చేసుకొనేవారు. దీనితో [[రామానందతీర్థ]] నేతృత్వంలో [[ఆర్యసమాజ్]] ఉద్యమాలు, కమ్యూనిష్ఠుల ఆధ్వర్యంలో సాయుధపోరాటాలు ఉధృతమయ్యాయి. మొదట నల్గొండ జిల్లాలో ప్రారంభమైన ఉద్యమం శరవేగంగా నైజాం సంస్థానం అంతటా విస్తరించింది. [[రావి నారాయణరెడ్డి]], [[చండ్ర రాజేశ్వరరావు]], [[మల్లు స్వరాజ్యం]], [[ఆరుట్ల కమలాదేవి]], [[బొమ్మగాని ధర్మభిక్షం]], [[మాడపాటి హనుమంతరావు]], [[దాశరథి రంగాచార్య]], [[కాళోజి నారాయణరావు]], [[షోయబుల్లాఖాన్]], [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]] తదితర తెలంగాణ సాయుధ పోరాటయోధులు వారికి స్ఫూర్తినిచ్చే కవులు, రచయితలు మూలంగా 1948లో ఉధృతరూపం దాల్చి చివరికి భారత ప్రభుత్వం సైనిక చర్యతో [[నైజాం]] సంస్థానాన్ని 1948 సెప్టెంబరు 18న భారత్ యూనియన్‌లో విలీనం చెంది [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. వెల్లోడి, బూర్గుల రామకృష్ణారావు ఈ కాలంలో ముఖ్యమంత్రులుగా వ్యవహరించారు. === హైదరాబాద్‌లో భారత సమగ్రత === '''ఆపరేషన్ పోలో''', హైదరాబాద్ "పోలీస్ యాక్షన్" కోడ్ పేరు<ref>{{Cite web|title=Hyderabad Police Action|url=http://indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx?MnId=nmnz/S66ueKkrJc8PBO1kw==&ParentID=z2xdy5FtH8G+oZz4hw/CKg==|access-date=2014-09-13|publisher=Indian Army}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hyderabad on the Net|url=http://www.hyderabad.co.uk/policeaction.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224193046/http://www.hyderabad.co.uk/policeaction.htm|archive-date=2018-12-24|access-date=2014-09-12}}</ref> 1948 సెప్టెంబరులో జరిగిన సైనిక చర్య, ఈ చర్యలో భాగంగా [[భారత రక్షణ దళాలు|భారత సాయుధ దళాలు]] [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రంపై]] దాడిచేసి [[నిజాం|నిజాంను]] ఓడించి, రాష్ట్రాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేశాయి. [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన సమయంలో]] భారతదేశంలోని కొన్ని రాచరిక రాష్ట్రాలు వారి స్వంత భూభాగాలలో స్వయం పాలనను కలిగి ఉన్నాయి. [[భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947]] ప్రకారం తమకు అనుకూలమైన దేశాన్ని ఎంపిక చేసుకునే అవకాశం రాష్ట్రాలకు ఉంది. అయితే, 1948 నాటికి దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాలు భారతదేశం లేదా పాకిస్తాన్‌లో చేరాయి. ఎక్కువగా హిందువుల జనాభాకు రాజుగా ఉన్న ముస్లిం పాలకుడు నిజాం స్వాతంత్ర్యాన్ని ఎంచుకున్నాడు. ''[[రజాకార్లు]]'' అని పిలువబడే ముస్లిం కులీనుల నుండి నియమించబడిన క్రమరహిత సైన్యంతో దీనిని కొనసాగించాలని ఆశించాడు.<ref name="MetcalfMetcalf20062">{{Citebook|title=A Concise History of India|url=https://books.google.com/books?id=jGCBNTDv7acC|publisher=Cambridge University Press}}</ref> నిజాం కూడా [[తెలంగాణ విమోచనోద్యమం|తెలంగాణ తిరుగుబాటుతో]] చుట్టుముట్టబడ్డాడు.<ref name="MetcalfMetcalf20062"/> [[దస్త్రం:Op_Polo_Surrender.jpg|కుడి|thumb|242x242px|మేజర్ జనరల్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఎల్ ఎడ్రూస్ (కుడివైపు) [[సికింద్రాబాద్|సికింద్రాబాద్‌లో]] మేజర్ జనరల్ [[జొయంతో నాథ్ చౌదరి|జోయంతో నాథ్ చౌధురికి]] హైదరాబాద్ స్టేట్ ఫోర్సెస్‌లో లొంగిపోయే అవకాశం ఉంది]] భారత ప్రభుత్వం, హైదరాబాద్ రాజ్యాన్ని ఇండియన్ యూనియన్‌లో విలీనం చేయడంపై నిశ్చయించుకుంది.<ref name="MetcalfMetcalf20062"/> ''[[రజాకార్లు|రజాకార్ల]]'' దౌర్జన్యాల మధ్య, భారత హోం మంత్రి [[సర్దార్ వల్లభభాయి పటేల్|సర్దార్ పటేల్]] "పోలీసు చర్య"గా పిలవబడే దాడితో హైదరాబాద్<ref>Kate, P. V., Marathwada Under the Nizams, 1724–1948, Delhi: Mittal Publications, 1987, p.75</ref> ను విలీనం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ ఆపరేషన్ ఐదు రోజులు పట్టింది, ఈ దాడిలో రజాకార్లు ఓడిపోయారు. ఈ ఆపరేషన్ మతపరమైన మార్గాల్లో భారీ హింసకు దారితీసింది. భారత ప్రధాని [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], సుందర్‌లాల్ కమిటీ అని పిలిచే ఒక కమిషన్‌ను నియమించాడు. 2013 వరకు విడుదల చేయని దాని నివేదిక, "ఒక అంచనా ప్రకారం, పోలీసు చర్య సమయంలోనూ, తరువాత 27,000 నుండి 40,000 మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు" అని నిర్ధారించారు.<ref name="India hidden massacre">{{Cite newspaper|last=Thomson|first=Mike|title=India's hidden massacre|work=BBC|access-date=2013-09-26|date=2013-09-24|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-24159594}}</ref> === హైదరాబాద్ రాష్ట్రం (1948–1956) === ఆపరేషన్ పోలో తర్వాత, 1948లో [[హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] ఏర్పడింది. చివరి నిజాం [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్|మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్]] [[రాజ్ ప్రముఖ్|రాజప్రముఖ్‌గా]] పనిచేశాడు. [[ఎం.కె.వెల్లోడి|ఎం.కె. వెల్లోడి]] హైదరాబాద్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు. === ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014) === భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయడానికి 1953 డిసెంబరులో, [[రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమిషన్|రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్]] నియమించబడింది.<ref>{{Cite web|title=History of India|url=http://indiansaga.com/history/postindependence/reorganization.html|access-date=2018-10-09|website=indiansaga.com}}</ref> 1956 ఫిబ్రవరి 20న తెలంగాణా ప్రయోజనాలను కాపాడే వాగ్దానాలతో తెలంగాణ, ఆంధ్రా ప్రాంతాలను కలపడానికి తెలంగాణ నాయకులు, ఆంధ్ర నాయకుల మధ్య ఒప్పందం కుదిరింది. 1956లో పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, తెలంగాణా ప్రాంతం [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో]] కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌]]<nowiki/>గా ఏర్పడింది. === ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి వేర్పాటు ఉద్యమాలు === ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన కొన్నాళ్ళకే మళ్ళీ వేర్పాటు ఉద్యమాలు తలెత్తాయి. 1969లో [[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] నేతృత్వంలో ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమం ఉధృతరూపం దాల్చింది. అప్పుడు ప్రత్యేక తెలంగాణ నేపథ్యంలో ఏర్పడిన [[తెలంగాణ ప్రజా సమితి]] పార్టీ 1971లో 11 లోక్‌సభ స్థానలలో విజయం సాధించింది. [[2001]], [[ఏప్రిల్ 27|ఏప్రిల్ 27న]] కె.చంద్రశేఖర్ రావు ప్రత్యేక తెలంగాణ లక్ష్యంగా [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] పార్టీని ఏర్పాటు చేశారు. 2009 లో కే.సి.ఆర్ నిరాహరదీక్ష విరమింపచేయడానికి కేంద్రప్రభుత్వం తెలంగాణా ఏర్పాటు ప్రారంభిస్తున్నట్లు ప్రకటించడంతో ఈ ఉద్యమాలు మరింత బలం పుంజుకున్నాయి. కేంద్రప్రభుత్వం ప్రత్యేక కమిటీ ఏర్పాటు చేసి అందరికీ ఆమోదమైన లక్ష్యంకొరకు [[శ్రీకృష్ణ కమిటీ|శ్రీకృష్ణ కమిటీని]] నియమించగా ఆ కమిటీ ఆరు ప్రతిపాదనలు చేసినా ఫలితంలేకపోయింది. 2011 నుంచి తెలంగాణ ఉద్యమ నాయకత్వం "ఐక్య కార్యాచరణ సమితి" చేతుల్లోకి వెళ్ళడంతో విద్యార్థులు, ఉద్యోగసంఘాలు చురుకుగా పాల్గొన్నారు. తెలంగాణ అంతటా ఉద్యోగులు, కార్మికులు 2011లో 42 రోజుల సమ్మె చేశారు. 2013 జూలై 30న కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ 10 జిల్లాలతో కూడిన తెలంగాణను ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. తదుపరి సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం ఊపందుకుంది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగసంఘాల నాయకత్వంలో రెండు నెలలపైబడి సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం నడిచింది. 2013 అక్టోబరు 3న జరిగిన కేంద్రప్రభుత్వ మంత్రివర్గ సమావేశంలో తెలంగాణా ఏర్పాటును ఆమోదించారు. తదుపరి చర్యగా మంత్రివర్గ ఉపసంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసి, రెండు రాష్ట్రాల సమస్యలపై చర్చించి, వాటి పరిష్కార వివరాలతో కేబినెట్ నోట్, బిల్లు తయారీ జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=Sep 3, 2013|title=ముగిసిన కేబినెట్, తెలంగాణ నోట్‌కు ఆమోదం|url=http://telugu.oneindia.in/news/andhra-pradesh/telangana-note-be-placed-before-cabinet-123431.html|publisher=వన్ ఇండియా|accessdate=2014-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322110111/https://telugu.oneindia.com/news/andhra-pradesh/telangana-note-be-placed-before-cabinet-123431.html|archivedate=2019-03-22}}</ref> ఆ తరువాత రాష్ట్రపతి పంపిన ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లును<ref>{{Cite web|date=2013-12-06|title=12లోగా అసెంబ్లీకి బిల్లు: కిరణ్ పావులు, 'టి' వ్యుహాలు|url=https://telugu.oneindia.com/news/andhra-pradesh/t-bill-assembly-dec-12-126644.html|publisher=వన్ ఇండియా|accessdate=2020-08-03}}</ref> శాసనసభ, శాసనమండలిలో సుదీర్ఘ చర్చలు పూర్తికాకముందే, ముఖ్యమంత్రి ప్రతిపాదించిన తిరస్కరించే తీర్మానం పై మూజువాణీ వోటుతో సభలు అమోదముద్ర వేశాయి. 2014, ఫిబ్రవరి 18న ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లుకు భారతీయ జనతా పార్టీ మద్దతుతో లోక్‌సభ ఆమోదం లభించింది. 2014 ఫిబ్రవరి 20న రాజ్యసభ ఆమోదం తెలిపింది. సీమాంధ్రకు న్యాయం చేయడానికి వెంకయ్యనాయుడు ప్రతిపాదించిన సవరణలను కొంత వరకు తృప్తిపరచే విధంగా ప్రధాని ఆరుసూత్రాల ప్యాకేజీని ప్రకటించిన పిదప, బిల్లుకు యధాతథంగా మూజువాణీ వోటుతో అమోదముద్ర పడింది.<ref>{{Cite web|date=2014-02-20|title=తెలంగాణ బిల్లుకు రాజ్యసభ ఆమోదం.29వ రాష్ట్రంగా...|url=http://telugu.webdunia.com/newsworld/news/national/1402/20/1140220095_1.htm|publisher=వెబ్ దునియా|accessdate=2014-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303044936/http://telugu.webdunia.com/newsworld/news/national/1402/20/1140220095_1.htm|archivedate=2014-03-03}}</ref><ref name="reorganisation">{{Cite web|date=1 March 2014|title=The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014|url=http://www.indiacode.nic.in/acts2014/6%20of%202014.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034307/http://www.indiacode.nic.in/acts2014/6%20of%202014.pdf|archive-date=24 September 2015|access-date=14 July 2015|website=India Code Legislative Department|publisher=Ministry of Law and Justice|page=2}}</ref> 2014 జూన్ 2 నాడు దేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. === తెలంగాణ రాష్ట్రం (2014–ప్రస్తుతం) === 2013, జూలై 30న కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు సిఫార్సు చేస్తూ ఏకగ్రీవంగా తీర్మానం చేసింది. తెలంగాణ ఏర్పాటుకు భారత [[భారత పార్లమెంట్|పార్లమెంట్]] ఉభయ సభల్లో 2014 ఫిబ్రవరిలో<ref>{{Cite web|title=Telangana bill passed in Lok Sabha; Congress, BJP come together in favour of new state|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/telanganathetroubledstate/parliament-adjourned-till-noon-over-telangana-issue/article1-1185194.aspx|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218081502/http://www.hindustantimes.com/india-news/telanganathetroubledstate/parliament-adjourned-till-noon-over-telangana-issue/article1-1185194.aspx|archive-date=18 February 2014|access-date=18 February 2014|publisher=Hindustan Times|archivedate=18 ఫిబ్రవరి 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140218081502/http://www.hindustantimes.com/india-news/telanganathetroubledstate/parliament-adjourned-till-noon-over-telangana-issue/article1-1185194.aspx}}</ref> బిల్లును ప్రవేశపెట్టగా, 2014 [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014|ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం]] బిల్లును వాయవ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి పది జిల్లాలతో కూడిన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] ఆమోదించింది.<ref name="TOI">{{Cite web|title=Telangana bill passed by upper house|url=http://timesofindia.indiatimes.com/telangana-bill-in-rajya-sabha/liveblog/30712218.cms|access-date=20 February 2014|website=The Times of India}}</ref> 2014, మార్చి 1న [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] ఆమోదం లభించింది.<ref>{{Cite web|title=The Andhra Pradesh reorganisation act, 2014|url=http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/APRegACT2014_0.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108223043/http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/APRegACT2014_0.pdf|archive-date=8 January 2016|access-date=3 March 2014|publisher=Ministry of law and justice, government of India}}</ref> 2014, జూన్ 2న తెలంగాణ రాష్ట్రం అధికారికంగా ఏర్పాటయింది. ఎన్నికల్లో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] పార్టీ మెజారిటీ సాధించిన తర్వాత [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="new state">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/telangana-braces-to-celebrate-its-birthday-celebrations-kcr/1/364724.html|title=Telangana is born, KCR to take oath as its first CM|last=Amarnath K Menon|date=1 June 2014|work=THE INDIA TODAY GROUP|access-date=14 July 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111151025/http://indiatoday.intoday.in/story/telangana-braces-to-celebrate-its-birthday-celebrations-kcr/1/364724.html|archive-date=11 November 2014|location=Hyderabad}}</ref> [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] 10 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం పాటు తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండింటికీ ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ సంస్కృతి]] * [[తెలంగాణ ఉద్యమం]] * [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్|హైదరాబాద్ నిజాం]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక]] * [[2011 ప్రారంభంలో తెలంగాణ నిరసనలు]] * [[2004 ముందు తెలంగాణ నిరసనలు]] * [[తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్ర]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర| ]] gbtv0anoe4vbbih2ik87tf13nxyaro3 0 346744 4920664 4915118 2026-08-05T11:19:01Z Ooarii 111296 Ooarii, [[సువెందు అధికారి]] పేజీని [[శుభేందు అధికారీ]] కు తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది 4915118 wikitext text/x-wiki {{Update|date=మే 2026}}{{Infobox Indian politician | name = సువెందు అధికారి | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px | caption = | office = [[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ 9వ ముఖ్యమంత్రి]] | governor = [[ఆర్.ఎన్. రవి]] | term_start = 2026 మే 9 | term_end = ప్రస్తుతం | preceded = [[మమతా బెనర్జీ]] | successor = | office1 = [[ప్రస్తుత భారత ప్రతిపక్ష నేతల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ]] | predecessor1 = అబ్దుల్ మన్నన్ | term_start1 = 10 మే 2021 | constituency1 = [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] | deputy = మిహిర్ గోస్వామి | office2 = ఎమ్మెల్యే | term_start2 = 2016 | constituency2 = [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] | predecessor2 = ఫిరోజ్ బిబి | office3 = రవాణా శాఖ మంత్రి | term_start3 = 27 మే 2016 | term_end3 = 27 నవంబర్ 2020 | governor3 = కేశరినాథ్ త్రిపాఠి<br>జగదీప్ ధంకర్ | 1blankname3 = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata3 = [[మమతా బెనర్జీ]] | predecessor3 = అరూప్ బిస్వాస్ | successor3 = [[మమతా బెనర్జీ]]<ref name=r>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee will take charge of Suvendu's portfolio|newspaper= NDTV|date=28 November 2020}}</ref> | office4 = పర్యావరణ శాఖ మంత్రి | term_start4 = 2018 | term_end4 = 2020 | 1blankname4 = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata4 = [[మమతా బెనర్జీ]] | predecessor4 = సోవన్ ఛటర్జీ | successor4 = [[మమతా బెనర్జీ]] | office5 = లోక్‌సభ సభ్యుడు | term_start5 = 16 మే 2009 | term_end5 = 19 మే 2016 | constituency5 = [[తమ్లుక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తమ్లుక్]] | predecessor5 = [[లక్ష్మణ్ చంద్ర సేథ్]] | successor5 = [[దిబ్యేందు అధికారి]] | office6 = జ్యూట్ కార్పొరేషన్ చైర్‌పర్సన్‌ | predecessor6 = అజయ్ కుమార్ జోలీ | term_start6 = 31 డిసెంబర్ 2020 | term_end6 = 2 మార్చ్ 2021<ref name="BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India">{{cite news|last1=ANI News|title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/|accessdate=14 March 2022|date=2 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314115630/https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/|archivedate=14 March 2022|language=en}}</ref> | term_start7 = | term_end7 = | constituency7 = | predecessor7 = | successor7 = | birth_place = కొంటాయి, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]] | birth_date = {{Birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] {{small|(2020- ప్రస్తుతం)}} | residence = కొంటాయి,[[పూర్భా మేదినిపూర్ జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | alma_mater = రవీంద్రభారతి యూనివర్సిటీ (ఎంఏ)<br>ప్రభాస్ కుమార్ కాలేజీ (బిఏ) | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} |profession = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | father = శిశిర్ అధికారి | relatives = దిబ్యేందు అధికారి (సోదరుడు) | website = | footnotes = | otherparty = * [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] {{small|(1995-1998)}} * త్రిణమూల్ కాంగ్రెస్ {{small|(1998-2020)}} }} '''సువెందు అధికారి''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2021 నుండి 2026 వరకు [[ప్రస్తుత భారత ప్రతిపక్ష నేతల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీలో]] ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా పని చేసి,<ref name="బెంగాల్‌ ప్రతిపక్ష నేతగా సువేందు">{{cite news|last1=Namasthe Telangana|title=బెంగాల్‌ ప్రతిపక్ష నేతగా సువేందు|url=https://www.ntnews.com/national/suvendu-as-opposition-leader-95195|accessdate=14 March 2022|date=10 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314125014/https://www.ntnews.com/national/suvendu-as-opposition-leader-95195|archivedate=14 March 2022|language=te}}</ref> 2026 మే 9న నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ 9వ ముఖ్యమంత్రిగా]] భాద్యతలు చేపట్టాడు.<ref name="బెంగాల్‌ గడ్డపై తొలి భాజపా సర్కార్‌.. సీఎంగా సువేందు ప్రమాణం">{{cite news |title=బెంగాల్‌ గడ్డపై తొలి భాజపా సర్కార్‌.. సీఎంగా సువేందు ప్రమాణం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/suvendu-adhikari-takes-oath-as-cm-of-west-bengal/0701/126081208 |access-date=9 May 2026 |publisher=Eenadu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174216/https://www.eenadu.net/telugu-news/india/suvendu-adhikari-takes-oath-as-cm-of-west-bengal/0701/126081208 |archive-date=9 May 2026 |language=te}}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== “సువేందు అధికారి 1970 డిసెంబర్ 15న పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని మేదినీపూర్ జిల్లాలో బెంగాల్ [[మహిష్య]] కుటుంబంలో జన్మించారు, ఆయన ఎం.ఏ. వరకు చదివారు. ==రాజకీయ జీవితం== సువెందు అధికారి తన తండ్రి [[సిసిర్ అధికారి|సిసిర్ అధికా]],ఆయన ఎం.ఏ. వరకు చదివారు.[[సిసిర్ అధికారి|ి]] స్ఫూర్తితో [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1995లో తొలిసారి కాంటాయ్ మున్సిపాలిటీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి కౌన్సిలర్‌గా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన తరువాత 1998లో [[మమతా బెనర్జీ]] ఏర్పాటు చేసిన [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] లో చేరి 2006లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కంతి దక్షిణ్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా తొలిసారి అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు. సువెందు అధికారి పార్టీలో [[మమతా బెనర్జీ]] అనుచరుడిగా మరి ఎకనమిక్ సెజ్‌లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన రైతులకు అండగా పోరాడిన నాయకుడిగా మంచి గుర్తింపునందుకున్నాడు. ఆయన తరువాత ఎంపీగా, ఎమ్మెల్యేగా 2016లో [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] అధికారంలోకి వచ్చాక మంత్రిగా వివిధ హోదాల్లో పనిచేసి 2020 డిసెంబరు 17న పార్టీకి రాజీనామా చేసి, <ref name="బెంగాల్ రవాణాశాఖ మంత్రి రాజీనామా">{{cite news |last1=10TV |title=బెంగాల్ రవాణాశాఖ మంత్రి రాజీనామా |url=https://10tv.in/national/tmc-heavyweight-suvendu-adhikari-resigns-as-west-bengal-transport-minister-154262.html |accessdate=14 March 2022 |date=27 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314145433/https://10tv.in/national/tmc-heavyweight-suvendu-adhikari-resigns-as-west-bengal-transport-minister-154262.html |archivedate=14 March 2022 |language=te}}</ref> డిసెంబరు 19న కేంద్ర హోం మంత్రి [[అమిత్ షా]] సమక్షంలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరాడు.<ref name="బిజెపిలో చేరిన సువేందు అధికారి">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=బిజెపిలో చేరిన సువేందు అధికారి |url=https://www.manatelangana.news/tmc-rebel-suvendu-adhikari-joins-bjp/ |accessdate=14 March 2022 |work= |date=19 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314132133/https://www.manatelangana.news/tmc-rebel-suvendu-adhikari-joins-bjp/ |archivedate=14 March 2022}}</ref> ఆయన 2021లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో నందిగ్రామ్‌ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి [[మమతా బెనర్జీ]] పై 1,736 ఓట్ల స్వల్ప మెజార్టీతో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు.<ref name="నందిగ్రామ్ లో సీఎం మమతని ఓడించిన సువెందు అధికారి">{{cite news |last1=10TV |title=నందిగ్రామ్ లో సీఎం మమతని ఓడించిన సువెందు అధికారి |url=https://10tv.in/latest/mamata-banerjee-loses-to-suvendu-adhikari-in-nandigram-220611.html |accessdate=14 March 2022 |date=2 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314132232/https://10tv.in/latest/mamata-banerjee-loses-to-suvendu-adhikari-in-nandigram-220611.html |archivedate=14 March 2022 |language=te}}</ref> ఆయనను తరువాత బీజేపీ [[ప్రస్తుత భారత ప్రతిపక్ష నేతల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీలో]] ప్రతిపక్ష నేతగా నియమితుడయ్యాడు. ===ఎన్నికల్లో పోటీ=== # 1995 : కాంటాయ్ మున్సిపాలిటీ కౌన్సిలర్‌ # 2006 : [[కాంతి దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నిక # 2009 : [[తమ్లుక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికై, ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా # 2014 : రెండోసారి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికై, 2016లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నికై ఎంపీగా రాజీనామా చేశాడు. # 2021 : [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నిక<ref name="నందిగ్రామ్‌ సువేందుదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=నందిగ్రామ్‌ సువేందుదే! |url=https://www.ntnews.com/national/nadigram-is-for-suvendhu-82647 |accessdate=14 March 2022 |date=2 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314130223/https://www.ntnews.com/national/nadigram-is-for-suvendhu-82647 |archivedate=14 March 2022 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}}{{ప్రస్తుత భారత ముఖ్యమంత్రులు}} [[వర్గం:1970 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] hcdkp64ihh9v30aaw44mkvxvuev6yc7 4920671 4920664 2026-08-05T11:23:20Z Ooarii 111296 /* */ 4920671 wikitext text/x-wiki {{Update|date=మే 2026}}{{Infobox Indian politician | name = శుభేందు అధికారీ | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px | caption = | office = [[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ 9వ ముఖ్యమంత్రి]] | governor = [[ఆర్.ఎన్. రవి]] | term_start = 2026 మే 9 | term_end = ప్రస్తుతం | preceded = [[మమతా బెనర్జీ]] | successor = | office1 = [[ప్రస్తుత భారత ప్రతిపక్ష నేతల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ]] | predecessor1 = అబ్దుల్ మన్నన్ | term_start1 = 10 మే 2021 | constituency1 = [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] | deputy = మిహిర్ గోస్వామి | office2 = ఎమ్మెల్యే | term_start2 = 2016 | constituency2 = [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] | predecessor2 = ఫిరోజ్ బిబి | office3 = రవాణా శాఖ మంత్రి | term_start3 = 27 మే 2016 | term_end3 = 27 నవంబర్ 2020 | governor3 = కేశరినాథ్ త్రిపాఠి<br>జగదీప్ ధంకర్ | 1blankname3 = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata3 = [[మమతా బెనర్జీ]] | predecessor3 = అరూప్ బిస్వాస్ | successor3 = [[మమతా బెనర్జీ]]<ref name=r>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee will take charge of Suvendu's portfolio|newspaper= NDTV|date=28 November 2020}}</ref> | office4 = పర్యావరణ శాఖ మంత్రి | term_start4 = 2018 | term_end4 = 2020 | 1blankname4 = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata4 = [[మమతా బెనర్జీ]] | predecessor4 = సోవన్ ఛటర్జీ | successor4 = [[మమతా బెనర్జీ]] | office5 = లోక్‌సభ సభ్యుడు | term_start5 = 16 మే 2009 | term_end5 = 19 మే 2016 | constituency5 = [[తమ్లుక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తమ్లుక్]] | predecessor5 = [[లక్ష్మణ్ చంద్ర సేథ్]] | successor5 = [[దిబ్యేందు అధికారి]] | office6 = జ్యూట్ కార్పొరేషన్ చైర్‌పర్సన్‌ | predecessor6 = అజయ్ కుమార్ జోలీ | term_start6 = 31 డిసెంబర్ 2020 | term_end6 = 2 మార్చ్ 2021<ref name="BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India">{{cite news|last1=ANI News|title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/|accessdate=14 March 2022|date=2 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314115630/https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/|archivedate=14 March 2022|language=en}}</ref> | term_start7 = | term_end7 = | constituency7 = | predecessor7 = | successor7 = | birth_place = కొంటాయి, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]] | birth_date = {{Birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] {{small|(2020- ప్రస్తుతం)}} | residence = కొంటాయి,[[పూర్భా మేదినిపూర్ జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | alma_mater = రవీంద్రభారతి యూనివర్సిటీ (ఎంఏ)<br>ప్రభాస్ కుమార్ కాలేజీ (బిఏ) | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} |profession = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | father = శిశిర్ అధికారి | relatives = దిబ్యేందు అధికారి (సోదరుడు) | website = | footnotes = | otherparty = * [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] {{small|(1995-1998)}} * త్రిణమూల్ కాంగ్రెస్ {{small|(1998-2020)}} }} '''శుభేందు అధికారీ''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2021 నుండి 2026 వరకు [[ప్రస్తుత భారత ప్రతిపక్ష నేతల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీలో]] ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా పని చేసి,<ref name="బెంగాల్‌ ప్రతిపక్ష నేతగా సువేందు">{{cite news|last1=Namasthe Telangana|title=బెంగాల్‌ ప్రతిపక్ష నేతగా సువేందు|url=https://www.ntnews.com/national/suvendu-as-opposition-leader-95195|accessdate=14 March 2022|date=10 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314125014/https://www.ntnews.com/national/suvendu-as-opposition-leader-95195|archivedate=14 March 2022|language=te}}</ref> 2026 మే 9న నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ 9వ ముఖ్యమంత్రిగా]] భాద్యతలు చేపట్టాడు.<ref name="బెంగాల్‌ గడ్డపై తొలి భాజపా సర్కార్‌.. సీఎంగా సువేందు ప్రమాణం">{{cite news |title=బెంగాల్‌ గడ్డపై తొలి భాజపా సర్కార్‌.. సీఎంగా సువేందు ప్రమాణం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/suvendu-adhikari-takes-oath-as-cm-of-west-bengal/0701/126081208 |access-date=9 May 2026 |publisher=Eenadu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174216/https://www.eenadu.net/telugu-news/india/suvendu-adhikari-takes-oath-as-cm-of-west-bengal/0701/126081208 |archive-date=9 May 2026 |language=te}}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== “సువేందు అధికారి 1970 డిసెంబర్ 15న పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని మేదినీపూర్ జిల్లాలో బెంగాల్ [[మహిష్య]] కుటుంబంలో జన్మించారు, ఆయన ఎం.ఏ. వరకు చదివారు. ==రాజకీయ జీవితం== సువెందు అధికారి తన తండ్రి [[సిసిర్ అధికారి|సిసిర్ అధికా]],ఆయన ఎం.ఏ. వరకు చదివారు.[[సిసిర్ అధికారి|ి]] స్ఫూర్తితో [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1995లో తొలిసారి కాంటాయ్ మున్సిపాలిటీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి కౌన్సిలర్‌గా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన తరువాత 1998లో [[మమతా బెనర్జీ]] ఏర్పాటు చేసిన [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] లో చేరి 2006లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కంతి దక్షిణ్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా తొలిసారి అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు. సువెందు అధికారి పార్టీలో [[మమతా బెనర్జీ]] అనుచరుడిగా మరి ఎకనమిక్ సెజ్‌లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన రైతులకు అండగా పోరాడిన నాయకుడిగా మంచి గుర్తింపునందుకున్నాడు. ఆయన తరువాత ఎంపీగా, ఎమ్మెల్యేగా 2016లో [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] అధికారంలోకి వచ్చాక మంత్రిగా వివిధ హోదాల్లో పనిచేసి 2020 డిసెంబరు 17న పార్టీకి రాజీనామా చేసి, <ref name="బెంగాల్ రవాణాశాఖ మంత్రి రాజీనామా">{{cite news |last1=10TV |title=బెంగాల్ రవాణాశాఖ మంత్రి రాజీనామా |url=https://10tv.in/national/tmc-heavyweight-suvendu-adhikari-resigns-as-west-bengal-transport-minister-154262.html |accessdate=14 March 2022 |date=27 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314145433/https://10tv.in/national/tmc-heavyweight-suvendu-adhikari-resigns-as-west-bengal-transport-minister-154262.html |archivedate=14 March 2022 |language=te}}</ref> డిసెంబరు 19న కేంద్ర హోం మంత్రి [[అమిత్ షా]] సమక్షంలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరాడు.<ref name="బిజెపిలో చేరిన సువేందు అధికారి">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=బిజెపిలో చేరిన సువేందు అధికారి |url=https://www.manatelangana.news/tmc-rebel-suvendu-adhikari-joins-bjp/ |accessdate=14 March 2022 |work= |date=19 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314132133/https://www.manatelangana.news/tmc-rebel-suvendu-adhikari-joins-bjp/ |archivedate=14 March 2022}}</ref> ఆయన 2021లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో నందిగ్రామ్‌ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి [[మమతా బెనర్జీ]] పై 1,736 ఓట్ల స్వల్ప మెజార్టీతో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు.<ref name="నందిగ్రామ్ లో సీఎం మమతని ఓడించిన సువెందు అధికారి">{{cite news |last1=10TV |title=నందిగ్రామ్ లో సీఎం మమతని ఓడించిన సువెందు అధికారి |url=https://10tv.in/latest/mamata-banerjee-loses-to-suvendu-adhikari-in-nandigram-220611.html |accessdate=14 March 2022 |date=2 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314132232/https://10tv.in/latest/mamata-banerjee-loses-to-suvendu-adhikari-in-nandigram-220611.html |archivedate=14 March 2022 |language=te}}</ref> ఆయనను తరువాత బీజేపీ [[ప్రస్తుత భారత ప్రతిపక్ష నేతల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీలో]] ప్రతిపక్ష నేతగా నియమితుడయ్యాడు. ===ఎన్నికల్లో పోటీ=== # 1995 : కాంటాయ్ మున్సిపాలిటీ కౌన్సిలర్‌ # 2006 : [[కాంతి దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నిక # 2009 : [[తమ్లుక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికై, ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా # 2014 : రెండోసారి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికై, 2016లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నికై ఎంపీగా రాజీనామా చేశాడు. # 2021 : [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నిక<ref name="నందిగ్రామ్‌ సువేందుదే!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=నందిగ్రామ్‌ సువేందుదే! |url=https://www.ntnews.com/national/nadigram-is-for-suvendhu-82647 |accessdate=14 March 2022 |date=2 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314130223/https://www.ntnews.com/national/nadigram-is-for-suvendhu-82647 |archivedate=14 March 2022 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}}{{ప్రస్తుత భారత ముఖ్యమంత్రులు}} [[వర్గం:1970 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] bq80b2s12i7rsyy18tbidxpaluxu1yd 0 347811 4920699 4896060 2026-08-05T11:50:41Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920699 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ఆలంపూర్ జోగులాంబ దేవాలయం | image = Jogulamba temple gopuram alampur.JPG | alt = | caption = దేవాలయ గోపురం | map_type = India #India Telangana | map_caption = Location in Telangana | relief = yes | religious_affiliation = [[హిందూ]] | other_names = | proper_name = | coordinates = {{coord|15|52|37.2|N|78|07|55.2|E|display=inline,title}} | country = [[భారతదేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = [[జోగులాంబ జిల్లా]] | location = [[ఆలంపూర్]] | elevation_m = | deity = జోగులాంబ దేవి | festivals = | architecture_style =డ్రావిడియన్ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | year_completed = | creator = | website = https://srijogulamba.com/ }} '''జోగులాంబ దేవాలయం''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా|జోగులాంబ]] జిల్లాలోని [[ఆలంపూర్|అలంపూర్‌లో]] ఉన్న దేవి ఆలయం. శక్తి రూపమైన జోగులాంబ దేవికి అంకితం చేయబడిన [[హిందూధర్మం|హిందూ]] దేవాలయమిది. పద్దెనిమిది (అష్టాదశ) మహా [[శక్తిపీఠాలు|శక్తి పీఠాల]]<nowiki/>లో ఒకటైన ఈ దేవాలయం, [[తుంగభద్ర|తుంగభద్ర నది]] ఒడ్డున [[కృష్ణా నది|కృష్ణా నదిలో]] సంగమించే ప్రదేశానికి సమీపంలో ఉంది. ఆలంపూర్ లో ఏడవ-ఎనిమిదవ శతాబ్దాలలో [[చాళుక్యులు|బాదామి చాళుక్యులచే]] నిర్మించబడి [[శివుడు|శివునికి]] అంకితం చేయబడిన తొమ్మిది శివాలయాల సమూహమైన నవబ్రహ్మ దేవాలయాల సముదాయంలోనే ఈ జోగులాంబ దేవాలయం ఉంది.<ref name=":1">{{Cite web|title=Alampur, Temples of Andhra Pradesh|url=http://www.templenet.com/Andhra/alampur.html|access-date=2022-03-30}}</ref><ref name="mahabubnagar.nic.in">{{Cite web|title=Mahabubnagar-NIC|url=http://mahabubnagar.nic.in/TourismNew.php?t=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403074857/http://mahabubnagar.nic.in/TourismNew.php?t=1|archive-date=3 April 2016|access-date=2022-03-30|website=mahabubnagar.nic.in}}</ref> జోగులాంబ దేవాలయంలో జోగులాంబ, శివుని రూపమైన బాలబ్రహ్మేశ్వరుడు ప్రధాన దేవతలుగా ఉన్నారు. జోగులాంబ అనే పదం ''యోగుల అమ్మ'' అనే తెలుగు పదం నుండి ఉద్భవించిందని ఇక్కడి స్థానికులు చెబుతారు. 2019లో, ఈ దేవాలయాన్ని [[భారత ప్రభుత్వం|భారత ప్రభుత్వ]] ప్రసాద్ (తీర్థయాత్ర పునరుజ్జీవన అడ్వాన్స్‌మెంట్ డ్రైవ్) పథకం కింద చేర్చారు.<ref>{{Cite web|last=Chandrasekhar|first=K.|date=2019-08-27|title=Jogulamba temple gets Centre's 'Prasad'|url=https://www.thehansindia.com/telangana/jogulamba-temple-gets-centres-prasad-558610|access-date=2022-03-30|website=www.thehansindia.com|language=en}}</ref> == ప్రదేశం == [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]]-[[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]] హైవేపై హైదరాబాదుకు దక్షిణాన 200 కి.మీ. దూరంలో ఈ దేవాలయం ఉంది. == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Dakshayani.jpg|thumb| [[సతి (హిందూ దేవత)|సతీదేవి]] శవాన్ని మోస్తున్న శివుడు|250x250px]] [[సతి (హిందూ దేవత)|సతీదేవి]]<nowiki/>కి చెందిన పైపళ్ళు పడిపోయిన శక్తిపీఠంగా ఈ జోగులాంబ దేవాలయం పరిగణించబడుతోంది. ఈ దేవాలయం ఏడవ శతాబ్దంలో నిర్మించబడి, 1390లో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానులచే]] భూస్థాపితం చేయబడింది. విజయనగర చక్రవర్తి [[రెండవ హరిహర రాయలు]], బహమనీ సుల్తాన్ సైన్యంతో పోరాడటానికి తన సైన్యాన్ని పంపాడని, తదుపరి దాడులను ఆపడానికి దేవాలయ సముదాయాన్ని పటిష్ఠపరిచాడని చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు.<ref name=":2">{{Cite web|last=Kolluru|first=Pallavi|title=Alampur temple town beckons one and all|url=https://telanganatoday.com/alampur-temple-town-beckons-one-all|access-date=2022-03-30|website=Telangana Today}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Bhoomi|first=Vivek|title=This ancient temple town is the Kashi of south|url=https://telanganatoday.com/this-ancient-temple-town-is-the-kashi-of-south|access-date=2022-03-30|website=Telangana Today}}</ref> ఈ దాడిలో దేవాలయం దెబ్బతినడంతో జోగులాంబ అమ్మవారు, ఆమె శక్తి రూపాలైన చండీ, ముండీలను సమీపంలోని [[అలంపూర్ నవబ్రహ్మ దేవాలయాలు|నవబ్రహ్మ దేవాలయ సముదాయం]]<nowiki/>లోని బాలబ్రహ్మ దేవాలయానికి తరలించి, దాచిపెట్టారు. అప్పటినుండి 2005 వరకు అమ్మవారు ఇదే దేవాలయంలో కొలువై పూజలు అందుకున్నారు. 2005లో జోగులాంబ దేవాలయాన్ని పునర్నిర్మించిన తరువాత మళ్ళీ ఆ విగ్రహాన్ని పునఃప్రతిష్ఠించారు.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite web|date=2018-10-31|title=ఐదవ శక్తి పీఠం అలంపూర్ జోగులాంబ|url=https://www.manatelangana.news/special-story-about-alampur-jogulamba-temple/|access-date=2022-03-30|website=Mana Telangana|archive-date=2022-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004101938/https://www.manatelangana.news/special-story-about-alampur-jogulamba-temple/|url-status=dead}}</ref> == అవార్డులు == హిందూస్థాన్ గగన్ గౌరవ్ జ్యోతిర్లింగ్ ఫౌండేషన్ ఆధ్వర్యంలో బెంగుళూరులో శక్తిపీఠ సమాగం నిర్వహించిన సందర్భంగా సాంస్కృతిక రంగంలో సమాజానికి విశేష సేవలందిస్తున్న శక్తిపీఠాలకు అందించిన అవార్డులలో జోగులాంబ దేవాలయానికి ప్రతిష్టాత్మక హిందూస్థాన్ గగన్ గౌరవ్ ఇంటర్నేషనల్ అవార్డు - 2022 వచ్చింది. 2022 డిసెంబరు 14న జోగులాంబ దేవస్థానం చైర్మన్ శ్రీనివాస్ రెడ్డి, ఈవో పురేందర్ కుమార్, దేవాలయ ముఖ్య అర్చకుడు ఆనంద్ శర్మ, వేద పండితులు వంకాయల శ్యాం కుమార్ శర్మ తదితరులు ఈ అవార్డును అందుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-12-15|title=జోగులాంబ ఆలయానికి అంతర్జాతీయ అవార్డు|url=https://www.ntnews.com/telangana/hindustan-gagan-gaurav-award-2022-to-jogulamba-temple-884514|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217073108/https://www.ntnews.com/telangana/hindustan-gagan-gaurav-award-2022-to-jogulamba-temple-884514|archive-date=2022-12-17|access-date=2022-12-17|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> == శ్రీ చక్ర ప్రతిష్ట == జోగులాంబ ఆలయంలో శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రాణ ప్రతిష్ఠ శృంగేరి పీఠాధిపతి చేతుల మీదుగా ఘనంగా నిర్వహణ భక్తులకు ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, శాంతి ప్రసాదించే యంత్రరాజం<ref>{{Cite web|title=ఆంధ్ర ప్రభ : Andhra Prabha Telugu News Paper {{!}} Andhra Prabha ePaper {{!}} Andhra Prabha Andhra Pradesh {{!}} Andhra Prabha Telangana {{!}} Andhra Prabha Hyderabad|url=https://epaper.prabhanews.com/article/Mahabub_Nagar/3715415d1e/22/mobile/1|access-date=2026-07-03|website=epaper.prabhanews.com}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అలంపూర్, జూలై 2: దేశంలోని ప్రముఖ శక్తిపీఠాలలో ఒకటైన అలంపూర్ శ్రీ జోగులాంబ బాలబ్రహ్మేశ్వర స్వామి దేవస్థానం మరో విశిష్ట ఘట్టానికి వేదికైంది. దేవీశక్తి స్వరూపంగా భావించే శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రాణ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవం గురువారం వంద మందికి పైగా వేదపండితుల వేదఘోషల నడుమ వైభవంగా నిర్వహించారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం, దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ సూచనల మేరకు జోగులాంబ అమ్మవారి ఆలయంలో శ్రీచక్ర యంత్రాన్ని ప్రతిష్ఠించేందుకు [https://www.epitomeprojects.in/ ఎపిటోమ్ ప్రాజెక్ట్స్] సంస్థ ముందుకు వచ్చింది. ఈ సందర్భంగా బుధవారం రాత్రి శృంగేరి శ్రీ శారదా పీఠాధిపతి శ్రీశ్రీ విధుశేఖర భారతీ సన్నిధానం స్వామీజీ జోగులాంబ ఆలయానికి విచ్చేయగా, దేవస్థానం ఈఓ దీప్తి, వేదపండితులు పూర్ణకుంభంతో ఘన స్వాగతం పలికారు. అనంతరం ఆలయ అధికారులు, వేదపండితులు, ఎపిటోమ్ ప్రాజెక్ట్స్ ఎండీ జైపాల్ కాంత ఆధ్వర్యంలో శ్రీచక్ర యంత్రాన్ని అమ్మవారి గర్భగుడిలోకి చేర్చారు. గురువారం తెల్లవారుజాము నుంచి ప్రతిష్ఠాంగ పూజలు, హోమాలు, మహాపూర్ణాహుతి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. సింహలగ్న సుముహూర్తంలో ఉదయం 10 గంటలకు శృంగేరి పీఠాధిపతి శ్రీశ్రీ విధుశేఖర భారతీ సన్నిధానం స్వామీజీ చేతుల మీదుగా తెలంగాణ దేవాదాయ శాఖ కమిషనర్ హనుమంతరావు, దేవస్థానం ఈఓ దీప్తి, ఎపిటోమ్ సంస్థ ఎండీ జైపాల్ కాంత, శ్రీవిద్య దంపతులు మరియు వేదపండితుల సమక్షంలో శ్రీచక్ర యంత్రానికి ప్రాణ ప్రతిష్ఠ నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా స్వామీజీ మాట్లాడుతూ, దేశంలోని అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఐదవ శక్తిపీఠమైన జోగులాంబ అమ్మవారి ఆలయంలో శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ జరగడం భక్తుల అదృష్టమన్నారు. దీనివల్ల ఆలయంలో ఆధ్యాత్మిక శక్తి, దైవ చైతన్యం మరింత పెరగడంతో పాటు భక్తులకు ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, శాంతి, సౌభాగ్యం లభిస్తాయని తెలిపారు. దేవాదాయ శాఖ కమిషనర్ హనుమంతరావు మాట్లాడుతూ, శ్రీచక్రారాధన ద్వారా మనోనిగ్రహం, ఏకాగ్రత, ఆత్మీయ ప్రశాంతత కలుగుతాయని పేర్కొన్నారు. జోగులాంబ ఆలయంలో శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠకు సహకరించే అవకాశం కల్పించినందుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం, దేవాదాయ శాఖకు ఎపిటోమ్ ప్రాజెక్ట్స్ ఎండీ దంపతులు జైపాల్ కాంత, శ్రీవిద్య లు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. ఈ సేవ తన పూర్వజన్మ సుకృత ఫలమని పేర్కొంటూ, భవిష్యత్తులోనూ ఆలయ అభివృద్ధికి తన వంతు సహకారం అందిస్తానని తెలిపారు.కార్యక్రమంలో దేవాదయ శాఖ స్థపతి వల్లి నాయగం, ధార్మిక అడ్వైజర్ గోవింద హరి పాల్గొన్నారు. శాక్తేయ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన యంత్రంగా భావించే శ్రీచక్రాన్ని *"యంత్రరాజం"*గా పిలుస్తారు. శ్రీలలితా త్రిపురసుందరి దేవి సూక్ష్మ స్వరూపంగా పరిగణించే ఈ యంత్ర ప్రతిష్ఠ వల్ల ఆలయంలో సానుకూల ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం నెలకొని, భక్తులకు శుభఫలితాలు కలుగుతాయని శాస్త్రాలు పేర్కొంటున్నాయి. == వెబ్‌సైట్ == జోగులాంబ దేవాలయంకోసం ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన వెబ్‌సైట్ ను 2023 ఫిబ్రవరి 13న అరణ్య భవన్‌లో రాష్ట్ర అటవీ పర్యావరణ శాఖామంత్రి [[అల్లోల ఇంద్రకరణ్ రెడ్డి]] ప్రారంభించాడు. దేవాలయానికి సంబంధించిన మొత్తం సమాచారాన్ని నిక్షిప్తం చేయ‌డంతోపాటు భక్తులు సులువుగా ఆయాల దర్శనం, ఛండీహోమం, వసతి గదుల బుకింగ్ సేవల వంటివి ఆన్‌లైన్ ద్వారా బుక్ చేసుకునే సదుపాయంతో సెంటర్ ఫర్ గుడ్ గవర్నెన్స్ ఈ వెబ్‌సైట్ ను అందుబాటులోకి తెచ్చింది. ఈ కార్యక్రమంలో [[అలంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలంపూర్]] ఎమ్మెల్యే [[వి.ఎం. అబ్రహం]], అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2023-02-14|title=జోగులాంబ ఆలయ వెబ్‌సైట్‌ ప్రారంభం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/123026523|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214170050/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/123026523|archive-date=2023-02-14|access-date=2023-02-16|website=EENADU|language=te}}</ref> == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Jogulamba temple silhoute.jpg|జోగులాంబ దేవాలయ సిల్హౌట్ దస్త్రం:Alampur India (9).JPG|నవబ్రహ్మ ఆలయాల సముదాయానికి సమీపంలో జోగుళాంబ ఆలయం దస్త్రం:Alampur India (10).JPG|దేవాలయ గోపురం దస్త్రం:Jogulamba temple alampur.JPG|జోగులాంబ దేవాలయ ధ్వజ స్తంభం దస్త్రం:Jogulamba temple 3.jpg|దేవాలయ క్లస్టర్ విశాల దృశ్యం; ఎడమ మూలలో ఉన్న జోగులాంబ దేవాలయం </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{శక్తి పీఠాలు}} [[వర్గం:జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా]] [[వర్గం:జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:శక్తి పీఠాలు]] [[వర్గం:అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు]] gi9v0g2es95c9ddgb6382el9iwjlld9 0 352998 4920195 4912525 2026-08-04T13:05:36Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920195 wikitext text/x-wiki [[Image:Hare Krishna, Toronto.JPG|right|200px|thumb|హరే కృష్ణ దేవాలయం]] '''హరే కృష్ణ దేవాలయం''' [[కెనడా]]<nowiki/>లోని అంటారియోలోని [[టొరంటో]]<nowiki/>లో 243 అవెన్యూ రోడ్‌లో ఉంది. ఈ భవనాన్ని పూర్వం అవెన్యూ రోడ్ చర్చిగా పిలిచేవారు.<ref name="wx.toronto.ca">{{Cite web |url=http://wx.toronto.ca/inter/culture/doorsopen2011.nsf/BuildingsAll/2E227F1962B4CC5985257859006F327B?OpenDocument |title=City of Toronto – Doors Open 2011 – Hare Krishna Temple |access-date=30 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528211559/http://wx.toronto.ca/inter/culture/doorsopen2011.nsf/BuildingsAll/2E227F1962B4CC5985257859006F327B?OpenDocument |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead }}</ref> ఇది 1899లో నిర్మించబడింది. వాస్తవానికి ప్రెస్బిటేరియన్ చర్చ్ ఆఫ్ ది ఒడంబడికగా ఉంది. ఈ భవనాన్ని [[టొరంటో]] వాస్తుశిల్పులు గోర్డాన్ & హెల్లివెల్ రూపొందించారు. == అవలోకనం == హరే కృష్ణ దేవాలయం 1899 సంవత్సరంలో నిర్మించబడిన దీనిని  1925 సంవత్సరాల వరకు ప్రెస్బిటేరియన్ చర్చ్ ఆఫ్ ది కన్వెన్షన్ గా, 1941 సంవత్సరంలో ప్రారంభమైన చర్చ్ ఆఫ్ ది నజరేన్ గా [పిలువబడినది. దీనికి 1944 సంవత్సరం లో అగ్నిప్రమాదం జరిగింది.  తర్వాత 1974 సంవత్సరాల వరకు వివిధ అవసరాల కోసం ఉపయోగించబడి, తర్వాత  అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం (ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ కృష్ణ చైతన్య ([[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం|ఇస్కాన్]]) కొనుగోలు చేసి ఆలయంగా  మార్చడం జరిగింది. ఈ  సమయంలో, హిందూ మతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా అభివృద్ధి లో ఉండటం,  దీనికి కొంతమంది ప్రముఖ రాక్ స్టార్లలో, ముఖ్యంగా మాజీ బీటిల్ జార్జ్ హారిసన్ కు  పెరుగుతున్న ప్రజాదరణ సహాయపడింది. టొరంటో దేవాలయం స్థాపకుడు, [[ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద|ఎ.సి.భక్తివేదాంత స్వామి]] (ప్రస్తుతం  ప్రభుపాదుడు గా పిలుస్తున్నారు) , వీరు 1920 లలో భారతదేశం [[స్వాతంత్ర్యం]] కోసం జరిగిన సమయంలో [[మహాత్మా గాంధీ]] అనుచరుడు. ఎ.సి.భక్తివేదాంత స్వామి భారతదేశంలో హిందూ ధర్మం లో ఉండే వివిధ అంశాలను నాలుగు దశాబ్దాల పాటు అధ్యయనం చేసి, 1965 సంవత్సరంలో హిందూ మత బోధనలు వ్యాప్తి చేయడానికి [[న్యూయార్క్]] నగరానికి చేరుకున్నాడు , వారి వయస్సు60 ఏళ్ళు. ఆ సమయంలో అక్కడి యువతలో ప్రబలంగా ఉన్న అర్థం కోసం తెలుసుకోవడం (అన్వేషణ) కొరకు చాలా మంది ఉండటం, ప్రభుపాద చే వ్యాప్తి చెందుతున్న  [[హిందూ మతం|హిందూ ధర్మం]] వైపు ఆకర్షణ కావడం, వారిలో శాఖాహారం గురించి తెలుపడం, భక్తి యోగా అభ్యాసాన్ని బోధించడం వంటివి చేసేవారు.  కెనడా అంతటా ప్రధాన నగరాల్లో శాఖలను తెరవడం, అందులో ఈ ఆలయం ప్రజాదరణ పొందింది. ప్రభుపాద 70కి పైగా పుస్తకాలను రచించారు. ఆ రచనలు 76 భాషల్లోకి అనువాదం చేయబడినవి. టొరంటో దేవాలయం స్థాపించిన ఒక సంవత్సరం తరువాత అతని అకాల మరణం ఇస్కాన్  అంతర్జాతీయ విభాగానికి అంతర్గత సమస్యల ప్రారంభమునకు నాంది పలకడం, అందులో ఉన్న వారికీ అభిప్రాయ బేధాలు రావడం, ఇతర మతముల వారు అందరూ ఏకం కావడం, వారి ఏకైక లక్ష్యం ఇస్కాన్ ను అడ్డుకోవడమే పెట్టుకున్నారు, తరువాత అనేక కేసులలో ఇస్కాన్ ఉండటం జరిగి , అవినీతి ఆరోపణలపై ఆ సమాజములో ఉన్న వారిని బహిష్కరించడం ,90వ దశకంలో ఇస్కాన్ నేతలు బాలలపై వేధింల ఆరోపణలు ఎదుర్కోవడం, విదేశాల్లోని ఈ దేవాలయాలకు ఉగ్రవాద గ్రూపుల లో లక్ష్యం గా పెట్టుకోవడం జరిగింది. ప్రస్తుతం టొరంటోలోని ఆలయానికి చాల మంది అనుచరులు ఉన్నారు. కోవిడ్ -19  మహమ్మారి సమయంలో ఆన్లైన్ సేవలు, శాకాహార భోజనం అందిస్తూ ఆలయం తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించినది<ref>{{Cite web|last=DiMatteo|first=Enzo|date=2021-06-06|title=Hidden Toronto: the Hare Krishna temple|url=https://nowtoronto.com/news/hidden-toronto-the-hare-krishna-temple/|access-date=2023-03-31|website=NOW Toronto|language=en-US}}</ref> . == కార్యక్రమాలు == హరే కృష్ణ సెంటర్ (ఇస్కాన్ టొరంటో), ఎల్లప్పుడూ సంపన్న, శక్తివంతమైన, ఉత్సాహభరితమైన కార్యక్రమాలకు ఒక కేంద్రంగా ఉంది. ఇక్కడ జరిగే పండుగలు గ్రాండ్ ఫెస్టివల్స్) , స్థానిక యూనివర్శిటీలు, యోగా నిర్వహణ కేంద్రాలలో పండుగలు , వేదాంత చర్చలు( ఫిలాసఫికల్ డిస్కషన్స్), ఆహారం గురించి తెలుపడం, వీధుల్లో పాటలు పాడటం, నాట్యాలు వంటివి ప్రతి ఒక్కరిని ఆకట్టు కుంటున్నాయి. ఆదివారాలలో ఇక్కడ జరిగే సండే ఫీస్ట్ పేరుతొ, ప్రతి ఆదివారం సాయంత్రం, భక్తి యోగం - ప్రేమ, ధ్యానం, సంగీత కార్యక్రమాల తో ఆక్కడ ఉన్న ప్రజలను ముగ్ధులను చేస్తారు. ఈ కార్యక్రామాలకు హాజరయిన వారికి ఉచిత శాఖాహార విందు ఉంటుంది<ref>{{Cite web|title=ISKCON Toronto|url=https://www.radha.name/images-gallery/iskcon-temples-worldwide/north-america/canada/iskcon-toronto|access-date=2023-03-31|website=www.radha.name}}</ref>. == ఇవి కూడా చదవండి == [[ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద|ఎ.సి.భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద]] [[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం]] [[హరే కృష్ణ (మంత్రం)|హరేకృష్ణ (మంత్రం )]] ==మూలాలు== *[http://www.alanbrown.com/TorontoHistory/Menu_Missing.html Alan Br]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/>[http://www.alanbrown.com/TorontoHistory/Menu_Missing.html own – The Missing Plaque]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జూన్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మే 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/>[http://www.alanbrown.com/TorontoHistory/Menu_Missing.html s Page]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{coord|43.67692|N|79.397893|W|region:CA-ON_type:landmark|display=title}} <references /> [[వర్గం:దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కెనడా]] n5wfkclmcyksuqhgvv52ys6n2adsrpv 0 354412 4920399 4315609 2026-08-05T01:45:17Z Muralikrishna m 106628 4920399 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Dnyandeo Yashwantrao Patil | office = [[Governor of West Bengal]]<br/>{{small|'''(Additional charge)'''}} | image = Shri D.Y. Patil (cropped, 3x4).jpg | predecessor = [[M. K. Narayanan]] | successor = [[Keshari Nath Tripathi]] | term_start = 3 July 2014 | term_end = 17 July 2014 | office1 = [[List of Governors of Bihar|Governor of Bihar]] | predecessor1 = [[Devanand Konwar]] | successor1 = [[Keshari Nath Tripathi]] ''(additional charge)'' | party = [[Nationalist Congress Party]] | office2 = [[List of Governors of Tripura|Governor of Tripura]] | predecessor2 = [[Kamla Beniwal]] | successor2 = [[Devanand Konwar]] | birth_name = Dnyandeo Yashwantrao Patil | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1935|10|22}} | birth_place = Ambap, [[Kolhapur district|Kolhapur]], [[Bombay Presidency]], [[British Raj]] (now [[Maharashtra]], [[India]]) | spouse = Shantadevi, Pushpalata | children = 5 (Vijay D. Patil, [[Dr. Ajeenkya D Y Patil]], [[Satej Patil]], [[Nandita P. Palshetkar|Nandita Palshetkar]], and Dr. Sanjay D. Y. Patil) |relatives = [[Ruturaj Patil]] (Grandson) | alma_mater = Alphonso School, [[Kolhapur]] | blank1 = Awards | data1 = [[Padma Shri]] | website = [https://www.dypatil.com/ Official Website] | religion = | term_start1 = 22 March 2013<ref name="D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar">{{cite news |last1=The Hindu |title=D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |accessdate=25 July 2022 |work= |date=22 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725052408/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |archivedate=25 July 2022 |language=en}}</ref> | term_end1 = 26 November 2014 | term_start2 = 27 November 2009 | term_end2 = 21 March 2013 }} '''జ్ఞానదేయో యశ్వంతరావు పాటిల్''' (1935 అక్టోబరు 22 - 2026 ఆగస్టు 4) [[భారత దేశం|భారతదేశానికి]] చెందిన విద్యావేత్త, [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన 22 మార్చి 2013 నుండి 26 నవంబర్ 2014 వరకు బీహార్ గవర్నర్‌గా పని చేశాడు.<ref name="D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar">{{cite news |last1=The Hindu |title=D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |accessdate=25 July 2022 |work= |date=22 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725052408/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |archivedate=25 July 2022 |language=en}}</ref> ఆయన చేసిన సామజిక సేవలకుగాను కేంద్ర ప్రభుత్వం 1991లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]తో సన్మానించింది.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> ==విద్యా సంస్థలు== * డా. డివై పాటిల్ విద్యాపీఠ్, పూణే * పద్మశ్రీ డివై పాటిల్ విద్యాపీఠ్, నవీ [[ముంబై]] * డా. డివై పాటిల్ మెడికల్ కాలేజ్ నవీ [[ముంబై]] * డివై పాటిల్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ, కొల్హాపూర్ * డా. డివై పాటిల్ స్పోర్ట్స్ అకాడమీ * [[పూణే]]<nowiki/>లోని డా. డివై పాటిల్ నాలెడ్జ్ సిటీ * డా. డి.వై పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, [[ముంబై]] * డాక్టర్ డివై పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, కాంగ్రా (హిమాచల్ ప్రదేశ్) * డివై పాటిల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ, [[కొల్హాపూర్]] * డివై పాటిల్ మెడికల్ కాలేజ్, [[కొల్హాపూర్]] * డాక్టర్ డివై పాటిల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, [[పూణే]] * డివై పాటిల్ హాస్పిటల్, [[ముంబై]] * డివై పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, [[బెల్జియం]] * డాక్టర్ డివై పాటిల్ జూనియర్ కళాశాల, [[పూణే]] * ఆటోమోటివ్ రీసెర్చ్ అండ్ స్టడీస్ కోసం డివై పి.డి.సి సెంటర్ * డాక్టర్ డివై పాటిల్ పుష్పలతా పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, పాట్నా * డాక్టర్ డివై పాటిల్ బి-స్కూల్, [[పూణే]] * డా. డివై పాటిల్ బయోటెక్నాలజీ & బయోఇన్ఫర్మేటిక్స్ ఇన్స్టిట్యూట్, [[పూణే]] ==రాజకీయ జీవితం== డి.వై. పాటిల్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1957లో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[కొల్హాపూర్]] మున్సిపల్ కౌన్సిల్‌కు ఎన్నికై 1962 వరకు కౌన్సిలర్‌గా పని చేశాడు. ఆయన 1967 నుండి 78 వరకు పన్హాలా విధానసభ నియోజకవర్గం నుండి మహారాష్ట్ర విధానసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Statistical Report on General Election 1967 to the Legilsative Assembly of Maharashtra|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20Report%20Maharashtra%201967.pdf|access-date=27 November 2009|publisher=[[Election Commission of India]] website|page=10}}</ref><ref>{{Cite web|title=Key Highights of General Election 1972 to the Legilsative Assembly of Maharashtra|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/SE_1972/StatReport_MT_72.pdf|access-date=25 November 2009|publisher=Election Commission of India website|page=10}}</ref> ఆయన 21 నవంబర్ 2009న [[త్రిపుర]] రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా నియమితుడయ్యాడు,<ref>{{Cite web|date=21 November 2010|title=President Appoints Governors|url=http://presidentofindia.nic.in/pr211109.html|access-date=25 November 2009|publisher=The President of India website}}</ref> 27 నవంబర్ 2009న పదవీ ప్రమాణం చేసి 21 మార్చి 2013 వరకు పని చేశాడు. ఆయన ఆ తరువాత 9 మార్చి 2012న [[బీహార్]] గవర్నర్‌గా నియమితుడై 22 26 నవంబర్ 2014 వరకు పని చేశాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్లు]] e5np9i4h8uzk4kig1uxwdtn8spaxy6w 4920401 4920399 2026-08-05T01:48:03Z Muralikrishna m 106628 4920401 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = జ్ఞానదేయో యశ్వంతరావు పాటిల్ | office = [[Governor of West Bengal]]<br/>{{small|'''(Additional charge)'''}} | image = Shri D.Y. Patil (cropped, 3x4).jpg | predecessor = [[M. K. Narayanan]] | successor = [[Keshari Nath Tripathi]] | term_start = 3 July 2014 | term_end = 17 July 2014 | office1 = [[List of Governors of Bihar|Governor of Bihar]] | predecessor1 = [[Devanand Konwar]] | successor1 = [[Keshari Nath Tripathi]] ''(additional charge)'' | party = [[Nationalist Congress Party]] | office2 = [[List of Governors of Tripura|Governor of Tripura]] | predecessor2 = [[Kamla Beniwal]] | successor2 = [[Devanand Konwar]] | birth_name = Dnyandeo Yashwantrao Patil | birth_date = 935 అక్టోబరు 22 | birth_place = Ambap, [[Kolhapur district|Kolhapur]], [[Bombay Presidency]], [[British Raj]] (now [[Maharashtra]], [[India]]) | spouse = Shantadevi, Pushpalata | children = 5 (Vijay D. Patil, [[Dr. Ajeenkya D Y Patil]], [[Satej Patil]], [[Nandita P. Palshetkar|Nandita Palshetkar]], and Dr. Sanjay D. Y. Patil) |relatives = [[Ruturaj Patil]] (Grandson) | alma_mater = Alphonso School, [[Kolhapur]] | blank1 = Awards | data1 = [[Padma Shri]] | website = [https://www.dypatil.com/ Official Website] | religion = | term_start1 = 22 March 2013<ref name="D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar">{{cite news |last1=The Hindu |title=D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |accessdate=25 July 2022 |work= |date=22 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725052408/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |archivedate=25 July 2022 |language=en}}</ref> | term_end1 = 26 November 2014 | term_start2 = 27 November 2009 | term_end2 = 21 March 2013 |death_date=2026 ఆగస్టు 4}} '''జ్ఞానదేయో యశ్వంతరావు పాటిల్''' (1935 అక్టోబరు 22 - 2026 ఆగస్టు 4) [[భారత దేశం|భారతదేశానికి]] చెందిన విద్యావేత్త, [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన 22 మార్చి 2013 నుండి 26 నవంబర్ 2014 వరకు బీహార్ గవర్నర్‌గా పని చేశాడు.<ref name="D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar">{{cite news |last1=The Hindu |title=D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |accessdate=25 July 2022 |work= |date=22 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725052408/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar/article23098847.ece |archivedate=25 July 2022 |language=en}}</ref> ఆయన చేసిన సామజిక సేవలకుగాను కేంద్ర ప్రభుత్వం 1991లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]తో సన్మానించింది.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> ==విద్యా సంస్థలు== * డా. డివై పాటిల్ విద్యాపీఠ్, పూణే * పద్మశ్రీ డివై పాటిల్ విద్యాపీఠ్, నవీ [[ముంబై]] * డా. డివై పాటిల్ మెడికల్ కాలేజ్ నవీ [[ముంబై]] * డివై పాటిల్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ, కొల్హాపూర్ * డా. డివై పాటిల్ స్పోర్ట్స్ అకాడమీ * [[పూణే]]<nowiki/>లోని డా. డివై పాటిల్ నాలెడ్జ్ సిటీ * డా. డి.వై పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, [[ముంబై]] * డాక్టర్ డివై పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, కాంగ్రా (హిమాచల్ ప్రదేశ్) * డివై పాటిల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ, [[కొల్హాపూర్]] * డివై పాటిల్ మెడికల్ కాలేజ్, [[కొల్హాపూర్]] * డాక్టర్ డివై పాటిల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, [[పూణే]] * డివై పాటిల్ హాస్పిటల్, [[ముంబై]] * డివై పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, [[బెల్జియం]] * డాక్టర్ డివై పాటిల్ జూనియర్ కళాశాల, [[పూణే]] * ఆటోమోటివ్ రీసెర్చ్ అండ్ స్టడీస్ కోసం డివై పి.డి.సి సెంటర్ * డాక్టర్ డివై పాటిల్ పుష్పలతా పాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, పాట్నా * డాక్టర్ డివై పాటిల్ బి-స్కూల్, [[పూణే]] * డా. డివై పాటిల్ బయోటెక్నాలజీ & బయోఇన్ఫర్మేటిక్స్ ఇన్స్టిట్యూట్, [[పూణే]] ==రాజకీయ జీవితం== డి.వై. పాటిల్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1957లో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[కొల్హాపూర్]] మున్సిపల్ కౌన్సిల్‌కు ఎన్నికై 1962 వరకు కౌన్సిలర్‌గా పని చేశాడు. ఆయన 1967 నుండి 78 వరకు పన్హాలా విధానసభ నియోజకవర్గం నుండి మహారాష్ట్ర విధానసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Statistical Report on General Election 1967 to the Legilsative Assembly of Maharashtra|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20Report%20Maharashtra%201967.pdf|access-date=27 November 2009|publisher=[[Election Commission of India]] website|page=10}}</ref><ref>{{Cite web|title=Key Highights of General Election 1972 to the Legilsative Assembly of Maharashtra|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/SE_1972/StatReport_MT_72.pdf|access-date=25 November 2009|publisher=Election Commission of India website|page=10}}</ref> ఆయన 21 నవంబర్ 2009న [[త్రిపుర]] రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా నియమితుడయ్యాడు,<ref>{{Cite web|date=21 November 2010|title=President Appoints Governors|url=http://presidentofindia.nic.in/pr211109.html|access-date=25 November 2009|publisher=The President of India website}}</ref> 27 నవంబర్ 2009న పదవీ ప్రమాణం చేసి 21 మార్చి 2013 వరకు పని చేశాడు. ఆయన ఆ తరువాత 9 మార్చి 2012న [[బీహార్]] గవర్నర్‌గా నియమితుడై 22 26 నవంబర్ 2014 వరకు పని చేశాడు. == మరణం == డి.వై. పాటిల్ 2026 ఆగస్టు 4న మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్‌లో ఉన్న తన నివాసంలో, 90 ఏళ్ల వయసులో దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యం కారణంగా మరణించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/india/former-bihar-governor-d-y-patil-passes-away-at-90/3005017/|title=Former Bihar governor D Y Patil passes away at 90.|date=4 August 2026|work=The Print|access-date=4 August 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్లు]] fg6ijphc517gfriwiqqqsuxw1sgxqwe 0 359027 4920535 4801858 2026-08-05T07:04:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920535 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అహోబిల మఠం | native_name = అహోబిలం | native_name_lang = te | other_name = | nickname = | settlement_type = పవిత్ర ప్రదేశం | image_skyline = Upper Ahobilam temple Gopuram 02.jpg | image_alt = | image_caption = ఎగువ అహోబిలమఠ అలయ గోపురం | pushpin_map = ఆంధ్రప్రదేశ్ | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లో స్థానం, భారతదేశం | latd = 15.133718 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.675346 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నంద్యాల జిల్లా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 327 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[పిన్‌కోడ్]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = {{URL|https://www.ahobilamutt.org/us/home/intro.asp}} | footnotes = }} అహోబిల మఠం (శ్రీ అహోబిల మఠం అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది వడకలై శ్రీ వైష్ణవ మఠం సా.శ. 1400 లో<ref>{{Cite web|title=History of Ahobila Matam|url=https://acharyan38.com/history-of-ahobila-matam.php|access-date=2022-10-19|website=acharyan38.com|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019032856/https://acharyan38.com/history-of-ahobila-matam.php|url-status=dead}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం, పూర్వ [[కర్నూలు జిల్లా]], [[ఆళ్లగడ్డ మండలం]], [[అహోబిలం|అహోబిలంలో]] వేదాంత దేశిక వడకళై సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి స్థాపించబడింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zc0yAQAAQBAJ|title=Aspects of Manuscript Culture in South India|author=S Rath|publisher=BRILL Academic|year=2012|isbn=978-90-04-22347-9|pages=246–247 with footnotes}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Welcome to Sri Ahobila Muth Portal|url=https://www.ahobilamutt.org/us/home/welcome.asp|access-date=2022-10-19|website=www.ahobilamutt.org|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019031452/https://www.ahobilamutt.org/us/home/welcome.asp|url-status=dead}}</ref>ఇది ఆదివాన్ శతకోప స్వామి (వాస్తవానికి శ్రీనివాసాచార్య అని పిలుస్తారు)కి ఆపాదించబడింది.<ref>[https://books.google.com/books?ei=7fFcTrKHC43PrQfS1K2sDw Pg.557 The History and Culture of the Indian People: The Delhi sultanate; Bharatiya Vidya Bhavan, Bhāratīya Itihāsa Samiti]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=yjwaAAAAYAAJ Pg.211 Report on the inscriptions of the Devasthanam collection, with illustrations, Sadhu Subrahmanya Sastry, Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri, K.P. Bagchi & Co., 1998]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=T2Q9AAAAIAAJ Pg.105 The Temple of Lord Varadaraja, Kanchi: a critical survey of Dr. K. V. Raman's Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi]</ref> అధివాన్ శతకోప, వడకళై సన్యాసి,<ref>[https://books.google.com/books?id=4FA6AAAAMAAJ Pg.36 Hindu and Muslim religious institutions, Andhra Desa, 1300-1600; New Era, 1984]</ref> వేదాంత దేశిక <ref>[https://books.google.com/books?id=ruUmSeoWqtEC&pg=PA18&dq=adi+van+ahobila&hl=en&ei=i25fTpHYFc3PrQeq44GfDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEcQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false Pg.18 Śrī Vedānta Deśika - By Mudumby Narasimhachary, Sāhitya Akādemī] {{ISBN|81-260-1890-9}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?ei=we9cTtaUNsP3rQfjutW0Dw Pg.57 The history of the Vijayanagar Empire, Volume 1; M. H. Rāma Sharma, Popular Prakashan, 1978.]</ref> గొప్ప శిష్యుడు, ప్రసిద్ధ శ్రీ వైష్ణవ ప్రఖ్యాత నడదూర్ అమ్మాళ్ పండిత వారసుడు, ఘటికాశతం అమ్మాళ్ శిష్యుడు,<ref>[https://books.google.com/books?ei=I_FcTqyqNNHtrQf3zsi9Dw Pg.129 Studies in social history:modern India, O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History; St. Paul's Press Training School, 1964.]</ref> స్థాపించాడు. పాంచరాత్ర సంప్రదాయం ఆధారంగా ఈ మఠాన్ని స్థాపించారు. <ref>[https://books.google.com/books?id=AFbkAAAAMAAJ&q=pancharatra+ahobila&dq=pancharatra+ahobila&hl=en&ei=skoITur7KYLYmAWZ97W-DQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEYQ6AEwBQ Tirupati Balaji was a Buddhist shrine, Sanjivan Publications, 1991]</ref><ref name="Calendar">{{Cite web|title=Vadakalai Srivaishnava Festivals' Calendar - The source mentions Pancharatra & Munitraya Krishna Jayantis celebrated by Ahobila Matha & Andavan Ashrams respectively|url=http://www.trsiyengar.com/id36.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003154411/http://www.trsiyengar.com/id36.shtml|archive-date=2011-10-03|access-date=2011-09-25}}</ref><ref>[http://sribalajimandirpune.com/utsavam.htm Ahobila Matha's Balaji Mandir Pune, Calendar - The calendar mentions Ahobila Matha disciples celebrating Krishna Jayanti as "Pancharatra Sri Jayanti".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009094730/http://sribalajimandirpune.com/utsavam.htm|date=2011-10-09}}</ref><ref name="Srivaishnava Practices">{{Cite web|title=Sri Krishna & Janmashtami - Essence of Srivaishnava Practices|url=http://www.trsiyengar.com/id121.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003154405/http://www.trsiyengar.com/id121.shtml|archive-date=2011-10-03|access-date=2011-09-25}}</ref> == అహోబిలం == {{ప్రధాన వ్యాసం|అహోబిలం}} === నామ వ్యుత్పత్తి === అహోబలం హిందూ యాత్రికులకే కాక, పర్యాటక కేంద్రంగా, కొండలు, నదులు, ప్రకృతి అలంకారాలకు నైసర్గిక స్వరూపాలు. ఇది ముఖ్యంగా [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] యాత్రికులకు పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రం. పురాణ ప్రసిద్ధిగాంచిన అహోబిలాన్ని అహోబలం అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. నరసింహుడి బలాన్ని, శక్తిని దేవతలు ప్రశంశించడం వల్ల అహోబలమైనది. ఎగువ మహోబలంలో ప్రహ్లాదుని తపస్సుకు మెచ్చి స్వయంభువుగా బిలంలో వెలిసినాడు కావున అహోబిలం అని కూడా పిలుస్తారు. === ప్రదేశం === నరహరి తన అవతారాన్ని భక్తుల కోసం తొమ్మిది ప్రదేశాలలో ప్రకటించాడు కావున నవనారసింహక్షేత్రం అని అంటారు. నవనారసింహులలో దిగువ అహోబిలంలో పేర్కొనబడలేదు. కాని ఈ ఆలయప్రాశస్తం అమోఘమైనది. ఇక్కడికి వచ్చిన భక్తులు ఎగువ దిగువ అహోబల పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శించి తరిస్తారు. ఈ క్షేత్రం నంద్యాల జిల్లాలోని నంద్యాల రైల్వేస్టేషన్ కు 68 కిలోమీటర్ల దూరంలోని ఆళ్ళగడ్డకు 24 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉంది. అన్ని ప్రధాన క్షేత్రముల నుండి అహోబిలం చేరడానికి మార్గాలు, రవాణా సౌకర్యములున్నవి. ఈ క్షేత్రం సముద్రమట్టమునకు 2800 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. === పురాణ గాథ === అహోబలంలో ప్రదానమయినది భవనాశిని నది. లక్ష్మినరసింహుని పద సరసజములు కడిగే పాద్యంగా గగన గంగ భువికి దిగి వచ్చింది. ఈ దివ్య తీర్థంలో స్వయంభువుగా వెలసిన దేవదేవుడు ఉగ్రనరసింహస్వామి. పరమ భాగవతుడయిన ప్రహ్లాదుని రక్షించడం కోసం హిరణ్యకశిపుణ్ణి వధించడం కోసం హరి నరహరిగా ఆవిర్భవించాడు. ఆ అవతార కథ సాగిన ప్రదేశమే ఈ అహోబలక్షేత్రం. === వైష్ణవ దివ్యదేశం === దిగువ అహోబలంలో వెలసిన ప్రహ్లాదవరదుని సన్నిధానం [[లక్ష్మీనరసింహస్వామి]] విశిష్ట అద్వైతాలకు కార్యకలాపాలకు కేంద్రం. వేద ఘోషలతో దివ్యప్రబంధ సూక్తులతో అర్చకుల ఆరగింపులతో కోలాహలంగా ఉంటుంది. శ్రీ కార్యపరుల పరమ భక్తుల ఏకాంత భక్తికి అమృతవల్లి సమేత నరసింహుడు పరవశించి సేవింపవచ్చిన వారికి కోరకనే వరాలు అనుగ్రహిస్తాడు. ప్రహ్లాద వరదుడు లక్ష్మీ సమేతుడై సుందరంగా శేషపీఠం మీద అవతరించాడు. వీరి సహితంగా అమృతవల్లి సన్నిధి అండాల్ సన్నిధి ఉన్నాయి. ఇక్కడ వైష్ణవ ఆచార్యులకు, అళ్వారులకు ప్రత్యేక సన్నిధాలున్నవి. వేంకటేశ్వరునకు పద్మావతి వివాహ సమయమున శ్రీ నరసింహస్వామిని ప్రతిష్ఠించి ఆరాధించాడు కావున ఈ ఐతిహ్యానికి గుర్తుగా వెంకటేశ్వరుని సన్నిధి, కళ్యాణ మంటపం ఉంది. ప్రహ్లాద వరదుడు ఉభయనాంచారులయిన శ్రీదేవి, భూదేవి విగ్రహాలు స్వర్ణ కవచాలతో మూలమూర్తులకు దివ్యాభిషేకాలతో, దివ్య ఆభరణములతో నేత్ర పర్వంగా నిలిచింది. ఈ క్షేత్రం 108 దివ్య క్షేత్రములలో ప్రముఖమైంది. వైష్ణవ ఆళ్వారులు దర్శించి స్తుతించిన క్షేత్రమును మాత్రమే దివ్యక్షేత్రములు అంటారు. ఈ క్షేత్రం నల్లమల అడవులలో ఉంది. ఆదిశేషుడు పర్వతాకృతి పొందినాడని పౌరాణిక విశ్వాసం. ఈ పర్వత ప్రకృతి సౌందర్యానికి మురిసిపోయిన ఆదిశేషుడు వయ్యారంగా పవళించారు. ఆ పడగలపై శ్రీనివాసుడు, నడుముపై నారసింహుడు, తోకపై మల్లిఖార్జునుడు ఆవిర్భవించారు. వీరు నల్లమల మగసిరులుగా మలచారు. [[తిరుమల]], అహోబిలం, [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలం]] స్వయం వ్యక్త క్షేత్రాలు. అహోబిలక్షేత్ర ప్రసిద్ధికి, అభివృద్ధికి ఎందురో రాజులు, రాజన్యులు, ఎన్నో సేవలందించారు. పల్లవులు, చోళులు, విద్యానగరరాజులు, చాళుక్యులు, కాకతీయులు, విజయనగరరాజులు, రెడ్డిరాజులు అభివృద్ధికి వికాసానికి తోడ్పడినారు. 15వ శతాబ్దంలో తురుష్కుల దండయాత్రలో అహోబిలక్షేత్రం పడి నలిగిపోయింది. రంగరాయల ప్రభువు తురుష్కుల మీద విజయం సాధించి జీయరుగారికి అహోబిలక్షేత్రాన్ని అప్పగించి, జయానికి గుర్తుగా ఉన్నతోన్నత మయిన జయస్తంభాన్ని దేవాలయ చివరి ప్రాకారమందు స్థాపించాడు. ఇది ఇప్పటికి మనం చూడవచ్చు. పరమశివ భక్తుడయిన ప్రతాప రుద్రమహారాజు దినచర్య ప్రకారం శివలింగం పోతపోయగా నృసింహాకృతి వచ్చినందుకు ఆ విగ్రహాన్ని మొదటి అహోబిల పీఠాధిపతి వారికి అప్పగించి, జీవితాంతం నరసింహుని సేవించి పూజించాడు. ఈ క్షేత్రానికి నగరి, నిధి, తక్ష్యాద్రి, గరుడాద్రి, శింగవేళ్ కుండ్రం, ఎగువ [[తిరుపతి]], పెద అహోబిలం, భార్గవతీర్థం, నవనారసింహ క్షేత్రం అనే పేర్లు కూడా కలవని పురాణములు చెప్పుచున్నవి. తురుష్కుల దండయాత్రలో విచ్ఛిన్నమయిన అహోబల్ క్షేత్రానికి 43వ పీఠాధిపతి పంచసంస్కారాలలో 44వ పీఠాధిపతి ఆశీస్సులతో మధురాంతకం నుండి అహోబలం మేనేజర్ గా నియమితులయిన ఆర్. లక్ష్మినారాయణ కాలమునుండి పూర్వవైభవాన్ని సంతరించుకుంటూ వస్తున్నది. ఇతను వేద, ప్రభంధము, అధ్యయనము, మూర్తులకు అలంకారము చేయడంలో నిష్ణాతులు. ఎన్నో ఉత్సవాలను భక్తుల సహాయంతో పూర్వ వైభవాన్ని సంతరించుకునేటట్లు చేశారు. అదే క్రమంగా పూర్వ వైభవాన్ని సంతరించుకుంటున్నది. అహోబిల నృసింహుని సుప్రభాత సుందర సేవలు, ఏకాంత సేవల వరకు సొగసులను నింపుకున్నది. నవరాత్రులు విశేష దినములలో అయ్యవారు, అమ్మవారు, అద్దాల మంటపంలో వింత వెలుగులు విరజిమ్ముతున్నారు. [[విజయదశమి]], [[సంక్రాంతి]] [[పార్వేట]] ఉత్సవాలలో స్థానికులు, చెంచుల విన్యాసాలు, విల్లంబుల ప్రయోగాలు గ్రామీణ వాతావరణానికి అద్ధం పడతాయి. ఆలయ విధులలో పూజ పునస్కారములలో తెలిసో తెలియకో జరిగిన శైతిల్యాలకు ప్రాయశ్చిత్తంగా, వర్చస్వంతంగా క్షేత్రం విరాజిల్లడానికి పవిత్రోత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. ఎన్నో నిత్య సేవలు, ఆర్జిత సేవలు, ఉత్సవాలు, అభిషేకాలు, వేదాంత ఘోషలు, ప్రభంధ పారాయణములు, కళ్యాణోత్సవములు, ఆలయపాలకులు అనితరసాధ్యంగా నిర్వహిస్తారు. తీర్థయాత్రలలో ప్రధానమయిన మండపం (తలనీలాలు), స్నానం దర్శనం మొదలయిన వాటికిక్కడ అవకాశమేర్పడింది. దిగువ అహోబిలం చేరుకుని, ప్రహ్లాదవరదుని సేవించుకొని ఇక్కడికి 8 కి.మీ దూరములోనున్న ఎగువ అహోబిలంలోని గుహాంతర్భాగాన నిలిచిన అహోబల నృసింహుని అర్చించుకొని భవనాశిని జలాలతో సేద తీర్చుకొని ఓర్పుతో క్రమంగా నవనారసింహ క్షేత్రాలను దర్శించుకొని ప్రహ్లాద బడిలో బండ మీద నిలిచి భాగవత సుందర జ్ఞాపకాలను పొంది ఉగ్రస్తంభ ప్రదక్షిణలతో పుణీతమై తీర్ధయాత్రను ఫలవంతం చేసుకోవడానికి నేడు చక్కని అవకాశమున్నది. == చరిత్ర == ఈ క్షేత్రాన్ని 1830ల్లో కాశీయాత్రచేసి దానిని గ్రంథస్థం చేసిన యాత్రాచరిత్రకారుడు [[ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య]] తన [[కాశీయాత్రా చరిత్ర|కాశీయాత్రా చరిత్రలో]] వర్ణించారు. ఆయన వ్రాసిన ప్రకారం 1830 నాటికి ఎగువ అహోబిలానికి, దిగువ అహోబిలానికి నడుమ చీకటిగల [[అడవి]] ఉండేది. అప్పటికి ఈ స్థలం కుంభకోణం వద్దనుండే అహోబళం జియ్యరు వారి ఆధీనం. వారి ముద్రకర్త అహోబిలానికి రెండు క్రోసుల దూరానగల బాచపల్లెలో ఉండి ఈ స్థలాన్ని చూసుకునేవారు. ముద్రకర్త యెగువ, దిగువ స్థలాల్లో అర్చన చేసే అర్చకులిద్దరికీ అప్పుడప్పుడూ నెలకు రూ.6 చొప్పున జీతం ఇస్తూవుండేవారు. గుడి ఖర్చులకు జియ్యరు పంపే డబ్బు తప్ప మరే దారీ ఉండేది కాదు. హైదరాబాద్ రాజ్యపు దివాను పేష్కరు రాజా చందులాలా ఈ క్షేత్రానికి సంవత్సరానికి రూ. వెయ్యి చొప్పున ఇప్పించేవారు. దిగువ అహోబిలంలో కొన్ని పేదల గుడిసెలు ఉండేవని, ఎగువన అవీ లేవని, జలము రోగప్రదం కావడంతో మనుష్యులు నివసించేందుకు భయపడేవారని వ్రాశారు. ఫాల్గుణమాసంలో బ్రహ్మోత్సవాలు జరిగే రోజుల్లో 400 వరహాల హాశ్శీలు ఆదాయం వస్తూండేదని, దానిని కందనూరి నవాబు తీసుకుని గుడికి చేయాల్సిన సౌకర్యాల గురించి మాత్రం పట్టించుకునేవాడు కాదని వివరించారు. ఉప్పుతో సహా ఏమీ దొరకని ప్రాంతంగా ఉండేది. ఏవి కావాల్సినా బాచపల్లె నుంచి తెచ్చుకోవాల్సి వచ్చేది. అక్కడ ''ప్రతిఫలించియున్న పరమాత్మ చైతన్యము, స్వప్రకాశము చేత లోకులకు భక్తిని కలగజేయుచున్నది గాని, అక్కడ నడిచే యుపచారములు దానికి నేపాటికిన్నీ సహకారిగా నుండలేదు.'' అని ఆయన వ్రాశారు.<ref name="కాశీయాత్ర చరిత్ర">{{cite book|url=http://ia601406.us.archive.org/12/items/kasiyatracharitr020670mbp/kasiyatracharitr020670mbp.pdf|title=కాశీయాత్రా చరిత్ర|last1=వీరాస్వామయ్య|first1=యేనుగుల|date=1941|publisher=దిగవల్లి వెంకట శివరావు|edition=మూడవ ముద్రణ|location=విజయవాడ|accessdate=26 November 2014}}</ref> == అహోబల మహత్యం == ఈ పుడమి మీద ఉన్న నాలుగు దివ్యమైన నరసింహ క్షేత్రాలలో అహోబిల క్షేత్రం ఒకటి. రాక్షసుడైన హిరణ్యకశ్యపుని సంహరించడానికి తన భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని రక్షించడానికి స్తంభమునందు, ఉద్భవించిన స్థలమే ఈ అహోబిలక్షేత్రము. ఈ స్థల పురాణం గురించి [[వ్యాస మహర్షి]] [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలో]] [[బ్రహ్మాండ పురాణము|బ్రహ్మాండపురాణం]] అంతర్గతంలో 10 అధ్యాయాలు, 1046 శ్లోకములతో అహోబిలం గురించి వ్రాయబడింది. == పార్వేట == అహోబిల స్వామి వారు తన పెళ్ళికి తానే స్వయంగా భక్తులను అహ్వాఇస్తానని అన్నారట. ఆరు వందల సంవత్సరాల క్రితం ఆ నాటి ప్రప్రథమ పీఠధి పతి శ్రీ శఠ గోప యతీంద్ర మహదేశికన్ వారు ఈ బ్రహోత్సవానికి శ్రీకారం చుట్టారు. ఆ నాటి నుండి ఈ నాటివరకు పర్వేట ఉత్సవాలు ఘనంగా 45 రోజుల పాటు జరగడం ఒక విశేషము. [[తిరుమల|తిరుమలలో]] కూడా శ్రీ వారికి [[పార్వేట]] ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. అటు పిమ్మట బ్రహ్మోత్సవాలు జరిగి గరుడోత్సవంతో అనగా మర్చి 17 న ఈ వేడుకలు పూర్తవుతాయి. అహోబిల స్వామి వారు తన వివాహ మహోత్సవానికి భక్తులను ఆహ్వానించడానికి అహోబిల పరిసర ప్రాంతంలో సుమారు 35 గ్రామాల్లో ఈ నలబైదు రోజులు సంచరిస్తాడు. పర్వేట ఉత్సవాలు ఈ గ్రామాలలో ఆ నలబైదు రోజులు జరుగుతాయి. ఈ నెలన్నర రోజులు అన్ని గ్రామాల్లో అందరికి పండగే. అన్ని వేడుకలె. స్వామి వారి [[పల్లకి]] మోసే బాధ్యత ఇక్కడి కొన్ని కుటుంబల వారికి తరతరాలుగా వంశ పారంపర్యంగా వస్తున్న ఒక సంప్రదాయము. సుమారు 120 మంది ఈ విధంగా స్వామి వారి సేవలో తరిస్తున్నారు. == ఎగువ అహోబిలం == ఎగువ అహోబిలంలో వేంచేసియున్న మూల విరాట్ కు ఉగ్రనరసింహస్వామి అహోబిల, అహోబల, నరసింహస్వామి, ఓబులేసుడు అని పిలుస్తారు. గరుడాద్రి, వేదాద్రి పర్వతముల మధ్యన ఈ ఎగువ అహోబిల ఆలయము ఉంది. == దిగువ అహోబిలం == శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ప్రతిష్ఠించిన లక్ష్మీనరసింహస్వామి వేంచేసినదే దిగువ అహోబిలం.అక్కడ శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి == వివరాలు == {| class="wikitable" !ప్రధాన దైవం పేరు !ప్రధాన దేవి పేరు !తీర్థం !ముఖద్వార దిశ !భంగిమ !కీర్తించిన వారు !విమానం !ప్రత్యక్షం |- |శ్రీ నరసింహస్వామి |లక్ష్మీదేవి |ఇంద్ర-పాపనాశ-నరసింహ తీర్థాలు |తూర్పుముఖం |కూర్చున్న భంగిమ |నమ్మాళ్వార్-తిరుమంగై ఆళ్వార్ |గుహ విమానం |ప్రహ్లాదునకు |} === వైవిధ్యమైన నరసింహస్వామి ఆలయాలు === ఈక్షేత్రమున నవనారసింహులు కలరు. ఇక్కడగల అహోబిల మఠములోను లక్ష్మీనరసింహర్ వేంచేసియున్నారు {| class="wikitable" !ఆలయం !ప్రదేశం |- |లక్ష్మీనరసింహం- |దిగువ అహోబిలం |- |సత్తిరాంత నరసింహం, | -- |- |యోగనరసింహం:- |తేరువీధిలో 2 కి.మీ. |- |కారంగి నరసింహం:- |పై అహోబిలం |- |ఉగ్రనరసింహం:- |దిగువ అహోబిలం |- |భార్గవ నరసింహం:- |గరుడాద్రి |- |పర్ములిధి నరసింహం:- |వేదాద్రి |- |వరాహ నరసింహం:- | |- |ప్రహ్లాద నరసింహం:- |గంధాద్రి |} అహోబిల పర్వతం చుట్టును అనేక సన్నిధులు తీర్థాలు ఉన్నాయి. == దర్శనీయ స్థలాలు == === నవ నారసింహ గుళ్ళు === అహోబిల క్షేత్రమందు నవనారసింహులు నవవిధ రూపాలలో ఎగువ, దిగువ అహోబిల చుట్టు ప్రక్కల వెలసియున్నారు<poem> జ్వాలా అహోబిల మాలోల క్రోద కారంజ భార్గవ యోగానంద క్షాత్రవత పావన నవ మోర్థ్యః </poem> [[దస్త్రం:Maalola_narasimhaswamy_temple.JPG|thumb|మాలోల నరసింహస్వామి ఆలయం]] [[దస్త్రం:Dirt_road_along_Nallamala_Forests_near_Ahobilam.jpg|thumb|నవ నారసింహ ఆలయములకు వెళ్ళు మట్టిదారి]] అనగా # 1 జ్వాలా నరసింహ: స్తంభంనుంచి ఉద్భవించిన నరసింహుడు క్రోధాగ్ని జ్వాలలతో ఊగి పోతూండటంతో జ్వాలా నరసింహుడన్నారు.  ఇక్కడే ఉగ్ర నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని వధించినట్లు చెప్పబడుతోంది. ఇక్కడి ఆలయంలో అష్టభుజ, చతుర్భుజ నరసింహులు, హిరణ్యకశిపుని వెంటాడుతున్న నరసింహుడు .. ఈ మూడు విగ్రహాలు ప్రతిష్టింపబడి వున్నాయి. ఇదివరకు ఇది హిరణ్యకశిపుని రాజప్రాసాదంగా భావింపబడుతోంది.  ఇక్కడే భవనాశనీ నది ప్రారంభం అవుతుంది.జ్వాలా నృసింహస్వామి దేవాలయం . 'అచలచయ మేరు' అని పిలువబడే కొండపై ఉంది. ఇది ఎగువ అహోబిల ఆలయం నుండి నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ స్థలం అసలు స్పాట్ అని చెప్పబడింది, ఇక్కడ హిరణ్యకసిపుని చంపినప్పుడు స్వామి ఉగ్రత ను చూడవచ్చు. # 2 అహోబిల నరసింహ: గరుత్మంతునికి దర్శనమిచ్చిన నరసింహ స్వామి. ముక్కోటి దేవతలు స్తోత్రము చేసినా కోపము తగ్గని నరసింహస్వామి ప్రహ్లాదుడు తపస్సు చేయగా స్వయంభువుడిగా వెలిశాడు. # 3 మాలోల నరసింహ:లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైన నరసింహస్వామి ''వేదాద్రి పర్వతంమీద లక్ష్మీనృసింహ స్వామిగా "మా" అనగ లక్ష్మి లోల యనగ "ప్రియుడు" అని అర్ధం. ఈ దేవాలయానికి మార్కొండలక్ష్మమ్మపేటు అని కూడా పిలుస్తారు. ఎగువ అహోబిలానికి 1 కి.మీ దూరంలో ఈ ఆలయం ఉంది. స్వామి వారు ప్రసన్నాకృతిలో దర్శనమిస్తారు. వేదాద్రి శిఖరాన చదునైన ప్రదేశంలో ఈగుడి నిర్మించబడింది. ఇక్కడి శిల్పము వామపాదాన్ని మడుచుకొని, దక్షిణపాదాన్ని వంచి కిందకు వదలి సుఖాసీనుడై ఉన్నాడు. స్వామివారి ఎడమ తొడపై లక్ష్మీదేవి స్వామివారి వామ హస్తము లక్ష్మీదేవిని ఆ లింగనము చేసుకొన్నట్లుగా యున్నది. స్వామి శంఖు, చక్ర, వరద, హస్తాలతో యున్నది. భూతలం నుండి ఆవిర్భవించిన తామరపై లక్ష్మీదేవి పాదాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఇదొక ప్రశంతమైన సుందరమైన చోటు, ధ్యాన అనుష్టాలకు చక్కని వేదిక. ఈ నరసింహా స్వామిని పూజించినవారికి శుక్రగ్రహ దోషాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.'' # 4 క్రోద నరసింహ (వరాహ నారసింహ): ''వేదాద్రి పర్వతముయందు వేదములను భూదేవిని సోమకాసురుడు అపహరించుకొని పోగా వరాహ నరసింహుడుగా శ్రీమన్నారాయణుడు అవతరించి భూలోకం కిందకు వెళ్ళి సోమకాసుని సంహరించి భూదేవి సహితంగా పైకితెచ్చినందుకు ఈ క్షేత్రానికి వరాహ నరసింహ క్షేత్రమని పేరు. భూదేవిని ఉద్ధరించిన వరాహస్వామి. ఈ నరసింహా మూర్తిని దర్శించిన రాహుగ్రహ దోషాలు తొలగిపోతాయి.'' # 5 కారంజ నరసింహ: కారంజ వృక్ష స్వరూపిమైన శ్రీ కారంజ నరసింహ మూర్తికి కరంజ వృక్షము క్రింద పద్మాసనంతో వేంచేసియున్న స్వామికి కారంజ నరసింహస్వామి అని పేరు.పగడలువిప్పి నిలిచిన ఆదిశేషుని క్రింద ధ్యాననిమగ్నుడైన మూర్తి.గోబిలుడనే మహర్షి తపస్సు చేసినందుకు ఆయనకు ప్రత్యక్షమైనారని, శ్రీ ఆంజనేయస్వామి ఇక్కడ తపస్సు చేయగా నృసింహస్వామి దర్శనమివ్వగా అందుకు ఆంజనేయుడు "నాకు శ్రీరామ చంద్రమూర్తి తప్ప వేరెవ్వరు తెలువదనగా" నృసింహుడు నేనే శ్రీరాముడ నేనే నృసింహస్వామి సాంగ (ధనస్సు) హస్తములతో దర్శన మివ్వగా ఈ స్వామికి కారంస్వామి అని పేరు. ఈ స్వామికి పాలనేత్రము (త్రినేత్రము) కలదు. అందుకే అన్నమయ్య "పాలనేత్రానల ప్రబల విద్ద్యులత కేళి విహార లక్ష్మీనరసింహ" అని పాడారు. ఈ నరసింహా మూర్తిని పూజించిన వారికి చంద్రగ్రహ అనుగ్రహం లభించును. # 6 భార్గవ నరసింహ: ''పరశురాముడు ఈ అక్షయ తీర్ధ తీరమందు తపస్సు చేయగా శ్రీ నృసింహాస్వామి హిరణ్యకశిపుని సంహరం చేసే స్వరూపంగా దర్శనమిచ్చాడు. కావున ఈ క్షేత్రానికి భార్గవ నరసింహ క్షేత్రమని పేరు. ఈ స్వామిని "భార్గోటి" అని ప్రాంతీయ వాసులు పిలుస్తారు. పరశురాముని పూజలందుకున్న దివ్యధామము. ఈ ఆలయం దిగువ అహోబిలానికి 2 కి.మీ. దూరంలో ఉత్తర దిశ (ఈశాన్యము) యున్నది. స్వామి వారి విగ్రహం, పీఠంపై చతుర్బాహయుతమై శంఖు చక్రాన్వితములైన ఊర్ద్వబాహువుల, అసురుని ప్రేవువులను చీలుస్తు రెండు హస్తాలు, ఖడ్గహస్తుడైన హిరణ్య కశిపుడు, ప్రక్కలోనే అంజలి ఘటిస్తున్న ప్రహ్లాదుడు, ప్రభావళిలో దశావతారములతో ఈ విగ్రహము కలిగియున్నది. ఈ నరసింహా మూర్తిని పూజించిన వారికి సూర్యగ్రహ అనుగ్రహం లభించును'' # 7యోగానంద నరసింహ: ఈ ఆలయం 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో దిగువ అహోబిలమ్ నుంచి ఆగ్నేయ దిశలో ఉంది. హిరణ్యకశిప్పుడును చంపిన తరువాత, నరసింహ ప్రహ్లాదుడు అనేక యోగ భంగిమలను బోధించాడు. అందువలన, యోగానంద నరసింహ అని పిలుస్తారు. ''యోగమునందు ఆనందమును ప్రసాదించుచున్నాడు. కాబట్టి స్వామివారికి యోగానంద నరసింహ స్వామి అని పిలవబడుచున్నాడు. యోగపట్టంతో, విలసిల్లినాడు, ప్రహ్లాదుని ఈ యోగ నృసింహుని అనుగ్రహంతో యోగాభ్యాసం చేసినాడట. మనశ్చాంచల్యము కలిగిన బ్రహ్మ నరసింహుని గురించి తపస్సు చేసి మన:స్ధిరత్వమును సాధించెను. ఈ ప్రదేశము యోగులకు, దేవతలకు నిలయం.ఈ నరసింహా మూర్తిని పూజించిన వారికి శనిగ్రహ అనుగ్రహం లభించును'' # 8 క్షాత్రపత నరసింహ (ఛత్రవట నారసింహ): దిగువ అహోబిలమ్ నుండి మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో, దేవత యొక్క చిత్రం ముతక పొదలతో చుట్టుపక్కల ఉన్న పెపల్ చెట్టు కింద ఏర్పాటు చేయబడింది. అందువల్ల చాతురత నరసింహస్వామిగా పిలుస్తారు ''పద్మాసనంతో అభయహస్తాలతో నల్లగా నిగనిగలాడుతున్న ఈమూర్తి చాలా అందమైన ఆకర్షణీయమైన మూర్తి. "హా హా" "హుహ్వా" అను ఇద్దరు గంధర్వులు అతి వేగముతో గానం చేసి నృత్యం చేయగా నృసింహస్వామిసంతోషించి వారికి శప విమోచనం గావించెను. కిన్నెర, కింపుర, నారదుల ఈ క్షేత్రంలో గానం చేసిరి. సంగీతాన్ని అనుభవించినట్లు ఉండే ఈ స్వామిని చత్రవట స్వామి అని పిలుస్తారు. ఈ నరసింహా మూర్తిని పూజించిన వారికి కేతుగ్రహ అనుగ్రహం లభించును'' # 9 పావన నరసింహ: ''పరమపావన ప్రదేశంలో ఏడుపడగల ఆదిశేషుని క్రింద తీర్చిదిద్దిన మూర్తి ఈ స్వామివారి పేరులోనే సమస్త పాపములను, సంసారంలో జరిగే సుఖ:దుఖా:లను తొలగించ గలిగే వాడని అర్ధమగుచున్నది. "భరద్వాజ" ఋషి ఇచ్చట తపస్సు చేయగా స్వామి వారు మహాలక్ష్మీ సహితంగా వారికి దర్శనమిచ్చారు. కావున ఈ స్వామికి పావన నరసింహస్వామి అని పేరు. ఈ క్షేత్రానికి పాములేటి నరసింహస్వామి అని కూడా పిలుస్తారు. ఎగువ అహోబిలానికి 6 కి.మీ. దూరములో దక్షిణ దిశలో యున్నది. పాపకార్యములు చేసినవారు ఈ స్వామిని దర్శించినంతనే పావనులగుదురు. బ్రహ్మోత్సవముల దగ్గరనుండి ప్రతి "శనివారం" నృసింహ జయంతి వరకు అద్భుతంగా వేడుకలు జరుగును. ఈ క్షేత్రానికి భక్తులు అధిక సంఖ్యలో భక్తులు వారి వారి కష్టములను, పాపములను భగవంతుని ప్రార్థనా రూపముగా సేవించి దర్శించుకుంటారు. ఈ నరసింహా మూర్తిని పూజించిన వారికి బుధగ్రహ అనుగ్రహం లభించును.''జ్వాలా నరసింహస్వామి క్షేత్రము దగ్గర భవనాశని అనే జలపాతము ఉంది. అక్కడ స్నానంచేస్తే సకల పాపాలు పోతాయి అని భక్తుల నమ్మకం. === ప్రహ్లాద బడి === ఇది చిన్న గుహ. దీనినే ప్రహ్లాద బడి అంటారు. ఈ గుహ ఎదురుగా కొండలపైనుండి నీరు పడుతూ చాలా ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది. ఈ గుహ ఎదురుగా విశాలమైన రాళ్ళ చప్టాలాగా సహజసిద్ద కొండ ఉంటుంది, దానిపైన రకరకాల అక్షరాలు వ్రాసినట్లు గీతలు ఉంటాయి. ఈ అక్షరాలలో చాలా వాటికి పోలికలు గమనించవచ్చు! ఈ గుహలోకి ఒకేసారి కేవలం ఐదుగురు మాత్రమే వెళ్ళగలుగుతారు === మఠం === అహోబిలం మఠం చాలా ప్రసిద్ధి పొందినది. ఇది వైష్ణవ మత వ్యాప్తిలో కీలక భూమిక పోషించింది. సంకీర్తనాచార్యుడు, [[అన్నమయ్య]] ఇక్కడనే దీక్షపొంది మంత్రోపదేశం పొందినాడు. (లేదా వారి గురుపరపంపర ఈ మఠానికి సంబంధించినది). ఇది దిగువ అహోబిలంలో ఉంది. ఇక్కడ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయము చాలా అందంగా, శిల్పకళలతో విలసిల్లుతుంది. మఠంలోనూ నరసింహస్వామి విగ్రహాలు ఉన్నాయి. వీని పూజాపునస్కారాలు చూడదగ్గవి. === ఉగ్ర స్థంభం === ఇది అహోబిలంలోని ఎత్తైన కొండ, దీనిని దూరం నుండి చూస్తే ఒక రాతి స్తంభం మాదిరిగా ఉంటుంది దీని రెండు చీలికలను రెండు భాగాలుగా విభజించడం చూడవచ్చు. ఇది చిరస్మరణీయ దృక్కోణం . దీనిని చేరుకోవడం కొంచెం కష్ష్టం, కానీ ఒకసారి దీనిని చేరుకుంటే మంచి ట్రెక్కింగు చేసిన అనుభూతినిస్తుంది. దీని పైన ఒక జండా (కాషాయం), నరసింహస్వామి పాదాలు ఉంటాయి.ఎగువ అహోబిలమ్ ఆలయం నుండి ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో, స్తంభం దీని నుండే [[నరసింహస్వామి]] ఉద్భవించినాడని ప్రతీతి. జ్వాలానరసింహ, భవనాశని దగ్గరలోని చిన్న కొండ అధిరోహించు రహదారి గుండా దీనిని చేరుకోవాలి. జ్వాలా, ఉగ్ర స్టాంబామ్ అనే రెండు సన్నివేశాలను మీరు ఒక గైడ్ ను తీసుకోవలసి ఉంది. మిగిలిన అన్ని ఇతర దేవుళ్ళు సాపేక్షంగా సులభంగా చూడవచ్చు. జ్వాలా, ఉగ్ర స్తంభముల మధ్య కూడా జ్వాలా మార్గంలో గుర్తించబడింది. == రవాణా సౌకర్యాలు == * '''రోడ్డు మార్గం''': [[హైదరాబాదు]] నుండి అహోబిలం వెళ్ళేందుకు రోడ్డు సౌకర్యం ఉంది. కడప, తిరుపతి నుండి వచ్చువారు, చాగలమర్రి నుంచి ముత్యాలపాడు, [[క్రిష్ణాపురం|క్రిష్టాపురం]], బాచేపల్లి మీదుగా కూడా అహోబిలం చేరుకోవచ్చు. * '''రైలు మార్గం''':అహోబిలం దగ్గరలోని రైలు నిలయం [[నంద్యాల]]. చెన్నై- బొంబాయి రైల్వేమార్గంలో గల [[కడప]] స్టేషన్‌లోదిగితే, [[ఆళ్లగడ్డ]] మీదుగా 115 కి.మీ. దూరంలో రహదారిమార్గంలో చేరవచ్చు. * '''విమాన మార్గం''':అహోబిలం దగ్గరలోని విమానాశ్రయం [[కర్నూలు విమానాశ్రయం|కర్నూలు]] == వసతి సౌకర్యాలు == * [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు|తిరుమల తిరుపతి దేవస్థాన అతిధి గృహం]] * అహోబిలం మఠ అతిథి గృహం: శ్రీ అహోబిల మఠ మలోలా గెస్ట్ హౌస్ గా పిలువబడే అతిథి గృహాన్ని మఠం నిర్వహిస్తుంది. మొత్తం 14 గదులు, 4 సింగిల్ గదులు, 6 డబుల్ గదులు, 4 ట్రిపుల్ గదులు ఉన్నాయి. వీటిలో రెండు డబుల్ గదులు, రెండు ట్రిపుల్ గదులు ఎయిర్ కండిషన్ ఉన్నాయి. అదనంగా, 10 వసతి గృహాల గదులు ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == * శ్రీ అహోబిల నృసింహ చరిత్ర (సంకలన కర్త - శ్రీ కిడాంబి వేణుగోపాలాచార్య, ప్రధాన అర్చకులు, శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ దేవస్థానం, అహోబిలం) * [http://www.ahobilamutt.org/ అహోబిలం మఠం వారి సైటు] {{వైష్ణవ దివ్యదేశాలు}}{{విష్ణు దేవాలయాలు}}{{విష్ణు అవతారాలు}} [[వర్గం:నంద్యాల జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నంద్యాల జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:నంద్యాల జిల్లా]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:కాశీయాత్రా చరిత్రలో ప్రస్తావించిన గ్రామాలు, పట్టణాలు]] fs0f5vqdikek2ruc9qscrgdt6ov7bi8 2 366176 4920624 4909757 2026-08-05T10:51:57Z ~2026-43219-99 152646 /* Honours and Awards */ 4920624 wikitext text/x-wiki = '''<big>ARUVA RAMATEJA</big>''' = [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|344x344px|'''ARUVA RAMATEJA at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] '''ARUVA RAMATEJA''' (born '''17 April 1999''') is an Indian educationist, social leader, trainer, youth mentor, author, and the founder of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. He is known for his contributions to computer education, skill development, career guidance, and community-based educational initiatives, particularly those aimed at improving access to affordable technical education for students. {| class="wikitable" |+Key Information !Field !Details |- |'''Full Name''' |ARUVA RAMATEJA |- |'''Born''' |17 April 1999 |- |'''Birth Place''' |Gonegandla, Kurnool District, Andhra Pradesh, India |- |'''Residence''' |Mahabubnagar District, Telangana, India |- |'''Nationality''' |Indian |- |'''Occupation''' |Educationist, Trainer, Social Leader, Author |- |'''Organization''' |Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT) |- |'''Known For''' |Affordable Computer Education, Educational Initiatives for Rural Students, Free Educational Support Programmes |- |'''Education''' |B.A., B.Sc., B.Ed., M.A. (English) |- |'''Fields''' |Computer Education, Skill Development, Career Guidance, Student Welfare |- |'''Services''' |Computer Training, Free Educational Support, Motivational Sessions, Career Guidance |} == '''Overview''' == ARUVA RAMATEJA is an Indian educationist based in Mahabubnagar, Telangana. He founded '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' with the objective of making quality computer education accessible through an affordable fee structure. His work focuses on expanding access to skill-based education for students from rural areas and government educational institutions. Through '''SV Info Technologies''', he has introduced various initiatives in computer education, student welfare, career guidance, and free educational support. His educational activities emphasize digital literacy, employability skills, and career development, with a particular focus on creating learning opportunities for economically and socially underserved students. = '''Early Life and Education''' = '''ARUVA RAMATEJA''' was born on '''17 April 1999''' in '''Gonegandla''', Kurnool District, Andhra Pradesh, India. From an early age, he demonstrated a strong sense of curiosity, critical thinking, leadership, and social responsibility. He completed part of his primary education at '''Viswam High School''' in Tirupati, his maternal grandmother's hometown. He later continued his schooling at '''Kuppam Residential School''' before completing his secondary education at '''Government High School Shashabgutta''', in Mahabubnagar District, Telangana. During his school years, he was recognized by teachers and fellow students for his discipline, leadership qualities, and commitment to community service. RAMATEJA began his intermediate education at '''M.V.S. Junior College''', Mahabubnagar. During this period, circumstances arising from his involvement in issues related to students' rights and welfare interrupted his regular education. He subsequently continued his academic journey through distance education, successfully completing his higher education. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA with DSP Mahesh at Mahabubnagar in 2022.jpg|thumb|'''ARUVA RAMATEJA with DSP Mahesh at Mahabubnagar in 2022''']] His academic qualifications include: * '''Bachelor of Arts (B.A.)''' – Psychology, Mass Communication and Journalism, Public Administration * '''Bachelor of Science (B.Sc.)''' – Microbiology, Zoology and Chemistry * '''Bachelor of Education (B.Ed.)''' – Biology * '''Master of Arts (M.A.)''' – English RAMATEJA regards education not merely as an academic qualification but as a means of personal development, social responsibility, and national progress. During his student years, he actively pursued reading, essay writing, public speaking, community service, and leadership activities, which significantly influenced his personal and professional development. These experiences later shaped his vision of promoting education, skill development, and youth empowerment through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' and other educational initiatives. = '''Family''' = [[దస్త్రం:Family of ARUVA RAMATEJA.png|thumb|'''Family of ARUVA RAMATEJA''']] The family of ARUVA RAMATEJA has played a significant role in shaping his personality, values, and commitment to educational and social service. The emphasis placed on education, discipline, and service within his family has been a defining influence throughout his life. His mother, '''Swarnalatha Aruva''' (B.A., B.Ed.), is an education professional. RAMATEJA has credited her with instilling in him the values of dedication to education, perseverance, discipline, and service. In his public speeches and interactions, he has frequently acknowledged her as one of the primary sources of inspiration in his personal and professional life. His younger brother, '''Aruva Jaswanth''', is pursuing engineering studies at the Indian Institute of Technology Madras. His academic journey is often cited as an example of the family's strong commitment to education and academic excellence. During his childhood, RAMATEJA spent part of his early years under the care of his grandmother, where he was introduced to values such as respect for elders, cultural traditions, social responsibility, and community living. These formative experiences contributed to his outlook on leadership, education, and public service. RAMATEJA has stated on several occasions that his family's encouragement and support provided the foundation for his educational pursuits, leadership activities, and community initiatives. He has particularly acknowledged the guidance and encouragement of his mother as a major influence in choosing education and social service as his life's mission. Among the statements frequently associated with his public addresses is:<blockquote>'''"My mother gave me strength; my students gave me purpose."'''</blockquote>This statement reflects his perspective on the relationship between family, education, and service to society. = '''Student Leadership''' = From his student years, '''ARUVA RAMATEJA''' demonstrated an active interest in leadership, public speaking, and community service. During his school and college education, he participated in initiatives addressing student welfare, educational development, and youth awareness. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA participating in ABVP student activities in Mahabubnagar.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA participating in ABVP student activities in Mahabubnagar''']] To develop leadership skills and a sense of national service, he underwent training as a cadet in the '''National Cadet Corps (NCC)'''. Through this training, he gained experience in discipline, time management, leadership, physical fitness, teamwork, and organizational skills. He later contributed to NCC activities at the school level by participating in training programmes and mentoring students. As part of his student leadership activities, RAMATEJA served as '''College President''' of the Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad (ABVP). He subsequently held the position of '''Town Vice President''' of the organization in Mahabubnagar. During his tenure, he was involved in programmes related to students' rights, educational quality, career awareness, and youth participation. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA and Tharun honouring teachers on Teachers' Day 2025.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA and Tharun honouring teachers on Teachers' Day 2025''']] RAMATEJA also served as a '''Swayamsevak''' and '''Sharirik''' instructor in the Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS). In these roles, he participated in activities promoting discipline, leadership, patriotism, character development, social responsibility, and community service among young people. As a student leader, he delivered speeches and participated in discussions on issues including educational reform, youth employment, skill development, and social responsibility. His public speaking abilities and leadership activities earned recognition among students, educators, and community organizations. The leadership experience he gained during his student years later became the foundation for his work in education and community service, ultimately contributing to the establishment of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. His vision of integrating education, skill development, youth empowerment, and social service was shaped during this formative period. = '''Professional Career''' = [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA receiving blessings from H.H.H. Srimannarayana Ramanuja Chinna Jeeyar Swami.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA receiving blessings from H.H.H. Srimannarayana Ramanuja Chinna Jeeyar Swami''']] '''ARUVA RAMATEJA''' has built his professional career across administration, management, finance, media, and education, gaining experience in organizational operations, public engagement, and institutional development before dedicating himself to the field of education. From '''September 2020 to August 2022''', he worked as a '''Hotel Manager''', where he gained practical experience in organizational management, human resource coordination, financial administration, customer service, and operational planning. In '''2022''', RAMATEJA was appointed as an '''Accountant''' at '''Vattem Sri Venkateswara Swamy Devasthanam'''. In this role, he was involved in financial administration, institutional record management, administrative responsibilities, and the coordination of temple service activities. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA with Padma Shri awardee Kinnera Mogulaiah.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA with Padma Shri awardee Kinnera Mogulaiah''']] In '''2025''', he entered the field of journalism after being selected as a '''Managing Trainee''' with a leading newspaper. During this period, he developed professional experience in news gathering, editorial processes, communication, media operations, and the analysis of social and public affairs. In '''April 2026''', RAMATEJA received an '''Offer Letter''' for the position of '''Assistant Manager''' in the '''Indian Postal Department'''. However, he chose not to accept the appointment, deciding instead to pursue his long-term vision of serving students and contributing to the education sector on a full-time basis. Drawing on his experience across multiple professional fields, RAMATEJA subsequently dedicated his career to education, skill development, and youth empowerment. Through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', he continues to promote computer education, skill development, career guidance, and student welfare initiatives, with a particular focus on expanding access to affordable, quality technical education. = '''Service in the Indian Defence Sector''' = [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA departing for Indian Army training at Mahabubnagar Railway Station.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA departing for Indian Army training at Mahabubnagar Railway Station''']] Commitment to National Service From an early age, '''ARUVA RAMATEJA''' developed a strong sense of patriotism and public service. His experience as a cadet in the '''National Cadet Corps (NCC)''' further strengthened his commitment to discipline, leadership, and national service, ultimately inspiring him to pursue a career in the Indian defence sector. RAMATEJA served in the '''Regiment of Artillery''' of the '''Indian Army''' in the rank of '''Naik''' for a period of time. During his tenure, he gained experience in military discipline, time management, leadership, teamwork, operational planning, and decision-making under demanding conditions. His service in the armed forces significantly contributed to the development of his professional outlook and leadership abilities. His tenure in the defence sector reflected his commitment to serving the nation. Owing to unavoidable personal and service-related circumstances, he subsequently concluded his military service. However, he has stated that his commitment to national service continued beyond the armed forces, believing that contributing to society through education is another meaningful way of serving the nation. This philosophy later influenced his decision to dedicate himself to education and youth empowerment through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. Through '''SV Info Technologies''', he continues to work towards strengthening society by promoting computer education, skill development, career guidance, and student welfare initiatives. RAMATEJA has frequently expressed this belief in the following words:<blockquote>'''"Wearing a uniform is not the only way to serve the nation; empowering society through education is also a form of national service."'''</blockquote> = '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' = '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', is a computer education and skill development institution based in '''Mahabubnagar, Telangana, India'''. Founded by '''ARUVA RAMATEJA''', the organization was launched as an online educational platform on '''11 March 2022''' and was formally established as a full-fledged computer training institute in Mahabubnagar on '''21 August 2025'''. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA with students at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA with students at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] The institution aims to make computer education accessible not only as a pathway to employment but also as a means of promoting personal development, digital literacy, career readiness, and social progress. == Objectives == The primary objective of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' is to provide affordable, high-quality computer education and skill development opportunities to students who may otherwise have limited access to technical education due to financial constraints. The institution places particular emphasis on serving students from rural communities, government schools, government junior colleges, and job seekers through an inclusive and affordable learning model. == Educational Programmes == '''SVIT''' offers training in a wide range of professional computer courses, including '''MS Office, Tally with GST, Adobe Photoshop, CorelDRAW, Adobe PageMaker, Adobe InDesign, HTML, AutoCAD, Web Designing, Graphic Designing, and Desktop Publishing (DTP)'''. In addition to technical education, the institution conducts training programmes in communication skills, interview preparation, digital literacy, employability skills, and workplace readiness to support students' professional development. == Student Welfare Initiatives == To improve educational accessibility, '''SV Info Technologies''' has introduced several student welfare initiatives. The institution launched a '''Special Subsidized Fee Programme''' under which computer courses are offered to students studying in '''government schools and government junior colleges in rural areas''' at a concessional fee of '''₹1,000'''. It has also introduced a '''Special Skill Development Fee Model''' that enables students, job seekers, and young people in Mahabubnagar to receive professional skill development training at an affordable fee of '''₹1,500'''. In addition, fee concessions and educational assistance are provided to economically disadvantaged students based on individual circumstances. == Free Education Support Initiative == Under the '''Free Education Support Initiative''', '''SVIT''' conducts a range of free educational programmes for school and intermediate students. These initiatives include board examination preparation, structured study plans, motivational sessions, career guidance, and orientation programmes for competitive examinations. The initiative also provides introductory guidance for entrance and competitive examinations, including '''EAMCET''', '''NEET''', and other higher education entrance tests. == SSC Summer Camp == [[దస్త్రం:Best Students and Trainers of the Free Pre-SSC Summer Camp at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|225x225px|'''Best Students and Trainers of the Free Pre-SSC Summer Camp at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] In '''2026''', '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' organized a '''45-Day Free SSC Summer Camp''' for students preparing for the Secondary School Certificate (SSC) examinations. The programme included subject-wise academic coaching, study techniques, time management, model examinations, examination strategies, and motivational sessions designed to improve students' academic performance. == Self Learning Model == '''SVIT''' introduced a '''Self Learning Model''', an educational approach designed to encourage independent and technology-enabled learning. The model integrates video-based lessons, practical training, personalized mentoring, digital learning resources, and continuous assessment, enabling students to develop technical knowledge and self-learning capabilities at their own pace. == Community Service == In addition to computer education, '''SV Info Technologies''' regularly organizes career guidance seminars, student awareness programmes, motivational sessions, skill development workshops, and digital literacy campaigns. The institution identifies expanding access to quality education for students from rural and economically disadvantaged backgrounds as one of its principal social objectives. == Educational Services and Impact == Since its establishment, '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' has expanded its educational activities through computer training, skill development programmes, career guidance, and student welfare initiatives. According to the institution, '''thousands of students''' have benefited from its training programmes. The organization continues to promote affordable, quality technical education with the objective of improving digital skills, employability, and educational opportunities for students across the region. = '''Educational Programmes''' = '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', conducts a range of educational and training programmes focused on '''computer education, skill development, digital literacy, and employability skills'''. These programmes are designed to equip students with both technical expertise and practical workplace competencies. The institution offers professional training in '''MS Office, Tally with GST, Adobe Photoshop, CorelDRAW, Adobe PageMaker, Adobe InDesign, HTML, AutoCAD, Web Designing, Graphic Designing, Desktop Publishing (DTP)''', and other computer-related disciplines, while also introducing additional technical programmes based on evolving industry requirements and student needs. Beyond software training, '''SVIT''' provides instruction in '''communication skills, computer practicals, project-based learning, interview preparation, résumé development, digital awareness, and office productivity skills''', enabling students to develop competencies required for higher education and employment. [[దస్త్రం:Chhatrapati Shivaji Jayanti Cultural Competitions Prize Distribution at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|'''Chhatrapati Shivaji Jayanti Cultural Competitions Prize Distribution at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] The institution follows its '''Self Learning Model''', an instructional approach that combines '''video-based learning, practical training, personalized mentoring, continuous assessment, and competency-based education'''. The model is designed to encourage independent learning while strengthening students' technical knowledge and practical problem-solving abilities. In addition to technical education, '''SV Info Technologies''' conducts specialized training programmes aimed at developing '''problem-solving skills, time management, personality development, leadership qualities, teamwork, and professional ethics''', recognizing these competencies as essential for career success and lifelong learning. According to the institution, its educational programmes have been designed to make digital skills and technical education more accessible to '''students, job seekers, women, and young people from rural communities''', with the objective of improving employability and expanding access to quality skill-based education. = '''Philosophy''' = '''ARUVA RAMATEJA''' views education as a foundation for personal development, social transformation, and national progress. His speeches, educational programmes, and writings frequently emphasize the importance of education, skill development, leadership, self-discipline, public service, and human values. According to RAMATEJA, education should extend beyond academic achievement and employment, serving as a means of developing character, critical thinking, responsible citizenship, and lifelong learning. This philosophy has influenced his educational initiatives, which seek to combine technical knowledge with ethical values, leadership development, and social responsibility. His educational approach promotes the integration of professional skills with moral values, encouraging young people to become competent, socially responsible, and community-oriented individuals. Through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', he has introduced programmes that emphasize both technical education and personal development as complementary aspects of learning. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA donating blood at a voluntary blood donation camp.png|thumb|216x216px|'''ARUVA RAMATEJA donating blood at a voluntary blood donation camp''']] RAMATEJA advocates a balanced perspective on religion, culture, and society, emphasizing mutual respect, tolerance, service, and humanity as essential principles for building an inclusive and progressive society. He has consistently expressed the view that education, knowledge, and community service are interconnected elements of sustainable social development. His public addresses frequently focus on themes such as self-confidence, continuous learning, lifelong education, positive thinking, personal responsibility, and adaptability in an evolving technological environment. He encourages students to continuously upgrade their knowledge and skills in order to remain relevant in a rapidly changing world. As an educator, RAMATEJA places particular emphasis on values including discipline, punctuality, integrity, social responsibility, leadership, and national service. Consequently, the training programmes conducted by '''SV Info Technologies''' are designed to integrate technical education with personality development, ethical leadership, and community engagement, reflecting his broader educational philosophy. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA reading "Naa Ishtam" by Ram Gopal Varma.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA reading "Naa Ishtam" by Ram Gopal Varma''']] RAMATEJA has also spoken about the importance of community service as an essential part of personal development. As part of his commitment to social responsibility, he regularly participates in voluntary blood donation and has expressed his intention to donate blood at least once every six months whenever medically eligible. He considers voluntary blood donation to be a simple yet meaningful contribution towards saving lives and strengthening public health awareness. Among the influences that have shaped his perspective on leadership and independent thinking, RAMATEJA has cited filmmaker Ram Gopal Varma's book ''Na Ishtam''. He has stated that the book encouraged him to think independently, question conventional approaches, and develop a practical outlook towards leadership, decision-making, and personal growth. = '''Honours and Awards''' = '''ARUVA RAMATEJA''' has received recognition from educational institutions, social organizations, and public bodies for his contributions to education, public speaking, community service, and technical skill development. == Major Awards and Recognitions == === 2018 – Vigilance Awareness Week Speech Competition === In '''2018''', RAMATEJA secured '''First Prize''' in a public speaking competition on the theme of '''anti-corruption''', organized by the '''Life Insurance Corporation of India (LIC)''' as part of its '''Vigilance Awareness Week''' observance. === 2018 – All India Essay Writing Competition === In '''2018''', he secured '''First Prize at the Mahabubnagar District level''' in the '''All India Essay Writing Competition''' organized by the '''Sri Ramachandra Mission'''. His essay, titled ''"Intelligence of the Mind and Wisdom of the Heart"'', was recognized for its literary and philosophical perspective. He received a Certificate of Appreciation from '''Ronald Rose, IAS''', who was serving as the District Collector of Mahabubnagar at the time. [[దస్త్రం:NCC Volunteer Training Programme at Sri Vasavi High School, Nandyal, Republic Day 2022.png|thumb|'''NCC Volunteer Training Programme at Sri Vasavi High School, Nandyal, Republic Day 2022''']] === 2022 – Best NCC Cadet Award === In '''January 2022''', RAMATEJA was honoured with the '''Best NCC Cadet Award''' in recognition of his contribution to NCC training programmes conducted for students at '''Sri Vasavi High School''', located in the present-day Nandyal District of Andhra Pradesh. === Recognition as a Motivational Speaker === RAMATEJA has been invited as a '''motivational speaker''' by several government and private educational institutions across '''Telangana''' and '''Andhra Pradesh''' to deliver lectures on personality development, career guidance, leadership, skill development, and youth empowerment. === 2025 – International Achievers Award === In '''2025''', RAMATEJA was presented with the '''International Achievers Award''' by the '''Indian Achievers Forum''' in recognition of his contributions to technical education, skill development, and student empowerment. === 2026 – Chhatrapati Shivaji Maharaj Social Pride Award === ARUVA RAMATEJA was honored with the '''Chhatrapati Shivaji Maharaj Social Pride Award 2026''' by the '''StartupShiksha Foundation''' in recognition of his contributions to education, skill development, youth empowerment, and community service. == Other Recognitions == Throughout his student years, RAMATEJA actively participated in public speaking competitions, essay writing competitions, and social awareness programmes, earning several certificates of appreciation and commendations. He has also been recognized by educational institutions, community organizations, and voluntary associations for his contributions to computer education, skill development, career guidance, and student welfare initiatives. Through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', his efforts to promote affordable technical education, expand educational opportunities for rural students, and implement community-based educational initiatives have received appreciation from various educational and social platforms. = '''Media Recognition''' = [[దస్త్రం:Certificate Distribution at SV Info Technologies Free Pre-SSC Summer Camp 2026.jpg|thumb|'''Certificate Distribution at SV Info Technologies Free Pre-SSC Summer Camp 2026''']] '''ARUVA RAMATEJA''' has received local and regional media recognition for his work in education, skill development, career guidance for young people, and community service. His educational initiatives, training programmes, awareness seminars, and student welfare activities have been featured across various print and digital media platforms. Educational programmes conducted under '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', including computer training, free educational support initiatives, career guidance seminars, and student-focused outreach activities, have attracted coverage from regional media organizations. His views and public lectures on education, employability, digital skills, youth empowerment, and skill development have also been disseminated through various digital and social media platforms, contributing to his public profile as an educator and trainer. As additional news reports, interviews, feature articles, and media publications become available, this section may be expanded to include further documented coverage. == Selected Media Coverage == * '''The Hindustan Wires''' published a feature article titled '''"ARUVA RAMATEJA – The Journey of an Idea That Became a Brand, and the Vision Behind Sri Venkateshwara Info Technologies,"''' highlighting his educational journey, the establishment of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', and his vision for accessible technical education. https://thehindustanwires.com/aruva-ramateja-the-journey-of-an-idea-that-became-a-brand-and-the-vision-behind-sri-venkateshwara-info-technologies/ * The same feature was subsequently republished in the '''Business Stories''' section of '''Dailyhunt''', extending its reach to a wider digital readership. https://dhunt.in/13D9By * Following its initial publication, the feature story received extensive digital media coverage and was syndicated across '''206 online news portals''', reflecting growing recognition of ARUVA RAMATEJA's contributions to education, skill development, youth empowerment, and community service.<'''REF 12'''> = '''Personal Life''' = '''ARUVA RAMATEJA''' places particular emphasis on education, self-discipline, continuous learning, and community service in his personal and professional life. He has consistently expressed the belief that education and skill development are fundamental to empowering young people and fostering long-term social progress. Alongside his professional responsibilities, RAMATEJA is actively involved in career guidance, personality development, digital literacy, and employability training programmes for students. He has shown a sustained interest in expanding access to computer education, particularly for students from rural communities and economically disadvantaged backgrounds. His areas of interest include technology, educational methodologies, leadership, community service, youth development, and skill-based learning. Through public lectures, training programmes, and educational awareness initiatives, he regularly advocates the importance of lifelong learning and continuous professional development. RAMATEJA has stated on various occasions that he follows a disciplined lifestyle centred on continuous study, effective time management, self-improvement, and personal responsibility. These principles are reflected in both his educational philosophy and the training programmes conducted through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. = '''Selected Quotations''' = The following quotations are among those '''frequently cited by ARUVA RAMATEJA''' in his public lectures, training programmes, and student awareness sessions: * ''"Education is not only a means to secure employment; it is the power that shapes character."'' * ''"Continuous learning enables individuals to grow and adapt to the changing demands of time."'' * ''"Discipline is the foundation of success; knowledge provides its direction."'' * ''"Education without skills is incomplete, and skills without education are limited."'' * ''"Every student possesses unique potential; unlocking that potential is the true purpose of education."'' * ''"Technology creates opportunities, but wisdom determines how those opportunities are used."'' * ''"Education, service, and responsibility are inseparable pillars of social development."'' * ''"For a nation's progress, its youth must be skilled, responsible, and self-reliant."'' '''Written By''' '''DR.HEMA KRISHNAN _{B.A,B.Ed,M.Ed,}''' '''^{Professor, National Defence Academy}''' = '''References''' = The following sources have been used or may be used to verify information relating to '''ARUVA RAMATEJA''' and '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''': # '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' – Official website and institutional publications. # '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' – Official brochures, prospectuses, course catalogues, and educational programme documents. # '''Ministry of Micro, Small and Medium Enterprises (MSME), Government of India''' – Registration records of the institution, where applicable. # '''ISO 9001:2015 Certification''' – Certification documents and related registration records. # '''Life Insurance Corporation of India (LIC)''' – Certificate relating to the '''Vigilance Awareness Week 2018''' public speaking competition. # '''Sri Ramachandra Mission''' – Certificate and related records of the '''2018 All India Essay Writing Competition'''. # '''National Cadet Corps (NCC)''' – Training records and certificates, where available. # '''Official records relating to service in the Indian defence sector''', where publicly not available and independently verifiable. # Certificates of appreciation, awards, and commendations issued by educational institutions, community organizations, and voluntary associations. # Public speeches, interviews, and officially released publications by '''ARUVA RAMATEJA'''. # Regional newspapers, digital media reports, and other independent reliable publications covering his educational, social, and professional activities, where available. # '''The Inspiring Journey of Aruva Ramateja: How Sri Venkateshwara Info Technologies is Empowering Youth Through Affordable Skill Development and Career Guidance''' 1. <nowiki>https://indiagloballive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 2. <nowiki>https://indianpresswire.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 3. <nowiki>https://briefbuzz.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 4. <nowiki>https://insightfulnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 5. <nowiki>https://indiatimesonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 6. <nowiki>https://theindiawatch.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 7. <nowiki>https://villagevoicenews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 8. <nowiki>https://karnatakanewsnetwork.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 9. <nowiki>https://delhinewsdaily.in//the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 10. <nowiki>https://gossiptoday24.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 11. <nowiki>https://standardtodaynews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 12. <nowiki>https://travllernewsindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 13. <nowiki>https://indiabuzznews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 14. <nowiki>https://andhranewsdigest.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 15. <nowiki>https://latestnewstoday.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 16. <nowiki>https://indialatestnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 17. <nowiki>https://latestnewshimachal.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 18. <nowiki>https://indialivenewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 19. <nowiki>https://indianpresscoverage.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 20. <nowiki>https://indiatribunetimes.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 21. <nowiki>https://indiabreakingbuzz.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 22. <nowiki>https://newztoday24.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 23. <nowiki>https://newsindiaconnectivity.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 24. <nowiki>https://districtdailynews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 25. <nowiki>https://mediasminds.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 26. <nowiki>https://newsindianbulletin.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 27. <nowiki>https://odishanewshour.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 28. <nowiki>https://quicknewsnow.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 29. <nowiki>https://indiabriefupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 30. <nowiki>https://indiapressdispatch.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 31. <nowiki>https://uttarakhandnewswire.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 32. <nowiki>https://sandwich.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 33. <nowiki>https://goanewstime.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 34. <nowiki>https://indiabulletinnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 35. <nowiki>https://indiatodaytimes.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 36. <nowiki>https://indiawirenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 37. <nowiki>https://newsindias.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 38. <nowiki>https://indianpulsemedia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 39. <nowiki>https://indiamirrornews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 40. <nowiki>https://indiacareerweek.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 41. <nowiki>https://buzzcenter.co/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 42. <nowiki>https://indiabulletinlive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 43. <nowiki>https://maharastraportal.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 44. <nowiki>https://dailystreetjournal.com/agency-news/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 45. <nowiki>https://reachnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 46. <nowiki>https://trendstellers.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 47. <nowiki>https://indiabuzzfeednews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 48. <nowiki>https://thedailyglimpse.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 49. <nowiki>https://gujaratwatch.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 50. <nowiki>https://indianheadlinebuzz.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 51. <nowiki>https://jharkhandindianewsagency.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 52. <nowiki>https://rajasthanheadlines.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 53. <nowiki>https://indialatestnewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 54. <nowiki>https://indiaflashbulletin.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 55. <nowiki>https://expresstimesnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 56. <nowiki>https://theindianpost.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 57. <nowiki>https://indiannewsdailyupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 58. <nowiki>https://thequickupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 59. <nowiki>https://newsindianetwork.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 60. <nowiki>https://patrollingwirenews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 61. <nowiki>https://thehindustanexpress.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 62. <nowiki>https://chronicletodaynews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 63. <nowiki>https://indiapulseupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 64. <nowiki>https://indiapresscoverage.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 65. <nowiki>https://indiainformer.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 66. <nowiki>https://newsindiaweb.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 67. <nowiki>https://newstoday99.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 68. <nowiki>https://karnatakanewsroom.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 69. <nowiki>https://insiderindiatimes.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 70. <nowiki>https://indiaflashnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 71. <nowiki>https://indiabriefings.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 72. <nowiki>https://topicsarena.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 73. <nowiki>https://dailygossiponline.com/agency-news/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 74. <nowiki>https://newswaveindia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 75. <nowiki>https://indianewsjunction.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 76. <nowiki>https://indiandailypress.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 77. <nowiki>https://indiacurrentaffairs.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 78. <nowiki>https://thenewsnet.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 79. <nowiki>https://discoverweekly.co/agency-news/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 80. <nowiki>https://tripuranewscentral.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 81. <nowiki>https://reporttoday.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 82. <nowiki>https://stroyindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 83. <nowiki>https://indiatodayupdates.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 84. <nowiki>https://indianewsbreak.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 85. <nowiki>https://indiannewschannel.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 86. <nowiki>https://timesofindiadaily.in//the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 87. <nowiki>https://dailyindiaupdates.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 88. <nowiki>https://indiacurrentupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 89. <nowiki>https://buzzinginfo.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 90. <nowiki>https://standardnewswire.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 91. <nowiki>https://newseconomicindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 92. <nowiki>https://indianewsconnect.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 93. <nowiki>https://businesslineprint.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 94. <nowiki>https://scrollindianews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 95. <nowiki>https://dailynewsindiaonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 96. <nowiki>https://madhyapradeshnewstribune.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 97. <nowiki>https://newsindialive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 98. <nowiki>https://indialivenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 99. <nowiki>https://odishanewsvoice.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 100. <nowiki>https://reportworld.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 101. <nowiki>https://nagalandnewswatch.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 102. <nowiki>https://indianewswire.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 103. <nowiki>https://reportnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 104. <nowiki>https://newsindiapoint.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 105. <nowiki>https://telangananewsspot.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 106. <nowiki>https://indianewsnation.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 107. <nowiki>https://theindiatalks.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 108. <nowiki>https://indiaflashnewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 109. <nowiki>https://techtimesnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 110. <nowiki>https://indiabuzztimes.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 111. <nowiki>https://indiareporterlive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 112. <nowiki>https://punjabnewsnetwork.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 113. <nowiki>https://nowreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 114. <nowiki>https://newsindiatimes.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 115. <nowiki>https://indiapressbuzz.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 116. <nowiki>https://thereportnet.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 117. <nowiki>https://indiatimesnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 118. <nowiki>https://newsindia24x7.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 119. <nowiki>https://nagalandnews24x7.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 120. <nowiki>https://newsindianupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 121. <nowiki>https://biharnewswatch.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 122. <nowiki>https://indianworldnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 123. <nowiki>https://indiawirechannel.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 124. <nowiki>https://himachalpradeshnewsflash.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 125. <nowiki>https://tripuranewspoint.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 126. <nowiki>https://panjabnewsupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 127. <nowiki>https://indiapostdaily.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 128. <nowiki>https://thereportworld.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 129. <nowiki>https://tamilnadunewsupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 130. <nowiki>https://mizoramnewspulse.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 131. <nowiki>https://maharashtranewsflash.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 132. <nowiki>https://indiatodaydaily.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 133. <nowiki>https://himachalnewsreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 134. <nowiki>https://dailyindiane.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 135. <nowiki>https://india24x7news.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 136. <nowiki>https://posttimenews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 137. <nowiki>https://rabale.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 138. <nowiki>https://mizoramnewsvoice.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 139. <nowiki>https://indiaglobetoday.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 140. <nowiki>https://indianewsportal.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 141. <nowiki>https://indiawatchdaily.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 142. <nowiki>https://indiatodayliveupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 143. <nowiki>https://newsindianline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 144. <nowiki>https://indianheadlinenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 145. <nowiki>https://goanewsonline.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 146. <nowiki>https://indiannewsviews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 147. <nowiki>https://indiannewsupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 148. <nowiki>https://newstodaypro.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 149. <nowiki>https://latestnewskarnataka.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 150. <nowiki>https://indiainformedia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 151. <nowiki>https://thenewsindianow.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 152. <nowiki>https://indianexpressnewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 153. <nowiki>https://jammuandkashmirnewsreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 154. <nowiki>https://indianNewsBeat.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 155. <nowiki>https://indiawatchlive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 156. <nowiki>https://newsindiaheadline.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 157. <nowiki>https://rajasthannewstime.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 158. <nowiki>https://indialivenewstoday.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 159. <nowiki>https://jharkhandnewshub.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 160. <nowiki>https://indianpressconnect.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 161. <nowiki>https://theindiabrief.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 162. <nowiki>https://indianexpressnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 163. <nowiki>https://indiaworldnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 164. <nowiki>https://chhattisgarhnewsline.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 165. <nowiki>https://newsindianlink.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 166. <nowiki>https://indiabuzzchannel.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 167. <nowiki>https://newspulseindia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 168. <nowiki>https://newseagleindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 169. <nowiki>https://indialatestnewsupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 170. <nowiki>https://indiapressjournal.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 171. <nowiki>https://mizoramnewsbuzz.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 172. <nowiki>https://newsindiatalks.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 173. <nowiki>https://weeklynewsreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 174. <nowiki>https://indiavibesmedia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 175. <nowiki>https://theindiatimesonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 176. <nowiki>https://indiatodayheadlines.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 177. <nowiki>https://indianexpressdaily.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 178. <nowiki>https://indialivenewsupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 179. <nowiki>https://indianexpressupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 180. <nowiki>https://indiawiremedia.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 181. <nowiki>https://haryananewsline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 182. <nowiki>https://indiatodaynewsflash.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 183. <nowiki>https://newsmirror.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 184. <nowiki>https://indiaglobalnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 185. <nowiki>https://manipurnewsworld.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 186. <nowiki>https://newswires.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 187. <nowiki>https://theindianpostonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 188. <nowiki>https://indiaforbesnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 189. <nowiki>https://mynewstoday24.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 190. <nowiki>https://statenewz.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 191. <nowiki>https://indiastatenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 192. <nowiki>https://indianfocusnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 193. <nowiki>https://indiastoryline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 194. <nowiki>https://statenewstoday.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 195. <nowiki>https://newsindianpulse.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 196. <nowiki>https://sikkimnewsupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 197. <nowiki>https://indiaglobalnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 198. <nowiki>https://reportindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 199. <nowiki>https://rapidreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 200. <nowiki>https://indiabreakingnewsline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 201. <nowiki>https://meghalayanewsdaily.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 202. <nowiki>https://indiaviralnewsnow.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 203. <nowiki>https://newsindiaconnect.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 204. <nowiki>https://nagpurprojectnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 205. <nowiki>https://keralanewsjournal.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 206. <nowiki>https://haryananewstime.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> mouhg6o8avinfxgwqwwzxmuyaefvsmb 4920638 4920624 2026-08-05T11:01:20Z యర్రా రామారావు 28161 4920638 wikitext text/x-wiki {{Db}} = '''<big>ARUVA RAMATEJA</big>''' = [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|344x344px|'''ARUVA RAMATEJA at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] '''ARUVA RAMATEJA''' (born '''17 April 1999''') is an Indian educationist, social leader, trainer, youth mentor, author, and the founder of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. He is known for his contributions to computer education, skill development, career guidance, and community-based educational initiatives, particularly those aimed at improving access to affordable technical education for students. {| class="wikitable" |+Key Information !Field !Details |- |'''Full Name''' |ARUVA RAMATEJA |- |'''Born''' |17 April 1999 |- |'''Birth Place''' |Gonegandla, Kurnool District, Andhra Pradesh, India |- |'''Residence''' |Mahabubnagar District, Telangana, India |- |'''Nationality''' |Indian |- |'''Occupation''' |Educationist, Trainer, Social Leader, Author |- |'''Organization''' |Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT) |- |'''Known For''' |Affordable Computer Education, Educational Initiatives for Rural Students, Free Educational Support Programmes |- |'''Education''' |B.A., B.Sc., B.Ed., M.A. (English) |- |'''Fields''' |Computer Education, Skill Development, Career Guidance, Student Welfare |- |'''Services''' |Computer Training, Free Educational Support, Motivational Sessions, Career Guidance |} == '''Overview''' == ARUVA RAMATEJA is an Indian educationist based in Mahabubnagar, Telangana. He founded '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' with the objective of making quality computer education accessible through an affordable fee structure. His work focuses on expanding access to skill-based education for students from rural areas and government educational institutions. Through '''SV Info Technologies''', he has introduced various initiatives in computer education, student welfare, career guidance, and free educational support. His educational activities emphasize digital literacy, employability skills, and career development, with a particular focus on creating learning opportunities for economically and socially underserved students. = '''Early Life and Education''' = '''ARUVA RAMATEJA''' was born on '''17 April 1999''' in '''Gonegandla''', Kurnool District, Andhra Pradesh, India. From an early age, he demonstrated a strong sense of curiosity, critical thinking, leadership, and social responsibility. He completed part of his primary education at '''Viswam High School''' in Tirupati, his maternal grandmother's hometown. He later continued his schooling at '''Kuppam Residential School''' before completing his secondary education at '''Government High School Shashabgutta''', in Mahabubnagar District, Telangana. During his school years, he was recognized by teachers and fellow students for his discipline, leadership qualities, and commitment to community service. RAMATEJA began his intermediate education at '''M.V.S. Junior College''', Mahabubnagar. During this period, circumstances arising from his involvement in issues related to students' rights and welfare interrupted his regular education. He subsequently continued his academic journey through distance education, successfully completing his higher education. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA with DSP Mahesh at Mahabubnagar in 2022.jpg|thumb|'''ARUVA RAMATEJA with DSP Mahesh at Mahabubnagar in 2022''']] His academic qualifications include: * '''Bachelor of Arts (B.A.)''' – Psychology, Mass Communication and Journalism, Public Administration * '''Bachelor of Science (B.Sc.)''' – Microbiology, Zoology and Chemistry * '''Bachelor of Education (B.Ed.)''' – Biology * '''Master of Arts (M.A.)''' – English RAMATEJA regards education not merely as an academic qualification but as a means of personal development, social responsibility, and national progress. During his student years, he actively pursued reading, essay writing, public speaking, community service, and leadership activities, which significantly influenced his personal and professional development. These experiences later shaped his vision of promoting education, skill development, and youth empowerment through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' and other educational initiatives. = '''Family''' = [[దస్త్రం:Family of ARUVA RAMATEJA.png|thumb|'''Family of ARUVA RAMATEJA''']] The family of ARUVA RAMATEJA has played a significant role in shaping his personality, values, and commitment to educational and social service. The emphasis placed on education, discipline, and service within his family has been a defining influence throughout his life. His mother, '''Swarnalatha Aruva''' (B.A., B.Ed.), is an education professional. RAMATEJA has credited her with instilling in him the values of dedication to education, perseverance, discipline, and service. In his public speeches and interactions, he has frequently acknowledged her as one of the primary sources of inspiration in his personal and professional life. His younger brother, '''Aruva Jaswanth''', is pursuing engineering studies at the Indian Institute of Technology Madras. His academic journey is often cited as an example of the family's strong commitment to education and academic excellence. During his childhood, RAMATEJA spent part of his early years under the care of his grandmother, where he was introduced to values such as respect for elders, cultural traditions, social responsibility, and community living. These formative experiences contributed to his outlook on leadership, education, and public service. RAMATEJA has stated on several occasions that his family's encouragement and support provided the foundation for his educational pursuits, leadership activities, and community initiatives. He has particularly acknowledged the guidance and encouragement of his mother as a major influence in choosing education and social service as his life's mission. Among the statements frequently associated with his public addresses is:<blockquote>'''"My mother gave me strength; my students gave me purpose."'''</blockquote>This statement reflects his perspective on the relationship between family, education, and service to society. = '''Student Leadership''' = From his student years, '''ARUVA RAMATEJA''' demonstrated an active interest in leadership, public speaking, and community service. During his school and college education, he participated in initiatives addressing student welfare, educational development, and youth awareness. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA participating in ABVP student activities in Mahabubnagar.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA participating in ABVP student activities in Mahabubnagar''']] To develop leadership skills and a sense of national service, he underwent training as a cadet in the '''National Cadet Corps (NCC)'''. Through this training, he gained experience in discipline, time management, leadership, physical fitness, teamwork, and organizational skills. He later contributed to NCC activities at the school level by participating in training programmes and mentoring students. As part of his student leadership activities, RAMATEJA served as '''College President''' of the Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad (ABVP). He subsequently held the position of '''Town Vice President''' of the organization in Mahabubnagar. During his tenure, he was involved in programmes related to students' rights, educational quality, career awareness, and youth participation. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA and Tharun honouring teachers on Teachers' Day 2025.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA and Tharun honouring teachers on Teachers' Day 2025''']] RAMATEJA also served as a '''Swayamsevak''' and '''Sharirik''' instructor in the Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS). In these roles, he participated in activities promoting discipline, leadership, patriotism, character development, social responsibility, and community service among young people. As a student leader, he delivered speeches and participated in discussions on issues including educational reform, youth employment, skill development, and social responsibility. His public speaking abilities and leadership activities earned recognition among students, educators, and community organizations. The leadership experience he gained during his student years later became the foundation for his work in education and community service, ultimately contributing to the establishment of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. His vision of integrating education, skill development, youth empowerment, and social service was shaped during this formative period. = '''Professional Career''' = [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA receiving blessings from H.H.H. Srimannarayana Ramanuja Chinna Jeeyar Swami.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA receiving blessings from H.H.H. Srimannarayana Ramanuja Chinna Jeeyar Swami''']] '''ARUVA RAMATEJA''' has built his professional career across administration, management, finance, media, and education, gaining experience in organizational operations, public engagement, and institutional development before dedicating himself to the field of education. From '''September 2020 to August 2022''', he worked as a '''Hotel Manager''', where he gained practical experience in organizational management, human resource coordination, financial administration, customer service, and operational planning. In '''2022''', RAMATEJA was appointed as an '''Accountant''' at '''Vattem Sri Venkateswara Swamy Devasthanam'''. In this role, he was involved in financial administration, institutional record management, administrative responsibilities, and the coordination of temple service activities. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA with Padma Shri awardee Kinnera Mogulaiah.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA with Padma Shri awardee Kinnera Mogulaiah''']] In '''2025''', he entered the field of journalism after being selected as a '''Managing Trainee''' with a leading newspaper. During this period, he developed professional experience in news gathering, editorial processes, communication, media operations, and the analysis of social and public affairs. In '''April 2026''', RAMATEJA received an '''Offer Letter''' for the position of '''Assistant Manager''' in the '''Indian Postal Department'''. However, he chose not to accept the appointment, deciding instead to pursue his long-term vision of serving students and contributing to the education sector on a full-time basis. Drawing on his experience across multiple professional fields, RAMATEJA subsequently dedicated his career to education, skill development, and youth empowerment. Through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', he continues to promote computer education, skill development, career guidance, and student welfare initiatives, with a particular focus on expanding access to affordable, quality technical education. = '''Service in the Indian Defence Sector''' = [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA departing for Indian Army training at Mahabubnagar Railway Station.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA departing for Indian Army training at Mahabubnagar Railway Station''']] Commitment to National Service From an early age, '''ARUVA RAMATEJA''' developed a strong sense of patriotism and public service. His experience as a cadet in the '''National Cadet Corps (NCC)''' further strengthened his commitment to discipline, leadership, and national service, ultimately inspiring him to pursue a career in the Indian defence sector. RAMATEJA served in the '''Regiment of Artillery''' of the '''Indian Army''' in the rank of '''Naik''' for a period of time. During his tenure, he gained experience in military discipline, time management, leadership, teamwork, operational planning, and decision-making under demanding conditions. His service in the armed forces significantly contributed to the development of his professional outlook and leadership abilities. His tenure in the defence sector reflected his commitment to serving the nation. Owing to unavoidable personal and service-related circumstances, he subsequently concluded his military service. However, he has stated that his commitment to national service continued beyond the armed forces, believing that contributing to society through education is another meaningful way of serving the nation. This philosophy later influenced his decision to dedicate himself to education and youth empowerment through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. Through '''SV Info Technologies''', he continues to work towards strengthening society by promoting computer education, skill development, career guidance, and student welfare initiatives. RAMATEJA has frequently expressed this belief in the following words:<blockquote>'''"Wearing a uniform is not the only way to serve the nation; empowering society through education is also a form of national service."'''</blockquote> = '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' = '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', is a computer education and skill development institution based in '''Mahabubnagar, Telangana, India'''. Founded by '''ARUVA RAMATEJA''', the organization was launched as an online educational platform on '''11 March 2022''' and was formally established as a full-fledged computer training institute in Mahabubnagar on '''21 August 2025'''. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA with students at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA with students at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] The institution aims to make computer education accessible not only as a pathway to employment but also as a means of promoting personal development, digital literacy, career readiness, and social progress. == Objectives == The primary objective of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' is to provide affordable, high-quality computer education and skill development opportunities to students who may otherwise have limited access to technical education due to financial constraints. The institution places particular emphasis on serving students from rural communities, government schools, government junior colleges, and job seekers through an inclusive and affordable learning model. == Educational Programmes == '''SVIT''' offers training in a wide range of professional computer courses, including '''MS Office, Tally with GST, Adobe Photoshop, CorelDRAW, Adobe PageMaker, Adobe InDesign, HTML, AutoCAD, Web Designing, Graphic Designing, and Desktop Publishing (DTP)'''. In addition to technical education, the institution conducts training programmes in communication skills, interview preparation, digital literacy, employability skills, and workplace readiness to support students' professional development. == Student Welfare Initiatives == To improve educational accessibility, '''SV Info Technologies''' has introduced several student welfare initiatives. The institution launched a '''Special Subsidized Fee Programme''' under which computer courses are offered to students studying in '''government schools and government junior colleges in rural areas''' at a concessional fee of '''₹1,000'''. It has also introduced a '''Special Skill Development Fee Model''' that enables students, job seekers, and young people in Mahabubnagar to receive professional skill development training at an affordable fee of '''₹1,500'''. In addition, fee concessions and educational assistance are provided to economically disadvantaged students based on individual circumstances. == Free Education Support Initiative == Under the '''Free Education Support Initiative''', '''SVIT''' conducts a range of free educational programmes for school and intermediate students. These initiatives include board examination preparation, structured study plans, motivational sessions, career guidance, and orientation programmes for competitive examinations. The initiative also provides introductory guidance for entrance and competitive examinations, including '''EAMCET''', '''NEET''', and other higher education entrance tests. == SSC Summer Camp == [[దస్త్రం:Best Students and Trainers of the Free Pre-SSC Summer Camp at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|225x225px|'''Best Students and Trainers of the Free Pre-SSC Summer Camp at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] In '''2026''', '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' organized a '''45-Day Free SSC Summer Camp''' for students preparing for the Secondary School Certificate (SSC) examinations. The programme included subject-wise academic coaching, study techniques, time management, model examinations, examination strategies, and motivational sessions designed to improve students' academic performance. == Self Learning Model == '''SVIT''' introduced a '''Self Learning Model''', an educational approach designed to encourage independent and technology-enabled learning. The model integrates video-based lessons, practical training, personalized mentoring, digital learning resources, and continuous assessment, enabling students to develop technical knowledge and self-learning capabilities at their own pace. == Community Service == In addition to computer education, '''SV Info Technologies''' regularly organizes career guidance seminars, student awareness programmes, motivational sessions, skill development workshops, and digital literacy campaigns. The institution identifies expanding access to quality education for students from rural and economically disadvantaged backgrounds as one of its principal social objectives. == Educational Services and Impact == Since its establishment, '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' has expanded its educational activities through computer training, skill development programmes, career guidance, and student welfare initiatives. According to the institution, '''thousands of students''' have benefited from its training programmes. The organization continues to promote affordable, quality technical education with the objective of improving digital skills, employability, and educational opportunities for students across the region. = '''Educational Programmes''' = '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', conducts a range of educational and training programmes focused on '''computer education, skill development, digital literacy, and employability skills'''. These programmes are designed to equip students with both technical expertise and practical workplace competencies. The institution offers professional training in '''MS Office, Tally with GST, Adobe Photoshop, CorelDRAW, Adobe PageMaker, Adobe InDesign, HTML, AutoCAD, Web Designing, Graphic Designing, Desktop Publishing (DTP)''', and other computer-related disciplines, while also introducing additional technical programmes based on evolving industry requirements and student needs. Beyond software training, '''SVIT''' provides instruction in '''communication skills, computer practicals, project-based learning, interview preparation, résumé development, digital awareness, and office productivity skills''', enabling students to develop competencies required for higher education and employment. [[దస్త్రం:Chhatrapati Shivaji Jayanti Cultural Competitions Prize Distribution at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026.png|thumb|'''Chhatrapati Shivaji Jayanti Cultural Competitions Prize Distribution at Sri Venkateshwara Info Technologies 2026''']] The institution follows its '''Self Learning Model''', an instructional approach that combines '''video-based learning, practical training, personalized mentoring, continuous assessment, and competency-based education'''. The model is designed to encourage independent learning while strengthening students' technical knowledge and practical problem-solving abilities. In addition to technical education, '''SV Info Technologies''' conducts specialized training programmes aimed at developing '''problem-solving skills, time management, personality development, leadership qualities, teamwork, and professional ethics''', recognizing these competencies as essential for career success and lifelong learning. According to the institution, its educational programmes have been designed to make digital skills and technical education more accessible to '''students, job seekers, women, and young people from rural communities''', with the objective of improving employability and expanding access to quality skill-based education. = '''Philosophy''' = '''ARUVA RAMATEJA''' views education as a foundation for personal development, social transformation, and national progress. His speeches, educational programmes, and writings frequently emphasize the importance of education, skill development, leadership, self-discipline, public service, and human values. According to RAMATEJA, education should extend beyond academic achievement and employment, serving as a means of developing character, critical thinking, responsible citizenship, and lifelong learning. This philosophy has influenced his educational initiatives, which seek to combine technical knowledge with ethical values, leadership development, and social responsibility. His educational approach promotes the integration of professional skills with moral values, encouraging young people to become competent, socially responsible, and community-oriented individuals. Through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', he has introduced programmes that emphasize both technical education and personal development as complementary aspects of learning. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA donating blood at a voluntary blood donation camp.png|thumb|216x216px|'''ARUVA RAMATEJA donating blood at a voluntary blood donation camp''']] RAMATEJA advocates a balanced perspective on religion, culture, and society, emphasizing mutual respect, tolerance, service, and humanity as essential principles for building an inclusive and progressive society. He has consistently expressed the view that education, knowledge, and community service are interconnected elements of sustainable social development. His public addresses frequently focus on themes such as self-confidence, continuous learning, lifelong education, positive thinking, personal responsibility, and adaptability in an evolving technological environment. He encourages students to continuously upgrade their knowledge and skills in order to remain relevant in a rapidly changing world. As an educator, RAMATEJA places particular emphasis on values including discipline, punctuality, integrity, social responsibility, leadership, and national service. Consequently, the training programmes conducted by '''SV Info Technologies''' are designed to integrate technical education with personality development, ethical leadership, and community engagement, reflecting his broader educational philosophy. [[దస్త్రం:ARUVA RAMATEJA reading "Naa Ishtam" by Ram Gopal Varma.png|thumb|'''ARUVA RAMATEJA reading "Naa Ishtam" by Ram Gopal Varma''']] RAMATEJA has also spoken about the importance of community service as an essential part of personal development. As part of his commitment to social responsibility, he regularly participates in voluntary blood donation and has expressed his intention to donate blood at least once every six months whenever medically eligible. He considers voluntary blood donation to be a simple yet meaningful contribution towards saving lives and strengthening public health awareness. Among the influences that have shaped his perspective on leadership and independent thinking, RAMATEJA has cited filmmaker Ram Gopal Varma's book ''Na Ishtam''. He has stated that the book encouraged him to think independently, question conventional approaches, and develop a practical outlook towards leadership, decision-making, and personal growth. = '''Honours and Awards''' = '''ARUVA RAMATEJA''' has received recognition from educational institutions, social organizations, and public bodies for his contributions to education, public speaking, community service, and technical skill development. == Major Awards and Recognitions == === 2018 – Vigilance Awareness Week Speech Competition === In '''2018''', RAMATEJA secured '''First Prize''' in a public speaking competition on the theme of '''anti-corruption''', organized by the '''Life Insurance Corporation of India (LIC)''' as part of its '''Vigilance Awareness Week''' observance. === 2018 – All India Essay Writing Competition === In '''2018''', he secured '''First Prize at the Mahabubnagar District level''' in the '''All India Essay Writing Competition''' organized by the '''Sri Ramachandra Mission'''. His essay, titled ''"Intelligence of the Mind and Wisdom of the Heart"'', was recognized for its literary and philosophical perspective. He received a Certificate of Appreciation from '''Ronald Rose, IAS''', who was serving as the District Collector of Mahabubnagar at the time. [[దస్త్రం:NCC Volunteer Training Programme at Sri Vasavi High School, Nandyal, Republic Day 2022.png|thumb|'''NCC Volunteer Training Programme at Sri Vasavi High School, Nandyal, Republic Day 2022''']] === 2022 – Best NCC Cadet Award === In '''January 2022''', RAMATEJA was honoured with the '''Best NCC Cadet Award''' in recognition of his contribution to NCC training programmes conducted for students at '''Sri Vasavi High School''', located in the present-day Nandyal District of Andhra Pradesh. === Recognition as a Motivational Speaker === RAMATEJA has been invited as a '''motivational speaker''' by several government and private educational institutions across '''Telangana''' and '''Andhra Pradesh''' to deliver lectures on personality development, career guidance, leadership, skill development, and youth empowerment. === 2025 – International Achievers Award === In '''2025''', RAMATEJA was presented with the '''International Achievers Award''' by the '''Indian Achievers Forum''' in recognition of his contributions to technical education, skill development, and student empowerment. === 2026 – Chhatrapati Shivaji Maharaj Social Pride Award === ARUVA RAMATEJA was honored with the '''Chhatrapati Shivaji Maharaj Social Pride Award 2026''' by the '''StartupShiksha Foundation''' in recognition of his contributions to education, skill development, youth empowerment, and community service. == Other Recognitions == Throughout his student years, RAMATEJA actively participated in public speaking competitions, essay writing competitions, and social awareness programmes, earning several certificates of appreciation and commendations. He has also been recognized by educational institutions, community organizations, and voluntary associations for his contributions to computer education, skill development, career guidance, and student welfare initiatives. Through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', also known as '''SV Info Technologies''', his efforts to promote affordable technical education, expand educational opportunities for rural students, and implement community-based educational initiatives have received appreciation from various educational and social platforms. = '''Media Recognition''' = [[దస్త్రం:Certificate Distribution at SV Info Technologies Free Pre-SSC Summer Camp 2026.jpg|thumb|'''Certificate Distribution at SV Info Technologies Free Pre-SSC Summer Camp 2026''']] '''ARUVA RAMATEJA''' has received local and regional media recognition for his work in education, skill development, career guidance for young people, and community service. His educational initiatives, training programmes, awareness seminars, and student welfare activities have been featured across various print and digital media platforms. Educational programmes conducted under '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', including computer training, free educational support initiatives, career guidance seminars, and student-focused outreach activities, have attracted coverage from regional media organizations. His views and public lectures on education, employability, digital skills, youth empowerment, and skill development have also been disseminated through various digital and social media platforms, contributing to his public profile as an educator and trainer. As additional news reports, interviews, feature articles, and media publications become available, this section may be expanded to include further documented coverage. == Selected Media Coverage == * '''The Hindustan Wires''' published a feature article titled '''"ARUVA RAMATEJA – The Journey of an Idea That Became a Brand, and the Vision Behind Sri Venkateshwara Info Technologies,"''' highlighting his educational journey, the establishment of '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''', and his vision for accessible technical education. https://thehindustanwires.com/aruva-ramateja-the-journey-of-an-idea-that-became-a-brand-and-the-vision-behind-sri-venkateshwara-info-technologies/ * The same feature was subsequently republished in the '''Business Stories''' section of '''Dailyhunt''', extending its reach to a wider digital readership. https://dhunt.in/13D9By * Following its initial publication, the feature story received extensive digital media coverage and was syndicated across '''206 online news portals''', reflecting growing recognition of ARUVA RAMATEJA's contributions to education, skill development, youth empowerment, and community service.<'''REF 12'''> = '''Personal Life''' = '''ARUVA RAMATEJA''' places particular emphasis on education, self-discipline, continuous learning, and community service in his personal and professional life. He has consistently expressed the belief that education and skill development are fundamental to empowering young people and fostering long-term social progress. Alongside his professional responsibilities, RAMATEJA is actively involved in career guidance, personality development, digital literacy, and employability training programmes for students. He has shown a sustained interest in expanding access to computer education, particularly for students from rural communities and economically disadvantaged backgrounds. His areas of interest include technology, educational methodologies, leadership, community service, youth development, and skill-based learning. Through public lectures, training programmes, and educational awareness initiatives, he regularly advocates the importance of lifelong learning and continuous professional development. RAMATEJA has stated on various occasions that he follows a disciplined lifestyle centred on continuous study, effective time management, self-improvement, and personal responsibility. These principles are reflected in both his educational philosophy and the training programmes conducted through '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)'''. = '''Selected Quotations''' = The following quotations are among those '''frequently cited by ARUVA RAMATEJA''' in his public lectures, training programmes, and student awareness sessions: * ''"Education is not only a means to secure employment; it is the power that shapes character."'' * ''"Continuous learning enables individuals to grow and adapt to the changing demands of time."'' * ''"Discipline is the foundation of success; knowledge provides its direction."'' * ''"Education without skills is incomplete, and skills without education are limited."'' * ''"Every student possesses unique potential; unlocking that potential is the true purpose of education."'' * ''"Technology creates opportunities, but wisdom determines how those opportunities are used."'' * ''"Education, service, and responsibility are inseparable pillars of social development."'' * ''"For a nation's progress, its youth must be skilled, responsible, and self-reliant."'' '''Written By''' '''DR.HEMA KRISHNAN _{B.A,B.Ed,M.Ed,}''' '''^{Professor, National Defence Academy}''' = '''References''' = The following sources have been used or may be used to verify information relating to '''ARUVA RAMATEJA''' and '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''': # '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' – Official website and institutional publications. # '''Sri Venkateshwara Info Technologies (SVIT)''' – Official brochures, prospectuses, course catalogues, and educational programme documents. # '''Ministry of Micro, Small and Medium Enterprises (MSME), Government of India''' – Registration records of the institution, where applicable. # '''ISO 9001:2015 Certification''' – Certification documents and related registration records. # '''Life Insurance Corporation of India (LIC)''' – Certificate relating to the '''Vigilance Awareness Week 2018''' public speaking competition. # '''Sri Ramachandra Mission''' – Certificate and related records of the '''2018 All India Essay Writing Competition'''. # '''National Cadet Corps (NCC)''' – Training records and certificates, where available. # '''Official records relating to service in the Indian defence sector''', where publicly not available and independently verifiable. # Certificates of appreciation, awards, and commendations issued by educational institutions, community organizations, and voluntary associations. # Public speeches, interviews, and officially released publications by '''ARUVA RAMATEJA'''. # Regional newspapers, digital media reports, and other independent reliable publications covering his educational, social, and professional activities, where available. # '''The Inspiring Journey of Aruva Ramateja: How Sri Venkateshwara Info Technologies is Empowering Youth Through Affordable Skill Development and Career Guidance''' 1. <nowiki>https://indiagloballive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 2. <nowiki>https://indianpresswire.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 3. <nowiki>https://briefbuzz.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 4. <nowiki>https://insightfulnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 5. <nowiki>https://indiatimesonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 6. <nowiki>https://theindiawatch.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 7. <nowiki>https://villagevoicenews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 8. <nowiki>https://karnatakanewsnetwork.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 9. <nowiki>https://delhinewsdaily.in//the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 10. <nowiki>https://gossiptoday24.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 11. <nowiki>https://standardtodaynews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 12. <nowiki>https://travllernewsindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 13. <nowiki>https://indiabuzznews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 14. <nowiki>https://andhranewsdigest.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 15. <nowiki>https://latestnewstoday.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 16. <nowiki>https://indialatestnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 17. <nowiki>https://latestnewshimachal.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 18. <nowiki>https://indialivenewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 19. <nowiki>https://indianpresscoverage.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 20. <nowiki>https://indiatribunetimes.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 21. <nowiki>https://indiabreakingbuzz.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 22. <nowiki>https://newztoday24.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 23. <nowiki>https://newsindiaconnectivity.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 24. <nowiki>https://districtdailynews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 25. <nowiki>https://mediasminds.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 26. <nowiki>https://newsindianbulletin.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 27. <nowiki>https://odishanewshour.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 28. <nowiki>https://quicknewsnow.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 29. <nowiki>https://indiabriefupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 30. <nowiki>https://indiapressdispatch.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 31. <nowiki>https://uttarakhandnewswire.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 32. <nowiki>https://sandwich.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 33. <nowiki>https://goanewstime.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 34. <nowiki>https://indiabulletinnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 35. <nowiki>https://indiatodaytimes.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 36. <nowiki>https://indiawirenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 37. <nowiki>https://newsindias.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 38. <nowiki>https://indianpulsemedia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 39. <nowiki>https://indiamirrornews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 40. <nowiki>https://indiacareerweek.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 41. <nowiki>https://buzzcenter.co/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 42. <nowiki>https://indiabulletinlive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 43. <nowiki>https://maharastraportal.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 44. <nowiki>https://dailystreetjournal.com/agency-news/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 45. <nowiki>https://reachnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 46. <nowiki>https://trendstellers.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 47. <nowiki>https://indiabuzzfeednews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 48. <nowiki>https://thedailyglimpse.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 49. <nowiki>https://gujaratwatch.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 50. <nowiki>https://indianheadlinebuzz.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 51. <nowiki>https://jharkhandindianewsagency.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 52. <nowiki>https://rajasthanheadlines.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 53. <nowiki>https://indialatestnewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 54. <nowiki>https://indiaflashbulletin.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 55. <nowiki>https://expresstimesnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 56. <nowiki>https://theindianpost.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 57. <nowiki>https://indiannewsdailyupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 58. <nowiki>https://thequickupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 59. <nowiki>https://newsindianetwork.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 60. <nowiki>https://patrollingwirenews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 61. <nowiki>https://thehindustanexpress.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 62. <nowiki>https://chronicletodaynews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 63. <nowiki>https://indiapulseupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 64. <nowiki>https://indiapresscoverage.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 65. <nowiki>https://indiainformer.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 66. <nowiki>https://newsindiaweb.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 67. <nowiki>https://newstoday99.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 68. <nowiki>https://karnatakanewsroom.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 69. <nowiki>https://insiderindiatimes.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 70. <nowiki>https://indiaflashnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 71. <nowiki>https://indiabriefings.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 72. <nowiki>https://topicsarena.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 73. <nowiki>https://dailygossiponline.com/agency-news/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 74. <nowiki>https://newswaveindia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 75. <nowiki>https://indianewsjunction.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 76. <nowiki>https://indiandailypress.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 77. <nowiki>https://indiacurrentaffairs.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 78. <nowiki>https://thenewsnet.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 79. <nowiki>https://discoverweekly.co/agency-news/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 80. <nowiki>https://tripuranewscentral.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 81. <nowiki>https://reporttoday.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 82. <nowiki>https://stroyindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 83. <nowiki>https://indiatodayupdates.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 84. <nowiki>https://indianewsbreak.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 85. <nowiki>https://indiannewschannel.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 86. <nowiki>https://timesofindiadaily.in//the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 87. <nowiki>https://dailyindiaupdates.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 88. <nowiki>https://indiacurrentupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 89. <nowiki>https://buzzinginfo.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 90. <nowiki>https://standardnewswire.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 91. <nowiki>https://newseconomicindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 92. <nowiki>https://indianewsconnect.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 93. <nowiki>https://businesslineprint.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 94. <nowiki>https://scrollindianews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 95. <nowiki>https://dailynewsindiaonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 96. <nowiki>https://madhyapradeshnewstribune.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 97. <nowiki>https://newsindialive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 98. <nowiki>https://indialivenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 99. <nowiki>https://odishanewsvoice.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 100. <nowiki>https://reportworld.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 101. <nowiki>https://nagalandnewswatch.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 102. <nowiki>https://indianewswire.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 103. <nowiki>https://reportnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 104. <nowiki>https://newsindiapoint.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 105. <nowiki>https://telangananewsspot.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 106. <nowiki>https://indianewsnation.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 107. <nowiki>https://theindiatalks.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 108. <nowiki>https://indiaflashnewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 109. <nowiki>https://techtimesnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 110. <nowiki>https://indiabuzztimes.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 111. <nowiki>https://indiareporterlive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 112. <nowiki>https://punjabnewsnetwork.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 113. <nowiki>https://nowreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 114. <nowiki>https://newsindiatimes.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 115. <nowiki>https://indiapressbuzz.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 116. <nowiki>https://thereportnet.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 117. <nowiki>https://indiatimesnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 118. <nowiki>https://newsindia24x7.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 119. <nowiki>https://nagalandnews24x7.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 120. <nowiki>https://newsindianupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 121. <nowiki>https://biharnewswatch.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 122. <nowiki>https://indianworldnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 123. <nowiki>https://indiawirechannel.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 124. <nowiki>https://himachalpradeshnewsflash.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 125. <nowiki>https://tripuranewspoint.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 126. <nowiki>https://panjabnewsupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 127. <nowiki>https://indiapostdaily.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 128. <nowiki>https://thereportworld.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 129. <nowiki>https://tamilnadunewsupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 130. <nowiki>https://mizoramnewspulse.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 131. <nowiki>https://maharashtranewsflash.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 132. <nowiki>https://indiatodaydaily.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 133. <nowiki>https://himachalnewsreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 134. <nowiki>https://dailyindiane.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 135. <nowiki>https://india24x7news.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 136. <nowiki>https://posttimenews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 137. <nowiki>https://rabale.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 138. <nowiki>https://mizoramnewsvoice.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 139. <nowiki>https://indiaglobetoday.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 140. <nowiki>https://indianewsportal.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 141. <nowiki>https://indiawatchdaily.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 142. <nowiki>https://indiatodayliveupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 143. <nowiki>https://newsindianline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 144. <nowiki>https://indianheadlinenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 145. <nowiki>https://goanewsonline.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 146. <nowiki>https://indiannewsviews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 147. <nowiki>https://indiannewsupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 148. <nowiki>https://newstodaypro.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 149. <nowiki>https://latestnewskarnataka.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 150. <nowiki>https://indiainformedia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 151. <nowiki>https://thenewsindianow.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 152. <nowiki>https://indianexpressnewsfeed.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 153. <nowiki>https://jammuandkashmirnewsreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 154. <nowiki>https://indianNewsBeat.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 155. <nowiki>https://indiawatchlive.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 156. <nowiki>https://newsindiaheadline.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 157. <nowiki>https://rajasthannewstime.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 158. <nowiki>https://indialivenewstoday.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 159. <nowiki>https://jharkhandnewshub.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 160. <nowiki>https://indianpressconnect.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 161. <nowiki>https://theindiabrief.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 162. <nowiki>https://indianexpressnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 163. <nowiki>https://indiaworldnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 164. <nowiki>https://chhattisgarhnewsline.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 165. <nowiki>https://newsindianlink.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 166. <nowiki>https://indiabuzzchannel.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 167. <nowiki>https://newspulseindia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 168. <nowiki>https://newseagleindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 169. <nowiki>https://indialatestnewsupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 170. <nowiki>https://indiapressjournal.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 171. <nowiki>https://mizoramnewsbuzz.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 172. <nowiki>https://newsindiatalks.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 173. <nowiki>https://weeklynewsreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 174. <nowiki>https://indiavibesmedia.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 175. <nowiki>https://theindiatimesonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 176. <nowiki>https://indiatodayheadlines.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 177. <nowiki>https://indianexpressdaily.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 178. <nowiki>https://indialivenewsupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 179. <nowiki>https://indianexpressupdate.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 180. <nowiki>https://indiawiremedia.com/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 181. <nowiki>https://haryananewsline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 182. <nowiki>https://indiatodaynewsflash.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 183. <nowiki>https://newsmirror.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 184. <nowiki>https://indiaglobalnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 185. <nowiki>https://manipurnewsworld.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 186. <nowiki>https://newswires.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 187. <nowiki>https://theindianpostonline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 188. <nowiki>https://indiaforbesnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 189. <nowiki>https://mynewstoday24.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 190. <nowiki>https://statenewz.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 191. <nowiki>https://indiastatenews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 192. <nowiki>https://indianfocusnews.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 193. <nowiki>https://indiastoryline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 194. <nowiki>https://statenewstoday.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 195. <nowiki>https://newsindianpulse.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 196. <nowiki>https://sikkimnewsupdate.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 197. <nowiki>https://indiaglobalnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 198. <nowiki>https://reportindia.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 199. <nowiki>https://rapidreport.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 200. <nowiki>https://indiabreakingnewsline.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 201. <nowiki>https://meghalayanewsdaily.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 202. <nowiki>https://indiaviralnewsnow.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 203. <nowiki>https://newsindiaconnect.co.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 204. <nowiki>https://nagpurprojectnews.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 205. <nowiki>https://keralanewsjournal.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 206. <nowiki>https://haryananewstime.in/the-inspiring-journey-of-aruva-ramateja-how-sri-venkateshwara-info-technologies-is-empowering-youth-through-affordable-skill-development-and-career-guidance/</nowiki> 7kdge7372uuo7w4t4ct3shra4nmfsyy 0 370831 4920542 4905561 2026-08-05T07:21:50Z Chaduvari 97 /* ఆంధ్రప్రదేశ్ */ +అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లింకు 4920542 wikitext text/x-wiki {{Map/Airports in India}} '''భారతదేశ విమానాశ్రయాల జాబితా,''' ఈ జాబితాలో ఇప్పటికే ఉన్న, పూర్వ వాణిజ్య విమానాశ్రయాలు, శిక్షణ ఇచ్చే విమానాశ్రాయాల పాఠశాలలు, సైనిక స్థావరాలు మొదలైనవి ఉన్నాయి. 2016 నవంబరు నుండి [[భారత విమానాశ్రయాల ప్రాధికార సంస్థ|AAI]] డేటా ప్రకారం, UDAN-RCS క్రింద షెడ్యూల్ చేయబడిన వాణిజ్య విమాన కార్యకలాపాల కోసం కిందివి లక్ష్యంగా ఉన్నాయి .వాటిలో: * మొత్తం 486 విమానాశ్రయాలు, ఎయిర్‌స్ట్రిప్స్, శిక్షణ ఇచ్చే ఎగిరే పాఠశాలలు, సైనిక స్థావరాలు దేశంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి * షెడ్యూల్ చేసిన వాణిజ్య విమానాలతో 123 విమానాశ్రయాలు, వీటిలో కొన్ని ద్వంద్వ పౌర, సైన్యం వాడకానికి ఉపయోగించేవి * 34 అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు == విషయాలు == [[దస్త్రం:Airports_and_seaports_map.png|thumb|341x341px| భారతదేశ విమానాశ్రయాలు ఓడరేవులు|ఎడమ]][[దస్త్రం:Busiest_Indian_airports.png|thumb|328x328px| అత్యంత రద్దీగా ఉండే భారత విమానాశ్రయాలు (2015-16)|center]] === భారతదేశ విమానాశ్రాయాల సేవలు రకాలు === # '''నగర సేవలు'''- నగరం సాధారణంగా విమానాశ్రయంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని విమానాశ్రయాలు వారు పనిచేసే నగరానికి వెలుపల చిన్న పట్టణాల్లో ఉన్నందున ఇది ఎల్లప్పుడూ అసలు ప్రదేశం కాదు. # '''ICAO'''- అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ (ICAO) కేటాయించిన స్థాన సూచిక . ICAO సూచిక: VA&nbsp;- వెస్ట్ జోన్, వి.ఇ.&nbsp;- తూర్పు జోన్, VI- నార్త్ జోన్, VO- సౌత్ జోన్. # '''IATA'''- అంతర్జాతీయ విమాన రవాణా సంఘం (IATA) కేటాయించిన విమానాశ్రయ కోడ్ # '''వర్గం'''- విమానాశ్రయం వర్గం [[భారత విమానాశ్రయాల ప్రాధికార సంస్థ|విమానాశ్రయాల అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా]] <ref name=":1">{{Cite web|date=14 January 2015|title=Airport Authority of India|url=http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|archive-date=18 June 2014|access-date=17 April 2017|publisher=Aai.aero}}</ref> చేత నిర్వచించబడినది # '''పాత్ర'''- దిగువ పట్టిక ఇచ్చిన విధంగా విమానాశ్రయం పాత్ర {| class="wikitable" |+విమానాశ్రయం వర్గం ! style="width:100px;" | వర్గం ! style="width:300px;" | వివరణ |- | style="background:#E0CEF2;" | '''కస్టమ్స్''' | కస్టమ్స్ చెకింగ్ క్లియరెన్స్ సదుపాయాలు కలిగిన విమానాశ్రయాలు అంతర్జాతీయ విమానాలను నిర్వహిస్తాయి కాని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయ స్థితికి పెంచబడలేదు |- | style="background:#CEF2E0;" | '''రక్షణ''' | భారత సాయుధ దళాలు విమానాశ్రయాన్ని నిర్వహించాయి |- | style="background:#2F847C;" | '''దేశీయ''' | దేశీయ విమానాలను నిర్వహిస్తుంది |- | style="background:#0ff;" | '''భవిష్యత్తు''' | ప్రతిపాదిత లేదా నిర్మాణంలో ఉంది |- | style="background:#9F8170;" | '''అంతర్జాతీయ''' | అంతర్జాతీయ విమానాలను నిర్వహిస్తుంది |- | style="background:#CEE0F2;" | '''ప్రైవేట్''' | నిర్దిష్ట ప్రయోజనాల కోసం ప్రైవేట్ విమానాశ్రయం |} {| class="wikitable" |+విమానాశ్రయం పాత్ర ! పాత్ర ! వివరణ |- | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ | సైనిక విమానాశ్రయంలో సివిల్ ఎన్క్లేవ్. వాణిజ్య విమానాలను నిర్వహిస్తుంది. |- | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది | వాణిజ్య విమానాల కోసం ఇకపై పనిచేయదు |- | వాణిజ్య | వాణిజ్య విమానాలను నిర్వహిస్తుంది |- | ఎయిర్ బేస్ | మిలిటరీ ఎయిర్ బేస్ |- | ఎగిరే పాఠశాల | వాణిజ్య / లేదా ఫైటర్ పైలట్లకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి విమానాశ్రయం ఉపయోగించబడుతుంది |} {| class="wikitable" | rowspan="2" |వాణిజ్య సేవ | style="background:#ffe6b7;" | విమానాశ్రయంలో వాణిజ్య సేవ ఉంది |- | style="background:ivory;" | విమానాశ్రయానికి వాణిజ్య సేవ లేదు |} == జాబితా == === [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:35%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:20%;" | పాత్ర |- | [[కార్ నికోబార్|కారు నికోబార్]] | style="background:ivory;" | కార్ నికోబార్ ఎయిర్ ఫోర్స్ బేస్ | align="center" | VOCX | align="center" | సిబిడి | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | కాంప్‌బెల్ బే | style="background:ivory;" | INS బాజ్ | align="center" | VOBX <ref>https://skyvector.com/airport/VOBX/Campbell-Bay-Naval-Air-Station-Airport</ref> | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | దిగ్లిపూర్ | style="background:ivory;" | INS కోహస్సా | align="center" | VODX | align="center" | IN-0053 | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | [[పోర్ట్ బ్లెయిర్]] | style="background:#ffe6b7;" | వీర్ సావర్కర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | align="center" | VOPB | align="center" | IXZ | style="background:#2F847C;" | అంతర్జాతీయ | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ |} === [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:33%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:12%;" | వర్గం ! style="width:15%;" | పాత్ర |- | [[బాడంగి|బడంగి]] | style="background:ivory;" | [[బాడంగి|బొబ్బిలి విమానాశ్రయం]] | align="center" | - | align="center" | - | రక్షణ శాఖ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | [[దొనకొండ|డోనకొండ]] | style="background:ivory;" | [[దొనకొండ విమానాశ్రయం|డోనకొండ విమానాశ్రయం]] | align="center" | VODK | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | [[కడప|కదప]] | style="background:#ffe6b7;" | [[కడప విమానాశ్రయం|కదపా విమానాశ్రయం]] | align="center" | VOCP | align="center" | సిడిపి | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | [[కుప్పం]] | style="background:ivory;" | కుప్పం విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | colspan="2" style="background:#0ff;" | భవిష్యత్తు |- | [[కర్నూలు]] | style="background:ivory;" | [[కర్నూలు విమానాశ్రయం]] | align="center" | వోకు | align="center" | కెజెబి | style="background:#2F847c;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | [[నాగార్జునసాగర్|నాగార్జున సాగర్]] | style="background:ivory;" | నాగార్జున సాగర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VONS | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | [[నెల్లూరు]] | style="background:ivory;" | [[నెల్లూరు విమానాశ్రయం]] | align="center" | - | align="center" | - | colspan="2" style="background:#0ff;" | భవిష్యత్తు |- | [[పుట్టపర్తి]] | style="background:ivory;" | [[శ్రీ సత్యసాయి విమానాశ్రయం|శ్రీ సత్య సాయి విమానాశ్రయం]] | align="center" | VOPN | align="center" | PUT | style="background:#CEE0F2;" | ప్రైవేట్ | |- | [[రాజమండ్రి]] | style="background:#ffe6b7;" | [[రాజమండ్రి విమానాశ్రయం]] | align="center" | చాలా | align="center" | ఆర్జేఏ | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | [[తిరుపతి]] | style="background:#ffe6b7;" | [[తిరుపతి విమానాశ్రయం]] | align="center" | VOTP | align="center" | టిఐఆర్ | style="background:#2F847c;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | [[విజయవాడ]] | style="background:#ffe6b7;" | [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ విమానాశ్రయం]] | align="center" | VOBZ | align="center" | వీజీఏ | style="background:#9F8170;" | అంతర్జాతీయ | వాణిజ్య |- | rowspan="2" | [[విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | align="center" | VOVZ | align="center" | VTZ | | రక్షణ శాఖ |- | style="background:#ffe6b7;" |[[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]]<ref>{{Cite web|title=Bhogapuram Airport|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/bhogapuram-airport|access-date=5 March 2019|publisher=CAPA}}</ref> | align="center" | VOVB | align="center" | VIZ | style="background:#9F8170;" | అంతర్జాతీయ |వాణిజ్య |} === [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:35%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:15%;" | పాత్ర |- | వెంట | style="background:ivory;" | విమానాశ్రయం వెంట | align="center" | వీన్ | align="center" | IXV | దేశీయ | style="background:#a0acb8;" | షెడ్యూల్ చేసిన విమానాలు లేవు |- | డపోరిజో | style="background:ivory;" | డపోరిజో విమానాశ్రయం | align="center" | VEDZ | align="center" | DEP | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | ఇటానగర్ | style="background:ivory;" | ఇటానగర్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | colspan="2" style="background:#0ff;" | భవిష్యత్తు |- | మెచుకా | style="background:ivory;" | మెచుకా అడ్వాన్స్డ్ ల్యాండింగ్ గ్రౌండ్ | align="center" | VE67 | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | పసిఘాట్ | style="background:#ffe6b7;;" | పసిఘాట్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEPG | align="center" | IXT | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ |- | [[తవాంగ్]] | style="background:ivory;" | తవాంగ్ ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | తేజు | style="background:ivory;" | తేజు విమానాశ్రయం | align="center" | VETZ | align="center" | TEI | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | ట్యూటింగ్ | style="background:ivory;" | ట్యూటింగ్ అడ్వాన్స్డ్ ల్యాండింగ్ గ్రౌండ్ | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | వలోంగ్ | style="background:ivory;" | వలోంగ్ అడ్వాన్స్డ్ ల్యాండింగ్ గ్రౌండ్ | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | జిరో | style="background:ivory;" | జిరో విమానాశ్రయం | align="center" | వీజో | align="center" | ZER | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |} === [[అసోం|అస్సాం]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:35%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:10%;" | పాత్ర |- | చాబువా | style="background:ivory;" | చాబువా ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ | align="center" | VECA | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | [[డిబ్రూగర్|దిబ్రూగఢ్]] | style="background:#ffe6b7;" | దిబ్రుగ arh ్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEMN | align="center" | DIB | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | దింజన్ | style="background:ivory;" | దింజన్ ఎయిర్‌ఫీల్డ్ | align="center" | - | align="center" | - | రక్షణ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | [[గువహాటి|గౌహతి]] | style="background:#ffe6b7;" | లోక్ప్రియా గోపీనాథ్ బోర్డోలోయి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | align="center" | VEGT | align="center" | GAU | style="background:#9F8170;" | అంతర్జాతీయ <ref name=":1">{{Cite web|date=14 January 2015|title=Airport Authority of India|url=http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|archive-date=18 June 2014|access-date=17 April 2017|publisher=Aai.aero}}</ref> | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ |- | [[జోర్హాట్]] | style="background:#ffe6b7;" | జోర్హాట్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEJT | align="center" | JRH | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ |- | లెడో | style="background:ivory;" | లెడో ఎయిర్‌ఫీల్డ్ | align="center" | - | align="center" | - | రక్షణ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | rowspan="2" | [[ఉత్తర లఖింపూర్]] | style="background:#ffe6b7;" | లీలబరి విమానాశ్రయం | align="center" | VELR | align="center" | IXI | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | షెల్లా విమానాశ్రయం | | | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | [[ధుబ్రి]] | style="background:ivory;" | రుప్సీ విమానాశ్రయం | align="center" | VERU | align="center" | RUP | దేశీయ | వాణిజ్య |- | [[సిల్చార్]] | style="background:#ffe6b7;" | సిల్చార్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEKU | align="center" | IXS | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ |- | డూమ్ డూమా | style="background:ivory;" | ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ సూకేటింగ్ | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | [[తేజ్‌పూర్]] | style="background:#ffe6b7;" | తేజ్‌పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VETZ | align="center" | TEZ | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | రక్షణ |} === [[బీహార్]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:13%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:32%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:14%;" | పాత్ర |- | బిహ్తా | style="background:ivory;" | బిహ్తా ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | [[భాగల్పూర్]] | style="background:ivory;" | భాగల్పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#a0acb8;" | షెడ్యూల్ చేసిన విమానాలు లేవు |- | [[దర్భంగా|దర్భంగ]] | style="background:ivory;;" | దర్భంగా విమానాశ్రయం | align="center" | VE89 <ref>{{Cite web|title=Darbhanga DBR India|url=https://www.world-airport-codes.com/india/darbhanga-83765.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014051955/https://www.world-airport-codes.com/india/darbhanga-83765.html|archive-date=14 October 2019|access-date=22 March 2019|website=World Airport Codes}}</ref> | align="center" | డిబిఆర్ | దేశీయ | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ |- | [[గయ|గయా]] | style="background:#ffe6b7;" | గయా విమానాశ్రయం | align="center" | VEGY | align="center" | గే | style="background:#E0CEF2;" | కస్టమ్స్ [GAY] | వాణిజ్య |- | జోగ్బానీ | style="background:ivory;" | జోగ్బానీ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | ముంగెర్ | style="background:ivory;" | ముంగెర్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | style="background:;" | దేశీయ | style="background:#A0ACB8;" | షెడ్యూల్ చేసిన విమానాలు లేవు |- | ముజఫర్పూర్ | style="background:ivory;" | ముజఫర్పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEMZ | align="center" | MZU | style="background:;" | దేశీయ | style="background:#A0ACB8;" | షెడ్యూల్ చేసిన విమానాలు లేవు |- | [[పాట్నా]] | style="background:#ffe6b7;" | జే ప్రకాష్ నారాయణ్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEPT | align="center" | PAT | style="background:#E0CEF2;" | కస్టమ్స్ [PAT] | వాణిజ్య |- | పూర్నియా | style="background:ivory;" | పూర్నియా విమానాశ్రయం | align="center" | VEPU <ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=https://www.ch-aviation.com/portal/airports/VEPU|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209044111/https://www.ch-aviation.com/portal/airports/VEPU|archive-date=9 December 2017|access-date=8 December 2017}}</ref> | align="center" | - | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | రాక్సాల్ | style="background:ivory;" | రాక్సాల్ విమానాశ్రయం | align="center" | VERL | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |} * {{Note label|b|GAY}} The airport usually serves domestic flights only, but the city being a pilgrimage city, the airport operates seasonal flights to international destinations. * {{Note label|c|PAT}} The airport is classified as a restricted international airport due to its short runway and serves only domestic flights. === [[చండీగఢ్|చండీగ .్]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:30%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:10%;" | పాత్ర |- | [[చండీగఢ్|చండీగ .్]] | style="background:#ffe6b7;" | చండీగ Air ్ విమానాశ్రయం | align="center" | విఐసిజి | align="center" | IXC | style="background:#E0CEF2;" | కస్టమ్స్ [IXC] | సివిల్ ఎన్క్లేవ్ <ref>{{Cite web|title=Chandigarh Airport : Union Territory|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/national-register/Chandigarh%20REPORT.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512113236/https://www.aai.aero/sites/default/files/national-register/Chandigarh%20REPORT.pdf|archive-date=12 May 2018|access-date=22 March 2019}}</ref> |} {{Note label|a|IXC}}The airport serves as a restricted international airport (customs), operating only one international destinations. === [[ఛత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్‌గ h ్]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |నగరం పనిచేసింది ! style="width:32%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:16%;" | పాత్ర |- | అంబికాపూర్ | style="background:ivory;" | అంబికాపూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | భిలై | style="background:ivory;" | భిలాయ్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#cee0f2;" | ప్రైవేట్ | |- | [[బిలాస్‌పూర్]] | style="background:ivory;" | బిలాస్‌పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VEBU | align="center" | PAB | దేశీయ | ఎగిరే పాఠశాల |- | [[జగదల్‌పుర్|జగదల్పూర్]] | style="background:#ffe6b7;" | జగదల్పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VE46 | align="center" | జెజిబి | style="background: #2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్య |- | [[జశ్‌పూర్ నగర్|జష్పూర్ నగర్]] | style="background:ivory;" | జష్పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | కోర్బా | style="background:ivory;" | కోర్బా విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | rowspan="2" | రాయ్‌గ .్ | style="background:ivory;" | రాయ్‌గ h ్ విమానాశ్రయం | style="text-align:center;" | VERH | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | style="background:ivory;" | OP జిందాల్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEE0F2" | ప్రైవేట్ | |- | [[రాయ్‌పుర్|రాయ్ పూర్]] | style="background:#ffe6b7;" | స్వామి వివేకానంద విమానాశ్రయం | align="center" | VERP | align="center" | ఆర్‌పిఆర్ | style="background: #2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్య |} === [[డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |సిటీ సేవలందించింది ! style="width:30%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! వర్గం ! style="width:10%;" | పాత్ర |- | [[డామన్]] | style="background:ivory;" | డామన్ విమానాశ్రయం | align="center" | VADN | align="center" | NMB | style="background:#CEF2E0;" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | [[డయ్యూ, ఇండియా|డయ్యూ]] | style="background:#ffe6b7;" | డయ్యూ విమానాశ్రయం | align="center" | వాడు | align="center" | DIU | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్యపరమైన |} === [[ఢిల్లీ]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |సిటీ సేవలందించింది ! style="width:30%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:10%;" | పాత్ర |- | rowspan="2" | [[జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం (భారత దేశం)|ఢిల్లీ NCR]] | style="background:#ffe6b7;" | [[ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|ఇందిరా గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | align="center" | VIDP | align="center" | DEL | style="background:#9F8170;" | అంతర్జాతీయ <ref name=":1">{{Cite web|date=14 January 2015|title=Airport Authority of India|url=http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|archive-date=18 June 2014|access-date=17 April 2017|publisher=Aai.aero}}</ref> | వాణిజ్యపరమైన |- | style="background:ivory;" | సఫ్దర్‌జంగ్ విమానాశ్రయం | align="center" | VIDD | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- |} === [[గోవా]] === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |City served ! style="width:30%;" |Airport name ! style="width:10%;" |ICAO ! style="width:10%;" |IATA ! style="width:10%;" |Category ! style="width:10%;" |Role |- |Dabolim | style="background:#ffe6b7;" |Dabolim Airport | align="center" |VOGO | align="center" |GOI | style="background:#9F8170;" |International<ref name=":1">{{Cite web|date=14 January 2015|title=Airport Authority of India|url=http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|archive-date=18 June 2014|access-date=17 April 2017|publisher=Aai.aero}}</ref> |Civil enclave |- |Mopa | style="background:ivory;" |Mopa Airport | align="center" |— | align="center" |— | colspan="2" style="background:#0ff;" |Future |} === గుజరాత్ === {| class="wikitable sortable" style="width:90%;" ! style="width:15%;" |సిటీ సేవలందించింది ! style="width:35%;" | విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:10%;" | ICAO ! style="width:10%;" | IATA ! style="width:10%;" | వర్గం ! style="width:13%;" | పాత్ర |- | అహ్మదాబాద్ | style="background:#ffe6b7;" | సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | align="center" | VAAH | align="center" | AMD | style="background:#9F8170;" | అంతర్జాతీయ <ref name=":1">{{Cite web|date=14 January 2015|title=Airport Authority of India|url=http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|archive-date=18 June 2014|access-date=17 April 2017|publisher=Aai.aero}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp "Airport Authority of India"]. Aai.aero. 14 January 2015. Archived from [http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp the original] on 18 June 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 April</span> 2017</span>.</cite></ref> | వాణిజ్యపరమైన |- | అమ్రేలి | style="background:ivory;" | అమ్రేలి విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | భావ్‌నగర్ | style="background:#ffe6b7;" | భావ్‌నగర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VABV | align="center" | BHU | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్యపరమైన |- | భుజ్ | style="background:#ffe6b7;" | భుజ్ విమానాశ్రయం | align="center" | VABJ | align="center" | BHJ | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | సివిల్ ఎన్‌క్లేవ్ |- | ధోలేరా | style="background:ivory;" | ధొలేరా విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | colspan="2" style="background:#0ff;" | భవిష్యత్తు |- | జామ్‌నగర్ | style="background:#ffe6b7;" | జామ్‌నగర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VAJM | align="center" | JGA | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | సివిల్ ఎన్‌క్లేవ్ |- | కండ్ల | style="background:#ffe6b7;" | కాండ్లా విమానాశ్రయం | align="center" | VAKE | align="center" | IXY | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్యపరమైన |- | కేశోద్ | style="background:ivory;" | కేషోద్ విమానాశ్రయం | align="center" | VAKS | align="center" | IXK | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | మెహసానా | style="background:ivory;" | మెహసానా విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | style="background:#CEE0F2" | ప్రైవేట్ | ఫ్లయింగ్ స్కూల్ |- | ముంద్రా | style="background:ivory;" | ముంద్రా విమానాశ్రయం | align="center" | VAMA | align="center" | - | style="background:#CEE0F2" | ప్రైవేట్ | వాణిజ్యపరమైన |- | నలియా | style="background:ivory;" | నలియా ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ | align="center" | VANY | align="center" | - | style="background:#CEF2E0" | రక్షణ | ఎయిర్ బేస్ |- | పాలన్పూర్ | style="background:ivory;" | పాలన్పూర్ విమానాశ్రయం | align="center" | - | align="center" | - | దేశీయ | style="background:#A0ACB8" | మూసివేయబడింది |- | [[పోర్‌బందర్|పోర్బందర్]] | style="background:#ffe6b7;" | పోర్‌బందర్ విమానాశ్రయం | align="center" | VAPR | align="center" | PBD | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్యపరమైన |- | rowspan="2" | రాజ్‌కోట్ | style="background:#ffe6b7;" | రాజ్‌కోట్ విమానాశ్రయం | align="center" | VARK | align="center" | రాజ్ | style="background:#2F847C;" | దేశీయ | వాణిజ్యపరమైన |- | style="background:ivory;" | రాజ్‌కోట్ గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయం | align="center" | – | align="center" | – | colspan="2" style="background:#0ff;" | భవిష్యత్తు |- | [[సూరత్]] | style="background:#ffe6b7;" | సూరత్ విమానాశ్రయం | align="center" | వాసు | align="center" | STV | style="background:#E0CEF2;" | కస్టమ్స్ [STV] | వాణిజ్యపరమైన |- | [[వడోదర]] | style="background:#ffe6b7;" | వడోదర విమానాశ్రయం | align="center" | VABO | align="center" | BDQ | style="background:#9F8170;" | అంతర్జాతీయ <ref>{{Cite web|date=2016-10-22|title=PM Modi inaugurates terminal building of Vadodara airport, says happy it has joined green movement along with Kochi|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/pm-narendra-modi-inaugrates-vadodara-airport-in-gujarat-3096656/|access-date=2020-08-04|website=The Indian Express|language=en}}</ref> | వాణిజ్యపరమైన |} ==రాజస్థాన్ == * [[జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయం]] * [[మహారాణా ప్రతాప్ విమానాశ్రయం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] <references /> == వెలుపలి లింకులు == qst4notqkfvnwqpzhfb2tf5qedpjo3s 10 370832 4920543 4565049 2026-08-05T07:33:15Z Chaduvari 97 మ్యాపులో అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం పాయింటును చేర్చాను 4920543 wikitext text/x-wiki {{Location map many | India | AlternativeMap = India location map.svg | width = 550 | caption = Airports in India {{unbulleted list |[[image:Airplane silhouette red.svg|16px]]&nbsp;International airport |[[image:Airplane silhouette blue.svg|16px]]&nbsp;Customs airport |[[image:Airplane silhouette green.svg|16px]]&nbsp;Domestic airport |[[image:Airplane silhouette.svg|16px]]&nbsp;Airports in territory claimed by India but not administered by it |{{navbar}} }} <!-- 1 to 75 => International Airports --> <!-- 76 to 100 => Customs Airports --> <!-- 100 onwards => Domestic Airports --> <!-- Classified as International Airport by AAI starts here --> <!-- Use marksize=16, label_size = 80 and Airplane silhouette red.svg for International Airports --> <!-- Use marksize=18, label_size = 90 and Airplane silhouette red.svg for International (HUB) Airports --> | label1 = [[Indira Gandhi International Airport|'''DEL''']] | pos1 = bottom | mark1 = Airplane silhouette red.svg | mark1size = 16 | coordinates1 = {{coord|28.55|77.10}} | label1_size = 100 | label2 = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj International Airport|'''BOM''']] | pos2 = left | mark2 = Airplane silhouette red.svg | mark2size = 16 | coordinates2 = {{coord|19.09|72.86}} | label2_size = 100 | label3 = [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|'''CCU''']] | pos3 = left | mark3 = Airplane silhouette red.svg | mark3size = 16 | coordinates3 = {{coord|22.65|88.45}} | label3_size = 100 | label4 = [[Chennai International Airport|'''MAA''']] | pos4 = right | mark4 = Airplane silhouette red.svg | mark4size = 16 | coordinates4 = {{coord|12.98|80.16}} | label4_size = 100 | label5 = [[Kempegowda International Airport|'''BLR''']] | pos5 = top | mark5 = Airplane silhouette red.svg | mark5size = 16 | coordinates5 = {{coord|13.20|77.70}} | label5_size = 100 | label6 = [[Rajiv Gandhi International Airport|'''HYD''']] | pos6 = right | mark6 = Airplane silhouette red.svg | mark6size = 16 | coordinates6 = {{coord|17.23|78.43}} | label6_size = 100 | label7 = [[Cochin International Airport|COK]] | pos7 = left | mark7 = Airplane silhouette red.svg | mark7size = 16 | coordinates7 = {{coord|10.15|76.39}} | label7_size = 80 | label8 = [[Sardar Vallabhbhai Patel International Airport|AMD]] | pos8 = right | mark8 = Airplane silhouette red.svg | mark8size = 16 | coordinates8 = {{coord|23.07|72.63}} | label8_size = 80 | label9 = [[Coimbatore International Airport|CJB]] | pos9 = bottom | mark9 = Airplane silhouette red.svg | mark9size = 16 | coordinates9 = {{coord|11.03|77.05}} | label9_size = 80 | label10 = [[Dabolim Airport|GOI]] | pos10 = left | mark10 = Airplane silhouette red.svg | mark10size = 16 | coordinates10 = {{coord|15.38|73.83}} | label10_size = 80 | label11 = [[Lokpriya Gopinath Bordoloi International Airport|GAU]] | pos11 = top | mark11 = Airplane silhouette red.svg | mark11size = 16 | coordinates11 = {{coord|26.10|91.59}} | label11_size = 80 | label12 = [[Chaudhary Charan Singh Airport|LKO]] | pos12 = top | mark12 = Airplane silhouette red.svg | mark12size = 16 | coordinates12 = {{coord|26.76|80.88}} | label12_size = 80 | label13 = [[Jaipur International Airport|JAI]] | pos13 = left | mark13 = Airplane silhouette red.svg | mark13size = 16 | coordinates13 = {{coord|26.83|75.81}} | label13_size = 80 | label14 = [[Trivandrum International Airport|TRV]] | pos14 = left | mark14 = Airplane silhouette red.svg | mark14size = 16 | coordinates14 = {{coord|08.48|76.92}} | label14_size = 80 | label15 = [[Biju Patnaik Airport|BBI]] | pos15 = right | mark15 = Airplane silhouette red.svg | mark15size = 16 | coordinates15 = {{coord|20.24|85.82}} | label15_size = 80 | label16 = [[Kannur International Airport|CNN]] | pos16 = left | mark16 = Airplane silhouette red.svg | mark16size = 16 | coordinates16 = {{coord|11.92|75.55}} | label16_size = 80 | label17 = [[Calicut International Airport|CCJ]] | pos17 = left | mark17 = Airplane silhouette red.svg | mark17size = 16 | coordinates17 = {{coord|11.14|75.95}} | label17_size = 80 | label18 = [[Imphal Airport|IMF]] | pos18 = right | mark18 = Airplane silhouette red.svg | mark18size = 16 | coordinates18 = {{coord|24.76|93.90}} | label18_size = 80 | label19 = [[Kushinagar International Airport|KBK]] | pos19 = bottom | mark19 = Airplane silhouette red.svg | mark19size = 16 | coordinates19 = {{coord|26.76|83.90}} | label19_size = 80 | label20 = [[Veer Savarkar International Airport|IXZ]] | pos20 = right | mark20 = Airplane silhouette red.svg | mark20size = 16 | coordinates20 = {{coord|11.64|92.73}} | label20_size = 80 | label21 = [[తిరుపతి విమానాశ్రయం|TIR]] | pos21 = right | mark21 = Airplane silhouette red.svg | mark21size = 16 | coordinates21 = {{coord|13.63|79.54}} | label21_size = 80 | label22 = [[Dr. Babasaheb Ambedkar International Airport|NAG]] | pos22 = top | mark22 = Airplane silhouette red.svg | mark22size = 16 | coordinates22 = {{coord|21.09|79.04}} | label22_size = 80 | label23 = [[Lal Bahadur Shastri Airport|VNS]] | pos23 = bottom | mark23 = Airplane silhouette red.svg | mark23size = 16 | coordinates23 = {{coord|25.45|82.86}} | label23_size = 80 | label24 = [[Sheikh ul-Alam International Airport|SXR]] | pos24 = left | mark24 = Airplane silhouette red.svg | mark24size = 16 | coordinates24 = {{coord|33.99|74.77}} | label24_size = 80 | label25 = [[Sri Guru Ram Dass Jee International Airport|ATQ]] | pos25 = left | mark25 = Airplane silhouette red.svg | mark25size = 16 | coordinates25 = {{coord|31.71|74.80}} | label25_size = 80 | label26 = [[Tiruchirappalli International Airport|TRZ]] | pos26 = right | mark26 = Airplane silhouette red.svg | mark26size = 16 | coordinates26 = {{coord|10.76|78.71}} | label26_size = 80 | label27 = [[Mangalore International Airport|IXE]] | pos27 = left | mark27 = Airplane silhouette red.svg | mark27size = 16 | coordinates27 = {{coord|12.96|74.89}} | label27_size = 80 | label28 = [[Shirdi Airport|SAG]] | pos28 = top | mark28 = Airplane silhouette red.svg | mark28size = 16 | coordinates28 = {{coord|19.69|74.39}} | label28_size = 80 | label29 = [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VGA]] | pos29 = right | mark29 = Airplane silhouette red.svg | mark29size = 16 | coordinates29 = {{coord|16.53|80.80}} | label29_size = 80 | label30 = [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VIZ]] | pos30 = right | mark30 = Airplane silhouette red.svg | mark30size = 16 | coordinates30 = {{coord|17.977172|83.506269}} | label30_size = 80 <!-- Classified as International Airport by AAI ends here --> <!-- Classified as Customs Airport by AAI starts here --> <!-- Use marksize=15 and Airplane silhouette blue.svg for Customs Airports --> | label76 = [[Pune Airport|PNQ]] | pos76 = right | mark76 = Airplane silhouette blue.svg | mark76size = 15 | coordinates76 = {{coord|18.58|73.91}} | label76_size = 80 | label77 = [[Aurangabad Airport|IXU]] | pos77 = right | mark77 = Airplane silhouette blue.svg | mark77size = 15 | coordinates77 = {{coord|19.86|75.40}} | label77_size = 80 | label78 = [[Surat Airport|STV]] | pos78 = right | mark78 = Airplane silhouette blue.svg | mark78size = 15 | coordinates78 = {{coord|21.12|72.75}} | label78_size = 80 | label79 = [[Devi Ahilyabai Holkar International Airport|IDR]] | pos79 = top | mark79 = Airplane silhouette blue.svg | mark79size = 15 | coordinates79 = {{coord|22.72|75.80}} | label79_size = 80 | label80 = [[Jaya Prakash Narayan Airport|PAT]] | pos80 = right | mark80 = Airplane silhouette blue.svg | mark80size = 15 | coordinates80 = {{coord|25.59|85.09}} | label80_size = 80 | label81 = [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VTZ]] | pos81 = left | mark81 = Airplane silhouette blue.svg | mark81size = 15 | coordinates81 = {{coord|17.72|83.23}} | label81_size = 80 | label82 = [[Bagdogra Airport|IXB]] | pos82 = left | mark82 = Airplane silhouette blue.svg | mark82size = 15 | coordinates82 = {{coord|26.68|88.33}} | label82_size = 80 | label83 = [[Chandigarh Airport|IXC]] | pos83 = bottom | mark83 = Airplane silhouette blue.svg | mark83size = 15 | coordinates83 = {{coord|30.67|76.79}} | label83_size = 80 | label84 = [[Madurai Airport|IXM]] | pos84 = right | mark84 = Airplane silhouette blue.svg | mark84size = 15 | coordinates84 = {{coord|09.84|78.09}} | label84_size = 80 | label85 = [[Gaya Airport|GAY]] | pos85 = right | mark85 = Airplane silhouette blue.svg | mark85size = 15 | coordinates85 = {{coord|24.44|84.57}} | label85_size = 80 <!-- Classified as Customs Airport by AAI ends here --> <!-- Classified as Domestic Airport by AAI and those with active commercial flights starts here --> <!-- Use marksize=14 and Airplane silhouette green.svg for Domestic Airports --> | label101 = [[Pondicherry Airport|PNY]] | pos101 = right | mark101 = Airplane silhouette green.svg | mark101size = 14 | coordinates101 = {{coord|11.97|79.81}} | label01_size = 80 | label102 = [[Tuticorin Airport|TCR]] | pos102 = right | mark102 = Airplane silhouette green.svg | mark102size = 14 | coordinates102 = {{coord|08.72|78.02}} | label02_size = 80 | label103 = [[Salem Airport (India)|SXV]] | pos103 = top | mark103 = Airplane silhouette green.svg | mark103size = 14 | coordinates103 = {{coord|11.78|78.06}} | label103_size = 80 | label104 = [[Agatti Airport|AGX]] | pos104 = bottom | mark104 = Airplane silhouette green.svg | mark104size = 14 | coordinates104 = {{coord|10.83|72.18}} | label104_size = 80 | label105 = [[Belgaum Airport|IXG]] | pos105 = right | mark105 = Airplane silhouette green.svg | mark105size = 14 | coordinates105 = {{coord|15.51|74.37}} | label105_size = 80 | label106 = [[Bidar Airport|IXX]] | pos106 = right | mark106 = Airplane silhouette green.svg | mark106size = 14 | coordinates106 = {{coord|17.91|77.48}} | label106_size = 80 | label107 = [[Hubli Airport|HBX]] | pos107 = bottom | mark107 = Airplane silhouette green.svg | mark107size = 14 | coordinates107 = {{coord|15.36|75.08}} | label107_size = 80 | label108 = [[Kalaburagi Airport|GBI]] | pos108 = left | mark108 = Airplane silhouette green.svg | mark108size = 14 | coordinates108 = {{coord|17.18|76.57}} | label108_size = 80 | label109 = [[Mysore Airport|MYQ]] | pos109 = top | mark109 = Airplane silhouette green.svg | mark109size = 14 | coordinates109 = {{coord|12.23|76.65}} | label109_size = 80 | label110 = [[Jindal Vijaynagar Airport|VDY]] | pos110 = bottom | mark110 = Airplane silhouette green.svg | mark110size = 14 | coordinates110 = {{coord|15.17|73.63}} | label110_size = 80 | label111 = [[Swami Vivekananda Airport|RPR]] | pos111 = bottom | mark111 = Airplane silhouette green.svg | mark111size = 14 | coordinates111 = {{coord|21.18|81.74}} | label111_size = 80 | label112 = [[Jagdalpur Airport|JGB]] | pos112 = right | mark112 = Airplane silhouette green.svg | mark112size = 14 | coordinates112 = {{coord|19.07|82.04}} | label112_size = 80 | label113 = [[Bilaspur Airport|PAB]] | pos113 = top | mark113 = Airplane silhouette green.svg | mark113size = 14 | coordinates113 = {{coord|21.99|82.11}} | label113_size = 80 | label114 = [[Jharsuguda Airport|JRG]] | pos114 = bottom | mark114 = Airplane silhouette green.svg | mark114size = 14 | coordinates114 = {{coord|21.54|84.03}} | label114_size = 80 | label115 = [[Kolhapur Airport|KLH]] | pos115 = left | mark115 = Airplane silhouette green.svg | mark115size = 14 | coordinates115 = {{coord|16.40|74.17}} | label115_size = 80 | label116 = [[Sindhudurg Airport|SDW]] | pos116 = left | mark116 = Airplane silhouette green.svg | mark116size = 14 | coordinates116 = {{coord|16.00|73.32}} | label116_size = 80 | label117 = [[Shri Guru Gobind Singh Ji Airport|NDC]] | pos117 = right | mark117 = Airplane silhouette green.svg | mark117size = 14 | coordinates117 = {{coord|19.10|77.19}} | label117_size = 80 | label118 = [[Gondia Airport|GDB]] | pos118 = top | mark118 = Airplane silhouette green.svg | mark118size = 14 | coordinates118 = {{coord|21.52|80.01}} | label118_size = 80 | label119 = [[Jalgaon Airport|JLG]] | pos119 = right | mark119 = Airplane silhouette green.svg | mark119size = 14 | coordinates119 = {{coord|20.57|75.37}} | label119_size = 80 | label120 = [[Nashik Airport|ISK]] | pos120 = left | mark120 = Airplane silhouette red.svg | mark120size = 14 | coordinates120 = {{coord|20.07|73.54}} | label120_size = 80 | label121 = [[Vadodara Airport|BDQ]] | pos121 = right | mark121 = Airplane silhouette green.svg | mark121size = 14 | coordinates121 = {{coord|22.33|73.22}} | label121_size = 80 | label122 = [[Diu Airport|DIU]] | pos122 = bottom | mark122 = Airplane silhouette green.svg | mark122size = 14 | coordinates122 = {{coord|20.71|70.92}} | label122_size = 80 | label123 = [[Bhavnagar Airport|BHU]] | pos123 = top | mark123 = Airplane silhouette green.svg | mark123size = 14 | coordinates123 = {{coord|21.45|72.11}} | label123_size = 80 | label124 = [[Keshod Airport|IXK]] | pos124 = bottom | mark124 = Airplane silhouette green.svg | mark124size = 14 | coordinates124 = {{coord|21.19|70.16}} | label124_size = 80 | label125 = [[Porbandar Airport|PBD]] | pos125 = left | mark125 = Airplane silhouette green.svg | mark125size = 14 | coordinates125 = {{coord|21.39|69.39}} | label125_size = 80 | label126 = [[Jamnagar Airport|JGA]] | pos126 = left | mark126 = Airplane silhouette green.svg | mark126size = 14 | coordinates126 = {{coord|22.27|70.00}} | label126_size = 80 | label127 = [[Kandla Airport|IXY]] | pos127 = right | mark127 = Airplane silhouette green.svg | mark127size = 14 | coordinates127 = {{coord|23.06|70.06}} | label127_size = 80 | label128 = [[Rajkot Airport|RAJ]] | pos128 = bottom | mark128 = Airplane silhouette green.svg | mark128size = 14 | coordinates128 = {{coord|22.31|70.78}} | label128_size = 80 | label129 = [[Bhuj Airport|BHJ]] | pos129 = top | mark129 = Airplane silhouette green.svg | mark129size = 14 | coordinates129 = {{coord|23.17|69.40}} | label129_size = 80 | label130 = [[Raja Bhoj Airport|BHO]] | pos130 = right | mark130 = Airplane silhouette green.svg | mark130size = 14 | coordinates130 = {{coord|23.29|77.34}} | label130_size = 80 | label131 = [[Khajuraho Airport|HJR]] | pos131 = right | mark131 = Airplane silhouette green.svg | mark131size = 14 | coordinates131 = {{coord|24.49|79.55}} | label131_size = 80 | label132 = [[Gwalior Airport|GWL]] | pos132 = bottom | mark132 = Airplane silhouette green.svg | mark132size = 14 | coordinates132 = {{coord|26.29|78.22}} | label132_size = 80 | label133 = [[Jabalpur Airport|JLR]] | pos133 = right | mark133 = Airplane silhouette green.svg | mark133size = 14 | coordinates133 = {{coord|23.18|80.05}} | label133_size = 80 | label134 = [[Maharana Pratap Airport|UDR]] | pos134 = left | mark134 = Airplane silhouette green.svg | mark134size = 14 | coordinates134 = {{coord|24.62|73.89}} | label134_size = 80 | label135 = [[Jaisalmer Airport|JSA]] | pos135 = top | mark135 = Airplane silhouette green.svg | mark135size = 14 | coordinates135 = {{coord|26.52|70.51}} | label135_size = 80 | label136 = [[Jodhpur Airport|JDH]] | pos136 = left | mark136 = Airplane silhouette green.svg | mark136size = 14 | coordinates136 = {{coord|26.25|73.05}} | label136_size = 80 | label137 = [[Bikaner Airport|BKB]] | pos137 = top | mark137 = Airplane silhouette green.svg | mark137size = 14 | coordinates137 = {{coord|28.04|73.12}} | label137_size = 80 | label138 = [[Kishangarh Airport|KQH]] | pos138 = bottom | mark138 = Airplane silhouette green.svg | mark138size = 14 | coordinates138 = {{coord|26.36|74.48}} | label138_size = 80 | label139 = [[Kangra Airport|DHM]] | pos139 = right | mark139 = Airplane silhouette green.svg | mark139size = 14 | coordinates139 = {{coord|32.16|76.25}} | label139_size = 80 | label140 = [[Kullu–Manali Airport|KUU]] | pos140 = right | mark140 = Airplane silhouette green.svg | mark140size = 14 | coordinates140 = {{coord|31.52|77.07}} | label140_size = 80 | label141 = [[Jammu Airport|IXJ]] | pos141 = left | mark141 = Airplane silhouette green.svg | mark141size = 14 | coordinates141 = {{coord|32.69|74.84}} | label141_size = 80 | label142 = [[Kushok Bakula Rimpochee Airport|IXL]] | pos142 = left | mark142 = Airplane silhouette green.svg | mark142size = 14 | coordinates142 = {{coord|34.14|77.55}} | label142_size = 80 | label143 = [[Dehradun Airport|DED]] | pos143 = right | mark143 = Airplane silhouette green.svg | mark143size = 14 | coordinates143 = {{coord|30.19|78.18}} | label143_size = 80 | label144 = [[Pantnagar Airport|PGH]] | pos144 = right | mark144 = Airplane silhouette green.svg | mark144size = 14 | coordinates144 = {{coord|29.02|79.28}} | label144_size = 80 | label145 = [[Hindon Airport|QAH]] | pos145 = top | mark145 = Airplane silhouette green.svg | mark145size = 14 | coordinates145 = {{coord|28.81|77.34}} | label145_size = 80 | label146 = [[Agra Airport|AGR]] | pos146 = left | mark146 = Airplane silhouette green.svg | mark146size = 14 | coordinates146 = {{coord|27.16|77.97}} | label146_size = 80 | label147 = [[Kanpur Airport|KNU]] | pos147 = left | mark147 = Airplane silhouette green.svg | mark147size = 14 | coordinates147 = {{coord|26.80|80.24}} | label147_size = 80 | label148 = [[Allahabad Airport|IXD]] | pos148 = top | mark148 = Airplane silhouette green.svg | mark148size = 14 | coordinates148 = {{coord|25.26|81.44}} | label148_size = 80 | label149 = [[Gorakhpur Airport|GOP]] | pos149 = left | mark149 = Airplane silhouette green.svg | mark149size = 14 | coordinates149 = {{coord|26.44|83.27}} | label149_size = 80 | label150 = [[Darbhanga Airport|DBR]] | pos150 = right | mark150 = Airplane silhouette green.svg | mark150size = 14 | coordinates150 = {{coord|26.11|85.56}} | label150_size = 80 | label151 = [[Birsa Munda Airport|IXR]] | pos151 = bottom | mark151 = Airplane silhouette green.svg | mark151size = 14 | coordinates151 = {{coord|23.31|85.33}} | label151_size = 80 | label152 = [[Deoghar Airport|DGH]] | pos152 = right | mark152 = Airplane silhouette green.svg | mark152size = 14 | coordinates152 = {{coord|24.44|86.70}} | label152_size = 80 | label153 = [[Kazi Nazrul Islam Airport|RDP]] | pos153 = right | mark153 = Airplane silhouette green.svg | mark153size = 14 | coordinates153 = {{coord|23.62|87.24}} | label153_size = 80 | label154 = [[Jorhat Airport|JRH]] | pos154 = right | mark154 = Airplane silhouette green.svg | mark154size = 14 | coordinates154 = {{coord|26.43|94.10}} | label154_size = 80 | label155 = [[Tezpur Airport|TEZ]] | pos155 = top | mark155 = Airplane silhouette green.svg | mark155size = 14 | coordinates155 = {{coord|26.42|92.47}} | label155_size = 80 | label156 = [[Silchar Airport|IXS]] | pos156 = left | mark156 = Airplane silhouette green.svg | mark156size = 14 | coordinates156 = {{coord|24.54|92.58}} | label156_size = 80 | label157 = [[Lilabari Airport|IXI]] | pos157 = top | mark157 = Airplane silhouette green.svg | mark157size = 14 | coordinates157 = {{coord|27.17|94.05}} | label157_size = 80 | label158 = [[Dibrugarh Airport|DIB]] | pos158 = right | mark158 = Airplane silhouette green.svg | mark158size = 14 | coordinates158 = {{coord|27.47|95.01}} | label158_size = 80 | label159 = [[Rupsi Airport|RUP]] | pos159 = bottom | mark159 = Airplane silhouette green.svg | mark159size = 14 | coordinates159 = {{coord|26.08|89.54}} | label159_size = 80 | label160 = [[Pasighat Airport|IXT]] | pos160 = top | mark160 = Airplane silhouette green.svg | mark160size = 14 | coordinates160 = {{coord|28.06|95.20}} | label160_size = 80 | label161 = [[Tezu Airport|TEI]] | pos161 = right | mark161 = Airplane silhouette green.svg | mark161size = 14 | coordinates161 = {{coord|27.94|96.13}} | label161_size = 80 | label162 = [[Shillong Airport|SHL]] | pos162 = right | mark162 = Airplane silhouette green.svg | mark162size = 14 | coordinates162 = {{coord|25.42|91.58}} | label162_size = 80 | label163 = [[Lengpui Airport|AJL]] | pos163 = right | mark163 = Airplane silhouette green.svg | mark163size = 14 | coordinates163 = {{coord|23.50|92.37}} | label163_size = 80 | label164 = [[Dimapur Airport|DMU]] | pos164 = right | mark164 = Airplane silhouette green.svg | mark164size = 14 | coordinates164 = {{coord|25.53|93.46}} | label164_size = 80 | label165 = [[Pakyong Airport|PYG]] | pos165 = Right | mark165 = Airplane silhouette green.svg | mark165size = 14 | coordinates165 = {{coord|27.14|88.35}} | label165_size = 80 | label166 = [[Maharaja Bir Bikram Airport|IXA]] | pos166 = left | mark166 = Airplane silhouette green.svg | mark166size = 14 | coordinates166 = {{coord|23.53|91.14}} | label166_size = 80 | label167 = [[Kurnool Airport|KJB]] | pos167 = right | mark167 = Airplane silhouette green.svg | mark167size = 14 | coordinates167 = {{coord|15.42|78.09}} | label67_size = 80 | label168 = [[Rajahmundry Airport|RJA]] | pos168 = top | mark168 = Airplane silhouette green.svg | mark168size = 14 | coordinates168 = {{coord|17.11|81.82}} | label168_size = 80 | label169 = [[Kadapa Airport|CDP]] | pos169 = right | mark169 = Airplane silhouette green.svg | mark169size = 14 | coordinates169 = {{coord|14.30|78.46}} | label169_size = 80 | label170 = [[Bareilly Airport|BEK]] | pos170 = right | mark170 = Airplane silhouette green.svg | mark170size = 14 | coordinates170 = {{coord|28.41|79.43}} | label170_size = 80 <!-- Classified as Domestic Airport by AAI and those with active commercial flights ends here --> | label171 = [[Skardu International Airport|KDU]] | pos171 = right | mark171 = Airplane silhouette.svg | mark171size = 14 | coordinates171 = {{coord|35.335556|75.536111}} | label171_size = 80 | label172 = [[Gilgit Airport|GIL]] | pos172 = right | mark172 = Airplane silhouette.svg | mark172size = 14 | coordinates172 = {{coord|35.918611|74.333611}} | label172_size = 80 | label173 = [[Sonari Airport|IXW]] | pos173 = right | mark173 = Airplane silhouette green.svg | mark173size = 14 | coordinates173 = {{coord|22.8153|86.1718}} | label173_size = 80 }} <noinclude> [[Category:Dynamic map templates|Airports/India]] [[Category:Airports in India|*]] </noinclude> jiyjia9xh6nxhcyq55f9ipyv15c8z5n 4920546 4920543 2026-08-05T07:40:43Z Chaduvari 97 4920546 wikitext text/x-wiki {{Location map many | India | AlternativeMap = India location map.svg | width = 550 | caption = Airports in India {{unbulleted list |[[image:Airplane silhouette red.svg|16px]]&nbsp;International airport |[[image:Airplane silhouette blue.svg|16px]]&nbsp;Customs airport |[[image:Airplane silhouette green.svg|16px]]&nbsp;Domestic airport |[[image:Airplane silhouette.svg|16px]]&nbsp;Airports in territory claimed by India but not administered by it |{{navbar}} }} <!-- 1 to 75 => International Airports --> <!-- 76 to 100 => Customs Airports --> <!-- 100 onwards => Domestic Airports --> <!-- Classified as International Airport by AAI starts here --> <!-- Use marksize=16, label_size = 80 and Airplane silhouette red.svg for International Airports --> <!-- Use marksize=18, label_size = 90 and Airplane silhouette red.svg for International (HUB) Airports --> | label1 = [[Indira Gandhi International Airport|'''DEL''']] | pos1 = bottom | mark1 = Airplane silhouette red.svg | mark1size = 16 | coordinates1 = {{coord|28.55|77.10}} | label1_size = 100 | label2 = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj International Airport|'''BOM''']] | pos2 = left | mark2 = Airplane silhouette red.svg | mark2size = 16 | coordinates2 = {{coord|19.09|72.86}} | label2_size = 100 | label3 = [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|'''CCU''']] | pos3 = left | mark3 = Airplane silhouette red.svg | mark3size = 16 | coordinates3 = {{coord|22.65|88.45}} | label3_size = 100 | label4 = [[Chennai International Airport|'''MAA''']] | pos4 = right | mark4 = Airplane silhouette red.svg | mark4size = 16 | coordinates4 = {{coord|12.98|80.16}} | label4_size = 100 | label5 = [[Kempegowda International Airport|'''BLR''']] | pos5 = top | mark5 = Airplane silhouette red.svg | mark5size = 16 | coordinates5 = {{coord|13.20|77.70}} | label5_size = 100 | label6 = [[Rajiv Gandhi International Airport|'''HYD''']] | pos6 = right | mark6 = Airplane silhouette red.svg | mark6size = 16 | coordinates6 = {{coord|17.23|78.43}} | label6_size = 100 | label7 = [[Cochin International Airport|COK]] | pos7 = left | mark7 = Airplane silhouette red.svg | mark7size = 16 | coordinates7 = {{coord|10.15|76.39}} | label7_size = 80 | label8 = [[Sardar Vallabhbhai Patel International Airport|AMD]] | pos8 = right | mark8 = Airplane silhouette red.svg | mark8size = 16 | coordinates8 = {{coord|23.07|72.63}} | label8_size = 80 | label9 = [[Coimbatore International Airport|CJB]] | pos9 = bottom | mark9 = Airplane silhouette red.svg | mark9size = 16 | coordinates9 = {{coord|11.03|77.05}} | label9_size = 80 | label10 = [[Dabolim Airport|GOI]] | pos10 = left | mark10 = Airplane silhouette red.svg | mark10size = 16 | coordinates10 = {{coord|15.38|73.83}} | label10_size = 80 | label11 = [[Lokpriya Gopinath Bordoloi International Airport|GAU]] | pos11 = top | mark11 = Airplane silhouette red.svg | mark11size = 16 | coordinates11 = {{coord|26.10|91.59}} | label11_size = 80 | label12 = [[Chaudhary Charan Singh Airport|LKO]] | pos12 = top | mark12 = Airplane silhouette red.svg | mark12size = 16 | coordinates12 = {{coord|26.76|80.88}} | label12_size = 80 | label13 = [[Jaipur International Airport|JAI]] | pos13 = left | mark13 = Airplane silhouette red.svg | mark13size = 16 | coordinates13 = {{coord|26.83|75.81}} | label13_size = 80 | label14 = [[Trivandrum International Airport|TRV]] | pos14 = left | mark14 = Airplane silhouette red.svg | mark14size = 16 | coordinates14 = {{coord|08.48|76.92}} | label14_size = 80 | label15 = [[Biju Patnaik Airport|BBI]] | pos15 = right | mark15 = Airplane silhouette red.svg | mark15size = 16 | coordinates15 = {{coord|20.24|85.82}} | label15_size = 80 | label16 = [[Kannur International Airport|CNN]] | pos16 = left | mark16 = Airplane silhouette red.svg | mark16size = 16 | coordinates16 = {{coord|11.92|75.55}} | label16_size = 80 | label17 = [[Calicut International Airport|CCJ]] | pos17 = left | mark17 = Airplane silhouette red.svg | mark17size = 16 | coordinates17 = {{coord|11.14|75.95}} | label17_size = 80 | label18 = [[Imphal Airport|IMF]] | pos18 = right | mark18 = Airplane silhouette red.svg | mark18size = 16 | coordinates18 = {{coord|24.76|93.90}} | label18_size = 80 | label19 = [[Kushinagar International Airport|KBK]] | pos19 = bottom | mark19 = Airplane silhouette red.svg | mark19size = 16 | coordinates19 = {{coord|26.76|83.90}} | label19_size = 80 | label20 = [[Veer Savarkar International Airport|IXZ]] | pos20 = right | mark20 = Airplane silhouette red.svg | mark20size = 16 | coordinates20 = {{coord|11.64|92.73}} | label20_size = 80 | label21 = [[తిరుపతి విమానాశ్రయం|TIR]] | pos21 = right | mark21 = Airplane silhouette red.svg | mark21size = 16 | coordinates21 = {{coord|13.63|79.54}} | label21_size = 80 | label22 = [[Dr. Babasaheb Ambedkar International Airport|NAG]] | pos22 = top | mark22 = Airplane silhouette red.svg | mark22size = 16 | coordinates22 = {{coord|21.09|79.04}} | label22_size = 80 | label23 = [[Lal Bahadur Shastri Airport|VNS]] | pos23 = bottom | mark23 = Airplane silhouette red.svg | mark23size = 16 | coordinates23 = {{coord|25.45|82.86}} | label23_size = 80 | label24 = [[Sheikh ul-Alam International Airport|SXR]] | pos24 = left | mark24 = Airplane silhouette red.svg | mark24size = 16 | coordinates24 = {{coord|33.99|74.77}} | label24_size = 80 | label25 = [[Sri Guru Ram Dass Jee International Airport|ATQ]] | pos25 = left | mark25 = Airplane silhouette red.svg | mark25size = 16 | coordinates25 = {{coord|31.71|74.80}} | label25_size = 80 | label26 = [[Tiruchirappalli International Airport|TRZ]] | pos26 = right | mark26 = Airplane silhouette red.svg | mark26size = 16 | coordinates26 = {{coord|10.76|78.71}} | label26_size = 80 | label27 = [[Mangalore International Airport|IXE]] | pos27 = left | mark27 = Airplane silhouette red.svg | mark27size = 16 | coordinates27 = {{coord|12.96|74.89}} | label27_size = 80 | label28 = [[Shirdi Airport|SAG]] | pos28 = top | mark28 = Airplane silhouette red.svg | mark28size = 16 | coordinates28 = {{coord|19.69|74.39}} | label28_size = 80 | label29 = [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VGA]] | pos29 = bottom | mark29 = Airplane silhouette red.svg | mark29size = 16 | coordinates29 = {{coord|16.53|80.80}} | label29_size = 80 | label30 = [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VIZ]] | pos30 = right | mark30 = Airplane silhouette red.svg | mark30size = 16 | coordinates30 = {{coord|17.977172|83.506269}} | label30_size = 80 <!-- Classified as International Airport by AAI ends here --> <!-- Classified as Customs Airport by AAI starts here --> <!-- Use marksize=15 and Airplane silhouette blue.svg for Customs Airports --> | label76 = [[Pune Airport|PNQ]] | pos76 = right | mark76 = Airplane silhouette blue.svg | mark76size = 15 | coordinates76 = {{coord|18.58|73.91}} | label76_size = 80 | label77 = [[Aurangabad Airport|IXU]] | pos77 = right | mark77 = Airplane silhouette blue.svg | mark77size = 15 | coordinates77 = {{coord|19.86|75.40}} | label77_size = 80 | label78 = [[Surat Airport|STV]] | pos78 = right | mark78 = Airplane silhouette blue.svg | mark78size = 15 | coordinates78 = {{coord|21.12|72.75}} | label78_size = 80 | label79 = [[Devi Ahilyabai Holkar International Airport|IDR]] | pos79 = top | mark79 = Airplane silhouette blue.svg | mark79size = 15 | coordinates79 = {{coord|22.72|75.80}} | label79_size = 80 | label80 = [[Jaya Prakash Narayan Airport|PAT]] | pos80 = right | mark80 = Airplane silhouette blue.svg | mark80size = 15 | coordinates80 = {{coord|25.59|85.09}} | label80_size = 80 | label81 = [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VTZ]] | pos81 = left | mark81 = Airplane silhouette blue.svg | mark81size = 15 | coordinates81 = {{coord|17.72|83.23}} | label81_size = 80 | label82 = [[Bagdogra Airport|IXB]] | pos82 = left | mark82 = Airplane silhouette blue.svg | mark82size = 15 | coordinates82 = {{coord|26.68|88.33}} | label82_size = 80 | label83 = [[Chandigarh Airport|IXC]] | pos83 = bottom | mark83 = Airplane silhouette blue.svg | mark83size = 15 | coordinates83 = {{coord|30.67|76.79}} | label83_size = 80 | label84 = [[Madurai Airport|IXM]] | pos84 = right | mark84 = Airplane silhouette blue.svg | mark84size = 15 | coordinates84 = {{coord|09.84|78.09}} | label84_size = 80 | label85 = [[Gaya Airport|GAY]] | pos85 = right | mark85 = Airplane silhouette blue.svg | mark85size = 15 | coordinates85 = {{coord|24.44|84.57}} | label85_size = 80 <!-- Classified as Customs Airport by AAI ends here --> <!-- Classified as Domestic Airport by AAI and those with active commercial flights starts here --> <!-- Use marksize=14 and Airplane silhouette green.svg for Domestic Airports --> | label101 = [[Pondicherry Airport|PNY]] | pos101 = right | mark101 = Airplane silhouette green.svg | mark101size = 14 | coordinates101 = {{coord|11.97|79.81}} | label01_size = 80 | label102 = [[Tuticorin Airport|TCR]] | pos102 = right | mark102 = Airplane silhouette green.svg | mark102size = 14 | coordinates102 = {{coord|08.72|78.02}} | label02_size = 80 | label103 = [[Salem Airport (India)|SXV]] | pos103 = top | mark103 = Airplane silhouette green.svg | mark103size = 14 | coordinates103 = {{coord|11.78|78.06}} | label103_size = 80 | label104 = [[Agatti Airport|AGX]] | pos104 = bottom | mark104 = Airplane silhouette green.svg | mark104size = 14 | coordinates104 = {{coord|10.83|72.18}} | label104_size = 80 | label105 = [[Belgaum Airport|IXG]] | pos105 = right | mark105 = Airplane silhouette green.svg | mark105size = 14 | coordinates105 = {{coord|15.51|74.37}} | label105_size = 80 | label106 = [[Bidar Airport|IXX]] | pos106 = right | mark106 = Airplane silhouette green.svg | mark106size = 14 | coordinates106 = {{coord|17.91|77.48}} | label106_size = 80 | label107 = [[Hubli Airport|HBX]] | pos107 = bottom | mark107 = Airplane silhouette green.svg | mark107size = 14 | coordinates107 = {{coord|15.36|75.08}} | label107_size = 80 | label108 = [[Kalaburagi Airport|GBI]] | pos108 = left | mark108 = Airplane silhouette green.svg | mark108size = 14 | coordinates108 = {{coord|17.18|76.57}} | label108_size = 80 | label109 = [[Mysore Airport|MYQ]] | pos109 = top | mark109 = Airplane silhouette green.svg | mark109size = 14 | coordinates109 = {{coord|12.23|76.65}} | label109_size = 80 | label110 = [[Jindal Vijaynagar Airport|VDY]] | pos110 = bottom | mark110 = Airplane silhouette green.svg | mark110size = 14 | coordinates110 = {{coord|15.17|73.63}} | label110_size = 80 | label111 = [[Swami Vivekananda Airport|RPR]] | pos111 = bottom | mark111 = Airplane silhouette green.svg | mark111size = 14 | coordinates111 = {{coord|21.18|81.74}} | label111_size = 80 | label112 = [[Jagdalpur Airport|JGB]] | pos112 = right | mark112 = Airplane silhouette green.svg | mark112size = 14 | coordinates112 = {{coord|19.07|82.04}} | label112_size = 80 | label113 = [[Bilaspur Airport|PAB]] | pos113 = top | mark113 = Airplane silhouette green.svg | mark113size = 14 | coordinates113 = {{coord|21.99|82.11}} | label113_size = 80 | label114 = [[Jharsuguda Airport|JRG]] | pos114 = bottom | mark114 = Airplane silhouette green.svg | mark114size = 14 | coordinates114 = {{coord|21.54|84.03}} | label114_size = 80 | label115 = [[Kolhapur Airport|KLH]] | pos115 = left | mark115 = Airplane silhouette green.svg | mark115size = 14 | coordinates115 = {{coord|16.40|74.17}} | label115_size = 80 | label116 = [[Sindhudurg Airport|SDW]] | pos116 = left | mark116 = Airplane silhouette green.svg | mark116size = 14 | coordinates116 = {{coord|16.00|73.32}} | label116_size = 80 | label117 = [[Shri Guru Gobind Singh Ji Airport|NDC]] | pos117 = right | mark117 = Airplane silhouette green.svg | mark117size = 14 | coordinates117 = {{coord|19.10|77.19}} | label117_size = 80 | label118 = [[Gondia Airport|GDB]] | pos118 = top | mark118 = Airplane silhouette green.svg | mark118size = 14 | coordinates118 = {{coord|21.52|80.01}} | label118_size = 80 | label119 = [[Jalgaon Airport|JLG]] | pos119 = right | mark119 = Airplane silhouette green.svg | mark119size = 14 | coordinates119 = {{coord|20.57|75.37}} | label119_size = 80 | label120 = [[Nashik Airport|ISK]] | pos120 = left | mark120 = Airplane silhouette red.svg | mark120size = 14 | coordinates120 = {{coord|20.07|73.54}} | label120_size = 80 | label121 = [[Vadodara Airport|BDQ]] | pos121 = right | mark121 = Airplane silhouette green.svg | mark121size = 14 | coordinates121 = {{coord|22.33|73.22}} | label121_size = 80 | label122 = [[Diu Airport|DIU]] | pos122 = bottom | mark122 = Airplane silhouette green.svg | mark122size = 14 | coordinates122 = {{coord|20.71|70.92}} | label122_size = 80 | label123 = [[Bhavnagar Airport|BHU]] | pos123 = top | mark123 = Airplane silhouette green.svg | mark123size = 14 | coordinates123 = {{coord|21.45|72.11}} | label123_size = 80 | label124 = [[Keshod Airport|IXK]] | pos124 = bottom | mark124 = Airplane silhouette green.svg | mark124size = 14 | coordinates124 = {{coord|21.19|70.16}} | label124_size = 80 | label125 = [[Porbandar Airport|PBD]] | pos125 = left | mark125 = Airplane silhouette green.svg | mark125size = 14 | coordinates125 = {{coord|21.39|69.39}} | label125_size = 80 | label126 = [[Jamnagar Airport|JGA]] | pos126 = left | mark126 = Airplane silhouette green.svg | mark126size = 14 | coordinates126 = {{coord|22.27|70.00}} | label126_size = 80 | label127 = [[Kandla Airport|IXY]] | pos127 = right | mark127 = Airplane silhouette green.svg | mark127size = 14 | coordinates127 = {{coord|23.06|70.06}} | label127_size = 80 | label128 = [[Rajkot Airport|RAJ]] | pos128 = bottom | mark128 = Airplane silhouette green.svg | mark128size = 14 | coordinates128 = {{coord|22.31|70.78}} | label128_size = 80 | label129 = [[Bhuj Airport|BHJ]] | pos129 = top | mark129 = Airplane silhouette green.svg | mark129size = 14 | coordinates129 = {{coord|23.17|69.40}} | label129_size = 80 | label130 = [[Raja Bhoj Airport|BHO]] | pos130 = right | mark130 = Airplane silhouette green.svg | mark130size = 14 | coordinates130 = {{coord|23.29|77.34}} | label130_size = 80 | label131 = [[Khajuraho Airport|HJR]] | pos131 = right | mark131 = Airplane silhouette green.svg | mark131size = 14 | coordinates131 = {{coord|24.49|79.55}} | label131_size = 80 | label132 = [[Gwalior Airport|GWL]] | pos132 = bottom | mark132 = Airplane silhouette green.svg | mark132size = 14 | coordinates132 = {{coord|26.29|78.22}} | label132_size = 80 | label133 = [[Jabalpur Airport|JLR]] | pos133 = right | mark133 = Airplane silhouette green.svg | mark133size = 14 | coordinates133 = {{coord|23.18|80.05}} | label133_size = 80 | label134 = [[Maharana Pratap Airport|UDR]] | pos134 = left | mark134 = Airplane silhouette green.svg | mark134size = 14 | coordinates134 = {{coord|24.62|73.89}} | label134_size = 80 | label135 = [[Jaisalmer Airport|JSA]] | pos135 = top | mark135 = Airplane silhouette green.svg | mark135size = 14 | coordinates135 = {{coord|26.52|70.51}} | label135_size = 80 | label136 = [[Jodhpur Airport|JDH]] | pos136 = left | mark136 = Airplane silhouette green.svg | mark136size = 14 | coordinates136 = {{coord|26.25|73.05}} | label136_size = 80 | label137 = [[Bikaner Airport|BKB]] | pos137 = top | mark137 = Airplane silhouette green.svg | mark137size = 14 | coordinates137 = {{coord|28.04|73.12}} | label137_size = 80 | label138 = [[Kishangarh Airport|KQH]] | pos138 = bottom | mark138 = Airplane silhouette green.svg | mark138size = 14 | coordinates138 = {{coord|26.36|74.48}} | label138_size = 80 | label139 = [[Kangra Airport|DHM]] | pos139 = right | mark139 = Airplane silhouette green.svg | mark139size = 14 | coordinates139 = {{coord|32.16|76.25}} | label139_size = 80 | label140 = [[Kullu–Manali Airport|KUU]] | pos140 = right | mark140 = Airplane silhouette green.svg | mark140size = 14 | coordinates140 = {{coord|31.52|77.07}} | label140_size = 80 | label141 = [[Jammu Airport|IXJ]] | pos141 = left | mark141 = Airplane silhouette green.svg | mark141size = 14 | coordinates141 = {{coord|32.69|74.84}} | label141_size = 80 | label142 = [[Kushok Bakula Rimpochee Airport|IXL]] | pos142 = left | mark142 = Airplane silhouette green.svg | mark142size = 14 | coordinates142 = {{coord|34.14|77.55}} | label142_size = 80 | label143 = [[Dehradun Airport|DED]] | pos143 = right | mark143 = Airplane silhouette green.svg | mark143size = 14 | coordinates143 = {{coord|30.19|78.18}} | label143_size = 80 | label144 = [[Pantnagar Airport|PGH]] | pos144 = right | mark144 = Airplane silhouette green.svg | mark144size = 14 | coordinates144 = {{coord|29.02|79.28}} | label144_size = 80 | label145 = [[Hindon Airport|QAH]] | pos145 = top | mark145 = Airplane silhouette green.svg | mark145size = 14 | coordinates145 = {{coord|28.81|77.34}} | label145_size = 80 | label146 = [[Agra Airport|AGR]] | pos146 = left | mark146 = Airplane silhouette green.svg | mark146size = 14 | coordinates146 = {{coord|27.16|77.97}} | label146_size = 80 | label147 = [[Kanpur Airport|KNU]] | pos147 = left | mark147 = Airplane silhouette green.svg | mark147size = 14 | coordinates147 = {{coord|26.80|80.24}} | label147_size = 80 | label148 = [[Allahabad Airport|IXD]] | pos148 = top | mark148 = Airplane silhouette green.svg | mark148size = 14 | coordinates148 = {{coord|25.26|81.44}} | label148_size = 80 | label149 = [[Gorakhpur Airport|GOP]] | pos149 = left | mark149 = Airplane silhouette green.svg | mark149size = 14 | coordinates149 = {{coord|26.44|83.27}} | label149_size = 80 | label150 = [[Darbhanga Airport|DBR]] | pos150 = right | mark150 = Airplane silhouette green.svg | mark150size = 14 | coordinates150 = {{coord|26.11|85.56}} | label150_size = 80 | label151 = [[Birsa Munda Airport|IXR]] | pos151 = bottom | mark151 = Airplane silhouette green.svg | mark151size = 14 | coordinates151 = {{coord|23.31|85.33}} | label151_size = 80 | label152 = [[Deoghar Airport|DGH]] | pos152 = right | mark152 = Airplane silhouette green.svg | mark152size = 14 | coordinates152 = {{coord|24.44|86.70}} | label152_size = 80 | label153 = [[Kazi Nazrul Islam Airport|RDP]] | pos153 = right | mark153 = Airplane silhouette green.svg | mark153size = 14 | coordinates153 = {{coord|23.62|87.24}} | label153_size = 80 | label154 = [[Jorhat Airport|JRH]] | pos154 = right | mark154 = Airplane silhouette green.svg | mark154size = 14 | coordinates154 = {{coord|26.43|94.10}} | label154_size = 80 | label155 = [[Tezpur Airport|TEZ]] | pos155 = top | mark155 = Airplane silhouette green.svg | mark155size = 14 | coordinates155 = {{coord|26.42|92.47}} | label155_size = 80 | label156 = [[Silchar Airport|IXS]] | pos156 = left | mark156 = Airplane silhouette green.svg | mark156size = 14 | coordinates156 = {{coord|24.54|92.58}} | label156_size = 80 | label157 = [[Lilabari Airport|IXI]] | pos157 = top | mark157 = Airplane silhouette green.svg | mark157size = 14 | coordinates157 = {{coord|27.17|94.05}} | label157_size = 80 | label158 = [[Dibrugarh Airport|DIB]] | pos158 = right | mark158 = Airplane silhouette green.svg | mark158size = 14 | coordinates158 = {{coord|27.47|95.01}} | label158_size = 80 | label159 = [[Rupsi Airport|RUP]] | pos159 = bottom | mark159 = Airplane silhouette green.svg | mark159size = 14 | coordinates159 = {{coord|26.08|89.54}} | label159_size = 80 | label160 = [[Pasighat Airport|IXT]] | pos160 = top | mark160 = Airplane silhouette green.svg | mark160size = 14 | coordinates160 = {{coord|28.06|95.20}} | label160_size = 80 | label161 = [[Tezu Airport|TEI]] | pos161 = right | mark161 = Airplane silhouette green.svg | mark161size = 14 | coordinates161 = {{coord|27.94|96.13}} | label161_size = 80 | label162 = [[Shillong Airport|SHL]] | pos162 = right | mark162 = Airplane silhouette green.svg | mark162size = 14 | coordinates162 = {{coord|25.42|91.58}} | label162_size = 80 | label163 = [[Lengpui Airport|AJL]] | pos163 = right | mark163 = Airplane silhouette green.svg | mark163size = 14 | coordinates163 = {{coord|23.50|92.37}} | label163_size = 80 | label164 = [[Dimapur Airport|DMU]] | pos164 = right | mark164 = Airplane silhouette green.svg | mark164size = 14 | coordinates164 = {{coord|25.53|93.46}} | label164_size = 80 | label165 = [[Pakyong Airport|PYG]] | pos165 = Right | mark165 = Airplane silhouette green.svg | mark165size = 14 | coordinates165 = {{coord|27.14|88.35}} | label165_size = 80 | label166 = [[Maharaja Bir Bikram Airport|IXA]] | pos166 = left | mark166 = Airplane silhouette green.svg | mark166size = 14 | coordinates166 = {{coord|23.53|91.14}} | label166_size = 80 | label167 = [[Kurnool Airport|KJB]] | pos167 = right | mark167 = Airplane silhouette green.svg | mark167size = 14 | coordinates167 = {{coord|15.42|78.09}} | label67_size = 80 | label168 = [[Rajahmundry Airport|RJA]] | pos168 = right | mark168 = Airplane silhouette green.svg | mark168size = 14 | coordinates168 = {{coord|17.11|81.82}} | label168_size = 80 | label169 = [[Kadapa Airport|CDP]] | pos169 = right | mark169 = Airplane silhouette green.svg | mark169size = 14 | coordinates169 = {{coord|14.30|78.46}} | label169_size = 80 | label170 = [[Bareilly Airport|BEK]] | pos170 = right | mark170 = Airplane silhouette green.svg | mark170size = 14 | coordinates170 = {{coord|28.41|79.43}} | label170_size = 80 <!-- Classified as Domestic Airport by AAI and those with active commercial flights ends here --> | label171 = [[Skardu International Airport|KDU]] | pos171 = right | mark171 = Airplane silhouette.svg | mark171size = 14 | coordinates171 = {{coord|35.335556|75.536111}} | label171_size = 80 | label172 = [[Gilgit Airport|GIL]] | pos172 = right | mark172 = Airplane silhouette.svg | mark172size = 14 | coordinates172 = {{coord|35.918611|74.333611}} | label172_size = 80 | label173 = [[Sonari Airport|IXW]] | pos173 = right | mark173 = Airplane silhouette green.svg | mark173size = 14 | coordinates173 = {{coord|22.8153|86.1718}} | label173_size = 80 }} <noinclude> [[Category:Dynamic map templates|Airports/India]] [[Category:Airports in India|*]] </noinclude> pvdgs9fyb2nfm9vl5474zemqpan0qgh 4920573 4920546 2026-08-05T09:54:41Z Chaduvari 97 +లింకులు 4920573 wikitext text/x-wiki {{Location map many | India | AlternativeMap = India location map.svg | width = 550 | caption = Airports in India {{unbulleted list |[[image:Airplane silhouette red.svg|16px]]&nbsp;International airport |[[image:Airplane silhouette blue.svg|16px]]&nbsp;Customs airport |[[image:Airplane silhouette green.svg|16px]]&nbsp;Domestic airport |[[image:Airplane silhouette.svg|16px]]&nbsp;Airports in territory claimed by India but not administered by it |{{navbar}} }} <!-- 1 to 75 => International Airports --> <!-- 76 to 100 => Customs Airports --> <!-- 100 onwards => Domestic Airports --> <!-- Classified as International Airport by AAI starts here --> <!-- Use marksize=16, label_size = 80 and Airplane silhouette red.svg for International Airports --> <!-- Use marksize=18, label_size = 90 and Airplane silhouette red.svg for International (HUB) Airports --> | label1 = [[Indira Gandhi International Airport|'''DEL''']] | pos1 = bottom | mark1 = Airplane silhouette red.svg | mark1size = 16 | coordinates1 = {{coord|28.55|77.10}} | label1_size = 100 | label2 = [[ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|'''BOM''']] | pos2 = left | mark2 = Airplane silhouette red.svg | mark2size = 16 | coordinates2 = {{coord|19.09|72.86}} | label2_size = 100 | label3 = [[నేతాజీ సుభాస్ చంద్ర బోస్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|'''CCU''']] | pos3 = left | mark3 = Airplane silhouette red.svg | mark3size = 16 | coordinates3 = {{coord|22.65|88.45}} | label3_size = 100 | label4 = [[చెన్నై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|'''MAA''']] | pos4 = right | mark4 = Airplane silhouette red.svg | mark4size = 16 | coordinates4 = {{coord|12.98|80.16}} | label4_size = 100 | label5 = [[కెంపెగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|'''BLR''']] | pos5 = top | mark5 = Airplane silhouette red.svg | mark5size = 16 | coordinates5 = {{coord|13.20|77.70}} | label5_size = 100 | label6 = [[రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|'''HYD''']] | pos6 = right | mark6 = Airplane silhouette red.svg | mark6size = 16 | coordinates6 = {{coord|17.23|78.43}} | label6_size = 100 | label7 = [[కొచ్చిన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|COK]] | pos7 = left | mark7 = Airplane silhouette red.svg | mark7size = 16 | coordinates7 = {{coord|10.15|76.39}} | label7_size = 80 | label8 = [[సర్దార్ వల్లభభాయి పటేల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|AMD]] | pos8 = right | mark8 = Airplane silhouette red.svg | mark8size = 16 | coordinates8 = {{coord|23.07|72.63}} | label8_size = 80 | label9 = [[Coimbatore International Airport|CJB]] | pos9 = bottom | mark9 = Airplane silhouette red.svg | mark9size = 16 | coordinates9 = {{coord|11.03|77.05}} | label9_size = 80 | label10 = [[Dabolim Airport|GOI]] | pos10 = left | mark10 = Airplane silhouette red.svg | mark10size = 16 | coordinates10 = {{coord|15.38|73.83}} | label10_size = 80 | label11 = [[Lokpriya Gopinath Bordoloi International Airport|GAU]] | pos11 = top | mark11 = Airplane silhouette red.svg | mark11size = 16 | coordinates11 = {{coord|26.10|91.59}} | label11_size = 80 | label12 = [[Chaudhary Charan Singh Airport|LKO]] | pos12 = top | mark12 = Airplane silhouette red.svg | mark12size = 16 | coordinates12 = {{coord|26.76|80.88}} | label12_size = 80 | label13 = [[జైపూర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|JAI]] | pos13 = left | mark13 = Airplane silhouette red.svg | mark13size = 16 | coordinates13 = {{coord|26.83|75.81}} | label13_size = 80 | label14 = [[ట్రివేండ్రం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|TRV]] | pos14 = left | mark14 = Airplane silhouette red.svg | mark14size = 16 | coordinates14 = {{coord|08.48|76.92}} | label14_size = 80 | label15 = [[Biju Patnaik Airport|BBI]] | pos15 = right | mark15 = Airplane silhouette red.svg | mark15size = 16 | coordinates15 = {{coord|20.24|85.82}} | label15_size = 80 | label16 = [[Kannur International Airport|CNN]] | pos16 = left | mark16 = Airplane silhouette red.svg | mark16size = 16 | coordinates16 = {{coord|11.92|75.55}} | label16_size = 80 | label17 = [[Calicut International Airport|CCJ]] | pos17 = left | mark17 = Airplane silhouette red.svg | mark17size = 16 | coordinates17 = {{coord|11.14|75.95}} | label17_size = 80 | label18 = [[Imphal Airport|IMF]] | pos18 = right | mark18 = Airplane silhouette red.svg | mark18size = 16 | coordinates18 = {{coord|24.76|93.90}} | label18_size = 80 | label19 = [[Kushinagar International Airport|KBK]] | pos19 = bottom | mark19 = Airplane silhouette red.svg | mark19size = 16 | coordinates19 = {{coord|26.76|83.90}} | label19_size = 80 | label20 = [[Veer Savarkar International Airport|IXZ]] | pos20 = right | mark20 = Airplane silhouette red.svg | mark20size = 16 | coordinates20 = {{coord|11.64|92.73}} | label20_size = 80 | label21 = [[తిరుపతి విమానాశ్రయం|TIR]] | pos21 = right | mark21 = Airplane silhouette red.svg | mark21size = 16 | coordinates21 = {{coord|13.63|79.54}} | label21_size = 80 | label22 = [[Dr. Babasaheb Ambedkar International Airport|NAG]] | pos22 = top | mark22 = Airplane silhouette red.svg | mark22size = 16 | coordinates22 = {{coord|21.09|79.04}} | label22_size = 80 | label23 = [[Lal Bahadur Shastri Airport|VNS]] | pos23 = bottom | mark23 = Airplane silhouette red.svg | mark23size = 16 | coordinates23 = {{coord|25.45|82.86}} | label23_size = 80 | label24 = [[Sheikh ul-Alam International Airport|SXR]] | pos24 = left | mark24 = Airplane silhouette red.svg | mark24size = 16 | coordinates24 = {{coord|33.99|74.77}} | label24_size = 80 | label25 = [[Sri Guru Ram Dass Jee International Airport|ATQ]] | pos25 = left | mark25 = Airplane silhouette red.svg | mark25size = 16 | coordinates25 = {{coord|31.71|74.80}} | label25_size = 80 | label26 = [[Tiruchirappalli International Airport|TRZ]] | pos26 = right | mark26 = Airplane silhouette red.svg | mark26size = 16 | coordinates26 = {{coord|10.76|78.71}} | label26_size = 80 | label27 = [[Mangalore International Airport|IXE]] | pos27 = left | mark27 = Airplane silhouette red.svg | mark27size = 16 | coordinates27 = {{coord|12.96|74.89}} | label27_size = 80 | label28 = [[Shirdi Airport|SAG]] | pos28 = top | mark28 = Airplane silhouette red.svg | mark28size = 16 | coordinates28 = {{coord|19.69|74.39}} | label28_size = 80 | label29 = [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VGA]] | pos29 = bottom | mark29 = Airplane silhouette red.svg | mark29size = 16 | coordinates29 = {{coord|16.53|80.80}} | label29_size = 80 | label30 = [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VIZ]] | pos30 = right | mark30 = Airplane silhouette red.svg | mark30size = 16 | coordinates30 = {{coord|17.977172|83.506269}} | label30_size = 80 <!-- Classified as International Airport by AAI ends here --> <!-- Classified as Customs Airport by AAI starts here --> <!-- Use marksize=15 and Airplane silhouette blue.svg for Customs Airports --> | label76 = [[Pune Airport|PNQ]] | pos76 = right | mark76 = Airplane silhouette blue.svg | mark76size = 15 | coordinates76 = {{coord|18.58|73.91}} | label76_size = 80 | label77 = [[Aurangabad Airport|IXU]] | pos77 = right | mark77 = Airplane silhouette blue.svg | mark77size = 15 | coordinates77 = {{coord|19.86|75.40}} | label77_size = 80 | label78 = [[Surat Airport|STV]] | pos78 = right | mark78 = Airplane silhouette blue.svg | mark78size = 15 | coordinates78 = {{coord|21.12|72.75}} | label78_size = 80 | label79 = [[Devi Ahilyabai Holkar International Airport|IDR]] | pos79 = top | mark79 = Airplane silhouette blue.svg | mark79size = 15 | coordinates79 = {{coord|22.72|75.80}} | label79_size = 80 | label80 = [[Jaya Prakash Narayan Airport|PAT]] | pos80 = right | mark80 = Airplane silhouette blue.svg | mark80size = 15 | coordinates80 = {{coord|25.59|85.09}} | label80_size = 80 | label81 = [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|VTZ]] | pos81 = left | mark81 = Airplane silhouette blue.svg | mark81size = 15 | coordinates81 = {{coord|17.72|83.23}} | label81_size = 80 | label82 = [[Bagdogra Airport|IXB]] | pos82 = left | mark82 = Airplane silhouette blue.svg | mark82size = 15 | coordinates82 = {{coord|26.68|88.33}} | label82_size = 80 | label83 = [[Chandigarh Airport|IXC]] | pos83 = bottom | mark83 = Airplane silhouette blue.svg | mark83size = 15 | coordinates83 = {{coord|30.67|76.79}} | label83_size = 80 | label84 = [[Madurai Airport|IXM]] | pos84 = right | mark84 = Airplane silhouette blue.svg | mark84size = 15 | coordinates84 = {{coord|09.84|78.09}} | label84_size = 80 | label85 = [[Gaya Airport|GAY]] | pos85 = right | mark85 = Airplane silhouette blue.svg | mark85size = 15 | coordinates85 = {{coord|24.44|84.57}} | label85_size = 80 <!-- Classified as Customs Airport by AAI ends here --> <!-- Classified as Domestic Airport by AAI and those with active commercial flights starts here --> <!-- Use marksize=14 and Airplane silhouette green.svg for Domestic Airports --> | label101 = [[Pondicherry Airport|PNY]] | pos101 = right | mark101 = Airplane silhouette green.svg | mark101size = 14 | coordinates101 = {{coord|11.97|79.81}} | label01_size = 80 | label102 = [[Tuticorin Airport|TCR]] | pos102 = right | mark102 = Airplane silhouette green.svg | mark102size = 14 | coordinates102 = {{coord|08.72|78.02}} | label02_size = 80 | label103 = [[Salem Airport (India)|SXV]] | pos103 = top | mark103 = Airplane silhouette green.svg | mark103size = 14 | coordinates103 = {{coord|11.78|78.06}} | label103_size = 80 | label104 = [[Agatti Airport|AGX]] | pos104 = bottom | mark104 = Airplane silhouette green.svg | mark104size = 14 | coordinates104 = {{coord|10.83|72.18}} | label104_size = 80 | label105 = [[Belgaum Airport|IXG]] | pos105 = right | mark105 = Airplane silhouette green.svg | mark105size = 14 | coordinates105 = {{coord|15.51|74.37}} | label105_size = 80 | label106 = [[Bidar Airport|IXX]] | pos106 = right | mark106 = Airplane silhouette green.svg | mark106size = 14 | coordinates106 = {{coord|17.91|77.48}} | label106_size = 80 | label107 = [[Hubli Airport|HBX]] | pos107 = bottom | mark107 = Airplane silhouette green.svg | mark107size = 14 | coordinates107 = {{coord|15.36|75.08}} | label107_size = 80 | label108 = [[Kalaburagi Airport|GBI]] | pos108 = left | mark108 = Airplane silhouette green.svg | mark108size = 14 | coordinates108 = {{coord|17.18|76.57}} | label108_size = 80 | label109 = [[Mysore Airport|MYQ]] | pos109 = top | mark109 = Airplane silhouette green.svg | mark109size = 14 | coordinates109 = {{coord|12.23|76.65}} | label109_size = 80 | label110 = [[Jindal Vijaynagar Airport|VDY]] | pos110 = bottom | mark110 = Airplane silhouette green.svg | mark110size = 14 | coordinates110 = {{coord|15.17|73.63}} | label110_size = 80 | label111 = [[Swami Vivekananda Airport|RPR]] | pos111 = bottom | mark111 = Airplane silhouette green.svg | mark111size = 14 | coordinates111 = {{coord|21.18|81.74}} | label111_size = 80 | label112 = [[Jagdalpur Airport|JGB]] | pos112 = right | mark112 = Airplane silhouette green.svg | mark112size = 14 | coordinates112 = {{coord|19.07|82.04}} | label112_size = 80 | label113 = [[Bilaspur Airport|PAB]] | pos113 = top | mark113 = Airplane silhouette green.svg | mark113size = 14 | coordinates113 = {{coord|21.99|82.11}} | label113_size = 80 | label114 = [[Jharsuguda Airport|JRG]] | pos114 = bottom | mark114 = Airplane silhouette green.svg | mark114size = 14 | coordinates114 = {{coord|21.54|84.03}} | label114_size = 80 | label115 = [[Kolhapur Airport|KLH]] | pos115 = left | mark115 = Airplane silhouette green.svg | mark115size = 14 | coordinates115 = {{coord|16.40|74.17}} | label115_size = 80 | label116 = [[Sindhudurg Airport|SDW]] | pos116 = left | mark116 = Airplane silhouette green.svg | mark116size = 14 | coordinates116 = {{coord|16.00|73.32}} | label116_size = 80 | label117 = [[Shri Guru Gobind Singh Ji Airport|NDC]] | pos117 = right | mark117 = Airplane silhouette green.svg | mark117size = 14 | coordinates117 = {{coord|19.10|77.19}} | label117_size = 80 | label118 = [[Gondia Airport|GDB]] | pos118 = top | mark118 = Airplane silhouette green.svg | mark118size = 14 | coordinates118 = {{coord|21.52|80.01}} | label118_size = 80 | label119 = [[Jalgaon Airport|JLG]] | pos119 = right | mark119 = Airplane silhouette green.svg | mark119size = 14 | coordinates119 = {{coord|20.57|75.37}} | label119_size = 80 | label120 = [[Nashik Airport|ISK]] | pos120 = left | mark120 = Airplane silhouette red.svg | mark120size = 14 | coordinates120 = {{coord|20.07|73.54}} | label120_size = 80 | label121 = [[Vadodara Airport|BDQ]] | pos121 = right | mark121 = Airplane silhouette green.svg | mark121size = 14 | coordinates121 = {{coord|22.33|73.22}} | label121_size = 80 | label122 = [[Diu Airport|DIU]] | pos122 = bottom | mark122 = Airplane silhouette green.svg | mark122size = 14 | coordinates122 = {{coord|20.71|70.92}} | label122_size = 80 | label123 = [[Bhavnagar Airport|BHU]] | pos123 = top | mark123 = Airplane silhouette green.svg | mark123size = 14 | coordinates123 = {{coord|21.45|72.11}} | label123_size = 80 | label124 = [[Keshod Airport|IXK]] | pos124 = bottom | mark124 = Airplane silhouette green.svg | mark124size = 14 | coordinates124 = {{coord|21.19|70.16}} | label124_size = 80 | label125 = [[Porbandar Airport|PBD]] | pos125 = left | mark125 = Airplane silhouette green.svg | mark125size = 14 | coordinates125 = {{coord|21.39|69.39}} | label125_size = 80 | label126 = [[Jamnagar Airport|JGA]] | pos126 = left | mark126 = Airplane silhouette green.svg | mark126size = 14 | coordinates126 = {{coord|22.27|70.00}} | label126_size = 80 | label127 = [[Kandla Airport|IXY]] | pos127 = right | mark127 = Airplane silhouette green.svg | mark127size = 14 | coordinates127 = {{coord|23.06|70.06}} | label127_size = 80 | label128 = [[Rajkot Airport|RAJ]] | pos128 = bottom | mark128 = Airplane silhouette green.svg | mark128size = 14 | coordinates128 = {{coord|22.31|70.78}} | label128_size = 80 | label129 = [[Bhuj Airport|BHJ]] | pos129 = top | mark129 = Airplane silhouette green.svg | mark129size = 14 | coordinates129 = {{coord|23.17|69.40}} | label129_size = 80 | label130 = [[Raja Bhoj Airport|BHO]] | pos130 = right | mark130 = Airplane silhouette green.svg | mark130size = 14 | coordinates130 = {{coord|23.29|77.34}} | label130_size = 80 | label131 = [[Khajuraho Airport|HJR]] | pos131 = right | mark131 = Airplane silhouette green.svg | mark131size = 14 | coordinates131 = {{coord|24.49|79.55}} | label131_size = 80 | label132 = [[Gwalior Airport|GWL]] | pos132 = bottom | mark132 = Airplane silhouette green.svg | mark132size = 14 | coordinates132 = {{coord|26.29|78.22}} | label132_size = 80 | label133 = [[Jabalpur Airport|JLR]] | pos133 = right | mark133 = Airplane silhouette green.svg | mark133size = 14 | coordinates133 = {{coord|23.18|80.05}} | label133_size = 80 | label134 = [[Maharana Pratap Airport|UDR]] | pos134 = left | mark134 = Airplane silhouette green.svg | mark134size = 14 | coordinates134 = {{coord|24.62|73.89}} | label134_size = 80 | label135 = [[Jaisalmer Airport|JSA]] | pos135 = top | mark135 = Airplane silhouette green.svg | mark135size = 14 | coordinates135 = {{coord|26.52|70.51}} | label135_size = 80 | label136 = [[Jodhpur Airport|JDH]] | pos136 = left | mark136 = Airplane silhouette green.svg | mark136size = 14 | coordinates136 = {{coord|26.25|73.05}} | label136_size = 80 | label137 = [[Bikaner Airport|BKB]] | pos137 = top | mark137 = Airplane silhouette green.svg | mark137size = 14 | coordinates137 = {{coord|28.04|73.12}} | label137_size = 80 | label138 = [[Kishangarh Airport|KQH]] | pos138 = bottom | mark138 = Airplane silhouette green.svg | mark138size = 14 | coordinates138 = {{coord|26.36|74.48}} | label138_size = 80 | label139 = [[Kangra Airport|DHM]] | pos139 = right | mark139 = Airplane silhouette green.svg | mark139size = 14 | coordinates139 = {{coord|32.16|76.25}} | label139_size = 80 | label140 = [[Kullu–Manali Airport|KUU]] | pos140 = right | mark140 = Airplane silhouette green.svg | mark140size = 14 | coordinates140 = {{coord|31.52|77.07}} | label140_size = 80 | label141 = [[Jammu Airport|IXJ]] | pos141 = left | mark141 = Airplane silhouette green.svg | mark141size = 14 | coordinates141 = {{coord|32.69|74.84}} | label141_size = 80 | label142 = [[Kushok Bakula Rimpochee Airport|IXL]] | pos142 = left | mark142 = Airplane silhouette green.svg | mark142size = 14 | coordinates142 = {{coord|34.14|77.55}} | label142_size = 80 | label143 = [[Dehradun Airport|DED]] | pos143 = right | mark143 = Airplane silhouette green.svg | mark143size = 14 | coordinates143 = {{coord|30.19|78.18}} | label143_size = 80 | label144 = [[Pantnagar Airport|PGH]] | pos144 = right | mark144 = Airplane silhouette green.svg | mark144size = 14 | coordinates144 = {{coord|29.02|79.28}} | label144_size = 80 | label145 = [[Hindon Airport|QAH]] | pos145 = top | mark145 = Airplane silhouette green.svg | mark145size = 14 | coordinates145 = {{coord|28.81|77.34}} | label145_size = 80 | label146 = [[Agra Airport|AGR]] | pos146 = left | mark146 = Airplane silhouette green.svg | mark146size = 14 | coordinates146 = {{coord|27.16|77.97}} | label146_size = 80 | label147 = [[Kanpur Airport|KNU]] | pos147 = left | mark147 = Airplane silhouette green.svg | mark147size = 14 | coordinates147 = {{coord|26.80|80.24}} | label147_size = 80 | label148 = [[Allahabad Airport|IXD]] | pos148 = top | mark148 = Airplane silhouette green.svg | mark148size = 14 | coordinates148 = {{coord|25.26|81.44}} | label148_size = 80 | label149 = [[Gorakhpur Airport|GOP]] | pos149 = left | mark149 = Airplane silhouette green.svg | mark149size = 14 | coordinates149 = {{coord|26.44|83.27}} | label149_size = 80 | label150 = [[Darbhanga Airport|DBR]] | pos150 = right | mark150 = Airplane silhouette green.svg | mark150size = 14 | coordinates150 = {{coord|26.11|85.56}} | label150_size = 80 | label151 = [[Birsa Munda Airport|IXR]] | pos151 = bottom | mark151 = Airplane silhouette green.svg | mark151size = 14 | coordinates151 = {{coord|23.31|85.33}} | label151_size = 80 | label152 = [[Deoghar Airport|DGH]] | pos152 = right | mark152 = Airplane silhouette green.svg | mark152size = 14 | coordinates152 = {{coord|24.44|86.70}} | label152_size = 80 | label153 = [[Kazi Nazrul Islam Airport|RDP]] | pos153 = right | mark153 = Airplane silhouette green.svg | mark153size = 14 | coordinates153 = {{coord|23.62|87.24}} | label153_size = 80 | label154 = [[Jorhat Airport|JRH]] | pos154 = right | mark154 = Airplane silhouette green.svg | mark154size = 14 | coordinates154 = {{coord|26.43|94.10}} | label154_size = 80 | label155 = [[Tezpur Airport|TEZ]] | pos155 = top | mark155 = Airplane silhouette green.svg | mark155size = 14 | coordinates155 = {{coord|26.42|92.47}} | label155_size = 80 | label156 = [[Silchar Airport|IXS]] | pos156 = left | mark156 = Airplane silhouette green.svg | mark156size = 14 | coordinates156 = {{coord|24.54|92.58}} | label156_size = 80 | label157 = [[Lilabari Airport|IXI]] | pos157 = top | mark157 = Airplane silhouette green.svg | mark157size = 14 | coordinates157 = {{coord|27.17|94.05}} | label157_size = 80 | label158 = [[Dibrugarh Airport|DIB]] | pos158 = right | mark158 = Airplane silhouette green.svg | mark158size = 14 | coordinates158 = {{coord|27.47|95.01}} | label158_size = 80 | label159 = [[Rupsi Airport|RUP]] | pos159 = bottom | mark159 = Airplane silhouette green.svg | mark159size = 14 | coordinates159 = {{coord|26.08|89.54}} | label159_size = 80 | label160 = [[Pasighat Airport|IXT]] | pos160 = top | mark160 = Airplane silhouette green.svg | mark160size = 14 | coordinates160 = {{coord|28.06|95.20}} | label160_size = 80 | label161 = [[Tezu Airport|TEI]] | pos161 = right | mark161 = Airplane silhouette green.svg | mark161size = 14 | coordinates161 = {{coord|27.94|96.13}} | label161_size = 80 | label162 = [[Shillong Airport|SHL]] | pos162 = right | mark162 = Airplane silhouette green.svg | mark162size = 14 | coordinates162 = {{coord|25.42|91.58}} | label162_size = 80 | label163 = [[Lengpui Airport|AJL]] | pos163 = right | mark163 = Airplane silhouette green.svg | mark163size = 14 | coordinates163 = {{coord|23.50|92.37}} | label163_size = 80 | label164 = [[Dimapur Airport|DMU]] | pos164 = right | mark164 = Airplane silhouette green.svg | mark164size = 14 | coordinates164 = {{coord|25.53|93.46}} | label164_size = 80 | label165 = [[Pakyong Airport|PYG]] | pos165 = Right | mark165 = Airplane silhouette green.svg | mark165size = 14 | coordinates165 = {{coord|27.14|88.35}} | label165_size = 80 | label166 = [[Maharaja Bir Bikram Airport|IXA]] | pos166 = left | mark166 = Airplane silhouette green.svg | mark166size = 14 | coordinates166 = {{coord|23.53|91.14}} | label166_size = 80 | label167 = [[కర్నూలు విమానాశ్రయం|KJB]] | pos167 = right | mark167 = Airplane silhouette green.svg | mark167size = 14 | coordinates167 = {{coord|15.42|78.09}} | label67_size = 80 | label168 = [[రాజమండ్రి విమానాశ్రయం|RJA]] | pos168 = right | mark168 = Airplane silhouette green.svg | mark168size = 14 | coordinates168 = {{coord|17.11|81.82}} | label168_size = 80 | label169 = [[కడప విమానాశ్రయం|CDP]] | pos169 = right | mark169 = Airplane silhouette green.svg | mark169size = 14 | coordinates169 = {{coord|14.30|78.46}} | label169_size = 80 | label170 = [[Bareilly Airport|BEK]] | pos170 = right | mark170 = Airplane silhouette green.svg | mark170size = 14 | coordinates170 = {{coord|28.41|79.43}} | label170_size = 80 <!-- Classified as Domestic Airport by AAI and those with active commercial flights ends here --> | label171 = [[Skardu International Airport|KDU]] | pos171 = right | mark171 = Airplane silhouette.svg | mark171size = 14 | coordinates171 = {{coord|35.335556|75.536111}} | label171_size = 80 | label172 = [[Gilgit Airport|GIL]] | pos172 = right | mark172 = Airplane silhouette.svg | mark172size = 14 | coordinates172 = {{coord|35.918611|74.333611}} | label172_size = 80 | label173 = [[Sonari Airport|IXW]] | pos173 = right | mark173 = Airplane silhouette green.svg | mark173size = 14 | coordinates173 = {{coord|22.8153|86.1718}} | label173_size = 80 }} <noinclude> [[Category:Dynamic map templates|Airports/India]] [[Category:Airports in India|*]] </noinclude> s433b69kccr1zqd8galg8gdbn8d7s0r 0 378929 4920331 4223316 2026-08-04T17:46:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920331 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Thondamuthur.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''తొండముత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |పళనిసామి గౌండర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |వి. ఎల్లమ నాయుడు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |ఆర్. మాణికవాసకం |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |ఆర్. మాణికవాసకం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-80 |కె. మారుతాచలం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-84 |చిన్నరాజ్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref>-89 |సి.అరంగనాయకం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-91 |UK వెల్లింగిరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |పదవ |1991<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-96 |సి.అరంగనాయకం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |సిఆర్ రామచంద్రన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 |ఎస్ఆర్ బాలసుబ్రమణియన్ |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-09 |ఎం. కన్నప్పన్ |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- |పదమూడవ |[[2009–2010 తమిళనాడు శాసనసభ ఉప ఎన్నికలు|2009 (ఉప ఎన్నిక)]] |ఎంఎన్ కందస్వామి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]] |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 5mqsdxb0nu0a0dv75w9yzwylxw0pza4 4920338 4920331 2026-08-04T17:57:11Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920338 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Thondamuthur.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''తొండముత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |పళనిసామి గౌండర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |వి. ఎల్లమ నాయుడు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |ఆర్. మాణికవాసకం |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |ఆర్. మాణికవాసకం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-80 |కె. మారుతాచలం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-84 |చిన్నరాజ్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref>-89 |సి.అరంగనాయకం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-91 |UK వెల్లింగిరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |పదవ |1991<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-96 |సి.అరంగనాయకం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |సిఆర్ రామచంద్రన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 |ఎస్ఆర్ బాలసుబ్రమణియన్ |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-09 |ఎం. కన్నప్పన్ |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- |పదమూడవ |[[2009–2010 తమిళనాడు శాసనసభ ఉప ఎన్నికలు|2009 (ఉప ఎన్నిక)]] |ఎంఎన్ కందస్వామి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Thondamuthur">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22119.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Thondamuthur|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804174711/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22119.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref name="Thondamuthur Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/thondamuthur|title=Thondamuthur Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804174716/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/thondamuthur|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 07qzgge1k04cbzcp4tv9vtw9atv595d 0 378930 4920424 4067768 2026-08-05T02:41:48Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920424 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kinathukadavu.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-1971 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-1977 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1980 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1984 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref>-1989 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1991 |కె. కందసామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పదవ |1991<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1996 |ఎన్ఎస్ పళనిసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |ఎం. షణ్ముగం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |ఎ. షణ్ముగం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]] |[[కె. విఘ్నేష్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} gp4uz69t3uabe2u1pyoqjy0nil6szxu 4920425 4920424 2026-08-05T02:43:27Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920425 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kinathukadavu.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-1971 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-1977 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1980 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1984 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref>-1989 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1991 |కె. కందసామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పదవ |1991<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1996 |ఎన్ఎస్ పళనిసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |ఎం. షణ్ముగం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |ఎ. షణ్ముగం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |S. దామోదరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024050/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> |[[కె. విఘ్నేష్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 86e5ceaejsj7gmizfq7i504b3memu58 4920428 4920425 2026-08-05T02:46:37Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920428 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kinathukadavu.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-1971 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-1977 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1980 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1984 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref>-1989 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1991 |కె. కందసామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పదవ |1991<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1996 |ఎన్ఎస్ పళనిసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |ఎం. షణ్ముగం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |[[ఎ. షణ్ముగం]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024050/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> |[[కె. విఘ్నేష్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 3jbjmucy95g4b9avpf0ozosbo69ordl 4920435 4920428 2026-08-05T03:06:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920435 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kinathukadavu.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-1971 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-1977 |ఎం. కన్నప్పన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1980 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1984 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref>-1989 |కెవి కందస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1991 |కె. కందసామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పదవ |1991<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-1996 |ఎన్ఎస్ పళనిసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |ఎం. షణ్ముగం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |[[ఎ. షణ్ముగం|ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[ఎస్. దామోదరన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024050/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> |[[కె. విఘ్నేష్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} i5ks3p9yme5wzung4lax617xarym7iz 0 378931 4920439 4077361 2026-08-05T03:09:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920439 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Pollachi.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |N. మహాలింగం, PK తిరుమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1957 |కె. పొన్నయ్య, ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |APS గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |AP షణ్ముగసుందర గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |OP సోమసుందరం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |S. రాజు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |MK ముత్తుకరుప్పన్నసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026 |[[కె. నిత్యానందన్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] 6dp2c9ku78rdhjscxaohsp5grtbhshb 4920442 4920439 2026-08-05T03:13:54Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920442 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Pollachi.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |N. మహాలింగం, PK తిరుమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1957 |కె. పొన్నయ్య, ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |APS గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |AP షణ్ముగసుందర గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |OP సోమసుందరం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |S. రాజు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |MK ముత్తుకరుప్పన్నసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi|date=4 May 2026|work=|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|archive-date=5 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|archive-date=5 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[కె. నిత్యానందన్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] 2i2cqmgnkp2ejhoi9d4za8b68cl3n9q 4920444 4920442 2026-08-05T03:14:30Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920444 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Pollachi.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |N. మహాలింగం, PK తిరుమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1957 |కె. పొన్నయ్య, ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |APS గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |AP షణ్ముగసుందర గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |OP సోమసుందరం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |S. రాజు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |MK ముత్తుకరుప్పన్నసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |పొల్లాచ్చి వి.జయరామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi|date=4 May 2026|work=|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|archive-date=5 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|archive-date=1 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[కె. నిత్యానందన్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] qglfk9qm3yfwvawthifn9uktqwg1a08 4920446 4920444 2026-08-05T03:15:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920446 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Pollachi.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |N. మహాలింగం, PK తిరుమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1957 |కె. పొన్నయ్య, ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |APS గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |AP షణ్ముగసుందర గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |OP సోమసుందరం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |S. రాజు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 | [[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |[[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |MK ముత్తుకరుప్పన్నసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |[[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi|date=4 May 2026|work=|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|archive-date=5 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|archive-date=1 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[కె. నిత్యానందన్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] 2vir4lzhxa6yss92g0g631sp68la9wl 4920458 4920446 2026-08-05T03:35:04Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* తమిళనాడు రాష్ట్రం */ 4920458 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Pollachi.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |N. మహాలింగం, PK తిరుమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1957 |కె. పొన్నయ్య, ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1962 |ఎన్. మహాలింగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |APS గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |AP షణ్ముగసుందర గౌండర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |OP సోమసుందరం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |MV రత్నం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |వీపీ చంద్రశేఖర్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |S. రాజు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 | [[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |[[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఎం.కె. ముత్తుకరుప్పన్నస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> -2021 |[[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[వి.జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi|date=4 May 2026|work=|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm|archive-date=5 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi|archive-date=1 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[కె. నిత్యానందన్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] fbmndht6uc79ua50kthe149e76gi9je 0 378932 4920474 4067915 2026-08-05T04:16:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920474 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Valparai.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-71 |ఇ. రామస్వామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-77 |ఇ. రామస్వామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |ఆర్ఎస్ తంగవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |AT కరుప్పయ్య |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |వి.తంగవేలు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |పి. లక్ష్మి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |ఎ. శ్రీధరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |వీపీ సింగరవేలు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |ఎన్. కోవైతంగం |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |ఎన్. కోవైతంగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఎం. ఆరుముఖం |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |వి.కస్తూరి వాసు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |టికె అమూలకందసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026 |[[ఎ. సుధాకర్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 1trdt80ft8ya9wkumhtosarf83s0j4d 4920475 4920474 2026-08-05T04:20:48Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920475 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Valparai.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-71 |ఇ. రామస్వామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-77 |ఇ. రామస్వామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |ఆర్ఎస్ తంగవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |AT కరుప్పయ్య |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |వి.తంగవేలు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |పి. లక్ష్మి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |ఎ. శ్రీధరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |వీపీ సింగరవేలు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |ఎన్. కోవైతంగం |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |ఎన్. కోవైతంగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఎం. ఆరుముఖం |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |వి.కస్తూరి వాసు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |టికె అమూలకందసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai|date=4 May 2026|work=|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041727/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm|archive-date=5 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|title=Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041651/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|archive-date=5 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[ఎ. సుధాకర్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 3fvtoqrw9kqu5u616vqx1vbkih9vw6l 4920479 4920475 2026-08-05T04:24:10Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920479 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Valparai.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-71 |ఇ. రామస్వామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఐదవది |1971-77 |ఇ. రామస్వామి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |ఆర్ఎస్ తంగవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |AT కరుప్పయ్య |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |వి.తంగవేలు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |పి. లక్ష్మి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |ఎ. శ్రీధరన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-2001 |వీపీ సింగరవేలు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-2006 |ఎన్. కోవైతంగం |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |ఎన్. కోవైతంగం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఎం. ఆరుముఖం |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |వి.కస్తూరి వాసు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[టి.కె. అముల్కందస్వామి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai|date=4 May 2026|work=|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041727/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm|archive-date=5 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|title=Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=5 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041651/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|archive-date=5 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[ఎ. సుధాకర్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} hdmmmu4oxeyv5rxv6pv138he05ijsdy 0 378933 4920454 4067739 2026-08-05T03:31:25Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920454 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Udumalaipettai.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''ఉడుమలైపేట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[తిరుప్పూర్ జిల్లా]], [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == ===మద్రాస్ రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |1952 |మౌనగురుసామి నాయుడు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1957 |ST సుబ్బయ్య గౌండర్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |1962 |ఆర్. రాజగోపాలసామి నాయకర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |1967 |SJ సాదిక్ పాషా |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |} ===తమిళనాడు రాష్ట్రం=== {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |SJ సాదిక్ పాషా |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |ఆరవది |1977-80 |పి. కొలందైవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఏడవ |1980-84 |పి. కొలందైవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |S. తిరుమలస్వామి గౌండర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |SJ సాదిక్ పాషా |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పదవ |1991-96 |కెపి మణివాసగం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదకొండవ |1996<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref>-01 |డి. సెల్వరాజ్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] |- |పన్నెండవది |2001<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref>-06 |సి.షణ్ముగవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదమూడవ |2006<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref>-2011 |సి.షణ్ముగవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[వి.జయరామన్|వి. జయరామన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |ఉడుమలై కె. రాధాకృష్ణన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |ఉడుమలై కె. రాధాకృష్ణన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} ebhf8npvjk9kktlof6nmourwrml4gsl 0 380064 4920574 4827836 2026-08-05T09:59:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920574 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఆది ఇరానీ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = <!--Birthdate must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY--> | birth_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]] | death_date = | death_place = | occupation = [[నటుడు]] | relatives = {{ubl|[[అరుణా ఇరానీ]] (సోదరి)|[[ఫిరోజ్ ఇరానీ]] (సోదరుడు)|[[కుకు కోహ్లీ]] (బావమరిది)}} | networth = | yearsactive = | othername = | spouse = ద్వాన్ ఇరానీ | children = 2 | website = }} '''ఆది ఇరానీ'''<ref>{{Cite web|date=3 October 2013|title=It's family time for Shradha Kaul and Adi Irani on their birthdays|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/its-family-time-shradha-kaul-and-adi-irani-their-birthdays|access-date=2023-07-17|publisher=TellyChakkar.com}}</ref> [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>కు చెందిన [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్ సినిమా]] [[నటుడు]].<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-22/tv/38734818_1_rahukaal-savitri-satya|title=Adi Irani as Zombie King in Savitri|last=Tejashree Bhopatkar|date=22 April 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=2023-07-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202194905/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-22/tv/38734818_1_rahukaal-savitri-satya|archive-date=2 February 2014}}</ref> 2013 టీవీ షో ''ప్రధానమంత్రిలో'' [[వి. పి. మెనన్|విపి మీనన్]] పాత్రలో నటించాడు. దర్శక-నిర్మాత ఇంద్ర కుమార్, బాలీవుడ్ నటి [[అరుణా ఇరానీ]]<nowiki/>కి సోదరుడు.<ref>{{Cite web|last=Meera Joshi|date=11 October 2013|title=Aruna Irani: Mehmood and I never got married|url=http://idiva.com/news-entertainment/mehmood-and-i-never-got-married-aroona-irani/24865|access-date=2023-07-17|publisher=iDiva}}</ref> ''యహాన్ మైన్ ఘర్ ఘర్ ఖేలీ'', ''ష్... ఫిర్ కోయి హై'' వంటి టీవీ సీరియల్స్‌లో కూడా నటించాడు. == జననం == ఆది ఇరానీ [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లోని [[ముంబై]]<nowiki/>లో జన్మించాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆది ఇరానీ భార్య పేరు డాన్ ఇరానీ. వీరికి అనైదా ఇరానీ, అరయా ఇరానీ అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. == నటించినవి == === సినిమాలు === * 1978 - ''తృష్ణ'' * 1986 - ''బాత్ బాన్ జే'' * 1988 - ''కసం'' * 1988 - ''జుల్మ్ కో జల దూంగా'' * 1989 – ''నఫ్రత్ కి ఆంధీ'' * 1990 – ''దిల్'' * 1991 – ''స్వర్గ్ యహాన్ నరక్ యహాన్'' * 1992 – ''బీటా'' * 1992 – ''పర్దా హై పర్దా'' * 1993 - ''[[బాజీగర్]]'' * 1993 – ''అనారి'' * 1993 - ''జఖ్మో కా హిసాబ్'' * 1993 - ''సంతాన్'' * 1994 - ''ఖుద్దర్'' * 1995 - ''రాజా'' * 1995 - ''నిషానా'' * 1998 – ''ప్యార్ తో హోనా హి థా'' * 1999 – ''అనారీ నం. 1'' * 1999 - ''బాద్షా'' * 1999 – ''హమ్ అప్కే దిల్ మే రెహతే హై'' * 2002 - ''తుమ్ సే అచ్చా కౌన్ హై'' * 2001 – ''చోరీ చోరీ చుప్కే చుప్కే'' * 2006 – ''[[ప్యారే మోహన్]]'' * 2007 – ''వెల్కమ్'' * 2009 - టీమ్: ది ఫోర్స్ * 2013 – ''వేక్ అప్ ఇండియా'' * 2013 – ''రక్త్ శివ రిందన్<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/movie-review/23168534.cms|title=Raqt movie review|last=Renuka Vyavahare|date=27 September 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=2023-07-17}}</ref> తో సహ దర్శకుడిగా'' * 2015 - ''వెల్కమ్ బ్యాక్'' * 2016 – ''ఏక్ కహానీ జూలీ కీ'' * 2022 - ''[[ఏ థర్స్ డే]]'' === టెలివిజన్ === * ఖౌఫ్ * ''కసౌతి జిందగీ కే'' * ''యహాన్ మెయిన్ ఘర్ ఘర్ ఖేలీ'' * ''ప్రధానమంత్రి'' * ''ష్... ఫిర్ కోయి హై'' * ''వన్'' * ''ఏక్ ప్రేమ్ కహానీ'' * ''రంగ్ బదల్తీ ఓధాని'' * ''రక్త సంబంధ్'' * ''దేస్ మే నిక్లా హోగా చంద్'' * ''లవ్ నే మిల ది జోడి'' * ''హరే క్కాంచ్ కి చూడియాన్'' * ''తుమ్ బిన్ జావూన్ కహాన్'' * ''జమీన్ సే ఆస్మాన్ తక్'' * ''కహిం దియా జలే కహిం జియా'' * ''నాగిన్'' * ''ఆశయానా'' * ''ఊర్మిళ'' * ''సాత్ రహేగా ఎల్లప్పుడూ'' * ''అప్నే పరాయే'' * ''సిఐడి'' * ''సావధాన్ ఇండియా'' * ''కాలనేమిగా'' * అకూరి (వెబ్ సిరీస్)<ref>{{Cite web|last=Raman|first=Sruthi Ganapathy|title=ZEE5 comedy 'Akoori' shows what a dysfunctional family is really like, says director Harsh Dedhia|url=https://scroll.in/reel/883016/zee5-comedy-akoori-shows-what-a-dysfunctional-family-is-really-like-says-director-harsh-dedhia|access-date=2023-07-17|website=Scroll.in}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 July 2018|title=Zoa Morani, Shadab Kamal, Adi Irani, Darshan Jariwala, Lillete Dubey and Tirthankar Poddar in ZEE5's Akoori|url=https://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/zoa-morani-shadab-kamal-adi-irani-darshan-jariwala-lillete-dubey-tirthankar-poddar-zee5s-akoori/2018/07/16|access-date=2023-07-17|website=IWMBuzz}}</ref><ref>{{Cite web|title=Zoa Morani, Shadab Kamal, Adi Irani, Darshan Jariwala, Lillete Dubey and Tirthankar Poddar in ZEE5's Akoori – IWMBUZZ|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/english/iwmbuzz-epaper-iwmbuzz/zoa+morani+shadab+kamal+adi+irani+darshan+jariwala+lillete+dubey+and+tirthankar+poddar+in+zee5+s+akoori-newsid-92439336|access-date=22 July 2019|website=Dailyhunt|language=en|archive-date=26 మే 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526170724/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/iwmbuzz-epaper-iwmbuzz/zoa+morani+shadab+kamal+adi+irani+darshan+jariwala+lillete+dubey+and+tirthankar+poddar+in+zee5+s+akoori-newsid-92439336|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Baddhan|first=Raj|date=10 August 2018|title=In Video: ZEE5 unveils trailer of new web-series 'Akoori'|url=https://www.bizasialive.com/video-zee5-unveils-trailer-new-web-series-akoori/|access-date=2023-07-17|website=BizAsia {{!}} Media, Entertainment, Showbiz, Events and Music}}</ref> * లాక్ డౌన్ కి లవ్ స్టోరీ * దుర్గా – మాతా కీ ఛాయా * ''జగ్ జననీ మా వైష్ణో దేవి - కహానీ మాతా రాణి కీ'' * ససురల్ సిమర్ కా 2 == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb name|0409779}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] puwyft0pip71ubohz1inl3x951k3c71 0 380723 4920287 4067764 2026-08-04T16:35:49Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920287 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kavundampalayam.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికలు !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- |2011<ref name=":0">{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> | rowspan="2" |వి.సి. అరుకుట్టి |rowspan=3 {{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |rowspan=3 | [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |పి.ఆర్‌.జి. అరుణ్‌కుమార్ |- |2026 |కనిమొళి సంతోష్ | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} j0xhin5l0s22alq9c3stmqu50dz25tj 4920288 4920287 2026-08-04T16:36:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920288 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kavundampalayam.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికలు !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- |2011<ref name=":0">{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> | rowspan="2" |[[వి.సి. అరుకుట్టి]] |rowspan=3 {{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |rowspan=3 | [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్]] |- |2026 |[[కనిమొళి సంతోష్]] | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} pgd6zqiyay489fad8k386taz62rwbq4 4920297 4920288 2026-08-04T16:55:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920297 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kavundampalayam.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికలు !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- |2011<ref name=":0">{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> | rowspan="2" |[[వి.సి. అరుకుట్టి]] |rowspan=3 {{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |rowspan=3 | [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |- |2026 |[[కనిమొళి సంతోష్]] | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} chbihn26eumluxql6k82vc31td994pa 4920307 4920297 2026-08-04T17:07:01Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920307 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Kavundampalayam.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికలు !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- |2011<ref name=":0">{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> | rowspan="2" |[[వి.సి. అరుకుట్టి]] |rowspan=3 {{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |rowspan=3 | [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |- |2026 |[[కనిమొళి సంతోష్]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163730/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163732/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref> | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} j9ii3qfmn5fgwr4fmjiegdj9o66slcv 0 380724 4920298 4067783 2026-08-04T16:55:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920298 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |T. మలరవన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |అమ్మన్ కె. అర్జునన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} nujf61983ilxpccwbx3wiudhm0x3mqd 4920309 4920298 2026-08-04T17:09:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920309 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> |T. మలరవన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |అమ్మన్ కె. అర్జునన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2026 |[[వి. సంపత్‌ కుమార్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} admro9zc0ikcae2lxxdrwnp5f5xqp3k 4920313 4920309 2026-08-04T17:14:24Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920313 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> |T. మలరవన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |అమ్మన్ కె. అర్జునన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[వి. సంపత్‌ కుమార్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} okfzfq46t9uic4d0cjz6owtxfhiuf7k 4920318 4920313 2026-08-04T17:21:46Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920318 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> |టి. మలరవన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[వి. సంపత్‌ కుమార్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} dsols5v0m7iimkfuvi2kb54uhcdgv23 4920325 4920318 2026-08-04T17:36:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920325 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> |[[టి. మలరవన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[వి. సంపత్‌ కుమార్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} b6eb7d5ospk4xsphurd9gu1nv7zr38b 4920329 4920325 2026-08-04T17:44:42Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920329 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> |[[టి. మలరవన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[వి. సంపత్ కుమార్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 14lw40fn7530xv4w2rrmccz4xz5ilvb 4920335 4920329 2026-08-04T17:52:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920335 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (North).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> |[[టి. మలరవన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[వి. సంపత్‌కుమార్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} nmh6ltq4gb28437etzpt35j8aavh9eb 0 380725 4920321 4597046 2026-08-04T17:34:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920321 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (South).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఆర్. దొరైసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[వానతి శ్రీనివాసన్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} if0gxywbl7r27hgnp8zrn1cujp53xqo 4920339 4920321 2026-08-04T18:02:10Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920339 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Coimbatore (South).svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఆర్. దొరైసామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref>- |[[వానతి శ్రీనివాసన్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore South">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22120.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore South|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804180015/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22120.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (South) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-south|title=Coimbatore (South) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804175930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-south|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} scm49hmhahdrts0v9ekcsafy4wpge2s 0 380726 4920340 4919793 2026-08-04T18:04:39Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920340 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Singanallur.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-71 |పి. వేలుసామి |ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |ఎ. సుబ్రమణ్యం |ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ |- |ఆరవది |1977-80 |ఆర్. వెంకేడుసామి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |ఏడవ |1980-84 |AD కులశేఖర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |ఆర్. సెంగలిప్పన్ |[[జనతా పార్టీ]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |ఎరా మోహన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదవ |1991-96 |పి.గోవిందరాజులు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదకొండవ |1996-01 |[[పొంగలూర్ ఎన్. పళనిస్వామి]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పన్నెండవది |2001-06 |కేసీ కరుణాకరన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |పదమూడవ |2006-2011 |ఆర్.చిన్నస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |ఆర్.చిన్నస్వామి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |ఎన్. కార్తీక్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners2">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |కెఆర్ జయరామ్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- | |2026 |[[కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} dvc3d23b4pse6jng8mvn4sp6htrywk4 4920342 4920340 2026-08-04T18:11:39Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920342 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Singanallur.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-71 |పి. వేలుసామి |ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |ఎ. సుబ్రమణ్యం |ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ |- |ఆరవది |1977-80 |ఆర్. వెంకేడుసామి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |ఏడవ |1980-84 |AD కులశేఖర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |ఆర్. సెంగలిప్పన్ |[[జనతా పార్టీ]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |ఎరా మోహన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదవ |1991-96 |పి.గోవిందరాజులు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదకొండవ |1996-01 |[[పొంగలూర్ ఎన్. పళనిస్వామి]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పన్నెండవది |2001-06 |కేసీ కరుణాకరన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |పదమూడవ |2006-2011 |[[ఆర్.చిన్నస్వామి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[ఆర్.చిన్నస్వామి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[ఎన్. కార్తీక్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners2">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[కె.ఆర్. జయరామ్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- | |2026 |[[కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} dr32paxbx3osby2t54okiu8cef82p46 4920343 4920342 2026-08-04T18:17:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4920343 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = Constitution-Singanallur.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[తమిళనాడు]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[కోయంబత్తూరు జిల్లా]], [[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=New Constituencies, Post-Delimitation 2008|url=http://www.elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515102633/http://elections.tn.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=2012-05-15|publisher=Chief Electoral Officer, Tamil Nadu}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Parliamentary and Assembly Constituencies|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206012938/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf|archive-date=2009-02-06|access-date=2008-10-10|work=Tamil Nadu|publisher=Election Commission of India}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |అసెంబ్లీ |వ్యవధి |ఎమ్మెల్యే |పార్టీ |- |నాల్గవది |1967-71 |పి. వేలుసామి |ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ |- |ఐదవది |1971-77 |ఎ. సుబ్రమణ్యం |ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ |- |ఆరవది |1977-80 |ఆర్. వెంకేడుసామి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |ఏడవ |1980-84 |AD కులశేఖర్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |ఎనిమిదవది |1984-89 |ఆర్. సెంగలిప్పన్ |[[జనతా పార్టీ]] |- |తొమ్మిదవ |1989-91 |ఎరా మోహన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదవ |1991-96 |పి.గోవిందరాజులు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదకొండవ |1996-01 |[[పొంగలూర్ ఎన్. పళనిస్వామి]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పన్నెండవది |2001-06 |కేసీ కరుణాకరన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |పదమూడవ |2006-2011 |[[ఆర్.చిన్నస్వామి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పద్నాలుగో |2011<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu |access-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf |archive-date=15 February 2017 |work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref>-2016 |[[ఆర్.చిన్నస్వామి]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదిహేనవది |2016<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>-2021 |[[ఎన్. కార్తీక్]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |పదహారవ |2021<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners2">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> |[[కె.ఆర్. జయరామ్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- | |2026<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804180501/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> |[[కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్]] |[[తమిళగ వెట్రి కళగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} km0bnybdid5y6ux0rpkhi0ys7zdtv6h 0 399512 4920306 4919825 2026-08-04T17:06:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920306 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = 2011 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 2011 | next_year = 2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | election_date = {{start date|2016|05|16|df=y}} (232 Seats)<br> 19 November 2016 (2 Seats) | seats_for_election = మొత్తం 234 స్థానాలన్నింటికీ | majority_seats = 118 | turnout = 74.81% ({{decrease}} 3.48%) <!-- AIADMK -->| image1 = [[File:J Jayalalithaa.jpg|70x70px]] | leader1 = [[జయలలిత]] | leader_since1 = 1989 | leaders_seat1 = [[డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్]] | last_election1 = 203 స్థానాలు<br>(''alliance'') | party1 = ఏఐడిఎమ్‌కె | alliance1 = ''ఏ కూటమి లోనూ లేదు'' | seats1 = 136 | seat_change1 = {{decrease}}67 | popular_vote1 = 17,617,060 | percentage1 = 40.88% | swing1 = {{Decrease}}10.14% <!-- DMK -->| image2 = [[File:M._Karunanidhi_.jpg|70x70px]] | leader2 = [[ఎం.కరుణానిధి]] | leader_since2 = 1969 | party2 = డిఎమ్‌కె | alliance2 = యుపిఎ | leaders_seat2 = [[తిరువారూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువరూర్]] | last_election2 = 31 స్థానాలు (alliance) | seats2 = 98 | seat_change2 = {{increase}}67 | popular_vote2 = 17,175,374 | percentage2 = 39.85% | swing2 = {{increase}}0.35% | map_image = Tamil Nadu assembly election 2016 results.png | map2_image = India Tamil Nadu Assembly election 2016.svg | map_size = 250px | map_caption = | title = ముఖ్యమంత్రి | before_election = [[జయలలిత]] | before_party = ఏఐడిఎమ్‌కె | after_election = [[జయలలిత]] | after_party = ఏఐడిఎమ్‌కె }} [[తమిళనాడు]] శాసనసభ లోని 232 స్థానాలకు '''పదిహేనవ శాసనసభ ఎన్నికలు''' 2016 మే 16 న జరిగాయి. [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]], [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]] నియోజకవర్గాలలో మాత్రం ఎన్నికలు 2016 అక్టోబరు 26న జరిగాయి. [[జయలలిత|జె. జయలలిత]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] ఎన్నికల్లో విజయం సాధించింది. 1984 తర్వాత తమిళనాడులో తిరిగి ఎన్నికైన మొదటి అధికారంలో ఉన్న పార్టీగా అవతరించింది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2016|title=Tamil Nadu elections 2016: Jayalalithaa's AIADMK scripts "history", DMK rues big loss; 5.55 lakh opt for NOTA|url=http://www.financialexpress.com/article/india-news/tamil-nadu-election-results-2016-counting-of-votes-begin/259300/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160520202631/http://www.financialexpress.com/article/india-news/tamil-nadu-election-results-2016-counting-of-votes-begin/259300/|archive-date=20 May 2016|access-date=20 May 2016|publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]}}</ref> [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డిఎమ్‌కె]], తాను పోటీ చేసిన సీట్లలో సగం గెలుచుకుంది. కానీ దాని మిత్రపక్షాలు ఘోరంగా విఫలమయ్యాయి; ముఖ్యంగా, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] తాను పోటీ చేసిన సీట్లలో 16% గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2016|title=May is the cruellest month: DMK pays heavy price for seat-sharing|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/news/May-is-the-cruellest-month-DMK-pays-heavy-price-for-seat-sharing/articleshow/52352570.cms|access-date=20 May 2016|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=M T Saju|last2=Padmini Sivarajah|date=8 May 2016|title=Congress could be DMK's Achilles' heel|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/news/Tamil-Nadu-elections-2016-Congress-could-be-DMKs-Achilles-heel/articleshow/52172385.cms|access-date=20 May 2016|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sruthisagar Yamunan|date=20 May 2016|title=DMK ahead of AIADMK in "contested vote share"|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/dmk-ahead-of-aiadmk-in-contested-vote-share/article8623021.ece#comments|access-date=21 May 2016|website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 May 2016|title=Tamil Nadu elections: Can there ever be an alternative to DMK or AIADMK?|url=http://www.livemint.com/Politics/1RACmlC4tY3VM6tiNyxV3K/Tamil-Nadu-elections-Can-there-ever-be-an-alternative-to-DM.html|access-date=31 May 2016|website=Dharani Thangavelu|publisher=Livemint}}</ref> ఓట్ల లెక్కింపు 2016 మే 19 న జరిగింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-dates-for-five-states-announced/article8313813.ece|title=4 States, Puducherry was set to go to polls between April 4 and May 16|date=4 March 2016|work=The Hindu}}</ref> అంతకుముందు 2011లో జరిగిన ఎన్నికల్లో జయలలిత నాయకత్వంలో ఏఐఏడీఎంకే భారీ మెజారిటీ సాధించి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయగా, [[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|డీఎండీకే]] అధినేత [[విజయ్ కాంత్|విజయకాంత్]] 2016 జనవరి వరకు ప్రతిపక్ష నేతగా ఎంపికయ్యాడు. జె. జయలలిత, ఎం. కరుణానిధి పోటీ చేసిన చివరి ఎన్నికలు ఇవి. వారు 2016. 2018లో మరణించారు. == షెడ్యూల్ == [[దస్త్రం:The_Chief_Election_Commissioner,_Dr._Nasim_Zaidi_along_with_the_Election_Commissioners,_Shri_A.K._Joti_and_Shri_O.P._Rawat_addressing_a_press_conference,_in_New_Delhi_on_March_04,_2016.jpg|thumb|260x260px| 2016 మార్చి 4 న న్యూ ఢిల్లీలో అస్సాం, కేరళ, పశ్చిమ బెంగాల్, పుదుచ్చేరితో పాటు [[తమిళనాడు]] శాసనసభ ఎన్నికల షెడ్యూల్‌ను ప్రకటిస్తున్న భారత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, నసీమ్ జైదీ]] ఎన్నికలు 2016 మే 16 న జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/|title=Tamil Nadu Elections 2016 Polling Live Updates|work=infoelections.com|access-date=16 May 2016}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మే 19న ఓట్ల లెక్కింపు జరిగింది.<ref>{{Cite news|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results|title=Tamil Nadu Election Results|access-date=24 March 2016}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కేరళ, పుదుచ్చేరిలో ఎన్నికలు కూడా మే 16 నే జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/tn/6311-tamil-nadu-assembly-election-schedule.html|title=TN election schedule|work=infoelections.com|access-date=10 May 2016}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఓటర్లకు లంచం ఇచ్చినట్లు వచ్చిన నివేదికల కారణంగా తమిళనాడు లోని [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]], [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]] నియోజకవర్గాలలో పోలింగ్ వాయిదా పడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/after-aravakurichi-polls-in-thanjavur-constituency-deferred-to-may-23/article8604100.ece?homepage=true&ref=relatedNews|title=After Aravakurichi, polls in Thanjavur constituency deferred to May 23|date=15 May 2016|work=The Hindu|access-date=16 May 2016|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> {| class="wikitable" |'''ఈవెంట్''' | '''తేదీ''' |- | నామినేషన్ల తేదీ | 2016 ఏప్రిల్ 22 |- | నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2016 ఏప్రిల్ 29 |- | నామినేషన్ల పరిశీలన తేదీ | 2016 ఏప్రిల్ 30 |- | అభ్యర్థుల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2016 మే 2 |- | పోల్ తేదీ | 2016 మే 16 |- | లెక్కింపు తేదీ | 2016 మే 19 |- | ఎన్నికలు ముగిసేలోపు తేదీ | 2016 మే 21 |} == మానిఫెస్టోలు == [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డిఎంకె]] తన ఎన్నికల [[మేనిఫెస్టో]]<nowiki/>ను 2016 ఏప్రిల్ 10న విడుదల చేసింది.<ref name="Highlights of DMK manifesto">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/tamil-nadu-assembly-elections-highlights-of-dmk-manifesto/article8458137.ece|title=Highlights of DMK manifesto|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ulaska.com/dmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-election-2016/|title=DMK Election Manifesto 2016|work=ulaska.com|access-date=16 May 2016|archive-date=25 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525112142/http://www.ulaska.com/dmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-election-2016/|url-status=dead}}</ref> [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను<ref name="BJP promises return of Jallikattu">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/tamil-nadu-elections-bjp-promises-return-of-jallikattu-ban-on-alcohol/1/648869.html|title=BJP promises return of Jallikattu|work=[[India Today]]|access-date=6 May 2016}}</ref> ఏప్రిల్ లో విడుదల చేసింది. 2016 మార్చి 23న, [[నామ్ తమిర్ కచ్చి|నామ్ తమిళర్ కట్చి]] తన 316 పేజీల ఎన్నికల మేనిఫెస్టో 2016ను ప్రచురించింది.<ref name="youtube.com">{{Cite web|title=My thoughts about Naam Tamilar Katchi election mainfesto|url=https://www.youtube.com/watch?v=Naa7snE4VHM&list=PLpd42o2Yh7n5uXUmrLd8GdcDmPX5AXVha|publisher=youtube.com}}</ref><ref name="https">{{Cite web|title=Naam Tamilar Seeman Releases His Election Manifesto|url=https://www.youtube.com/watch?v=sj0cRoL0GDQ|publisher=youtube.com}}</ref> తమిళనాడు కాంగ్రెస్ కమిటీ తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/Tamil-Nadu-election-Congress-manifesto-promises-prohibition-eradication-of-corruption/articleshow/52009112.cms|title=Congress promises eradication of corruption|work=[[The Times of India]]|access-date=6 May 2016}}</ref> ఏప్రిల్ లో విడుదల చేసింది. పట్టాలి మక్కల్ కట్చి తన ముసాయిదా ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను 2015 సెప్టెంబరు 15న, అంతిమ ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను 2016 ఏప్రిల్ 15న విడుదల చేసింది.<ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Besides-prohibition-PMK-manifesto-promises-to-make-Tamil-Nadu-a-Singapore-and-Trichy-the-second-capital-city/articleshow/51840837.cms|title=PMK promises to Make TN a Singapore|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref> [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఎఐఎడిఎంకె]] తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను 2016 మే 5న విడుదల చేసింది.<ref name="AIADMK manifesto released">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/aiadmk-election-manifesto-released-by-jayalalithaa/article8561201.ece|title=AIADMK manifesto released|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ulaska.com/aiadmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-assembly-election-2016/|title=AIADMK Election Manifesto 2016|work=ulaska.com|access-date=16 May 2016|archive-date=18 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518171045/http://www.ulaska.com/aiadmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-assembly-election-2016/|url-status=dead}}</ref> == ఎగ్జిట్ పోల్స్ == {| class="wikitable" !ఏజెన్సీ ! ఏఐఏడీఎంకే ! డిఎమ్‌కె+ ! బీజేపీ ! PWF-డిఎమ్‌డికె/ఇతరులు ! Ref. |- | ఇండియా టుడే-యాక్సిస్ | 89–101 | '''124–140''' | 0–3 | NA/4-8 | <ref>{{Cite web|title=India Today-Axis Exit Poll: Jaya to lose Tamil Nadu, BJP sweeps Assam, Mamata to retain Bengal|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-axis-my-india-exit-poll-live-who-will-win-bengal-tamil-nadu-kerala-and-assam/1/669454.html|access-date=16 May 2016|website=indiatoday.intoday.in}}</ref> |- | న్యూస్ నేషన్ | 95–99 | '''120-118''' | 0–1 | 12-16/5-9 | <ref>{{Cite web|date=16 May 2016|title=Exit polls: BJP unseats Congress in Assam, LDF ousts UDF in Kerala; Mamata retains WB, Jaya goes from TN|url=http://indianexpress.com/article/elections-2016/india/india-news-india/exit-polls-west-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-puducherry-latest-updates-live/|access-date=16 May 2016|website=The Indian Express}}</ref> |- | సి ఓటరు | '''139''' | 78 | 0 | 15/2 | <ref>{{Cite web|title=Will Jayalalithaa win? Exit polls divided on Tamil Nadu results|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/news/Will-Jayalalithaa-win-Exit-polls-divided-on-Tamil-Nadu-results/articleshow/52296774.cms|access-date=16 May 2016|website=The Times of India}}</ref> |- | న్యూస్ ఎక్స్ | 90 | '''140''' | 0 | NA/4 | <ref name=":0">{{Cite web|title=Jayalalithaa Set to Lose, DMK's Turn at Power: Poll of Exit Polls|url=http://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/jayalaithaa-set-to-lose-in-tamil-nadu-exit-polls-1406845?pfrom=home-lateststories|access-date=16 May 2016|website=NDTV.com}}</ref> |- | ABP నీల్సన్ | 95 | '''132''' | 1 | NA/6 | <ref name=":0" /> |- | NDTV పోల్ ఆఫ్ పోల్స్ | 103 | '''120''' | 0 | NA/11 | <ref name=":0" /> |- | స్పిక్ న్యూస్ | '''142''' | 87 | 0 | 2 | <ref>{{Cite web|title=(17/05/2016) Spick News Exit Poll Results|url=https://www.facebook.com/1073653859318695/photos/a.1084758828208198.1073741830.1073653859318695/1449270251757052/?type=3&source=56|access-date=18 May 2016}}</ref> |- | తంతి టీవీ | '''111''' | 99 | 1 | 3/2 | <ref>{{Cite web|title=(17/05/2016) Makkal Yaar Pakkam : Thanthi TV Exit Poll Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=hmmCxoF82Uw|access-date=18 May 2016|website=www.youtube.com}}</ref> |} == ఫలితాలు == ఎగ్జిట్ పోల్స్‌లో చాలా వరకు అధికార అన్నాడీఎంకే ఓడిపోతున్నట్లు వచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=17 May 2016|title=In history, hope of victory for Jayalalithaa despite exit poll predictions|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/Tamil-Nadu-Elections-2016-In-history-hope-of-victory-for-Jayalalithaa-despite-exit-poll-predictions/articleshow/52308277.cms|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 May 2016|title=What Poll of Exit Polls Say About Tamil Nadu, West Bengal, Kerala And Assam: Live Updates|url=http://www.ndtv.com/india-news/what-exit-polls-say-about-tamil-nadu-west-bengal-kerala-and-assam-live-updates-1406808|publisher=[[NDTV 24x7]]}}</ref> కానీ ఎన్నికల్లో సౌకర్యవంతమైన మెజారిటీతో అధికారాన్ని నిలబెట్టుకుంది. 1984 తరువాత వరుసగా ఎన్నికల్లో గెలిచిన మొదటి పార్టీగా అవతరించింది. రాష్ట్రంలో మూడు దశాబ్దాల పాటు మళ్ళీ గెలుపొందని ఆధికార పార్టీల ధోరణి, చక్రీయ మార్పులను [[జయలలిత]] జయప్రదంగా ఆపేసింది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2016|title=Jayalalithaa bucks anti-incumbency trend, writing on wall at her huge rallies|url=https://indianexpress.com/article/elections-2016/india/india-news-india/tamil-nadu-election-results-jayalalithaa-bucks-anti-incumbency-trend-writing-on-wall-at-her-huge-rallies-2809901/|website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 May 2016|title=Victorious Jayalalithaa hails people's faith in AIADMK|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/tamil-nadu-assembly-elections-victorious-jayalalithaa-hails-peoples-faith-in-aiadmk/article8620740.ece?w=spa|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 May 2016|title=How Jayalalithaa Pulled Off a Historic Win in Tamil Nadu|url=http://www.news18.com/news/politics/how-jayalalithaa-pulled-off-a-historic-win-in-tamil-nadu-1245333.html|publisher=[[News18]]}}</ref> [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]], [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరులో]] ఓటర్లకు లంచం ఇచ్చినట్లు ధ్రువీకరించబడిన నివేదికల ఆధారంగా ఎన్నికల సంఘం ఆ రెండు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలకు ఎన్నికలను రద్దు చేసింది. 2016 అక్టోబరు 26న అక్కడ ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{Cite web|date=28 May 2016|title=EC recommends to TN Governor cancellation of polls to 2 seats|url=http://www.deccanherald.com/content/549130/ec-recommends-tn-governor-cancellation.html|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 May 2016|title=EC cancels polls|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/ec-cancels-polls/article8661420.ece|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> === నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="3" |విజేత ! colspan="3" |ప్రత్యర్థి ! rowspan="2" |తేడా |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ |- |1 |గుమ్మిడిపూండి |K. S. విజయకుమార్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |C. H. శేఖర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |23,395 |- |2 |పొన్నేరి |పి. బలరామన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |డా. పరిమళం. కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |19,336 |- |3 |తిరుత్తణి |P. M. నరసింహన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |చిదంబరం. ఎ.జి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |23,141 |- |4 |తిరువళ్లూరు |V. G. రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |బాస్కరన్. ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |5,138 |- |5 |పూనమల్లి |T. A. ఎలుమలై | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |పరంధామెన్. I | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,763 |- |6 |అవడి |కె. పాండియరాజన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |S. M. నాసర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |1,395 |- |7 |మధురవాయల్ |పి. బెంజమిన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |రాజేష్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |8,402 |- |8 |అంబత్తూరు |V. అలెగ్జాండర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |అస్సాన్ మౌలానా | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |17,498 |- |9 |మాదవరం |S. సుదర్శనం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దక్షణమూర్తి డి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |15,253 |- |10 |తిరువొత్తియూర్ |K. P. P. సామి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |బాల్‌రాజ్. బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |4,863 |- |11 |డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ |జె. జయలలిత | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |సిమ్లా ముత్తుచోజన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |39,545 |- |12 |పెరంబూర్ |పి. వెట్రివేల్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |N. R. ధనపాలన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |519 |- |13 |కొలత్తూరు |M. K. స్టాలిన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ప్రభాకర్. J. C. D | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |37,730 |- |14 |విల్లివాక్కం |బి. రంగనాథన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |తాడి ఎం.రాజు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |9,321 |- |15 |తిరు-వి-కా-నగర్ |పి. శివకుమార్ @ తాయగంకవి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |నీలకందన్. వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |3,322 |- |16 |ఎగ్మోర్ |K. S. రవిచంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పరితి ఎల్లంవఝూతి ఇ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |10,679 |- |17 |రాయపురం |డి. జయకుమార్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |మనోహర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |8,031 |- |18 |హార్బర్ |P. K. శేఖర్ బాబు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |శ్రీనివాసన్ కె ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |4,836 |- |19 |చేపాక్-తిరువల్లికేణి |జె. అన్బళగన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఎ. నూర్జహాన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |14,164 |- |20 |థౌసండ్ లైట్స్ |కె. కె. సెల్వం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వలర్మతి బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,829 |- |21 |అన్నా నగర్ |[[ఎం.కె. మోహన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఎస్. గోకుల ఇందిర | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |1,086 |- |22 |విరుగంపాక్కం |వి.ఎన్.విరుగై రవి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కె తనశేఖరన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,333 |- |23 |సైదాపేట |ఎం. సుబ్రమణ్యం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పొన్నయన్.సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |16,255 |- |24 |త్యాగరాయనగర్ |బి. సత్యనారాయణన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |డా. N. S. కనిమొళి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,155 |- |25 |మైలాపూర్ |ఆర్ నటరాజ్ IPS (Rtd) | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కరాటే త్యాగరాజన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |14,728 |- |26 |[[వేలచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేలచ్చేరి]] |[[వాగై చంద్రశేఖర్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సి మునుసామి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,872 |- |27 |షోజింగనల్లూర్ |[[ఎస్. అరవింద్ రమేష్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సుందరం ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |14,913 |- |28 |అలందూరు |అన్బరసన్. టి.ఎం. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పన్రుటి ఎస్. రామచంద్రన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |19,169 |- |29 |శ్రీపెరంబుదూర్ |[[కె. పళని]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |[[కె. సెల్వపెరుంతగై]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |10,716 |- |30 |పల్లవరం |[[ఐ. కరుణానిధి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సి.ఆర్. సరస్వతి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |22,165 |- |31 |తాంబరం |S. R. రాజా | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |14,445 |- |32 |చెంగల్పట్టు |[[ఎం. వరలక్ష్మి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కమలక్కనన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |26,292 |- |33 |తిరుపోరూర్ |కోతండపాణి. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |విశ్వనాథన్. వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |950 |- |34 |చెయ్యూర్ |[[ఆర్.టి. అరసు]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మునుసామి ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |304 |- |35 |మదురాంతకం |ఎస్.పుగజేంటి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సి.కె.తమిజారాసన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |2,957 |- |36 |ఉతిరమేరూరు |[[కె. సుందర్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గణేశన్.పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |12,156 |- |37 |[[కాంచీపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంచీపురం]] |[[సి. వి. ఎం. పి. ఎళిలరసన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |టి.మైథిలి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |7,548 |- |38 |అరక్కోణం |S. రవి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |రాజ్‌కుమార్ ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,161 |- |39 |షోలింగూర్ |[[ఎన్.జి. పార్థిబన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |ఎ. ఎం. మునిరథినం | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |9,732 |- |40 |కాట్పాడి |[[దురై మురుగన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అప్పు ఎస్.ఆర్.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |23,946 |- |41 |రాణిపేట |[[ఆర్. గాంధీ]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఏలుమలై. సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |7,896 |- |42 |ఆర్కాట్ |[[జె.ఎల్. ఈశ్వరప్పన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రామదాస్.కె.వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |11,091 |- |43 |వెల్లూరు |[[పి. కార్తికేయన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |హరూన్ రషీద్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |26,210 |- |44 |ఆనైకట్టు |[[ఏ.పీ. నందకుమార్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[ఎం. కలై అరసు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,768 |- |45 |కిల్వైతినంకుప్పం |[[జి. లోగనాథన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అమలు వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |9,746 |- |46 |గుడియాట్టం |[[సి. జయంతి పద్మనాభన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |రాజమార్తాండన్. కె. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,470 |- |47 |వాణియంబాడి |నీలోఫర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |సయ్యద్ ఫరూఖ్ | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |14,526 |- |48 |అంబూర్ |బాలసుబ్రమణి.ఆర్. (ఇ) | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |నజీర్ అహ్మద్.వి.ఆర్. | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |28,006 |- |49 |జోలార్‌పేట |వీరమణి. కె.సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కవిత.సి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |10,991 |- |50 |తిరుపత్తూరు (వెల్లూర్) |నల్లతంబి. ఎ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కుమార్.టి.టి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |7,647 |- |51 |ఉత్తంగరై |ఎన్.మనోరంజితం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |S. మాలతి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,613 |- |52 |బర్గూర్ |వి. రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |గోవిందరాసన్.ఇ.సి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |982 |- |53 |కృష్ణగిరి |[[టి. సెంగుట్టువన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వి.గోవిందరాజ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |4,891 |- |54 |వేప్పనహళ్లి |మురుగన్ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మధు A.V.M @ Hemnath M | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |5,228 |- |55 |హోసూరు |బాలకృష్ణ రెడ్డి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |గోపీనాథ్ కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |22,964 |- |56 |తళ్ళి |[[వై. ప్రకాష్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[టి. రామచంద్రన్]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | |CPI |6,245 |- |57 |పాలకోడ్ |[[కె. పి. అన్బళగన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |మురుగన్. పి.కె. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |5,983 |- |58 |పెన్నాగారం |[[పి.ఎన్.పి. ఇన్బశేఖరన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[అన్బుమణి రామదాస్]] | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |18,446 |- |59 |ధర్మపురి |[[పి. సుబ్రమణి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఇలంగోవన్. పి.డి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |9,676 |- |60 |పప్పిరెడ్డిపట్టి |పళనియప్పన్. పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సత్యమూర్తి. ఎ | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |12,713 |- |61 |హరూర్ |[[ఆర్. మురుగన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎస్.రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,421 |- |62 |చెంగం |[[ఎం.పి. గిరి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దినగరన్. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |12,691 |- |63 |తిరువణ్ణామలై |ఇ.వి.వేలు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజన్.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |50,348 |- |64 |కిల్పెన్నత్తూరు |పిచ్చండి కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సెల్వమణి కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |34,666 |- |65 |కలసపాక్కం |పన్నీర్ సెల్వం వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కుమార్ జి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |26,414 |- |66 |పోలూరు |[[కె.వి. శేఖరన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఎం. మురుగన్‌ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,273 |- |67 |అరణి |[[సెవ్వూర్ ఎస్. రామచంద్రన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |బాబు. ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,327 |- |68 |చెయ్యార్ |[[దుసి. కె. మోహన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |డా. విష్ణుప్రసాద్ ఎం కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |8,527 |- |69 |వండవాసి |[[ఎస్. అంబేత్‌కుమార్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మెగానాథన్. వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |18,068 |- |70 |జింజీ |K. S. మస్తాన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గోవిందసామి ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |22,057 |- |71 |మైలం |[[ఆర్. మసిలమణి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అన్నాదురై కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |12,306 |- |72 |తిండివనం |[[పి. సీతాపతి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ ఎస్ పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |101 |- |73 |[[వానూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వానూరు]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. చక్రపాణి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మైదిలి ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |10,223 |- |74 |[[విల్లుపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లుపురం]] |[[సి. వి. షణ్ముగం]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అమీర్ అబ్బాస్ S M | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |22,291 |- |75 |[[విక్రవాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రవాండి]] |రథామణి.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వేలు ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |6,912 |- |76 |[[తిరుక్కోయిలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుక్కోయిలూర్]] |[[కె. పొన్ముడి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గోతండరామన్ జి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |41,057 |- |77 |[[ఉలుందూరుపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుందూరుపేట్]] |[[ఆర్. కుమారగురు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[జి.ఆర్. వసంతవేల్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,164 |- |78 |[[ఋషివందియం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఋషివందియం]] |[[కె. కార్తికేయన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దండపాణి.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |20,503 |- |79 |[[శంకరాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంకరాపురం]] |[[టి. ఉదయసూరియన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[పి. మోహన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |14,528 |- |80 |కళ్లకురిచ్చి |ప్రభు ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కామరాజ్ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,104 |- |81 |గంగవల్లి |[[ఎ. మురుతముత్తు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రేఖ ప్రియదర్శిని.జె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,262 |- |82 |అత్తూరు |చిన్నతంబి ఆర్ ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అర్థనారి ఎస్ కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |17,334 |- |83 |ఏర్కాడ్ |[[జి. చిత్ర]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సి. తమిళసెల్వన్‌ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |17,394 |- |84 |ఓమలూరు |వెట్రివేల్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అమ్మసి.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |19,956 |- |85 |మెట్టూరు |సెమ్మలై.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పార్థిబన్.ఎస్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |6,282 |- |86 |ఎడప్పాడి |ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్నాదురై. ఎన్ | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |PMK |42,022 |- |87 |శంకరి |రాజా.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాజేశ్వరన్.టి.కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |37,374 |- |88 |సేలం (పశ్చిమ) |వెంకటాచలం.జి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పన్నీర్ సెల్వం.సి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,247 |- |89 |సేలం (ఉత్తరం) |రాజేంద్రన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |శరవణన్.కె.ఆర్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |9,873 |- |90 |సేలం (దక్షిణం) |శక్తివేల్ ఎ బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గుణశేఖరన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |30,453 |- |91 |వీరపాండి |మనోన్మణి.పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్. ఎ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,481 |- |92 |రాశిపురం |సరోజ వి. డా | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దురైసామి V.P | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |9,631 |- |93 |సేంతమంగళం |చంద్రశేఖరన్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పొన్నుసామి కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |12,333 |- |94 |నమక్కల్ |K. P. P. బాస్కర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |చెజియన్. ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |13,534 |- |95 |పరమతి వేలూరు |మూర్తి కె ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |818 |- |96 |తిరుచెంగోడు |సరస్వతి పొన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఇలంగోవన్ బార్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,390 |- |97 |కుమారపాళయం |[[పి. తంగమణి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |యువరాజ్ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |47,329 |- |98 |[[ఈరోడ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ (తూర్పు)]] |[[కె.ఎస్. తెన్నరసు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[వీ.సీ. చందీర కుమార్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,794 |- |99 |ఈరోడ్ (పశ్చిమ) |రామలింగం కె.వి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముత్తుసామి ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,906 |- |100 |మొదక్కురిచ్చి |[[వి.పి. శివసుబ్రమణి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సచ్చిదానందం. పి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,222 |- |101 |ధరాపురం |కాళీముత్తు. వి.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |పొన్నుసామి. కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |10,017 |- |102 |కంగాయం |తనియరసు యు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గోపి పి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |13,135 |- |103 |పెరుందురై |[[ఎన్.డి. వెంకటాచలం]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సామి.కె.పి (ఎ) మోహనసుందరం.పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |12,771 |- |104 |భవానీ |[[కె.సి. కరుప్పన్నన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శివకుమార్ ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |24,887 |- |105 |అంతియూర్ |ఇ.ఎమ్.ఆర్.రాజా అలియాస్ రాజకృష్ణన్.కె.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[ఎ. జి. వెంకటాచలం]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |5,312 |- |106 |గోబిచెట్టిపాళయం |సెంగోట్టయన్ కె.ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శరవణన్ S.V | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |11,223 |- |107 |భవానీసాగర్ |[[ఎస్. ఈశ్వరన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఆర్. సత్య | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,104 |- |108 |ఉదగమండలం |[[ఆర్. గణేష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|ఆర్. గణేష్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |వినోద్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |10,418 |- |109 |గూడలూరు |తిరవిడమణి.ఎం. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కలైసెల్వన్. ఎస్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |13,379 |- |110 |కూనూర్ |రాము. ఎ. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముబారక్. బి.ఎం. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,710 |- |111 |మెట్టుపాళయం |[[ఓ.కే. చిన్నరాజ్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సురేంద్రన్. ఎస్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |16,114 |- |112 |అవనాశి |[[పి. ధనపాల్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఆనందన్ ఇ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |30,674 |- |113 |తిరుప్పూర్ (ఉత్తరం) |[[కె.ఎన్. విజయకుమార్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సామినాథన్ ఎంపీ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |37,774 |- |114 |తిరుప్పూర్ (దక్షిణం) |[[ఎస్. గుణశేఖరన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[కె. సెల్వరాజ్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |15,933 |- |115 |పల్లడం |[[కరైపుదూర్ ఎ. నటరాజన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె | ఎస్. కృష్ణమూర్తి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |32,174 |- |116 |సూలూరు |[[ఆర్. కనగరాజ్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మనోహరన్. వి.ఎం.సి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |36,631 |- |117 |కవుందంపళయం |[[వి.సి. అరుకుట్టి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పయ్యా గౌండర్ @ కృష్ణన్. ఆర్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,025 |- |118 |కోయంబత్తూర్ (ఉత్తరం) |అరుణ్ కుమార్. పి.ఆర్.జి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎస్. మీనలోగు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,724 |- |119 |తొండముత్తూరు |వేలుమణి.ఎస్.పి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కోవై సయ్యద్ @ సయ్యద్ మహమ్మద్.M.A. | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |64,041 |- |120 |కోయంబత్తూర్ (దక్షిణం) |అమ్మన్ కె. అర్జునన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మయూర జయకుమార్.ఎస్. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |17,419 |- |121 |సింగనల్లూరు |కార్తీక్. ఎన్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సింగై ముత్తు. ఎన్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,180 |- |122 |కినాతుకడవు |షణ్ముగం. ఎ. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కురిచి ప్రభాకరన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |1,332 |- |123 |పొల్లాచి |పొల్లాచ్చి వి జయరామన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తమిళమణి. ఆర్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,368 |- |124 |వాల్పరై |కస్తూరి వాసు. వి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పాల్పాండి. టి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,244 |- |125 |ఉడుమలైపేట్టై |రాధాకృష్ణన్. కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముత్తు. ము. కా | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |5,687 |- |126 |మడతుకులం |జయరామకృష్ణ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మనోహరన్ కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |1,667 |- |127 |పళని |సెంథిల్‌కుమార్ ఐ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కుమారస్వామి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |25,586 |- |128 |ఒద్దంచత్రం |శక్కరపాణి ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కిట్టుసామి కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |65,727 |- |129 |అత్తూరు |పెరియసామి I | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |విశ్వనాథన్ ఆర్ నాథమ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |27,147 |- |130 |నీలకోట్టై |తంగతురై ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,776 |- |131 |నాథమ్ |అంది అంబలం M.A | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |షాజహాన్ ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,110 |- |132 |దిండిగల్ |శ్రీనివాస్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |బషీర్ అహ్మద్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |20,719 |- |133 |వేదసందూర్ |వి.పి.బి.పరమశివం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శివశక్తివేల్ గౌండర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |19,938 |- |134 |అరవకురిచ్చి |వి.సెంథిల్ బాలాజీ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |K. C. పళనిసామి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |23,661 |- |135 |కరూర్ |విజయభాస్కర్ .ఎం.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సుబ్రమణియన్ .బ్యాంక్ .కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |441 |- |136 |కృష్ణరాయపురం |గీత. ఎం. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అయ్యర్. వి.కె. | bgcolor="green" | |PTK |35,301 |- |137 |కుళితలై |రామర్ .ఇ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |చంద్రశేఖరన్ .ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |11,896 |- |138 |మనపారై |చంద్రశేఖర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మహ్మద్ నిజాం M A | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |18,277 |- |139 |శ్రీరంగం |వలర్మతి.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పళనియాండి.ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,409 |- |140 |తిరుచిరాపల్లి (పశ్చిమ) |నెహ్రూ.కె.ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మనోహరన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |28,415 |- |141 |తిరుచిరాపల్లి (తూర్పు) |నటరాజన్ .ఎన్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |జెరోమ్ ఆరోకియరాజ్ .జి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |21,894 |- |142 |తిరువెరుంబూర్ |అన్బిల్ మహేష్ పొయ్యమొళి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కళైచెల్వన్.డి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |16,695 |- |143 |లాల్గుడి |సౌందరపాండియన్ ఎ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |విజయమూర్తి ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |3,837 |- |144 |మనచనల్లూరు |పరమేశ్వరి. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గణేశన్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,522 |- |145 |ముసిరి |సెల్వరాసు ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |విజయబాబు ఎస్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |32,087 |- |146 |తురైయూర్ |స్టాలిన్‌కుమార్ .ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మైవిజి .ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |8,068 |- |147 |పెరంబలూరు |ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[పి. శివకామి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |6,853 |- |148 |కున్నం |రామచంద్రన్.ఆర్.టి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దురైరాజ్.టి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |18,796 |- |149 |అరియలూర్ |రాజేంద్రన్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శివశంకర్. ఎస్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,043 |- |150 |జయంకొండం |రామజెయలింగం.జె.కె.ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గురు @ గురునాథన్.జె | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |PMK |22,934 |- |151 |తిట్టకుడి |గణేశన్ వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అయ్యసామి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,212 |- |152 |వృద్ధాచలం |కలైసెల్వన్ వి టి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గోవిందసామి పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,777 |- |153 |నెయ్వేలి |సబా రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజశేఖర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |17,791 |- |154 |పన్రుతి |సత్య.పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పొన్‌కుమార్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,128 |- |155 |కడలూరు |సంపత్ ఎమ్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పుగజేంది ఎలా | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |24,413 |- |156 |కురింజిపడి |పన్నీర్ సెల్వం Mrk | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |28,108 |- |157 |భువనగిరి |శరవణన్. దురై కె. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సెల్వి రామజయం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,488 |- |158 |చిదంబరం |పాండియన్ కె ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సెంథిల్‌కుమార్ కె ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |1,506 |- |159 |కట్టుమన్నార్కోయిల్ |మురుగుమారన్.ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తిరుమావళవన్.Thol | bgcolor="{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}}" | |VCK |87 |- |160 |సిర్కాళి |భారతి.పి.వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కిల్లై రవీంద్రన్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |9,003 |- |161 |మైలాడుతురై |రాథాకృష్ణన్.వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,778 |- |162 |పూంపుహార్ |పావున్‌రాజ్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |షాజహాన్.ఎ.ఎం | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |19,935 |- |163 |నాగపట్టణం |తమీమున్ అన్సారీ.ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మహమ్మద్ జఫరుల్లా.ఎ | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |20,550 |- |164 |కిల్వేలూరు |మతివానన్.యు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మీనా.ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |10,170 |- |165 |వేదారణ్యం |మణియన్.ఓ.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్.పి.వి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |22,998 |- |166 |తిరుతురైపూండి |అదలరాసన్. పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఉమామహేశ్వరి. కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |13,250 |- |167 |మన్నార్గుడి |రాజా.టి.ఆర్.బి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కామరాజ్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |9,937 |- |168 |తిరువారూర్ |కరుణానిధి .ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పన్నీర్ సెల్వం .ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |68,366 |- |169 |నన్నిలం |కామరాజ్. ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దురైవేలన్. ఎస్.ఎం.బి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |21,276 |- |170 |తిరువిడైమరుదూర్ |చెజియాన్.గోవి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సెట్టు.యు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |532 |- |171 |కుంభకోణం |జి. అన్బళగన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రత్న.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |8,457 |- |172 |పాపనాశం |[[ఆర్. దొరైక్కన్ను]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |లోగనాథన్ TR | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |24,365 |- |173 |తిరువయ్యారు |దురై.చంద్రశేఖరన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |M.G.M.సుబ్రమణియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |14,343 |- |174 |తంజావూరు |ఎం.రెంగసామి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అంజుగం బూపతి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |26,874 |- |175 |ఒరతనాడు |రామచంద్రన్. ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వైతిలింగం. ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |3,645 |- |176 |పట్టుక్కోట్టై |శేఖర్. వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మహేంద్రన్. కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |12,358 |- |177 |పేరవురాణి |గోవిందరాసు ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అశోక్ కుమార్ ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |995 |- |178 |గంధర్వకోట్టై |ఆరుముగం.బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బరసన్.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,047 |- |179 |విరాలిమలై |విజయభాస్కర్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పళనియప్పన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,447 |- |180 |పుదుక్కోట్టై |పెరియన్నన్ అరస్సు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కార్తీక్ తొండైమాన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,084 |- |181 |తిరుమయం |రేగుపతి ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వైరముత్తు Pk | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |766 |- |182 |అలంగుడి |మెయ్యనాథన్ .శివ .వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |జ్ఞాన కలైసెల్వన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |9,941 |- |183 |అరంతంగి |రత్నసభపతి ఇ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రామచంద్రన్ టి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |2,291 |- |184 |కారైకుడి |రామసామి Kr | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |కర్పగం ఇళంగో | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |18,283 |- |185 |తిరుప్పత్తూరు (శివగంగ) |పెరియకరుప్పన్ Kr | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అశోకన్ Kr | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |42,004 |- |186 |శివగంగ |బాస్కరన్.జి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |Sathianathan.M @ Meppal M.Sakthi | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |6,636 |- |187 |మనమదురై |మరియప్పంకెన్నడి ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |చిత్రసెల్వి ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,889 |- |188 |మేలూరు |పెరియపుల్లన్ @ సెల్వం పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రఘుపతి ఎ.పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |19,723 |- |189 |మదురై తూర్పు |పి. మూర్తి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పి పాండే | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |32,772 |- |190 |శోలవందన్ |కె. మాణికం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |భవానీ.సి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |24,857 |- |191 |మదురై ఉత్తర |V. V. రాజన్ చెల్లప్ప | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కార్తికేయ. వి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |18,839 |- |192 |మదురై సౌత్ |శరవణన్ .ఎస్.ఎస్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |బాలచంద్రన్ .ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |23,763 |- |193 |మదురై సెంట్రల్ |పళనివేల్ త్యాగరాజన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |జయబాల్ ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,762 |- |194 |మదురై వెస్ట్ |సెల్లూర్ కె. రాజు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దళపతి జి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |16,398 |- |195 |తిరుపరంకుండ్రం |S. M. సీనివేల్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మణిమారన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |22,992 |- |196 |తిరుమంగళం |ఉదయకుమార్.ఆర్.బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |జయరాం.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |23,590 |- |197 |ఉసిలంపట్టి |నీతిపతి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఇళమకేజన్.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |32,906 |- |198 |అండిపట్టి |తంగ తమిళ్ సెల్వం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మూకయ్య.ఎల్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |30,196 |- |199 |పెరియకులం |కె. కతిర్కము | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,350 |- |200 |బోడినాయకనూర్ |ఓ. పన్నీర్ సెల్వం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎస్. లక్ష్మణన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |15,608 |- |201 |కంబమ్ |ఎస్.టి.కె.జక్కయ్యన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కంబమ్ ఎన్. రామకృష్ణన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,221 |- |202 |రాజపాళయం |ఎస్. తంగపాండియన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |A. A. S. శ్యామ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |4,802 |- |203 |శ్రీవిల్లిపుత్తూరు |ఎం. చంద్ర ప్రభ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముత్తుకుమార్.సి | bgcolor="green" | |PTK |36,673 |- |204 |సత్తూరు |S. G. సుబ్రమణియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శ్రీనివాసన్.వి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,427 |- |205 |శివకాశి |కె.టి.రాజేంద్రభాలాజీ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శ్రీరాజా. సి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |14,748 |- |206 |విరుదునగర్ |ఎ.ఆర్.ఆర్. సీనివాసన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కళానిధి.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,870 |- |207 |అరుప్పుక్కోట్టై |రామచంద్రన్ కె.కె.ఎస్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వైగైచెల్వన్.డా | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |18,054 |- |208 |తిరుచూలి |తంగం తేనరసు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దినేష్ బాబు. కె. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |26,577 |- |209 |పరమకుడి |డా. S. ముత్తయ్య | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తిసైవీరన్.యు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,389 |- |210 |తిరువాడనై |కరుణాస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తివాకరన్. ఎస్.పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,696 |- |211 |రామనాథపురం |డా. ఎం. మణికందన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |M. H. జవహిరుల్లా | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |33,222 |- |212 |ముద్దుకులత్తూరు |S. పాండి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |ఎం. కీర్తిక | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |13,348 |- |213 |విలాతికులం |ఉమా మహేశ్వరి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |బీమరాజ్ ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |18,718 |- |214 |తూత్తుక్కుడి |గీతా జీవన్. పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |చెల్లపాండియన్.ఎస్.టి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |20,908 |- |215 |తిరుచెందూర్ |అనిత ఆర్ రాధాకృష్ణన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఆర్. శరత్‌కుమార్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |26,001 |- |216 |శ్రీవైకుంటం |S. P. షణ్ముగనాథన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాణి వెంకటేశన్ వి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |3,531 |- |217 |ఒట్టపిడారం |ఆర్. సుందరరాజ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |డా.కృష్ణసామి.కె | bgcolor="green" | |PTK |493 |- |218 |కోవిల్‌పట్టి |కదంబూర్ రాజు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎ.సుబ్రమణ్యం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |428 |- |219 |శంకరన్‌కోవిల్ |V. M. రాజలక్ష్మి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బుమణి జి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,489 |- |220 |వాసుదేవనల్లూర్ |మనోహరన్ ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్ ఎస్ | bgcolor="green" | |PTK |18,758 |- |221 |కడయనల్లూరు |K. A. M. ముహమ్మద్ అబూబకర్ | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |షేక్ దావూద్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |1,194 |- |222 |తెన్కాసి |ఎస్. సెల్వమోహన్‌దాస్ పాండియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పళని నాడార్ ఎస్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |462 |- |223 |అలంగుళం |డా. పూంగోతై అలాది అరుణ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |హెప్జీ కార్తికేయన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |4,754 |- |224 |తిరునెల్వేలి |[[ఏ.ఎల్.ఎస్. లక్ష్మణన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[నైనార్ నాగేంద్రన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |601 |- |225 |అంబసముద్రం |ఆర్. మురుగయ్య పాండియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అవుదయప్పన్. ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,166 |- |226 |పాలయంకోట్టై |T. P. M. మొహిదీన్ ఖాన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |హైదర్ అలీ S.K.A | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |15,872 |- |227 |నంగునేరి |హెచ్.వసంతకుమార్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |విజయకుమార్. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |17,315 |- |228 |రాధాపురం |I. S. ఇన్బదురై | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎం. అప్పావు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |49 |- |229 |కన్నియాకుమారి |S. ఆస్టిన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |తలవాయి సుందరం. ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,912 |- |230 |నాగర్‌కోయిల్ |ఎన్. సురేష్ రాజన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గాంధీ MR | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |20,956 |- |231 |కోలాచెల్ |J. G. ప్రిన్స్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |రమేష్ పి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |26,028 |- |232 |పద్మనాభపురం |మనో తంగరాజ్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్ర ప్రసాద్ కె పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |40,905 |- |233 |విలవంకోడ్ |S. విజయధరణి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |ధర్మరాజ్ సి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |33,143 |- |234 |కిల్లియూరు |S. రాజేష్ కుమార్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |పొన్. విజయరాఘవన్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |46,295 |} === రాజకీయ పార్టీల వివరణాత్మక విశ్లేషణ & పనితీరు === {| class="wikitable" ! colspan="2" |పార్టీ !పోటీ చేసిన స్థానాలు !గెలుపు !డిపాజిట్లు కోల్పోయిన స్థానాలు !వోట్లు !చెల్లిన వోట్లలో పొందిన వోట్ల % !Polled in State in Seats % Contest |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''State Parties''' |- | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఎడిఎమ్‌కె]] |232 |135 |2 |17,616,266 |40.77% |41.06 |- | bgcolor="{{party color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}}" | |[[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|డిఎమ్‌డికె]] |104 |0 |103 |1,034,384 |2.39% |5.42 |- | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డిఎమ్‌కె]] |180 |88 |0 |13,669,116 |31.64% |41.35 |- | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |పిఎమ్‌కె |232 |0 |212 |2,300,558 |5.32% |5.41 |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''State Parties - Other States''' |- | bgcolor="{{party color|All India Forward Bloc}}" | |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్|AIFB]] |33 |0 |33 |44,546 |0.10% |0.74 |- | bgcolor="{{party color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}" | |[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|AIMIM]] |2 |0 |2 |10,289 |0.02% |2.78 |- | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|IUML]] |5 |1 |0 |313,808 |0.73% |33.28 |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (Secular)}}" | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|JD (S)]] |2 |0 |2 |711 |0.00% |0.20 |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|JD (U)]] |6 |0 |6 |2,082 |0.00% |0.18 |- | bgcolor="{{party color|Jammu and Kashmir National Panthers Party}}" | |JKNPP |2 |0 |2 |297 |0.00% |0.08 |- | bgcolor="{{party color|Lok Janshakti Party}}" | |LJP |23 |0 |23 |4,146 |0.01% |0.10 |- | bgcolor="{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|RJD]] |1 |0 |1 |9 |0 0.00% |0.05 |- | bgcolor="{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS/SS]] |36 |0 |36 |13,640 |0.03% |0.21 |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Party}}" | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]] |26 |0 |26 |4,464 |0.01% |0.09 |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''National Parties''' |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]] |188 |0 |180 |1,228,704 |2.84% |3.57 |- | bgcolor="{{party color|Bahujan Samaj Party}}" | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|BSP]] |158 |0 |156 |97,823 |0.23% |0.34 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]] |25 |0 |23 |340,290 |0.79% |7.25 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPI (M)]] |25 |0 |25 |307,303 |0.71% |6.80 |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |41 |8 |0 |2,774,075 |6.42% |36.74 |- | bgcolor=" {{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |20 |0 |20 |11,842 |0.03% |0.30 |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''Registered (Unrecognised) Parties''' |- | |ABHM |1 |0 |1 |211 |0.00% |0.13 |- | |AIFB (S) |2 |0 |2 |5,950 |0.01% |1.52 |- | |AIJMK |3 |0 |3 |953 |0.00% |0.15 |- | |AIపిఎమ్‌కె |2 |0 |2 |1,321 |0.00% |0.38 |- | |AIWUP |1 |0 |1 |72 |0.00% |0.04 |- | |AMMK |4 |0 |4 |698 |0.00% |0.09 |- | |APNP |3 |0 |3 |428 |0.00% |0.08 |- | |AUK |2 |0 |2 |147 |0.00% |0.04 |- | |CDF |1 |0 |1 |170 |0.00% |0.10 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |CPI (ML) (L) |10 |0 |10 |4,972 |0.01% |0.23 |- | |CPIM |2 |0 |2 |378 |0.00% |0.12 |- | |DCLF |1 |0 |1 |1,411 |0.00% |0.82 |- | |DMMK |1 |0 |1 |121 |0.00% |0.08 |- | |DMSK |2 |0 |2 |199 |0.00% |0.06 |- | |EDP |3 |0 |3 |993 |0.00% |0.19 |- | |ETMK |6 |0 |6 |5,257 |0.01% |0.45 |- | |FDLP |1 |0 |1 |1,373 |0.00% |0.71 |- | |FIP |4 |0 |4 |1,359 |0.00% |0.14 |- | |GAPP |3 |0 |3 |710 |0.00% |0.14 |- | |GMI |40 |0 |40 |11,683 |0.03% |0.16 |- | |GokMK |9 |0 |8 |3,357 |0.01% |0.21 |- | |GPI |6 |0 |6 |1840 |0.00% |0.16 |} == ఉప ఎన్నిక == 2016 అక్టోబరు 26న, తిరుపరంకుండ్రం, అరవకురిచ్చి, తంజావూరు నియోజకవర్గాలకు ఎన్నికలు 2016 నవంబరు 19న జరిపారు.<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu (TN) Elections 2016 – Results, Cabinet Ministers and News Updates|url=http://www.elections.in/tamil-nadu/|access-date=24 November 2016|website=www.elections.in}}</ref> ఫలితాలు: {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం ! డిఎంకె పోటీదారు ! పోటీదారు Aడిఎమ్‌కె ! గెలిచిన అభ్యర్థి ! గెలిచిన పార్టీ ! మార్జిన్ |- | [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]] | [[K. C. Palanisamy (DMK politician)|కేసీ పళనిసామి]] | [[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] | [[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] | ఏఐఏడీఎంకే | 23,661 |- | [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]] | అంజుగం బూపతి | ఎం. రంగస్వామి | ఎం. రంగస్వామి | ఏఐఏడీఎంకే | 26,874 |- | [[తిరుపరంకుండ్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపరంకుండ్రం]] | శరవణన్ | ఎకె బోస్ | ఎకె బోస్ | ఏఐఏడీఎంకే | 42,670 |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతదేశ ఎన్నికలు|భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] * భారతదేశంలో 2016 ఎన్నికలు == మూలాలు == {{Reflist}}{{తమిళనాడు ఎన్నికలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2016 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] fr0pkn0b0l52onw5za6n48g8riq5bf8 4920437 4920306 2026-08-05T03:07:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920437 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = 2011 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 2011 | next_year = 2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | election_date = {{start date|2016|05|16|df=y}} (232 Seats)<br> 19 November 2016 (2 Seats) | seats_for_election = మొత్తం 234 స్థానాలన్నింటికీ | majority_seats = 118 | turnout = 74.81% ({{decrease}} 3.48%) <!-- AIADMK -->| image1 = [[File:J Jayalalithaa.jpg|70x70px]] | leader1 = [[జయలలిత]] | leader_since1 = 1989 | leaders_seat1 = [[డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్]] | last_election1 = 203 స్థానాలు<br>(''alliance'') | party1 = ఏఐడిఎమ్‌కె | alliance1 = ''ఏ కూటమి లోనూ లేదు'' | seats1 = 136 | seat_change1 = {{decrease}}67 | popular_vote1 = 17,617,060 | percentage1 = 40.88% | swing1 = {{Decrease}}10.14% <!-- DMK -->| image2 = [[File:M._Karunanidhi_.jpg|70x70px]] | leader2 = [[ఎం.కరుణానిధి]] | leader_since2 = 1969 | party2 = డిఎమ్‌కె | alliance2 = యుపిఎ | leaders_seat2 = [[తిరువారూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువరూర్]] | last_election2 = 31 స్థానాలు (alliance) | seats2 = 98 | seat_change2 = {{increase}}67 | popular_vote2 = 17,175,374 | percentage2 = 39.85% | swing2 = {{increase}}0.35% | map_image = Tamil Nadu assembly election 2016 results.png | map2_image = India Tamil Nadu Assembly election 2016.svg | map_size = 250px | map_caption = | title = ముఖ్యమంత్రి | before_election = [[జయలలిత]] | before_party = ఏఐడిఎమ్‌కె | after_election = [[జయలలిత]] | after_party = ఏఐడిఎమ్‌కె }} [[తమిళనాడు]] శాసనసభ లోని 232 స్థానాలకు '''పదిహేనవ శాసనసభ ఎన్నికలు''' 2016 మే 16 న జరిగాయి. [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]], [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]] నియోజకవర్గాలలో మాత్రం ఎన్నికలు 2016 అక్టోబరు 26న జరిగాయి. [[జయలలిత|జె. జయలలిత]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] ఎన్నికల్లో విజయం సాధించింది. 1984 తర్వాత తమిళనాడులో తిరిగి ఎన్నికైన మొదటి అధికారంలో ఉన్న పార్టీగా అవతరించింది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2016|title=Tamil Nadu elections 2016: Jayalalithaa's AIADMK scripts "history", DMK rues big loss; 5.55 lakh opt for NOTA|url=http://www.financialexpress.com/article/india-news/tamil-nadu-election-results-2016-counting-of-votes-begin/259300/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160520202631/http://www.financialexpress.com/article/india-news/tamil-nadu-election-results-2016-counting-of-votes-begin/259300/|archive-date=20 May 2016|access-date=20 May 2016|publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]}}</ref> [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డిఎమ్‌కె]], తాను పోటీ చేసిన సీట్లలో సగం గెలుచుకుంది. కానీ దాని మిత్రపక్షాలు ఘోరంగా విఫలమయ్యాయి; ముఖ్యంగా, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] తాను పోటీ చేసిన సీట్లలో 16% గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2016|title=May is the cruellest month: DMK pays heavy price for seat-sharing|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/news/May-is-the-cruellest-month-DMK-pays-heavy-price-for-seat-sharing/articleshow/52352570.cms|access-date=20 May 2016|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=M T Saju|last2=Padmini Sivarajah|date=8 May 2016|title=Congress could be DMK's Achilles' heel|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/news/Tamil-Nadu-elections-2016-Congress-could-be-DMKs-Achilles-heel/articleshow/52172385.cms|access-date=20 May 2016|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sruthisagar Yamunan|date=20 May 2016|title=DMK ahead of AIADMK in "contested vote share"|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/dmk-ahead-of-aiadmk-in-contested-vote-share/article8623021.ece#comments|access-date=21 May 2016|website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 May 2016|title=Tamil Nadu elections: Can there ever be an alternative to DMK or AIADMK?|url=http://www.livemint.com/Politics/1RACmlC4tY3VM6tiNyxV3K/Tamil-Nadu-elections-Can-there-ever-be-an-alternative-to-DM.html|access-date=31 May 2016|website=Dharani Thangavelu|publisher=Livemint}}</ref> ఓట్ల లెక్కింపు 2016 మే 19 న జరిగింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-dates-for-five-states-announced/article8313813.ece|title=4 States, Puducherry was set to go to polls between April 4 and May 16|date=4 March 2016|work=The Hindu}}</ref> అంతకుముందు 2011లో జరిగిన ఎన్నికల్లో జయలలిత నాయకత్వంలో ఏఐఏడీఎంకే భారీ మెజారిటీ సాధించి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయగా, [[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|డీఎండీకే]] అధినేత [[విజయ్ కాంత్|విజయకాంత్]] 2016 జనవరి వరకు ప్రతిపక్ష నేతగా ఎంపికయ్యాడు. జె. జయలలిత, ఎం. కరుణానిధి పోటీ చేసిన చివరి ఎన్నికలు ఇవి. వారు 2016. 2018లో మరణించారు. == షెడ్యూల్ == [[దస్త్రం:The_Chief_Election_Commissioner,_Dr._Nasim_Zaidi_along_with_the_Election_Commissioners,_Shri_A.K._Joti_and_Shri_O.P._Rawat_addressing_a_press_conference,_in_New_Delhi_on_March_04,_2016.jpg|thumb|260x260px| 2016 మార్చి 4 న న్యూ ఢిల్లీలో అస్సాం, కేరళ, పశ్చిమ బెంగాల్, పుదుచ్చేరితో పాటు [[తమిళనాడు]] శాసనసభ ఎన్నికల షెడ్యూల్‌ను ప్రకటిస్తున్న భారత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, నసీమ్ జైదీ]] ఎన్నికలు 2016 మే 16 న జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/|title=Tamil Nadu Elections 2016 Polling Live Updates|work=infoelections.com|access-date=16 May 2016}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మే 19న ఓట్ల లెక్కింపు జరిగింది.<ref>{{Cite news|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results|title=Tamil Nadu Election Results|access-date=24 March 2016}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కేరళ, పుదుచ్చేరిలో ఎన్నికలు కూడా మే 16 నే జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/tn/6311-tamil-nadu-assembly-election-schedule.html|title=TN election schedule|work=infoelections.com|access-date=10 May 2016}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఓటర్లకు లంచం ఇచ్చినట్లు వచ్చిన నివేదికల కారణంగా తమిళనాడు లోని [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]], [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]] నియోజకవర్గాలలో పోలింగ్ వాయిదా పడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/after-aravakurichi-polls-in-thanjavur-constituency-deferred-to-may-23/article8604100.ece?homepage=true&ref=relatedNews|title=After Aravakurichi, polls in Thanjavur constituency deferred to May 23|date=15 May 2016|work=The Hindu|access-date=16 May 2016|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> {| class="wikitable" |'''ఈవెంట్''' | '''తేదీ''' |- | నామినేషన్ల తేదీ | 2016 ఏప్రిల్ 22 |- | నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2016 ఏప్రిల్ 29 |- | నామినేషన్ల పరిశీలన తేదీ | 2016 ఏప్రిల్ 30 |- | అభ్యర్థుల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2016 మే 2 |- | పోల్ తేదీ | 2016 మే 16 |- | లెక్కింపు తేదీ | 2016 మే 19 |- | ఎన్నికలు ముగిసేలోపు తేదీ | 2016 మే 21 |} == మానిఫెస్టోలు == [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డిఎంకె]] తన ఎన్నికల [[మేనిఫెస్టో]]<nowiki/>ను 2016 ఏప్రిల్ 10న విడుదల చేసింది.<ref name="Highlights of DMK manifesto">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/tamil-nadu-assembly-elections-highlights-of-dmk-manifesto/article8458137.ece|title=Highlights of DMK manifesto|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ulaska.com/dmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-election-2016/|title=DMK Election Manifesto 2016|work=ulaska.com|access-date=16 May 2016|archive-date=25 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525112142/http://www.ulaska.com/dmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-election-2016/|url-status=dead}}</ref> [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను<ref name="BJP promises return of Jallikattu">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/tamil-nadu-elections-bjp-promises-return-of-jallikattu-ban-on-alcohol/1/648869.html|title=BJP promises return of Jallikattu|work=[[India Today]]|access-date=6 May 2016}}</ref> ఏప్రిల్ లో విడుదల చేసింది. 2016 మార్చి 23న, [[నామ్ తమిర్ కచ్చి|నామ్ తమిళర్ కట్చి]] తన 316 పేజీల ఎన్నికల మేనిఫెస్టో 2016ను ప్రచురించింది.<ref name="youtube.com">{{Cite web|title=My thoughts about Naam Tamilar Katchi election mainfesto|url=https://www.youtube.com/watch?v=Naa7snE4VHM&list=PLpd42o2Yh7n5uXUmrLd8GdcDmPX5AXVha|publisher=youtube.com}}</ref><ref name="https">{{Cite web|title=Naam Tamilar Seeman Releases His Election Manifesto|url=https://www.youtube.com/watch?v=sj0cRoL0GDQ|publisher=youtube.com}}</ref> తమిళనాడు కాంగ్రెస్ కమిటీ తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/Tamil-Nadu-election-Congress-manifesto-promises-prohibition-eradication-of-corruption/articleshow/52009112.cms|title=Congress promises eradication of corruption|work=[[The Times of India]]|access-date=6 May 2016}}</ref> ఏప్రిల్ లో విడుదల చేసింది. పట్టాలి మక్కల్ కట్చి తన ముసాయిదా ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను 2015 సెప్టెంబరు 15న, అంతిమ ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను 2016 ఏప్రిల్ 15న విడుదల చేసింది.<ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Besides-prohibition-PMK-manifesto-promises-to-make-Tamil-Nadu-a-Singapore-and-Trichy-the-second-capital-city/articleshow/51840837.cms|title=PMK promises to Make TN a Singapore|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref> [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఎఐఎడిఎంకె]] తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను 2016 మే 5న విడుదల చేసింది.<ref name="AIADMK manifesto released">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/aiadmk-election-manifesto-released-by-jayalalithaa/article8561201.ece|title=AIADMK manifesto released|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ulaska.com/aiadmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-assembly-election-2016/|title=AIADMK Election Manifesto 2016|work=ulaska.com|access-date=16 May 2016|archive-date=18 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518171045/http://www.ulaska.com/aiadmk-election-manifesto-2016-tamilnadu-assembly-election-2016/|url-status=dead}}</ref> == ఎగ్జిట్ పోల్స్ == {| class="wikitable" !ఏజెన్సీ ! ఏఐఏడీఎంకే ! డిఎమ్‌కె+ ! బీజేపీ ! PWF-డిఎమ్‌డికె/ఇతరులు ! Ref. |- | ఇండియా టుడే-యాక్సిస్ | 89–101 | '''124–140''' | 0–3 | NA/4-8 | <ref>{{Cite web|title=India Today-Axis Exit Poll: Jaya to lose Tamil Nadu, BJP sweeps Assam, Mamata to retain Bengal|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-axis-my-india-exit-poll-live-who-will-win-bengal-tamil-nadu-kerala-and-assam/1/669454.html|access-date=16 May 2016|website=indiatoday.intoday.in}}</ref> |- | న్యూస్ నేషన్ | 95–99 | '''120-118''' | 0–1 | 12-16/5-9 | <ref>{{Cite web|date=16 May 2016|title=Exit polls: BJP unseats Congress in Assam, LDF ousts UDF in Kerala; Mamata retains WB, Jaya goes from TN|url=http://indianexpress.com/article/elections-2016/india/india-news-india/exit-polls-west-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-puducherry-latest-updates-live/|access-date=16 May 2016|website=The Indian Express}}</ref> |- | సి ఓటరు | '''139''' | 78 | 0 | 15/2 | <ref>{{Cite web|title=Will Jayalalithaa win? Exit polls divided on Tamil Nadu results|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/news/Will-Jayalalithaa-win-Exit-polls-divided-on-Tamil-Nadu-results/articleshow/52296774.cms|access-date=16 May 2016|website=The Times of India}}</ref> |- | న్యూస్ ఎక్స్ | 90 | '''140''' | 0 | NA/4 | <ref name=":0">{{Cite web|title=Jayalalithaa Set to Lose, DMK's Turn at Power: Poll of Exit Polls|url=http://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/jayalaithaa-set-to-lose-in-tamil-nadu-exit-polls-1406845?pfrom=home-lateststories|access-date=16 May 2016|website=NDTV.com}}</ref> |- | ABP నీల్సన్ | 95 | '''132''' | 1 | NA/6 | <ref name=":0" /> |- | NDTV పోల్ ఆఫ్ పోల్స్ | 103 | '''120''' | 0 | NA/11 | <ref name=":0" /> |- | స్పిక్ న్యూస్ | '''142''' | 87 | 0 | 2 | <ref>{{Cite web|title=(17/05/2016) Spick News Exit Poll Results|url=https://www.facebook.com/1073653859318695/photos/a.1084758828208198.1073741830.1073653859318695/1449270251757052/?type=3&source=56|access-date=18 May 2016}}</ref> |- | తంతి టీవీ | '''111''' | 99 | 1 | 3/2 | <ref>{{Cite web|title=(17/05/2016) Makkal Yaar Pakkam : Thanthi TV Exit Poll Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=hmmCxoF82Uw|access-date=18 May 2016|website=www.youtube.com}}</ref> |} == ఫలితాలు == ఎగ్జిట్ పోల్స్‌లో చాలా వరకు అధికార అన్నాడీఎంకే ఓడిపోతున్నట్లు వచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=17 May 2016|title=In history, hope of victory for Jayalalithaa despite exit poll predictions|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/tamil-nadu-elections-2016/Tamil-Nadu-Elections-2016-In-history-hope-of-victory-for-Jayalalithaa-despite-exit-poll-predictions/articleshow/52308277.cms|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 May 2016|title=What Poll of Exit Polls Say About Tamil Nadu, West Bengal, Kerala And Assam: Live Updates|url=http://www.ndtv.com/india-news/what-exit-polls-say-about-tamil-nadu-west-bengal-kerala-and-assam-live-updates-1406808|publisher=[[NDTV 24x7]]}}</ref> కానీ ఎన్నికల్లో సౌకర్యవంతమైన మెజారిటీతో అధికారాన్ని నిలబెట్టుకుంది. 1984 తరువాత వరుసగా ఎన్నికల్లో గెలిచిన మొదటి పార్టీగా అవతరించింది. రాష్ట్రంలో మూడు దశాబ్దాల పాటు మళ్ళీ గెలుపొందని ఆధికార పార్టీల ధోరణి, చక్రీయ మార్పులను [[జయలలిత]] జయప్రదంగా ఆపేసింది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2016|title=Jayalalithaa bucks anti-incumbency trend, writing on wall at her huge rallies|url=https://indianexpress.com/article/elections-2016/india/india-news-india/tamil-nadu-election-results-jayalalithaa-bucks-anti-incumbency-trend-writing-on-wall-at-her-huge-rallies-2809901/|website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 May 2016|title=Victorious Jayalalithaa hails people's faith in AIADMK|url=http://www.thehindu.com/elections/tamilnadu2016/tamil-nadu-assembly-elections-victorious-jayalalithaa-hails-peoples-faith-in-aiadmk/article8620740.ece?w=spa|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 May 2016|title=How Jayalalithaa Pulled Off a Historic Win in Tamil Nadu|url=http://www.news18.com/news/politics/how-jayalalithaa-pulled-off-a-historic-win-in-tamil-nadu-1245333.html|publisher=[[News18]]}}</ref> [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]], [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరులో]] ఓటర్లకు లంచం ఇచ్చినట్లు ధ్రువీకరించబడిన నివేదికల ఆధారంగా ఎన్నికల సంఘం ఆ రెండు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలకు ఎన్నికలను రద్దు చేసింది. 2016 అక్టోబరు 26న అక్కడ ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{Cite web|date=28 May 2016|title=EC recommends to TN Governor cancellation of polls to 2 seats|url=http://www.deccanherald.com/content/549130/ec-recommends-tn-governor-cancellation.html|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 May 2016|title=EC cancels polls|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/ec-cancels-polls/article8661420.ece|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> === నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="3" |విజేత ! colspan="3" |ప్రత్యర్థి ! rowspan="2" |తేడా |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ |- |1 |గుమ్మిడిపూండి |K. S. విజయకుమార్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |C. H. శేఖర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |23,395 |- |2 |పొన్నేరి |పి. బలరామన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |డా. పరిమళం. కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |19,336 |- |3 |తిరుత్తణి |P. M. నరసింహన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |చిదంబరం. ఎ.జి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |23,141 |- |4 |తిరువళ్లూరు |V. G. రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |బాస్కరన్. ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |5,138 |- |5 |పూనమల్లి |T. A. ఎలుమలై | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |పరంధామెన్. I | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,763 |- |6 |అవడి |కె. పాండియరాజన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |S. M. నాసర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |1,395 |- |7 |మధురవాయల్ |పి. బెంజమిన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |రాజేష్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |8,402 |- |8 |అంబత్తూరు |V. అలెగ్జాండర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |అస్సాన్ మౌలానా | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |17,498 |- |9 |మాదవరం |S. సుదర్శనం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దక్షణమూర్తి డి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |15,253 |- |10 |తిరువొత్తియూర్ |K. P. P. సామి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |బాల్‌రాజ్. బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |4,863 |- |11 |డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ |జె. జయలలిత | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |సిమ్లా ముత్తుచోజన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |39,545 |- |12 |పెరంబూర్ |పి. వెట్రివేల్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |N. R. ధనపాలన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |519 |- |13 |కొలత్తూరు |M. K. స్టాలిన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ప్రభాకర్. J. C. D | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |37,730 |- |14 |విల్లివాక్కం |బి. రంగనాథన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |తాడి ఎం.రాజు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |9,321 |- |15 |తిరు-వి-కా-నగర్ |పి. శివకుమార్ @ తాయగంకవి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |నీలకందన్. వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |3,322 |- |16 |ఎగ్మోర్ |K. S. రవిచంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పరితి ఎల్లంవఝూతి ఇ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |10,679 |- |17 |రాయపురం |డి. జయకుమార్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |మనోహర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |8,031 |- |18 |హార్బర్ |P. K. శేఖర్ బాబు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |శ్రీనివాసన్ కె ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |4,836 |- |19 |చేపాక్-తిరువల్లికేణి |జె. అన్బళగన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఎ. నూర్జహాన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |14,164 |- |20 |థౌసండ్ లైట్స్ |కె. కె. సెల్వం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వలర్మతి బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,829 |- |21 |అన్నా నగర్ |[[ఎం.కె. మోహన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఎస్. గోకుల ఇందిర | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |1,086 |- |22 |విరుగంపాక్కం |వి.ఎన్.విరుగై రవి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కె తనశేఖరన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,333 |- |23 |సైదాపేట |ఎం. సుబ్రమణ్యం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పొన్నయన్.సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |16,255 |- |24 |త్యాగరాయనగర్ |బి. సత్యనారాయణన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |డా. N. S. కనిమొళి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,155 |- |25 |మైలాపూర్ |ఆర్ నటరాజ్ IPS (Rtd) | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కరాటే త్యాగరాజన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |14,728 |- |26 |[[వేలచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేలచ్చేరి]] |[[వాగై చంద్రశేఖర్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సి మునుసామి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,872 |- |27 |షోజింగనల్లూర్ |[[ఎస్. అరవింద్ రమేష్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సుందరం ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |14,913 |- |28 |అలందూరు |అన్బరసన్. టి.ఎం. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పన్రుటి ఎస్. రామచంద్రన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |19,169 |- |29 |శ్రీపెరంబుదూర్ |[[కె. పళని]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |[[కె. సెల్వపెరుంతగై]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |10,716 |- |30 |పల్లవరం |[[ఐ. కరుణానిధి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సి.ఆర్. సరస్వతి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |22,165 |- |31 |తాంబరం |S. R. రాజా | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |14,445 |- |32 |చెంగల్పట్టు |[[ఎం. వరలక్ష్మి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కమలక్కనన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |26,292 |- |33 |తిరుపోరూర్ |కోతండపాణి. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |విశ్వనాథన్. వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |950 |- |34 |చెయ్యూర్ |[[ఆర్.టి. అరసు]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మునుసామి ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |304 |- |35 |మదురాంతకం |ఎస్.పుగజేంటి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సి.కె.తమిజారాసన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |2,957 |- |36 |ఉతిరమేరూరు |[[కె. సుందర్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గణేశన్.పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |12,156 |- |37 |[[కాంచీపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంచీపురం]] |[[సి. వి. ఎం. పి. ఎళిలరసన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |టి.మైథిలి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |7,548 |- |38 |అరక్కోణం |S. రవి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |రాజ్‌కుమార్ ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,161 |- |39 |షోలింగూర్ |[[ఎన్.జి. పార్థిబన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |ఎ. ఎం. మునిరథినం | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |9,732 |- |40 |కాట్పాడి |[[దురై మురుగన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అప్పు ఎస్.ఆర్.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |23,946 |- |41 |రాణిపేట |[[ఆర్. గాంధీ]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఏలుమలై. సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |7,896 |- |42 |ఆర్కాట్ |[[జె.ఎల్. ఈశ్వరప్పన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రామదాస్.కె.వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |11,091 |- |43 |వెల్లూరు |[[పి. కార్తికేయన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |హరూన్ రషీద్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |26,210 |- |44 |ఆనైకట్టు |[[ఏ.పీ. నందకుమార్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[ఎం. కలై అరసు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,768 |- |45 |కిల్వైతినంకుప్పం |[[జి. లోగనాథన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అమలు వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |9,746 |- |46 |గుడియాట్టం |[[సి. జయంతి పద్మనాభన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |రాజమార్తాండన్. కె. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,470 |- |47 |వాణియంబాడి |నీలోఫర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |సయ్యద్ ఫరూఖ్ | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |14,526 |- |48 |అంబూర్ |బాలసుబ్రమణి.ఆర్. (ఇ) | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |నజీర్ అహ్మద్.వి.ఆర్. | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |28,006 |- |49 |జోలార్‌పేట |వీరమణి. కె.సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కవిత.సి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |10,991 |- |50 |తిరుపత్తూరు (వెల్లూర్) |నల్లతంబి. ఎ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కుమార్.టి.టి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |7,647 |- |51 |ఉత్తంగరై |ఎన్.మనోరంజితం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |S. మాలతి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,613 |- |52 |బర్గూర్ |వి. రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |గోవిందరాసన్.ఇ.సి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |982 |- |53 |కృష్ణగిరి |[[టి. సెంగుట్టువన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వి.గోవిందరాజ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |4,891 |- |54 |వేప్పనహళ్లి |మురుగన్ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మధు A.V.M @ Hemnath M | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |5,228 |- |55 |హోసూరు |బాలకృష్ణ రెడ్డి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |గోపీనాథ్ కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |22,964 |- |56 |తళ్ళి |[[వై. ప్రకాష్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[టి. రామచంద్రన్]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | |CPI |6,245 |- |57 |పాలకోడ్ |[[కె. పి. అన్బళగన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |మురుగన్. పి.కె. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |5,983 |- |58 |పెన్నాగారం |[[పి.ఎన్.పి. ఇన్బశేఖరన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[అన్బుమణి రామదాస్]] | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |18,446 |- |59 |ధర్మపురి |[[పి. సుబ్రమణి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఇలంగోవన్. పి.డి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |9,676 |- |60 |పప్పిరెడ్డిపట్టి |పళనియప్పన్. పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సత్యమూర్తి. ఎ | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |12,713 |- |61 |హరూర్ |[[ఆర్. మురుగన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎస్.రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,421 |- |62 |చెంగం |[[ఎం.పి. గిరి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దినగరన్. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |12,691 |- |63 |తిరువణ్ణామలై |ఇ.వి.వేలు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజన్.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |50,348 |- |64 |కిల్పెన్నత్తూరు |పిచ్చండి కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సెల్వమణి కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |34,666 |- |65 |కలసపాక్కం |పన్నీర్ సెల్వం వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |కుమార్ జి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |26,414 |- |66 |పోలూరు |[[కె.వి. శేఖరన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఎం. మురుగన్‌ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |8,273 |- |67 |అరణి |[[సెవ్వూర్ ఎస్. రామచంద్రన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |బాబు. ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,327 |- |68 |చెయ్యార్ |[[దుసి. కె. మోహన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |డా. విష్ణుప్రసాద్ ఎం కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |8,527 |- |69 |వండవాసి |[[ఎస్. అంబేత్‌కుమార్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మెగానాథన్. వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |18,068 |- |70 |జింజీ |K. S. మస్తాన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గోవిందసామి ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |22,057 |- |71 |మైలం |[[ఆర్. మసిలమణి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అన్నాదురై కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |12,306 |- |72 |తిండివనం |[[పి. సీతాపతి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ ఎస్ పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] |101 |- |73 |[[వానూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వానూరు]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. చక్రపాణి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మైదిలి ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |10,223 |- |74 |[[విల్లుపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లుపురం]] |[[సి. వి. షణ్ముగం]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అమీర్ అబ్బాస్ S M | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |22,291 |- |75 |[[విక్రవాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రవాండి]] |రథామణి.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వేలు ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |6,912 |- |76 |[[తిరుక్కోయిలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుక్కోయిలూర్]] |[[కె. పొన్ముడి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గోతండరామన్ జి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |41,057 |- |77 |[[ఉలుందూరుపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుందూరుపేట్]] |[[ఆర్. కుమారగురు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[జి.ఆర్. వసంతవేల్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,164 |- |78 |[[ఋషివందియం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఋషివందియం]] |[[కె. కార్తికేయన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దండపాణి.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |20,503 |- |79 |[[శంకరాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంకరాపురం]] |[[టి. ఉదయసూరియన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[పి. మోహన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |14,528 |- |80 |కళ్లకురిచ్చి |ప్రభు ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కామరాజ్ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,104 |- |81 |గంగవల్లి |[[ఎ. మురుతముత్తు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రేఖ ప్రియదర్శిని.జె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,262 |- |82 |అత్తూరు |చిన్నతంబి ఆర్ ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అర్థనారి ఎస్ కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |17,334 |- |83 |ఏర్కాడ్ |[[జి. చిత్ర]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సి. తమిళసెల్వన్‌ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |17,394 |- |84 |ఓమలూరు |వెట్రివేల్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అమ్మసి.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |19,956 |- |85 |మెట్టూరు |సెమ్మలై.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పార్థిబన్.ఎస్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |6,282 |- |86 |ఎడప్పాడి |ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్నాదురై. ఎన్ | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |PMK |42,022 |- |87 |శంకరి |రాజా.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాజేశ్వరన్.టి.కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |37,374 |- |88 |సేలం (పశ్చిమ) |వెంకటాచలం.జి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పన్నీర్ సెల్వం.సి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,247 |- |89 |సేలం (ఉత్తరం) |రాజేంద్రన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |శరవణన్.కె.ఆర్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |9,873 |- |90 |సేలం (దక్షిణం) |శక్తివేల్ ఎ బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గుణశేఖరన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |30,453 |- |91 |వీరపాండి |మనోన్మణి.పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్. ఎ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,481 |- |92 |రాశిపురం |సరోజ వి. డా | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దురైసామి V.P | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |9,631 |- |93 |సేంతమంగళం |చంద్రశేఖరన్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పొన్నుసామి కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |12,333 |- |94 |నమక్కల్ |K. P. P. బాస్కర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |చెజియన్. ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |13,534 |- |95 |పరమతి వేలూరు |మూర్తి కె ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |818 |- |96 |తిరుచెంగోడు |సరస్వతి పొన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఇలంగోవన్ బార్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,390 |- |97 |కుమారపాళయం |[[పి. తంగమణి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |యువరాజ్ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |47,329 |- |98 |[[ఈరోడ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ (తూర్పు)]] |[[కె.ఎస్. తెన్నరసు]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[వీ.సీ. చందీర కుమార్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,794 |- |99 |ఈరోడ్ (పశ్చిమ) |రామలింగం కె.వి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముత్తుసామి ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,906 |- |100 |మొదక్కురిచ్చి |[[వి.పి. శివసుబ్రమణి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సచ్చిదానందం. పి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,222 |- |101 |ధరాపురం |కాళీముత్తు. వి.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |పొన్నుసామి. కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |10,017 |- |102 |కంగాయం |తనియరసు యు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గోపి పి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |13,135 |- |103 |పెరుందురై |[[ఎన్.డి. వెంకటాచలం]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సామి.కె.పి (ఎ) మోహనసుందరం.పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |12,771 |- |104 |భవానీ |[[కె.సి. కరుప్పన్నన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శివకుమార్ ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |24,887 |- |105 |అంతియూర్ |ఇ.ఎమ్.ఆర్.రాజా అలియాస్ రాజకృష్ణన్.కె.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[ఎ. జి. వెంకటాచలం]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |5,312 |- |106 |గోబిచెట్టిపాళయం |సెంగోట్టయన్ కె.ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శరవణన్ S.V | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |11,223 |- |107 |భవానీసాగర్ |[[ఎస్. ఈశ్వరన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఆర్. సత్య | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,104 |- |108 |ఉదగమండలం |[[ఆర్. గణేష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|ఆర్. గణేష్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |వినోద్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |10,418 |- |109 |గూడలూరు |తిరవిడమణి.ఎం. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కలైసెల్వన్. ఎస్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |13,379 |- |110 |కూనూర్ |రాము. ఎ. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముబారక్. బి.ఎం. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,710 |- |111 |మెట్టుపాళయం |[[ఓ.కే. చిన్నరాజ్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సురేంద్రన్. ఎస్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |16,114 |- |112 |అవనాశి |[[పి. ధనపాల్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఆనందన్ ఇ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |30,674 |- |113 |తిరుప్పూర్ (ఉత్తరం) |[[కె.ఎన్. విజయకుమార్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సామినాథన్ ఎంపీ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |37,774 |- |114 |తిరుప్పూర్ (దక్షిణం) |[[ఎస్. గుణశేఖరన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[కె. సెల్వరాజ్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |15,933 |- |115 |పల్లడం |[[కరైపుదూర్ ఎ. నటరాజన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె | ఎస్. కృష్ణమూర్తి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |32,174 |- |116 |సూలూరు |[[ఆర్. కనగరాజ్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మనోహరన్. వి.ఎం.సి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |36,631 |- |117 |కవుందంపళయం |[[వి.సి. అరుకుట్టి]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పయ్యా గౌండర్ @ కృష్ణన్. ఆర్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,025 |- |118 |కోయంబత్తూర్ (ఉత్తరం) |అరుణ్ కుమార్. పి.ఆర్.జి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎస్. మీనలోగు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,724 |- |119 |తొండముత్తూరు |వేలుమణి.ఎస్.పి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కోవై సయ్యద్ @ సయ్యద్ మహమ్మద్.M.A. | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |64,041 |- |120 |కోయంబత్తూర్ (దక్షిణం) |అమ్మన్ కె. అర్జునన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మయూర జయకుమార్.ఎస్. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |17,419 |- |121 |సింగనల్లూరు |కార్తీక్. ఎన్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సింగై ముత్తు. ఎన్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,180 |- |122 |[[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] |[[ఎ. షణ్ముగం|ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కురిచి ప్రభాకరన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |1,332 |- |123 |పొల్లాచి |పొల్లాచ్చి వి జయరామన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తమిళమణి. ఆర్. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,368 |- |124 |వాల్పరై |కస్తూరి వాసు. వి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పాల్పాండి. టి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,244 |- |125 |ఉడుమలైపేట్టై |రాధాకృష్ణన్. కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముత్తు. ము. కా | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |5,687 |- |126 |మడతుకులం |జయరామకృష్ణ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మనోహరన్ కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |1,667 |- |127 |పళని |సెంథిల్‌కుమార్ ఐ పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కుమారస్వామి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |25,586 |- |128 |ఒద్దంచత్రం |శక్కరపాణి ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కిట్టుసామి కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |65,727 |- |129 |అత్తూరు |పెరియసామి I | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |విశ్వనాథన్ ఆర్ నాథమ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |27,147 |- |130 |నీలకోట్టై |తంగతురై ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,776 |- |131 |నాథమ్ |అంది అంబలం M.A | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |షాజహాన్ ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,110 |- |132 |దిండిగల్ |శ్రీనివాస్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |బషీర్ అహ్మద్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |20,719 |- |133 |వేదసందూర్ |వి.పి.బి.పరమశివం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శివశక్తివేల్ గౌండర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |19,938 |- |134 |అరవకురిచ్చి |వి.సెంథిల్ బాలాజీ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |K. C. పళనిసామి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |23,661 |- |135 |కరూర్ |విజయభాస్కర్ .ఎం.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సుబ్రమణియన్ .బ్యాంక్ .కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |441 |- |136 |కృష్ణరాయపురం |గీత. ఎం. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అయ్యర్. వి.కె. | bgcolor="green" | |PTK |35,301 |- |137 |కుళితలై |రామర్ .ఇ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |చంద్రశేఖరన్ .ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |11,896 |- |138 |మనపారై |చంద్రశేఖర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మహ్మద్ నిజాం M A | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |18,277 |- |139 |శ్రీరంగం |వలర్మతి.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పళనియాండి.ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,409 |- |140 |తిరుచిరాపల్లి (పశ్చిమ) |నెహ్రూ.కె.ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మనోహరన్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |28,415 |- |141 |తిరుచిరాపల్లి (తూర్పు) |నటరాజన్ .ఎన్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |జెరోమ్ ఆరోకియరాజ్ .జి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |21,894 |- |142 |తిరువెరుంబూర్ |అన్బిల్ మహేష్ పొయ్యమొళి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కళైచెల్వన్.డి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |16,695 |- |143 |లాల్గుడి |సౌందరపాండియన్ ఎ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |విజయమూర్తి ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |3,837 |- |144 |మనచనల్లూరు |పరమేశ్వరి. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గణేశన్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |7,522 |- |145 |ముసిరి |సెల్వరాసు ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |విజయబాబు ఎస్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |32,087 |- |146 |తురైయూర్ |స్టాలిన్‌కుమార్ .ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మైవిజి .ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |8,068 |- |147 |పెరంబలూరు |ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |[[పి. శివకామి]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |6,853 |- |148 |కున్నం |రామచంద్రన్.ఆర్.టి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దురైరాజ్.టి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |18,796 |- |149 |అరియలూర్ |రాజేంద్రన్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శివశంకర్. ఎస్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |2,043 |- |150 |జయంకొండం |రామజెయలింగం.జె.కె.ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గురు @ గురునాథన్.జె | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |PMK |22,934 |- |151 |తిట్టకుడి |గణేశన్ వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అయ్యసామి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,212 |- |152 |వృద్ధాచలం |కలైసెల్వన్ వి టి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |గోవిందసామి పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,777 |- |153 |నెయ్వేలి |సబా రాజేంద్రన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజశేఖర్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |17,791 |- |154 |పన్రుతి |సత్య.పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పొన్‌కుమార్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,128 |- |155 |కడలూరు |సంపత్ ఎమ్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పుగజేంది ఎలా | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |24,413 |- |156 |కురింజిపడి |పన్నీర్ సెల్వం Mrk | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్ ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |28,108 |- |157 |భువనగిరి |శరవణన్. దురై కె. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సెల్వి రామజయం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,488 |- |158 |చిదంబరం |పాండియన్ కె ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |సెంథిల్‌కుమార్ కె ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |1,506 |- |159 |కట్టుమన్నార్కోయిల్ |మురుగుమారన్.ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తిరుమావళవన్.Thol | bgcolor="{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}}" | |VCK |87 |- |160 |సిర్కాళి |భారతి.పి.వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కిల్లై రవీంద్రన్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |9,003 |- |161 |మైలాడుతురై |రాథాకృష్ణన్.వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,778 |- |162 |పూంపుహార్ |పావున్‌రాజ్.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |షాజహాన్.ఎ.ఎం | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |19,935 |- |163 |నాగపట్టణం |తమీమున్ అన్సారీ.ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మహమ్మద్ జఫరుల్లా.ఎ | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |20,550 |- |164 |కిల్వేలూరు |మతివానన్.యు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |మీనా.ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |10,170 |- |165 |వేదారణ్యం |మణియన్.ఓ.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాజేంద్రన్.పి.వి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |22,998 |- |166 |తిరుతురైపూండి |అదలరాసన్. పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఉమామహేశ్వరి. కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |13,250 |- |167 |మన్నార్గుడి |రాజా.టి.ఆర్.బి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కామరాజ్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |9,937 |- |168 |తిరువారూర్ |కరుణానిధి .ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పన్నీర్ సెల్వం .ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |68,366 |- |169 |నన్నిలం |కామరాజ్. ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దురైవేలన్. ఎస్.ఎం.బి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |21,276 |- |170 |తిరువిడైమరుదూర్ |చెజియాన్.గోవి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |సెట్టు.యు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |532 |- |171 |కుంభకోణం |జి. అన్బళగన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రత్న.ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |8,457 |- |172 |పాపనాశం |[[ఆర్. దొరైక్కన్ను]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |లోగనాథన్ TR | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |24,365 |- |173 |తిరువయ్యారు |దురై.చంద్రశేఖరన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |M.G.M.సుబ్రమణియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |14,343 |- |174 |తంజావూరు |ఎం.రెంగసామి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అంజుగం బూపతి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |26,874 |- |175 |ఒరతనాడు |రామచంద్రన్. ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వైతిలింగం. ఆర్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |3,645 |- |176 |పట్టుక్కోట్టై |శేఖర్. వి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మహేంద్రన్. కె | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |12,358 |- |177 |పేరవురాణి |గోవిందరాసు ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అశోక్ కుమార్ ఎన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |995 |- |178 |గంధర్వకోట్టై |ఆరుముగం.బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బరసన్.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |3,047 |- |179 |విరాలిమలై |విజయభాస్కర్ సి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పళనియప్పన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,447 |- |180 |పుదుక్కోట్టై |పెరియన్నన్ అరస్సు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కార్తీక్ తొండైమాన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,084 |- |181 |తిరుమయం |రేగుపతి ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వైరముత్తు Pk | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |766 |- |182 |అలంగుడి |మెయ్యనాథన్ .శివ .వి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |జ్ఞాన కలైసెల్వన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |9,941 |- |183 |అరంతంగి |రత్నసభపతి ఇ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రామచంద్రన్ టి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |2,291 |- |184 |కారైకుడి |రామసామి Kr | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |కర్పగం ఇళంగో | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |18,283 |- |185 |తిరుప్పత్తూరు (శివగంగ) |పెరియకరుప్పన్ Kr | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |అశోకన్ Kr | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |42,004 |- |186 |శివగంగ |బాస్కరన్.జి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |Sathianathan.M @ Meppal M.Sakthi | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |6,636 |- |187 |మనమదురై |మరియప్పంకెన్నడి ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |చిత్రసెల్వి ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,889 |- |188 |మేలూరు |పెరియపుల్లన్ @ సెల్వం పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రఘుపతి ఎ.పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |19,723 |- |189 |మదురై తూర్పు |పి. మూర్తి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |పి పాండే | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |32,772 |- |190 |శోలవందన్ |కె. మాణికం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |భవానీ.సి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |24,857 |- |191 |మదురై ఉత్తర |V. V. రాజన్ చెల్లప్ప | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కార్తికేయ. వి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |18,839 |- |192 |మదురై సౌత్ |శరవణన్ .ఎస్.ఎస్. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |బాలచంద్రన్ .ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |23,763 |- |193 |మదురై సెంట్రల్ |పళనివేల్ త్యాగరాజన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |జయబాల్ ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,762 |- |194 |మదురై వెస్ట్ |సెల్లూర్ కె. రాజు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |దళపతి జి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |16,398 |- |195 |తిరుపరంకుండ్రం |S. M. సీనివేల్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మణిమారన్ ఎం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |22,992 |- |196 |తిరుమంగళం |ఉదయకుమార్.ఆర్.బి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |జయరాం.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |23,590 |- |197 |ఉసిలంపట్టి |నీతిపతి పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఇళమకేజన్.కె | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |32,906 |- |198 |అండిపట్టి |తంగ తమిళ్ సెల్వం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |మూకయ్య.ఎల్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |30,196 |- |199 |పెరియకులం |కె. కతిర్కము | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,350 |- |200 |బోడినాయకనూర్ |ఓ. పన్నీర్ సెల్వం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎస్. లక్ష్మణన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |15,608 |- |201 |కంబమ్ |ఎస్.టి.కె.జక్కయ్యన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |కంబమ్ ఎన్. రామకృష్ణన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,221 |- |202 |రాజపాళయం |ఎస్. తంగపాండియన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |A. A. S. శ్యామ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |4,802 |- |203 |శ్రీవిల్లిపుత్తూరు |ఎం. చంద్ర ప్రభ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ముత్తుకుమార్.సి | bgcolor="green" | |PTK |36,673 |- |204 |సత్తూరు |S. G. సుబ్రమణియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శ్రీనివాసన్.వి. | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |4,427 |- |205 |శివకాశి |కె.టి.రాజేంద్రభాలాజీ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |శ్రీరాజా. సి. | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |14,748 |- |206 |విరుదునగర్ |ఎ.ఆర్.ఆర్. సీనివాసన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |కళానిధి.కె | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |2,870 |- |207 |అరుప్పుక్కోట్టై |రామచంద్రన్ కె.కె.ఎస్.ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |వైగైచెల్వన్.డా | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |18,054 |- |208 |తిరుచూలి |తంగం తేనరసు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |దినేష్ బాబు. కె. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |26,577 |- |209 |పరమకుడి |డా. S. ముత్తయ్య | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తిసైవీరన్.యు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |11,389 |- |210 |తిరువాడనై |కరుణాస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |తివాకరన్. ఎస్.పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |8,696 |- |211 |రామనాథపురం |డా. ఎం. మణికందన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |M. H. జవహిరుల్లా | bgcolor="#555555" | |[[మణితనేయ మక్కల్ కచ్చి]] |33,222 |- |212 |ముద్దుకులత్తూరు |S. పాండి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |ఎం. కీర్తిక | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |13,348 |- |213 |విలాతికులం |ఉమా మహేశ్వరి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |బీమరాజ్ ఎస్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |18,718 |- |214 |తూత్తుక్కుడి |గీతా జీవన్. పి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |చెల్లపాండియన్.ఎస్.టి. | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |20,908 |- |215 |తిరుచెందూర్ |అనిత ఆర్ రాధాకృష్ణన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |ఆర్. శరత్‌కుమార్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |26,001 |- |216 |శ్రీవైకుంటం |S. P. షణ్ముగనాథన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |రాణి వెంకటేశన్ వి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |3,531 |- |217 |ఒట్టపిడారం |ఆర్. సుందరరాజ్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |డా.కృష్ణసామి.కె | bgcolor="green" | |PTK |493 |- |218 |కోవిల్‌పట్టి |కదంబూర్ రాజు | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎ.సుబ్రమణ్యం | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |428 |- |219 |శంకరన్‌కోవిల్ |V. M. రాజలక్ష్మి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బుమణి జి | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |14,489 |- |220 |వాసుదేవనల్లూర్ |మనోహరన్ ఎ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అన్బళగన్ ఎస్ | bgcolor="green" | |PTK |18,758 |- |221 |కడయనల్లూరు |K. A. M. ముహమ్మద్ అబూబకర్ | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |IUML |షేక్ దావూద్. ఎస్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |1,194 |- |222 |తెన్కాసి |ఎస్. సెల్వమోహన్‌దాస్ పాండియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |పళని నాడార్ ఎస్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |462 |- |223 |అలంగుళం |డా. పూంగోతై అలాది అరుణ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |హెప్జీ కార్తికేయన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |4,754 |- |224 |తిరునెల్వేలి |[[ఏ.ఎల్.ఎస్. లక్ష్మణన్]] | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |[[నైనార్ నాగేంద్రన్]] | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |601 |- |225 |అంబసముద్రం |ఆర్. మురుగయ్య పాండియన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |అవుదయప్పన్. ఆర్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |13,166 |- |226 |పాలయంకోట్టై |T. P. M. మొహిదీన్ ఖాన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |హైదర్ అలీ S.K.A | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |15,872 |- |227 |నంగునేరి |హెచ్.వసంతకుమార్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |విజయకుమార్. ఎం | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |17,315 |- |228 |రాధాపురం |I. S. ఇన్బదురై | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |ఎం. అప్పావు | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |49 |- |229 |కన్నియాకుమారి |S. ఆస్టిన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |తలవాయి సుందరం. ఎన్ | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |5,912 |- |230 |నాగర్‌కోయిల్ |ఎన్. సురేష్ రాజన్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |గాంధీ MR | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |20,956 |- |231 |కోలాచెల్ |J. G. ప్రిన్స్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |రమేష్ పి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |26,028 |- |232 |పద్మనాభపురం |మనో తంగరాజ్ | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |డిఎమ్‌కె |రాజేంద్ర ప్రసాద్ కె పి | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |ఏఐఎడిఎమ్‌కె |40,905 |- |233 |విలవంకోడ్ |S. విజయధరణి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |ధర్మరాజ్ సి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |33,143 |- |234 |కిల్లియూరు |S. రాజేష్ కుమార్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |కాంగ్రెస్ |పొన్. విజయరాఘవన్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |భాజపా |46,295 |} === రాజకీయ పార్టీల వివరణాత్మక విశ్లేషణ & పనితీరు === {| class="wikitable" ! colspan="2" |పార్టీ !పోటీ చేసిన స్థానాలు !గెలుపు !డిపాజిట్లు కోల్పోయిన స్థానాలు !వోట్లు !చెల్లిన వోట్లలో పొందిన వోట్ల % !Polled in State in Seats % Contest |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''State Parties''' |- | bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఎడిఎమ్‌కె]] |232 |135 |2 |17,616,266 |40.77% |41.06 |- | bgcolor="{{party color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}}" | |[[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|డిఎమ్‌డికె]] |104 |0 |103 |1,034,384 |2.39% |5.42 |- | bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డిఎమ్‌కె]] |180 |88 |0 |13,669,116 |31.64% |41.35 |- | bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}" | |పిఎమ్‌కె |232 |0 |212 |2,300,558 |5.32% |5.41 |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''State Parties - Other States''' |- | bgcolor="{{party color|All India Forward Bloc}}" | |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్|AIFB]] |33 |0 |33 |44,546 |0.10% |0.74 |- | bgcolor="{{party color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}" | |[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|AIMIM]] |2 |0 |2 |10,289 |0.02% |2.78 |- | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|IUML]] |5 |1 |0 |313,808 |0.73% |33.28 |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (Secular)}}" | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|JD (S)]] |2 |0 |2 |711 |0.00% |0.20 |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|JD (U)]] |6 |0 |6 |2,082 |0.00% |0.18 |- | bgcolor="{{party color|Jammu and Kashmir National Panthers Party}}" | |JKNPP |2 |0 |2 |297 |0.00% |0.08 |- | bgcolor="{{party color|Lok Janshakti Party}}" | |LJP |23 |0 |23 |4,146 |0.01% |0.10 |- | bgcolor="{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|RJD]] |1 |0 |1 |9 |0 0.00% |0.05 |- | bgcolor="{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS/SS]] |36 |0 |36 |13,640 |0.03% |0.21 |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Party}}" | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]] |26 |0 |26 |4,464 |0.01% |0.09 |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''National Parties''' |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]] |188 |0 |180 |1,228,704 |2.84% |3.57 |- | bgcolor="{{party color|Bahujan Samaj Party}}" | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|BSP]] |158 |0 |156 |97,823 |0.23% |0.34 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]] |25 |0 |23 |340,290 |0.79% |7.25 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPI (M)]] |25 |0 |25 |307,303 |0.71% |6.80 |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |41 |8 |0 |2,774,075 |6.42% |36.74 |- | bgcolor=" {{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |20 |0 |20 |11,842 |0.03% |0.30 |- | colspan="8" style="text-align:center;background-color:grey;color:white;" |'''Registered (Unrecognised) Parties''' |- | |ABHM |1 |0 |1 |211 |0.00% |0.13 |- | |AIFB (S) |2 |0 |2 |5,950 |0.01% |1.52 |- | |AIJMK |3 |0 |3 |953 |0.00% |0.15 |- | |AIపిఎమ్‌కె |2 |0 |2 |1,321 |0.00% |0.38 |- | |AIWUP |1 |0 |1 |72 |0.00% |0.04 |- | |AMMK |4 |0 |4 |698 |0.00% |0.09 |- | |APNP |3 |0 |3 |428 |0.00% |0.08 |- | |AUK |2 |0 |2 |147 |0.00% |0.04 |- | |CDF |1 |0 |1 |170 |0.00% |0.10 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |CPI (ML) (L) |10 |0 |10 |4,972 |0.01% |0.23 |- | |CPIM |2 |0 |2 |378 |0.00% |0.12 |- | |DCLF |1 |0 |1 |1,411 |0.00% |0.82 |- | |DMMK |1 |0 |1 |121 |0.00% |0.08 |- | |DMSK |2 |0 |2 |199 |0.00% |0.06 |- | |EDP |3 |0 |3 |993 |0.00% |0.19 |- | |ETMK |6 |0 |6 |5,257 |0.01% |0.45 |- | |FDLP |1 |0 |1 |1,373 |0.00% |0.71 |- | |FIP |4 |0 |4 |1,359 |0.00% |0.14 |- | |GAPP |3 |0 |3 |710 |0.00% |0.14 |- | |GMI |40 |0 |40 |11,683 |0.03% |0.16 |- | |GokMK |9 |0 |8 |3,357 |0.01% |0.21 |- | |GPI |6 |0 |6 |1840 |0.00% |0.16 |} == ఉప ఎన్నిక == 2016 అక్టోబరు 26న, తిరుపరంకుండ్రం, అరవకురిచ్చి, తంజావూరు నియోజకవర్గాలకు ఎన్నికలు 2016 నవంబరు 19న జరిపారు.<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu (TN) Elections 2016 – Results, Cabinet Ministers and News Updates|url=http://www.elections.in/tamil-nadu/|access-date=24 November 2016|website=www.elections.in}}</ref> ఫలితాలు: {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం ! డిఎంకె పోటీదారు ! పోటీదారు Aడిఎమ్‌కె ! గెలిచిన అభ్యర్థి ! గెలిచిన పార్టీ ! మార్జిన్ |- | [[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచ్చి]] | [[K. C. Palanisamy (DMK politician)|కేసీ పళనిసామి]] | [[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] | [[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] | ఏఐఏడీఎంకే | 23,661 |- | [[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]] | అంజుగం బూపతి | ఎం. రంగస్వామి | ఎం. రంగస్వామి | ఏఐఏడీఎంకే | 26,874 |- | [[తిరుపరంకుండ్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపరంకుండ్రం]] | శరవణన్ | ఎకె బోస్ | ఎకె బోస్ | ఏఐఏడీఎంకే | 42,670 |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతదేశ ఎన్నికలు|భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] * భారతదేశంలో 2016 ఎన్నికలు == మూలాలు == {{Reflist}}{{తమిళనాడు ఎన్నికలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2016 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] rz6mquq64ob244oor4v9d1nv74ekxpz 0 399531 4920305 4919846 2026-08-04T17:06:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920305 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2011 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = 2006 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 2006 | next_election = 2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 2016 | election_date = 2011 ఏప్రిల్ 13<ref>{{cite news | url=http://www.sify.com/news/challenge-is-to-conduct-peaceful-polls-in-west-bengal-cec-news-national-lcerknbbchc.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20121020193706/http://www.sify.com/news/challenge-is-to-conduct-peaceful-polls-in-west-bengal-cec-news-national-lcerknbbchc.html | url-status=dead | archive-date=20 October 2012 |title=Challenge is to conduct peaceful polls in West Bengal: CEC | website= [[Sify]] | date=4 February 2011| access-date=27 February 2011}}</ref> | seats_for_election = మొత్తం 234 స్థానాలన్నింటికీ | majority_seats = 118 | turnout = 78.29% ({{increase}}7.73%) <!-- AIADMK -->| image1 = [[File:J Jayalalithaa.jpg|70x70px]] | leader1 = [[జయలలిత]] | leader_since1 = 1989 | leaders_seat1 = [[శ్రీరంగం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీరంగం]] | last_election1 = 69 స్థానాలు | party1 = ఏఐఎడిఎమ్‌కె | alliance1 = ఏఐఎడిఎమ్‌కె కూటమి | seats_before1 = 73<!--Added DMDKs lone seat (Vijaykanth) to ADMK alliance and 75 seats of ADMK alliance after 2009-10 by-election. Removed MDMK's 3 seats after they left the alliance to boycott this election--> | seats_needed1 = {{increase}}42 | seats1 = 203 | seat_change1 = {{increase}}130 | popular_vote1 = 1,90,85,762 | percentage1 = 51.93% | swing1 = {{increase}}12.02% <!-- DMK -->| image2 = [[File:M._Karunanidhi_.jpg|70x70px]] | leader2 = [[ఎం. కరుణానిధి]] | leader_since2 = 1957 | party2 = డిఎమ్‌కె | alliance2 = యుపిఎ | leaders_seat2 = [[తిరువారూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువరూర్]] | last_election2 = 163 స్థానాలు | seats_before2 = 160 | seats2 = 31 | seat_change2 = {{decrease}}129 | popular_vote2 = 1,45,30,215 | percentage2 = 39.5% | swing2 = {{decrease}}5.3% <!-- Election Map -->| map_image = 2011 tamil nadu legislative election map.png | map_size = 300px | map_caption = 2011 election map results Alliance wise (by constituencies) [[File:2011 Tamil Nadu Legislative Election Map by Parties.svg|300px|Election map of results based on parties]] <!-- Seats --> [[File:Tamil Nadu Legislative Assembly, 2011.svg|350px|center]] <!-- Chief Minister -->| title = ముఖ్యమంత్రి | posttitle = ముఖ్యమంత్రి | before_election = [[ఎం. కరుణానిషి]] | before_party = డిఎమ్‌కె | after_election = [[జయలలిత]] | after_party = ఏసిడిఎమ్‌కె }} ఎఐఎడిఎంకె కూటమి 203 నియోజకవర్గాల్లో విజయం సాధించింది; ఏఐఏడీఎంకే పార్టీ ఒక్కటే 150 సీట్లు గెలుచుకుని, భారీ మెజారిటీని సాధించింది. దాని సంకీర్ణ భాగస్వాముల మద్దతు అవసరం లేకుండానే ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి అర్హత సాధించింది. డిఎమ్‌డికె 29 సీట్లు గెలుచుకుని, డీఎంకే గెలుచుకున్న 23 సీట్ల కంటే ఎక్కువ సాధించింది. అది అధికారిక ప్రతిపక్ష పార్టీగా పనిచేయాలని నిర్ణయించుకుంది. ఈ ఎన్నికలు డిఎంకె ప్రభుత్వంపై రెఫరెండం అని రాజకీయ విశ్లేషకులు నిర్ధారించారు. అధికార వ్యతిరేక సెంటిమెంట్ ఎఐఎడిఎంకె సంకీర్ణానికి సహాయపడింది. [[జయలలిత|జె. జయలలితను]] 33 మంది మంత్రులతో పాటు తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రిగా నాల్గవసారి 2011 మే 16 న గవర్నర్ [[సుర్జీత్ సింగ్ బర్నాలా|సుర్జిత్ సింగ్ బర్నాలా]] ప్రమాణ స్వీకారం చేయించాడు. == పార్టీలు, సంకీర్ణాలు == === ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం కూటమి === * [[తమిళనాడు కొంగు ఇలైంగార్ పెరవై]] === ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం కూటమి === == మానిఫెస్టోలు == === ఏఐఏడీఎంకే === ఎఐఎడిఎంకె ప్రధాన కార్యదర్శి [[జయలలిత|జె. జయలలిత]] ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను విడుదల చేస్తూ, ఇందులో కింది వాటిని పేర్కొన్నారు:<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article1567556.ece|title=Jayalalithaa swarms voters with freebies|date=24 March 2011|work=The Hindu|access-date=24 March 2011}}</ref> * 20&nbsp;[[రేషన్ కార్డు|రేషన్‌కార్డుదారులకు]] కిలో ఉచిత బియ్యం. * XI తరగతుల విద్యార్థులకు ల్యాప్‌టాప్‌లు. * ఉచిత ఫ్యాన్లు, మిక్సీలు, గ్రైండర్లు. * బిపిఎల్ కుటుంబాలకు ఉచిత మినరల్ వాటర్. * [[చెన్నై|చెన్నైకి]] మోనోరైలు . * కోయంబత్తూరు వెస్ట్‌లో కొత్త విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రాజెక్టులు, IT పరిశ్రమలు. మధురై సౌత్‌లో చిన్న తరహా పరిశ్రమల అభివృద్ధికి హామీ === డిఎంకె === డిఎంకె అధ్యక్షుడు [[ఎం.కరుణానిధి|ఎం. కరుణానిధి]] తమ ఎన్నికల మేనిఫెస్టోలో కింది ప్రకటనలు చేసాడు:<ref>{{Cite news|url=http://thatstamil.oneindia.in/news/2011/03/19/karunanidhi-release-dmk-manifesto-today-aid0090.html|title=கல்லூரி மாணவர்களுக்கு இலவச லேப்டாப்; பெண்களுக்கு இலவச கிரைண்டர்-மிக்ஸி: திமுக தேர்தல் அறிக்கை|date=19 March 2011|access-date=22 March 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110322031441/http://thatstamil.oneindia.in/news/2011/03/19/karunanidhi-release-dmk-manifesto-today-aid0090.html|archive-date=22 March 2011|publisher=One India}}</ref> * కళాశాల విద్యార్థులందరికీ ఉచిత ల్యాప్‌టాప్‌లు, మహిళలకు ఉచిత మిక్సర్ లేదా గ్రైండర్. * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]], [[మదురై|మదురైకి]] గ్రామీణ పథకాలు, మెట్రో రైలు . == అభిప్రాయ సేకరణ == === ముందస్తు ఎన్నికల సర్వేలు === ఈ ఎన్నికల్లో ఏఐఏడీఎంకే+ సునాయాసంగా గెలుపొందనున్నట్లు చాలా పక్షపాతరహిత పోల్‌లలో తేలింది. అవినీతి ఆరోపణలు, ఇటీవలి ఆహార ధరల పెరుగుదల కారణంగా అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వంపై తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని ఇవి సూచించాయి. తమిళనాడులో ఇటీవలి ఎన్నికలలో సగటున 10% ఓట్‌షేర్‌ను కలిగి ఉన్న డీఎండీకే, దాని నాయకుడు [[విజయ్ కాంత్|విజయకాంత్‌ను]] చేర్చుకోవడం ద్వారా అన్నాడీఎంకే సహాయపడింది.<ref name="Hindu Polls">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article1588893.ece|title=Opinion poll says AIADMK will come to power|date=1 April 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=4 April 2011}}</ref> {| class="wikitable" !ఏజెన్సీ ! తేదీలు ! colspan="2" align="center" valign="middle" | డిఎమ్‌కె+ ! colspan="2" align="center" valign="middle" | ఏఐఏడీఎంకే+ ! Ref. |- | హెడ్‌లైన్స్ టుడే -ORG పోల్ | 2011 ఏప్రిల్ 1 | 68 సీట్లు | 45% | '''164 సీట్లు''' | '''50%''' | <ref name="Hindu Polls"/> |- | "పీపుల్ స్టడీస్" - [[లయోలా కళాశాల, చెన్నై|లయోలా కాలేజ్, చెన్నై]] | 21– 2011 మార్చి 29 | 70 సీట్లు | 42% | '''105 సీట్లు''' | '''49%''' | <ref>{{Cite web|last=Sundar|first=Sidharth Goutham|date=2 April 2011|title=Opinion polls on Tamil Nadu Assembly Elections 2011|url=http://truthdive.com/2011/04/02/opinion-polls-on-tamil-nadu-assembly-elections-2011.html|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20110405072722/http://truthdive.com/2011/04/02/opinion-polls-on-tamil-nadu-assembly-elections-2011.html|archive-date=5 April 2011|access-date=4 April 2011|publisher=Truth Dive}}</ref><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> <ref>{{Cite web|date=2 April 2011|title=AIADMK Is Leading – Loyola College Students survey 2011 Election – People Studies|url=http://www.newsreporter.in/aiadmk-is-leading-loyola-college-students-survey-2011-election-people-studies|access-date=4 April 2011|publisher=Newsreporter|archive-date=4 ఏప్రిల్ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404201826/http://www.newsreporter.in/aiadmk-is-leading-loyola-college-students-survey-2011-election-people-studies|url-status=dead}}</ref> |} === పోస్ట్ పోల్ సర్వేలు === {| class="wikitable" !ఏజెన్సీ ! ప్రకటించిన తేదీ ! colspan="2" align="center" valign="middle" | డిఎమ్‌కె+ ! colspan="2" align="center" valign="middle" | ఏఐఏడీఎంకే+ ! మూలం |- | హెడ్‌లైన్స్ టుడే -ORG పోల్ | 2011 ఏప్రిల్ 28 | 115-130 సీట్లు | 50% | '''105-120 సీట్లు''' | '''48%''' | <ref>{{Cite web|date=28 April 2011|title=UDF Set to Snatch Power From LDF in Kerala: Post-Poll Survey. Read more|url=http://ibnlive.in.com/news/thumbs-down-to-aiadmk-dmk-set-to-sweep-tn/9826-4.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412035532/http://ibnlive.in.com/news/thumbs-down-to-aiadmk-dmk-set-to-sweep-tn/9826-4.html|archive-date=12 April 2009|access-date=28 April 2011|website=[[India Today]]}}</ref> |- | CNN-IBN -ది వీక్ పోస్ట్ పోల్ సర్వే | 2011 మే 10 | 102-114 సీట్లు | 44% | '''120-132 సీట్లు''' | '''46%''' | <ref>{{Cite web|date=10 May 2011|title=Tamil Nadu: Jaya ahead, but too close to call. READ MORE|url=http://ibnlive.in.com/news/tamil-nadu-too-close-to-call/151903-37.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513081051/http://ibnlive.in.com/news/tamil-nadu-too-close-to-call/151903-37.html|archive-date=13 May 2011}}</ref> |- | ఏషియానెట్ -సి ఫోర్ పోల్ | 2011 మే 10 | 117 సీట్లు | – | '''132 సీట్లు''' | – | rowspan="3" | <ref name="Deccan Herald Exit Polls">{{Cite web|date=11 May 2011|title=Mamata Jaya may Thump Rivals|url=http://www.deccanherald.com/content/160478/mamata-jaya-may-thump-rivals.html|access-date=11 May 2011|website=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- | స్టార్ న్యూస్ | 2011 మే 10 | 124 సీట్లు | – | '''110 సీట్లు''' | – |- | CVB - NewsX-CVoter | 2011 మే 10 | 54-62 సీట్లు | – | '''176 సీట్లు''' | – |- |} == పోలింగ్ == మార్చి 19న ఎన్నికల నోటిఫికేషన్‌ విడుదలైంది. నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ మార్చి 26, నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు మార్చి 30. రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం మార్చి 28న నామినేషన్లను పరిశీలించింది. 2011 ఏప్రిల్ 13 న ఒకే దశలో ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1500909.ece?homepage=true|title=4 States, Puducherry go to polls from April 4 to May 10|last=Balaji|first=J.|date=1 March 2011|work=The Hindu|access-date=1 March 2011}}</ref> 77.8% మంది ఓటర్లు ఎన్నికల్లో ఓటు వేశారు, తమిళనాడులో నిర్వహించిన అన్ని ఎన్నికలలో చరిత్రలో ఎన్నడూ లేని విధంగా అత్యధికంగా పోలైంది. గత రికార్డు 1967 ఎన్నికల్లో 76.57%ను ఇది అధిగమించింది. [[కరూర్ జిల్లా|కరూర్ జిల్లాలో]] అత్యధికంగా 86.4%, [[అరియాలూర్ జిల్లా|అరియలూరు జిల్లాలో]] 84.1% పోలింగ్ నమోదైంది. [[చెన్నై జిల్లా]], [[కన్యాకుమారి జిల్లా|కన్యాకుమారి జిల్లాల్లో]] అత్యల్పంగా 68.2%, 69% ఓట్లు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article1696984.ece|title=77.8% polling in Tamil Nadu|last=Ramakrishnan|first=T.|date=14 April 2011|work=The Hindu|access-date=16 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dinamalar.com/News_Detail.asp?Id=225456|title=வெற்றி கிடைக்குமா: தி.மு.க., திடீர் சர்வே|date=15 April 2011|access-date=16 April 2011|publisher=Dinamalar}}</ref> {| class="wikitable" !వర్గం ! పోలైన వోట్లు ! పోలింగ్ శాతం % |- | పురుషులు | 18,381,236 | 77.71% |- | స్త్రీలు | 18,371,744 | 78.54% |- | మొత్తం | 36,753,114 | 78.12% |} == ఫలితాలు == ప్రధాన వ్యాసం: [[2011 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికల ఫలితాలు]] === నియోజకవర్గాల వారీగా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Results by constituency | Winner, runner-up, voter turnout, and victory margin in every constituency ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="3" |విజేత ! colspan="3" |ప్రత్యర్థి ! rowspan="2" data-sort-type=number |తేడా |- ! # ! పేరు ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ |- | 1 | గుమ్మిడిపూండి |C. H. శేఖర్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |శేఖర్ కె ఎన్ | {{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |29,256 |- | 2 | పొన్నేరి |పొన్. రాజా |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మణిమేకలై. ఎ. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 31,270 |- | 3 | తిరుత్తణి |ఎం. అరుణ్ సుబ్రమణియన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |రామన్. ఇ.ఎస్.ఎస్. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |23,930 |- | 4 | తిరువళ్లూరు |B. V. రమణ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |షియాజీ E. A. P |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 23,648 |- | 5 | పూనమల్లి |ఆర్. మణిమారన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కంచి జివి మతియాళగన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} | 41,419 |- | 6 | అవడి |S. అబ్దుల్ రహీమ్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ధమోతరన్. ఆర్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} | 43,238 |- | 7 | మధురవాయల్ |జి. బీమ్ రావు |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |సెల్వం కె |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |24,011 |- | 8 | అంబత్తూరు |ఎస్. వేదాచలం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రణగనాథన్. బి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 22,717 |- | 9 | మాదవరం |V. మూర్తి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కనిమొళి ఎన్ ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |34,765 |- | 10 | తిరువొత్తియూర్ |కె. కుప్పన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సామీ. కె.పి.పి. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 27,291 |- | 11 | డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ |పి. వెట్రివేల్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |P. K. శేఖర్ బాబు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |31,255 |- | 12 | పెరంబూర్ |ఎ. సౌందరరాజన్ |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |N. R. ధనపాలన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |17,423 |- | 13 | కొలత్తూరు |M. K. స్టాలిన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సదాయి. సా. దురైసామి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |2,734 |- | 14 | విల్లివాక్కం |J. C. D. ప్రభాకర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అన్బళగన్ కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,782 |- | 15 | తిరు. Vi. కా. నగర్ |వి. నీలకందన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డా. సి. నటేసన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} | 29,341 |- | 16 | ఎగ్మోర్ |కె. నల్ల తంబి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |పరితి ఎల్లమవ్జుతి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |202 |- | 17 | రాయపురం |డి. జయకుమార్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మనోహర్. ఆర్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |21,372 |- | 18 | నౌకాశ్రయం |పాల కరుప్పయ్య |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అల్తాఫ్ హుస్సేన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |20,317 |- | 19 | చేపాక్-తిరువల్లికేణి |జె. అన్బళగన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |థమీమున్ అన్సారీ. ఎం |{{Party name with color|Manithaneya Makkal Katchi}} |9,203 |- | 20 | వెయ్యి లైట్లు |బి. వలర్మతి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |హసన్ మొహమ్మద్ జిన్నా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,592 |- | 21 | అన్నా నగర్ |ఎస్. గోకుల ఇందిర |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అరివళగన్ వి.కె. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |36,590 |- | 22 | విరుగంబాక్కం |బి. పార్థసారథి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |తనశేఖరన్ కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |14,094 |- | 23 | సైదాపేట |జి. సెంథమిజన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |Msh కుమార్. ఎం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,071 |- | 24 | త్యాగరాయనగర్ |V. P. కళైరాజన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |చెల్లకుమార్ ఎ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |32,462 |- | 25 | మైలాపూర్ |ఆర్. రాజలక్ష్మి (రాజకీయవేత్త) |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |తంగబాలు కె వి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |29,204 |- | 26 | [[వేలచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేలచ్చేరి]] |[[ఎం.కె. అశోక్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |జయరామన్ ఎం |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |31,720 |- | 27 | షోజింగనల్లూర్ |[[కె.పి. కందన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. S. బాలాజీ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |66,972 |- | 28 | అలందూరు |పన్రుటి ఎస్. రామచంద్రన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |డా. కె. గాయత్రీ దేవి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |5,754 |- | 29 | శ్రీపెరంబుదూర్ |ఆర్. పెరుమాళ్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డి. యశోధ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |40,392 |- | 30 | పల్లవరం |పి. ధన్‌సింగ్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |T. M. అన్బరసన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |17,374 |- | 31 | తాంబరం |టి.కె.ఎం.చిన్నయ్య |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. R. రాజా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |13,984 |- | 32 | చెంగల్పట్టు |డి. మురుగేషన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |V. G. రంగసామి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |291 |- | 33 | తిరుపోరూర్ |కె. మనోహరన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. ఆరుముగం |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |18,288 |- | 34 | చెయ్యూర్ |V. S. రాజి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డి.పర్వేంతన్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |26,584 |- | 35 | మదురాంతకం |S. కణిత సంపత్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డా. కె. జయకుమార్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |18,494 |- | 36 | ఉతిరమేరూరు |పి. గణేశన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పొన్‌కుమార్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |13,766 |- | 37 | కాంచీపురం |వి.సోమసుందరం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |P. S. ఉలగరక్షగన్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |25,717 |- | 38 | అరక్కోణం |S. రవి (రాజకీయ నాయకుడు) |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. సెల్లాపాండియన్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |26,237 |- | 39 | షోలింగూర్ |పి.ఆర్. మనోగర్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |ఎ. ఎం. మునిరథినం |{{Party name with color|Independent politician}} |9,038 |- | 40 | కాట్పాడి |దురై మురుగన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |అప్పు S. R. K. (A) రాధాకృష్ణన్. ఎస్. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |2,973 |- | 41 | రాణిపేట |ఎ. మహమ్మద్ జాన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. గాంధీ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |14,201 |- | 42 | ఆర్కాట్ |ఆర్.శ్రీనివాసన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె.ఎల్. ఎలవజగన్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |19,253 |- | 43 | వెల్లూరు |V. S. విజయ్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |జ్ఞానశేఖరన్. సి. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |15,176 |- | 44 | ఆనైకట్టు |[[ఎం. కలై అరసు]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |వేలు. వి.బి. |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |27,903 |- | 45 | కిల్వైతినంకుప్పం |C. K. తమిళరాసన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సీతారామన్. కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |9,760 |- | 46 | గుడియాట్టం |[[కె. లింగముత్తు]] |{{Party name with color|Communist Party of India}} |కె. రాజమర్థానందన్. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |5,842 |- | 47 | వాణియంబాడి |గోవి సంపత్ కుమార్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అబ్దుల్ బాసిత్. హెచ్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |18,225 |- | 48 | అంబూర్ |ఎ. అస్లాం బాషా |{{Party name with color|Manithaneya Makkal Katchi}} |విజయ్ ఎలాంచెజియన్. జె |{{Party name with color|Indian National Congress}} |5,091 |- | 49 | జోలార్‌పేట |కె.సి. వీరమణి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పొన్నుసామి. జి. |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |22,936 |- | 50 | తిరుపత్తూరు |కెజి రమేష్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. రాజేంద్రన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |21,792 |- | 51 | ఉత్తంగరై |మనోరంజితం నాగరాజ్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మునియమ్మాళ్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |39,158 |- | 52 | బర్గూర్ |K. E. కృష్ణమూర్తి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |T. K. రాజా |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |29,440 |- | 53 | కృష్ణగిరి |K. P. మునుసామి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సయ్యద్ గియాస్ ఉల్ హక్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |29,097 |- | 54 | వేప్పనహళ్లి |[[టి. సెంగుట్టువన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కందన్ @ మురుగేషన్. ఎస్.ఎమ్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |7,604 |- | 55 | హోసూరు |కె. గోపీనాథ్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |S. జాన్ తిమోతి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |14,152 |- | 56 |తల్లి |[[టి. రామచంద్రన్]] |{{Party name with color|Communist Party of India}} |[[వై. ప్రకాష్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |6,435 |- | 57 | పాలకోడ్ |[[కె. పి. అన్బళగన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెల్వం వి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |43,213 |- | 58 | పెన్నాగారం |నంజప్పన్ ఎన్ |{{Party name with color|Communist Party of India}} |[[పి.ఎన్.పి. ఇన్బశేఖరన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |11,543 |- | 59 | ధర్మపురి |బాస్కర్ ఎ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |శాంతమూర్తి పి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |4,043 |- | 60 | పప్పిరెడ్డిపట్టి |పళనియప్పన్ పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ముల్లైవెంతన్ వి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,489 |- | 61 | హరూర్ |డిల్లిబాబు పి |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |నందన్ బి ఎమ్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |26,503 |- | 62 | చెంగం |సురేష్‌కుమార్ టి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |సెల్వపెరుంతగై. కె |{{Party name with color|Indian National Congress}} |11,497 |- | 63 | తిరువణ్ణామలై |ఇ.వి.వేలు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రామచంద్రన్. ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |5,126 |- | 64 | కిల్పెన్నత్తూరు |ఎ. కె. అరంగనాథన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పిచ్చండి. కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |4,081 |- | 65 | [[కలసపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలసపాక్కం]] |[[అగ్రి ఎస్. ఎస్. కృష్ణమూర్తి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |విజయకుమార్. పి.ఎస్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |38,234 |- | 66 | పోలూరు |[[ఎల్. జయ సుధ]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎడిరోలిమానియన్. జి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |28,545 |- | 67 | అరణి |[[ఆర్.ఎం. బాబు మురుగవేల్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[ఆర్. శివానందం]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,966 |- | 68 | చెయ్యార్ |ముక్కూర్ ఎన్. సుబ్రమణియన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |విష్ణు ప్రసాద్. ఎం.కె. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |25,463 |- | 69 | వందవాసి |V. గుణశీలన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కమలక్కనన్. జె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,296 |- | 70 | అల్లం |[[ఎ. గణేష్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |శివలింగం. ఆర్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |1,811 |- | 71 | మైలం |నాగరాజన్.పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ప్రకాష్. ఆర్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |20,081 |- | 72 | తిండివనం |డి. హరిదాస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |శంకర్ ఎం.పి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |15,537 |- | 73 | వానూరు |I. జానగిరామన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పుష్పరాజ్. ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |25,138 |- | 74 | విల్లుపురం |[[సి. వి. షణ్ముగం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పొన్ముడి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,097 |- | 75 | విక్రవాండి |R. రామమూర్తి |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |రథమణి. కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |14,897 |- | 76 | తిరుక్కోయిలూర్ |[[ఎల్. వెంకటేశన్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |తంగం. ఎం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,791 |- | 77 | ఉలుందూర్పేటై |[[ఆర్. కుమారగురు]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మొహమ్మద్యూసుఫ్. ఎం |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |53,508 |- | 78 | ఋషివందియం |విజయకాంత్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |శివరాజ్. ఎస్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |30,795 |- | 79 | శంకరపురం |[[పి. మోహన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[టి. ఉదయసూరియన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,198 |- | 80 | కళ్లకురిచ్చి |కె. అలగువేలు |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. సి.పవరసు |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |59,998 |- | 81 | గంగవల్లి |[[ఆర్. సుభా]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |చిన్నదురై. కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |13,465 |- | 82 | అత్తూరు |మాధేశ్వరన్.ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అర్థనారి. ఎస్.కె. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |29,856 |- | 83 | ఏర్కాడ్ |పెరుమాళ్.సి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |తమిళసెల్వన్. సి. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |37,582 |- | 84 | ఓమలూరు |కృష్ణన్.సి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |తమిళరసు. ఎ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |46,544 |- | 85 | మెట్టూరు |[[ఎస్.ఆర్ పార్థిబన్|ఎస్.ఆర్. పార్థిబన్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[జి.కె. మణి]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |2,594 |- | 86 |ఎడప్పాడి |ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కార్తే. ఎం |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |34,738 |- | 87 | శంకరి |పి. విజయలక్ష్మి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | వీరపాండి ఎస్. ఆరుముగం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |35,079 |- | 88 | సేలం (పశ్చిమ) |వెంకటాచలం.జి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజేంద్రన్. ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |27,661 |- | 89 | సేలం (ఉత్తరం) |అలగపురం ఆర్ మోహనరాజ్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |జయప్రకాష్ జి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |29,365 |- | 90 | సేలం (దక్షిణం) |సెల్వరాజు.ఎం.కె. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |శివలింగం. ఎస్.ఆర్. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,215 |- | 91 | వీరపాండి |సెల్వం.ఎస్.కె |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజేంద్రన్. ఎ. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |26,498 |- | 92 | రాశిపురం |[[పి. ధనపాల్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |దురైసామి. వి.పి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |24,717 |- | 93 | సేంతమంగళం |శాంతి.ఆర్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |పొన్నుసామి. కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,505 |- | 94 | నమక్కల్ |బాస్కర్.కె.పి.పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |దేవరాసన్. ఆర్. |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |35,855 |- | 95 | పరమతి వేలూరు |తనియరసు.యు |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెల్వం వి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |31,018 |- | 96 | తిరుచెంగోడు |సంపత్‌కుమార్. పి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |సుందరం. శ్రీ. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |23,945 |- | 97 | కుమారపాళయం |[[పి. తంగమణి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెల్వరాజు. జి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |26,887 |- | 98 |[[ఈరోడ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ (తూర్పు)]] |[[వీ.సీ. చందీర కుమార్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |S. ముత్తుసామి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,644 |- | 99 | ఈరోడ్ (పశ్చిమ) |[[కె.వి. రామలింగం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |యువరాజా ఎం |{{Party name with color|Indian National Congress}} |37,868 |- | 100 | [[మొదక్కురిచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొదక్కురిచి]] |[[ఆర్. ఎన్. కిట్టుసామి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్.ఎం. పళనిసామి]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |40,162 |- | 101 | ధరాపురం |పొన్నుసామి.కె |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |జయంతి. ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,025 |- | 102 | కంగాయం |నటరాజ్.ఎన్ఎస్ఎన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |విద్యాల్ శేఖర్. ఎస్. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |41,765 |- | 103 | పెరుందురై |[[ఎన్.డి. వెంకటాచలం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | కె.కె.సి. బాలు |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |42,167 |- | 104 | భవానీ |[[పి.జి. నారాయణన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మహేంద్రన్. కె.ఎస్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |28,041 |- | 105 | అంతియూర్ |రమణిధరన్.ఎస్.ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజా N. K. K. P |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |25,254 |- | 106 | గోబిచెట్టిపాళయం |సెంగోట్టయన్ కె.ఎ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |శివరాజ్. NS |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |41,912 |- | 107 | భవానీసాగర్ |[[పి.ఎల్. సుందరం]] |{{Party name with color|Communist Party of India}} |లోగేశ్వరి ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,403 |- | 108 | ఉదగమండలం |[[బుధిచందిరన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. గణేష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|ఆర్. గణేష్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |7,545 |- | 109 | గూడలూరు |తిరవిడమణి.ఎం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెల్వరాజ్. ఎస్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |27,374 |- | 110 | కూనూర్ |రామచంద్రన్.కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |బెల్లీ. ఎ |{{Party name with color|Communist Party of India}} |9,292 |- | 111 | మెట్టుపాళయం |[[ఓ.కే. చిన్నరాజ్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[బి. అరుణ్ కుమార్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |25,775 |- | 112 | అవనాశి | [[ఏ.ఏ. కరుప్పస్వామి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఏ.ఆర్. నటరాజన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |61,411 |- | 113 | తిరుప్పూర్ (ఉత్తరం) |M. S. M. ఆనందన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |గోవిందసామి. సి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,271 |- | 114 | తిరుప్పూర్ (దక్షిణం) |తంగవేల్.కె |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |సెంథిల్‌కుమార్ కె |{{Party name with color|Indian National Congress}} |38,303 |- | 115 | పల్లడం |[[కె.పి. పరమశివం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |బాలసుబ్రహ్మణ్యం. కె |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |69,776 |- | 116 | సూలూరు |[[కె. థినకరన్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[ఈ.ఆర్. ఈశ్వరన్]] |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |29,532 |- |117 |కవుందంపళయం |[[వి.సి. అరుకుట్టి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సుబ్రమణ్యం TP |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,260 |- | 118 | కోయంబత్తూర్ నార్త్ |మలరవన్ టి. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వీరగోపాల్ ఎం. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |40,098 |- | 119 | తొండముత్తూరు |వేలుమణి ఎస్ పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కందస్వామి ఎమ్ ఎన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |53,203 |- | 120 | కోయంబత్తూర్ (దక్షిణం) |దొరైస్వామి ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఛాలెంజర్ దొరై పొంగలూర్ పళనిసామి ఎన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |27,796 |- | 121 | సింగనల్లూరు |చిన్నసామి ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మయూర ఎస్ జయకుమార్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |34,326 |- | 122 | కినాతుకడవు |దామోదరన్ ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. కన్నప్పన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |30,266 |- | 123 | పొల్లాచి |ముత్తుకరుప్పన్నసామి M. K. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె నిత్యానందన్. కె |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |30,308 |- | 124 | వాల్పరై |ఆరుముఖం ఎం |{{Party name with color|Communist Party of India}} |ఎన్. కోవైతంగం |{{Party name with color|Indian National Congress}} |3,421 |- | 125 | ఉడుమలైపేట్టై |పొల్లాచ్చి జయరామన్. వి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఇలంపర్రితి. టి |{{Party name with color|Kongunadu Munnetra Kazhagam}} |44,560 |- | 126 | మడతుకులం |సి.షణ్ముగవేలు |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |M. P. సామినాథన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,669 |- | 127 | పళని |వేణుగోపాలు. కె.ఎస్.ఎన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |I. P. సెంథిల్ కుమార్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,754 |- | 128 | ఒద్దంచత్రం |శక్కరపాణి.ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |బాలసుబ్రమణి. పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |14,933 |- | 129 | అత్తూరు |పెరియసామి.ఐ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |బాలసుబ్రమణి. ఎస్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |53,932 |- | 130 | నీలకోట్టై |రామసామి.ఎ |{{Party name with color|Puthiya Tamilagam}} |రాజాంగం. కె. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |24,714 |- | 131 | నాథమ్ |విశ్వనాథన్.ఆర్. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |విజయన్. కె |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |53,089 |- | 132 | దిండిగల్ |బాలభారతి.కె. |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |పాల్ బాస్కర్. జె |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |39,115 |- | 133 | వేదసందూర్ |పళనిచామి. ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. దండపాణి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |50,712 |- | 134 | అరవకురిచ్చి |పల్లనిశామి.కె.సి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెంథిల్నాథన్. వి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |4,541 |- | 135 | కరూర్ |సెంథిల్ బాలాజీ, వి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |జోతి మణి. ఎస్. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |44,145 |- | 136 | కృష్ణరాయపురం |కామరాజ్.ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కామరాజ్. పి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |22,509 |- | 137 | కుళితలై |పాపసుందరం.ఎ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. మాణికం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |22,473 |- | 138 | మనపారై |చంద్రశేఖర్ ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పొన్నుసామి కె |{{Party name with color|Independent politician}} |28,299 |- | 139 | శ్రీరంగం |జె జయలలిత |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. ఆనంద్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |41,848 |- | 140 | తిరుచిరాపల్లి (పశ్చిమ) |N. మరియం పిచ్చై |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. ఎన్. నెహ్రూ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,179 |- | 141 | తిరుచిరాపల్లి (తూర్పు) |మనోహరన్ ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అన్బిల్ పెరియసామి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |20,626 |- | 142 | తిరువెరుంబూర్ |ఎస్. సెంథిల్‌కుమార్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |K. N. సెహరన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |4,205 |- | 143 | లాల్గుడి |సౌందరపాండియన్ .ఎ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెంధురేశ్వరన్. ఎ.డి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |7,155 |- | 144 | మనచనల్లూరు |పూనాచి. టి.పి. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెల్వరాజ్. ఎన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,190 |- | 145 | ముసిరి |ఎన్ ఆర్ శివపతి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. రాజశేఖరన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |43,791 |- | 146 | తురైయూర్ |ఇంద్రగంటి టి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పరిమళా దేవి ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,935 |- | 147 |పెరంబలూరు |తమిళ్‌సెల్వన్.ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. ప్రభాకరన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,079 |- | 148 | కున్నం |శివశంకర్.ఎస్.ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |దురై. కామరాజ్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |22,957 |- | 149 | అరియలూర్ |మణివేల్, దురై. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డి. అమరమూర్తి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |17,820 |- | 150 | జయంకొండం |గురు @ గురునాథన్ జె |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |ఎలవళగన్ పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,138 |- | 151 | తిట్టకుడి |కె. తమిళ్ అజగన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |ఎం. సింథానైసెల్వన్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |12,642 |- | 152 | విరుధాచలం |వి.ముత్తుకుమార్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |టి. నీతిరాజన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |13,641 |- | 153 | నెయ్వేలి |M. P. S. శివసుబ్రమణియన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. వేల్మురుగన్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |8,118 |- | 154 | పన్రుటి |పి. శివకొలుంతు |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |T. సెంగుట్టువన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,716 |- | 155 | కడలూరు |ఎం.సి. సంపత్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |E. పుగజేంది |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |33,678 |- | 156 | కురింజిపడి |ఆర్.రాజేంద్రన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |M. R. K. పన్నీర్ సెల్వం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |23,848 |- | 157 | భువనగిరి |సెల్వి.ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. అరివుసెల్వన్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |13,117 |- | 158 | చిదంబరం |కె. బాలకృష్ణన్ |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |శ్రీధర్ వందయార్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |2,879 |- | 159 | కట్టుమన్నార్కోయిల్ |ఎన్. మురుగుమారన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రవికుమార్. డి |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |31,725 |- | 160 | సిర్కాళి |శక్తి. ఎం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |దురైరాజన్. పి |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |27,379 |- | 161 | మైలాడుతురై |ఆర్.అరుళ్సెల్వన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |S. రాజకుమార్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |3,017 |- | 162 | పూంపుహార్ |పావున్‌రాజ్.ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అఘోరం. కె |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |11,373 |- | 163 | నాగపట్టణం |కె ఎ జయపాల్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మహ్మద్ షేక్ దావూద్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |5,743 |- | 164 | కిల్వేలూరు |మహాలింగం పి |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |మతివానన్ యు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |724 |- | 165 | వేదారణ్యం |ఎన్.వి.కామరాజ్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. K. వేదరత్నం |{{Party name with color|Independent politician}} |10,928 |- |166 | తిరుతురైపూండి |కె. ఉలగనాథన్ |{{Party name with color|Communist Party of India}} |పి. సెల్వదురై |{{Party name with color|Indian National Congress}} |22,287 |- | 167 | మన్నార్గుడి |రాజా, టి.ఆర్.బి. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజమాణికం. శివ. |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |3,928 |- | 168 | తిరువారూర్ |ఎం. కరుణానిధి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజేంద్రన్. ఎం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |50,249 |- | 169 | నన్నిలం |కామరాజ్.ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఇలంగోవన్. ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,404 |- | 170 | తిరువిడైమరుదూర్ |చెజియాన్.గోవి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |పాండియరాజన్. టి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |394 |- | 171 | కుంభకోణం |జి. అన్బళగన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రామ రామనాథన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,272 |- | 172 | పాపనాశం |[[ఆర్. దొరైక్కన్ను]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. రాంకుమార్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |18,007 |- | 173 | తిరువయ్యారు |ఎం. రెతినాసామి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. అరంగనాథన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,962 |- | 174 | తంజావూరు | ఎం.రెంగసామి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. N. M. ఉబయదుల్లా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 7,329 |- | 175 | ఒరతనాడు |ఆర్.వైతిలింగం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మహేంద్రన్. కె.ఎస్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |32,644 |- | 176 | పట్టుక్కోట్టై |ఎన్.ఆర్.రెంగరాజన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |ఎన్. సెంథిల్‌కుమార్. |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |8,779 |- | 177 | పేరవురాణి |సి. అరుణ్‌పాండియన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |కె. మహేంద్రన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |7,194 |- | 178 | గంధర్వకోట్టై |సుబ్రమణియన్. ఎన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కవితైపీఠన్. ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,699 |- | 179 | విరాలిమలై |విజయ బాస్కర్. సి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రేగుపతి. ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |39,309 |- | 180 | పుదుక్కోట్టై |ముత్తుకుమరన్.పి |{{Party name with color|Communist Party of India}} |పెరియన్నన్ అరస్సు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |3,101 |- | 181 | తిరుమయం |వైరముత్తు. పి.కె |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సుబ్బురామ్. Rm. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |31,135 |- | 182 | అలంగుడి |కృష్ణన్.కూపా |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అరుళ్మణి. ఎస్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |5,127 |- | 183 | అరంతంగి |రాజా నాయకం ఎం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |తిరునావుక్కరసర్ సు |{{Party name with color|Indian National Congress}} |16,656 |- | 184 | కారైకుడి |పళనిచామి.చోళన్.సి.టి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రామసామి. Kr |{{Party name with color|Indian National Congress}} |18,900 |- | 185 | తిరుప్పత్తూరు |పెరియకరుప్పన్.Kr |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజా కన్నప్పన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,584 |- | 186 | శివగంగ |గుణశేఖరన్.ఎస్ |{{Party name with color|Communist Party of India}} |రాజశేఖరన్. వి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |4,382 |- | 187 | మనమదురై |గుణశేఖరన్.ఎం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. తమిళరసి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |14,020 |- | 188 | మేలూరు |సామి ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాణి ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |24,462 |- | 189 | మదురై తూర్పు |తమిళరసన్ కె |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. మూర్తి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |28,755 |- | 190 | శోలవందన్ |కరుప్పయ్య ఎమ్ వి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఇలన్సెలియన్ ఎం |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |36,608 |- | 191 | మదురై ఉత్తర |బోస్.ఎ.కె |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజేంద్రన్. కె. ఎస్. కె |{{Party name with color|Indian National Congress}} |46,400 |- | 192 | మదురై సౌత్ |అన్నాదురై ఆర్ |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |వరదరాజన్ ఎస్ పి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |45,451 |- | 193 | మదురై సెంట్రల్ |సుందరరాజన్ ఆర్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |సయ్యద్ గౌస్ బాషా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,560 |- | 194 | మదురై వెస్ట్ |రాజు కె |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |జి. దళపతి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |38,761 |- | 195 | తిరుపరంకుండ్రం |రాజా ఎ.కె.టి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |సుందరరాజన్ సి ఆర్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |48,502 |- | 196 | తిరుమంగళం |ముత్తురామలింగం ఎం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మణిమారన్ ఎం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |26,367 |- | 197 | ఉసిలంపట్టి |కతిరవన్ పి వి |{{Party name with color|All India Forward Bloc}} |రామసామి S O |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,320 |- | 198 | అండిపట్టి |తంగతమిళ్ సెల్వన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎల్. మూకియా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |21,031 |- | 199 | పెరియకులం |లేజర్.ఎ |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |అన్బళగన్. వి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |5,641 |- | 200 | బోడినాయకనూర్ |పన్నీర్ సెల్వం ఓ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. లక్ష్మణన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |29,906 |- | 201 | కంబమ్ |ఎరామకృష్ణన్.ఎన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |మురుగేశన్. పి |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |12,168 |- | 202 | రాజపాళయం |కె. గోపాలసామి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. తంగపాండియన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |21,432 |- | 203 | శ్రీవిల్లిపుత్తూరు |వి.పొన్నుపాండి |{{Party name with color|Communist Party of India}} |R. V. K. దురై |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |6,228 |- | 204 | సత్తూరు |ఆర్.బి.ఉతయకుమార్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. కదరకరాయరాజు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |29,345 |- | 205 | శివకాశి |రాజేంద్ర భాలాజీ.కె.టి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వనరాజ. టి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |35,654 |- | 206 | విరుదునగర్ |పాండియరాజన్.కె |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్‌నవీన్. టి. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |21,438 |- | 207 | అరుప్పుక్కోట్టై |వైగైచెల్వన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |K. K. S. S. R. రామచంద్రన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,638 |- | 208 | తిరుచూలి |తంగం తేనరసు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎసక్కి ముత్తు |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |19,952 |- | 209 | పరమకుడి |సుందరరాజ్.ఎస్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. రాంప్రభు |{{Party name with color|Indian National Congress}} |34,606 |- | 210 | తిరువాడనై |సుందరరాజ్.ఎస్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ముజుపూర్ రెహమాన్ ఎస్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |927 |- | 211 | రామనాథపురం |జవహిరుల్లా |{{Party name with color|Manithaneya Makkal Katchi}} |కె. హుస్సేన్ అలీ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |15,757 |- | 212 | ముద్దుకులత్తూరు |మురుగన్ ఎం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సత్యమూర్తి వి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |20,089 |- | 213 | విలాతికులం |మార్కండయన్. వి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పెరుమాళ్సామి. కె |{{Party name with color|Indian National Congress}} |22,597 |- | 214 | తూత్తుకుడి |చెల్లపాండియన్ ఎస్.టి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. గీతా జీవన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |26,193 |- | 215 | తిరుచెందూర్ |అనిత ఆర్ రాధాకృష్ణన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |మనోహరన్. Pr |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |640 |- | 216 | తిరువైకుంటం |షుణ్ముగనాథన్.ఎస్.పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సుడలయ్యండి. ఎం.బి |{{Party name with color|Indian National Congress}} | 21122 |- | 217 | ఒట్టపిడారం |డా.కె.కృష్ణసామి |{{Party name with color|Puthiya Tamilagam}} |S. రాజా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |25126 |- | 218 | కోవిల్‌పట్టి |కదంబూర్ రాజు సి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |రామచంద్రన్ జి |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |26480 |- | 219 | శంకరన్‌కోవిల్ |కరుప్పసామి.సి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఉమామహేశ్వరి. ఎం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 10395 |- | 220 | వాసుదేవనల్లూర్ |Dr.దురైయప్ప.S., M.B.B.S |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |గణేశన్. ఎస్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |28090 |- | 221 | కడయనల్లూరు |చెందూర్ పాండియన్ .పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. పీటర్ ఆల్ఫోన్స్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} | 16086 |- | 222 | తెన్కాసి |శరత్ కుమార్.ఆర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |V. కరుప్పసామి పాండియన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 22967 |- | 223 | అలంగుళం |పి.జి.రాజేంద్రన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డా. పూంగోతై అలాది అరుణ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |299 |- | 224 | తిరునెల్వేలి |[[నైనార్ నాగేంద్రన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఏ.ఎల్.ఎస్. లక్ష్మణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 38491 |- | 225 | అంబసముద్రం |ఇ సుబయ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్ అవుదయప్పన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 24609 |- | 226 | పాలయంకోట్టై |T.P.M.మొహిదీన్ ఖాన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |V. పళని |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |605 |- | 227 | నంగునేరి |ఎ. నారాయణన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |హెచ్.వసంతకుమార్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} | 12280 |- | 228 | రాధాపురం |S. మైఖేల్ రాయప్పన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |పి. వెల్దురై. |{{Party name with color|Indian National Congress}} |21475 |- | 229 | కన్నియాకుమారి |పచ్చైమల్.కె.టి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. సురేష్ రాజన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |17,804 |- | 230 | నాగర్‌కోయిల్ |నాంజిల్ మురుగేషన్.ఎ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |మహేష్. ఆర్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |6,727 |- | 231 | కొలాచల్ |ప్రిన్స్.జె.జి |{{Party name with color|Indian National Congress}} |లారెన్స్. పి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |11,821 |- | 232 | పద్మనాభపురం |డా.పుష్ప లీలా అల్బన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |S. ఆస్టిన్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |19,321 |- | 233 | విలవంకోడ్ |విజయధరణి.ఎస్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |లీమారోస్. ఆర్ |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |23,789 |- | 234 | కిల్లియూరు |జాన్ జాకబ్.ఎస్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |చంద్ర కుమార్. టి |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |24,486 |} == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 2011 మే 16 న [[జయలలిత|జె. జయలలిత]], [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రిగా]] నాలుగోసారి ప్రమాణ స్వీకారం చేసింది. [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] లెజిస్లేచర్ పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఆమె తన ఏకగ్రీవ ఎన్నికను 2011 మే 15 న [[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|తమిళనాడు గవర్నర్]] [[సుర్జీత్ సింగ్ బర్నాలా|సుర్జిత్ సింగ్ బర్నాలాకు]] సమర్పించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/article2021167.ece|title=Jayalalithaa to be sworn in today|date=15 March 2011|work=The Hindu|access-date=15 March 2011}}</ref> 2011 మే 16న [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం|మద్రాసు యూనివర్శిటీ]] సెంటెనరీ ఆడిటోరియంలో గవర్నర్ ఆమె చేత 33 మంది మంత్రులతో పాటు ప్రమాణ స్వీకారం చేయించాడు. ఆమె మొదటిసారి ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు 1991లో ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వేదికపైనే, ఆమెతోపాటు ఇతర మంత్రులంతా తమిళంలో ప్రమాణం చేశారు. ఈ కార్యక్రమంలో [[గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రులు|గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి]] [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి]] [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]], [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ]] ప్రధాన కార్యదర్శి [[ఎ.బి.బర్థన్|ఎబి బర్ధన్]] తదితరులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/article2021167.ece|title=Jayalalithaa sworn in Tamil Nadu Chief Minister|date=16 March 2011|work=The Hindu|access-date=16 March 2011}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}}{{తమిళనాడు ఎన్నికలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2011 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] dc1p67bdag7hld1ffjvx8ecj9dqt4s6 0 399848 4920495 4386039 2026-08-05T05:06:27Z CommonsDelinker 608 Aishe_Ghosh.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No permission since 28 July 2026). 4920495 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ఐషే ఘోష్|image=|caption=2021 జూలైలో ఘోష్|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1995|10|22|df=y}}|birth_place=దుర్గాపూర్, పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం|education=దౌలత్ రామ్ కళాశాల (బిఎ), జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (ఎంఎ)|occupation=విద్యార్థి కార్యకర్త|organization=స్టూడెంట్స్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|known_for=|party=కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)|mother=|father=|signature=|predecessor1=ఎన్ సాయి బాలాజీ|successor1=|office1=JNUSU స్టూడెంట్స్ యూనియన్ కార్యదర్శి|term_start1=2019|term_end1=2020}} '''ఐషే ఘోష్''' <ref>{{Cite web|date=10 January 2020|title=Who is Aishe Ghosh? All you need to know about JNUSU president Aishe Ghosh|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-is-aishe-ghosh/articleshow/73191246.cms|access-date=2021-07-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> భారతీయ రాజకీయవేత్త, విద్యార్థి కార్యకర్త. ఆమె జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ యూనివర్సిటీ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ అధ్యక్షురాలు, స్టూడెంట్స్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియాలో సభ్యురాలు. 2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలలో [[జమురియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమురియా నియోజకవర్గం]] నుండి [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPI(M)]] అభ్యర్థిగా పోటీచేసి, హరేరామ్ సింగ్ చేతిలో ఓడిపోయింది.<ref>{{Cite web|date=2021-03-03|title=West Bengal polls: CPI(M) to focus on young candidates|url=https://www.deccanherald.com/national/east-and-northeast/west-bengal-polls-cpim-to-focus-on-young-candidates-957691.html|access-date=2021-07-30|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=সম্ভাব্য বাম প্রার্থীদের চিনে নিন...|url=https://eisamay.indiatimes.com/elections/assembly-elections/west-bengal/photos/left-front-allows-young-candidates-to-contest-in-maximum-seats-in-west-bengal-assembly-election-2021/photoshow/81319326.cms|access-date=2021-07-30|website=Ei Samay|language=bn}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == 1995 అక్టోబరు 22 న జన్మించిన ఘోష్, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[పశ్చిమ్ బర్ధమాన్ జిల్లా|పశ్చిమ్ వర్ధమాన్]] జిల్లాలోని [[దుర్గాపూర్]] నగరంలో పెరిగింది. ఆమె దేబాశిష్ ఘోష్, శర్మిష్ట ఘోష్‌ల పెద్ద బిడ్డ. తండ్రి దేబాశిష్ ఘోష్‌, దామోదర్ వ్యాలీ కార్పొరేషన్‌లో ఉద్యోగి, అతనికి [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)]] కార్మిక విభాగమైన సెంటర్ ఫర్ ఇండియన్ ట్రేడ్ యూనియన్స్ (CITU) తో అనుబంధం ఉంది. తల్లి శర్మిష్ట ఘోష్ గృహిణి. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/youth-should-not-remain-neutral-aishe-ghosh-jnusu-president/articleshow/73340164.cms|title=Youth should not remain neutral: Aishe Ghosh, JNUSU President|last=Harikrishnan|first=Charmy|work=The Economic Times|access-date=2021-07-30}}</ref> ఆమె చెల్లెలు ఇషికా ఘోష్, ప్రస్తుతం [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలోని]] శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ కళాశాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేషన్ చేస్తోంది.<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=A peek into 'studious and gritty' JNU student leader Aishe Ghosh's life|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/aishe-ghosh-gritty-girl-with-inkling-towards-left-politics/story-4OolI2SKY04ZlrVbrEfiOM.html|access-date=2021-07-30|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ఢిల్లీ యూనివర్శిటీలోని దౌలత్ రామ్ కాలేజీ నుండి పొలిటికల్ సైన్స్‌లో పట్టా పొందిన తర్వాత ఘోష్, [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ యూనివర్సిటీ]] నుండి మాస్టర్స్ డిగ్రీని అందుకుంది. 2024 నాటికి ఆమె, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి స్కూల్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ రిలేషన్స్‌లో మాస్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీని అభ్యసిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Meet JNUSU president Aishe Ghosh — the research scholar who became a leader to stop student body from dissolving|url=https://www.businessinsider.in/india/news/who-is-aishe-ghosh-the-president-of-jawaharlal-national-university-students-union-jnusu/articleshow/73120874.cms|access-date=2021-07-30|website=Business Insider|archive-date=2021-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504041311/https://www.businessinsider.in/india/news/who-is-aishe-ghosh-the-president-of-jawaharlal-national-university-students-union-jnusu/articleshow/73120874.cms|url-status=dead}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == 2019 సెప్టెంబరులో, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ యూనివర్సిటీ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ అధ్యక్షురాలిగా ఘోష్ ఎన్నికైంది.<ref>{{Cite web|date=2019-09-06|title=After HC Order, JNUSU Results Declared: A Left Sweep Once Again|url=https://www.thequint.com/news/education/jnu-students-union-election-2019-live-updates|access-date=2021-07-30|website=TheQuint|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/united-left-front-sweeps-jnu-student-union-polls-sfis-aishe-ghosh-president/articleshow/71174667.cms|title=United Left front sweeps JNU student union polls, SFI's Aishe Ghosh president|work=The Economic Times|access-date=2021-07-30}}</ref> ఆ పాత్రలో ఘోష్, ఫీజు పెంపుదల, లైబ్రరీ నిధుల కోతలు, హాస్టల్ కొరత, పెరిగిన విద్యుత్ ఛార్జీలు, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులపై దుస్తులు, సమయ పరిమితులకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలలో పాల్గొంది.<ref>{{Cite web|title=JNU grinds to a halt as students call for university strike demanding revocation of new hostel rules|url=https://www.edexlive.com/campus/2019/oct/29/jnu-grinds-to-a-halt-as-students-call-for-university-strike-demanding-revocation-of-new-hostel-rules-8811.html|access-date=2021-07-30|website=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Aishe Ghosh Interview: Ever since the BJP came to power, they have attacked education in JNU|url=https://www.edexlive.com/news/2019/sep/16/the-aishe-ghosh-interview-ever-since-the-bjp-came-to-power-they-have-attacked-educaiton-in-jnu-8171.html|access-date=2021-07-30|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> 2019 అక్టోబరులో కొత్త నిబంధనలను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత, ఈ విశ్వవిద్యాలయం భారతదేశంలోనే అత్యంత ఖరీదైన [[కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం|కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంగా]] మారింది.<ref>{{Cite web|date=2019-11-17|title=Post fee hike, JNU to be India's most expensive central university: Students to shell out Rs 62k per year for single room|url=https://www.firstpost.com/india/post-fee-hike-jnu-to-be-indias-most-expensive-central-university-students-to-shell-out-rs-62k-per-year-for-single-room-7659021.html|access-date=2021-07-30|website=Firstpost}}</ref> ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలు లాభాపేక్షతో కూడిన సంస్థలలా వ్యవహరించకూడదని ఆమె అభిప్రాయపడింది.<ref>{{Cite web|title=Students are being treated as customers: JNUSU president Aishe Ghosh on fee-hike protests|url=https://caravanmagazine.in/news/students-are-being-treated-as-customers-aishe-ghosh-fee-hike|access-date=2021-07-30|website=The Caravan|language=en}}</ref> లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్న ప్రొఫెసర్ అతుల్ జోహ్రీకి శిక్ష విధించకుండా, యూనివర్సిటీ జెండర్ సెన్సిటైజేషన్ కమిటీని తొలగించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ చేసిన నిరసనల్లో ఘోష్ కూడా పాల్గొంది.<ref>{{Cite web|title=We Are Fighting To Save Last Bits Of JNU's Essence: JNUSU President Aishe Ghosh|url=https://magazine.outlookindia.com/story/we-are-fighting-to-save-last-bits-of-jnus-essence-jnusu-president-aishe-ghosh/302427|access-date=2021-07-30|website=magazine.outlookindia.com/|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730230638/https://magazine.outlookindia.com/story/we-are-fighting-to-save-last-bits-of-jnus-essence-jnusu-president-aishe-ghosh/302427|url-status=dead}}</ref> విద్యాసంస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడంలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నిర్లక్ష్యంగా ఉందని భావించి ఆమె, ఆ పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చినప్పటి నుండి ఈ విశ్వవిద్యాలయంపై దాడి చేస్తోందని విమర్శించింది. 2020 జనవరి 5 న క్యాంపస్‌లో జరిగిన దాడుల్లో ఘోష్ తలకు గాయం కావడంతో ఆమె ఢిల్లీలోని ఎయిమ్స్ ఆసుపత్రిలో చేర్చారు. హిందూ జాతీయవాద సంస్థ అయిన [[అఖిల భారతీయ విద్యార్థి పరిషత్తు|అఖిల భారతీయ విద్యార్థి పరిషత్‌]] ఈ దాడికి పాల్పడినట్లు ఆరోపణలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/jan/05/violence-inside-jnu-student-union-president-aishe-ghosh-attacked-by-masked-mob-2085491.html|title=Violence inside JNU, student union president Aishe Ghosh attacked by masked mob|date=5 January 2020|work=[[The New Indian Express]]|access-date=18 June 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|date=6 January 2020|title=JNUSU president Aishe Ghosh discharged from AIIMS|url=https://www.indiatoday.in/india/story/jnusu-president-aishe-ghosh-discharged-from-aiims-1634282-2020-01-06|access-date=2021-07-30|website=India Today|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2020-01-15|title=JNU violence: Police name masked woman in video, ABVP admits she is their member|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/jnu-violence-police-name-masked-woman-in-video-abvp-admits-she-is-their-member-6216846/|access-date=2021-07-30|website=The Indian Express|language=en}}</ref> క్యాంపస్‌పై దాడికి విస్తృతంగా కవరేజీ వచ్చింది. దీని తరువాత ఎగసిన నిరసన ఉద్యమంలో ఆమెకు జాతీయస్థాయి గుర్తింపు వచ్చింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/17/world/asia/india-protests-aishe-ghosh.html|title=A Blow to the Head Makes an Instant Hero in India|date=2020-01-17|work=The New York Times|access-date=2021-07-30|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> [[దస్త్రం:JNU_Protest_at_MHRD_Office_-_1.jpg|alt=JNU, JNUSU, Aishe Ghosh|thumb|JNUSU అధ్యక్షురాలు ఐషే ఘోష్, తోటి విద్యార్థులతో కలిసి MHRD కార్యాలయానికి నిరసన ర్యాలీ నిర్వహించింది. ఈ ఫొటోలో ఆమె, MHRD అధికారిని కలిసి ఆఫీసు భవనం నుండి తిరిగి వస్తోంది.]] ఆమెను కలవడానికి స్వయంగా వచ్చిన నటి, [[దీపికా పడుకోణె|దీపికా పదుకొనే]], కేరళ ముఖ్యమంత్రి [[పిన‌ర‌యి విజ‌య‌న్|పినరయి విజయన్‌తో]] సహా ఆమెకు విస్తృత మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|date=12 January 2020|title=Entire country with you, Pinarayi Vijayan tells Aishe Ghosh|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/entire-country-with-you-pinarayi-tells-aishe-ghosh/articleshow/73208732.cms|access-date=2021-07-30|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone Attends JNU Meet Against Violence, BJP Now Wants Her Films Boycotted|url=https://thewire.in/politics/deepika-padukone-jnu|access-date=2021-07-30|website=The Wire}}</ref> ఈ సంఘటనకు సంబంధించి పోలీసులు ఐషే ఘోష్‌పై విధ్వంసం, దాడికి పాల్పడడం వంటి అభియోగాలు మోపారు, కానీ అరెస్టులేమీ చేయలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/charges-against-student-leader-aishe-ghosh-but-none-held-for-jnu-attacks/article30501079.ece|title=Charges against student leader Aishe Ghosh, but none held for JNU attacks|date=2020-01-07|work=The Hindu|access-date=2021-07-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> తమ ఉద్యమాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ దాడి చేసిన వారికీ, పోలీసులకూ, జెఎన్‌యు పాలకవర్గానికీ మధ్య సంబంధాలు ఉన్నాయని ఆమె ఆరోపించింది. <ref>{{Cite web|last=Tanushree|first=Pandey|date=6 January 2020|title=Organised attack, nexus between JNU security and vandals, says JNUSU president Aishe Ghosh|url=https://www.indiatoday.in/india/story/jnu-violence-jnusu-president-aishe-ghosh-jnu-vc-abvp-rss-1634463-2020-01-06|access-date=2021-07-30|website=India Today|language=en}}</ref> ఈ సంఘటన తరువాత, ఆమె సిఎఎ, ఎన్సిఆర్ లకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా నిరసన ఉద్యమంలో పాల్గొంది. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/youth-should-not-remain-neutral-aishe-ghosh-jnusu-president/articleshow/73340164.cms?from=mdr|title=Youth should not remain neutral: Aishe Ghosh, JNUSU President|last=Harikrishnan|first=Charmy|work=The Economic Times|access-date=2021-07-30}}</ref> [[దస్త్రం:Deepika_Padukone_in_JNU2020.jpg|thumb|బాలీవుడ్ నటి దీపికా పదుకొణె జెఎన్‌యు క్యాంపస్‌ను సందర్శించి, గూండాల పాశవిక దాడిని వ్యతిరేకిస్తూ గుమిగూడిన విద్యార్థులకు సంఘీభావంగా బహిరంగ నిరసనకు హాజరయ్యారు. ఈ నిరసన 2020 జనవరి 7వ తేదీన జరిగింది.]] ఆమె జేఎన్యూఎస్ యూ అధ్యక్షురాలి హోదాలో, యూనివర్సిటీ విధించిన "ఏకపక్ష" ఫీజు పెంపు, జరిమానాలకు వ్యతిరేకంగా ఢిల్లీ హైకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. <ref>{{Cite web|date=2020-01-21|title=JNU students' union moves Delhi High Court against hostel fee hike, says varsity decision arbitrary|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/jnu-students-union-moves-delhi-high-court-against-hostel-fee-hike-says-varsity-decision-arbitrary/story-356FnvQdRIDcmse3qTBKyL.html|access-date=2021-07-30|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2020 ఫిబ్రవరిలో, కోల్‌కతాలోని రెండు ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాల క్యాంపస్‌ సమావేశాల్లో ప్రసంగించేందుకు ఘోష్‌కు అనుమతి నిరాకరించాయి. పశ్చిమ బుర్ద్వాన్‌లో ర్యాలీ నిర్వహించేందుకు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని జిల్లా యంత్రాంగం ఆమెకు అనుమతి నిరాకరించింది. <ref>{{Cite web|date=2020-02-15|title=Mamata Banerjee, Aishe Ghosh land in each other's crosshairs|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-banerjee-aishe-ghosh-land-in-each-other-s-crosshairs/story-bWoxkyV5VunVDrfVQWCL3N.html|access-date=2021-07-30|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> === 2021 పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు === ఐషే గోష్ 2021 పశ్చిమ బెంగాల్ ఎన్నికలలో [[జమురియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమూరియా]] (విధాన సభ నియోజకవర్గం) నుండి [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సిపిఐ(ఎం)]] తరఫున పోటీ చేసి, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత తృణమూల్‌ కాంగ్రెస్‌]] కు చెందిన హరేరామ్‌ సింగ్‌ చేతిలో ఓడిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=West Bengal Election Result 2021 {{!}} Jamuria Assembly Constituency: Ex-JNUSU President Aishe Ghosh Defeated By TMC's Hareram Singh|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/west-bengal-election-result-2021-jamuria-assembly-constituency-ex-jnusu-president-aishe-ghosh-trailing-as-per-early-trends-6842781.html|access-date=2021-07-30|website=Moneycontrol|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1995 జననాలు]] nijclr6qot2d559li390v6iit3v6u9n 0 403915 4920491 4839798 2026-08-05T04:54:33Z Muralikrishna m 106628 4920491 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = పావోలి దామ్ | image = Paoli Dam saree image.jpg | alt = 2013లో అంకుర్ అరోరా మర్డర్ కేసు పార్టీలో పావోలి దామ్ | caption = 2013లో పావోలి దామ్ | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1980|10|04}} | birth_place = [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = భారతీయురాలు | alma_mater = [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] | occupation = నటి | years_active = 2003–ప్రస్తుతం | known_for = | notable_works = కాల్బెలా (2009)<br>హేట్ స్టోరీ (2012)<br>ఎలార్ చార్ అధ్యాయ్ (2012) | spouse = {{Married|అర్జున్ దేబ్|2017}}<ref>[https://www.bollywoodhungama.com/news/features/hate-story-actress-paoli-dam-gets-married-businessman-arjun-deb/ Hate Story Actress Paoli Dam Gets Married Businessman Arjun Deb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025170928/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/hate-story-actress-paoli-dam-gets-married-businessman-arjun-deb/ |date=25 October 2021 }}. ''Bollywood Hungama''. Retrieved 25 October 2021.</ref> }} '''పావోలి దామ్''' (ఆంగ్లం: Paoli Dam; జననం 1980 అక్టోబరు 4) ఒక భారతీయ నటి.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/actress-paoli-dam-shoots-for-mirakkel-10/articleshow/78437616.cms|title=Actress Paoli Dam shoots for Mir Afsar Ali-hosted Mirakkel Season 10|work=The Times of India|access-date=18 October 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021090244/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/actress-paoli-dam-shoots-for-mirakkel-10/articleshow/78437616.cms|archive-date=21 October 2020}}</ref> ఆమె [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] టెలివిజన్ సీరియల్ జిబోన్ నియే ఖేలా (2003)తో తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆ తర్వాత, ఆమె తితిర్ అతిథి, సోనార్ హరీన్ వంటి బెంగాలీ టెలివిజన్ ధారావాహికలలో పనిచేసింది; ఇది [[ఈటీవీ|ఈటీవి]] బంగ్లాలో ఆరు సంవత్సరాలు నడిచింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == పావోలి దామ్ [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌]]<nowiki/>లోని [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]<nowiki/>లో ఒక బెంగాలీ కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి అమోల్, తల్లి పాపియా దామ్ వాస్తవానికి వారిది ప్రస్తుతం [[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్‌]]<nowiki/>లోని ఫరీద్‌పూర్. ఆమెకు మైనక్ అనే సోదరుడు కూడా ఉన్నాడు. ఆమె తన బాల్యాన్ని [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]<nowiki/>లోనే గడిపింది, బౌబజార్‌లోని లోరెటో స్కూల్‌లో ఆమె చదివింది. [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం|కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయానికి]] అనుబంధంగా ఉన్న విద్యాసాగర్ మహిళా కళాశాలలో కెమిస్ట్రీలో పట్టభద్రుడయ్యింది. ఆమె కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలోని రాజాబజార్ సైన్స్ కాలేజ్ క్యాంపస్ నుండి కెమిస్ట్రీలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ కూడా పూర్తి చేసింది. ఆమె [[భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం|శాస్త్రీయ నృత్యం]] నేర్చుకుంది. చిన్నప్పటి నుండి థియేటర్‌పై ఆమె ఆసక్తిని కలిగి ఉంది, కానీ ఆమె ఎప్పుడూ నటి కావాలని ఆశించలేదు. == కెరీర్ == ఆమె తొలి బెంగాలీ చిత్రం తీన్ యారీ కథ, [[సుధేష్ణ రాయ్]], అభిజిత్ గుహ దర్శకత్వం వహించారు. ఈ చిత్రం 2004లో ప్రారంభమైంది, కానీ 2012 వరకు విడుదల కాలేదు. ఆమె మొదటి చిత్రం అగ్నిపరీక్ష,<ref name="Paoli Dam on life after Kalbela">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1101109/jsp/entertainment/story_13152631.jsp|title=Paoli Dam on life after Kalbela|newspaper=Telegraph Calcutta|access-date=3 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112024745/http://www.telegraphindia.com/1101109/jsp/entertainment/story_13152631.jsp|archive-date=12 November 2010}}</ref>దీనికి రవి కినాగి దర్శకత్వం వహించాడు. 2006, 2009ల మధ్య, ఆమె ఐదు బెంగాలీ చిత్రాలలో నటించింది, [[గౌతమ్ ఘోష్]] దర్శకత్వం వహించిన 2009 కాల్బేలాతో ఆమె మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="Hoccheta Ki Scrren Indian review">{{cite web|title=Hccheta Ki review|url=http://screen.indianexpress.com/news/hoccheta-ki-%28bangla%29/289083/2|access-date=5 May 2013|publisher=Screen India}}</ref> 2011లో, బెంగాలీ చిత్రం చత్రక్‌లో ఆమె పాత్రకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు లభించింది.<ref name="autogenerated1">{{cite web|last=Vats|first=Rohit|date=12 October 2011|title=Is 'Chatrak' the boldest film ever made in India?|url=http://ibnlive.in.com/news/is-chatrak-the-boldest-film-ever-made-in-india/184437-8-73.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923144728/http://ibnlive.in.com/news/is-chatrak-the-boldest-film-ever-made-in-india/184437-8-73.html|archive-date=23 September 2011|access-date=3 August 2012|work=The Times of India}}</ref> ఈ చిత్రం [[కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌]]<nowiki/>లో, [[టొరంటో]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]<nowiki/>లో జరిగిన ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్‌లో కూడా ప్రదర్శించబడింది.<ref name="iv vimukti">{{cite web|last=Dasgupta|first=Priyanka|date=18 September 2011|title=I'll cast Paoli in my next: Vimukti Jayasundara|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-18/news-interviews/30171879_1_nude-scene-cannes-chatrak|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205103753/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-18/news-interviews/30171879_1_nude-scene-cannes-chatrak|archive-date=5 December 2013|access-date=3 August 2012|work=[[The Times of India]]}}</ref> 2012లో, ఆమె [[:en:Hate_Story|హేట్ స్టోరీ]]<nowiki/>తో [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్‌]]<nowiki/>లోకి అడుగుపెట్టింది.<ref>{{cite web|title=Which is the raunchiest Hate Story? VOTE!|url=http://www.rediff.com/movies/report/which-is-the-raunchiest-hate-story-vote/20151207.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729134912/http://www.rediff.com/movies/report/which-is-the-raunchiest-hate-story-vote/20151207.htm|archive-date=29 July 2016|access-date=1 August 2016|website=rediff.com}}</ref> సోహైల్ టాటారి దర్శకత్వం వహించిన [[విక్రమ్ భట్]] అంకుర్ అరోరా మర్డర్ కేస్‌లో కూడా ఆమె నటించింది. 2016లో [[:en:Hyderabad_Bengali_Film_Festival|హైదరాబాద్ బెంగాలీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌]]<nowiki/>లో నాటోపర్ మోటో(Natoker Moto)లో ఆమె నటనకు ఉత్తమ నటిగా వీక్షకుల ఎంపిక అవార్డును గెలుచుకుంది. === టెలివిజన్ === పావోలి దామ్ బెంగాలీ టెలివిజన్ సీరియల్స్‌లో తన నటనా జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. 2003లో, ఆమె [[:en:Zee_Bangla|జీ బంగ్లా]] కోసం జిబోన్ నియే ఖేలాలో, ఆ తరువాత జిషు దాస్‌గుప్తా దర్శకత్వం వహించిన [[:en:Colors_Bangla|ఈటీవి బంగ్లా]] సీరియల్ తితిర్ అతిథిలో చేసింది, ఇది ఆరు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది.<ref name="Damned if She Does">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/paoli-dam-graphic-sex-scene-internet-sensation/1/154084.html|title=Damned if She Does|newspaper=India Today|access-date=4 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304172506/http://indiatoday.intoday.in/story/paoli-dam-graphic-sex-scene-internet-sensation/1/154084.html|archive-date=4 March 2013}}</ref> ఆమె తార్పోర్ చంద్ ఉత్లో, సోనార్ హరీన్, జయ చిత్రాల్లో కూడా కనిపించింది.<ref name="Playing it right">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1090517/jsp/graphiti/story_10969907.jsp|title=Playing it right|newspaper=The Telegraph (India)|access-date=3 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090524235347/http://www.telegraphindia.com/1090517/jsp/graphiti/story_10969907.jsp|archive-date=24 May 2009}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !దర్శకత్వం !పాత్ర !భాష !నోట్స్ |- |2006 |అగ్నిపరీక్ష |రబీ కినాగి |పూజ |బెంగాలీ | |- | rowspan="2" |2007 |తుల్కలం |హరనాథ్ చక్రవర్తి | |బెంగాలీ | |- |నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను |రబీ కినాగి |బోర్షా (పూజా స్నేహితుడు) |బెంగాలీ | |- | rowspan="2" |2008 |అమర్ ప్రతిజ్ఞ |స్వపన్ సాహా |అంజలి రే |బెంగాలీ | |- |హొచ్చేట కీ |బసు ఛటర్జీ |ప్రియా |బెంగాలీ | |- | rowspan="6" |2009 |కాల్బేలా |గౌతమ్ ఘోష్ |మధభిలత |బెంగాలీ | |- |జమై రాజా |స్వపన్ సాహా | |బెంగాలీ | |- |బాక్స్ నం. 1313 |అనిరుద్ధ భట్టాచార్య | |బెంగాలీ | |- |మల్లిక్ బారి |అనిర్బన్ చక్రవర్తి, P. J. జోసెఫ్ |పూర్ణిమ |బెంగాలీ | |- |షోబ్ చరిత్రో కల్పోనిక్ |ఋతుపర్ణో ఘోష్ |కజోరీ రాయ్ |బెంగాలీ | |- |తిన్మూర్తి |రాజా సేన్ |డెబోలినా |బెంగాలీ | |- | rowspan="9" |2010 |థానా తేకే అస్చి |సరణ్ దత్తా |సంధ్య మొండోల్ |బెంగాలీ | |- |తార |బ్రత్యా బసు |మధుజ |బెంగాలీ | |- |తఖన్ తీష్ |అటాను ఘోష్ |మోహిని |బెంగాలీ | |- |మతి ఓ మనుష్ | | |బెంగాలీ | |- |కగోజెర్ బౌ |బప్పాదిత్య బంద్యోపాధ్యాయ |ప్రీతి |బెంగాలీ | |- |హురుమ్తాల్ | |ట్వింకిల్ |బెంగాలీ | |- |బన్షీవాలా |అంజన్ దాస్ |నిపా |బెంగాలీ | |- |బంగ్లా బంచావో |అనూప్ సేన్‌గుప్తా | |బెంగాలీ | |- |మోనేర్ మనుష్ |గౌతమ్ ఘోష్ |కోమ్లి |బెంగాలీ | |- | rowspan="4" |2011 |అజోబ్ ప్రేమ్ ఎబాంగ్... |అరిందమ్ దే |మొయినా |బెంగాలీ | |- |సమ్ డే సమ్ వేర్... జేతే పరి చోలే |సంఘమిత్ర చౌదరి |రుూ |బెంగాలీ | |- |చత్రక్ |విముక్తి జయసుందర |పావోలీ |బెంగాలీ | |- |బంగ్లా బచావో |అనూప్ సేన్‌గుప్తా |మందిర |బెంగాలీ | |- | rowspan="4" |2012 |బెడ్ రూం |మైనక్ భౌమిక్ |ప్రియాంక |బెంగాలీ | |- |తీన్ యారీ కథ |సుధేష్నా రాయ్, అభిజిత్ గుహ | |బెంగాలీ | |- |హేట్ స్టోరీ |వివేక్ అగ్నిహోత్రి |కావ్య కృష్ణన్ |హిందీ | |- |ఎలార్ చార్ అధ్యాయ్ |బప్పాదిత్య బంద్యోపాధ్యాయ |ఎలా |బెంగాలీ | |- | rowspan="6" |2013 |హోయ్ చోయ్ |దేబరతి గుప్తా |పియల్ |బెంగాలీ | |- |స్వీట్ హార్ట్ |అరూప్ భంజా |మిమి |బెంగాలీ | |- |ప్రమోషన్ |స్నాశిష్ చక్రవర్తి |షుజా |బెంగాలీ | |- |అంకుర్ అరోరా మర్డర్ కేస్ |సుహైల్ టాటారి |కజోరీ సేన్ |హిందీ | |- |ఫ్యామిలీ ఆల్బమ్ |మైనక్ భౌమిక్ | |బెంగాలీ | |- |బాగా బీచ్ |లక్ష్మీకాంత్ షెట్గావ్కర్ |శోభా |కొంకణి | |- | rowspan="6" |2014 |ఛాయా మానుష్ |అరిందమ్ మామ్డో దే |త్రిష |బెంగాలీ | |- |ఒబిషోప్టో నైటీ |బిర్సా దాస్‌గుప్తా |మిస్ మోనికా |బెంగాలీ | |- |గ్యాంగ్ ఆఫ్ గోస్ట్స్ |సతీష్ కౌశిక్ |ఐటమ్ గర్ల్ |హిందీ | |- |సదా కాన్వాస్ |సుబ్రతా సేన్ |రూపా |బెంగాలీ | |- |హెర్క్యులస్ |సుధేష్నా రాయ్, అభిజిత్ గుహ |మిను |బెంగాలీ | |- |పరాపార్ |సంజయ్ నాగ్ |ఊర్మిళ |బెంగాలీ | |- | rowspan="5" |2015 |అజానా బటాస్ |అంజన్ దాస్ |దీప |బెంగాలీ | |- |టోబువో అపరిచితో |స్వరూప్ ఘోష్ |ఆకాంక్ష |బెంగాలీ | |- |అరోని తౌఖోన్ |సౌరవ్ చక్రవర్తి |అరోని |బెంగాలీ | |- |నాటోపర్ మోటో - ఒక ప్లే వలె |దేబేష్ చటోపాధ్యాయ |ఖేయ |బెంగాలీ | |- |యారా సిల్లీ సిల్లీ |సుభాష్ సెహగల్ |మల్లికా a.k.a. దేవాన్షి S రాయ్ |హిందీ | |- | rowspan="2" |2016 |జుల్ఫికర్ |శ్రీజిత్ ముఖర్జీ |కరిష్మా అహ్మద్ |బెంగాలీ | |- |ఖవ్టో |కమలేశ్వర్ ముఖర్జీ |దమయంతి చక్రవర్తి/అంటారా |బెంగాలీ | |- | rowspan="3" |2017 |స్వత్తా |హషిబుర్ రెజా కల్లోల్ |శిఖా |బెంగాలీ |బంగ్లాదేశ్ సినిమా<ref>{{cite news|url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2017/02/01/swatta-gets-censor-board-nod|title=Shakib Khan and Paoli Dam starring Swatta gets censor board nod|date=1 February 2017|work=Dhaka Tribune|access-date=29 November 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129064038/https://www.dhakatribune.com/showtime/2017/02/01/swatta-gets-censor-board-nod|archive-date=29 November 2021}}</ref> |- |మాచెర్ జోల్ |ప్రతిమ్ డి. గుప్తా |శ్రీల |బెంగాలీ | |- |దేవి |రిక్ బసు |దేవి |బెంగాలీ | |- |2018 |[[మాటి (చలనచిత్రం)|మాటి]] |సైబల్ బెనర్జీ & [[లీనా గంగోపాధ్యాయ]] |మేఘలా చౌదరి |బెంగాలీ | |- | rowspan="4" |2019 |తృతీయ అధ్యాయ్ |మనోజ్ మిచిగన్ |శ్రేయ |బెంగాలీ | |- |కొంత్తో |శిబోప్రసాద్ ముఖర్జీ, నందితా రాయ్ |ప్రితా మల్లిక్ |బెంగాలీ | |- |పాస్వర్డ్ |కమలేశ్వర్ ముఖర్జీ |మారియోమ్ |బెంగాలీ |<ref>{{cite tweet|user=taran_adarsh|author=Taran Adarsh|date=23 February 2019|number=1099188178475352064|title=Filming begins today... First look poster of #Bengali film #Password... Stars Dev, Parambrata, Paoli Dam, Rukmini Maitra and Adrit... Directed by Kamaleswar Mukherjee... 4 Oct 2019 release. https://t.co/kuwuhJk8hz}}</ref> |- |సంఝబతి |సైబల్ బెనర్జీ & లీనా గంగోపాధ్యాయ |ఫులి |బెంగాలీ | |- | rowspan="3" |2020 |రాత్ బాకీ హై |అవినాష్ దాస్ |వాసుకి |హిందీ |జీ5లో సినిమా విడుదలైంది |- |లవ్ ఆజ్ కల్ పోర్షు |ప్రతిమ్ డి. గుప్తా | |బెంగాలీ | |- |బల్బుల్ |అన్వితా దత్ |బినోదిని |హిందీ | |- |2022 |బ్యోమకేష్ హోత్యమంచ |అరిందమ్ సిల్ |సులోచోనా |బెంగాలీ | |- | rowspan="3" |2023 |పాలన్ |కౌశిక్ గంగూలీ |పావోలీ |బెంగాలీ | |- |పహర్‌గంజ్ హాల్ట్ |ప్రితా ఛటర్జీ | | | |- |ఎక్తు సోర్ బోసున్ |కమలేశ్వర్ ముఖర్జీ | | | |} == మూలాలు == [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నటీమణులు]] [[వర్గం:ఇండియన్ సోప్ ఒపెరా నటీమణులు]] [[వర్గం:బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:విద్యాసాగర్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:భారతీయ నటీమణులు]] pecis0p8ghur8q0thy8j1h3vqqgvwyp 0 406990 4920492 4839714 2026-08-05T04:54:51Z Muralikrishna m 106628 4920492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = అపరాజిత ఆడి | image = Aparajita Auddy (cropped).jpg | alt = | caption = అపరాజిత ఆధ్యా | other_names = | birth_name = | birth_date = {{circa|1978}} | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[భారతదేశం]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = భారతీయురాలు | occupation = నటి | years_active = 1997{{endash}}ప్రస్తుతం | known_for = జోల్ నుపూర్,<br>బేలా శేషే,<br>ప్రాక్తన్ | spouse = {{Marriage|అటాను హజ్రా|1997}} | children = }} '''అపరాజిత ఆధ్య''' (జననం 1978) ఒక భారతీయ నటి.<ref name="Her first car">{{cite web|title=Her first car|url=http://www.telegraphindia.com/1060624/asp/weekend/story_6358359.asp|url-status=dead|publisher=The Telegraph|location=Kolkota|accessdate=14 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180820234810/https://www.telegraphindia.com/1060624/asp/weekend/story_6358359.asp|archivedate=20 August 2018}}</ref><ref name="indiatimes1">{{Cite web|date=2019-07-26|title='Rannaghar' host Aparajita Auddy and hubby Atanu Hazra celebrate 22 years of togetherness|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rannaghar-host-aparajita-auddy-and-hubby-atanu-hazra-celebrate-22-years-of-togetherness/articleshow/70393439.cms|access-date=2023-01-31|website=The Times of India|language=en}}</ref> ఆమె ప్రధానంగా [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] చలనచిత్రం, టెలివిజన్ పరిశ్రమలలో పని చేస్తుంది. ఆమె నటనా అవార్డుకు నామినేట్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-17|title=Joy Filmfare Awards Bangla 2021: 5 Bengali divas in contention for the best female actor in lead role|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/joy-filmfare-awards-bangla-2021-5-bengali-divas-in-contention-for-the-best-female-actor-in-lead-role/photostory/90286242.cms|access-date=2023-01-31|website=The Times of India|language=en}}</ref> ఆమె టీవీ షో లోఖి కకిమా సూపర్ స్టార్‌లో నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Bangla|first=TV9|date=2022-01-22|title=Aparajita Adhya: স্বামী উদাসীন, একার আয়ে সংসার চালানো অপরাজিতাই আসল 'লক্ষ্মী'|url=https://tv9bangla.com/entertainment/television/aparajita-adhya-to-be-seen-in-a-new-bengali-serial-laxmi-kakima-superstar-499334.html|access-date=2023-01-31|website=TV9 Bangla|language=bn}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆమె 1997లో షూట్‌ జరుగుతుండగా అటాను హజ్రాను కలిసింది. కుటుంబ సభ్యులు అంగీకరించకపోయినా వారు పెళ్లి చేసుకున్నారు.<ref name="indiatimes1" /> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !దర్శకత్వం !మూలం |- | rowspan="6" |2023 |బోగ్లా మామా జగ్ జగ్ జియో |ధృబో బెనర్జీ | |- |ఎటా అమడెర్ గోల్పో |[[మానసి సిన్హా]] | |- |సోమ ఖరప్ |పావెల్ | |- |చీని 2 |మైనక్ భౌమిక్ | |- |లవ్ మ్యారేజ్ |ప్రేమెందు బికాష్ చాకీ | |- |దిల్ఖుష్ |రహూల్ ముఖర్జీ | |- | rowspan="4" |2022 |కోథామృతో |జిత్ చక్రవర్తి | |- |కోల్‌కతా చలంతిక |పావెల్ | |- |బిస్మిల్లా |ఇంద్రదీప్ దాస్‌గుప్తా | |- |బెళశూరు |నందితా రాయ్ & శిబోప్రసాద్ ముఖర్జీ | |- |2021 |ఏకన్నోబోర్తి |మైనక్ భౌమిక్ | |- |2020 |చీని |మైనక్ భౌమిక్ |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/mainak-bhaumik-all-praise-for-aparajita-adhya/articleshow/79604414.cms|title=Moinak Bhaumik all praise for Aparajita Adhya|work=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |కే తుమీ నందిని |పథిక్రిత్ బసు | |- |ముఖర్జీ దార్ బౌ |పృథా చక్రవర్తి | |- | rowspan="8" |2018 |రోసోగొల్ల |పావెల్ | |- |హమీ |నందితా రాయ్, శిబోప్రసాద్ ముఖర్జీ | |- |ధన్‌బాద్ బ్లూస్ |హోయిచోయ్ ఒరిజినల్స్ | |- |తరం అమీ |మైనక్ భౌమిక్ | |- |కిషోర్ కుమార్ జూనియర్ |కౌశిక్ గంగూలీ | |- |ఆస్కార్ |పార్థ సారథి మన్న | |- |మాతి |[[లీనా గంగోపాధ్యాయ]] & సైబల్ బెనర్జీ | |- |నూర్ జహాన్ |అభిమన్యు ముఖర్జీ | |- | rowspan="4" |2017 |ప్రోజాపోటీ బిస్కట్ |అనింద్యా ఛటర్జీ | |- |సమంతరాల్ |పార్థ చక్రవర్తి | |- |నబాబ్ |జోయ్‌దీప్ ముఖర్జీ | |- |మేరీ ప్యారీ బిందు |అక్షయ్ రాయ్ | |- |2016 |ప్రాక్తన్ |నందితా రాయ్ & శిబోప్రసాద్ ముఖర్జీ | |- | rowspan="2" |2015 |బేలా శేషే |నందితా రాయ్ & శిబోప్రసాద్ ముఖర్జీ | |- |''[[ఓపెన్ టీ బయోస్కోప్]]'' |అనింద్యా ఛటర్జీ | |- |2013 |గోయ్నార్ బక్షో |అపర్ణా సేన్ | |- | rowspan="3" |2012 |చుప్కథ |సౌవిక్ సర్కార్, దీపాంకర్ | |- |చిత్రాంగద: ది క్రౌనింగ్ విష్ |ఋతుపర్ణో ఘోష్ | |- |ల్యాప్టాప్ |కౌశిక్ గంగూలీ | |- |2009 |మ్యాడ్లీ బంగాలీ |అంజన్ దత్ | |- |2008 |బాజిమాత్ |హరనాథ్ చక్రవర్తి | |- |2004 |మహల్బనీర్ సెరెంగ్ |శేఖర్ దాస్ | |- | rowspan="2" |2003 |కే అపోన్ కే పార్ |బప్పా బెనర్జీ | |- |శుభో మహురత్ |ఋతుపర్ణో ఘోష్ | |- |2001 |ఎబాంగ్ తుమీ ఆర్ అమీ |గౌతమ్ బసు | |- |1998 |షిముల్ పరుల్ | rowspan="2" |స్వపన్ సాహా | |- |1997 |మోనేర్ మనుష్ | |} == మూలాలు == [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ టెలివిజన్ నటీమణులు]] [[వర్గం:1978 జననాలు]] bggxa8vq4qb8zwzdpjo4yswk7vxsas9 0 410451 4920328 4297456 2026-08-04T17:44:25Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* శాసనసభ సభ్యులు */ 4920328 wikitext text/x-wiki '''కోయంబత్తూరు వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రంలో ఒక శాసనసభ నియోజకవర్గం. కోయంబత్తూరు వెస్ట్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం కోయంబత్తూరు పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది. 2008 నియోజకవర్గాల పునర్విభజనలో భాగంగా రద్దయింది.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies - 2008|url=https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516071904/https://www.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/|archive-date=16 May 2019|access-date=|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> ==శాసనసభ సభ్యులు== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- |[[1957 మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]]<ref>{{cite web|title=Statistical Report on General Election, 1957 : To the Legislative Assembly of Madras|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_Madras_1957.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127200447/https://eci.gov.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_Madras_1957.pdf|archive-date=27 Jan 2013|access-date=2015-07-26|publisher=Election Commission of India}}</ref> |సావిత్రి షణ్ముగం | rowspan="2" {{party color cell|Indian National Congress}} | rowspan="2" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |[[1962 మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1962]]<ref>{{cite web|title=1962 Madras State Election Results, Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_Madras_1962.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127201143/https://eci.gov.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_Madras_1962.pdf|archive-date=27 Jan 2013|access-date=19 April 2009}}</ref> |GE చిన్నదురై |- |[[1967 మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1967]]<ref>{{Cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1967|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20Report%20Madras%201967.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320175222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20Report%20Madras%201967.pdf|archive-date=20 March 2012|access-date=19 April 2009}}</ref> |జె.గోవిందరాజులు | rowspan="2" {{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | rowspan="2" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[1971 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1971]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1971|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_TN_71.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006131227/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_TN_71.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref> |పి. గోపాల్ |- |1973 ఉప ఎన్నిక | rowspan="3" |సి.అరంగనాయకం | rowspan="3" {{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | rowspan="3" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[1977 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1977]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1977|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007141448/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportTamil%20Nadu77.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref> |- |[[1980 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1980]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1980|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006231656/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf|archive-date=6 Oct 2010|access-date=19 April 2009}}</ref> |- |[[1984 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1984]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1984|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf|archive-date=17 Jan 2012|access-date=19 April 2009}}</ref> | rowspan="2" |ఎం. రామనాథన్ | rowspan="2" {{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | rowspan="2" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[1989 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1989|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006153620/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReportTamilNadu89.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref> |- |[[1991 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1991]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=Statistical Report on General Election 1991|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161404/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-Tamil%20Nadu91.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref> |కె. సెల్వరాజ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |[[1996 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=1996 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007221700/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=19 April 2009}}</ref> |CT దండపాణి |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |[[2001 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2001]]<ref>{{cite web|date=12 May 2001|title=Statistical Report on General Election 2001|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|archive-date=6 October 2010}}</ref> |ఎస్. మహేశ్వరి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |[[2006 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2006]]<ref>{{cite web|last=Election Commission of India|title=2006 Election Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf|archive-date=7 Oct 2010|access-date=12 May 2006}}</ref> |[[టి. మలరవన్]] |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు మాజీ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{తమిళనాడు పూర్వ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 9uacybwjianlpoodtaqgx9egf3106ju 0 413687 4920520 4610625 2026-08-05T06:26:01Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920520 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = హోం మంత్రి | body = | native_name = | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ చిహ్నం]] | image = Vangalapudi Anitha, Minister of Home Affairs & Disaster Management.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[వంగ‌ల‌పూడి అనిత]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = హోం వ్యవహారాలు విపత్తు నిర్వహణ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = హోం | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి|ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} <!-- {{Politics of Andhra Pradesh}} --> '''హోం వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి''' (లేదా కేవలం, '''హోం మంత్రి''', సంక్షిప్త రూపం) [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు అధిపతి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం|ఆంధ్రప్రదేశ్ కేబినెట్‌లోని]] అత్యంత సీనియర్ మంత్రులలో హోం శాఖ మంత్రి ఒకరు పోలీస్ శాఖకు సంబంధించిన వ్యవహారాలను '''హోం వ్యవహారాల రాష్ట్ర మంత్రి''' చూస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడినప్పటి నుంచి. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పటి నుంచి హోం శాఖ మంత్రి గా ముఖ్యమంత్రి ఉండేవాడు. ఆ తర్వాత పలువురు హోం మంత్రులుగా పనిచేసిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రిగా]] ఉండేవారు. 2014 నుండి 2019 మే వరకు, ఆంధ్రప్రదేశ్ హోంశాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగుదేశం పార్టీకి]] చెందిన [[నిమ్మకాయల చిన్న రాజప్ప|నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]] ఉన్నారు, రాష్ట్రాన్ని [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రాగా]] మార్చడానికి ముందు హోం మంత్రిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ చివరి ముఖ్యమంత్రిగా]] కూడా ఉన్న [[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి|కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] తరువాత హోం శాఖ మంత్రి బాధ్యతలను చేపట్టారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేకంగా హోం శాఖ మంత్రి వర్గాలు ఏర్పడ్డాయి. ==హోం శాఖ మంత్రుల జాబితా== [[దస్త్రం:Secretariat14.jpg|center|thumb|250x250px|ఆంధ్రప్రదేశ్ సెక్రటేరియట్, అమరావతి]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" | |- ! rowspan="2" scope="col" | సంఖ్య ! rowspan="2" | చిత్తరువు ! rowspan="2" | పేరు ! rowspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="3" | పదవీకాలం ! colspan="2" rowspan="2" | పార్టీ ! rowspan="2" | ముఖ్యమంత్రి ! rowspan="2" | మూలాలు |- ! నుండి ! వరకు ! పదవీ కాలం |- !colspan=11 |సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ |- |1 |[[దస్త్రం:Chegondi hararamajogaiah.jpg|ఎడమ|frameless|96x96px]] |[[చేగొండి వెంకట హరిరామజోగయ్య]] |[[నర్సాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సాపురం]] | | | |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan="1" width="4px" bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | |[[నందమూరి తారక రామారావు]] |<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=K4FDAAAAYAAJ&q=Harirama+Jogaiah+%C2%A0home+minister |title=Data India |date=1990 |publisher=Press Institute of India |pages=441}}</ref> |- |2 | [[దస్త్రం:Mysoora-reddy.JPG|ఎడమ|frameless|93x93px]] | [[ఎం.వి.మైసూరా రెడ్డి]] |[[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కమలాపురం]] | | | | rowspan=2 |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | rowspan=2 width="4px" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | |<ref>{{Cite news |date=2012-05-25 |title=Former TDP MP Mysura Reddy suspended for breach of discipline |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/former-tdp-mp-mysura-reddy-suspended-for-breach-of-discipline/article3455103.ece |access-date=2022-12-18 |issn=0971-751X}}</ref> |- |3 | [[దస్త్రం:Alapati dharmarao.jpg|ఎడమ|frameless|108x108px]] | [[ఆలపాటి ధర్మారావు]] |[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] | | | | |<ref>{{Cite web |title=Naxalite violence pushes security in Andhra Pradesh to new levels |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19931115-naxalite-violence-pushes-security-in-andhra-pradesh-to-new-levels-811812-1993-11-14 |access-date=2022-11-05 |website=India Today}}</ref> |- |4 | [[దస్త్రం:No-Photo-Available-240x300.jpg|ఎడమ|frameless|100x100px]] | [[పి.ఇంద్రారెడ్డి]] |[[చేవెళ్ళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చేవెళ్ల]] | 1995 | 1996 | 1 సంవత్సరం | rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | rowspan="3" width="4px" bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[నందమూరి తారక రామారావు]] | |- |5 | [[దస్త్రం:No-Photo-Available-240x300.jpg|ఎడమ|frameless|100x100px]] | [[ఎలిమినేటి మాధవ రెడ్డి]] |[[భువనగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం (తెలంగాణ)|భువనగిరి]] | 1996 | 1999 | 4 సంవత్సరాలు | rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2015-03-07 |title=మరపురాని నేత మాధవరెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/news/opinion/former-home-minister-madhava-reddy-15th-death-anniversary-219273 |access-date=2022-11-04 |website=Sakshi |language=te}}</ref> |- |6 | [[దస్త్రం:T_Devender_Goud.jpg|ఎడమ|frameless|85x85px]] | [[తూళ్ల దేవేందర్ గౌడ్]] |[[మేడ్చల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేడ్చల్]] | 1999 | 2004 | 5 సంవత్సరాలు | |- |7 | [[దస్త్రం:Janareddyk.jpg|ఎడమ|frameless|116x116px]] | [[కుందూరు జానారెడ్డి]] |[[నాగార్జునసాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగార్జునసాగర్]] | 2004 | 2009 | 5 సంవత్సరాలు | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]] | |- |8 | [[దస్త్రం:The_Minister_for_Home_and_Jails,_Andhra_Pradesh,_Smt._Sabitha_Indra_Reddy_addressing_the_gathering_during_Bharat_Nirman_Public_Information_Campaign,_at_Maheswaram,_Rangareddy_district,_Andhra_Pradesh_on_August_03,_2010.jpg|ఎడమ|frameless|80x80px]] | [[సబితా ఇంద్రారెడ్డి]] |[[మహేశ్వరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహేశ్వరం]] | 2009 | 2013 | 4 సంవత్సరాలు | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]]<br />[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] | |- !colspan=11 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |- |1 |[[దస్త్రం:The_Deputy_Chief_Minister_&_Home_Minister,_Shri_N._Chinarajappa_addressing_at_the_Public_Information_Campaign,_at_Yemmiganur,_Kurnool_district,_Andhra_Pradesh_on_October_09,_2015_(cropped).jpg|ఎడమ|frameless|93x93px]] | [[నిమ్మకాయల చిన్న రాజప్ప]] | [[పెద్దాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | 2014 జూన్ 8 | 2019 మే 29 |{{Ayd|8 June 2014|29 May 2019}} | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers |url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/ |access-date=2022-05-17 |website=indiaherald.com}}</ref> |- align=center |2 | [[దస్త్రం:Mekathoti Sucharitha.jpg|ఎడమ|frameless|80x80px]] | [[మేకతోటి సుచరిత]] | [[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (గుంటూరు జిల్లా)]] | 2019 జూన్ 8 | 2022 ఏప్రిల్ 7 |{{Ayd|8 June 2019|7 April 2022}} | rowspan="2" | [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan="2" width="4px" bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}" | | rowspan="2"|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |.<ref>{{cite news|title=Mekathoti Sucharita, the Dalit(christian) woman Home Minister of Andhra Pradesh|url=https://indianexpress.com/article/india/mekathoti-sucharita-the-dalit-woman-home-minister-of-andhra-pradesh-5771929/|work=The New Indian Express|date=9 June 2019|location=Hyderabad}}</ref><ref>{{cite news|title=Mekatoti Sucharita set to create history|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mekatoti-sucharita-set-to-create-history/article27691485.ece|work=The Hindu|date=8 June 2019|location=Guntur |url-status=}}{{dead link|date=September 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jagan-reddy-appoints-dalit-woman-as-home-minister-of-andhra-pradesh/story-RvwRjNh10RfNpfGkq1EnnO.html|title=Jagan Reddy appoints Dalit woman as home minister of Andhra Pradesh|date=2019-06-08|website=Hindustan time|access-date=2019-06-11}}</ref> |- align=center |3 | [[దస్త్రం:Taneti vanita.jpg|ఎడమ|frameless|95x95px]] | [[తానేటి వ‌నిత]] |[[గోపాలపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | 2022 ఏప్రిల్ 11 | పదవిలేో ఉన్నారు |{{Ayd|11 April 2022}} |<ref name="Vanitha gets home, Buggana retains finance, Botcha & Suresh swap ministries in new team">{{cite news |last1=The New Indian Express |title=Vanitha gets home, Buggana retains finance, Botcha & Suresh swap ministries in new team |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/12/vanitha-gets-home-buggana-retains-finance-botcha-suresh-swap-ministries-in-new-team-2440934.html |access-date=14 April 2022 |date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414035057/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/12/vanitha-gets-home-buggana-retains-finance-botcha-suresh-swap-ministries-in-new-team-2440934.html |archive-date=14 April 2022}}</ref><ref name="Buggana retains finance, Vanitha gets Home">{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |access-date=14 April 2022 |date=11 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414035219/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |archive-date=14 April 2022}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ai8qtuyar1vmqi8vom5krwgkuu5muap 4920645 4920520 2026-08-05T11:06:01Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920645 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = హోం మంత్రి | body = | native_name = | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ చిహ్నం]] | image = Vangalapudi Anitha, Minister of Home Affairs & Disaster Management.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[వంగ‌ల‌పూడి అనిత]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = హోం వ్యవహారాలు విపత్తు నిర్వహణ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = హోం | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి|ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} <!-- {{Politics of Andhra Pradesh}} --> '''హోం వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి''' (లేదా కేవలం, '''హోం మంత్రి''', సంక్షిప్త రూపం) [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు అధిపతి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం|ఆంధ్రప్రదేశ్ కేబినెట్‌లోని]] అత్యంత సీనియర్ మంత్రులలో హోం శాఖ మంత్రి ఒకరు పోలీస్ శాఖకు సంబంధించిన వ్యవహారాలను '''హోం వ్యవహారాల రాష్ట్ర మంత్రి''' చూస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడినప్పటి నుంచి. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పటి నుంచి హోం శాఖ మంత్రి గా ముఖ్యమంత్రి ఉండేవాడు. ఆ తర్వాత పలువురు హోం మంత్రులుగా పనిచేసిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రిగా]] ఉండేవారు. 2014 నుండి 2019 మే వరకు, ఆంధ్రప్రదేశ్ హోంశాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగుదేశం పార్టీకి]] చెందిన [[నిమ్మకాయల చిన్న రాజప్ప|నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]] ఉన్నారు, రాష్ట్రాన్ని [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రాగా]] మార్చడానికి ముందు హోం మంత్రిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ చివరి ముఖ్యమంత్రిగా]] కూడా ఉన్న [[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి|కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] తరువాత హోం శాఖ మంత్రి బాధ్యతలను చేపట్టారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేకంగా హోం శాఖ మంత్రి వర్గాలు ఏర్పడ్డాయి. ==హోం శాఖ మంత్రుల జాబితా== [[దస్త్రం:Secretariat14.jpg|center|thumb|250x250px|ఆంధ్రప్రదేశ్ సెక్రటేరియట్, అమరావతి]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" | |- ! rowspan="2" scope="col" | సంఖ్య ! rowspan="2" | చిత్తరువు ! rowspan="2" | పేరు ! rowspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="3" | పదవీకాలం ! colspan="2" rowspan="2" | పార్టీ ! rowspan="2" | ముఖ్యమంత్రి ! rowspan="2" | మూలాలు |- ! నుండి ! వరకు ! పదవీ కాలం |- !colspan=11 |సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ |- |1 |[[దస్త్రం:Chegondi hararamajogaiah.jpg|ఎడమ|frameless|96x96px]] |[[చేగొండి వెంకట హరిరామజోగయ్య]] |[[నర్సాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సాపురం]] | | | |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan="1" width="4px" bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | |[[నందమూరి తారక రామారావు]] |<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=K4FDAAAAYAAJ&q=Harirama+Jogaiah+%C2%A0home+minister |title=Data India |date=1990 |publisher=Press Institute of India |pages=441}}</ref> |- |2 | [[దస్త్రం:Mysoora-reddy.JPG|ఎడమ|frameless|93x93px]] | [[ఎం.వి.మైసూరా రెడ్డి]] |[[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కమలాపురం]] | | | | rowspan=2 |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | rowspan=2 width="4px" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | |<ref>{{Cite news |date=2012-05-25 |title=Former TDP MP Mysura Reddy suspended for breach of discipline |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/former-tdp-mp-mysura-reddy-suspended-for-breach-of-discipline/article3455103.ece |access-date=2022-12-18 |issn=0971-751X}}</ref> |- |3 | [[దస్త్రం:Alapati dharmarao.jpg|ఎడమ|frameless|108x108px]] | [[ఆలపాటి ధర్మారావు]] |[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] | | | | |<ref>{{Cite web |title=Naxalite violence pushes security in Andhra Pradesh to new levels |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19931115-naxalite-violence-pushes-security-in-andhra-pradesh-to-new-levels-811812-1993-11-14 |access-date=2022-11-05 |website=India Today}}</ref> |- |4 | [[దస్త్రం:No-Photo-Available-240x300.jpg|ఎడమ|frameless|100x100px]] | [[పి.ఇంద్రారెడ్డి]] |[[చేవెళ్ళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చేవెళ్ల]] | 1995 | 1996 | 1 సంవత్సరం | rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | rowspan="3" width="4px" bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[నందమూరి తారక రామారావు]] | |- |5 | [[దస్త్రం:No-Photo-Available-240x300.jpg|ఎడమ|frameless|100x100px]] | [[ఎలిమినేటి మాధవ రెడ్డి]] |[[భువనగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం (తెలంగాణ)|భువనగిరి]] | 1996 | 1999 | 4 సంవత్సరాలు | rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2015-03-07 |title=మరపురాని నేత మాధవరెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/news/opinion/former-home-minister-madhava-reddy-15th-death-anniversary-219273 |access-date=2022-11-04 |website=Sakshi |language=te}}</ref> |- |6 | [[దస్త్రం:T_Devender_Goud.jpg|ఎడమ|frameless|85x85px]] | [[తూళ్ల దేవేందర్ గౌడ్]] |[[మేడ్చల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేడ్చల్]] | 1999 | 2004 | 5 సంవత్సరాలు | |- |7 | [[దస్త్రం:Janareddyk.jpg|ఎడమ|frameless|116x116px]] | [[కుందూరు జానారెడ్డి]] |[[నాగార్జునసాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగార్జునసాగర్]] | 2004 | 2009 | 5 సంవత్సరాలు | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]] | |- |8 | [[దస్త్రం:The_Minister_for_Home_and_Jails,_Andhra_Pradesh,_Smt._Sabitha_Indra_Reddy_addressing_the_gathering_during_Bharat_Nirman_Public_Information_Campaign,_at_Maheswaram,_Rangareddy_district,_Andhra_Pradesh_on_August_03,_2010.jpg|ఎడమ|frameless|80x80px]] | [[సబితా ఇంద్రారెడ్డి]] |[[మహేశ్వరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహేశ్వరం]] | 2009 | 2013 | 4 సంవత్సరాలు | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]]<br />[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] | |- !colspan=11 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |- |1 |[[దస్త్రం:The_Deputy_Chief_Minister_&_Home_Minister,_Shri_N._Chinarajappa_addressing_at_the_Public_Information_Campaign,_at_Yemmiganur,_Kurnool_district,_Andhra_Pradesh_on_October_09,_2015_(cropped).jpg|ఎడమ|frameless|93x93px]] | [[నిమ్మకాయల చిన్న రాజప్ప]] | [[పెద్దాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | 2014 జూన్ 8 | 2019 మే 29 |{{Ayd|8 June 2014|29 May 2019}} | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers |url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/ |access-date=2022-05-17 |website=indiaherald.com}}</ref> |- align=center |2 | [[దస్త్రం:Mekathoti Sucharitha.jpg|ఎడమ|frameless|80x80px]] | [[మేకతోటి సుచరిత]] | [[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (గుంటూరు జిల్లా)]] | 2019 జూన్ 8 | 2022 ఏప్రిల్ 7 |{{Ayd|8 June 2019|7 April 2022}} | rowspan="2" | [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan="2" width="4px" bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}" | | rowspan="2"|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |.<ref>{{cite news|title=Mekathoti Sucharita, the Dalit(christian) woman Home Minister of Andhra Pradesh|url=https://indianexpress.com/article/india/mekathoti-sucharita-the-dalit-woman-home-minister-of-andhra-pradesh-5771929/|work=The New Indian Express|date=9 June 2019|location=Hyderabad}}</ref><ref>{{cite news|title=Mekatoti Sucharita set to create history|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mekatoti-sucharita-set-to-create-history/article27691485.ece|work=The Hindu|date=8 June 2019|location=Guntur |url-status=}}{{dead link|date=September 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jagan-reddy-appoints-dalit-woman-as-home-minister-of-andhra-pradesh/story-RvwRjNh10RfNpfGkq1EnnO.html|title=Jagan Reddy appoints Dalit woman as home minister of Andhra Pradesh|date=2019-06-08|website=Hindustan time|access-date=2019-06-11}}</ref> |- align=center |3 | [[దస్త్రం:Taneti vanita.jpg|ఎడమ|frameless|95x95px]] | [[తానేటి వ‌నిత]] |[[గోపాలపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | 2022 ఏప్రిల్ 11 | పదవిలేో ఉన్నారు |{{Ayd|11 April 2022}} |<ref name="Vanitha gets home, Buggana retains finance, Botcha & Suresh swap ministries in new team">{{cite news |last1=The New Indian Express |title=Vanitha gets home, Buggana retains finance, Botcha & Suresh swap ministries in new team |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/12/vanitha-gets-home-buggana-retains-finance-botcha-suresh-swap-ministries-in-new-team-2440934.html |access-date=14 April 2022 |date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414035057/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/12/vanitha-gets-home-buggana-retains-finance-botcha-suresh-swap-ministries-in-new-team-2440934.html |archive-date=14 April 2022}}</ref><ref name="Buggana retains finance, Vanitha gets Home">{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |access-date=14 April 2022 |date=11 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414035219/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |archive-date=14 April 2022}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] n7m024a5vt768wfbx3j0psq7o46yj65 0 414422 4920629 4643192 2026-08-05T10:55:49Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ ఫోటో మార్పు 4920629 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = కుమారి బండారు శ్రావణి శ్రీ |image = Bandaru Sravani Sree.jpg |birth_name = |birth_date = 4 ఆగష్టు 1990 | birth_place = [[సిద్ధరాంపురం (బుక్కరాయసముద్రం మండలం)|సిద్ధరామపురం గ్రామం]], [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]], [[అనంతపురం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] |residence = [[సిద్ధరాంపురం (బుక్కరాయసముద్రం మండలం)|సిద్ధరామపురం గ్రామం]], [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]], [[అనంతపురం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] | alma_mater = |constituency = [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం|శింగనమల]] | office = ఎమ్మెల్యే | term_start = 4 జూన్ 2024 - ప్రస్తుతం |predecessor = [[జొన్నలగడ్డ పద్మావతి]] |successor = |constituency1 = | term_start1 = |predecessor1 = |successor1 = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | religion = | party = [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |otherparty = | profession = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |spouse = |date of marriage = |children = |parents = బండారు రవి కుమార్ |relatives = }} '''బండారు శ్రావణి శ్రీ''' (జననం 1990) [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[అనంతపురం జిల్లా]] [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Singanamala (SC) Constituency Election Results 2024: Singanamala (SC) Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/constituency-show/singanamala|access-date=2024-06-04|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Majority of MLAs come under 51-60 age group, 13 MLAs below 40 years">{{cite news |last1=The Times of India |title=Majority of MLAs come under 51-60 age group, 13 MLAs below 40 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/age-distribution-of-mlas-in-visakhapatnam/articleshow/110856934.cms |accessdate=11 June 2024 |date=10 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611095143/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/age-distribution-of-mlas-in-visakhapatnam/articleshow/110856934.cms |archivedate=11 June 2024}}</ref><ref name="2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Singanamala">{{cite news |last1=Election Commision of India |title=2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Singanamala |url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01152.htm |accessdate=11 June 2024 |date=4 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611095501/https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01152.htm |archivedate=11 June 2024}}</ref> == బాల్యం విద్యా భాస్యం == బండారు శ్రావణి 2013లో తెలంగాణ, హైదరాబాద్‌లోని ఎస్టీ ఫ్రాన్సిస్ కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్ నుండి మాస్ కమ్యూనికేషన్స్ లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది.<ref name="ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల బరిలోని ఈ మహిళలు ఎవరు, వారి ప్రత్యేకతలేంటి?">{{cite news |last1=BBC News తెలుగు |title=ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల బరిలోని ఈ మహిళలు ఎవరు, వారి ప్రత్యేకతలేంటి? |url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cpegxnj1eleo |accessdate=11 June 2024 |date=8 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611100114/https://www.bbc.com/telugu/articles/cpegxnj1eleo |archivedate=11 June 2024 |language=te}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == బండారు శ్రావణి [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] అభ్యర్థి [[జొన్నలగడ్డ పద్మావతి]] చేతిలో 46,242 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయింది.<ref name="‘అనంత’ పోరు రసవత్తరం!">{{cite news|url=http://www.andhrabhoomi.net/content/state-14957|title=‘అనంత’ పోరు రసవత్తరం!|last1=Andhrabhoomi|date=27 March 2019|work=|accessdate=13 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240613114959/http://www.andhrabhoomi.net/content/state-14957|archivedate=13 June 2024}}</ref> ఆమె 2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసితన సమీప ప్రత్యర్థి [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] అభ్యర్థి ఎం. వీరాంజనేయులును 8,788 ఓట్ల మెజారిటీతో ఓడించి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref>{{Cite web|date=2024-06-04|title=Singanamala, Andhra Pradesh Assembly Election Results 2024 Highlights: TDP's Bandaru Sravani Sree wins Singanamala with 102957 votes|url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/singanamala-andhra-pradesh-assembly-election-results-2024-live-updates-2548353-2024-06-04|access-date=2024-06-04|website=India Today|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1990 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2024)]] 9bpm64umesnuaw26fupd2ffy4ufsvrf 4920637 4920629 2026-08-05T11:00:57Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920637 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = కుమారి బండారు శ్రావణి శ్రీ |image = Bandaru Sravani Sree.jpg |birth_name = |birth_date = 4 ఆగష్టు 1990 | birth_place = [[సిద్ధరాంపురం (బుక్కరాయసముద్రం మండలం)|సిద్ధరామపురం గ్రామం]], [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]], [[అనంతపురం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] |residence = [[సిద్ధరాంపురం (బుక్కరాయసముద్రం మండలం)|సిద్ధరామపురం గ్రామం]], [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]], [[అనంతపురం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] | alma_mater = |constituency = [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం|శింగనమల]] | office = ఎమ్మెల్యే | term_start = 4 జూన్ 2024 - ప్రస్తుతం |predecessor = [[జొన్నలగడ్డ పద్మావతి]] |successor = |constituency1 = | term_start1 = |predecessor1 = |successor1 = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | religion = | party = [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |otherparty = | profession = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |spouse = |date of marriage = |children = |parents = బండారు రవి కుమార్ |relatives = }} '''బండారు శ్రావణి శ్రీ''' (జననం 1990) [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[అనంతపురం జిల్లా]] [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Singanamala (SC) Constituency Election Results 2024: Singanamala (SC) Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/constituency-show/singanamala|access-date=2024-06-04|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Majority of MLAs come under 51-60 age group, 13 MLAs below 40 years">{{cite news |last1=The Times of India |title=Majority of MLAs come under 51-60 age group, 13 MLAs below 40 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/age-distribution-of-mlas-in-visakhapatnam/articleshow/110856934.cms |accessdate=11 June 2024 |date=10 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611095143/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/age-distribution-of-mlas-in-visakhapatnam/articleshow/110856934.cms |archivedate=11 June 2024}}</ref><ref name="2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Singanamala">{{cite news |last1=Election Commision of India |title=2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Singanamala |url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01152.htm |accessdate=11 June 2024 |date=4 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611095501/https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01152.htm |archivedate=11 June 2024}}</ref> == తొలి జీవితం, విద్య == శ్రావణి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లాకు చెందినవారు. తెలంగాణలోని [[హైదరాబాద్]]‌లోగల [[St Francis College for Women|సెంట్ ఫ్రాన్సిస్ ఉమెన్స్ కాలేజ్]] నుండి 2013లో మాస్ కమ్యూనికేషన్స్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేశారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=Bandaru Sravani Sree(TDP):Constituency- SINGANAMALA (SC)(ANANTAPUR) - Affidavit Information of Candidate |url=https://www.myneta.info/AndhraPradesh2024/candidate.php?candidate_id=35 |access-date=2024-06-04 |website=www.myneta.info}}</ref> 2024 ఎన్నికలకు ముందు భారత ఎన్నికల సంఘానికి సమర్పించిన ఎన్నికల అఫిడవిట్‌లో రూ.1 కోటి ఆస్తులు ఉన్నట్లు ప్రకటించారు, ఆమెపై ఎటువంటి నేరపూరిత కేసులు నమోదు కాలేదు.<ref name=":0" /> == రాజకీయ జీవితం == శ్రావణి 2019లో తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించి, [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] టిడిపి అభ్యర్థిగా [[సింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి మొదటిసారి ఓటమి పాలయ్యారు. ఆమెకు 71,802 ఓట్లు రాగా, [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌ కాంగ్రెస్‌ పార్టీ]] (వైఎస్‌ఆర్‌సిపి)కి చెందిన [[జొన్నలగడ్డ పద్మావతి]] చేతిలో 46,242 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |last=Benjamin |first=Ravi P. |date=2024-07-22 |title=Know Your MLA: Persistence pays dividends for Sravani in Singanamala |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/know-your-mla-persistence-pays-dividends-for-sravani-in-singanamala-893709 |access-date=2025-03-16 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Singanamala Election Result 2024 LIVE Updates Highlights: Assembly Winner, Loser, Leading, Trailing, MLA, Margin |url=https://www.news18.com/elections/singanamala-election-result-2024-live-updates-highlights-assembly-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-8917551.html |access-date=2025-07-14 |website=News18 |language=en}}</ref> 2024లో అదే నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] 102,957 ఓట్లు సాధించి, 49.44 శాతం ఓట్ల వాటాను పొంది గెలుపొందారు. తన సమీప ప్రత్యర్థి, [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన ఎమ్. వీరాంజనేయులుపై 8,788 ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=Singanamala, Andhra Pradesh Assembly Election Results 2024 Highlights: TDP's Bandaru Sravani Sree wins Singanamala with 102957 votes |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/singanamala-andhra-pradesh-assembly-election-results-2024-live-updates-2548353-2024-06-04 |access-date=2024-06-04 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name=":1" /> == మూలాలు == [[వర్గం:1990 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2024)]] 94heqahe9iy52bu3ano5oh7ims3qmc0 4920640 4920637 2026-08-05T11:01:47Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* తొలి జీవితం, విద్య */ 4920640 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = కుమారి బండారు శ్రావణి శ్రీ |image = Bandaru Sravani Sree.jpg |birth_name = |birth_date = 4 ఆగష్టు 1990 | birth_place = [[సిద్ధరాంపురం (బుక్కరాయసముద్రం మండలం)|సిద్ధరామపురం గ్రామం]], [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]], [[అనంతపురం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] |residence = [[సిద్ధరాంపురం (బుక్కరాయసముద్రం మండలం)|సిద్ధరామపురం గ్రామం]], [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]], [[అనంతపురం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] | alma_mater = |constituency = [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం|శింగనమల]] | office = ఎమ్మెల్యే | term_start = 4 జూన్ 2024 - ప్రస్తుతం |predecessor = [[జొన్నలగడ్డ పద్మావతి]] |successor = |constituency1 = | term_start1 = |predecessor1 = |successor1 = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | religion = | party = [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |otherparty = | profession = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |spouse = |date of marriage = |children = |parents = బండారు రవి కుమార్ |relatives = }} '''బండారు శ్రావణి శ్రీ''' (జననం 1990) [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[అనంతపురం జిల్లా]] [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Singanamala (SC) Constituency Election Results 2024: Singanamala (SC) Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/constituency-show/singanamala|access-date=2024-06-04|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Majority of MLAs come under 51-60 age group, 13 MLAs below 40 years">{{cite news |last1=The Times of India |title=Majority of MLAs come under 51-60 age group, 13 MLAs below 40 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/age-distribution-of-mlas-in-visakhapatnam/articleshow/110856934.cms |accessdate=11 June 2024 |date=10 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611095143/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/age-distribution-of-mlas-in-visakhapatnam/articleshow/110856934.cms |archivedate=11 June 2024}}</ref><ref name="2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Singanamala">{{cite news |last1=Election Commision of India |title=2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Singanamala |url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01152.htm |accessdate=11 June 2024 |date=4 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611095501/https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01152.htm |archivedate=11 June 2024}}</ref> == తొలి జీవితం, విద్య == శ్రావణి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లాకు చెందినవారు. తెలంగాణలోని [[హైదరాబాద్]]‌లోగల సెంట్ ఫ్రాన్సిస్ ఉమెన్స్ కాలేజ్ నుండి 2013లో మాస్ కమ్యూనికేషన్స్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేశారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=Bandaru Sravani Sree(TDP):Constituency- SINGANAMALA (SC)(ANANTAPUR) - Affidavit Information of Candidate |url=https://www.myneta.info/AndhraPradesh2024/candidate.php?candidate_id=35 |access-date=2024-06-04 |website=www.myneta.info}}</ref> 2024 ఎన్నికలకు ముందు భారత ఎన్నికల సంఘానికి సమర్పించిన ఎన్నికల అఫిడవిట్‌లో రూ.1 కోటి ఆస్తులు ఉన్నట్లు ప్రకటించారు, ఆమెపై ఎటువంటి నేరపూరిత కేసులు నమోదు కాలేదు.<ref name=":0" /> == రాజకీయ జీవితం == శ్రావణి 2019లో తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించి, [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] టిడిపి అభ్యర్థిగా [[సింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి మొదటిసారి ఓటమి పాలయ్యారు. ఆమెకు 71,802 ఓట్లు రాగా, [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌ కాంగ్రెస్‌ పార్టీ]] (వైఎస్‌ఆర్‌సిపి)కి చెందిన [[జొన్నలగడ్డ పద్మావతి]] చేతిలో 46,242 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |last=Benjamin |first=Ravi P. |date=2024-07-22 |title=Know Your MLA: Persistence pays dividends for Sravani in Singanamala |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/know-your-mla-persistence-pays-dividends-for-sravani-in-singanamala-893709 |access-date=2025-03-16 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Singanamala Election Result 2024 LIVE Updates Highlights: Assembly Winner, Loser, Leading, Trailing, MLA, Margin |url=https://www.news18.com/elections/singanamala-election-result-2024-live-updates-highlights-assembly-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-8917551.html |access-date=2025-07-14 |website=News18 |language=en}}</ref> 2024లో అదే నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] 102,957 ఓట్లు సాధించి, 49.44 శాతం ఓట్ల వాటాను పొంది గెలుపొందారు. తన సమీప ప్రత్యర్థి, [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన ఎమ్. వీరాంజనేయులుపై 8,788 ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=Singanamala, Andhra Pradesh Assembly Election Results 2024 Highlights: TDP's Bandaru Sravani Sree wins Singanamala with 102957 votes |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/singanamala-andhra-pradesh-assembly-election-results-2024-live-updates-2548353-2024-06-04 |access-date=2024-06-04 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name=":1" /> == మూలాలు == [[వర్గం:1990 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2024)]] n5l1pbz7j6azo80fl9gat5m5v4e6c0m 0 414849 4920610 4234273 2026-08-05T10:42:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ విస్తరణ 4920610 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = అమిలినేని సురేంద్ర బాబు |image = |birth_name = |birth_date = | birth_place = [[కళ్యాణదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం మండలం]], అనంతపురం జిల్లా, [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] |residence = 9A/463/91/5, చంద్రబాబు నాయుడు పార్క్ దగ్గర, [[కళ్యాణదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం మండలం]], అనంతపురం జిల్లా, [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] | alma_mater = |constituency = [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణదుర్గం]] | office = ఎమ్మెల్యే | term_start = 4 జూన్ 2024 - ప్రస్తుతం |predecessor = |successor = |constituency1 = | term_start1 = |predecessor1 = |successor1 = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | religion = | party = [[File:Indian Election Symbol Cycle.png|40px]][[తెలుగుదేశం పార్టీ]][[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |otherparty = | profession = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |spouse = రమాదేవి |date of marriage = |children = |parents = అమిలినేని వెంకటప్ప |relatives = }} '''అమిలినేని సురేంద్ర ''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనససభ ఎన్నికలలో]] [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణదుర్గం]] నుండి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Kalyandurg">{{cite news |last1=Election Commision of India |title=2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Kalyandurg |url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01154.htm |accessdate=13 June 2024 |date=4 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240613070503/https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01154.htm |archivedate=13 June 2024}}</ref><ref name="ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్నికల ఫలితాలు: కొత్త ఎమ్మెల్యేలు వీరే..2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cn334p8ge3mo|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్నికల ఫలితాలు: కొత్త ఎమ్మెల్యేలు వీరే..|last1=BBC News తెలుగు|date=4 June 2024|accessdate=5 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605090118/https://www.bbc.com/telugu/articles/cn334p8ge3mo|archivedate=5 June 2024|language=te}}</ref><ref name="అసెంబ్లీకి 81 కొత్త ముఖాలు2">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0500/124106096|title=అసెంబ్లీకి 81 కొత్త ముఖాలు|last1=EENADU|date=5 June 2024|accessdate=5 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605082134/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0500/124106096|archivedate=5 June 2024|language=te}}</ref> == తొలి జీవితం, విద్య == బాబు అనంతపురం జిల్లాలోని [[కళ్యాణదుర్గం]] ప్రాంతానికి చెందినవారు. ఆయన దివంగత తండ్రి అమిలినేని వెంకటప్ప. ఆయన ఒక వ్యాపారవేత్త, ఆయన భార్య గృహిణి. ఆయన 10వ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువుకున్నారు. ఆయన 1983లో సెకండరీ స్కూల్ సర్టిఫికేట్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు.<ref>{{Cite web |title=Amilineni Surendra Babu(TDP):Constituency- KALYANDURG(ANANTAPUR) - Affidavit Information of Candidate |url=https://www.myneta.info/AndhraPradesh2024/candidate.php?candidate_id=103 |access-date=2024-06-24 |website=www.myneta.info}}</ref> [[భారత ఎన్నికల సంఘం]]కు సమర్పించిన అఫిడవిట్‌లో ఆయన రూ.189 కోట్ల విలువైన ఆస్తులను ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Amilineni Surendra Babu, TDP Election Results LIVE: Latest Updates On Amilineni Surendra Babu, Lok Sabha Constituency Seat - NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/elections/andhra/vidhan-sabha-election-candidates-list-2024/amilineni-surendra-babu-01154-3 |access-date=2024-06-24 |website=www.ndtv.com}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == బాబు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] తరఫున [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] విజయం సాధించారు. ఆయనకు 1,18,878 ఓట్లు రాగా, తన సమీప ప్రత్యర్థి [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన [[తలారి రంగయ్య]]పై 37,734 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందారు.<ref name=":0" /> ఎన్నికైన తర్వాత, భైరవని తిప్ప సాగునీటి ప్రాజెక్టును రెండేళ్లలో పూర్తి చేస్తానని స్థానిక ప్రజలకు హామీ ఇచ్చారు.<ref>{{Cite web |last=Benjamin |first=Ravi P. |date=2024-06-20 |title=BT project will be completed in 2 years, assures MLA |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/bt-project-will-be-completed-in-2-years-assures-mla-886067 |access-date=2024-06-24 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2024)]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] aj6rd8do3mwndaf0l51qsp81pne8w2s 0 425955 4920525 4587113 2026-08-05T06:28:17Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920525 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = శాసనసభ వ్యవహారాల మంత్రి | body = | native_name = | insignia = | insigniasize = 250px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = | image = File:Payyavula Keshav.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పయ్యావుల కేశవ్]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = శాసన వ్యవహారాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం|ఆంధ్రప్రదేశ్ కేబినెట్]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహాపై | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[యనమల రామకృష్ణుడు]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} '''శాసనసభా వ్యవహారాల మంత్రి''' ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాసన వ్యవహారాల విభాగానికి అధిపతి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం]] అత్యంత సీనియరు అధికారులలోమంత్రి ఒకరు, రాష్ట్ర శాసన వ్యవహారాల నిర్వహణకు ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తారు. 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] శాసనసభ వ్యవహారాల మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] చెందిన [[యనమల రామకృష్ణుడు]] పనిచేసాడు. అతను రాష్ట్ర విభజనకు ముందు [[సాకే శైలజానాథ్]] నుండి అధికార భాధ్యతలు చేపట్టారు.<ref>{{Cite web|date=1 March 2014|title=It’s Official. Cabinet for Prez Rule in AP|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2014/Mar/01/it%E2%80%99s-official.-cabinet-for-prez-rule-in-ap-581114.html|website=The New Indian Express}}</ref> 2024 జూన్ 12న ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్. చంద్రబాబునాయుడు]] ఆధ్వర్యంలో మంత్రివర్గం ఏర్పడిన తరువాత, [[పయ్యావుల కేశవ్]] బాధ్యతలు స్వీకరించారు.&nbsp; == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan="2" |# ! colspan="2" rowspan="2" |చిత్తరువు ! rowspan="2" style="width:16em" |మంత్రి ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan="2" style="width:5em" |ఎన్నికలు (తాత్కాలికం) <br />{{small|(Term)}} ! rowspan="2" style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan="2" style="width:8em" |మంత్రిత్వ శాఖ ! rowspan="2" style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి ! rowspan="2" |రిఫరెండెంట్. |- !పదవీకాలం ప్రారంభం !పదవీకాలం ముగింపు !వ్యవధి |- !1 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | |[[దస్త్రం:YRK.JPG|ఎడమ|frameless|75x75px]] |'''[[యనమల రామకృష్ణుడు|యనమల రామ కృష్ణుడు]]'''<br />{{small|(జననం:1951)<br/>ఏం. ఎల్. సి.}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{Age in years and days nts|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br />{{small|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 14వ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|మూడవ నాయుడు]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్. చంద్రబాబు]] |<ref>{{Cite web|title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers|url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/|access-date=2022-05-17|website=indiaherald.com|language=en}}</ref> |- !2 | bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}" | |[[దస్త్రం:బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్.webp|ఎడమ|frameless|75x75px]] |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br />{{small|(జననం: 1970)<br/> [[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]]}} శాసనసభ్యుడు |30 మే 2019 |11 జూన్ 2024 |'''{{Age in years and days nts|30 May 2019|11 June 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br />{{small|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 15వ శాసనసభ|(15వ)]]}} |[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | bgcolor="#94A2F7" |'''[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' |[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite web|date=Jun 8, 2019|title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet {{!}} Amaravati News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms|access-date=2022-08-20|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece|title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home|last=Staff Reporter|date=2022-04-11|work=The Hindu|access-date=2022-08-20|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=Buggana eyeing Nandyal LS seat?|url=http://www.indiaherald.com/Breaking/Read/994550600/Buggana-eyeing-Nandyal-LS-seat|access-date=2022-11-13|website=indiaherald.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-04-10|title=In massive rejig, Jagan retains 11 ministers; 14 new faces in Andhra cabinet|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-massive-rejig-jagan-retains-11-ministers-inducts-14-new-faces-in-andhra-cabinet-101649607672228.html|access-date=2022-11-13|website=Hindustan Times}}</ref> |- !3 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | |[[దస్త్రం:Payyavula_Keshav_(cropped).jpg|ఎడమ|frameless|97x97px]] |'''[[పయ్యావుల కేశవ్]]'''<br />{{small|(జననం: 1965)<br/>[[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]]}} శాసనసభ్యుడు |12 జూన్ 2024 |''అదికారంలో ఉన్నారు'' |'''{{Age in years and days nts|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br />{{small|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|నాలుగో నాయడు]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్. చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what|date=2024-06-14|work=The Hindu|access-date=2024-07-23|issn=0971-751X}}</ref> |} == సూచనలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు| ]] lncebvqzg5t4u3jgrspxekkqjo3ulay 0 426869 4920527 4917000 2026-08-05T06:39:04Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[అల్లూరి సీతారామ రాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] పేజీని [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] కు తరలించారు: మరింత ప్రామాణికమైన పేరు 4917000 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = అల్లూరి సీతారామ రాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | location = [[భోగాపురం]], [[విజయనగరం జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], భారతదేశం | elevation-m = 18.00 | r1-length-f = 12,467 | r1-surface = Concrete | metric-rwy = 3,800 | image = File:Alluri Sitarama Raju International Airport Terminal Under Construction in May 2026.jpg | IATA = VIZ | ICAO = VOVB | type = Public | operator = | city-served = [[విశాఖపట్నం]] | elevation-f = 59.00 | r1-number = 10/28 | r1-length-m = 3,800 | footnotes = Cat I C ILS | stat-year = Jun 2026 | coordinates = {{coord|17|58|34|N|083|30|14|E|type:airport|display=inline,title}} | pushpin_label = '''VIZ''' | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India#Asia | image-width = 300 | image2 = | website = {{url|https://gmrvisakhapatnamairport.com/|Visakhapatnam Airport}} | owner-oper = ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాల అభివృద్ధి సంస్థ, జీ అమ్ ఆర్ గ్రూప్ | caption = మే 2026 నాటికి నిర్మాణ స్థితి }} '''అల్లూరి సీతారామ రాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం''' ('''[[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]] విమానాశ్రయం''' లేదా జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయమని కూడా పిలుస్తారు) [[విజయనగరం|విజయనగరం జిల్లా]] భోగపురంలో నిర్మాణంలో ఉన్న విమానాశ్రయం. ఈ విమానాశ్రయాన్ని జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లిమిటెడ్ నిర్వహిస్తోంది. ఈ విమానాశ్రయానికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విప్లవకారుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు|అల్లూరి సీతారామ రాజు]] పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=2024-09-18|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|access-date=2024-09-18|website=The Siasat Daily|language=en}}</ref> 2019లో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు శిలాఫలకం వేశారు.2023 లో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న Y S జగన్మోహన్ రెడ్డి అన్ని అనుమతులు తీసుకువచ్చారు. జిఎంఆర్ గ్రూప్ తో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని పనులు ప్రారంభించారు. ఇది [[విశాఖపట్నం]] నుండి 44 కి. మీ. ల దూరంలో, [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి. మీ, [[శ్రీకాకుళం]] నుండి 64 కి. మీ దూరంలో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం ప్రధానంగా ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణ ఒడిశా జిల్లాలకు సేవలు అందిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో కనెక్టివిటీ, ఉపాధికి ప్రధాన కేంద్రంగా భావిస్తున్నారు. విమానాశ్రయం ప్రస్తుతం [[జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 26]] ద్వారా, భవిష్యత్తులో వైజాగ్ బీచ్ కారిడార్, వైజాగ్ మెట్రో ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఏపీఎస్ఆర్టీసీ]] సమీప నగరాలకు బస్సులను అనుసంధానించాలని యోచిస్తుండగా, విజయనగరం జంక్షన్ 26 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సమీప రైల్వే స్టేషన్. ప్రస్తుతం, ఎంఆర్ఓ సౌకర్యాలతో పాటు 3800 మీటర్ల పొడవైన రన్వే నిర్మించబడుతోంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ విమానాశ్రయం]] * [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] <references />Opening 1st august 2027 by PM sir 9ly9d9j5kedc0qtbj23xjxdlswpo94x 4920536 4920527 2026-08-05T07:06:14Z Chaduvari 97 నిర్మాణం, ప్రారంభం, సౌకర్యాలు వగైరాలతో విస్తరించాను 4920536 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | location = [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]], [[విజయనగరం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం | elevation-m = 18.00 | r1-length-f = 12,467 | r1-surface = Concrete | metric-rwy = 3,800 | image = File:Alluri Sitarama Raju International Airport Terminal Under Construction in May 2026.jpg | IATA = VIZ | ICAO = VOVB | type = Public | operator = | city-served = [[విశాఖపట్నం]] | elevation-f = 59.00 | r1-number = 10/28 | r1-length-m = 3,800 | footnotes = Cat I C ILS | stat-year = Jun 2026 | coordinates = {{coord|17|58|34|N|083|30|14|E|type:airport|display=inline,title}} | pushpin_label = '''VIZ''' | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India#Asia | image-width = 300 | image2 = | website = {{url|https://gmrvisakhapatnamairport.com/|Visakhapatnam Airport}} | owner-oper = ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాల అభివృద్ధి సంస్థ, జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూప్ | caption = 2026 మే నాటికి నిర్మాణ స్థితి }} '''అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం''' [[విజయనగరం|విజయనగరం జిల్లా]] భోగపురంలో నిర్మించిన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. ఈ విమానాశ్రయాన్ని జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లిమిటెడ్ నిర్మించి నిర్వహిస్తోంది. దీనికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విప్లవకారుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=2024-09-18|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|access-date=2024-09-18|website=The Siasat Daily|language=en}}</ref> 2019 లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|చంద్రబాబు నాయుడు]] శిలాఫలకం వేయగా, 2023 లో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై.ఎస్. జగన్మోహనరెడ్డి]] అన్ని అనుమతులు తీసుకువచ్చారు. జిఎంఆర్ గ్రూపుతో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని పనులు ప్రారంభించారు. ఈ విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం]] నుండి 44 కి. మీ. ల దూరంలో, [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి. మీ, [[శ్రీకాకుళం]] నుండి 64 కి. మీ దూరంలో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం ప్రధానంగా ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణ ఒడిశా జిల్లాలకు సేవలు అందిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో కనెక్టివిటీ, ఉపాధికి దీన్ని ప్రధాన కేంద్రంగా భావిస్తున్నారు. విమానాశ్రయం [[జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 26]] ద్వారా అనుసంధానమై ఉంది. భవిష్యత్తులో వైజాగ్ బీచ్ కారిడార్, వైజాగ్ మెట్రోలను దీనికి కలుపుతారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఏపీఎస్ఆర్టీసీ]] విమానాశ్రయం నుండి సమీప నగరాలకు బస్సులను నడపాలని యోచిస్తోంది. 26 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[విజయనగరం రైల్వే స్టేషను|విజయనగరం జంక్షన్]], విమానాశ్రయానికి దగ్గర్లో ఉన్న రైల్వే స్టేషను. == నిర్మాణం, ప్రారంభం == విమానాశ్రయ నిర్మాణం 2023 నవంబరులో ప్రారంభమైంది. పౌర నిర్మాణ పనుల కాంట్రాక్టును జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూపు, లార్సెన్ & టూబ్రోకు అప్పగించింది.<ref name=":0">{{cite news|url=https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|title=L&T Awarded Vizag Bhogapuram Airport's Construction Contract|date=8 November 2023|work=The Metro Rail Guy|access-date=20 April 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607055255/https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|archive-date=7 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|title=Andhra Pradesh: Bhogapuram Greenfield International Airport work begins|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 July 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080942/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|archive-date=15 August 2025}}</ref> 2024 లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ ప్రాజెక్టును ప్రాధాన్యంగా తీసుకుని నిర్మాణ పనులను వేగవంతం చేసింది. 2024 సెప్టెంబరులో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అధ్యక్షతన జరిగిన రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ విమానాశ్రయానికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టాలని నిర్ణయించింది.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|date=18 September 2024|work=The Siasat Daily|access-date=18 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918150126/https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":3">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|title=AP Cabinet Approves New Liquor Policy, 10% Shops to Kallu Geethas|last=Ilyas|first=M. D.|date=19 September 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918225035/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":4">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|title='Bhogapuram Airport will be opened six months before scheduled construction'|date=19 September 2024|work=[[The Times of India]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919142950/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|archive-date=19 September 2024|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|title=Bhogapuram Airport to be named after Alluri Seetharama Raju|date=21 November 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=11 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206092202/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|archive-date=6 December 2025}}</ref> 2024 నవంబరులో టాటా గ్రూపు, విమానాశ్రయం సమీపంలో వాణిజ్య అభివృద్ధి చేపట్టే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది. ఇందుకోసం ప్రభుత్వాన్ని భూమి కేటాయించాలని కోరింది.'''<ref name=":6">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|title=Star hotels, resorts likely to come up near Bhogapuram international airport|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=12 November 2024|work=[[The Hindu]]|access-date=25 November 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204114703/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|archive-date=4 December 2024|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>''' విమానాశ్రయంలో ఆపరేషన్లకు అనుమతి (ఆపరేటింగ్ లైసెన్స్) పొందే ప్రక్రియలో భాగంగా, 2026 జనవరి 4 న తొలి ధ్రువీకరణ విమానం ఈ విమానాశ్రయంలో దిగింది.<ref name=":7">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|title=GMR Visakhapatnam International Airport successfully conducts validation flight at Bhogapuram|date=4 January 2026|work=[[The Economic Times]]|access-date=4 January 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260104154955/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|archive-date=4 January 2026|issn=0013-0389}}</ref> విమానాశ్రయం తొలి దశలో ఏటా 63 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలు అందించే సామర్థ్యం ఉంది. రెండో దశ పూర్తయ్యాక ఇది 1.2 కోట్లకు, మూడో దశ పూర్తయ్యాక 1.8 కోట్లకు పెరుగుతుంది.<ref name="PIB">{{cite press release |title=The first phase of the development of Bhogapuram International Greenfield Airport set in motion |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |access-date=31 July 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216081655/https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |archive-date=16 February 2024 |work=[[Press Information Bureau]]}}</ref> విమానాశ్రయం ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 1 న జరిగింది. వాణిజ్య సేవలు 2026 ఆగస్టు 17 న ప్రారంభం కానున్నాయి.<ref name="Hindu2026">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/after-43-years-a-pm-to-visit-vizianagaram-modi-to-inaugurate-bhogapuram-airport-on-august-1/article71244313.ece|title=After 43 years, a PM to visit Vizianagaram: Modi to inaugurate Bhogapuram airport on August 1|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=20 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=21 July 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=PM Modi inaugurates Bhogapuram international airport, third for Andhra Pradesh|url=https://www.indiatoday.in/india/andhra-pradesh/story/bhogapuram-airport-inauguration-pm-modi-andhra-pradesh-projects-ptag-2961038-2026-08-01|access-date=2026-08-01|website=India Today|language=en}}</ref> === GMR ఏరోసిటీ === విమానాశ్రయం పక్కనే GMR ఏరోసిటీ పేరుతో వాణిజ్య, వసతి, రెటెయిల్, వ్యాపారాల సౌకర్యాలను నిర్మించాలని ప్రణాళిక వేసారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/bay-city-to-aerocity-govt-approves-vmrdas-2041-vision/articleshow/132372803.cms|title=Bay City to Aerocity: Govt approves VMRDA’s 2041 vision|date=2026-07-13|work=The Times of India|access-date=2026-08-01|issn=0971-8257}}</ref> == సౌకర్యాలు == === రన్‌వే === {| class="wikitable" !సంఖ్య !పొడవు !వెడల్పు ![[:en:Instrument_Landing_System|ILS]] !మూలాలు |- |10/28 |3,800 మీటర్లు |45 మీటర్లు |CAT I (RWY 28) |<ref name=":02">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> |} విమానాశ్రయం లోని రన్‌వే వెడల్పాటి విమానాలు వచ్చిపోయేలా రూపొందించారు.<ref name=":03">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> === టర్మినల్ === ఆధునిక సమీకృత ప్రయాణికుల టెర్మినల్‌ తొలి దశలో ఏటా 60 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలందించే సామర్థ్యంతో నిర్మించారు. తరువాతి దశల్లో దీన్ని విస్తరించి ఏటా 4 కోట్ల మంది ప్రయాణికుల స్థాయికి పెంచవచ్చు. ఔషధాలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తులు, సముద్ర ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతులకు తోడ్పడేందుకు ప్రత్యేక కార్గో టెర్మినల్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యవస్థలు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ వంటి పర్యావరణహిత సదుపాయాలతో ఈ విమానాశ్రయాన్ని నిర్మించారు. 2026 జూలైలో ఈ విమానాశ్రయానికి డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషను (డీజీసీఏ) నుంచి ఏరోడ్రోమ్ లైసెన్సు, బ్యూరో ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషన్ సెక్యూరిటీ (బీసీఏఎస్) నుంచి అవసరమైన భద్రతా అనుమతులు లభించాయి.<ref>{{Cite web|date=2026-07-13|title=DGCA License For ASRIA|url=https://tathya.in/dgca-license-for-asria/|access-date=2026-07-22|website=Tathya|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-04-06|title=Bhogapuram airport operations likely to begin by August|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Apr/06/bhogapuram-airport-operations-likely-to-begin-by-august|access-date=2026-07-22|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ విమానాశ్రయం]] * [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] <references /> 6ziwh43cgnzsb5348y24su2nml3apt7 4920537 4920536 2026-08-05T07:06:45Z Chaduvari 97 [[వర్గం:విశాఖపట్నం రవాణా]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920537 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | location = [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]], [[విజయనగరం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం | elevation-m = 18.00 | r1-length-f = 12,467 | r1-surface = Concrete | metric-rwy = 3,800 | image = File:Alluri Sitarama Raju International Airport Terminal Under Construction in May 2026.jpg | IATA = VIZ | ICAO = VOVB | type = Public | operator = | city-served = [[విశాఖపట్నం]] | elevation-f = 59.00 | r1-number = 10/28 | r1-length-m = 3,800 | footnotes = Cat I C ILS | stat-year = Jun 2026 | coordinates = {{coord|17|58|34|N|083|30|14|E|type:airport|display=inline,title}} | pushpin_label = '''VIZ''' | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India#Asia | image-width = 300 | image2 = | website = {{url|https://gmrvisakhapatnamairport.com/|Visakhapatnam Airport}} | owner-oper = ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాల అభివృద్ధి సంస్థ, జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూప్ | caption = 2026 మే నాటికి నిర్మాణ స్థితి }} '''అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం''' [[విజయనగరం|విజయనగరం జిల్లా]] భోగపురంలో నిర్మించిన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. ఈ విమానాశ్రయాన్ని జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లిమిటెడ్ నిర్మించి నిర్వహిస్తోంది. దీనికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విప్లవకారుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=2024-09-18|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|access-date=2024-09-18|website=The Siasat Daily|language=en}}</ref> 2019 లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|చంద్రబాబు నాయుడు]] శిలాఫలకం వేయగా, 2023 లో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై.ఎస్. జగన్మోహనరెడ్డి]] అన్ని అనుమతులు తీసుకువచ్చారు. జిఎంఆర్ గ్రూపుతో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని పనులు ప్రారంభించారు. ఈ విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం]] నుండి 44 కి. మీ. ల దూరంలో, [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి. మీ, [[శ్రీకాకుళం]] నుండి 64 కి. మీ దూరంలో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం ప్రధానంగా ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణ ఒడిశా జిల్లాలకు సేవలు అందిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో కనెక్టివిటీ, ఉపాధికి దీన్ని ప్రధాన కేంద్రంగా భావిస్తున్నారు. విమానాశ్రయం [[జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 26]] ద్వారా అనుసంధానమై ఉంది. భవిష్యత్తులో వైజాగ్ బీచ్ కారిడార్, వైజాగ్ మెట్రోలను దీనికి కలుపుతారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఏపీఎస్ఆర్టీసీ]] విమానాశ్రయం నుండి సమీప నగరాలకు బస్సులను నడపాలని యోచిస్తోంది. 26 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[విజయనగరం రైల్వే స్టేషను|విజయనగరం జంక్షన్]], విమానాశ్రయానికి దగ్గర్లో ఉన్న రైల్వే స్టేషను. == నిర్మాణం, ప్రారంభం == విమానాశ్రయ నిర్మాణం 2023 నవంబరులో ప్రారంభమైంది. పౌర నిర్మాణ పనుల కాంట్రాక్టును జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూపు, లార్సెన్ & టూబ్రోకు అప్పగించింది.<ref name=":0">{{cite news|url=https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|title=L&T Awarded Vizag Bhogapuram Airport's Construction Contract|date=8 November 2023|work=The Metro Rail Guy|access-date=20 April 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607055255/https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|archive-date=7 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|title=Andhra Pradesh: Bhogapuram Greenfield International Airport work begins|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 July 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080942/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|archive-date=15 August 2025}}</ref> 2024 లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ ప్రాజెక్టును ప్రాధాన్యంగా తీసుకుని నిర్మాణ పనులను వేగవంతం చేసింది. 2024 సెప్టెంబరులో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అధ్యక్షతన జరిగిన రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ విమానాశ్రయానికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టాలని నిర్ణయించింది.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|date=18 September 2024|work=The Siasat Daily|access-date=18 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918150126/https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":3">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|title=AP Cabinet Approves New Liquor Policy, 10% Shops to Kallu Geethas|last=Ilyas|first=M. D.|date=19 September 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918225035/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":4">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|title='Bhogapuram Airport will be opened six months before scheduled construction'|date=19 September 2024|work=[[The Times of India]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919142950/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|archive-date=19 September 2024|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|title=Bhogapuram Airport to be named after Alluri Seetharama Raju|date=21 November 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=11 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206092202/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|archive-date=6 December 2025}}</ref> 2024 నవంబరులో టాటా గ్రూపు, విమానాశ్రయం సమీపంలో వాణిజ్య అభివృద్ధి చేపట్టే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది. ఇందుకోసం ప్రభుత్వాన్ని భూమి కేటాయించాలని కోరింది.'''<ref name=":6">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|title=Star hotels, resorts likely to come up near Bhogapuram international airport|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=12 November 2024|work=[[The Hindu]]|access-date=25 November 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204114703/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|archive-date=4 December 2024|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>''' విమానాశ్రయంలో ఆపరేషన్లకు అనుమతి (ఆపరేటింగ్ లైసెన్స్) పొందే ప్రక్రియలో భాగంగా, 2026 జనవరి 4 న తొలి ధ్రువీకరణ విమానం ఈ విమానాశ్రయంలో దిగింది.<ref name=":7">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|title=GMR Visakhapatnam International Airport successfully conducts validation flight at Bhogapuram|date=4 January 2026|work=[[The Economic Times]]|access-date=4 January 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260104154955/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|archive-date=4 January 2026|issn=0013-0389}}</ref> విమానాశ్రయం తొలి దశలో ఏటా 63 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలు అందించే సామర్థ్యం ఉంది. రెండో దశ పూర్తయ్యాక ఇది 1.2 కోట్లకు, మూడో దశ పూర్తయ్యాక 1.8 కోట్లకు పెరుగుతుంది.<ref name="PIB">{{cite press release |title=The first phase of the development of Bhogapuram International Greenfield Airport set in motion |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |access-date=31 July 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216081655/https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |archive-date=16 February 2024 |work=[[Press Information Bureau]]}}</ref> విమానాశ్రయం ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 1 న జరిగింది. వాణిజ్య సేవలు 2026 ఆగస్టు 17 న ప్రారంభం కానున్నాయి.<ref name="Hindu2026">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/after-43-years-a-pm-to-visit-vizianagaram-modi-to-inaugurate-bhogapuram-airport-on-august-1/article71244313.ece|title=After 43 years, a PM to visit Vizianagaram: Modi to inaugurate Bhogapuram airport on August 1|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=20 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=21 July 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=PM Modi inaugurates Bhogapuram international airport, third for Andhra Pradesh|url=https://www.indiatoday.in/india/andhra-pradesh/story/bhogapuram-airport-inauguration-pm-modi-andhra-pradesh-projects-ptag-2961038-2026-08-01|access-date=2026-08-01|website=India Today|language=en}}</ref> === GMR ఏరోసిటీ === విమానాశ్రయం పక్కనే GMR ఏరోసిటీ పేరుతో వాణిజ్య, వసతి, రెటెయిల్, వ్యాపారాల సౌకర్యాలను నిర్మించాలని ప్రణాళిక వేసారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/bay-city-to-aerocity-govt-approves-vmrdas-2041-vision/articleshow/132372803.cms|title=Bay City to Aerocity: Govt approves VMRDA’s 2041 vision|date=2026-07-13|work=The Times of India|access-date=2026-08-01|issn=0971-8257}}</ref> == సౌకర్యాలు == === రన్‌వే === {| class="wikitable" !సంఖ్య !పొడవు !వెడల్పు ![[:en:Instrument_Landing_System|ILS]] !మూలాలు |- |10/28 |3,800 మీటర్లు |45 మీటర్లు |CAT I (RWY 28) |<ref name=":02">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> |} విమానాశ్రయం లోని రన్‌వే వెడల్పాటి విమానాలు వచ్చిపోయేలా రూపొందించారు.<ref name=":03">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> === టర్మినల్ === ఆధునిక సమీకృత ప్రయాణికుల టెర్మినల్‌ తొలి దశలో ఏటా 60 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలందించే సామర్థ్యంతో నిర్మించారు. తరువాతి దశల్లో దీన్ని విస్తరించి ఏటా 4 కోట్ల మంది ప్రయాణికుల స్థాయికి పెంచవచ్చు. ఔషధాలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తులు, సముద్ర ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతులకు తోడ్పడేందుకు ప్రత్యేక కార్గో టెర్మినల్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యవస్థలు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ వంటి పర్యావరణహిత సదుపాయాలతో ఈ విమానాశ్రయాన్ని నిర్మించారు. 2026 జూలైలో ఈ విమానాశ్రయానికి డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషను (డీజీసీఏ) నుంచి ఏరోడ్రోమ్ లైసెన్సు, బ్యూరో ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషన్ సెక్యూరిటీ (బీసీఏఎస్) నుంచి అవసరమైన భద్రతా అనుమతులు లభించాయి.<ref>{{Cite web|date=2026-07-13|title=DGCA License For ASRIA|url=https://tathya.in/dgca-license-for-asria/|access-date=2026-07-22|website=Tathya|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-04-06|title=Bhogapuram airport operations likely to begin by August|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Apr/06/bhogapuram-airport-operations-likely-to-begin-by-august|access-date=2026-07-22|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ విమానాశ్రయం]] * [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం రవాణా]] <references /> rlq3h8focyp95fcrw2w1sg84m8f0dn0 4920538 4920537 2026-08-05T07:07:14Z Chaduvari 97 /* మూలాలు */ ఆకృతి సవరణ 4920538 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | location = [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]], [[విజయనగరం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం | elevation-m = 18.00 | r1-length-f = 12,467 | r1-surface = Concrete | metric-rwy = 3,800 | image = File:Alluri Sitarama Raju International Airport Terminal Under Construction in May 2026.jpg | IATA = VIZ | ICAO = VOVB | type = Public | operator = | city-served = [[విశాఖపట్నం]] | elevation-f = 59.00 | r1-number = 10/28 | r1-length-m = 3,800 | footnotes = Cat I C ILS | stat-year = Jun 2026 | coordinates = {{coord|17|58|34|N|083|30|14|E|type:airport|display=inline,title}} | pushpin_label = '''VIZ''' | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India#Asia | image-width = 300 | image2 = | website = {{url|https://gmrvisakhapatnamairport.com/|Visakhapatnam Airport}} | owner-oper = ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాల అభివృద్ధి సంస్థ, జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూప్ | caption = 2026 మే నాటికి నిర్మాణ స్థితి }} '''అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం''' [[విజయనగరం|విజయనగరం జిల్లా]] భోగపురంలో నిర్మించిన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. ఈ విమానాశ్రయాన్ని జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లిమిటెడ్ నిర్మించి నిర్వహిస్తోంది. దీనికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విప్లవకారుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=2024-09-18|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|access-date=2024-09-18|website=The Siasat Daily|language=en}}</ref> 2019 లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|చంద్రబాబు నాయుడు]] శిలాఫలకం వేయగా, 2023 లో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై.ఎస్. జగన్మోహనరెడ్డి]] అన్ని అనుమతులు తీసుకువచ్చారు. జిఎంఆర్ గ్రూపుతో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని పనులు ప్రారంభించారు. ఈ విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం]] నుండి 44 కి. మీ. ల దూరంలో, [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి. మీ, [[శ్రీకాకుళం]] నుండి 64 కి. మీ దూరంలో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం ప్రధానంగా ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణ ఒడిశా జిల్లాలకు సేవలు అందిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో కనెక్టివిటీ, ఉపాధికి దీన్ని ప్రధాన కేంద్రంగా భావిస్తున్నారు. విమానాశ్రయం [[జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 26]] ద్వారా అనుసంధానమై ఉంది. భవిష్యత్తులో వైజాగ్ బీచ్ కారిడార్, వైజాగ్ మెట్రోలను దీనికి కలుపుతారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఏపీఎస్ఆర్టీసీ]] విమానాశ్రయం నుండి సమీప నగరాలకు బస్సులను నడపాలని యోచిస్తోంది. 26 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[విజయనగరం రైల్వే స్టేషను|విజయనగరం జంక్షన్]], విమానాశ్రయానికి దగ్గర్లో ఉన్న రైల్వే స్టేషను. == నిర్మాణం, ప్రారంభం == విమానాశ్రయ నిర్మాణం 2023 నవంబరులో ప్రారంభమైంది. పౌర నిర్మాణ పనుల కాంట్రాక్టును జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూపు, లార్సెన్ & టూబ్రోకు అప్పగించింది.<ref name=":0">{{cite news|url=https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|title=L&T Awarded Vizag Bhogapuram Airport's Construction Contract|date=8 November 2023|work=The Metro Rail Guy|access-date=20 April 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607055255/https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|archive-date=7 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|title=Andhra Pradesh: Bhogapuram Greenfield International Airport work begins|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 July 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080942/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|archive-date=15 August 2025}}</ref> 2024 లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ ప్రాజెక్టును ప్రాధాన్యంగా తీసుకుని నిర్మాణ పనులను వేగవంతం చేసింది. 2024 సెప్టెంబరులో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అధ్యక్షతన జరిగిన రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ విమానాశ్రయానికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టాలని నిర్ణయించింది.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|date=18 September 2024|work=The Siasat Daily|access-date=18 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918150126/https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":3">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|title=AP Cabinet Approves New Liquor Policy, 10% Shops to Kallu Geethas|last=Ilyas|first=M. D.|date=19 September 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918225035/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":4">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|title='Bhogapuram Airport will be opened six months before scheduled construction'|date=19 September 2024|work=[[The Times of India]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919142950/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|archive-date=19 September 2024|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|title=Bhogapuram Airport to be named after Alluri Seetharama Raju|date=21 November 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=11 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206092202/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|archive-date=6 December 2025}}</ref> 2024 నవంబరులో టాటా గ్రూపు, విమానాశ్రయం సమీపంలో వాణిజ్య అభివృద్ధి చేపట్టే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది. ఇందుకోసం ప్రభుత్వాన్ని భూమి కేటాయించాలని కోరింది.'''<ref name=":6">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|title=Star hotels, resorts likely to come up near Bhogapuram international airport|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=12 November 2024|work=[[The Hindu]]|access-date=25 November 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204114703/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|archive-date=4 December 2024|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>''' విమానాశ్రయంలో ఆపరేషన్లకు అనుమతి (ఆపరేటింగ్ లైసెన్స్) పొందే ప్రక్రియలో భాగంగా, 2026 జనవరి 4 న తొలి ధ్రువీకరణ విమానం ఈ విమానాశ్రయంలో దిగింది.<ref name=":7">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|title=GMR Visakhapatnam International Airport successfully conducts validation flight at Bhogapuram|date=4 January 2026|work=[[The Economic Times]]|access-date=4 January 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260104154955/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|archive-date=4 January 2026|issn=0013-0389}}</ref> విమానాశ్రయం తొలి దశలో ఏటా 63 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలు అందించే సామర్థ్యం ఉంది. రెండో దశ పూర్తయ్యాక ఇది 1.2 కోట్లకు, మూడో దశ పూర్తయ్యాక 1.8 కోట్లకు పెరుగుతుంది.<ref name="PIB">{{cite press release |title=The first phase of the development of Bhogapuram International Greenfield Airport set in motion |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |access-date=31 July 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216081655/https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |archive-date=16 February 2024 |work=[[Press Information Bureau]]}}</ref> విమానాశ్రయం ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 1 న జరిగింది. వాణిజ్య సేవలు 2026 ఆగస్టు 17 న ప్రారంభం కానున్నాయి.<ref name="Hindu2026">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/after-43-years-a-pm-to-visit-vizianagaram-modi-to-inaugurate-bhogapuram-airport-on-august-1/article71244313.ece|title=After 43 years, a PM to visit Vizianagaram: Modi to inaugurate Bhogapuram airport on August 1|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=20 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=21 July 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=PM Modi inaugurates Bhogapuram international airport, third for Andhra Pradesh|url=https://www.indiatoday.in/india/andhra-pradesh/story/bhogapuram-airport-inauguration-pm-modi-andhra-pradesh-projects-ptag-2961038-2026-08-01|access-date=2026-08-01|website=India Today|language=en}}</ref> === GMR ఏరోసిటీ === విమానాశ్రయం పక్కనే GMR ఏరోసిటీ పేరుతో వాణిజ్య, వసతి, రెటెయిల్, వ్యాపారాల సౌకర్యాలను నిర్మించాలని ప్రణాళిక వేసారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/bay-city-to-aerocity-govt-approves-vmrdas-2041-vision/articleshow/132372803.cms|title=Bay City to Aerocity: Govt approves VMRDA’s 2041 vision|date=2026-07-13|work=The Times of India|access-date=2026-08-01|issn=0971-8257}}</ref> == సౌకర్యాలు == === రన్‌వే === {| class="wikitable" !సంఖ్య !పొడవు !వెడల్పు ![[:en:Instrument_Landing_System|ILS]] !మూలాలు |- |10/28 |3,800 మీటర్లు |45 మీటర్లు |CAT I (RWY 28) |<ref name=":02">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> |} విమానాశ్రయం లోని రన్‌వే వెడల్పాటి విమానాలు వచ్చిపోయేలా రూపొందించారు.<ref name=":03">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> === టర్మినల్ === ఆధునిక సమీకృత ప్రయాణికుల టెర్మినల్‌ తొలి దశలో ఏటా 60 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలందించే సామర్థ్యంతో నిర్మించారు. తరువాతి దశల్లో దీన్ని విస్తరించి ఏటా 4 కోట్ల మంది ప్రయాణికుల స్థాయికి పెంచవచ్చు. ఔషధాలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తులు, సముద్ర ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతులకు తోడ్పడేందుకు ప్రత్యేక కార్గో టెర్మినల్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యవస్థలు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ వంటి పర్యావరణహిత సదుపాయాలతో ఈ విమానాశ్రయాన్ని నిర్మించారు. 2026 జూలైలో ఈ విమానాశ్రయానికి డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషను (డీజీసీఏ) నుంచి ఏరోడ్రోమ్ లైసెన్సు, బ్యూరో ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషన్ సెక్యూరిటీ (బీసీఏఎస్) నుంచి అవసరమైన భద్రతా అనుమతులు లభించాయి.<ref>{{Cite web|date=2026-07-13|title=DGCA License For ASRIA|url=https://tathya.in/dgca-license-for-asria/|access-date=2026-07-22|website=Tathya|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-04-06|title=Bhogapuram airport operations likely to begin by August|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Apr/06/bhogapuram-airport-operations-likely-to-begin-by-august|access-date=2026-07-22|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ విమానాశ్రయం]] * [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం రవాణా]] <references responsive="" /> blfyi379yzx4b52doyxf19qhfh8xidh 4920545 4920538 2026-08-05T07:37:52Z Muralikrishna m 106628 4920545 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం | location = [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]], [[విజయనగరం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం | elevation-m = 18.00 | r1-length-f = 12,467 | r1-surface = Concrete | metric-rwy = 3,800 | image = File:Alluri Sitarama Raju International Airport Terminal Under Construction in May 2026.jpg | IATA = VIZ | ICAO = VOVB | type = Public | operator = | city-served = [[విశాఖపట్నం]] | elevation-f = 59.00 | r1-number = 10/28 | r1-length-m = 3,800 | footnotes = Cat I C ILS | stat-year = Jun 2026 | coordinates = {{coord|17|58|34|N|083|30|14|E|type:airport|display=inline,title}} | pushpin_label = '''VIZ''' | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India#Asia | image-width = 300 | image2 = | website = {{url|https://gmrvisakhapatnamairport.com/|Visakhapatnam Airport}} | owner-oper = ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాల అభివృద్ధి సంస్థ, జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూప్ | caption = 2026 మే నాటికి నిర్మాణ స్థితి }} '''అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం''' [[విజయనగరం|విజయనగరం జిల్లా]] [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]]<nowiki/>లో నిర్మించిన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. ఈ విమానాశ్రయాన్ని జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లిమిటెడ్ నిర్మించి నిర్వహిస్తోంది. దీనికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విప్లవకారుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=2024-09-18|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|access-date=2024-09-18|website=The Siasat Daily|language=en}}</ref> 2019 లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|చంద్రబాబు నాయుడు]] శిలాఫలకం వేయగా, 2023 లో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై.ఎస్. జగన్మోహనరెడ్డి]] అన్ని అనుమతులు తీసుకువచ్చారు. జిఎంఆర్ గ్రూపుతో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని పనులు ప్రారంభించారు. ఈ విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం]] నుండి 44 కి. మీ. ల దూరంలో, [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి. మీ, [[శ్రీకాకుళం]] నుండి 64 కి. మీ దూరంలో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం ప్రధానంగా ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణ ఒడిశా జిల్లాలకు సేవలు అందిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో కనెక్టివిటీ, ఉపాధికి దీన్ని ప్రధాన కేంద్రంగా భావిస్తున్నారు. విమానాశ్రయం [[జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 26]] ద్వారా అనుసంధానమై ఉంది. భవిష్యత్తులో వైజాగ్ బీచ్ కారిడార్, వైజాగ్ మెట్రోలను దీనికి కలుపుతారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఏపీఎస్ఆర్టీసీ]] విమానాశ్రయం నుండి సమీప నగరాలకు బస్సులను నడపాలని యోచిస్తోంది. 26 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[విజయనగరం రైల్వే స్టేషను|విజయనగరం జంక్షన్]], విమానాశ్రయానికి దగ్గర్లో ఉన్న రైల్వే స్టేషను. == నిర్మాణం, ప్రారంభం == విమానాశ్రయ నిర్మాణం 2023 నవంబరులో ప్రారంభమైంది. పౌర నిర్మాణ పనుల కాంట్రాక్టును జీఎమ్‌ఆర్ గ్రూపు, లార్సెన్ & టూబ్రోకు అప్పగించింది.<ref name=":0">{{cite news|url=https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|title=L&T Awarded Vizag Bhogapuram Airport's Construction Contract|date=8 November 2023|work=The Metro Rail Guy|access-date=20 April 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607055255/https://themetrorailguy.com/2023/11/08/lt-awarded-vizag-bhogapuram-airports-construction-contract/|archive-date=7 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|title=Andhra Pradesh: Bhogapuram Greenfield International Airport work begins|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 July 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080942/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/01/andhra-pradesh-bhogapuram-greenfield-international-airport-work-begins-2628961.html|archive-date=15 August 2025}}</ref> 2024 లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ ప్రాజెక్టును ప్రాధాన్యంగా తీసుకుని నిర్మాణ పనులను వేగవంతం చేసింది. 2024 సెప్టెంబరులో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అధ్యక్షతన జరిగిన రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ విమానాశ్రయానికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరు పెట్టాలని నిర్ణయించింది.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|title=AP cabinet approves new liquor policy, renaming airport|date=18 September 2024|work=The Siasat Daily|access-date=18 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918150126/https://www.siasat.com/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-renaming-airport-3098539/|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":3">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|title=AP Cabinet Approves New Liquor Policy, 10% Shops to Kallu Geethas|last=Ilyas|first=M. D.|date=19 September 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918225035/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/ap-cabinet-approves-new-liquor-policy-10-shops-to-kallu-geethas-1824467|archive-date=18 September 2024}}</ref><ref name=":4">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|title='Bhogapuram Airport will be opened six months before scheduled construction'|date=19 September 2024|work=[[The Times of India]]|access-date=19 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919142950/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/bhogapuram-airport-will-be-opened-six-months-before-scheduled-construction/articleshow/113497053.cms|archive-date=19 September 2024|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|title=Bhogapuram Airport to be named after Alluri Seetharama Raju|date=21 November 2024|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=11 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206092202/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/bhogapuram-airport-to-be-named-after-alluri-seetharama-raju-1840249|archive-date=6 December 2025}}</ref> 2024 నవంబరులో టాటా గ్రూపు, విమానాశ్రయం సమీపంలో వాణిజ్య అభివృద్ధి చేపట్టే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది. ఇందుకోసం ప్రభుత్వాన్ని భూమి కేటాయించాలని కోరింది.'''<ref name=":6">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|title=Star hotels, resorts likely to come up near Bhogapuram international airport|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=12 November 2024|work=[[The Hindu]]|access-date=25 November 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204114703/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/star-hotels-resorts-likely-to-come-up-near-bhogapuram-international-airport/article68859661.ece|archive-date=4 December 2024|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>''' విమానాశ్రయంలో ఆపరేషన్లకు అనుమతి (ఆపరేటింగ్ లైసెన్స్) పొందే ప్రక్రియలో భాగంగా, 2026 జనవరి 4 న తొలి ధ్రువీకరణ విమానం ఈ విమానాశ్రయంలో దిగింది.<ref name=":7">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|title=GMR Visakhapatnam International Airport successfully conducts validation flight at Bhogapuram|date=4 January 2026|work=[[The Economic Times]]|access-date=4 January 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260104154955/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-visakhapatnam-international-airport-successfully-conducts-validation-flight-at-bhogapuram/articleshow/126333232.cms?from=mdr|archive-date=4 January 2026|issn=0013-0389}}</ref> విమానాశ్రయం తొలి దశలో ఏటా 63 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలు అందించే సామర్థ్యం ఉంది. రెండో దశ పూర్తయ్యాక ఇది 1.2 కోట్లకు, మూడో దశ పూర్తయ్యాక 1.8 కోట్లకు పెరుగుతుంది.<ref name="PIB">{{cite press release |title=The first phase of the development of Bhogapuram International Greenfield Airport set in motion |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |access-date=31 July 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216081655/https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922036 |archive-date=16 February 2024 |work=[[Press Information Bureau]]}}</ref> విమానాశ్రయం ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 1 న జరిగింది. వాణిజ్య సేవలు 2026 ఆగస్టు 17 న ప్రారంభం కానున్నాయి.<ref name="Hindu2026">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/after-43-years-a-pm-to-visit-vizianagaram-modi-to-inaugurate-bhogapuram-airport-on-august-1/article71244313.ece|title=After 43 years, a PM to visit Vizianagaram: Modi to inaugurate Bhogapuram airport on August 1|last=Rao|first=K. Srinivasa|date=20 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=21 July 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=PM Modi inaugurates Bhogapuram international airport, third for Andhra Pradesh|url=https://www.indiatoday.in/india/andhra-pradesh/story/bhogapuram-airport-inauguration-pm-modi-andhra-pradesh-projects-ptag-2961038-2026-08-01|access-date=2026-08-01|website=India Today|language=en}}</ref> === GMR ఏరోసిటీ === విమానాశ్రయం పక్కనే GMR ఏరోసిటీ పేరుతో వాణిజ్య, వసతి, రెటెయిల్, వ్యాపారాల సౌకర్యాలను నిర్మించాలని ప్రణాళిక వేసారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/bay-city-to-aerocity-govt-approves-vmrdas-2041-vision/articleshow/132372803.cms|title=Bay City to Aerocity: Govt approves VMRDA’s 2041 vision|date=2026-07-13|work=The Times of India|access-date=2026-08-01|issn=0971-8257}}</ref> == సౌకర్యాలు == === రన్‌వే === {| class="wikitable" !సంఖ్య !పొడవు !వెడల్పు ![[:en:Instrument_Landing_System|ILS]] !మూలాలు |- |10/28 |3,800 మీటర్లు |45 మీటర్లు |CAT I (RWY 28) |<ref name=":02">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> |} విమానాశ్రయం లోని రన్‌వే వెడల్పాటి విమానాలు వచ్చిపోయేలా రూపొందించారు.<ref name=":03">{{Cite web|date=29 April 2026|title=Aerodrome Data, Bhogapuram International Airport (VOVI)|url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2026_80_0.pdf|url-status=live|access-date=30 July 2026|website=aim-india.aai.aero}}</ref> === టర్మినల్ === ఆధునిక సమీకృత ప్రయాణికుల టెర్మినల్‌ తొలి దశలో ఏటా 60 లక్షల మంది ప్రయాణికులకు సేవలందించే సామర్థ్యంతో నిర్మించారు. తరువాతి దశల్లో దీన్ని విస్తరించి ఏటా 4 కోట్ల మంది ప్రయాణికుల స్థాయికి పెంచవచ్చు. ఔషధాలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తులు, సముద్ర ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతులకు తోడ్పడేందుకు ప్రత్యేక కార్గో టెర్మినల్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యవస్థలు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ వంటి పర్యావరణహిత సదుపాయాలతో ఈ విమానాశ్రయాన్ని నిర్మించారు. 2026 జూలైలో ఈ విమానాశ్రయానికి డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషను (డీజీసీఏ) నుంచి ఏరోడ్రోమ్ లైసెన్సు, బ్యూరో ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషన్ సెక్యూరిటీ (బీసీఏఎస్) నుంచి అవసరమైన భద్రతా అనుమతులు లభించాయి.<ref>{{Cite web|date=2026-07-13|title=DGCA License For ASRIA|url=https://tathya.in/dgca-license-for-asria/|access-date=2026-07-22|website=Tathya|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-04-06|title=Bhogapuram airport operations likely to begin by August|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Apr/06/bhogapuram-airport-operations-likely-to-begin-by-august|access-date=2026-07-22|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ విమానాశ్రయం]] * [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం రవాణా]] <references responsive="" /> t0vni0243k23funbss4356u8ntiyz52 0 427376 4920319 4905020 2026-08-04T17:23:00Z రవిచంద్ర 3079 సమాచార పెట్టె చేర్పు 4920319 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = మూడవ శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్ | title = ఫర్జాందీ ఖాసీ దౌలతి ఇంగ్లీసియా, శ్రీమంత్ మహరాజా సర్, సేనా ఖాస్ ఖేల్ షంషేర్ బహదూర్ మహరాజా గైక్వాడ్ ఆఫ్ బరోడా స్టేట్, GCSI, GCIE, KIH | image = Sayajirao_Gaekwad_III,_Maharaja_of_Baroda,_1919.jpg | caption = 1919లో బరోడా మహారాజు మూడవ శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్ | succession = బరోడా మహారాజు | reign = 10 ఏప్రిల్ 1875 – 6 ఫిబ్రవరి 1939 | coronation = 10 ఏప్రిల్ 1875 (బరోడాలో) | predecessor = మల్హర్ రావ్ గైక్వాడ్ <br> టి. మాధవ్ రావ్ తంజావూర్కర్ (''తాత్కాలికం'') | successor = ప్రతాప్ సింగ్ రావ్ గైక్వాడ్ | full_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1863|03|11}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|df=yes|1939|02|06|1863|03|11}}<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20130727201506/http://www.gaekwadsofbaroda.com/node/2 His Highness Sayajirao Gaekwad III]}}</ref> | death_place = | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | queen = మొదటి చిమ్నాబాయి<br>రెండవ చిమ్నాబాయి | spouse = | issue = *శ్రీమంత్ మహారాజకుమారి బాజూబాయి గైక్వాడ్ *శ్రీమంత్ మహారాజకుమారి పుత్లాబాయి గైక్వాడ్ *యువరాజ్ సాహిబ్ ఫతేసింగ్ రావ్ గైక్వాడ్ *శ్రీమంత్ మహారాజకుమార్ జైసింగ్ రావ్ గైక్వాడ్ *శ్రీమంత్ మహారాజకుమార్ శివాజీరావ్ గైక్వాడ్ *మహారాణి ఇందిరా దేవి *శ్రీమంత్ మహారాజకుమార్ ధైర్యశీల్ రావ్ గైక్వాడ్ | royal_house = | dynasty = గైక్వాడ్ వంశం | father = కాశీరావ్ గైక్వాడ్ | mother = | signature = Autograph of Sayajirao Gaikwad.jpg | religion = హిందూమతం }} '''శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్ - III''' (మార్చి 11, 1863 - ఫిబ్రవరి 6, 1939) 1875 నుంచి 1939 వరకు [[బరోడా సంస్థానం|బరోడా సంస్థానాన్ని]] పాలించిన మహారాజా. ఈయన హయాంలో బరోడా రాష్ట్రంలో అనేక సంస్కరణలు ప్రవేశ పెట్టాడు.<ref>{{Cite web|title=Calcutta, Bombay & Simla : Bourne & Shepherd (active 1864-1900s) - Sayajirao Gaekwad&nbsp;III, Maharaja&nbsp;of Baroda (1863-1939)|url=https://www.rct.uk/collection/2916576/sayajirao-gaekwadnbspiii-maharajanbspof-baroda-1863-1939|access-date=2024-12-11|website=www.rct.uk|language=en}}</ref> ఈయన ప్రస్తుతం [[గుజరాత్]] లో భాగంగా ఉన్న ప్రాంతాలను పరిపాలించిన మరాఠా [[గైక్వాడ్ రాజవంశం|గైక్వాడ్ రాజవంశానికి]] చెందినవాడు. == బాల్యం == శాయాజీ రావు నాసిక్ జిల్లా, మాలెగావ్ తాలూకాలోని కావ్లానా గ్రామంలో ఒక మరాఠా కుటుంబంలో కాశీరావ్ భికాజీరావ్ గైక్వాడ్, ఉమ్మాబాయి దంపతులకు మార్చి 11, 1863న రెండో కొడుకుగా జన్మించాడు. ఇతని జన్మనామం గోపాల్ రావ్ గైక్వాడ్.<ref>{{Cite web|last=Center|first=Computer|title=The Maharaja Sayajirao University of Baroda|url=https://msubaroda.ac.in/Visionary_Maharaja_of_Baroda|access-date=2024-12-11|website=msubaroda.ac.in|language=en}}</ref> ఈయన బరోడా మొదటి మహారాజా ప్రధాన రాణి కాకుండా, ఆమె సవతి సంతతికి చెందిన వాడు. సాధారణంగా రాజవంశాలలో మహరాణుల మొదటి సంతానానికి సింహాసనార్హత ఉంటుంది. కానీ శాయాజీరావుకు అనుకోని పరిస్థితుల్లో ఈ అవకాశం లభించింది. == వారసత్వ సంక్రమణ == 1870 లో అప్పటి బరోడా మహారాజా సర్ ఖండేరావ్ గైక్వాడ్ మరణించాడు. అతని సోదరుడు మలహర్ రావ్ కి సింహాసనం దక్కుతుందని అందరూ అనుకున్నారు. కానీ మలహర్ రావు అప్పటికే అవినీతిపరుడిగా పేరు పడ్డాడు. అంతేకాక ఒకసారి సోదరునిపై హత్యాయత్నంలో జైలు శిక్ష కూడా ఎదుర్కొన్నాడు. ఖండేరావు భార్య మహారాణి జమ్నాబాయి అప్పటికీ గర్భంతో ఉంది. ఆమె కడుపులో ఉన్న బిడ్డ లింగ నిర్ధారణ జరిగే వరకు అధికార మార్పిడి నిలిపి ఉంచారు. ఆమె కడుపులో ఉన్నది ఆడబిడ్డ అని తేలింది. జులై 5, 1871 లో ఆమె పుట్టిన తర్వాత మలహర్ రావు సింహాసనాన్ని అలంకరించాడు. మలహర్ రావు ఖజానాలో ధనాన్ని ఇష్టానుసారం ఖర్చు పెట్టి దాన్ని దాదాపు ఖాళీ చేశాడు. వాటికి ఒక ఉదాహరణ, అతను పూర్తి బంగారంతో కూడిన రెండు క్యానన్లు, ముత్యాలతో కూడిన తివాచీ లాంటివి కొనుగోలు చేశాడు. మలహర్ రావు క్రూరమైన, బాధ్యతా రహిత పాలన, అప్పటి ఆంగ్ల సైన్యాధికారి రాబర్ట్ ఫేర్ చెవిన పడ్డాయి. మలహర్ రావ్ దానితో ఆగక, తాను చేసిన తప్పులు కప్పిపుచ్చేందుకు రాబర్ట్ ఫేర్ కి ఆర్సెనిక్ విషం కలిపిన ఆహారాన్ని ఇచ్చి చంపాలని చూశాడు. అప్పటి భారతదేశపు సెక్రటరీ లార్డ్ సేలిస్బరీ ఆజ్ఞలు అనుసరించి ఏప్రిల్ 10, 1875 న ఆయన్ను అధికారం నుంచి దించివేసి, మద్రాసుకు బహిష్కరించారు. అతను 1882 లో అక్కడే అనామకంగా మరణించాడు. == సింహాసనం అధిష్టించడం == బరోడా సంస్థాన సింహాసనం ఖాళీ కావడంతో మహారాణి జమ్నాబాయి రాజవంశస్థులందరినీ వారి పుత్ర సంతానాలతో రాజభవనానికి ఆహ్వానించి వారిలో నుంచి వారసుడిని ఎంపిక చేయాలనుకుంది. అలా వచ్చిన కుటుంబాలలో కాశీ రావు, అతని ముగ్గురు కొడుకులు ఆనంద రావు (1857 - 1917), గోపాల్ రావు (1863 - 1939), సంపత్ రావు (1865 - 1934) కుటుంబం ఒకటి. వీరు కావ్లానా అనే ప్రదేశం నుంచి సుమారు 600 కి.మీ దూరంలో ఉన్న బరోడాకు కాలినడకన వచ్చారు. ఈ ముగ్గురినీ రాజ ప్రతినిథులు మీరు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చారు అని అడుగగా గోపాల్ రావు ధైర్యంగా, ''నేను ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించడానికే వచ్చాను'' అని చెప్పినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. ఆంగ్లేయులు గోపాల్ రావును వారసుడిగా ఎంపిక చేశారు. జమ్నాబాయి ఆయనను 1875 మే 27న దత్తత తీసుకుంది. ఆయనకు శాయాజీరావ్ అనే కొత్త పేరు పెట్టారు. శాయాజీరావ్ 1875 జూన్ 16 న బరోడా సంస్థాన సింహాసనం మీద కూర్చున్నాడు. కానీ మైనర్ కావడం వలన వయసుకు వచ్చేదాకా రీజెన్సీ కౌన్సిల్ నియంత్రణ కింద పరిపాలించాడు. 1881 డిసెంబరు 28 నాటికి ఆయనకు పూర్తి స్థాయి అధికారాలు వచ్చాయి. ఆయన మైనరుగా ఉండాగా రాజా సర్ టి. మాధవ రావు ఆయనకు పరిపాలనలో మెళకువలు నేర్పించాడు. ఆయన శిక్షణలో శాయాజీరావు ముందుచూపు, ప్రజాక్షేమం లాంటి విషయాల్లో ఆరితేరాడు. అదే సమయంలో మలహర్ రావు వల్ల ఏర్పడ్డ గందరగోళ పరిస్థితులను మాధవరావ్ చక్కదిద్దాడు. == పాలన, ఆధునిక మార్గం == పరిపాలన పగ్గాలు చేతికి రాగానే ఆయన చేపట్టిన మొదటి పనులు తన రాజ్యంలోని ప్రజలందరికీ చక్కటి విద్యనందించడం, వెనుకబడిన వారిని, అణిచివేతకు గురైన వారిని ఆదుకోవడం, న్యాయపరమైన, వ్యవసాయపరమైన, సామాజిక సంస్కరణలు తీసుకురావడం. ఈయన బరోడా వస్త్ర పరిశ్రమ అభివృద్ధిలో కీలకపాత్ర పోషించాడు. బాల్య వివాహాలను రద్దు చేశాడు. విడాకులు చట్టబద్ధం చేశాడు. అంటరానితనాన్ని నిషేధించాడు. సంస్కృత భాష అభివృద్ధికి కృషి చేశాడు. ధార్మిక, మతపరమైన విద్యను ప్రోత్సహించాడు. లలిత కళలను ఆదరించాడు.<ref name="autogenerated1">{{cite news|last=Lawson |first=Alastair |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16051168 |title=Indian maharajah's daring act of anti-colonial dissent |publisher=Bbc.co.uk |date= 10 December 2011|access-date=2011-12-10}}</ref> రైల్వే ప్రారంభించడం, [[బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా]]ను స్థాపించడం మొదలైన ఆయన చేపట్టిన ఆర్థిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో కొన్ని. బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా ఇప్పటికీ భారత దేశంలోనే కాక విదేశాల్లో కూడా గుజరాతీయులలో అనుబంధాన్ని పెనవేసుకుని ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.bankofbaroda.in/foundation-day|title=Bank of Baroda Foundation Day|website=bankofbaroda.com|access-date=2024-04-09}}</ref> == విద్య, గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి == శాయాజీ రావు తమ ప్రజలలో చదువురానివారు, జ్ఞానశూన్యులు ఉండగూడదనే అభిప్రాయంతో సంస్థానంలో విద్యాభివృద్ధిని గురించి శ్రద్ధగా పనిచేశారు. 3 చదరపు మైళ్ళకొక పాఠశాల చొప్పున 8,164 చ. మైళ్ళు విస్తీర్ణంగల బరోడా సంస్థానంలో 2,500 పాఠశాలలుండేవి. గ్రంథాలయ ఉద్యమంలో ఈయన ఆదర్శపురుషుడు. హిందూ దేశములో ఆధునిక గ్రంథాలయోద్యమానికి ఈయన బాటలు వేశాడు.<ref>{{Cite journal |date=1939 |title=కీర్తిశేషులు |url=https://te.wikisource.org/w/index.php?title=దస్త్రం:Andhra_Grandhalayam_Vol_1_Issue_1_1939.pdf&page=45 |journal=ఆంధ్ర గ్రంథాలయం |volume=1 |issue=1 |pages=41 |via=తెలుగు వికీసోర్స్}}</ref> == కుటుంబం == శాయాజీరావ్ తంజావూరుకి చెందిన శ్రీమంత్ లక్ష్మీబాయి మొహితే (మొదటి చిమ్నాబాయి) (1864-1884) ని 1880లో వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె ద్వారా ఈయనకు ఒక కుమారుడు, ఇద్దరు కుమార్తెలు కలిగారు. # యువరాణి బాజుబాయి గైక్వాడ్ (1881 - 1883) # యువరాణి పుత్లాబాయి గైక్వాడ్ (1882 - 1885) # యువరాజా ఫతేసింగ్ రావ్ గైక్వాడ్ (ఆగస్టు 3, 1883 - సెప్టెంబరు 14, 1908), ఇతను చిన్నవయసులోనే మరణించాడు. ఈయనకు ఒక కుమారుడు ప్రతాప్ సింగ్ రావ్ గైక్వాడ్, ఇంకా ఇద్దరు కుమార్తెలు. ప్రతాప్ సింగ్ రావ్ గైక్వాడ్ 1939 లో బరోడా మహారాజుగా అధికారం చేపట్టాడు. మొదటి భార్య చిమ్నాబాయి చిన్నవయసులోనే [[క్షయ]] వ్యాధితో మరణించింది. 1885 డిసెంబరు 28 న మరో మరాఠా రాజకుమారి అయిన గజ్రాబాయిని (రెండో చిమ్నాబాయి) వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈమె మహిళల హక్కులను బలంగా సమర్ధించింది. 53 సంవత్సరాల తమ వైవాహిక జీవితంలో భర్తకు తగిన భార్యగా దేశమంతటా మంచి పేరు తెచ్చింది. వీరికి పలువురు సంతానం కలిగారు. వీరిలో ప్రముఖమైన వారు కూచ్ బిహార్ మహారాణి [[ఇందిరాదేవి(బరోడా రాకుమారి)|ఇందిరా దేవి]]. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతీయ రాజులు]] put4r7cf135dodaweub4kwcem6f6scn 0 433807 4920473 4745732 2026-08-05T04:14:34Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920473 wikitext text/x-wiki '''అరీజ్ చౌదరి''' ( ఉర్దూ : اریج چوہدری; జననం: 7 మే 1997) [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తానీ]] నటి, అందాల రాణి. ఆమె మిస్ పాకిస్తాన్ వరల్డ్ 2020 విజేత  , పాకిస్తాన్, మిస్ ఎకో ఇంటర్నేషనల్, మిస్ గ్లోబల్ ఇంటర్నేషనల్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి వర్చువల్‌గా మిస్ ఎర్త్ 2020  కు పంపబడింది . ఆమె వృత్తిరీత్యా మనస్తత్వవేత్త కూడా. పాకిస్తాన్ నేల నుండి అందాల పోటీలకు నేరుగా ఎంపికైన పాకిస్తాన్ నుండి వచ్చిన మొదటి అమ్మాయి ఆమె .<ref>{{Cite web|title=Areej Chaudhary elected Miss Pakistan World 2020 - BeautyPageants|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Areej-Chaudhary-elected-Miss-Pakistan-World-2020/eventshow/77806890.cms|access-date=2021-08-18|website=Femina Miss India|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031161913/https://www.femina.in/beauty-pageants/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-13|title=The girl from Lahore "Areej Chaudhary" won the award Miss Pakistan 2020|url=https://thepakistantoday.com/the-girl-from-lahore-areej-chaudhary-won-the-award-miss-pakistan-2020/|access-date=2021-08-18|website=ThePakistanToday|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Miss Earth Pakistan 2020|url=http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php|access-date=2021-08-18|website=www.missearth.tv}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-09-02|title=اریج چوہدری نے مس پاکستان کا اعزاز اپنے نام کر لیا|url=https://urdu.voiceofsindh.com.pk/archives/13993/areej-chaudhary-new-miss-pakistan-world-2020/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818161733/https://urdu.voiceofsindh.com.pk/archives/13993/areej-chaudhary-new-miss-pakistan-world-2020/|archive-date=2021-08-18|access-date=2021-08-18|website=Voice of Sindh|language=ur}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == అరీజ్ చౌదరి 7 మే 1997 న [[సౌదీ అరేబియా]] జెడ్డా జన్మించారు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2024-02-05|title=Areej Chaudhary, Miss Pakistan World, opens up about her success journey|url=https://pakobserver.net/areej-chaudhary-miss-pakistan-world-opens-up-about-her-success-journey/|access-date=2024-02-12|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> ఆమె పాకిస్తాన్లోని స్ప్రింగ్హిల్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, బ్లూమ్ఫీల్డ్ హాల్ స్కూల్ నుండి జెడ్డాలో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసింది, తరువాత [[మానసిక శాస్త్రం|మనస్తత్వశాస్త్రం]] గ్రాడ్యుయేషన్ కోసం లాహోర్లోని కామ్సాట్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరింది.<ref name=":0">{{Cite web|date=2024-02-05|title=Miss Pakistan World Areej Chaudhary reflects on her success journey|url=https://mmnews.tv/miss-pakistan-world-areej-chaudhary-reflects-on-her-success-journey/|access-date=2024-02-12|language=en-US}}</ref> ఆమె కుటుంబ మూలాలు పంజాబ్ లోని ముల్తాన్ లో ఉన్నాయి, నటుడు-దర్శకుడు హమ్జా అలీ అబ్బాసీకి బంధువు. ఆమె తండ్రికి దుబాయ్, యూఏఈ, ఖతార్ లలో అనువాద సంస్థలు ఉన్నాయి. కుటుంబంలో చిన్నవాడైన అరీజ్ కు ఒక సోదరి, ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు, ఆమె తన కుటుంబంతో కలిసి ఇస్లామాబాద్ లోని బానీ గాలాలో నివసిస్తోంది.<ref name=":0"/> == అందాల ప్రదర్శనలు == 2020లో మిస్ పాకిస్తాన్ వరల్డ్ పోటీకి దరఖాస్తు చేసుకున్నప్పుడు అరీజ్ చౌదరి పోటీల పని ప్రారంభమైంది . చౌదరి ఆగస్టు 25,  2020,  లో మిస్ పాకిస్తాన్ వరల్డ్ టైటిల్ గెలుచుకుంది, పాకిస్తాన్ నేల నుండి కిరీటం పొందిన మొదటి అమ్మాయి ఆమె ,<ref>{{Cite web|title=Areej Chaudhary, Miss Pakistan World, Aiming For Success One Step At A Time|url=https://www.urdupoint.com/en/showbiz/areej-chaudhary-miss-pakistan-world-aiming-1792206.html|access-date=2024-02-12|website=UrduPoint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-08-31|title=Areej Chaudhary elected Miss Pakistan World 2020 - BeautyPageants|url=https://alertbreakingnews.com/areej-chaudhary-elected-miss-pakistan-world-2020-beautypageants/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818161732/https://alertbreakingnews.com/areej-chaudhary-elected-miss-pakistan-world-2020-beautypageants/|archive-date=2021-08-18|access-date=2021-08-18|website=Alert Breaking News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-08-31|title=Areej Chaudhary to represent Pak at Miss World|url=https://currentshots.com/areej-chaudhary-to-represent-pak-at-miss-world/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818161733/https://currentshots.com/areej-chaudhary-to-represent-pak-at-miss-world/|archive-date=2021-08-18|access-date=2021-08-18|website=Current Shots|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-09-12|title=Areej Chaudhary, the first Miss Pakistan World from the soil of Pakistan|url=http://www.itssouthasian.com/areej-chaudhary-the-first-miss-pakistan-world-from-the-soil-of-pakistan/|access-date=2021-08-18|website=Its South Asian|language=en-US|archive-date=2021-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028211556/http://www.itssouthasian.com/areej-chaudhary-the-first-miss-pakistan-world-from-the-soil-of-pakistan/|url-status=dead}}</ref> అరీజ్ చౌదరి,  పాకిస్తాన్ వరల్డ్ కిరీటాన్ని, షైరా రాయ్ 25 మే 2021న మొదటి మిస్ ట్రాన్స్ పాకిస్తాన్ అయ్యారు . తరువాత ఆమెను పాకిస్తాన్ లోని లాహోర్ లో జరిగిన మిస్ పాకిస్తాన్  2022 వేడుకకు ఆహ్వానించారు, మిస్ & మిస్టర్ పాకిస్తాన్ గ్లోబల్ కిరీటాన్ని పొందారు. చౌదరి, పాకిస్తాన్ లోని ప్రముఖ వార్తాపత్రిక డాన్ లో 2022 లో సంవత్సరపు టాప్ న్యూస్ లో చోటు సంపాదించారు .  2023లో,  ఆమె శ్రీమతి పాకిస్తాన్ వరల్డ్ 2023, శ్రీమతి పాకిస్తాన్ వరల్డ్ 2023, రెండవ మిస్ ట్రాన్స్ పాకిస్తాన్  2023, అలీనా ఖాన్ లకు కిరీటాన్ని అలంకరించారు.<ref>{{Cite web|title=Beauty pageant winners call for young girls' role to improve Pakistan's soft image|url=https://www.thenews.com.pk/latest/1083762-pakistani-beauty-pageant-winners-call-for-young-girls-participation-to-improve-pakistans-soft-image|website=www.thenews.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 June 2023|title=Diverse events attract Lahore's citizens|url=https://tribune.com.pk/story/2421264/diverse-events-attract-lahores-citizens|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 June 2023|title=Joyland star Alina Khan wins Miss Trans Pakistan 2023|url=https://en.dailypakistan.com.pk/01-Jun-2023/joyland-star-alina-khan-wins-miss-trans-pakistan-2023|website=Daily Pakistan Global|access-date=20 ఫిబ్రవరి 2025|archive-date=14 జూన్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614150200/https://en.dailypakistan.com.pk/01-Jun-2023/joyland-star-alina-khan-wins-miss-trans-pakistan-2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Haq|first=Irfan Ul|date=1 June 2023|title=Joyland star Alina Khan crowned Miss Trans Pakistan 2023|url=https://images.dawn.com/news/1191821|website=Images}}</ref> చౌదరి మహమ్మారి కారణంగా వాస్తవంగా జరిగిన మిస్ ఎర్త్ 2020 లో పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|date=9 February 2022|title=Areej Chaudhry Former Miss Pakistan World prospect for India-Pakistan beauty pageants|url=https://nexttvc.com/areej-chaudhry-former-miss-pakistan-world-prospect-for-india-pakistan-beauty-pageants/}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Complete list of Miss Earth 2020 candidates from Asia and Oceania|url=https://conandaily.com/2020/11/27/complete-list-of-miss-earth-2020-candidates-from-asia-and-oceania/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Abbasi|first=Zaib|date=2020-12-28|title=Meet Areej Chaudhary, Miss Earth Pakistan 2020|url=https://www.muzent.com/meet-areej-chaudhary-miss-earth-pakistan-2020/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818161732/https://www.muzent.com/meet-areej-chaudhary-miss-earth-pakistan-2020/|archive-date=2021-08-18|access-date=2021-08-18|website=Music & Entertainment - MuzEnt|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://propakistani.pk/lens/these-pakistanis-won-a-couple-of-international-beauty-pageants-this-year/|title=These Pakistanis Won a Couple of International Beauty Pageants This Year|work=ProPakistani.pk}}</ref> ఎక్కడ ఆమె పూర్తి చేయలేదు <ref>{{Cite web|date=10 February 2022|title='Catwalk diplomacy': Former Miss Pakistan World bats for Indo-Pak beauty pageants - The Kashmir Monitor|url=https://www.thekashmirmonitor.net/catwalk-diplomacy-former-miss-pakistan-world-bats-for-indo-pak-beauty-pageants/}}</ref> 2022 సంవత్సరంలో, అరీజ్ ఈజిప్టులో జరిగిన మిస్ ఎకో ఇంటర్నేషనల్ 2022 పోటీలో పాకిస్తాన్కు ప్రాతినిధ్యం వహించింది.<ref>{{Cite web|date=14 April 2022|title=Miss Pakistan World Areej Chaudhry says beauty pageants provide a platform to advocate for worthy causes|url=https://images.dawn.com/news/1189923/miss-pakistan-world-areej-chaudhry-says-beauty-pageants-provide-a-platform-to-advocate-for-worthy-causes}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Pretty Brunette|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/937463-the-pretty-brunette}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tribune ePaper: Business News Paper, ePaper Online|url=https://tribune.com.pk/epaper/news/Lahore/2022-02-10/MWVmNzA3ZmJjNTJlMDQ5ZDIyYWI5MDVkODQ5NDU5YjUuanBlZw==?fbclid=IwAR0Gkm_yEwSZGvqDHZtE0wtJEQs0maj8Ab4sfiTATZaY44_Ihfz7njOsn9Y}}</ref> మిస్ ఎకో పోటీలో పాకిస్తాన్ కు ప్రాతినిధ్యం వహించిన మూడవ పాకిస్తానీ పోటీదారు ఆమె.<ref>{{Cite web|date=11 February 2022|title=Former Miss Pakistan World says Pageants lack Diversity|url=https://www.desiblitz.com/content/former-miss-pakistan-world-says-pageants-lack-diversity}}</ref><ref>{{Cite web|date=9 February 2022|title=Chaudhry hopeful for beauty pageants between India, Pakistan|url=https://tribune.com.pk/story/2342752/1?fbclid=IwAR2qP1qSVehl_5bz2YIljf0TROFgNurG4i3jUVSev9tQbz7RiDMmVLmrTUs}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 February 2022|title='Catwalk diplomacy': Former Miss Pakistan World bats for Indo-Pak beauty pageants - the Kashmir Monitor|url=https://www.thekashmirmonitor.net/catwalk-diplomacy-former-miss-pakistan-world-bats-for-indo-pak-beauty-pageants/}}</ref> ఇండోనేషియాలోని బాలిలోని బాలి నుసా దువా ఇంటర్నేషనల్ కన్వెన్షన్ సెంటర్‌లో జరిగిన మిస్ గ్లోబల్  2022 లో అరీజ్ తన నాల్గవ, మూడవ అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొంది .<ref>{{Cite web|title=Cerita di Balik National Costume Miss Pakistan yang Penuh Warna|url=https://www.insertlive.com/lifestyle/20220608123921-19-280209/cerita-di-balik-national-costume-miss-pakistan-yang-penuh-warna|access-date=2025-02-20|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927150123/https://www.insertlive.com/lifestyle/20220608123921-19-280209/cerita-di-balik-national-costume-miss-pakistan-yang-penuh-warna|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 June 2022|title=TS Suites Seminyak hosts the Miss Global 2022 pageant|url=https://www.prestigeonline.com/id/travel/hotels-resorts/ts-suites-seminyak-hosts-the-miss-global-2022-pageant/}}</ref> == నటనా వృత్తి == చౌదరి నటనా జీవితం  2020లో మిస్ పాకిస్తాన్ వరల్డ్ కిరీటాన్ని గెలుచుకున్న తర్వాత ప్రారంభమైంది. ఆమెకు మొదటి బ్రేక్ డ్రామా ''మాహి'' .<ref name="Starbuzz: Beauty with Brains">{{Cite web|date=26 November 2023|title=Starbuzz: Beauty with Brains|url=https://www.dawn.com/news/1792377}}</ref> === పాకిస్తాన్ పరిశ్రమ === చౌదరి లాహోర్‌లోని కామ్‌సాట్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్నప్పుడు పాకిస్తాన్ నాటక పరిశ్రమలో చేరారు, వెలి గర్ల్‌గా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆమె హమ్ టీవీ లో ప్రసారమైన సీతం వంటి నాటకాల్లో నటించింది, ఆమె ప్రతికూల పాత్ర పోషించింది, ఆమె ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్‌లో సిరత్-ఎ-ముస్తాకీమ్, ఎక్స్‌ప్రెస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్‌లో ఓయ్ మోతీ అనే నాటకంలో కూడా కనిపించింది. ఆమె మొదటి నాటకం ఎల్‌టిఎన్ ఫ్యామిలీ  ఛానెల్‌లో మాహి, దీనిలో ఆమె ప్రధాన పాత్ర పోషించింది, దీనిలో ఆమె సానుకూల పాత్రను ప్రదర్శించింది. ఆమె మార్చి 2022లో ధాయ్ చాల్  అనే తన మొదటి చిత్రాన్ని పూర్తి చేసింది, ఇది డిసెంబర్ 2023లో విడుదలైంది.<ref>{{Cite web|date=8 December 2023|title=Pakistani film Dhai Chaal on arrested Indian Spy Kulbushan premier held|url=https://www.nation.com.pk/08-Dec-2023/pakistani-film-dhai-chaal-on-arrested-indian-spy-kulbushan-premier-held}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 December 2023|title=Dhai Chaal movie life dream project to unveil truth about Balochistan: Areej Ch|url=https://www.app.com.pk/domestic/dhai-chaal-movie-life-dream-project-to-unveil-truth-about-balochistan-areej-ch/}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 October 2023|title=Dhai Chaal wages cinematic war on India's 'counterfeit rhetoric'|url=https://tribune.com.pk/story/2443766/dhai-chaal-trailer-wages-cinematic-war-on-indias-counterfeit-rhetoric}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 December 2023|title=The Icon Review: A Self-Checkmate|url=https://www.dawn.com/news/1796069}}</ref> == టెలివిజన్ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !నాటకం !పాత్ర !ఛానల్ |- |2021 |మాహి |మాహి |ఎల్‌టిఎన్ కుటుంబం |- |2021 |సీతం |రాంషా |హమ్ టీవీ |- |2021 |సిరాత్-ఎ-ముస్తకీమ్ |మెహ్విష్ |ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ |- |2021 |ఓయ్ మోతి |నటాషా |ఎక్స్‌ప్రెస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ |- |2022 |ఇంతేకామ్ |బుడగలు |జియో ఎంటర్టైన్మెంట్ |- |2022 |వో పాగల్ సి |సజ్జో |ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ |- |2024 |పెద్దమనిషి |జర్నలిస్ట్ |గ్రీన్ ఎంటర్టైన్మెంట్ |- |2024 |కభీ మై కభీ తుమ్ |నటాషా సల్మాన్ |ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ |} == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! style="background:#B0C4DE;" |సంవత్సరం. ! style="background:#B0C4DE;" |సినిమా ! style="background:#B0C4DE;" |పాత్ర ! style="background:#B0C4DE;" |గమనికలు |- |2021 |ధాయ్ చాల్<ref>{{Cite web|date=2 March 2022|title='Dhai Chaal': Shamoon plays Indian spy Kulbhushan Jadhav|url=https://tribune.com.pk/story/2346012/dhai-chaal-shamoon-abbasi-plays-indian-spy-kulbhushan-jadhav}}</ref><ref>{{Cite web|date=March 2022|title='Dhai Chaal' – First trailer of Ayesha Omar and Shamoon Abbasi's film on Indian spy released|url=https://en.dailypakistan.com.pk/01-Mar-2022/dhai-chaal-first-trailer-of-ayesha-omar-and-shamoon-abbasi-s-film-on-indian-spy-released}}</ref><ref>{{Cite web|date=March 2022|title=Trailer released for Ayesha Omar and Shamoon Abbasi's Dhai Chaal, based on Indian spy Kulbhushan Jadhav|url=https://images.dawn.com/news/1189628/first-trailer-of-ayesha-omar-and-shamoon-abbasis-dhai-chaal-based-on-indian-spy-kulbhushan-jadhav-is-out}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 September 2022|title=New song released from Pakistani movie based on Indian spy's capture in Pakistan|url=https://en.dailypakistan.com.pk/08-Sep-2022/new-song-released-from-kulbhushan-jadhav-based-film-dhai-chaal|website=Daily Pakistan Global}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |జోల్జాయ్ <ref>{{Cite web|title=Dhai Chaal|url=https://www.imdb.com/title/tt14670378/|website=[[IMDb]]}}</ref> |మొదటి చిత్రం/ఉర్దూ చిత్రం |- |2022 |ఆర్ యా పార్ <ref>{{Cite web|date=27 June 2023|title=Widely acclaimed forthcoming movie, Aar Paar, will arrive in theatres on Eid|url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/735408-Widely-acclaimed-forthcoming-movie,-Aar-Paar,-will-arrive-in-theatres-on|website=Dunya News}}</ref><ref>{{Cite web|title=SAMAA TV - Latest Breaking News, Pakistan, World, Video news Home - SAMAA|url=https://www.samaaenglish.tv/news/40040537|access-date=2025-02-20|archive-date=2023-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704050441/https://www.samaaenglish.tv/news/40040537|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 June 2023|title=Aar Paar|url=https://www.imdb.com/title/tt27987936/|via=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=27 June 2023|title=Aar Paar promises extraordinary cinematic experience on Eid|url=https://www.dawn.com/news/1761944|website=DAWN.COM}}</ref> |లారా హార్డ్మీట్ |పంజాబీ చిత్రం <ref>{{Cite web|date=11 July 2023|title=Aar Paar review: Sextortion, Covid lockdown, childlessness and Pak-Indo bromance — what a mess!|url=https://images.dawn.com/news/1191912}}</ref> |- |2023 |ఆండ్కార్ <ref>{{Cite web|title=Areej Chaudhary, Miss Pakistan World, opens up about her success journey - Pakistan Observer|url=https://pakobserver.net/areej-chaudhary-miss-pakistan-world-opens-up-about-her-success-journey/#:~:text=She%20also%20got%20busy%20with,be%20released%20soon%20in%202024.}}</ref> | |షార్ట్ ఫిల్మ్ |- |2024 |జిన్నా తేరి మార్జీ <ref>{{Cite web|date=5 February 2024|title=Areej Chaudhary, Miss Pakistan World, speaks up about her success story|url=https://gnnhd.tv/news/30696/areej-chaudhary-miss-pakistan-world-speaks-up-about-her-success-story}}</ref> | |పంజాబీ సినిమా |} == డిస్కోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !ఆల్బమ్ !పాట. !గాయకుడు |- |సింగిల్ |"మన్ మేరా" <ref name="Starbuzz: Beauty with Brains"/> |ఫహద్ ఇష్ఫాక్ |- |సింగిల్ |"ఇష్క్" <ref name="Starbuzz: Beauty with Brains"/> |సయీన్ జహూర్ |- |సింగిల్ |"మీకు కొంత ప్రేమ చూపించు" <ref name="Starbuzz: Beauty with Brains"/> |కబీర్ సింగ్ |} == మూలాలు == <references /> == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|12393766}} * [https://misspakistanworld.com/ మిస్ పాకిస్తాన్ వరల్డ్ వెబ్సైట్] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1997 జననాలు]] k2uwcgl8xjqvi2r88po4flanibt381a 0 435468 4920384 4512278 2026-08-05T01:27:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920384 wikitext text/x-wiki '''అన్నపూర్ణి సుబ్రమణ్యం''' ఖగోళ శాస్త్రవేత్త, ప్రస్తుతం [[బెంగళూరు]]లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ డైరెక్టర్గా పనిచేస్తున్నారు. ఈ సంస్థకు నేతృత్వం వహించిన తొలి మహిళా ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా ఆమెనే కావడం విశేషం. ఆమె నక్షత్ర సమూహాలు, నక్షత్ర పరిణామం, గెలాక్సీలు, మాగెల్లానిక్ మేఘాలలో జనాభా వంటి ప్రాంతాలపై పనిచేస్తుంది.<ref name="IIA2">{{cite web|title=Profile - IIA Annapurni S|url=http://www.iiap.res.in/people/personnel/purni/|accessdate=22 March 2014}}</ref> == విద్య, ప్రారంభ జీవితం == సుబ్రమణ్యం [[పాలక్కాడ్]] లోని విక్టోరియా కళాశాలలో సైన్స్ లో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="Lilavati3">{{cite web|title=Women in Science - Annapurni S|url=http://www.ias.ac.in/womeninscience/LD_essays/318-321.pdf|accessdate=22 March 2014}}</ref> 1996 లో ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ నుండి "నక్షత్ర సమూహాల అధ్యయనాలు, నక్షత్ర పరిణామం" అనే అంశంపై పిహెచ్డి చేశారు.<ref name="IIA2"/><ref>{{cite web|title=Annapurni Subramaniam|url=http://www.sheisanastronomer.org/index.php/profiles/asia/annapurnisubramaniam|publisher=Sheisanastronomer.org|accessdate=24 March 2014|archive-date=24 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324070234/http://www.sheisanastronomer.org/index.php/profiles/asia/annapurnisubramaniam|url-status=dead}}</ref> సుబ్రమణ్యం కూడా [[వయొలిన్|వయోలిన్]] వాయిస్తారు, కొన్నిసార్లు ఆమె తండ్రి<ref name="Raju4">{{Cite web|last=Raju|first=Cris,Maria Teresa|date=2024-02-01|title=I make my own space when it is denied to me: Astrophysicist Annapurni Subramaniam|url=https://www.thenewsminute.com/science/i-make-my-own-space-when-it-is-denied-to-me-astrophysicist-annapurni-subramaniam|access-date=2025-02-25|website=The News Minute|language=en}}</ref>, [[కర్ణాటక సంగీతం|కర్ణాటక సంగీత]] విద్వాంసుడు కె.ఎస్.నారాయణస్వామికి తోడుగా కళాకారిణిగా.<ref>{{Cite web|title=Attention astronomy enthusiasts! Ladakh gears up for 'astro tourism'|url=https://www.onmanorama.com/travel/outside-kerala/2023/05/10/ladakh-astro-tourism-indian-institute-astrophysics.html|access-date=2025-02-28|website=Attention astronomy enthusiasts! Ladakh gears up for 'astro tourism'|language=en}}</ref> == కెరీర్ == సుబ్రమణ్యం 1990 నుంచి 1996 వరకు ఇండియన్ ఇన్ స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ లో రీసెర్చ్ ఫెలోగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత 1998లో ఇన్ స్టిట్యూట్ లో పోస్ట్ డాక్టోరల్ ఫెలోగా చేరి ప్రస్తుతం ఇన్ స్టిట్యూట్ ప్రొఫెసర్ గా, డైరెక్టర్ గా పనిచేస్తున్నారు.<ref name="IIA2"/> ఆమె గతంలో ఐఐఏలో సైంటిస్ట్-సిగా కూడా పనిచేశారు. ఆమె ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రోనామికల్ యూనియన్ లో క్రియాశీలక సభ్యురాలు.<ref>{{cite web|date=7 January 2013|title=Annapurni Subramaniam|url=http://www.iau.org/administration/membership/individual/13515/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924032344/http://www.iau.org/administration/membership/individual/13515/|archive-date=24 September 2015|publisher=IAU|accessdate=24 March 2014}}</ref> ఆమె మాగెల్లానిక్ మేఘాల నిర్మాణం, పరిణామం, రసాయన సంపన్నతను అధ్యయనం చేయడానికి వివిధ నక్షత్ర జనాభాను అన్వేషించే పరిశోధనా బృందానికి నాయకత్వం వహిస్తుంది.సుబ్రమణ్యం భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ నుండి మొట్టమొదటి బహుళ-తరంగదైర్ఘ్య అంతరిక్ష టెలిస్కోప్ మిషన్ [[ఆస్ట్రోశాట్|ఆస్ట్రోశాట్లో]] కూడా ఎక్కువగా పాల్గొన్నారు, అక్కడ ఆమె యువి ఇమేజింగ్ టెలిస్కోప్కు కాలిబ్రేషన్ శాస్త్రవేత్తగా పనిచేశారు.<ref name="Raju4"/> "నేను గత మూడు దశాబ్దాలుగా వివిధ నక్షత్ర జనాభాను అన్వేషించాను. మెగెల్లానిక్ మేఘాల నిర్మాణం, పరిణామం, రసాయన సంపన్నతను అధ్యయనం చేయడానికి నేను [[నక్షత్రం (జ్యోతిషం)|నక్షత్ర]] జనాభాను ఉపయోగించాను. యూవీఐటీ చిత్రాలను ఉపయోగించి వివిధ మరుగుజ్జు గెలాక్సీలలో నక్షత్ర నిర్మాణం ఈ గెలాక్సీలలో ఫీడ్ బ్యాక్ మెకానిజం పాత్రపై కొన్ని అంతర్దృష్టులను అందించింది. ఇటీవల, నా బృందం ఓపెన్, గ్లోబ్యులర్ సమూహాలలో నీలి స్ట్రాగ్లర్ నక్షత్రాల నిర్మాణ మార్గాలను అన్వేషిస్తోంది. బహుళ-తరంగదైర్ఘ్య డేటాను ఉపయోగించి నీలి స్ట్రాగ్లర్లకు వేడి సహచరులను గుర్తిస్తారు. [[హీలియం]] వైవిధ్యం, తీవ్ర-సమాంతర శాఖ నక్షత్రాల నిర్మాణం గ్లోబులార్ సమూహాలలో అన్వేషించబడతాయి" అని ఆమె చెప్పారు. == పరిశోధనా రంగం == సుబ్రమణ్యం ప్రధాన పరిశోధనా రంగాలు: * స్టార్ క్లస్టర్స్ (ఓపెన్ అండ్ గ్లోబ్యులర్) * స్టార్ ఫార్మేషన్ అండ్ ప్రీ-ఎంఎస్ స్టార్స్ * క్లాసికల్ బి & హెర్బిగ్ ఏ/బి స్టార్స్ * గెలాక్టిక్ స్ట్రక్చర్ * మెజెల్లానిక్ క్లౌడ్స్ * స్టెల్లార్ పాపులేషన్<ref name="IIA2"/> ఆమె ప్రచురణల జాబితాను [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&sim_query=YES&aut_xct=NO&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=subramaniam%2Ca&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=100&start_nr=1&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&min_score=&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&sort=SCORE&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1i ఖగోళ శాస్త్ర డేటాబేస్‌లో] చూడవచ్చు. == ప్రస్తుత ప్రాజెక్టులు == ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్లో, ఆమె ప్రస్తుత ప్రాజెక్టులు: * ఎమిషన్ లైన్ స్టార్స్ ఇన్ స్టార్ క్లస్టర్స్ * స్టార్ ఫార్మేషన్ హిస్టరీ ఆఫ్ యంగ్ స్టార్ క్లస్టర్స్ * క్యాండిడేట్ ఓల్డ్ ఓపెన్ క్లస్టర్స్ - అన్రావెలింగ్ ది ఓల్డ్ డిస్క్ * యాక్యురేట్ ఫొటోమెట్రీ ఆఫ్ అన్స్టడీడ్ ఓపెన్ క్లస్టర్స్ * హలో ఆఫ్ ది స్మాల్ మెజెల్లానిక్ క్లౌడ్ * స్టెల్లార్ పాపులేషన్ ఇన్ ది లార్జ్ మెజెల్లానిక్ క్లౌడ్ * ఔటర్ లిమిట్స్ సర్వే: మాగెల్లానిక్ క్లోడ్స్ <ref name="IIA">{{Cite web|title=Profile - IIA Annapurni S|url=http://www.iiap.res.in/people/personnel/purni/|access-date=22 March 2014}}</ref> == అవార్డులు == * రాష్ట్రీయ విజ్ఞాన్ పురస్కార్ పథకం (2024) కింద విజ్ఞాన్ శ్రీ అవార్డు<ref>{{Cite web|title=Rashtriya Vigyan Puraskar (RVP) - 2024 : Final List of Awardees|url=https://awards.gov.in/Home/GoToIndex?filename=Award%2FCommunication%2F202488013634H24ZU2.pdf|access-date=15 August 2024|website=awards.gov.in|publisher=CASU, Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 August 2024|title=Rashtriya Vigyan Puraskar: Chandrayaan-3 team and 32 others selected for first ever edition|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/rashtriya-vigyan-puraskar-chandrayaan-3-team-and-32-others-selected-for-first-ever-edition-here-is-full-list/articleshow/112349033.cms?from=mdr|access-date=15 August 2024|website=economictimes.indiatimes.com|publisher=The Economic Times}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] livy0njntixhb8zsgitqlteua60zol5 0 437282 4920489 4798691 2026-08-05T04:53:52Z Muralikrishna m 106628 4920489 wikitext text/x-wiki '''రాజన్య మిత్రా''' (19999) ప్రధానంగా టీవీ సీరియల్స్ లో పనిచేసే బెంగాలీ నటి. == కెరీర్ == దేబాసిస్ చౌదరి దర్శకత్వం వహించిన ఎ జర్నీ ఫ్రమ్ [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] టు [[కోల్‌కాతా|కోల్కత్తా]] (2009) అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రం ద్వారా రాజయ్య తన నటనను ప్రారంభించారు. ఆ తరువాత, ఆమె సైబల్ బెనర్జీ, [[లీనా గంగోపాధ్యాయ]] నిర్మించిన బెంగాలీ సోప్ ఒపెరాలో ప్రముఖ, సహాయక పాత్రలను పోషించడం కొనసాగించింది. 2012లో చెక్ మేట్ సినిమాలో కూడా ఈషా పాత్ర పోషించింది. ఆమె ప్రసిద్ధ రచనలలో నక్షి కాంతలో మహువా బోస్, ఖోర్కుటోలో మిస్తీ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Bengali TV Actress Rajannya Mitra Biography|url=https://nettv4u.com/celebrity/bengali/tv-actress/rajannya-mitra|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190320/https://nettv4u.com/celebrity/bengali/tv-actress/rajannya-mitra|archive-date=9 July 2021|access-date=9 July 2021|website=nettv4u|language=en}}</ref> 2018లో జీ బంగ్లాలో ప్రసారమైన నోక్షి కాంత సీరియల్లో నటించింది. ఈ ధారావాహికలో ఆమె మహువా బోస్ అనే పాత్రను పోషించింది. ఆమె మనాలి డే, సుమన్ డే, స్నేహా ఛటర్జీ భౌమిక్, ఇంద్రజిత్ చక్రవర్తి,, చిత్రా సేన్ లతో వర్క్ స్పేస్ ను పంచుకుంది. లీనా గంగోపాధ్యాయ రచన, నోక్షి కాంతాను జోయ్ దీప్ కర్మాకర్ దర్శకత్వం వహించారు. 2019 లో, ఆమె సాయిబాల్ బెనర్జీ, పార్థ డే దర్శకత్వం వహించిన "మొహోర్" అనే సీరియల్లో నటించింది. ఈ సిరీస్లో రాజన్నతో పాటు సోనామోని సాహా, ప్రతీక్ సేన్, సావిత్రి ఛటర్జీ, సుమంత ముఖర్జీ, రీటా దత్తా చక్రవర్తి, లవ్లీ మైత్రా, ఇంద్రజిత్ చక్రవర్తి, సుజోయ్ సాహా, [[సంతు ముఖర్జీ]] నటించారు. 2020లో సాయిబాల్ బెనర్జీ, స్నేహశిష్ జానా దర్శకత్వం వహించిన "ఖోర్కుటో" సీరియల్లో రాజన్న నటించారు. రాజన్నతో పాటు త్రినా సాహా, కౌశిక్ రాయ్, [[దులాల్ లాహిరి]], రత్న ఘోషల్, [[చందన్ సేన్]], అనుశ్రీ దాస్, సోహినీ సేన్ గుప్తా తదితరులు నటిస్తున్నారు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" |+టెలివిజన్ క్రెడిట్ల జాబితా ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |పాత్ర ! scope="col" |భాష. !ఉత్పత్తి సంస్థ (స. ! scope="col" |ఛానల్ ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2009–2010 |''ఓగో బోధు సుందోరి'' |రోజోనీ | rowspan="19" |[[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] | rowspan="2" |రవి ఓజా ప్రొడక్షన్స్ | rowspan="4" |స్టార్ జల్షా | |- |2012 |''చెక్మేట్'' |ఇషా | |- |2015–2017 |''నేను లేను'' |కాజోరి బెనర్జీ | rowspan="17" |మ్యాజిక్ మొమెంట్స్ మోషన్ పిక్చర్స్ | |- |2015–2017 |''పున్యి పుకుర్'' |కోయెల్ బెనర్జీ | |- |2016–2017 |''ఈ ఛెలెటా భేల్బెలెటా'' |సోనాలి |జీ బంగ్లా |విరోధి. |- | rowspan="2" |2017–2018 |''సన్యాసి రాజా'' |రాజ్కుమారి సురోబాలా అలియాస్ సురో |స్టార్ జల్షా |<ref name="c">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rajannya-mitra-has-lost-oodles-of-weight/articleshow/64243679.cms|title=Rajannya Mitra has lost oodles of weight|last=Ruman|first=Ganguly|date=20 May 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711174816/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rajannya-mitra-has-lost-oodles-of-weight/articleshow/64243679.cms|archive-date=11 July 2021|language=en}}</ref> |- |''అందర్మహల్'' |శ్రేయా బోస్ |జీ బంగ్లా |<ref name="c" /> |- | rowspan="2" |2018–2019 |''ఫగున్ బౌ'' |కుర్చి ఘోష్ | rowspan="2" |స్టార్ జల్షా |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/phagun-bou-written-update-july-24-2019-kurchi-handovers-the-divorce-papers-to-ayan/articleshow/70375433.cms|title=Kurchi handovers the divorce papers to Ayan|date=5 July 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711083945/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/phagun-bou-written-update-july-24-2019-kurchi-handovers-the-divorce-papers-to-ayan/articleshow/70375433.cms|archive-date=11 July 2021|language=en}}</ref> |- |''మయూర్పంఖి'' |శ్రేయషీ లాహిరి (నీ సేన్ అకా ''బుబు'') |<ref name="a" /> |- |2018–2020 |''నోక్షి కాంత'' |మహువా బోస్ |జీ బంగ్లా |<ref name="a">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rajanya-mitra-missing-out-on-wedding-ceremonies/articleshow/67725884.cms|title=Rajanya Mitra missing out on wedding ceremonies|last=Ruman|first=Ganguly|date=28 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712003046/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rajanya-mitra-missing-out-on-wedding-ceremonies/articleshow/67725884.cms|archive-date=12 July 2021|language=en}}</ref> |- |2019–2022 |''మొహోర్'' |శ్రమణ రాయ్ చౌదరి | rowspan="6" |స్టార్ జల్షా | |- |2020–2022 |''ఖోర్కుతో'' |నబామితా ముఖర్జీ అలియాస్ మిష్టీ''మిష్టాన్న'' |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rewind2020-khorkuto-to-khirer-putul-hits-and-misses-of-bengali-tv/photostory/79937437.cms|title=#Rewind2020: Khorkuto to Khirer Putul; hits and misses of Bengali TV|date=24 December 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710120224/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rewind2020-khorkuto-to-khirer-putul-hits-and-misses-of-bengali-tv/photostory/79937437.cms|archive-date=10 July 2021|language=en}}</ref> |- |2022–2023 |''గుడ్డి'' |కీయా | |- |2022 |''ఎక్కా డోక్కా'' |బైసాఖీ | |- |2023 |''బాలిజోర్'' |కంకణ బసు | |- | rowspan="2" |2023–2024 |''జోల్ తోయ్ తోయ్ భలోబాషా'' |అనుశ్రీ బసు | |- |''బాదల్ సేషర్ పాఖీ'' |ఉషా ముఖర్జీ |సన్ బంగ్లా | |- |2024-ప్రస్తుతం |''రోష్నాయ్'' |మేడమ్. | rowspan="2" |స్టార్ జల్షా | |- |2025-ప్రస్తుతం |''చిరోసోఖా'' |కుర్చీ |} === సినిమాలు === * ''ఏ జర్నీ ఫ్రమ్ కలకత్తా టు కోల్‌కతా''(2009)  * ''ఛట'' (2018) <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rajannya-is-excited-about-her-latest-short-film-chhata/articleshow/65280372.cms|title=Rajannya is excited about her latest short film, Chhata|date=5 August 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712000002/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rajannya-is-excited-about-her-latest-short-film-chhata/articleshow/65280372.cms|archive-date=12 July 2021|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] penms6ew4v4qimfy1hpnztubgdkzsyn 0 437493 4920494 4763210 2026-08-05T04:55:29Z Muralikrishna m 106628 4920494 wikitext text/x-wiki '''బసబ్దత్త ఛటర్జీ''' (జననం 6 మే 1989) ఒక [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] నటి, ఆమె ప్రధానంగా బెంగాలీ టెలివిజన్ సీరియళ్లలో పనిచేస్తుంది. [[ఋతుపర్ణ ఘోష్|రితుపర్ణో ఘోష్]] దర్శకత్వం వహించిన ప్రముఖ సోప్ ''గానర్ ఒపరేలో'' ఆమె తన అరంగేట్రం చేసింది. జీ బంగ్లాలో ప్రసారమైన కామెడీ సోప్ ''బోయీ గెలోలో'' ప్రధాన మహిళా పాత్రలో నటించడం ద్వారా ఆమె కీర్తిని పొందింది. కానీ తరువాత, ఇతర పనుల కారణంగా, ఆమె ఆ సీరియల్‌లో నటించడం మానేసింది.<ref name="জম্পেশ টিভি ধারাবাহিক2">{{Cite web|title=জম্পেশ টিভি ধারাবাহিক|url=http://ebela.in/details/9810-1491662.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128132355/http://ebela.in/details/9810-1491662.html|archive-date=28 January 2015|access-date=1 August 2013}}</ref> బోయీ గెలో బసబ్దత్త యొక్క ఏడవ రచన.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailyjanakantha.com/news_view.php?nc=20&dd=2014-01-09&ni=160119|title=সিরিয়াল বয়েই গেল|work=Janakantha|access-date=9 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212403/http://www.dailyjanakantha.com/news_view.php?nc=20&dd=2014-01-09&ni=160119|archive-date=23 September 2015}}</ref> తరువాత, ఆమె స్టార్ జల్షాలో రోజువారీ ధారావాహిక ''మోన్ నియే కచకాచి'' <ref>{{Cite web|date=13 January 2015|title=মা- মেয়ে এবার আধুনিক মোড়কে|url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/tv-news/a-new-tele-serial-on-the-block-mon-niye-kachakachi/articleshow/45864985.cms?|access-date=28 August 2018|publisher=Eisamay}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> లో పనిచేసింది, అక్కడ ఆమె డాక్టర్ లాబన్యా సన్యాల్ కపూర్ పాత్రను పోషించింది. ప్రస్తుతం, ఆమె జీ బంగ్లా దినపత్రిక ''నేతాజీలో'' నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ తల్లి [[ప్రభావతి దేవి|ప్రభాపతి దేవి]] పాత్రలో నటిస్తున్నారు. బసబ్దత్త మొదటి చిత్రం 'లేబర్ ఆఫ్ లవ్' (''ఆశా జవార్ మాఝే''), ఇది 2 సెప్టెంబర్ 2014న విడుదలైంది. ఆదిత్య విక్రమ్ సేన్గుప్తా దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో తన సహనటుడు రిత్విక్ చక్రవర్తి కలిసి ఆమె ప్రధాన పాత్రలో నటించింది. ఆమె మొదటి సీరియల్ గనేర్ ఒపారే లో ఆమె అద్భుతమైన నటనను కనబరిచిన తరువాత ఆమెను దర్శకుడు ఎంపిక చేశారు. ఈ చిత్రం 2015లో ఉత్తమ మొదటి చిత్ర దర్శకుడు , ఉత్తమ ఆడియోగ్రఫీ విభాగంలో 62వ జాతీయ అవార్డును గెలుచుకుంది. ఇది 11వ వెనిస్ డేస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ , అనేక ఇతర ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించబడింది.<ref>Official website of Venice Days Festival-http://www.venice-days.com/2014/index.asp?lang=eng</ref> మే 2015లో న్యూయార్క్ ఇండియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (ఎన్వైఐఎఫ్ఎఫ్) లో ఉత్తమ దర్శకుడు, ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే , ఉత్తమ చిత్రం అనే 3 విభాగాలలో అవార్డు లభించింది. == ప్రారంభ జీవితం , విద్య == బసబ్‌దత్త [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని]] [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలో]] జన్మించింది. ఆమె లీ మెమోరియల్ గర్ల్స్ హై స్కూల్ నుండి మాధ్యమిక, బ్రహ్మో బాలికా శిక్షాలయ నుండి హయ్యర్ సెకండరీ , గోఖలే మెమోరియల్ గర్ల్స్ కాలేజీ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 2013 లో, ఆమె రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి బెంగాలీలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది. == కెరీర్ == బసబ్దత్త తండ్రి సుమంత్ర ఛటర్జీ సినీ సమీక్షకుడు. కాబట్టి మొదట్లో ఆమె రిపోర్టర్ కావాలనుకుంది. గ్లామర్ ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించాలనే ఆలోచన ఆమెకు ప్రాథమికంగా లేదు. కానీ [[ఋతుపర్ణ ఘోష్|రితుపర్ణో ఘోష్]] దర్శకత్వం వహించిన గనేర్ ఓపారే అనే ధారావాహికంతో ఆమె తెరంగేట్రం చేసినప్పుడు ఆమె వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆమె అనేక ఆభరణాలు , దుస్తుల బ్రాండ్లకు మోడల్ కూడా. బసబ్దత్త [[పశ్చిమ బెంగాల్]] , [[బంగ్లాదేశ్]] రెండింటిలోనూ సమానంగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="বাসবদত্তার সঙ্গে কিছু সময়">{{Cite news|url=http://www.dailyjanakantha.com/news_view.php?nc=20&dd=2014-01-30&ni=161998|title=বাসব দত্তার সঙ্গে কিছু সময়|work=Janakantha|access-date=30 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212404/http://www.dailyjanakantha.com/news_view.php?nc=20&dd=2014-01-30&ni=161998|archive-date=23 September 2015}}</ref> ==== టెలివిజన్ ==== బసబ్దత్తా అనేక టెలివిజన్ ధారావాహికలలో కనిపించాడు, వాటిలో గనేర్ ఒపరే, బోయీ గెలో , మోన్ నీయే కచకచి . ఆమె జీ బంగ్లాలో టెలివిజన్ గేమ్ షో దాదాగిరి అన్‌లిమిటెడ్ , స్టార్ జల్షాలో ''ఎబర్ జల్షా రాన్నాఘోర్‌లో'' కూడా కనిపించింది. ఆమె ''దుర్గా దుర్గోతినాశిని'' అనే టెలివిజన్ కార్యక్రమంలో సతి పాత్రను కూడా పోషించింది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == === టీవీ సిరీస్ === {| class="wikitable" align="center" width="100%" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !దర్శకుడు !సహ నటుడు !ప్రసార ఛానల్ |- |2010 - 2011 |''గనేర్ ఓపారే'' | |[[ఋతుపర్ణ ఘోష్|రితుపర్ణో ఘోష్]] | |స్టార్ జల్షా |- |2011 |''ఏక్ ముత్తో ఆశా'' |సంచిత | | |మహువా బంగ్లా |- |2011 |''అమీ సీ మేయే'' | | | |సనంద టీవీ |- |2011 - 2012 |''అమర్ నామ్ జోయితా'' |జోయితా | | |సనంద టీవీ |- |2013 |''అషర్ అలో'' |చందనా | | |ఇటివి బంగ్లా |- |2013–2014 |''బోయి గెలో'' (తరువాత ''మధుబని ఘోష్ గౌస్వామి'' స్థానంలో) <ref name="জম্পেশ টিভি ধারাবাহিক2"/> |కృష్ణ సేన్గుప్తా |స్వర్ణేందు సమద్దర్ |రోహిత్ సమంతా, పరన్ బెనర్జీ, మోను ముఖోపాధ్యాయ, రత్న ఘోషల్, చిత్ర సేన్చిత్రా సేన్ |జీ బంగ్లా |- |2015 |''మోన్ నీయే కచాకాచి''<ref name="মা মেয়ে এবার আধুনিক মোড়কে">{{Cite news|url=http://eisamay.indiatimes.com/entertainment/tv-news/a-new-tele-serial-on-the-block-mon-niye-kachakachi/articleshow/45864985.cms|title=মা মেয়ে এবার আধুনিক মোড়কে|work=Ei Samay|language=bn|access-date=2025-03-07|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922185331/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/tv-news/a-new-tele-serial-on-the-block-mon-niye-kachakachi/articleshow/45864985.cms|url-status=dead}}</ref> |డాక్టర్ లాబణ్య సన్యాల్ |అబిరా మజుందార్ |తథాగతా ముఖర్జీ, డోలోన్ రాయ్, సుదీప్ ముఖర్జీ, [[రిమ్‌జిమ్ మిత్ర|రిమ్జిమ్ మిత్రా]], చిత్ర సేన్చిత్రా సేన్ |స్టార్ జల్షా |- |2016 |''గోయెండా గిన్నీ'' |త్రిధా బెనర్జీ |అనుపమ్, రజత్ పాల్ |[[ఇంద్రాణి హల్దార్|ఇంద్రాణి హల్దర్]], సాహెబ్ ఛటర్జీ, అదితి ఛటర్జీ. [[రత్న ఘోషల్]], ఇంద్రజిత్ బోస్ |జీ బంగ్లా | |- |2016 |''తారనాథ్ తాంత్రిక'' |'''''జహనోబి''''' |బిజోయ్ జన |తోతా రాయ్ చౌదరి, సౌగత, సయాన్ బెనర్జీ, బికాస్ భౌమిక్, ప్రియం, తోషానా ముఖర్జీ |రంగులు బంగ్లా |- |2019–2020 |''నేతాజీ'' |[[ప్రభాబతి బోస్|ప్రభావతి బోస్ (దత్)]] |అమిత్ దాస్, శివాంగ్షు దాస్గుప్తా |అంకిత్ మజుందార్, ధ్రుబజ్యోతి సర్కార్, శ్రీపర్ణ రాయ్, అభిషేక్ బోస్, కౌశిక్ చక్రవర్తి |జీ బంగ్లా |- |2020 |''ప్రథమ కదంబిని'' |[[జ్ఞానదానందిని దేవి|జ్ఞానానందినీ దేవి]] |స్వర్ణేందు సమద్దర్, షామిక్ బోస్ |[[సోలంకి రాయ్]], హనీ బఫ్నా |స్టార్ జల్షా |- |2023–2024 |''కర్ కచ్చే కోయి మోనేర్ కథా'' |సుచరిత బసు |[[లీనా గంగోపాధ్యాయ]] |[[మనాలి డే]], స్నేహా ఛటర్జీ, కుయాషా బిశ్వాస్, శ్రీజని మిత్రా |జీ బంగ్లా |- |} === మహాలయ === {| class="wikitable" align="center" width="100%" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !సహ నటుడు !ప్రసార ఛానల్ |- |2013 |''జాగో దోసోప్రోరోనోధారిణి'' |దేవి గౌరీ |జీతూ కమల్, ఒయింద్రిల్లా సేన్, మిమి దత్తా, గీతాశ్రీ రాయ్, రూప్శా ఛటర్జీ, [దియా ముఖర్జీ, తుంపా ఘోష్] |జీ బంగ్లా |- |2014 |''దుర్గా దుర్గోటినాశిని'' |దేవి సతి |[[శ్రీనంద శంకర్]], శ్రీతమ భట్టాచార్జీ, అరిందమ్ రాయ్ |స్టార్ జల్షా |- |2019 |''12 మాషే 12 రూపాయి డెబిబారన్'' |దేవి బసంతి |[[శుభాశ్రీ గంగూలీ (నటి)|సుభాశ్రీ గంగూలీ]], శ్రీపూర్ణా రాయ్, దేబద్రితా బసు, [[ఉషాసి రే]], రోష్ని తోన్హీ భట్టాచార్య, [[మనాలి డే]], దితిప్రియా రాయ్, సుష్మిలి ఆచార్య, శ్రుతి దాస్, [[తియాషా లెప్చా|తియాషా రాయ్]], అభిషేక్ బోస్, ధ్రుబో సర్కార్, స్నేహా ఛటర్జీ, సుమన్ డే |జీ బంగ్లా |- |} === సినిమాలు === {| class="wikitable" align="center" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక |- |2014 |''ఆశా జవార్ మాఝే''<ref name="Bengali returns to the Venice Film Festival">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1140725/jsp/t2/story_18651056.jsp#.VNKw153F-So|title=Bengali returns to the Venice Film Festival|last=Das|first=Mohua|date=25 July 2014|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20150205000224/http://www.telegraphindia.com/1140725/jsp/t2/story_18651056.jsp%23.VNKw153F-So|archive-date=5 February 2015|location=[[Kolkata]], India}}</ref> |మహిళ. | |- |2019 |''వీకెండ్ ఇ సుర్జోడే'' |బసుధ | |- |2020 |''మిచిల్'' |శ్రీమోయి | |- |2020 |''స్రాబోనర్ ధారా'' |ప్రితా రాయ్ | |- |2020 |''రాక్టో రావోష్యో'' |ఖెయా | |- |2021 |''సోహోర్ ఉపోకోథా'' |మౌమితా | |- |2021 |''తోరూలాతర్ భూత్'' |మోనోరమా | |- |2021 |''తోఖోన్ కుసా చిలో'' |మౌ. | |- |2022 |''అభిజన్'' |దీపా ఛటర్జీ | |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1989 జననాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] afgbcvkiulj9de5q7rkfrc58pte3hhv 0 439350 4920524 4587114 2026-08-05T06:27:23Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920524 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ఆర్థిక మంత్రి | body = | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = | image = File:Payyavula Keshav.jpg | imagesize = 250px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పయ్యావుల కేశవ్]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = ఆర్థిక శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = ఎఫ్ఎమ్ | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనవ్యవస్థ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ | appointer_qualified = ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి సూచన మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి]] | formation = {{start date and age|df=yes|1956|11|01}} | first = | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} '''ఆర్థిక మంత్రి''', ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక, ప్రణాళిక విభాగానికి అధిపతి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం]] అత్యంత సీనియర్ అధికారులలో మంత్రి ఒకరు, రాష్ట్ర ఆర్థిక నిర్వహణకు ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తారు. జూన్ 2014 నుండి మే 2019 వరకు, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ఆర్థిక మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] చెందిన [[యనమల రామకృష్ణుడు|యనమల రామ కృష్ణుడు]] ఉన్నాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం [[తెలంగాణ]] విభజించబడటానికి ముందు [[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి|ఆనం రామనారాయణ రెడ్డి]] నుండి పగ్గాలు చేపట్టాడు.<ref>{{Cite web|date=1 March 2014|title=It’s Official. Cabinet for Prez Rule in AP|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2014/Mar/01/it%E2%80%99s-official.-cabinet-for-prez-rule-in-ap-581114.html|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] ఆధ్వర్యంలో 2024 జూన్ 12న ఏర్పడిన మంత్రివర్గంలో [[పయ్యావుల కేశవ్]] ఆర్థిక మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan="2" |# ! colspan="2" rowspan="2" |చిత్తరువు ! rowspan="2" style="width:16em" |మంత్రి / నియోజకవర్గం ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan="2" style="width:5em" |ఎన్నికలు (తాత్కాలికం) ! rowspan="2" style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan="2" style="width:8em" |మంత్రిత్వ శాఖ ! rowspan="2" style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి ! rowspan="2" |మూలం |- !పదవీకాలం ప్రారంభం !పదవీకాలం ముగింపు !వ్యవధి |- !1 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు]]'''<br />[[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]] |12 డిసెంబరు1994 |1 సెప్టెంబరు1995 |'''{{Age in years and days nts|12 December 1994|1 September 1995}}''' |[[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]]<br />(9వ) | rowspan="3" |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[ఎన్. టి. రామారావు నాలుగో మంత్రివర్గం]]''' |[[నందమూరి తారక రామారావు]] | |- !2 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | |'''[[పూసపాటి అశోక్ గజపతి రాజు|అశోక్ గజపతిరాజు]]'''[[విజయనగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|<br />విజయనగరం]] |1 సెప్టెంబరు1995 |11 అక్టోబరు1999 |'''{{Age in years and days nts|1 September 1995|11 October 1999}}''' |[[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]]<br />(10వ) | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మొదటి మంత్రివర్గం]]''' | rowspan="2" |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] | |- !3 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | |'''[[యనమల రామకృష్ణుడు|యనమల రామ కృష్ణుడు]]'''<br />[[తుని శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుని]] |11 అక్టోబరు1999 |13 మే 2004 |'''{{Age in years and days nts|11 October 1999|13 May 2004}}''' |[[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]]<br />(11వ) | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు రెండో మంత్రివర్గం]]''' | |- !4 | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | |'''[[కొణిజేటి రోశయ్య|కొనిజెటి రోశయ్య]]'''<br />[[బాపట్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] / ఎంఎల్సీ |14 మే 2004 |24 నవంబరు2010 |'''{{Age in years and days nts|14 May 2004|24 November 2010}}''' |[[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]] (12వ) & [[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]] (13వ) <br /> | rowspan="2" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="#94A2F7" |'''[[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి మొదటి మంత్రివర్గం]]''' & '''[[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి రెండో మంత్రివర్గం]]''' & '''[[కొణిజేటి రోశయ్య మంత్రివర్గం]]'''<br /><br /><br /><br /> |[[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]] & [[కొణిజేటి రోశయ్య]] | |- !5 | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | |'''[[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి|ఆనం రామనారాయణ రెడ్డి]]'''<br />[[ఆత్మకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆత్మకూరు]] |25 నవంబరు2010 |1 మార్చి 2014 |'''{{Age in years and days nts|25 November 2010|1 March 2014}}''' |[[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]<br />(13వ) | bgcolor="#94A2F7" |'''[[కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి మంత్రివర్గం]]''' |[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] | |- !6 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | |'''[[యనమల రామకృష్ణుడు|యనమల రామ కృష్ణుడు]]'''<br />ఎంఎల్సీ |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{Age in years and days nts|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br />(14వ) |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web|title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers|url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/|access-date=2022-05-17|website=indiaherald.com|language=en}}</ref> |- !7 | bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}" | |[[దస్త్రం:Rajendranath_Reddy.jpg|thumb]] |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br />[[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] |30 మే 2019 |11 జూన్ 2024 |'''{{Age in years and days nts|30 May 2019|11 June 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br />(15వ) |[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | bgcolor="#94A2F7" |'''[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం]]''' |[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite web|date=Jun 8, 2019|title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet {{!}} Amaravati News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms|access-date=2022-08-20|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece|title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home|last=Staff Reporter|date=2022-04-11|work=The Hindu|access-date=2022-08-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=Buggana eyeing Nandyal LS seat?|url=http://www.indiaherald.com/Breaking/Read/994550600/Buggana-eyeing-Nandyal-LS-seat|access-date=2022-11-13|website=indiaherald.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-04-10|title=In massive rejig, Jagan retains 11 ministers; 14 new faces in Andhra cabinet|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-massive-rejig-jagan-retains-11-ministers-inducts-14-new-faces-in-andhra-cabinet-101649607672228.html|access-date=2022-11-13|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> |- !8 | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | |[[దస్త్రం:Payyavula_Keshav_(cropped).jpg|97x97px]] |'''[[పయ్యావుల కేశవ్]]'''<br />[[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]] |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{Age in years and days nts|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br />(16వ) |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీ]] | bgcolor="#F5EC7D" |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what|date=2024-06-14|work=The Hindu|access-date=2024-07-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] 40vc26ffsf5avyqrwnep3acspymy0mq 1 447876 4920529 4485522 2026-08-05T06:39:04Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామ రాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] పేజీని [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] కు తరలించారు: మరింత ప్రామాణికమైన పేరు 4485522 wikitext text/x-wiki {{మీకు తెలుసా|01|2025}} onfiswwg0cxgtu15u2k7bwi44tbjjyi 0 460092 4920654 4608450 2026-08-05T11:12:32Z Ooarii 111296 Ooarii, [[తపస్ రాయ్]] పేజీని [[తాపస్ రాయ్]] కు తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది 4608450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = తపస్ రాయ్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|7|4}} | birth_place = హింద్ మోటర్ , పశ్చిమ బెంగాల్ , భారతదేశం | residence = | death_date = | death_place = | office2 = | constituency2 = [[బరానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరానగర్]] | term_start2 = [[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001]] | term_end2 = [[2006 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2006]] | predecessor2 = రాజేష్ ఖైతాన్ | successor2 = మొహమ్మద్ సోహ్రాబ్ | office3 = | constituency3 = [[విద్యాసాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విద్యాసాగర్]] | term_start3 = [[1996 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]] | term_end3 = [[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001]] | predecessor3 = లక్ష్మీ కాంత డే | successor3 = లక్ష్మీ కాంత డే | office1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ|పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యుడు]] | constituency1 = [[బరానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరానగర్]] | term_start1 = 2011 | term_end1 = 2024 | successor1 = [[సయంతిక బెనర్జీ]] | predecessor1 = అమర్ చౌధురి | successor = అమిత్ మిత్రా | office4 = ప్రణాళిక & గణాంకాల శాఖ సహాయ మంత్రి | term_start4 = 2018 | term_end4 = 2021 | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2024–ప్రస్తుతం) | alma_mater = సురేంద్రనాథ్ కళాశాల | religion = | spouse = | children = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | office = పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ చీఫ్ విప్ | term_start = 2016 | 1blankname = [[List of chief ministers of West Bengal|Chief Minister]] | 1namedata = మమతా బెనర్జీ | 2blankname = Department | 2namedata =ప్రణాళిక & గణాంకాల శాఖ సహాయ మంత్రి | predecessor = అషిమా పాత్ర | term_end = 2024 | office5 = కోల్‌కతా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ కౌన్సిలర్ | term5 = 1985-1990 & 1995-2000 | constituency5 = వార్డు నెం. 48 | otherparty = [[ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (2001-2024)<br>[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1971-2001) }} '''తపస్ రాయ్''' భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై, ప్రణాళిక & గణాంకాల శాఖ సహాయ మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref name="Who is Tapas Roy & why did veteran TMC leader resign as MLA?">{{cite news |title=Who is Tapas Roy & why did veteran TMC leader resign as MLA? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-tapas-roy-why-did-veteran-tmc-leader-resign-as-mla-101709542708208.html |accessdate=25 July 2025 |publisher=Hindustan Times |date=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725183346/https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-tapas-roy-why-did-veteran-tmc-leader-resign-as-mla-101709542708208.html |archivedate=25 July 2025 |language=en-us}}</ref> తపస్ రాయ్ 2024 మార్చి 4న తృణమూల్ కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రాథమిక సభ్యత్వానికి, ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా చేసి,<ref name="Tapas Roy resigns as Trinamool MLA amid buzz he could join BJP">{{cite news |title=Tapas Roy resigns as Trinamool MLA amid buzz he could join BJP |url=https://www.indiatoday.in/india/story/trinamool-leader-tapas-roy-resigns-as-mla-amid-buzz-of-joining-bjp-ahead-of-lok-sabha-polls-2510287-2024-03-04 |accessdate=25 July 2025 |publisher=India Today |date=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725182704/https://www.indiatoday.in/india/story/trinamool-leader-tapas-roy-resigns-as-mla-amid-buzz-of-joining-bjp-ahead-of-lok-sabha-polls-2510287-2024-03-04 |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref><ref name="TMC MLA Tapas Roy Resigns, Quits Party">{{cite news |last1= |first1= |title=TMC MLA Tapas Roy Resigns, Quits Party |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/tmc-mla-tapas-roy-resigns-quits-party-884178 |accessdate=25 July 2025 |work= |publisher=Deccan Chronicle |date=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725182754/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/tmc-mla-tapas-roy-resigns-quits-party-884178 |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref><ref name="Six-time Trinamul MLA Tapas Roy resigns from post & party">{{cite news |title=Six-time Trinamul MLA Tapas Roy resigns from post & party |url=https://www.thestatesman.com/bengal/six-time-trinamul-mla-tapas-roy-resigns-from-post-party-1503275892.html |accessdate=25 July 2025 |publisher=The Statesman |date=5 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725183118/https://www.thestatesman.com/bengal/six-time-trinamul-mla-tapas-roy-resigns-from-post-party-1503275892.html |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref> మార్చి 6న భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరాడు.<ref name="Tapas Roy joins BJP after quitting TMC, says he wants to build peaceful Bengal by ousting ‘anarchist govt’">{{cite news |title=Tapas Roy joins BJP after quitting TMC, says he wants to build peaceful Bengal by ousting ‘anarchist govt’ |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/tapas-roy-bjp-tmc-bengal-9199507/ |accessdate=25 July 2025 |publisher=The Indian Express |date=7 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725182815/https://indianexpress.com/article/political-pulse/tapas-roy-bjp-tmc-bengal-9199507/ |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] j8wzthv06iielo77gvlp98kir4w7gck 4920656 4920654 2026-08-05T11:13:57Z Ooarii 111296 /* */ 4920656 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = తాపస్ రాయ్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|7|4}} | birth_place = హింద్ మోటర్ , పశ్చిమ బెంగాల్ , భారతదేశం | residence = | death_date = | death_place = | office2 = | constituency2 = [[బరానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరానగర్]] | term_start2 = [[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001]] | term_end2 = [[2006 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2006]] | predecessor2 = రాజేష్ ఖైతాన్ | successor2 = మొహమ్మద్ సోహ్రాబ్ | office3 = | constituency3 = [[విద్యాసాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విద్యాసాగర్]] | term_start3 = [[1996 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]] | term_end3 = [[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001]] | predecessor3 = లక్ష్మీ కాంత డే | successor3 = లక్ష్మీ కాంత డే | office1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ|పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యుడు]] | constituency1 = [[బరానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరానగర్]] | term_start1 = 2011 | term_end1 = 2024 | successor1 = [[సయంతిక బెనర్జీ]] | predecessor1 = అమర్ చౌధురి | successor = అమిత్ మిత్రా | office4 = ప్రణాళిక & గణాంకాల శాఖ సహాయ మంత్రి | term_start4 = 2018 | term_end4 = 2021 | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2024–ప్రస్తుతం) | alma_mater = సురేంద్రనాథ్ కళాశాల | religion = | spouse = | children = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | office = పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ చీఫ్ విప్ | term_start = 2016 | 1blankname = [[List of chief ministers of West Bengal|Chief Minister]] | 1namedata = మమతా బెనర్జీ | 2blankname = Department | 2namedata =ప్రణాళిక & గణాంకాల శాఖ సహాయ మంత్రి | predecessor = అషిమా పాత్ర | term_end = 2024 | office5 = కోల్‌కతా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ కౌన్సిలర్ | term5 = 1985-1990 & 1995-2000 | constituency5 = వార్డు నెం. 48 | otherparty = [[ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (2001-2024)<br>[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1971-2001) }} '''తాపస్ రాయ్''' భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై, ప్రణాళిక & గణాంకాల శాఖ సహాయ మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref name="Who is Tapas Roy & why did veteran TMC leader resign as MLA?">{{cite news |title=Who is Tapas Roy & why did veteran TMC leader resign as MLA? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-tapas-roy-why-did-veteran-tmc-leader-resign-as-mla-101709542708208.html |accessdate=25 July 2025 |publisher=Hindustan Times |date=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725183346/https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-tapas-roy-why-did-veteran-tmc-leader-resign-as-mla-101709542708208.html |archivedate=25 July 2025 |language=en-us}}</ref> తాపస్ రాయ్ 2024 మార్చి 4న తృణమూల్ కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రాథమిక సభ్యత్వానికి, ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా చేసి,<ref name="Tapas Roy resigns as Trinamool MLA amid buzz he could join BJP">{{cite news |title=Tapas Roy resigns as Trinamool MLA amid buzz he could join BJP |url=https://www.indiatoday.in/india/story/trinamool-leader-tapas-roy-resigns-as-mla-amid-buzz-of-joining-bjp-ahead-of-lok-sabha-polls-2510287-2024-03-04 |accessdate=25 July 2025 |publisher=India Today |date=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725182704/https://www.indiatoday.in/india/story/trinamool-leader-tapas-roy-resigns-as-mla-amid-buzz-of-joining-bjp-ahead-of-lok-sabha-polls-2510287-2024-03-04 |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref><ref name="TMC MLA Tapas Roy Resigns, Quits Party">{{cite news |last1= |first1= |title=TMC MLA Tapas Roy Resigns, Quits Party |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/tmc-mla-tapas-roy-resigns-quits-party-884178 |accessdate=25 July 2025 |work= |publisher=Deccan Chronicle |date=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725182754/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/tmc-mla-tapas-roy-resigns-quits-party-884178 |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref><ref name="Six-time Trinamul MLA Tapas Roy resigns from post & party">{{cite news |title=Six-time Trinamul MLA Tapas Roy resigns from post & party |url=https://www.thestatesman.com/bengal/six-time-trinamul-mla-tapas-roy-resigns-from-post-party-1503275892.html |accessdate=25 July 2025 |publisher=The Statesman |date=5 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725183118/https://www.thestatesman.com/bengal/six-time-trinamul-mla-tapas-roy-resigns-from-post-party-1503275892.html |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref> మార్చి 6న భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరాడు.<ref name="Tapas Roy joins BJP after quitting TMC, says he wants to build peaceful Bengal by ousting ‘anarchist govt’">{{cite news |title=Tapas Roy joins BJP after quitting TMC, says he wants to build peaceful Bengal by ousting ‘anarchist govt’ |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/tapas-roy-bjp-tmc-bengal-9199507/ |accessdate=25 July 2025 |publisher=The Indian Express |date=7 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725182815/https://indianexpress.com/article/political-pulse/tapas-roy-bjp-tmc-bengal-9199507/ |archivedate=25 July 2025 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] 4rptczy8un2gq63p4n3i7xou8mbjtjh 0 462004 4920308 4919742 2026-08-04T17:08:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు */ 4920308 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | country = భారతదేశం | type = శాసనసభ | ongoing = no | vote_type = పార్టీ | opinion_polls = 2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు#సర్వేలు, పోల్స్ | previous_election = 2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 2021 | registered = 57,343,291 ({{decrease}} 8.9%) | turnout = 85.10% ({{increase}} 11.47%) | next_election = | next_year = 2031 | election_date = 2026 ఏప్రిల్ 23 | seats_for_election = [[తమిళనాడు శాసనసభ]]లోని మొత్తం 234 స్థానాలకు | majority_seats = 118 | map_image = {{Switcher|[[File:2026 Tamil Nadu Legislative Assembly election results by constituency (party-wise).svg|300px]]|నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు (పార్టీల వారీగా)|[[File:2026 Tamil Nadu Legislative Assembly election results by constituency (alliance-wise).svg|300px]]|నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు (కూటముల వారీగా)}} | map2_image = {{Switcher|[[File:India TN Legislative Assembly 2026.svg|300px]]|ఎన్నికల తర్వాత అసెంబ్లీ కూర్పు (పార్టీల వారీగా)|[[File:IN TN Legislative Assembly Alliance Wise May 2026.svg|300px]]|ఎన్నికల తర్వాత అసెంబ్లీ కూర్పు (కూటముల వారీగా)}} | outgoing_members = 16వ తమిళనాడు శాసనసభ | image1 = {{CSS image crop|Image=Vijay at Protest of the Nadigar Sangam.jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=10|oTop=0}} | leader1 = [[విజయ్ (నటుడు)|సి. జోసెఫ్ విజయ్]] | leader_since1 = 2024 | alliance1 = | party1 = తమిళగ వెట్రి కజగం | leaders_seat1 = [[పెరంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరంబూర్]]<br>[[తిరుచిరాపల్లి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచ్చి ఈస్ట్]]<br>''(రెండింటిలో గెలుపు)'' | last_election1 = ''కొత్త పార్టీ'' | seats_before1 = ''కొత్త పార్టీ'' | seats1 = '''108''' | seat_change1 = ''కొత్త పార్టీ'' | popular_vote1 = '''17,226,209''' | percentage1 = '''34.92%''' | swing1 = ''కొత్త పార్టీ'' | 1data1 = '''108''' | 2data1 = ''వర్తించదు'' | 3data1 = '''17,277,032''' | 4data1 = '''35.02%''' | image2 = {{CSS image crop|Image=The Chief Minister of Tamil Nadu, Thiru MK Stalin.jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=15|oTop=08}} | leader2 = [[ఎం. కె. స్టాలిన్]] | leader_since2 = 2018 | alliance2 = [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]] | leaders_seat2 = [[కొలత్తూరు (చెన్నై) శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలత్తూరు]]<br/> (''ఓటమి'') | last_election2 = 37.7%, 133 స్థానాలు | seats2 = 59 | seats_before2 = 133 | seat_change2 = {{decrease}} 74 | popular_vote2 = 11,926,144 | percentage2 = 24.19% | swing2 = {{down}} 13.51% | 1data2 = 73 | 2data2 = {{decrease}} 86 | 3data2 = 15,482,782 | 4data2 = 31.40% | image3 = {{CSS image crop|Image=Palanisamy.jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=10|oTop=0}} | leader3 = [[ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి]] | leader_since3 = 2017 | alliance3 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ (NDA)]] | party3 = [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే (AIADMK)]] | leaders_seat3 = [[ఎడప్పాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎడప్పాడి]] (గెలుపు) | last_election3 = 33.29%, 66 స్థానాలు | seats_before3 = 60 | seats3 = 47 | seat_change3 = {{decrease}} 19 | popular_vote3 = 10,462,146 | percentage3 = 21.21% | swing3 = {{down}} 12.08% | 1data3 = 53 | 2data3 = {{decrease}} 22 | 3data3 = 13,425,260 | 4data3 = 27.21% | 1blank = కూటమి స్థానాలు | 2blank = కూటమి స్థానాల మార్పు | 3blank = కూటమికి వచ్చిన ఓట్లు | 4blank = కూటమి ఓట్ల శాతం | title = [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[ఎం. కె. స్టాలిన్]] | before_party = ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | after_election = [[చంద్రశేఖరన్ జోసెఫ్ విజయ్|సి. జోసెఫ్ విజయ్]] | after_party = తమిళగ వెట్రి కజగం | elected_members = 17వ తమిళనాడు శాసనసభ#శాసనసభ సభ్యులు }} 17వ తమిళనాడు శాసనసభలోని మొత్తం [[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|234 మంది సభ్యులను]] ఎన్నుకోవడానికి 2026 ఏప్రిల్ 23న [[తమిళనాడు శాసనసభ]] ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{Cite web|title=తమిళనాడు అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు 2026 - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/resources/idt-4dfacdee-151a-449c-9f64-857d9d37c389|access-date=2026-05-06|website=News తెలుగు|language=te-IN}}</ref> ఓట్ల లెక్కింపు పూర్తయిన తర్వాత 2026 మే 4న [[భారత ఎన్నికల సంఘం]] ఫలితాలను ప్రకటించింది. ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ తర్వాత జరిగిన ఈ ఎన్నికల్లో రికార్డు స్థాయిలో 85.1% పోలింగ్ నమోదైంది. గతంలో [[2011 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 ఎన్నికల్లో]] నమోదైన 77.8% పోలింగ్ రికార్డును ఇది అధిగమించింది. ఈ ఎన్నికల ఫలితాలు రాష్ట్ర చరిత్రలో తొలిసారిగా హంగ్ అసెంబ్లీకి దారితీశాయి. ఏ పార్టీకి లేదా కూటమికి సంపూర్ణ మెజారిటీ రాలేదు. కొత్తగా ఏర్పాటైన నటుడు [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] పార్టీ, [[తమిళగ వెట్రి కజగం]] (TVK) 108 స్థానాలను గెలుచుకుని, అధికార [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]], ప్రతిపక్ష [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే (AIADMK)]] రెండింటినీ ఓడించి అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది.<ref name="telugu.samayam.com">{{Cite web|title=ఫలితాల తర్వాత తమిళనాడులో రెండు కీలక పరిణామాలు.. స్టాలిన్ రాజీనామా, విజయ్ ఎన్నిక|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/india-news/vijay-elected-as-tvk-legislature-party-leader-and-mk-stalin-resigned-as-chief-minister-after-tamil-nadu-election-results-2026/articleshow/130824889.cms|access-date=2026-05-06|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref> డీఎంకే నేతృత్వంలోని సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ 73 స్థానాలకు పడిపోయింది, అందులో డీఎంకే 59 స్థానాలు గెలుచుకుని అసెంబ్లీలో కొత్త ప్రతిపక్షంగా మారింది. దాని మిత్రపక్షం, [[లోక్‌సభ]] ప్రతిపక్ష పార్టీ అయిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 5 స్థానాలను గెలుచుకుంది. అధికార [[భారత ప్రభుత్వం|కేంద్ర ప్రభుత్వ]] పార్టీ అయిన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (BJP) ఉన్న అన్నాడీఎంకే నేతృత్వంలోని [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]] (NDA) 53 స్థానాలను గెలుచుకుంది. అన్నాడీఎంకే 47 స్థానాలు సాధించగా, BJP 1 స్థానంలో గెలుపొందింది.<ref name="telugu.samayam.com"/> అధికార డీఎంకే పార్టీకి చెందిన ముఖ్యమంత్రి, [[ఎం. కె. స్టాలిన్]], [[కొలత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలత్తూరు]] నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు. రాష్ట్ర చరిత్రలో అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయిన రెండవ సిట్టింగ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఆయన రికార్డు సృష్టించారు. గతంలో [[1996 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]]లో జరిగిన ఎన్నికల్లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[జె. జయలలిత]] [[బర్గూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్గూర్]] నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. స్టాలిన్ కేబినెట్‌కు చెందిన 15 మంది మంత్రులు తమ తమ నియోజకవర్గాల్లో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref name="thenewsminute">{{cite news |date=5 May 2021|url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/tamil-nadu-15-of-32-dmk-ministers-lose-their-bastions|title= Tamil Nadu: 15 of 32 DMK ministers lose their bastions|work=thenewsminute|access-date=5 May 2021}}</ref> 1967లో ద్రావిడ పార్టీలు రాష్ట్ర రాజకీయాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడం ప్రారంభించిన తర్వాత, ఒక ద్రావిడేతర (నాన్-ద్రవిడియన్) పార్టీ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించడం ఇదే తొలిసారి.<ref>{{Cite web|title=టీవీకే శాసనసభా పక్ష నేతగా విజయ్‌ ఎన్నిక {{!}} Tamil Nadu Election Results 2026: TVK Vijay Govt Formation News Updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/tamil-nadu-election-results-2026-tvk-vijay-govt-formation-news-updates-2778690|access-date=2026-05-06|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> == నేపథ్యం == రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు సాధారణంగా ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతాయి, ఏక-సభ్య నియోజకవర్గాల నుండి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి శాసనసభ సభ్యులు నేరుగా ఎన్నుకోబడతారు. గత శాసనసభ ఎన్నికలు 16వ తమిళనాడు శాసనసభ 234 మంది సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 2021 ఏప్రిల్ లో జరిగాయి, శాసనసభ పదవీకాలం 2026 మే 10తో ముగుస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Term of the Houses |url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses |archive-date=7 August 2025 |access-date=13 October 2025 |work=[[Election Commission of India]] }}</ref> గత ఎన్నికలలో, ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే) నేతృత్వంలోని సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ (ఎస్.పి.ఎ) 234 స్థానాలకు గాను 159 స్థానాలను గెలుచుకుని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది, ముఖ్యమంత్రిగా ఎం.కె.స్టాలిన్ ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref>{{cite news |date=5 May 2021 |title=Assembly elections 2021: DMK reclaims power in Tamil Nadu |url=https://www.thehindu.com/data/data-assembly-elections-2021-dmk-reclaims-power-in-tamil-nadu/article34490348.ece |access-date=1 June 2025 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite news |date=7 May 2021 |title=DMK chief MK Stalin takes oath as Tamil Nadu Chief Minister |url=https://www.indiatoday.in/india/tamil-nadu/story/dmk-chief-mk-stalin-oath-tamil-nadu-chief-minister-cabinet-1799754-2021-05-07 |access-date=30 October 2025 |work=[[India Today]]}}</ref> 66 స్థానాలు గెలుచుకున్న ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (ఏఐఏడీఎంకే) ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా అవతరించింది, దాని నాయకుడు ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{cite news|date=10 May 2021|title=Edappadi Palaniswami elected as Leader of Opposition in Tamil Nadu Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/10/edappadi-palaniswami-elected-as-leader-of-opposition-in-tamil-nadu-assembly-2300755.html|work=[[The Indian Express]]|access-date=11 June 2021|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513143613/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/10/edappadi-palaniswami-elected-as-leader-of-opposition-in-tamil-nadu-assembly-2300755.html|url-status=live}}</ref> 2022 జూన్‌లో ముగ్గురు సభ్యులు–ఓ. పన్నీర్‌సెల్వం, పి. హెచ్. మనోజ్ పాండియన్, ఆర్. వైతిలింగం ఏఐఏడీఎంకే నుండి బహిష్కరించబడ్డారు.<ref>{{cite news |title=AIADMK Expels OPS, His Supporters From Party; Defiant Leader Vows Action |url=https://www.ndtv.com/india-news/aiadmk-expels-ops-his-supporters-from-party-defiant-leader-vows-action-3146536 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712181227/https://www.ndtv.com/india-news/aiadmk-expels-ops-his-supporters-from-party-defiant-leader-vows-action-3146536 |archive-date=12 July 2022 |access-date=7 November 2025 |work=[[NDTV]]}}</ref> 2022 ఆగస్టులో ఏఐఏడీఎంకేకు చెందిన పి. అయ్యప్పన్ కూడా బహిష్కృత వర్గంలో చేరాడు.<ref>{{cite news |date=27 August 2022 |title=Usilampatti MLA switches over to Panneerselvam camp |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/usilampatti-mla-switches-over-to-panneerselvam-camp/article65819191.ece |access-date=7 November 2025 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> కె. ఎ. సెంగోట్టయన్ 2025 అక్టోబరులో ఏఐఏడీఎంకే నుండి బహిష్కరించబడ్డాడు, తదనంతరం 2025 నవంబరులో తన శాసనసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేశాడు.<ref>{{cite news |last=Jesudasan |first=Dennis S. |date=31 October 2025 |title=Tamil Nadu MLA Sengottaiyan expelled from AIADMK a day after his meeting with Panneerselvam, Dhinakaran, Sasikala |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tn-mla-ka-sengottaiyan-expelled-from-aiadmk-a-day-after-meeting-ops-dhinakaran-sasikala/article70225526.ece |access-date=7 November 2025 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite news |date=27 November 2025 |title=Expelled AIADMK veteran Sengottaiyan joins Vijay's TVK |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ka-sengottaiyan-former-tn-minister-expelled-from-aiadmk-joins-tvk/article70329096.ece |access-date=7 December 2025 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> మనోజ్ పాండియన్ 2025 నవంబరులో శాసనసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసి డీఎంకేలో చేరాడు, 2026 జనవరిలో వైతిలింగం కూడా అదే దారిలో వెళ్లాడు.<ref>{{cite news |date=5 November 2025 |title=AIADMK MLA Manoj Pandian joins DMK, resigns as MLA |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/aiadmk-mla-manoj-pandian-joins-dmk-resigns-as-mla/articleshow/125095599.cms |access-date=1 June 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite news |date=21 January 2026 |title=Former AIADMK Minister R. Vaithilingam joins DMK |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/r-vaithilingam-resigns-aiadmk-dmk-january-21-2026/article70532054.ece |access-date=22 January 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> 2025 చివరలో పట్టాలి మక్కల్ కట్చి (పీఎంకే) రెండు వర్గాలుగా చీలిపోయింది, ముగ్గురు సభ్యులు అన్బుమణి రామదాస్‌కు, ఇద్దరు సభ్యులు ఎస్. రామదాస్‌కు మద్దతు తెలిపారు.<ref>{{cite news |date=15 October 2025 |title=MLAs protest at Secretariat over PMK leadership dispute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/mlas-protest-at-secretariat-over-pmk-leadership-dispute/articleshow/124561053.cms |access-date=7 November 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite news |date=26 September 2025 |title=Anbumani seeks replacement of G K Mani as party floor leader |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/anbumani-seeks-replacement-of-g-k-mani-as-party-floor-leader/articleshow/124131189.cms |access-date=7 November 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> అన్బుమణి పీఎంకే అధికారిక నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందిన తర్వాత, రామదాస్ పీఎంకే నుండి విడిపోయి కొత్త వర్గాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.<ref>{{cite news |date=16 September 2025 |title=EC recognises Anbumani as PMK president; Ramadoss camp calls it a unilateral decision |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/ec-recognises-anbumani-as-pmk-president-ramadoss-camp-calls-it-a-unilateral-decision/articleshow/123908124.cms |access-date=7 November 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ఇద్దరు సభ్యులు–టి. కె. అముల్కందసామి (ఏఐఏడీఎంకే), కె. పొన్నుసామి (డీఎంకే) వరుసగా 2025 2025 జూన్ 21 అక్టోబరు 23న మరణించారు.<ref>{{cite news |date=21 June 2025|title=Valparai AIADMK MLA Amul Kandasamy passes away at 60 |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/valparai-aiadmk-mla-amul-kandasamy-passes-away-at-60/article69721031.ece |access-date=21 June 2025 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite news |date=23 October 2025 |title=Tamil Nadu: Senthamangalam DMK MLA K. Ponnusamy passes away |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/senthamangalam-dmk-mla-k-ponnusamy-passes-away/article70192532.ece |access-date=26 November 2025 |work=[[The Hindu]] |issn=0971-751X}}</ref> 2026 ఫిబ్రవరి 27న పన్నీర్‌సెల్వం, అయ్యప్పన్ శాసనసభకు రాజీనామా చేసి డీఎంకేలో చేరారు.<ref>{{cite news |date=27 February 2026 |title=Tamil Nadu: OPS and Ayyappan joined DMK|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/former-tamil-nadu-cm-o-panneerselvam-to-join-dmk-the-hindu-live-updates/article70682462.ece/|access-date=27 February 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> శాసనసభ కూర్పు {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+శాసనసభ కూర్పు ! colspan="3" | [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2]]<nowiki/>[[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|021 ఎన్నికలు]] ఫలితం ! colspan="3"| 2026 ఫిబ్రవరి 27 నాటికి |- ! colspan="2" | పార్టీ !! స్థానాలు !! colspan="2" | పార్టీ!! స్థానాలు |- | {{Party name with colour|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 133 | {{Party name with colour|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 133 |- | {{Party name with colour|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | 66 | {{Party name with colour|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | 60 |- | {{Party name with colour|Indian National Congress}} | 18 | {{Party name with colour|Indian National Congress}} | 17 |- | {{Party name with colour|Pattali Makkal Katchi|rowspan=2}} | rowspan="2" |5 | {{Party name with colour|Pattali Makkal Katchi}} | 3 |- | {{Party color cell|Pattali Makkal Katchi}} | align=left|[[Ayya Pattali Makkal Katchi|APMK]] | 2 |- | {{Party name with colour|Bharatiya Janata Party}} | 4 | {{Party name with colour|Bharatiya Janata Party}} | 4 |- | {{Party name with colour|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | 4 | {{Party name with colour|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | 4 |- | {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}} | 2 | {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}} | 2 |- | {{Party name with colour|Communist Party of India}} | 2 | {{Party name with colour|Communist Party of India}} | 2 |- | | | | {{Party name with colour|Casual vacancy}} | 7 |- ! colspan="2" |మొత్తం ! 234 ! colspan="2" |- ! 234 |- |} == షెడ్యూల్ == భారత ఎన్నికల సంఘం 2026 మార్చి 15న ఎన్నికల షెడ్యూల్‌ను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news |date=2026-03-15 |title=Tamil Nadu Assembly elections 2026: full schedule |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-elections-2026-full-schedule-poll-date-counting-date-nominations-date/article70746432.ece |access-date=2026-03-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> {| class="wikitable" |- !వివరాలు !తేదీ |- | నామినేషన్ల ప్రారంభ తేదీ | 2026 మార్చి 30 |- | నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2026 ఏప్రిల్ 6 |- | నామినేషన్ల పరిశీలన | 2026 ఏప్రిల్ 7 |- | నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2026 ఏప్రిల్ 9 |- | పోలింగ్ తేదీ | ''' 2026 ఏప్రిల్ 23''' |- | ఓట్ల లెక్కింపు తేదీ | ''' 2026 మే 4''' |- | ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తి కావాల్సిన గడువు | 2026 మే 10 |} == ఓటర్ల గణాంకాలు == భారత ఎన్నికల సంఘం ప్రకారం, తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలలో ఓటు వేయడానికి 56,707,380 మంది ఓటర్లు అర్హత పొందారు. ఇందులో 27,738,925 మంది పురుషులు, 28,960,838 మంది మహిళలు, 7,617 మంది తృతీయ ప్రకృతి ఓటర్లు ఉన్నారు.<ref name="final voter list">{{Cite news |date=2026-02-23 |title=Tamil Nadu SIR final electoral roll updates: 5.67 crore voters in State after deletion of nearly 70 lakh electors |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/final-electoral-roll-tamil-nadu-live-updates-february-23-2026/article70665752.ece |access-date=2026-03-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == పార్టీలు, కూటములు == === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === [[File:2026 Tamil Nadu Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి స్థానాల భాగస్వామ్య పటం|thumb|upright=1.5]] 2024 మార్చి 9న కమల్ హాసన్‌కి చెందిన మక్కల్ నీది మయ్యమ్ సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ (SPA)లో చేరింది.<ref name="MNM">{{cite news |title=Actor Kamal Haasan's MNM joins DMK-led alliance; allotted one seat for 2025 Rajya Sabha polls |url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/actor-kamal-haasans-mnm-joins-dmk-led-alliance-allotted-one-seat-for-2025-rajya-sabha-polls-2929362 |access-date=7 November 2025 |work=[[Deccan Herald]] }}</ref> 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో రాష్ట్రంలోని మొత్తం 39 స్థానాలను కైవసం చేసుకున్న డీఎంకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో భాగమైన పార్టీలు - భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్), కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా, మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం, విడుతలై చిరుతైగల్ కట్చి - తదనంతర సీట్ల పంపకం చర్చల సందర్భంగా ఉద్రిక్తతలు తలెత్తినప్పటికీ ఆ కూటమితోనే కొనసాగాయి.<ref name="MKS">{{cite news |title=DMK alliance sweeps Tamil Nadu; trounces AIADMK, BJP |url=https://www.deccanherald.com/elections/india/lok-sabha-elections-2024-dmk-alliance-sweeps-tamil-nadu-trounces-aiadmk-bjp-3052740 |access-date=7 November 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref name="SPA">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/secular-progressive-alliance-stages-demonstration/article70624672.ece |title=Secular Progressive Alliance stages demonstration |date=12 February 2026 |access-date=12 February 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> 2026 ఫిబ్రవరి 19న, దేసియ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం డీఎంకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది.<ref name="DMDK">{{cite news |url=https://www.news18.com/politics/dmdk-forms-alliance-with-dmk-ahead-of-tamil-nadu-polls-aiadmk-objects-9917190.html |title=DMDK Forms Alliance With DMK Ahead Of Tamil Nadu Polls, AIADMK Objects |date=19 February 2026 |access-date=19 February 2026 |work=[[News 18]]}}</ref> 2026 మార్చి 22న, T. వేల్మురుగన్ నేతృత్వంలోని తమిళగ వాల్వరిమై కట్చి డీఎంకే నేతృత్వంలోని SPAకి తమ మద్దతును ఉపసంహరించుకుంది.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/velmurugan-of-tamilaga-vazhvurimai-katchi-exits-dmk-alliance-rules-out-joining-nda/article70772085.ece |title=Velmurugan Exits from DMK alliance, a first setback |work=[[The Hindu]] |date=22 March 2026 |access-date=23 March 2026 }}</ref> 2026 మార్చి 24న హాసన్ మాట్లాడుతూ.. మక్కల్ నీది మయ్యమ్ ఈ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయదని, కూటమికి తమ మద్దతును పొడిగిస్తుందని ప్రకటించారు.<ref>{{cite news |url=https://www.dtnext.in/amp/story/tamilnadu-election-2026/mnm-to-skip-2026-tamil-nadu-assembly-polls-extend-unconditional-support-to-dmk-alliance |title=MNM decided not to contest elections in spite it would campaign for DMK-led SPA Alliance Victory |date=24 March 2026 |access-date=24 March 2026 |work=[[DT Next]]}}</ref> 2026 మార్చి 28న డీఎంకే అధ్యక్షుడు స్టాలిన్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల కోసం పార్టీ అభ్యర్థుల జాబితాను విడుదల చేశారు.<ref>{{cite news |date=28 March 2026 |title=DMK leader Stalin releases candidates list |url=https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-kerala-assam-tamil-nadu-west-bengal-puducherry-2026-live/article70795253.ece |access-date=28 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 3న కాంగ్రెస్ అభ్యర్థుల జాబితాను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite news |url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/congress-releases-list-of-28-candidates-for-tamil-nadu-polls |title=Congress releases list of 28 candidates for Tamil Nadu polls |work=News Minute |date=3 April 2026 |access-date=3 April 2026 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; | colspan="7" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |- | colspan="8" | '''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! Flag ! Symbol ! Leader ! colspan="2" | స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}}<ref name="SPA" /> | [[File:Flag DMK.svg|50px|border]] | rowspan=8 | [[File:Indian election symbol rising sun.svg|50px]] | align=left | [[ఎం. కె. స్టాలిన్]]<ref name="MKS" /> | 164<ref name="DMK List">{{cite web |date=30 March 2026 |title=Tamil Nadu Assembly elections 2026: Full list of DMK candidates |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-elections-2026-dmk-candidates-full-list/article70799057.ece |access-date=30 March 2026 |work=The Hindu | language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> | rowspan=8 | 176<ref>{{cite news |date=28 March 2026 |title=SPA seat sharing finalised and Rising Sun symbol to contest 175 seats |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/dmk-finalises-seat-sharing-seven-allies-to-contest-on-rising-sun-symbol/article70795931.ece |access-date=28 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="MDMK">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/02/mdmk-will-contest-all-seats-under-dmks-rising-sun-symbol-vaiko |title=MDMK will contest all seats under DMK's 'Rising Sun' symbol: Vaiko |work=[[The New Indian Express]] | date=2 April 2026 |access-date=2 April 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam}}<ref name="SPA" /> | [[File:MDMK.svg|50px|border]] | align="left" | [[వైకో]]<ref name="MDMK" /><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/mdmk-likely-to-get-four-or-five-seats-in-dmk-alliance/article70731193.ece/ |title=MDMK to contest 4 seats confirms its seat allotment |work=[[The Hindu]] | date=11 March 2026 |access-date=12 March 2026}}</ref> | 4<ref>{{cite news |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/mdmk-seals-seat-sharing-pact-with-dmk-bags-4-seats |title=MDMK seals seat-sharing pact with DMK, bags 4 seats |work=[[DT Next]] | date=11 March 2026 |access-date=11 March 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Kongunadu Makkal Desia Katchi}}<ref name="KMDK">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/14/deal-done-kmdk-to-contest-in-two-seats-on-dmks-rising-sun-symbol |title=Deal done, KMDK to contest in two seats on DMK's 'Rising Sun' symbol |work=[[The Hindu]] | date=14 March 2026 |access-date=1 April 2026}}</ref> | [[File:Kmdkflag.gif|50px|border]] | align=left | [[ఇ. ఆర్. ఈశ్వరన్]]<ref name="KMDK" /> | 2<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Kongunadu Makkal Desiya Katchi to contest two seats on DMK's 'Rising Sun' symbol |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/kongunadu-makkal-desiya-katchi-to-contest-two-seats-on-dmks-rising-sun-symbol/article70738635.ece |access-date=13 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | {{Full party name with color|Manithaneya Makkal Katchi}}<ref>{{cite news |date=23 February 2026 |title=Manithaneya Makkal Katchi Decided to contest on DMK'S Rising Sun Symbol for upcoming 2026 election |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-assembly-election-mmk-to-contest-on-dmks-rising-sun-symbol/article70665805.ece |access-date=23 February 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> | [[File:Manithaneya Makkal Katchi flag.jpg|50px|border]] | align=left | [[ఎం. హెచ్. జవహిరుల్లా]]<ref name="IUML">{{cite news |date=28 February 2026 |title=IUML AND MMK had given each 2 by DMK |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/iuml-and-mmk-to-contest-in-2-seats-each-as-part-of-dmk-alliance/article70689123.ece |access-date=1 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> | 2<ref name="IUML" /> |- | {{Full party name with color|Manithaneya Jananayaga Katchi}}<ref>{{cite news |url=https://thenewsmill.com/2026/02/mjk-president-urges-congress-to-discuss-governance-share-privately-amid-alliance-tensions/ |title=MJK president urges Congress to discuss governance share privately amid alliance tensions |work=News Mill |date=12 February 2026 |access-date=26 February 2026}}</ref> | [[File:MJK Flag.jpg|50px|border]] | align=left | [[తమిముమ్ అన్సారీ]]<ref>{{cite news |date=7 January 2026 |title=Ansari urges Selvaperunthagai not to press for share in power in DMK alliance |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/ansari-urges-selvaperunthagai-not-to-press-for-share-in-power-in-dmk-alliance/articleshow/126380929.cms |access-date=14 March 2026 |work=[[The Times of India]] | issn=0971-8257}}</ref> | 1<ref name="DMK+">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/sdpi-mjk-mpp-get-one-seat-each-in-dmk-led-alliance/article70785198.ece |title=Karunas, SDPI, Thamimun Ansari had given each one by DMK contesting on DMK ticket |work=The Hindu | date=25 March 2026 |access-date=25 March 2026}}</ref> |- | style="background-color: yellow;" | | align=left | Mukkulathor Pulipadai<ref>{{cite news |url=https://tamil.oneindia.com/news/chennai/karunas-mukkulathor-pulipadai-leader-karunas-confirms-the-alliance-with-dmd-and-to-stand-in-udhayas-777513.html |title=Mukkulathor Pulipadai leader Karunas confirms alliance with DMK and to stand in Udhaya Suriyan symbol |language=ta |date=28 February 2026 |access-date=28 February 2026 |work=[[One India]]}}</ref> | | align=left | [[కరణాస్]]<ref>{{cite news |date=24 October 2025 |title=Karunas: EPS is ruining AIADMK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/karunas-eps-is-ruining-aiadmk/articleshow/124771703.cms |access-date=14 March 2026 |work=[[The Times of India]] | issn=0971-8257}}</ref> | 1<ref name="DMK+" /> |- | {{Full party name with color|Social Democratic Party of India}}<ref>{{cite news |url=https://www.illustrateddailynews.com/politics/tamil-nadu-sdpi-joins-dmk-alliance-ahead-of-assembly-polls-seeks-3-seats-859299 |title=New Partner SDPI joins hands with DMK And Announced that it was contest on 'Rising Sun' Symbol ahead 26 election |date=28 February 2026 |access-date=3 March 2026 |work=Illustrated Daily News}}</ref> | [[File:SDPI Flag.jpg|50px|border]] | align=left | వి. ఎం. ఎస్. మహమ్మద్ ముబారక్<ref>{{cite web |title=This man knows Dindigul inside out, and its needs too |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/this-man-knows-dindigul-inside-out-and-its-needs-too/article68028486.ece |date=4 April 2024 |access-date=1 April 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> | 1<ref name="DMK+" /> |- | style="background-color: #FC0FC0;" | | align=left | Tamilar Desam Katchi<ref name="TDK">{{cite news |url=https://tamil.news18.com/amp/tamil-nadu/tamilar-desam-party-leaves-nda-supports-dmk-alliance-nw-azt-ws-bl-2024096.html |title=K. K. Selvakumar exits from NDA Alliance to join DMK alliance |work=[[News 18]] |date=22 January 2026 |access-date=26 March 2026 |language=ta }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | | align=left | కె. కె. సెల్వకుమార్<ref name="TDK" /> | 1<ref>{{cite news |date=26 March 2026 |title=Tamilar Desam Party gets 1 seat contesting on DMK ticket |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tn-assembly-election-dmk-formally-signs-seat-sharing-pacts-with-four-outfits/article70789338.ece |access-date=27 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | {{Full party name with color|Indian National Congress}}<ref name="SPA" /> | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px|border]] | [[File:INC Hand.svg|50px]] | align=left | [[కె. సెల్వపెరుంతగాi]]<ref>{{cite news |date=17 February 2024 |title=Selvaperunthagai named State Congress president, Rajesh Kumar new floor leader |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/selvaperunthagai-named-state-congress-president-rajesh-kumar-new-floor-leader/article67858665.ece |access-date=10 December 2025 |work=[[The Hindu]] | issn=0971-751X}}</ref> | colspan=2 | 28<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dmk-and-congress-finally-seal-pact-for-28-assembly-seat-one-rs-berth/article70704157.ece/ |title=Congress To Contest 28 Seats, Get 1 Rajya Sabha Spot As DMK Seals Pact For Tamil Nadu Polls |access-date=4 March 2026 |work=[[The Hindu]] | date=4 March 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}}<ref name="DMDK" /> | | [[File:Indian Election Symbol Nagara.svg|50px]] | align=left | [[ప్రేమలత విజయకాంత్]]<ref>{{cite news |date=19 February 2026 |title='The alliance has taken shape,' DMDK officially joins DMK-led front in TN |url=https://thesouthfirst.com/tamilnadu/the-alliance-has-taken-shape-dmdk-officially-joins-dmk-led-front-in-tn/ |access-date=14 March 2026 |work=The South First}}</ref> | colspan=2 | 10<ref>{{cite news |title=DMDK pacted to contest 10 seats on DMK Alliance for first time |url=https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-kerala-tamil-nadu-west-bengal-assam-puducherry-live-updates-march-24-2026/article70778149.ece |work=[[The Hindu]] | date=24 March 2026 |access-date=24 March 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}}<ref name="SPA" /> | [[File:Viduthalai Chiruthaigal Katchi banner.png|50px|border]] | [[File:Pot Symbol.png|50px]] | align="left" | [[తోల్. తిరుమావళవన్]] | colspan="2" | 8<ref>{{cite news |title=VCK to contest 8 seats under SPA Alliance |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-election-vck-to-contest-eight-seats-as-part-of-dmk-led-alliance/article70778674.ece |work=[[The Hindu]] | date=24 March 2026 |access-date=24 March 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}}<ref name="SPA" /> | [[File:CPI-M-flag.svg|50px|border]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | align=left | [[పి. షణ్ముగం (తమిళనాడు రాజకీయ నాయకుడు, జననం 1960)|పి. షణ్ముగం]]<ref>{{cite news |title=P Shanmugam elected CPI(M) TN secretary, CM Stalin greets |url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/p-shanmugam-elected-cpim-tn-secretary-cm-stalin-greets-3342401 |access-date=14 March 2026 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> | colspan=2 | 5<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tn-assembly-election-cpim-accepts-five-seat-offer-signs-pact-with-dmk/article70776669.ece |title=CPI-M accepts five-seat offer, pacted with DMK |work=[[The Hindu]] | date=23 March 2026 |access-date=24 March 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India}}<ref name="SPA" /> | [[File:CPI-banner.svg|50px|border]] | [[File:CPI symbol.svg|50px]] | align=left | ఎం. వీరపాండియన్<ref>{{cite news |date=13 September 2025 |title=M. Veerapandian is new T.N. CPI secretary |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-veerapandian-is-new-tn-cpi-secretary/article70045521.ece |access-date=1 March 2026 |work=[[The Hindu]] | language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> | colspan=2 | 5<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-dmk-signs-poll-deal-with-cpi-allots-five-seats/article70756750.ece/amp/ |title=CPI to contest 5 seats on SPA alliance pacted with DMK |access-date=18 March 2026 |work=[[The Hindu]] | date=18 March 2026}}</ref> |- | {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}}<ref>{{cite news |url=https://thefederal.com/elections-2026/tamil-nadu-assembly-polls-muslim-organisations-seat-sharing-talks-231072 |title=TN polls: IUML seeks greater Muslim representation in DMK alliance, requests 5 seats |date=22 February 2026 |access-date=28 February 2026 |work=The Federal}}</ref> | [[File:Flag of the Indian Union Muslim League.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Lader.svg|50px]] | align=left | [[కె. ఎం. కాడర్ మొహిదీన్]]<ref>{{cite news |date=4 July 2025 |title=IUML leader Kader Mohideen chosen for Thagaisal Thamizhar award |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/04/iuml-leader-kader-mohideen-chosen-for-thagaisal-thamizhar-award |access-date=14 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> | colspan=2 | 2<ref name="IUML" /> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! colspan="2" | 234 |} === ఏఐఏడీఎంకే నేతృత్వంలోని కూటమి === 2023 సెప్టెంబరు 25న, భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (NDA) నుండి AIADMK వైదొలిగింది.<ref>{{cite news |date=25 September 2023 |title=AIADMK severs ties with BJP-led NDA; to form front to fight 2024 LS polls |url=https://www.deccanherald.com/india/aiadmk-severs-ties-with-bjp-led-nda-to-form-front-to-fight-2024-ls-polls-2700089 |access-date=25 September 2023 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite news|date=25 September 2023|title=AIADMK snaps ties with BJP-led NDA alliance ahead of 2024 Lok Sabha polls|url=https://indianexpress.com/article/india/aiadmk-snaps-ties-with-bjp-led-nda-alliance-ahead-of-2024-lok-sabha-polls-8955585/|access-date=25 September 2023|work=[[The Indian Express]]}}</ref> 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో, AIADMK నేతృత్వంలోని కూటమి, BJP నేతృత్వంలోని NDA విడివిడిగా పోటీ చేశాయి, ఆ రాష్ట్రంలో రెండూ ఒక్క సీటును కూడా గెలుచుకోలేకపోయాయి.<ref>{{cite news|date=4 June 2024|title=Tamil Nadu election results 2024: DMK alliance sweeps Cuddalore, Villupuram, and Kallakurichi|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dmk-alliance-sweeps-cuddalore-villupuram-and-kallakurichi/article68251459.ece|access-date=4 June 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news |date=4 June 2024 |title=India Bloc Scripts Clean Sweep In Tamil Nadu, BJP And AIADMK Suffer Rout |url=https://www.ndtv.com/india-news/lok-sabha-elections-2024-results-tamil-nadu-india-bloc-scripts-clean-sweep-in-tamil-nadu-bjp-and-aiadmk-suffer-rout-5815886 |access-date=30 October 2025 |work=[[NDTV]]}}</ref> 2025 ఏప్రిల్ 11న రెండు పార్టీలు తిరిగి కలిసి కూటమిని ఏర్పరచుకున్నాయి,<ref name="NDA">{{cite news |title=BJP, AIADMK reunite forming alliance for 2026 Tamil Nadu Assembly election |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/bjp-and-aiadmk-reunite-and-announce-alliance-for-2026-tamil-nadu-assembly-election/article69439389.ece |access-date=11 April 2025 |work=[[The Hindu]] |date=11 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411125344/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/bjp-and-aiadmk-reunite-and-announce-alliance-for-2026-tamil-nadu-assembly-election/article69439389.ece |archive-date=11 April 2025}}</ref><ref>{{cite news | title=BJP announces alliance with AIADMK in Tamil Nadu ahead of 2026 elections, EPS to be CM candidate | date=11 April 2025 | url=https://www.indiatvnews.com/tamil-nadu/chennai-bjp-announces-alliance-with-aiadmk-in-tamil-nadu-ahead-of-2026-elections-eps-to-be-cm-candidate-2025-04-11-985064 |work=[[India TV]]}}</ref> పళనిస్వామి ముఖ్యమంత్రి అభ్యర్థిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news |date=19 April 2025 |title=Edappadi - Amit Shah will take all alliance decisions: BJP to cadre in fresh gag order |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/edappadi-amit-shah-will-take-all-alliance-decisions-bjp-to-cadre-in-fresh-gag-order-830514 |access-date=7 November 2025 |work=[[DT Next]]}}</ref><ref>{{cite news |date=27 June 2025 |title=EPS will be the NDA's CM face for 2026, coalition govt decision post-polls: Nainar Nagendran |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/eps-will-be-the-ndas-cm-face-for-2026-coalition-govt-decision-post-polls-nainar-nagendran-838403|access-date=7 November 2025 |work=[[DT Next]]}}</ref> 2026 జనవరి 7న అన్బుమణి నేతృత్వంలోని పిఎంకె లాంఛనంగా ఏఐఏడీఎంకే కూటమిలో చేరింది.<ref name="PMK">{{cite news |date=7 January 2026 |title=PMK joins NDA for 2026 Tamil Nadu polls, Edappadi Palaniswami calls it winning force |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/pmk-joins-nda-for-2026-tamil-nadu-assembly-elections-eps-confirms-alliance-2847872-2026-01-07 |access-date=7 January 2026 |work=[[India Today]] }}</ref> 2026 జనవరి 21న T. T. V. దినకరన్ నేతృత్వంలోని అమ్మ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం (AMMK) కూటమిలో చేరింది.<ref name="AMMK">{{cite news |date=21 January 2026 |title=Dhinakaran-led AMMK returns to NDA fold, Palaniswami welcomes leader|url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/dhinakaran-led-ammk-returns-to-nda-fold-palaniswami-welcomes-leader-3869700|access-date=21 January 2026 |work=[[Deccan Herald]] }}</ref> సీట్ల పంపకంపై మిత్రపక్షాలతో చర్చలు జరపడానికి ఏఐఏడీఎంకే 2026 మార్చి 15న నలుగురు సభ్యులతో కూడిన కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite news |date=15 March 2026 |title=அதிமுக ஆட்சிமன்றக் குழு திருத்தியமைப்பு! எடப்பாடி பழனிசாமி அறிவிப்பு! |url=https://www.dinamani.com/tamilnadu/2026/Mar/15/aiadmk-governing-council-reorganized-edappadi-palaniswami-makes-announcement |trans-title=AIADMK governing council reorganized: Edappadi Palaniswamy makes announcement |access-date=15 March 2026 |language=ta |work=[[Dinamani]] }}</ref> ప్రధాన మిత్రపక్షాలైన బిజెపి, పిఎంకె, ఎఎమ్‌ఎంకె లతో సీట్ల పంపకం ఒప్పందాలు ఖరారైనట్లు 2026 మార్చి 23న ఏఐఏడీఎంకే ప్రకటించింది.<ref name="ADMK+">{{cite news |date=23 March 2026 |work=[[The Hindu]] |title=AIADMK-led NDA finalises seat sharing, BJP gets 27, PMK 18, AMMK 11|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-aiadmk-allots-27-seats-to-bjp-18-to-pmk/article70775644.ece |access-date=23 March 2026 }}</ref> 2026 మార్చి 25న ఏఐఏడీఎంకే 23 మంది అభ్యర్థులతో కూడిన తన తొలి జాబితాను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite news| last=Ramakrishnan |first=T |date=25 March 2026 |title=AIADMK's first list out, no major surprises|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-assembly-election-aiadmks-first-list-out-no-major-surprises/article70782790.ece |access-date=25 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> మార్చి 27న 127 మంది అభ్యర్థులతో రెండో జాబితాను,<ref>{{cite news |date=27 March 2026 |title=AIADMK announces second list of 127 candidates, fields 46 sitting MLAs, 17 women for TN Assembly polls|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/27/aiadmk-announces-second-list-of-127-candidates-fields-46-sitting-mlas-17-women-for-tn-assembly-polls |access-date=27 March 2026 |work=[[The New Indian Express]] }}</ref> 2026 మార్చి 29న 17 మంది అభ్యర్థులతో తుది జాబితాను పార్టీ విడుదల చేసింది.<ref>{{cite news |title=Tamil Nadu election 2026: Former Ministers B. Valarmathi, S. Gokula Indira in AIADMK’s final list of candidates |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tn-assembly-election-former-ministers-b-valarmathi-s-gokula-indira-in-aiadmks-final-list-of-candidates/article70798665.ece |access-date=30 March 2026 |date=30 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2026 మార్చి 30న, PMK ఎన్నికలకు తమ అభ్యర్థుల జాబితాను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite news |title=PMK full candidate list: Thilagabama against Vijay in Perambur; Sowmiya Anbumani gets Dharmapuri |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/03/30/pmk-full-candidate-list-thilagabama-against-vijay-in-perambur-sowmiya-anbumani-gets-dharmapuri.html |access-date=30 March 2026 |date=30 March 2026 |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] }}</ref> బిజెపి తన అభ్యర్థుల జాబితాను 2026 ఏప్రిల్ 3న విడుదల చేసింది.<ref>{{cite news |url=https://www.newsonair.gov.in/tamil-nadu-assembly-elections-bjp-announces-candidates-for-27-seats/ |title=BJP announces candidates for 27 seats |work=[[All India Radio]] |date=3 April 2026 |access-date=3 April 2026 }}</ref> [[File:2026 Tamil Nadu Legislative Assembly Election NDA Seat Sharing Map.svg|అన్నాడీఎంకే నేతృత్వంలోని కూటమి స్థానాల పంపిణీ పటం|thumb|upright=1.5]] {| class="wikitable" style="text-align:center; | colspan="7" {{Party color cell|AIADMK-led Alliance}} |- | colspan="7" | '''అన్నాడీఎంకే నేతృత్వంలోని కూటమి''' |- !colspan=2| పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! colspan=2| స్థానాలు |- | {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}<ref name="NDA" /> | [[File:AIADMK Flag.svg|50px]] | rowspan=6|[[File:Indian election symbol two leaves.svg|55px]] | align=left|[[ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి]] | 166<ref>{{cite web |date=31 March 2026 |title=Tamil Nadu election 2026: full list of AIADMK candidates |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-aiadmk-candidates-list/article70801815.ece |access-date=1 April 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> | rowspan=6|172 |- | {{Full party name with color|Indhiya Jananayaga Katchi}}<ref name="IJK">{{cite news |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/ijk-initiates-seat-sharing-talks-with-aiadmk/articleshow/128808639.cms |title=IJK initiates seat-sharing talks with AIADMK |date=26 February 2026 |access-date=28 February 2026 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> | [[File:IJK Party Flag.jpg|59px]] | align=left|టి.ఆర్ పారివేందర్<ref name="IJK"/> |2<ref name="Seats">{{cite news |url=https://www.dtnext.in/amp/story/news/politics/2026-tn-elections-aiadmk-announces-constituencies-for-tmc-ijk-tmmk-and-puratchi-bharatham |title=NDA Seat Sharing Finalised |work=[[DT Next]] |date=25 March 2026 |access-date=25 March 2026 }}</ref> |- | {{Full party name with color|Puratchi Bharatham Katchi}}<ref name="NDA1">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Jan/24/tn-will-have-double-engine-nda-govt-after-polls-says-pm-modi |title=TN will have ‘double engine’ NDA govt after polls, says PM Modi |date=24 January 2026 |access-date=1 February 2026 |work=[[The New Indian Express]] }}</ref> | [[File:PBK FLAG.png|50px]] | align=left|ఎం. జగన్ మూర్తి<ref name="NDA1"/> |1<ref name="Seats"/> |- | {{Full party name with color|Puthiya Needhi Katchi}}<ref name="Week">{{cite news |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/02/26/seat-sharing-talks-in-nda-to-begin-after-pm-modis-tamil-nadu-visit.html |title=Seat-sharing talks in NDA to begin after PM Modi’s Tamil Nadu visit |date=26 February 2026 |access-date=26 February 2026 |work=[[The Week (magazine)|The Week]] }}</ref> |[[File:Puthiya Needhi Katchi Flag.jpg|50px]] | align=left|ఎ. సి. షణ్ముగం<ref name="NDA1"/> | 1<ref>{{cite news |url=https://newstodaynet.com/2026/03/27/tn-polls-a-c-shanmugam-to-contest-from-madurai-central-in-aiadmk-led-alliance/|title=AC Shanmugham party to contest 2 seats each on AIADMK and BJP Symbol |date=27 March 2026 |access-date=27 March 2026 |work=News Today }}</ref><ref>{{cite news |title=பாஜக வழங்கிய தொகுதியை அவர்களிடமே திருப்பி கொடுத்து விட்டோம்.. காரணத்துடன் ஏ.சி. சண்முகம் அறிவிப்பு |trans-title=AC Shanmugham announced that the one seat offered by BJP has been returned to them |url=https://tamil.samayam.com/latest-news/state-news/ac-shanmugam-spoke-on-the-no-seat-for-the-pudhiya-needhi-katchi-in-the-bjp-candidate-list/amp_articleshow/130002463.cms |access-date=4 April 2025 |language=ta |work=Samayam Tamil |date=3 April 2025}}</ref> |- | style="background:#DAA520" | | align=left|సింగ తమిళర్ మున్నేట్ర కజగం<ref>{{cite news |url=https://www.hindutamil.in/news/tamilnadu/mutharaiyar-sangam-administrator-who-contest-srirangam-consultancy-aiadmk-bjp-plan |title=ஸ்ரீரங்கம் தொகுதியில் முத்தரையர் சங்க நிர்வாகியை களமிறக்க பாஜக - அதிமுக திட்டம்? |trans-title=Mutharaiyar Sangam administrator to contest Srirangam |language=ta |work=[[The Hindu]] |date=8 March 2026 |access-date=8 March 2026 }}</ref> | | align=left|ఆర్. వి. భరతన్<ref name="STMK">{{cite news |url=https://www.dinamani.com/amp/story/latest-news/sub-latest-news/2026/Mar/26/singa-tamilar-munnetra-kazhagam-party-joins-the-aiadmk-alliance |title=Another Party joined in AIADMK-led NDA Alliance |work=[[Dinamani]] |date=26 March 2026 |access-date=26 March 2026 |language=ta }}</ref> | 1<ref name="STMK"/> |- | style="background:#0000FF" | | align=left|తమిళ మానిల బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ<ref name="TMBSP">{{cite news |url=https://www.dailythanthi.com/amp/story/news/tamilnadu/porkodi-armstrong-to-contest-in-tiru-vi-ka-nagar-constituency |title=TMBSP to contest on AIADMK ticket |work=[[Dina Thanthi]] |date=29 March 2026 |access-date=29 March 2026 |language=ta }}</ref> | | align=left|పోర్కోడి ఆమ్‌స్ట్రాంగ్<ref name="TMBSP"/> | 1<ref name="TMBSP"/> |- | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}<ref name="NDA" /> | [[File:BJP Flag.svg|50px]] | rowspan="4" |[[File:Lotus flower symbol.svg|50px]] | align=left|[[నైనార్ నాగేంద్రన్]]<ref name="NDA"/> | 26<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/elections/tamilnadu-elections/2026/Apr/03/no-surprises-as-bjp-releases-list-of-27-candidates-ahead-of-tn-polls-annamalai-not-contesting |title=No surprises as BJP releases list of 27 candidates ahead of TN polls, Annamalai not contesting |work=[[The New Indian Express]] |date=3 April 2026 |access-date=4 April 2026 }}</ref> | rowspan="4" |33 |- | {{Full party name with color|Tamil Maanila Congress (Moopanar)|dab=yes}}<ref name="NDA1" /> | | align="left" |జి.కె వాసన్<ref name="TMC">{{cite news |url=https://www.dtnext.in/amp/story/tamilnadu-election-2026/2026-tn-elections-tmcm-to-contest-5-seats-on-bjp-symbol-in-aiadmk-led-nda |title=TMC(M) to contest 5 seats on Lotus Symbol |work=[[DT Next]] |date=24 March 2026 |access-date=24 March 2026 }}</ref> |5<ref name="TMC"/> |- | style="background:#C30010" | | align=left|సౌత్ ఇండియన్ ఫార్వర్డ్ బ్లాక్<ref name="NDA2">{{cite news |url=https://tamil.oneindia.com/news/chennai/vasantha-panchami-nda-public-meeting-on-january-23-why-the-alliance-launched-campaign-early-ahead-768021.html |title=NDA public meeting on January 23 |work=[[One India]] |date=24 January 2026 |access-date=1 February 2026 }}</ref> | | align=left|కె. సి. తిరుమారన్<ref name="SIFB">{{cite news |url=https://www.dinamani.com/amp/story/tamilnadu/2026/Mar/24/tn-election-2026-south-india-forward-bloc-party-has-one-seat-in-national-democratic-alliance |title=South Indian Forward Bloc had decided to contest on BJP ticket on 1 seat |work=[[Dinamani]] |date=24 March 2026 |access-date=24 March 2026 |language=ta }}</ref> | 1<ref name="SIFB"/> |- | {{Full party name with color|Tamizhaga Makkal Munnetra Kazhagam}}<ref name="Week" /> | [[File:Tmmk flag.png|50px]] | align=left|బి. జాన్ పాండియన్<ref name="Week"/> | 1<ref name="Seats"/> |- | {{Full party name with color|Pattali Makkal Katchi}}<ref name="PMK" /> | [[File:PMK.svg|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Mango SVG.svg|50px]] | align=left|[[అన్బుమణి రామదాస్]]<ref name="PMK"/> | colspan="2" | 18<ref name="ADMK+"/> |- | {{Full party name with color|Amma Makkal Munnettra Kazagam}}<ref name="AMMK" /> | | [[File:AMMK SYMBOL PRESSURE COOKER.png|50px]] | align=left|టి.టి.వి దినకరన్<ref name="ADMK+"/> | colspan="2" | 11<ref name="ADMK+"/> |- !colspan="5"| మొత్తం !colspan="2"| 234 |} === పీఎంకే (ఆర్)–ఏఐపీటీఎంఎంకే కూటమి === 2026 మార్చి 20న, రామదాస్ నేతృత్వంలోని పిఎంకె వర్గం, అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు వి.కె. శశికళ నేతృత్వంలోని ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగంతో చేతులు కలిపింది.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ramadoss-sasikala-join-hands-to-field-candidates-in-234-seats/article70766525.ece |date=20 March 2026 |access-date=21 March 2026 |work=[[The Hindu]] |title=Ramadoss Sasikala join hands to field candidates for all 234 constituencies}}</ref> 2026 మార్చి 30న రామదాస్ ఐదుగురు అభ్యర్థులతో కూడిన మొదటి జాబితాను విడుదల చేయగా, శశికళ 21 మంది అభ్యర్థులతో జాబితాను విడుదల చేశారు.<ref>{{cite news |url=https://www.dinamani.com/amp/story/tamilnadu/2026/Mar/30/tn-election-2026-ramadoss-pmk-releases-first-phase-candidate-list |date=30 March 2026|access-date=31 March 2026 |work=[[Dinamani]] |title=Ramadoss released first list of 5 candidates |language=ta }}</ref><ref name="AIPTMMK">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/former-mp-among-21-candidates-announced-by-sasikalas-party/article70800597.ece|title=Sasikala Released 21 candidates for first list|date=29 March 2026|access-date=31 March 2025|work=[[The Hindu]]}}</ref> 2026 మార్చి 31న PMK (R) పది నియోజకవర్గాల అభ్యర్థుల రెండో జాబితాను విడుదల చేసింది.<ref name="PMKR2">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-assembly-election-2026-ramadoss-releases-second-list-of-candidates/articleshow/129932939.cms |title=Tamil Nadu assembly election 2026: Ramadoss releases second list of candidates |work=[[The Times of India]] |date=31 March 2026 |access-date=1 April 2026 }}</ref> 2026 మార్చి 31న AIPMMK 38 మంది అభ్యర్థులతో రెండో జాబితాను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite news |url=https://tamil.samayam.com/latest-news/state-news/sasikala-second-list-for-the-2026-assembly-elections-is-ready-candidates-announced-for-38-constituencies/amp_articleshow/129938694.cms |title=Sasikala Released 38 candidates for 2nd list |date=31 March 2026 |access-date=1 April 2026 |language=ta |work=Samayam Tamil }}</ref> ఏప్రిల్ 1న శశికళ ఐదుగురు అభ్యర్థులతో కూడిన మూడవ జాబితాను విడుదల చేశారు.<ref>{{cite news |url=https://www.dinamani.com/amp/story/tamilnadu/2026/Apr/01/ayyappan-joins-sasikalas-party-to-contest-again-in-usilampatti |title=சசிகலா கட்சியில் இணைந்த ஐயப்பன்: மீண்டும் உசிலம்பட்டியில் போட்டி! |trans-title=Ayyappan joins Sasikala's party and contesting Usilampati |work=[[Dinamani]] |date=1 April 2026 |access-date=1 April 2026 |language=ta }}</ref> ఏప్రిల్ 2న, రామదాస్ వరుసగా పది, ఎనిమిది మంది అభ్యర్థులతో కూడిన మూడవ, నాల్గవ జాబితాను విడుదల చేశారు.<ref name="PMKR">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/03/ramadoss-releases-list-of-18-candidates |title=Ramadoss releases list of 18 candidates |date=2 April 2026 |access-date=3 April 2026 |work=[[The New Indian Express]] }}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 4న శశికళ 9 మంది అభ్యర్థులతో 4వ జాబితాను విడుదల చేశారు<ref>{{cite news |url=https://www.maalaimalar.com/amp/story/news/tamilnadu/sasikala-releases-4th-phase-candidate-list |title=4ஆம் கட்ட வேட்பாளர் பட்டியலை சசிகலா வெளியிட்டார்|trans-title=Sasikala Releases 4th list of candidates|work=Maalai Malar |date=4 April 2026 |access-date=6 April 2026 |language=ta }}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center; | colspan="7" {{Party color cell|Pattali Makkal Katchi}} |- | colspan="7" | '''ఎపిఎంకె–ఏఐపీటీఎంఎంకే కూటమి''' |- ! colspan=2 | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! colspan=2 | స్థానాలు |- | style="background:black" | | align=left | ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sasikala-announces-her-partys-name-all-india-puratchi-thalaivar-makkal-munnetra-kazhagam/article70738382.ece |title=Sasikala announces her party's name: All India Puratchi Thalaivar Makkal Munnetra Kazhagam |work=[[The Hindu]] | date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}}</ref> | | rowspan=4 | [[File:Indian Election Symbol Coconut Farm.jpg|50px]] | align=left | [[వీకే శశికళ]]<ref name="AIPTMMK" /> | 71<ref name="PTMMK" /><ref>{{cite news |url=https://www.hindutamil.in/amp/story/story/news/tamilnadu/sasikala-party-to-contest-in-64-constituencies |date=2 April 2026 |access-date=3 April 2026 |work=The Hindu | trans-title=Sasikala's party to contest in 64 constituencies |title=64 தொகுதிகளில் சசிகலா கட்சி போட்டி}}</ref> | rowspan=4 | 82<ref name="Final">{{cite news |url=https://tamil.samayam.com/latest-news/state-news/coconut-grove-vs-cylinder-constituencies-where-sasikala-ramadoss-alliance-will-contest/articleshow/130191422.cms |title=120 தொகுதிகளில் ராமதாஸ் சசிகலா அணி போட்டி |trans-title=Sasikala Ramadoss front finalised to contest 120 seata |work=Samayam Tamil |date=11 April 2026 |access-date=13 April 2026 |language=ta}}</ref> |- | style="background:Red" | | align=left | పసుంపోన్ మక్కల్ దేశం<ref name="Alliance2">{{cite news |url=https://tamil.news18.com/amp/tamil-nadu/vs-sasikala-announces-21-candidates-list-contest-against-tvk-vijay-in-trichy-east-released-nw-mma-ws-bl-2071537.html |title=கூட்டணிக்கு 3... சொந்த வேட்பாளர்கள் 21... திருச்சி கிழக்கில் விஜய்யை எதிர்க்கும் சசிகலா கட்சி! |trans-title=Three for alliance, 21 own candidates, Sasikala's party to face Vijay in Trichy East |work=[[News18]] |date=30 March 2026 |access-date=31 March 2026 |language=ta }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | | align=left | | 2<ref name="Alliance2" /> |- | style="background:orange" | | align=left |వెల్లాలర్ మున్నేట్ర కజగం<ref name="Alliance2" /> | | | 1<ref name="Alliance2" /> |- | {{party color cell|Others}} | align=left |ఇతరులు | | | 8<ref name="Final" /> |- | {{party color cell|Pattali Makkal Katchi}} | style="text-align: left;" | అనైతింధియ జననాయక పదుగప్పు కజగం<ref>{{cite news |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/ramadoss-to-reveal-dravidian-alliance-choice |title=Ramadoss to reveal Dravidian alliance choice |date=27 February 2025 |access-date=3 March 2025 |work=[[DT Next]]}}</ref>{{efn|name=Symbol|[[Election Commission of India]] allotted gas cylinder as an election symbol to [[Pattali Makkal Katchi (S. Ramadoss)]] and [[Puthiya Tamilagam]] as they are not in direct contest in any of the constituencies.}} | [[File:PMK.svg|50px|border]] | [[File:Gas Cylinder.jpg|50px]] | align=left | ఎస్. రామదాస్<ref name="PMKR" /> | colspan=2 | 38<ref name="PMKR" /><ref>{{cite news |url=https://www.dinamalar.com/amp/news/tamil-nadu-district-news-chennai/fifth-list-released-by-ramadoss/4189822 |title=5ஆம் கட்ட வேட்பாளர் பட்டியலை ராமதாஸ் வெளியிட்டார் |trans-title=Dr. Ramdas Releases 5th list of candidates |work=[[Dinamalar]] | date=3 April 2026 |access-date=6 April 2026 |language=ta}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! colspan="2" | 120 |} === ఇతరులు === 2024 ఫిబ్రవరి 2న నటుడు [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] తన రాజకీయ పార్టీ అయిన [[తమిళగ వెట్రి కజగం]] (TVK) ఆవిర్భావాన్ని ప్రకటించారు. ఈ పార్టీ 2026 ఎన్నికల్లో పోటీ చేస్తుందని ఆయన ప్రకటించారు.<ref name="TVK">{{cite news |title=Thalapathy Vijay Launches Political Party, Names it Tamizha Vetri Kazhagam |url=https://www.lokmattimes.com/national/thalapathy-vijay-launches-political-party-names-it-tamizha-vetri-kazhagam-a505/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241006100939/https://www.lokmattimes.com/national/thalapathy-vijay-launches-political-party-names-it-tamizha-vetri-kazhagam-a505/ |archive-date=6 October 2024 |access-date=1 June 2025 |work=Lokmat Times}}</ref><ref>{{cite news |title=Thalapathy' Vijay Launches Political Party: Thamizhaga Vettri Kazhagam |url=https://www.deccanherald.com/india/thalapathy-vijay-announces-his-political-party-thamizaga-vettri-kazhagam-tvk-2876774 |access-date=30 October 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> 2025 ఫిబ్రవరిలో పొరుగున ఉన్న [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో అధికార పార్టీ అయిన ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్ తమిళనాడు రాష్ట్ర ఎన్నికల్లో పోటీ చేయాలనే ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది.<ref name="AINRC">{{cite news |date=7 February 2025 |title=AINRC to enter poll fray in Tamil Nadu during 2026 Assembly election |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/ainrc-to-enter-the-poll-fray-in-tamil-nadu-in-2026/article69191862.ece |access-date=1 January 2026 |work=[[The Hindu]] |issn=0971-751X}}</ref> నామ్ తమీలర్ కచ్చి ఎన్నికల కోసం తన 234 మంది అభ్యర్థుల జాబితాను 2026 ఫిబ్రవరిలో విడుదల చేసింది.<ref name="NTK List">{{cite news |date=22 February 2026 |title=Seeman in Karaikudi; NTK candidates for 234 seats announced |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Feb/22/seeman-in-karaikudi-ntk-candidates-for-234-seats-announced |access-date=5 March 2026 |work=[[The New Indian Express]] }}</ref> 2026 మార్చి 18న మొత్తం 234 నియోజకవర్గాల్లో TVK ఒంటరిగా పోటీ చేస్తుందని విజయ్ ప్రకటించారు,<ref>{{cite news |title=Vijay's TVK confirms to contest solo for upcoming 2026 election |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tvk-chief-vijay-rules-out-alliances-says-no-compromise-on-secular-social-justice-principles/article70758507.ece |access-date=19 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> 2026 మార్చి 30న అభ్యర్థులందరి జాబితాను ఆయన ప్రకటించారు.<ref name="TVK List">{{cite web |date=30 March 2026 |title=Tamil Nadu Assembly elections: Full list of TVK candidates |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-2026-assembly-elections-tvk-vijay-candidates-full-list/article70799077.ece |access-date=31 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2026 మార్చి 29న పుతియ తమిళగం పార్టీ 43 మంది అభ్యర్థులతో ఎన్నికల కోసం తన తొలి జాబితాను విడుదల చేసింది,<ref name="PT">{{cite news |date=30 March 2026 |title=Puthiya Tamilagam to go solo in TN polls; releases first list of 43 candidates |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/30/puthiya-tamilagam-to-go-solo-in-tn-polls-releases-first-list-of-43-candidates |access-date=31 March 2026 |work=[[The New Indian Express]] }}</ref> మరుసటి రోజు 27 మంది అభ్యర్థులతో రెండవ జాబితాను వెల్లడించింది.<ref name="PT2">{{cite news |url=https://www.dailythanthi.com/news/tamilnadu/puthiya-tamilagam-to-contest-elections-alone-2nd-list-of-candidates-released-for |title=புதிய தமிழகம் 2ம் கட்ட வேட்பாளர் பட்டியல் வெளியீடு |work=[[Daily Thanthi]] |language=ta |date=31 March 2026 |access-date=1 April 2026 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="2" |పార్టీ !జెండా !చిహ్నం !నాయకుడు !స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Naam Tamilar Katchi}}<ref>{{cite news |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/ntk-releases-first-list-of-100-candidates-seeman-yet-to-announce-his-constituency-855611 |title=NTK releases first list of candidates |date=5 December 2025 |access-date=1 January 2026 |work=[[DT Next]]}}</ref> | |[[దస్త్రం:NTK-EC-Symbol.jpg|67x67px]] | align="left" |[[సీమాన్]]<ref name="NTK List2" /> |234<ref name="NTK List2" /> |- | {{Full party name with color|Tamizhaga Vazhvurimai Katchi}}<ref name="TAVK">{{cite news |url=https://www.dinamani.com/tamilnadu/2026/Apr/01/camera-symbol-allotted-to-tamizhaga-vazhvurimai-katchi |title=தமிழக வாழ்வுரிமைக் கட்சிக்கு கேமரா சின்னம் ஒதுக்கீடு! |trans-title=Camera symbol allocated to Tamizhaga Vazhvurimai Katchi |work=[[Dinamani]] | date=1 April 2026 |access-date=1 April 2026 |language=ta}}</ref> |[[దస్త్రం:Tvk_flag_wikipedia.jpg|border|50x50px]] |[[దస్త్రం:Indian_Election_Symbol_Camera.png|50x50px]] | align="left" |[[టి. వేల్మురుగన్]]<ref name="TAVK" /> |170<ref>{{cite news|url=https://www.dinamani.com/amp/story/all-editions/edition-villupuram/cuddalore/2026/Apr/11/contesting-in-170-constituencies-across-tamil-nadut-velmurugan|title=தமிழக வாழ்வுரிமை கட்சி 170 தொகுதிகளில் போட்டியிடுகிறது|date=11 April 2026|work=[[Dinamani]]|access-date=12 April 2026|language=ta|trans-title=Tamizhaga Vazhvurimai Kachi to contest on 170 constituencies}}</ref> |- | {{Full party name with color|Bahujan Samaj Party}}<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/eci-reviews-preparedness-for-the-coming-assembly-election-in-tamil-nadu/article70680832.ece |title=ECI reviews preparedness for the coming Assembly elections |work=[[The Hindu]] | date=27 February 2026 |access-date=1 March 2026}}</ref> |[[దస్త్రం:BSP_Flag.png|border|50x50px]] |[[దస్త్రం:Elephant_electoral_symbol.svg|50x50px]] | align="left" |పి. ఆనందన్<ref name="BSP">{{cite news|url=https://www.etvbharat.com/amp/ta/state/amstrong-case-many-accused-not-arrested-says-anandan-tamil-nadu-news-tns26041104744|title=BSP Tamil Nadu chief Anandan released list of 118 candidates and mentioned that still many accused were not arrested on Armstrong's Death|date=12 April 2026|work=ETV Bharat|access-date=11 April 2026|language=ta}}</ref> |118<ref name="BSP" /> |- | {{Full party name with color|Puthiya Tamilagam}}<ref>{{cite news |url=https://www.dailythanthi.com/news/politics/puthiya-tamilagam-party-to-decide-on-assembly-election-alliance-soon |title=Puthiya Tamilagam party to decide on assembly election alliance soon |work=[[Daily Thanthi]] | language=ta |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref>{{efn|name=Symbol}} |[[దస్త్రం:Puthiya_Tamilagam_Party_Flag.jpg|border|50x50px]] |[[దస్త్రం:Gas_Cylinder.jpg|53x53px]] | align="left" |[[కె. కృష్ణస్వామి]]<ref name="PT3" /> |70<ref name="PT3" /><ref name="PT22" /> |} == పార్టీల వారీగా పోటీ == గమనిక: అభ్యర్థులు ఏ పార్టీ అధికారిక గుర్తుపై పోటీ చేశారో, ఆ పార్టీ ప్రకారం. {| class="wikitable" style="line-height:20px;text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="5" | కూటమి, పార్టీ |- |colspan="4" {{Party color cell|AIADMK-led Alliance}} |- | colspan="4" align="center" |'''[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK+]]''' |- | {{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} | {{party color cell|Pattali Makkal Katchi}} | {{party color cell|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |- ! [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK]] ! [[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] ! [[పట్టాళి మక్కల్ కట్చి|PMK]] ! [[అమ్మ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|AMMK]] |- |rowspan="8" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} | rowspan="8" |'''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|SPA]]''' |- | {{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} ! [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | 135 | 25 | 8 | 8 |- | {{party color cell|Indian National Congress}} ! [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | 18 | 5 | 3 | 2 |- | {{party color cell|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} ! [[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం|DMDK]] | 6 | {{n/a}} | 4 | {{n/a}} |- | {{party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} ! [[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] | 5 | {{n/a}} | 2 | 1 |- | {{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} ! [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|CPI (M)]] | 2 | 2 | 1 | {{n/a}} |- | {{party color cell|Communist Party of India}} ! [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]] | 4 | 1 | {{n/a}} | {{n/a}} |- | {{party color cell|Indian Union Muslim League}} ! [[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|IUML]] | 2 | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} |- ! colspan="4" | మొత్తం ! colspan="4" |234 |} === పార్టీ వారీగా పోటీ === ఎన్నికల సంఘం ప్రకారం, రాష్ట్రంలోని 234 నియోజకవర్గాలలో 4,023 మంది అభ్యర్థులు పోటీ చేశారు.<ref name="NTK List3">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Feb/22/seeman-in-karaikudi-ntk-candidates-for-234-seats-announced|title=Seeman in Karaikudi; NTK candidates for 234 seats announced|date=22 February 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=5 March 2026}}</ref> అసోసియేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రిఫార్మ్స్ ప్రకారం, ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 722 మంది అభ్యర్థులలో 404 మందిపై తీవ్రమైన క్రిమినల్ కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. వీరిలో, AIADMK నుండి 170 మంది అభ్యర్థులలో 60 మంది (35.3%), TVK నుండి 231 మందిలో 43 మంది (18.6%), DMK నుండి 175 మందిలో 32 మంది (18.3%), BJP నుండి 33 మందిలో 9 మంది (27.3%), కాంగ్రెస్ నుండి 28 మందిలో 5 మంది (17.9%), PMK నుండి 18 మందిలో 6 మంది (33.3%), DMDK, CPI నుండి ఒక్కొక్కరు తమ అఫిడవిట్లలో తీవ్రమైన క్రిమినల్ కేసులను ప్రకటించారు..<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/at-least-404-candidates-in-tamil-nadu-have-serious-criminal-cases-against-them-report/article70880314.ece|title=Tamil Nadu Election 2026: At least 404 candidates in T.N. have serious criminal cases against them|date=19 April 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=20 April 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> గమనిక: అభ్యర్థులు పోటీ చేసిన అధికారిక గుర్తు ఏ పార్టీకి చెందినదో దాని ప్రకారం. == అభ్యర్థులు == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="line-height:20px;text-align:left;" 2026 తమినాడు శాసనసభ ఎన్నికల అభ్యర్థుల జాబితా {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="line-height:20px;text-align:center;font-size:94%;" ! rowspan="2" | జిల్లా ! rowspan="2" | వ.సంఖ్య ! rowspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="3" style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" |[[Tamilaga Vettri Kazhagam|<span style="color:white;">TVK+</span>]] ! colspan="3" style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}}" |[[Secular Progressive Alliance|<span style="color:white;">SPA</span>]] ! colspan="3" style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}}" |[[AIADMK-led Alliance|<span style="color:white;">AIADMK+</span>]] |- ! colspan="2" | పార్టీ || అభ్యర్థి<ref>TVK candidate list: *{{cite web |title=TVK candidate list |url=https://www.oneindia.com/tvk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=29 April 2026 }}</ref> ! colspan="2" | పార్టీ ||అభ్యర్థి<ref>SPA candidate list: *{{cite web |title=DMK candidate list |url=https://www.oneindia.com/dmk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=INC candidate list |url=https://www.oneindia.com/inc-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=DMDK candidate list |url=https://www.oneindia.com/dmdk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=VCK candidate list |url=https://www.oneindia.com/vck-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=CPM candidate list |url=https://www.oneindia.com/cpm-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=CPI candidate list |url=https://www.oneindia.com/cpi-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=MDMK candidate list |url=https://www.oneindia.com/mdmk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }}</ref> ! colspan="2" | పార్టీ ||అభ్యర్థి<ref>ADMK+ candidate list: *{{cite web |title=AIADMK candidate list |url=https://www.oneindia.com/aiadmk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=BJP candidate list |url=https://www.oneindia.com/bjp-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=PMK candidate list |url=https://www.oneindia.com/pmk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=AMMK candidate list |url=https://www.oneindia.com/ammk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=TMC(M) candidate list |url=https://www.oneindia.com/tmc-m-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }} *{{cite web |title=IJK candidate list |url=https://www.oneindia.com/ijk-candidates-list-for-tamil-nadu-assembly-election/| work=[[One India]] |access-date=1 April 2025 }}</ref> |- |rowspan=6|[[తిరువళ్ళూర్ జిల్లా|తిరువళ్లూరు]] !1 |[[గుమ్మిడిపూండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుమ్మిడిపూండి]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎస్. విజయకుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[టి.జె. గోవిందరాజన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. సుధాకర్ |- !2 |[[పొన్నేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొన్నేరి]] (ఎస్.సి) |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. ఎస్. రవి]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[దురై చంద్రశేఖర్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. బలరామన్]] |- !3 |[[తిరుత్తణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుట్టణి]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. సత్యకుమార్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |డి. కృష్ణమూర్తి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. హరి]] |- !4 |[[తిరువళ్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువళ్లూరు]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[టి. అరుణ్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. జి. రాజేంద్రన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[బి. వి. రమణ]] |- !5 |[[పూనమల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూనమల్లి]] (ఎస్.సి) |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ప్రకాశం. ఆర్.]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. కృష్ణస్వామి]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[టి. ఎ. ఎలుమలై]] |- !6 |[[ఆవడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆవాడి]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆర్. రమేష్ కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. ఎం. నాసర్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎం. రాజసింహ మహేంద్ర |- |rowspan="22" |[[చెన్నై జిల్లా|చెన్నై]] !7 |[[మధురవాయల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురవోయల్]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[పి. రేవంత్ చరణ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. గణపతి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. బెంజమిన్]] |- !8 |[[అంబత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబత్తూరు]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[జి. బాలమురుగన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. పి. పూర్ణిమ]] చూడండి |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |కె. ఎన్. శేఖర్ |- !9 |[[మాదవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాధవరం]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. ఎల్. విజయ్ ప్రభు]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. సుదర్శనం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. మూర్తి]] |- !10 |[[తిరువొత్తియూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువొట్టియూర్]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్. సెంథిల్ కుమార్]] |{{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |ఎల్. సుందరరాజన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. కుప్పన్]] |- !11 |[[డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్. మేరీ విల్సన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జె. జాన్ ఎబెనెజర్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. ఎస్. రాజేష్ |- !12 |[[పెరంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరంబూర్]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[సి. జోసెఫ్ విజయ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. డి. శేఖర్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |ఎం. తిలగబామ |- !13 |[[కొలత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలత్తూరు]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. ఎస్. బాబు]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. కె. స్టాలిన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. సంతాన కృష్ణన్ |- !14 |[[విల్లివాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లివాక్కం]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆధవ్ అర్జున]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కార్తీక్ మోహన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. ఆర్. విజయకుమార్]] |- !15 |[[తిరు. వి. కా. నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరు-వి-కా-నగర్]] (ఎస్.సి) |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. ఆర్. పల్లవి]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. ఎస్. రవిచంద్రన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పోర్కోడి ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్{{efn|name=TMBSP|తమిళ మనీల బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ [[అఖిల భారత అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (AIADMK) "రెండు ఆకులు" గుర్తుపై పోటీ చేసింది, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా అన్నాడీఎంకే అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడింది.}} |- !16 |[[ఎగ్మోర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎగ్మోర్]] (ఎస్.సి) |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[రాజ్మోహన్ ఆరుముగం|ఎ. రాజ్మోహన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |తమిళన్ ప్రసన్న |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అభిషేక్ రెంగసామి |- !17 |[[రాయపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయపురం]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కె. వి. విజయ్ దాము]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సుబైర్ ఖాన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[డి. జయకుమార్]] |- !18 |[[హార్బర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హార్బర్]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సినోరా పి.ఎస్. అశోక్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. కె. శేఖర్ బాబు]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. మనోహర్ |- !19 |[[చేపాక్-తిరువల్లికేని శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెపాక్-తిరువల్లికేని]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |డి. సెల్వం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఉదయనిధి స్టాలిన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |అధి రాజారామ్ |- !20 |[[థౌజండ్ లైట్స్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|థౌజండ్ లైట్స్]] |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జె. సి.డి. ప్రభాకర్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎజిలన్ నాగనాథన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[బి. వలర్మతి]] |- !21 |[[అన్నా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అన్నా నగర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. కె. రామ్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. చిత్రరాసు |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[గోకుల ఇందిర]] |- !22 |[[విరుగంపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరుగంబాక్కం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆర్. శబరినాథన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. ఎం. వి. ప్రభాకర రాజా]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. ఎన్. రవి |- !23 |[[సైదాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సైదాపేట]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[అరుల్ ప్రకాశం. ఎం|అరుల్ ప్రకాశం. M.]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[మా. సుబ్రమణియన్]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[జి. సెంథమిజన్]] |- !24 |[[త్యాగరాయనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|త్యాగరాయనగర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్.ఆనంద్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రాజా అన్బళగన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[బి. సత్యనారాయణన్]] |- !25 |[[మైలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలాపూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[పి. వెంకటరమణన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ధా. వేలు]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[తమిలిసై సౌందరరాజన్]] |- !26 |[[వేలచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేలాచ్చేరి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆర్. కుమార్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |జె. ఎం. హెచ్. అసన్ మౌలానా |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. కె. అశోక్]] |- !27 |[[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[పి. శరవణన్ (రాజకీయవేత్త)|పి. శరవణన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. అరవింద్ రమేష్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పి. కందన్]] |- !28 |[[అలందూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలందూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. హరీష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[టి.ఎం. అన్బరసన్|టి. ఎం. అన్బరసన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. శరవణన్ |- |[[కాంచీపురం జిల్లా]] !29 |[[శ్రీపెరంబుదూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీపెరంబుదూర్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[తెన్నరసు. కె.]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[కె. సెల్వపెరుంతగై]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. పళని |- | rowspan="6" |[[చెంగల్పట్టు జిల్లా|చెంగల్పట్టు]] !30 |[[పల్లవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పల్లవరం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[జె. కామాచి]] |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[డి. మురుగేషన్ (రాజకీయవేత్త)|డి. మురుగేషన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వెంకటేశన్{{efn|name=IJK|[[భారతీయ జననాయక కత్తి]] [[అఖిల భారత అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] (AIADMK) "రెండు ఆకులు" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డుల్లో అధికారికంగా అన్నాడీఎంకే అభ్యర్థిగా నమోదయ్యారు.}} |- !31 |[[తాంబరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాంబరం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[డి. శరత్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. S. కృతికా దేవి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సి. రాజేంద్రన్|చిట్లపాక్కం సి. రాజేంద్రన్]] |- !32 |[[చెంగల్పట్టు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంగల్పట్టు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎస్. త్యాగరాజన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. కె. టి. కార్తీక్ దండపాణి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. గజేంద్రన్ |- !33 |[[తిరుపోరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపోరూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[బి. విజయరాజ్]] |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |పన్నీర్ దాస్ |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |కె. బాలు |- !34 |[[చెయ్యూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెయ్యూర్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. మోహనరాజా |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |[[సింతనై సెల్వన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇ. రాజశేఖర్]] |- !35 |[[మదురాంతకం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురాంతకం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఇ. ఎజిల్ కేథరిన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. అములు పొన్మలర్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[మరగతం కుమారవేల్]] |- | rowspan="2" |[[కాంచీపురం జిల్లా|కాంచీపురం]] !36 |[[ఉతిరమేరూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉతిరమేరూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[జె. మునిరథినం]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. సుందర్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |పి. మహేశ్‌కుమార్‌ |- !37 |[[కాంచీపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంచీపురం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆర్. వి. రంజిత్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[నిత్య సుకుమార్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. సోమసుందరం]] |- | rowspan="2" |[[రాణిపేట జిల్లా|రాణిపేట]] !38 |[[అరక్కోణం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరక్కోణం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. గాంధీరాజ్]] |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |[[ఎజిల్ కరోలిన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. రవి (రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రవి]] |- !39 |[[షోలింగూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలింగూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[జి. కపిల్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[ఎ. ఎం. మునిరథినం]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |కె. శరవణన్ |- |[[వెల్లూర్ జిల్లా|వెల్లూరు]] !40 |[[కాట్పాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాట్పాడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. సుధాకర్ (రాజకీయవేత్త)|ఎం. సుధాకర్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[దురై మురుగన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. రాము |- | rowspan="2" |[[రాణిపేట జిల్లా|రాణిపేట]] !41 |[[రాణిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాణిపేట]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[I. తాహిరా|ఐ. తాహిరా]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. గాంధీ]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |వి. M. కార్తికేయన్{{efn|name=TMC(M)|[[తమిళ మానిల కాంగ్రెస్ (మూపనార్)]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (BJP) "కమలం" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా BJP అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |- !42 |[[ఆర్కాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్కాట్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. విజయ్ మోహన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జె. ఎల్. ఈశ్వరప్పన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. ఎం. సుకుమార్ |- | rowspan="4" |[[వెల్లూర్ జిల్లా|వెల్లూర్]] !43 |[[వెల్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వెల్లూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. ఎం.వినోత్ కన్నన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. కార్తికేయ]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. ఆర్. కె. అప్పు. |- !44 |[[ఆనైకట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆనైకట్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. వెల్మురుగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. పి. నందకుమార్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[డి. వెలళగన్]] |- !45 |[[కిల్వైతినంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్వైతినంకుప్పం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఇ. తెన్రాల్ కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[రాజేశ్వరి మోహనకాంతి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. జగన్ మూర్తి]]{{efn|name=PBK|[[పురట్చి భారతం కత్తి]] [[అఖిల భారత అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (AIADMK) "రెండు ఆకులు" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డుల్లో అధికారికంగా అన్నాడీఎంకే అభ్యర్థిగా నమోదయ్యారు.}} |- !46 |[[గుడియాతం శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుడియాట్టం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కె. సింధు]] |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |కె. బి. ప్రతాప్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. ఫరీదా పురుషోత్తమన్]] |- | rowspan="4" |[[తిరుపత్తూరు జిల్లా|తిరుపత్తూరు]] !47 |[[వాణియంబాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాణియంబాడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. సయ్యద్ భూర్హనుదీన్ |{{party name with color|Indian Union Muslim League}} |[[సయ్యద్ ఫరూక్ బాషా]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. సెంథిల్‌కుమార్]] |- !48 |[[అంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి. ఇమ్థియాస్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. సి. విల్వనాథన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. వెంకటేశన్ |- !49 |[[జోలార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోలార్‌పేట]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సి. మునిసామి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కవితా దండపాణి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. సి. వీరమణి]] |- !50 |[[తిరుప్పత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (వెల్లూరు)|తిరుప్పత్తూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్. తిరుపతి]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. నల్లతంబి (DMK రాజకీయ నాయకుడు)|ఎ. నల్లతంబి]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |ఎ. జ్ఞానశేఖర్ |- | rowspan="6" |[[కృష్ణగిరి జిల్లా|కృష్ణగిరి]] !51 |[[ఉత్తంగరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉత్తంగరై]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్. ఇళయరాజా]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |ఆర్. కుప్పుసామి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[టి. ఎం. తమిళసెల్వం]] |- !52 |[[బర్గూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్గూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఇ. మురళీధరన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[డి. మథియాళగన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఇ. సి.గోవిందరాజన్ |- !53 |[[కృష్ణగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణగిరి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[పి. ముకుందన్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[ఎ. చెల్లకుమార్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. అశోక్ కుమార్]] |- !54 |[[వేప్పనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేప్పనహళ్లి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. ఆర్.సంపంగి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. S. శ్రీనివాసన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పి. మునుసామి]] |- !55 |[[హోసూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోసూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. వెండర్కరసన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. ఎ. సత్య]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. బాలకృష్ణ రెడ్డి]] |- !56 |[[తల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తల్లి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. సురేష్ |{{party name with color|Communist Party of India}} |[[T. రామచంద్రన్ (సీపీఐ రాజకీయ నాయకుడు)|టి. రామచంద్రన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |నగేష్ కుమార్ |- | rowspan="5" |[[ధర్మపురి జిల్లా|ధర్మపురి]] !57 |[[పాలకోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలకోడ్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. గోపి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. సెంథిల్‌కుమార్ (ధర్మపురి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పి. అన్బళగన్]] |- !58 |[[పెన్నాగారం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెన్నగారం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎస్. గజేంద్రన్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |జి. కె. ఎం. తమిళకుమారన్ |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |వి. సెల్వం |- !59 |[[ధర్మపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. శివన్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |వి. ఇలంగోవన్ |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |[[సౌమియా అన్బుమణి]] |- !60 |[[పప్పిరెడ్డిపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పప్పిరెడ్డిపట్టి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎస్. తిలగవతి]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. పళనియప్పన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[మరగతం వెట్రివేల్]] |- !61 |[[హరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరూర్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. రాకేష్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. షణ్ముగం |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. సంపత్‌కుమార్]] |- | rowspan="8" |[[తిరువణ్ణామలై జిల్లా|తిరువణ్ణామలై]] !62 |[[చెంగం శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంగం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. భారతీదాసన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. పి. గిరి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. ఎస్. వేలు |- !63 |[[తిరువణ్ణామలై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువణ్ణామలై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. అరుల్ అరుముగం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇ. వి. వేలు]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |సి. ఎజుమలై |- !64 |[[కిల్పెన్నత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్పెన్నత్తూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |డి. రాజా |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పిచ్చండి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. రామచంద్రన్ |- !65 |[[కలసపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలసపాక్కం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి. ఏలుమలై |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. ఎస్. టి. శరవణన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[అగ్రి S. S. కృష్ణమూర్తి]] |- !66 |[[పోలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పోలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. అభిషేక్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |టి. పి. శరవణన్ |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |సి. ఆర్. భాస్కరన్ |- !67 |[[ఆరణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరణి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. వెంకటేష్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[మహాలక్ష్మి గోవర్థనన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎల్. జయ సుధ]] |- !68 |[[చెయ్యార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెయ్యార్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | [[దుసి. కె. మోహన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[O. జోతి|ఒ. జోతి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ముక్కుర్ ఎన్. సుబ్రమణియన్]] |- !69 |[[వందవాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వందవాసి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. ఉదయకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[అంబేత్‌కుమార్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. రాణి]] |- | rowspan="7" |[[విలుప్పురం జిల్లా|విలుప్పురం]] !70 |[[జింగీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జింగీ]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |బి. చంద్రశేఖరన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. S. మస్తాన్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |[[ఎ. గణేష్‌కుమార్]] |- !71 |[[మైలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. విజయ్ నిరంజన్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[ఎల్. వెంకటేశన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సి. వె. షణ్ముగం]] |- !72 |[[తిండివనం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిండివనం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | S. శక్తివేల్ |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |వన్నియరసు |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. అర్జునన్]] |- !73 |[[వానూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వనూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. పి. సురేష్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |గౌతమ్ ద్రవిడమణి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. మురుగన్ |- !74 |[[విల్లుపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లుపురం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎన్. మోహనరాజ్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. లక్ష్మణన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. విజయ]] |- !75 |[[విక్రవాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రవాండి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. విజయ్ వడివేల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[అన్నియూర్ శివ]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |[[సి. శివకుమార్]] |- !76 |[[తిరుక్కోయిలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుక్కోయిలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | విజయ్ ఆర్. భరణిబాలాజీ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[గౌతమ్ సిగమణి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. పళనిస్వామి |- | rowspan="4" |[[కల్లకురిచి జిల్లా|కల్లకురిచి]] !77 |[[ఉలుందూరుపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుందూరుపేట]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. సుధాకర్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |జి. ఆర్.వసంతవేలు |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. కుమారగురు]] |- !78 |[[రిషివండియం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రిషివండియం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. అశోక్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వసంతం కార్తికేయ]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |ఎ. పి. చెజియన్ |- !79 |[[శంకరాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంకరపురం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. జగదేశన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. ఉదయ సూర్యన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. రాకేష్ |- !80 |[[కళ్లకురిచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్లకురిచి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | [[అరుల్ విఘ్నేష్|సి. అరుల్ విఘ్నేష్]] |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |[[మాలతి (రాజకీయవేత్త)|మాలతి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. రాజీవ్ గాంధీ |- | rowspan="11" |[[సేలం జిల్లా|సేలం]] !81 |[[గంగవల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగవల్లి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. సుజాత]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. చిన్నదురై]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. నల్లతంబి (AIADMK రాజకీయ నాయకుడు)|ఎ. నల్లతంబి]] |- !82 |[[అత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అత్తూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. సెల్వభారతి |{{party name with color|Indian National Congress}} |ఎస్. కె. అర్థనారి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. పి. జయశంకరన్]] |- !83 |[[ఏర్కాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఏర్కాడ్]] (ఎస్.టి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[జె. లక్ష్మి]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. ఎం. రేవతి మాథేశ్వరన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. ఉషారాణి]] |- !84 |[[ఓమలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓమలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. వి. అధియమాన్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |ఎ. ఆర్. ఇలంగోవన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. మణి]] |- !85 |[[మెట్టూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెట్టూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. సెల్వం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |మిథున్ చక్రవర్తి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. వెంకటాచలం]] |- !86 |[[ఎడప్పాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎడప్పాడి]] | style="background:{{party color|Independent politician}}" | |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|IND]] |కె. ప్రేమ్‌కుమార్{{efn|name=TVK1|అధికారిక అభ్యర్థి నామినేషన్ పరిశీలన సమయంలో తిరస్కరించబడింది; ఇండిపెండెంట్ అభ్యర్థి కె. ప్రేంకుమార్‌కు ‘టెలివిజన్’ గుర్తు కింద విజయ్ మద్దతు తెలిపాడు}} |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కాశి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి]] |- !87 |[[సంగగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగగిరి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. సెంథిల్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. మణికందన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. వెట్రివెల్]] |- !88 |[[సేలం వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేలం వెస్ట్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. లక్ష్మణన్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[అజగప్పురం మోహన్ రాజ్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |ఎం. కార్తీ |- !89 |[[సేలం నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేలం నార్త్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | కె. శివకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. రాజేంద్రన్ (DMK రాజకీయ నాయకుడు)|ఆర్. రాజేంద్రన్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |[[ఎస్. సదాశివం]] |- !90 |[[సేలం సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేలం సౌత్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎ. విజయ్ తమిళన్ పార్తిపన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. లోగనాథన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |జె. వినోద్ |- !91 |[[వీరపాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వీరపాండి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. S. పళనివేల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. కె. తరుణ్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |శ్రీ బాలాజీ సుకుమార్ |- | rowspan="6" |[[నమక్కల్ జిల్లా|నమక్కల్]] !92 |[[రాశిపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాశిపురం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | [[లోగేష్ తమిళసెల్వన్|డి. లోగేష్ తమిళసెల్వన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. మతివేందన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎస్. డి.ప్రేంకుమార్ |- !93 |[[సేంతమంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|సెంతమంగళం]] (ఎస్.టి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[పి. చంద్రశేఖర్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. పూమలర్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సి. చంద్రశేఖర్]] |- !94 |[[నమక్కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నమక్కల్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[సి. S. దిలీప్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. రాణి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[శ్రీదేవి పి. ఎస్. మోహన్]] |- !95 |[[పరమతి-వేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరమతి-వేలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. నందకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. S. మూర్తి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. శేఖర్]] |- !96 |[[తిరుచెంగోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచెంగోడు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. జి. అరుణ్‌రాజ్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇ. ఆర్. ఈశ్వరన్]]{{efn|name=KMDK|[[కొంగునాడు మక్కల్ దేశీయ కట్చి]] [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. చంద్రశేఖర్ |- !97 |[[కుమారపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుమారపాళయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[సి. విజయలక్ష్మి]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. బాలు |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. తంగమణి]] |- | rowspan="3" |[[ఈరోడ్ జిల్లా|ఈరోడ్]] !98 |[[ఈరోడ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ ఈస్ట్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎం. విజయ్ బాలాజీ]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |గోబినాథ్ పళనియప్పన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. మనోహరన్ |- !99 |[[ఈరోడ్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ వెస్ట్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. కె. ఆనంద్ మోహన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. ముత్తుసామి]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎం. యువరాజా{{efn|name=TMC(M)}} |- !100 |[[మొదక్కురిచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొదక్కురిచి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[డి. షణ్ముగన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెంథిల్నాథన్{{efn|name=MDMK|[[మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[కీర్తికా శివకుమార్]] |- | rowspan="2" |[[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !101 |[[ధరాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధరాపురం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. గౌరీచిత్ర |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[టి. ఇందిరాణి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. సత్యబామ]] |- !102 |[[కాంగాయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంగాయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి. మణి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. పి. సామినాథన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎన్. S. N. నటరాజ్]] |- | rowspan="5" |[[ఈరోడ్ జిల్లా|ఈరోడ్]] !103 |[[పెరుందురై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరుందురై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. పి. అరుణాచలం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎన్. డి. వెంకటాచలం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. జయకుమార్ (భారత రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. జయకుమార్]] |- !104 |[[భవానీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భవాని]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. పి. బాలకృష్ణన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. ఎ. చంద్రశేఖర్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. సి. కరుప్పన్నన్]] |- !105 |[[అంతియూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంతియూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. విజయ్ వెంకటేష్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. శివబాలన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. హరిభాస్కర్ |- !106 |[[గోబిచెట్టిపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోబిచెట్టిపాళయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కె. ఎ. సెంగోట్టయన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. నల్లశివం |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. బి. ప్రభు |- !107 |[[భవానీసాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భవానీసాగర్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. పి. తమిళసెల్వి]] |{{party name with color|Communist Party of India}} |[[పి. ఎల్. సుందరం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. బన్నారి]] |- | rowspan="3" |[[నీలగిరి జిల్లా|నీలగిరి]] !108 |[[ఉదగమండలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉదగమండలం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. ఇబ్రహీం |{{party name with color|Indian National Congress}} |బి. రామచంద్రన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[ఎం. భోజరాజన్]] |- !109 |[[గూడలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గూడలూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. దీపక్ సాయి కిషోర్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రావిడమణి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పొన్. జయశీలన్]] |- !110 |[[కూనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూనూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సి. తంగరాజు |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. ఎం. రాజు |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. రాము |- |[[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] !111 |[[మెట్టుపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెట్టుపాళయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్. సునీల్ ఆనంద్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కవితా కళ్యాణచుందరం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఒ. కె. చిన్నరాజ్]] |- | rowspan="4" |[[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !112 |[[అవనాశి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అవనాశి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కమలి. ఎస్.]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[గోకిలమణి]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[ఎల్. మురుగన్]] |- !113 |[[తిరుప్పూర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుప్పూర్ (ఉత్తరం)]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. సత్యబామ]] |{{party name with color|Communist Party of India}} |రవి సుబ్రమణియన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. ఎస్. ఎం. ఆనందన్]] |- !114 |[[తిరుప్పూర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుప్పూర్ (దక్షిణం)]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. బాలమురుగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. దినేష్‌కుమార్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎస్. తంగరాజ్ |- !115 |[[పల్లడం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పల్లడం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కె. రామ్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. సెల్వరాజ్ (DMK రాజకీయ నాయకుడు)|కె. సెల్వరాజ్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పి. పరమశివం]] |- | rowspan="9" |[[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] !116 |[[సూలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సూలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎన్. ఎం. సుకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. మురుగేషన్ (DMK రాజకీయ నాయకుడు)|S. మురుగేషన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి.పి. కందసామి]] |- !117 |[[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుందంపళయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కనిమొళి సంతోష్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |కె. పి. సూర్యప్రకాష్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. ఆర్. జి. అరుణ్‌కుమార్]] |- !118 |[[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు (ఉత్తరం)]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. సంపత్‌కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సెంతమిజ్ సెల్వన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[వనతి శ్రీనివాసన్]] |- !119 |[[తొండముత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తొండముత్తూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. సతీష్ రాజు |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. ఆర్. కార్తికేయన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |- !120 |[[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు సౌత్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. సెంథిల్ బాలాజీ]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] |- !121 |[[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. ఎస్. శ్రీ గిరిప్రసాద్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[వి. శ్రీనిధి నాయుడు]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. ఆర్. జయరామన్]] |- !122 |[[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిణతుకడవు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[కె. విఘ్నేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. వి. కె. ఎస్. శబరి కార్తికేయ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. దామోదరన్ (రాజకీయవేత్త)|ఎస్. దామోదరన్]] |- !123 |[[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. రామనాథన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. నిత్యానందన్{{efn|name=KMDK}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పొల్లాచ్చి వి. జయరామన్]] |- !124 |[[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. శ్రీధరన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. సుధాకర్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డి. లక్ష్మణ సింగ్ |- | rowspan="2" |[[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !125 |[[ఉడుమలైపేట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉడుమలైపేటై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. కె. శంకర్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. జయకుమార్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఉడుమలై కె. రాధాకృష్ణన్]] |- !126 |[[మడతుకులం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడతుకులం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. తిరుమల |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. జయరామకృష్ణన్]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[సి. షణ్ముగవేలు]] |- | rowspan="7" |[[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్]] !127 |[[పళని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పళని]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. ప్రవీణ్ కుమార్ |{{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |ఎన్. పాండి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. రవి మనోహరన్ |- !128 |[[ఒడ్డంచత్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒడ్డంచత్రం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] | S. మోహన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. శక్కరపాణి]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |విడియల్ సేకర్{{efn|name=TMC(M)}} |- !129 |[[అథూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (దిండిగల్ జిల్లా)|అథూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎన్. కలైసెల్వి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఐ. పెరియసామి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. విశ్వనాథన్ |- !130 |[[నిలకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలకోట్టై]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆర్. అయ్యనార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |నాగజోతి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. తాన్మొళి]] |- !131 |[[నాథమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాథం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎల్.ఎన్. రమేష్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. కె. సెల్వకుమార్{{efn|name=TDK|తమిళ దేశం కత్తి [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదయ్యారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[నాథమ్ ఆర్. విశ్వనాథన్]] |- !132 |[[దిండిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిండిగల్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. నజీర్ రాజా |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఐ. పి. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[దిండిగల్ సి. శ్రీనివాసన్]] |- !133 |[[వేదసందూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేదసందూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎన్. నాకా జోతి]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. గాంధీరాజన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. పి. బి. పరమశివం]] |- | rowspan="4" |[[కరూర్ జిల్లా|కరూర్]] !134 |[[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి. కార్తికేయ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[మొంజనూర్ ఆర్. ఎలాంగో]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. సెల్వకుమార్ |- !135 |[[కరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. పి. మథియాలగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |అసి. ఎం. త్యాగరాజన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. ఆర్. విజయభాస్కర్]] |- !136 |[[కృష్ణరాయపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాయపురం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[సత్య ఎం.]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సి. కె. రాజా |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. దివ్య]] |- !137 |[[కుళితలై శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుళితలై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. బాలసుబ్రమణి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సూరియనూర్ ఎ. చందిరన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. కరుణాకరన్ |- | rowspan="9" |[[తిరుచిరాపల్లి జిల్లా|తిరుచిరాపల్లి]] !138 |[[మనప్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనప్పరై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. కతిరవన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. అబ్దుల్ సమద్]]{{efn|name=MMK|[[మనితనేయ మక్కల్ కట్చి]] [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |పి. ఎల్.విజయకుమార్ |- !139 |[[శ్రీరంగం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీరంగం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎస్. రమేష్ (తమిళ రాజకీయనాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. దురైరాజ్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. మనోహరన్]] |- !140 |[[తిరుచిరాపల్లి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచిరాపల్లి (పశ్చిమ)]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. రామమూర్తి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. ఎన్. నెహ్రూ]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. రాజశేఖర్]] |- !141 |[[తిరుచిరాపల్లి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచిరాపల్లి (తూర్పు)]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[సి. జోసెఫ్ విజయ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇనిగో ఇరుధయరాజ్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. రాజశేఖరన్ |- !142 |[[తిరువెరుంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువెరంబూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |నవలపట్టు ఎస్. విజి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[అన్బిల్ మహేష్ పొయ్యమొళి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. కుమార్]] |- !143 |[[లాల్గుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాల్గుడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కు.పా. కృష్ణన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. పరివల్లల్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[లీమా రోజ్ మార్టిన్]] |- !144 |[[మనచనల్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనచనల్లూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. శరవణన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. కతిరవన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. వి. భరతన్{{efn|name=STMK|సింగ తమిజర్ మున్నేట్ర కజగం [[అఖిల భారత అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (AIADMK) "రెండు ఆకుల" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా అన్నాడీఎంకే అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |- !145 |[[ముసిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముసిరి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. విఘ్నేష్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. ఎస్.ఎన్.కరుణైరాజా |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎన్. యోగనాథన్ |- !146 |[[తురైయూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తురైయూర్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. రవిశంకర్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |ఎం. విచ్చు లెనిన్ ప్రసాత్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇ. సురోజ]] |- | rowspan="2" |[[పెరంబలూర్ జిల్లా|పెరంబలూరు]] !147 |[[పెరంబలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరంబలూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. శివకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. డి. జయలక్ష్మి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్]] |- !148 |[[కున్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కున్నం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. రేవతి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. S. శివశంకర్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |శరణ్య అన్బళగన్{{efn|name=IJK}} |- | rowspan="2" |[[అరియాలూర్ జిల్లా|అరియలూరు]] !149 |[[అరియలూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. శివకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |లతా బాలు |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. రాజేంద్రన్ |- !150 |[[జయంకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జయంకొండ]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. జి. రాజేంద్రన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కా. కాబట్టి. కా. కన్నన్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |కె. వైతి |- | rowspan="9" |[[కడలూర్ జిల్లా|కడలూరు]] !151 |[[తిట్టకుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిట్టకుడి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |రాజశేఖర్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సి. వి. గణేశన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎన్. మురుగుమారన్]] |- !152 |[[విరుధాచలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరుధాచలం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. విజయ్ |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |[[ప్రేమలత విజయకాంత్]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |[[తమిళరాసి ఆదిమూలం]] |- !153 |[[నైవేలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నైవేలి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. ఆనంద్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సబా. రాజేంద్రన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సొరత్తూరు ఆర్. రాజేంద్రన్]] |- !154 |[[పన్రుటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్రుటి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. మణికందన్ |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |అబ్దుల్ రెహమాన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. మోహన్ |- !155 |[[కడలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. రాజ్ కుమార్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |ఎ. S. చంద్రశేఖర్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. సి. సంపత్]] |- !156 |[[కురింజిపాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కురింజిపడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |రాజ్‌కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం.ఆర్.కె. పన్నీర్ సెల్వం|ఎం. ఆర్. కె. పన్నీర్ సెల్వం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. భువనేంద్రన్ |- !157 |[[భువనగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భువనగిరి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |డి. ఎం. మహాలింగం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |దురై కె. శరవణ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. అరుణ్మొళితేవన్]] |- !158 |[[చిదంబరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిదంబరం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |నెడుంచెజియన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[తమిమున్ అన్సారీ]]{{efn|name=MJK|మనితానేయ జననాయక కత్తి [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదయ్యారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. ఎ. పాండియన్]] |- !159 |[[కట్టుమన్నార్కోయిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కట్టుమన్నార్కోయిల్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. శ్రీనివాసన్ |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |[[ఎల్. ఇ. జోతిమణి]] |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |అన్బు చోళన్ |- | rowspan="3" |[[మైలాదుత్తురై జిల్లా|మైలాదుత్తురై]] !160 |[[సిర్కాళి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిర్కాళి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సి. ఎస్. గోపీనాథ్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. సెంథిల్‌సెల్వన్]]{{efn|name=MDMK|[[మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. శక్తి (సిర్కాజి ఎమ్మెల్యే)|ఎం. శక్తి]] |- !161 |[[మైలాదుత్తురై శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలాదుత్తురై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. S. హరూన్ రషీత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |జమాల్ యూనస్ ముహమ్మద్ |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |ఎస్. ఎ. పళనిచామి |- !162 |[[పూంబుహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూంపుహార్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |టి.జి.ఆర్. జె. విజయాలయన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[నివేధా ఎం. మురుగన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. పావున్‌రాజ్]] |- | rowspan="3" |[[నాగపట్టినం జిల్లా|నాగపట్టినం]] !163 |[[నాగపట్టినం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపట్టినం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సుకుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. హెచ్. జవహిరుల్లా]]{{efn|name=MMK}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |తంగ కతిరవన్ |- !164 |[[కిల్వేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్వేలూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |టి.ఎ.పి. సెంథిల్ పాండియన్ |{{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |డి. లత |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |వడివేల్ రావణన్ |- !165 |[[వేదారణ్యం శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేదారణ్యం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. కింగ్స్లీ గెరాల్డ్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |మా.మీ. పుగజేంధి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[O. S. మణియన్]] |- | rowspan="4" |[[తిరువారూర్ జిల్లా|తిరువారూర్]] !166 |[[తిరుతురైపూండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుత్తురైపూండి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. పాండియన్ |{{party name with color|Communist Party of India}} |[[కె. మరిముత్తు]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |యు. పాలదండయుతం |- !167 |[[మన్నార్గుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నార్గుడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |యు. వి. ఎం. రాజరాజన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[టి. ఆర్. బి. రాజా]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. కామరాజ్]] |- !168 |[[తిరువారూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువారూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. వీరమణి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. పూండి కలైవానన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |గోవి చంద్రు |- !169 |[[నన్నిలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నన్నిలం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. ప్రభాకరన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. ఎమ్. ఎస్. మహమ్మద్ ముబారక్{{efn|name=SDPI|[[సోషల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. కామరాజ్]] |- | rowspan="8" |[[తంజావూరు జిల్లా|తంజావూరు]] !170 |[[తిరువిడైమరుదూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువిడైమరుదూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. ప్రభాకరన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[గోవి. చెజియన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇలమతి సుబ్రమణియన్]] |- !171 |[[కుంభకోణం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుంభకోణం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఆర్. వినోద్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. అన్బళగన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎం. కె. ఆర్. అశోక్ కుమార్{{efn|name=TMC(M)}} |- !172 |[[పాపనాశం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాపనాశం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |యు. అజరుద్దీన్ |{{party name with color|Indian Union Muslim League}} |ఎ. ఎం. షాజహాన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డి. షణ్ముగప్రభు |- !173 |[[తిరువయ్యారు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువయ్యారు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. మణికందన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[దురై. చంద్రశేఖర్]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |వి. కార్తికేయ |- !174 |[[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. విజయ్ శరవణన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రామనాథన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎం. మురుగానందం |- !175 |[[ఒరతనాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒరతనాడు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. అరవింద్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. వైఠిలింగం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎం. శేఖర్ |- !176 |[[పట్టుక్కోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పట్టుక్కోట్టై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సి మధన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. అన్నాదురై]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సి. వి. శేఖర్ |- !177 |[[పేరవురని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పేరవూరని]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |టి చంద్ర కాండీబన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎన్. అశోక్‌కుమార్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |గోవి ఇలంగో |- | rowspan="6" |[[పుదుక్కొట్టై జిల్లా|పుదుక్కోట్టై]] !178 |[[గందర్వకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|గందర్వకోట్టై]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎన్ సుబ్రమణియన్ |{{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |ఎం. చిన్నదురై |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |సి. ఉదయకుమార్ |- !179 |[[విరాలిమలై శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరాలిమలై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి మురుగేషన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. కె. చెల్లపాండియన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సి. విజయభాస్కర్]] |- !180 |[[పుదుక్కోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుదుక్కోట్టై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. ఎం. షరీఫ్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. ముత్తురాజా]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎన్. రామచంద్రన్ |- !181 |[[తిరుమయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుమయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సి. సింధామణి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. రెగుపతి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. కె. వైరముత్తు]] |- !182 |[[అలంగుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలంగుడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |దురై కందసామి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[శివ వి. మెయ్యనాథన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |డి. విమల్ |- !183 |[[అరంతంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరంతంగి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జె మొహమ్మద్ ఫర్వేస్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[టి. రామచంద్రన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[కవితా శ్రీకాంత్]] |- | rowspan="4" |[[శివగంగ జిల్లా|శివగంగ]] !184 |[[కరైకుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరైకుడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |టి. కె. ప్రభు |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[ఎస్. మాంగుడి]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |ధేర్పోకి వి. పాండి |- !185 |[[తిరుప్పత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (శివగంగై జిల్లా)|తిరుప్పత్తూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |శ్రీనివాస సేతుపతి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. ఆర్. పెరియకరుప్పన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |కె. సి. తిరుమరన్{{efn|name=SIFB|సౌత్ ఇండియన్ ఫార్వర్డ్ బ్లాక్, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బిజెపి) యొక్క "కమలం" గుర్తుపై పోటీ చేశారు,, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా బిజెపి అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |- !186 |[[శివగంగ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివగంగ]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కులంధై రాణి నాచియార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కరుణాస్]]{{efn|name=MPP|ముక్కులాథోర్ పులిపడై [[ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) "రైజింగ్ సన్" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా DMK అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. ఆర్. సెంథిల్నాథన్]] |- !187 |[[మనమదురై శాసనసభ నియోజకవర్గం|మానమదురై]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[డి. ఇలంగోవన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. తమిళరసి]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |పోన్ వి. బాలగణపతి |- | rowspan="10" |[[మదురై జిల్లా|మదురై]] !188 |[[మేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేలూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. మదురై వీరన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[పి. విశ్వనాథన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పెరియపుల్లన్ అలియాస్ సెల్వం]] |- !189 |[[మదురై తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై తూర్పు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. కార్తికేయ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. మూర్తి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. మహేంద్రన్ |- !190 |[[షోలవందన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలవందన్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. వి. కరుప్పయ్య |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. వెంకటేశన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. మాణికం]] |- !191 |[[మదురై నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై నార్త్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. కల్లనై |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. దళపతి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. శరవణన్]] |- !192 |[[మదురై సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై సౌత్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. ఎం. గోపిసన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. బూమినాథన్]]{{efn|name=MDMK}} |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |రామ శ్రీనివాసన్ |- !193 |[[మదురై సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై సెంట్రల్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. ఎం. ఎస్. ముస్తఫా |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పళనివేల్ త్యాగ రాజన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సుందర్ సి]]{{efn|name=PNK|[[పుధియ నీది కత్తి]] [[అఖిల భారత అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]] (AIADMK) "రెండు ఆకులు" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా అన్నాడీఎంకే అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |- !194 |[[మదురై వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై వెస్ట్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. ఆర్.తంగపాండి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |రఘు బాలాజీ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సెల్లూర్ కె. రాజు]] |- !195 |[[తిరుపరంకుండ్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపరంకుండ్రం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సిటిఆర్ నిర్మల్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. కీర్తిగా తంగపాండి]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[వి. వి. రాజన్ చెల్లప్ప]] |- !196 |[[తిరుమంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుమంగళం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎన్. సతీష్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. మణిమారన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. బి. ఉదయకుమార్]] |- !197 |[[ఉసిలంపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉసిలంపట్టి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |విజయ్ మహాలింగం |{{party name with color|Indian National Congress}} |టి. శరవణకుమార్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[I. మహేంద్రన్]] |- | rowspan="4" |[[తేని జిల్లా|తేని]] !198 |[[అండిపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అండిపట్టి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. పాండి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎ. మహారాజన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. లోగిరాజన్ |- !199 |[[పెరియకులం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరియకులం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. శబరి |{{party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |అట్రాల్ అరసు |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[కె. కతిర్కము]] |- !200 |[[బోడినాయకనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోడినాయకనూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. ప్రకాష్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[O. పన్నీర్ సెల్వం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. T. నారాయణస్వామి |- !201 |[[కంబం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుంబమ్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి. ఎల్. ఎ. జగన్నాథ్ మిశ్రా |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎన్. ఎరామకృష్ణన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. టి. కె. జక్కయ్యన్]] |- | rowspan="7" |[[విరుదునగర్ జిల్లా|విరుదునగర్]] !202 |[[రాజపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజపాళయం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కార్తీక్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. తంగ పాండియన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[ప్రిసిల్లా పాండియన్]]{{efn|name=TMMK|[[తమిళగ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (BJP) "కమలం" గుర్తుపై పోటీ చేశారు, ఎన్నికల రికార్డులలో అధికారికంగా BJP అభ్యర్థిగా నమోదు చేయబడ్డారు.}} |- !203 |[[శ్రీవిల్లిపుత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవిల్లిపుత్తూరు]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎ. కార్తీక్]] |{{party name with color|Communist Party of India}} |పి. మహాలింగం |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. చంద్రప్రభ]] |- !204 |[[సత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎం. అజిత్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎ. కదరకరాయరాజ్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[నైనార్ నాగేంద్రన్]] |- !205 |[[శివకాశి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివకాశి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[ఎస్. కీర్తన]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |గణేశన్ అశోక్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. టి. రాజేంద్ర భాలాజీ]] |- !206 |[[విరుదునగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరుదునగర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. పి. సెల్వం |{{party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |విజయప్రభాకర్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |వి. జి. గణేశన్ |- !207 |[[అరుప్పుకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరుప్పుక్కోట్టై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. కార్తీక్ కుమార్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. కె. ఎస్. ఎస్. ఆర్. రామచంద్రన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఎస్. సేతుపతి |- !208 |[[తిరుచూలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచూలి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. సమయన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[తంగం తెన్నరసు]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం.ఎస్.ఆర్. రాజవర్మన్]] |- | rowspan="4" |[[రామనాథపురం జిల్లా|రామనాథపురం]] !209 |[[పరమకుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరమకుడి]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. గోపీనాథన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కె. కె. కతిరవన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. ముత్తయ్య (రాజకీయవేత్త)|ఎస్. ముత్తయ్య]] |- !210 |[[తిరువాడనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువాడనై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[రాజీవ్ (రాజకీయ నాయకుడు)|వి. కె. రాజీవ్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[కరు మాణికం]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కీర్తికా మునియసామి]] |- !211 |[[రామనాథపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామనాథపురం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఇ. కె. సాహుల్ హమీద్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కథార్బాట్చా ముత్తురామలింగం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |కె. నాగేంద్రన్ |- !212 |[[ముదుకులత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముధుకులత్తూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. మలర్విజి జయబాల |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. S. రాజా కన్నప్పన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. పాండి]] |- | rowspan="6" |[[తూత్తుకుడి జిల్లా|తూత్తుకుడి]] !213 |[[విలాతికులం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలాతికుళం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కాసిరాం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[జి. వి. మార్కండయన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. సత్య |- !214 |[[తూత్తుక్కుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తూత్తుక్కుడి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[శ్రీనాథ్ అల్నాథ్|శ్రీనాథ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[పి. గీతా జీవన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. T. చెల్లపాండియన్]] |- !215 |[[తిరుచెందూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచెందూర్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జె. మురుగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[అనిత ఆర్. రాధాకృష్ణన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |కె. ఆర్. ఎం. రాధాకృష్ణన్ |- !216 |[[శ్రీవైకుంటం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవైకుంటం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. జి. శరవణన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} | [[ఊర్వసి ఎస్. అమృతరాజ్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[ఎస్. పి. షణ్ముగనాథన్]] |- !217 |[[ఒట్టపిడారం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒట్టపిడారం]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |పి. మధనరాజా |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. సి. షుణ్ముగయ్య]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |[[ఆర్. సుందరరాజ్]] |- !218 |[[కోవిల్‌పట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోవిల్‌పట్టి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. బాలసుబ్రహ్మణ్యం |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |కా. కరుణానిధి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కదంబూర్ రాజు]] |- | rowspan="5" |[[తెన్‌కాశి జిల్లా|తెన్‌కాశి]] !219 |[[శంకరన్‌కోయిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంకరన్‌కోవిల్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |సి. రామరాజన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |సంగై గణేశన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |ధిలీపన్ జయశంకరన్ |- !220 |[[వాసుదేవనల్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాసుదేవనల్లూర్]] (ఎస్.సి) | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. అముదా రాణి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇ. రాజా]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |అనంతన్ అయ్యసామి |- !221 |[[కడయనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడయనల్లూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఆర్. కె. అబ్దుల్ జలీల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |టి. M. రాజేంద్రన్{{efn|name=MDMK}} |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[సి. కృష్ణమురళి]] |- !222 |[[తెన్కాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెంకాసి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎ. రాజా ప్రకాష్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కలై కతిరవన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. సెల్వమోహన్‌దాస్ పాండియన్]] |- !223 |[[అలంగుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలంగులం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |వి. విపిన్ చక్రవర్తి |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[మనోజ్ పాండియన్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[కె. ఆర్.పి. ప్రభాకరన్|కె. ఆర్. పి. ప్రబాకరన్]] |- | rowspan="5" |[[తిరునల్వేలి జిల్లా|తిరునెల్వేలి]] !224 |[[తిరునల్వేలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునెల్వేలి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |మురుగన్.ఆర్.ఎస్. |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |సు. సుబ్రమణియన్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |తాచై ఎన్. గణేశరాజా |- !225 |[[అంబసముద్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబసముద్రం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. రాజగోపాల్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |వి. పి. దురై |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఇసక్కి సుభయ]] |- !226 |[[పాలయంకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాళయంకోట్టై]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. మరియా జాన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. అబ్దుల్ వహాబ్]] |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |సయ్యద్ సుల్తాన్ సుంసుద్దీన్ |- !227 |[[నంగునేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంగునేరి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[వి. రెడ్డియార్‌పట్టి నారాయణన్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[రూబీ మనోహరన్]] |{{party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. ఎసక్కిముత్తు |- !228 |[[రాధాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాధాపురం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |[[సతీష్ క్రిస్టోఫర్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎం. అప్పావు]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |ఎస్. పి. బాలకృష్ణన్ |- | rowspan="6" |[[కన్యాకుమారి జిల్లా|కన్యాకుమారి]] !229 |[[కన్యాకుమారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కన్యాకుమారి]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. ఆర్. మాధవన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |ఆర్. మహేష్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[తలవాయి ఎన్. సుందరం]] |- !230 |[[నాగర్‌కోయిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కోయిల్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |జి. బెర్విన్ కింగ్స్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఎస్. ఆస్టిన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[ఎం. ఆర్. గాంధీ]] |- !231 |[[కొలచల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలచల్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ప్రేమ్ అలెక్స్ లారెన్స్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[తరహై కుత్‌బర్ట్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |టి. శివకుమార్ |- !232 |[[పద్మనాభపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పద్మనాభపురం]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కిషోర్ ఎ.ఎల్. రవి చంద్రరన్ |{{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |[[ఆర్. చెల్లస్వామి]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |పి. రమేష్ |- !233 |[[విలవంకోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలవంకోడ్]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |కె. మైఖేల్ కుమార్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |టి. టి. ప్రవీణ్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |[[ఎస్. విజయధరణి]] |- !234 |[[కిల్లియూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్లియూరు]] | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | |[[తమిళగ వెట్రి కజగం|TVK]] |ఎస్. సబిన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |[[ఎస్. రాజేష్ కుమార్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |నివిన్ సైమన్{{efn|name=TMC(M)}} |- |} == ప్రచారం == 2025 జూన్ 1న డీఎంకే అధ్యక్షుడు, ముఖ్యమంత్రి ఎం. కె. స్టాలిన్ 'ఓరనియిల్ తమిళనాడు' (ఒకే జట్టుగా తమిళనాడు) పేరిట కొత్త పార్టీ సభ్యులను చేర్చుకునే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాడు, ఇంటింటి ప్రచారం ద్వారా ప్రతి పోలింగ్ బూత్‌లోని ఓటర్లలో కనీసం 30% మందిని పార్టీలో చేర్పించాలని పార్టీ శ్రేణులను కోరాడు.<ref>{{cite news |date=2 June 2025 |title=DMK launched ‘Oraniyil Tamil Nadu’ enrolment drive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/dmk-launched-oraniyil-tamil-nadu-enrolment-drive/articleshow/121555410.cms |access-date=1 January 2026 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite news |date=2 July 2025 |title=CM Stalin launches Oraniyil Tamil Nadu, does not rule out more parties joining DMK bloc |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/02/cm-stalin-launches-oraniyil-tamil-nadu-does-not-rule-out-more-parties-joining-dmk-bloc |access-date=1 January 2026 |work=[[The New Indian Express]] }}</ref> 2025 జూలై 7న ఏఐఏడీఎంకే ప్రధాన కార్యదర్శి పళనిస్వామి 'ప్రజలను రక్షిద్దాం, తమిళనాడును కాపాడుకుందాం' అనే నినాదంతో రాష్ట్రవ్యాప్త ప్రచారాన్ని ప్రారంభించాడు.<ref>{{cite news |agency=ANI |date=5 July 2025 |title=EPS launches AIADMK campaign logo for 2026 TN polls, gives out call to ‘remove evil DMK govt’ |url=https://theprint.in/india/eps-launches-aiadmk-campaign-logo-for-2026-tn-polls-gives-out-call-to-remove-evil-dmk-govt/2680644/ |access-date=8 November 2025 |work=[[ThePrint]] }}</ref><ref>{{cite news |title=AIADMK General Secretary Edappadi K. Palaniswami launches 'Let's Protect the People, Let's Save Tamil Nadu' ahead of Tamil Nadu Assembly election |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/aiadmk-general-secretary-edappadi-k-palaniswami-launches-lets-protect-the-people-lets-save-tamil-nadu-ahead-of-tamil-nadu-assembly-election20250707112508/ |access-date=8 November 2025 |work=[[ANI News]] }}</ref> 2025 సెప్టెంబరు 13న టీవీకే అధ్యక్షుడు విజయ్ తిరుచిరాపల్లిలో తన పార్టీ ఎన్నికల ప్రచారాన్ని ప్రారంభించాడు, వారాంతాల్లో తదుపరి ర్యాలీలను ప్లాన్ చేశాడు.<ref>{{cite news |date=14 September 2025 |title=‘Vijay is coming’: Tamil star kicks off Assembly poll campaign, targets DMK and BJP over broken promises |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/vijay-kicks-off-campaign-in-trichy-blasts-dmk-and-bjp-over-broken-promises-10248461/ |access-date=8 November 2025 |work=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{cite news |date=13 September 2025 |title=Vijay launches election campaign in Trichy, says TVK will make only practical and implementable promises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/vijay-launches-election-campaign-in-trichy-says-tvk-will-make-only-practical-and-implementable-promises/articleshow/123869217.cms |access-date=8 November 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> అయితే కరూర్‌లో టీవీకే నిర్వహించిన రాజకీయ ర్యాలీలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించి, 80-120 మంది గాయపడిన ఘటన తర్వాత అతను ప్రచారాన్ని తాత్కాలికంగా నిలిపివేశాడు.<ref>{{cite news |date=28 September 2025 |title=39 die in stampede during TVK leader Vijay's Karur campaign |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/10-die-in-stampede-like-situation-during-tvk-leader-vijays-karur-campaign/articleshow/124183777.cms |access-date=30 October 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite news |date=27 September 2025 |title=TVK rally stampede highlights: Madurai Bench of Madras High Court to hear TVK's case on September 29 |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tvk-vijay-rally-karur-updates-on-september-27-2025/article70102676.ece |access-date=30 October 2025 |work=[[The Hindu]] }}</ref> మద్రాస్ హైకోర్టు ఆదేశాల మేరకు తమిళనాడు ప్రభుత్వం 2026 జనవరిలో రాష్ట్రంలో రాజకీయ ర్యాలీల కోసం కొత్త నియమాలు, మార్గదర్శకాలను ప్రకటించింది.<ref>{{cite news |url=https://www.ndtv.com/chennai-news/no-one-above-law-court-orders-making-rules-for-rallies-by-political-parties-9302892 |title=Court Orders Making Rules For Rallies By Political Parties |work=[[NDTV]] |date=18 September 2025 |access-date=30 October 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-government-notifies-sop-for-political-meetings-rallies-other-large-public-gatherings/article70479181.ece |title=Tamil Nadu government notifies SOP for political meetings, rallies, other large public gatherings |work=[[The Hindu]] |date=7 January 2026 |access-date=10 January 2026}}</ref> == సర్వేలు, పోల్స్ == === అభిప్రాయ సేకరణలు === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+ స్థానాల అంచనాలు ! rowspan="2" | చానల్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" | నమూనా పరిమాణం | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|AIADMK-led Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Others}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|SPA]] ! [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK+]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] ! ఇతరులు |- |align=left|ఐఏఎన్ఎస్-మాత్రైజ్ | 2026 మార్చి 15<ref name="IANS">{{cite news |url=https://ianslive.in/opinion-poll-aiadmk-to-edge-ahead-of-dmk-in-tamil-nadu-ldf-and-udf-in-neck-and-neck-fight-in-kerala--20260315184504 |title=Opinion Poll: AIADMK to edge ahead of DMK in Tamil Nadu |access-date=15 March 2026 |date=15 March 2026 |work=IANS}}</ref><ref name="Mint">{{cite web |author=Chanchal |date=16 March 2026 |title=BJP surge in West Bengal, neck-and-neck fight for Stalin in Tamil Nadu - What opinion poll predicts |url=https://www.livemint.com/elections/assembly-elections/bjp-surge-in-west-bengal-neck-and-neck-for-stalin-in-tamil-nadu-what-opinion-poll-predicts-11773659721367.html |access-date=21 March 2026 |work=[[Live Mint]] }}</ref> |17,410 |104-114 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|114-127}}''' |6-12 |1-6 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|0-23}}''' |- |align=left|న్యూస్18-వోట్ వైబ్ | 2026 మార్చి 23<ref name="News18">{{cite AV media |date=23 March 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=2cgPReqT9Us |title=India Assembly Polls 2026: CNN-News18 Poll Tracker Goes LIVE For Kerala, TN, WB, Assam, Puducherry|publisher=[[News18]] |via=[[YouTube]] |access-date=23 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260323185038/https://www.youtube.com/watch?v=2cgPReqT9Us |archive-date=23 March 2026 |url-status=live}}</ref><ref name="N18">{{cite web |date=23 March 2026 |title=ओपिनियन पोल: DMK-AIADMK में कांटे की टक्कर, 'वाइल्ड कार्ड' विजय, जानें जनता के मन की बात |url=https://hindi.news18.com/news/nation/tamil-nadu-election-opinion-poll-dmk-aiadmk-neck-to-neck-stalin-eps-vijay-tvk-wildcard-latest-news-10301468.html |access-date=23 March 2026 |work=[[News18]] |language=hi |trans-title=DMK and AIADMK neck to neck }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |7,992 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|113-123}}''' |106-116 |2-8 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|3-17}}''' |- |align=left|అగ్ని న్యూస్ ఏజెన్సీ | 2026 మార్చి 23 <ref name="ANS">{{cite news |date=23 March 2026 |title=DMK leads by nearly 6%|url=https://www.aninews.in/news/national/politics/dmk-alliance-projected-to-win-180-seats-with-nearly-45-vote-share-in-assembly-polls-agni-news-survey20260323143902 |work=[[ANI News]] |access-date=24 March 2026 }}</ref><ref name="ANS1">{{cite news |date=23 March 2026 |title=DMK alliance to win 180 constituencies, securing 44.9 per cent vote share in TN polls: Survey |url=https://www.dtnext.in/news/politics/dmk-alliance-to-win-180-constituencies-securing-449-per-cent-vote-share-in-tn-polls-survey |work=[[DT Next]] |access-date=24 March 2026 }}</ref> |101,643 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|180+}}''' |50-60 |0-10 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|120-130}}''' |- |align=left|లోక్‌పోల్ | 2026 ఏప్రిల్ 1<ref name="Lokpoll">{{cite web |date=23 March 2026|url=https://www.moneycontrol.com/elections/assembly-election/tamil-nadu/lok-poll-survey-projects-comfortable-victory-for-dmk-led-alliance-with-40-vote-share-article-13877146.html |title=Lok Poll survey projects comfortable victory for DMK-led alliance with 40% vote share|work=Moneycontrol|access-date=2 April 2026}}</ref> |117,000 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|181-189}}''' |38-42 |8-10 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|139-151}}''' |- |align=left|న్యూస్18-వోట్ వైబ్ | 2026 ఏప్రిల్ 6<ref name="News18P2">{{cite AV media |date=23 March 2026|url=https://youtube.com/watch?si=BwAkacavotLATwVq&v=Ga-5nyViamU |title=Will MK Stalin Return as Tamil Nadu CM? :High-Stakes 2026 Election Battle : DMK vs AIADMK - News18|publisher=[[News18]] |via=[[YouTube]] |access-date=6 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407040914/https://www.youtube.com/watch?v=Ga-5nyViamU |archive-date=7 April 2026 |url-status=live}}</ref> |24,943 |90-100 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|130-140}}''' |2-6 |0 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|30-50}}''' |- |align=left|స్పిక్ మీడియా | 2026 ఏప్రిల్ 17<ref name="Spickmedia">{{cite web |url=https://www.dropbox.com/scl/fi/0ksxyoi65my00hf548azp/FOTN-Final.pdf?rlkey=8g82wmaocacwb6z266p2qihkk&e=1&st=abnu9gyb&dl=0 |title=Fate of Tamil Nadu 3.0 Survey: DMK Faces Strong Anti-Incumbency|author=Spick Media|date=15 March 2026|work=Spick Media|format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417131111/https://spickmediagroup.in/Home/2026/04/17/fate-of-tamil-nadu-3-0-survey-dmk-faces-strong-anti-incumbency/|archive-date=17 April 2026 |access-date=17 April 2026 }}</ref> |126,801 |88-94 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|112-120}}''' |4-5 |0 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|18-32}}''' |- |align=left|వికటన్ | 2026 ఏప్రిల్ 18<ref name="JuniorVikatan">{{cite web |url=https://www.vikatan.com/government-and-politics/election/mega-survey-result-tamil-nadu-assembly-election-2026 |title=234 தொகுதிகள் மெகா சர்வே ரிசல்ட்... யாருக்கு வெற்றி? |date=15 March 2026 |work=[[Junior Vikatan]] |language=ta |trans-title=234 Constituencies mega survey result |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418031514/https://www.vikatan.com/government-and-politics/election/mega-survey-result-tamil-nadu-assembly-election-2026|archive-date=18 April 2026 |access-date=18 April 2026 |url-access=subscription }}</ref> |93,600 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|121}}''' |83 |3 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|38}}''' |- |align=left|తంతి టీవీ | 2026 ఏప్రిల్ 20<ref>{{cite AV media |date=20 April 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=zI5iPJxJn6c|title=Thanthi TV Opinion Poll 2026 : மக்கள் யார் பக்கம்? தந்தி டிவி-யின் கருத்துக்கணிப்பு முடிவுகள்|publisher=[[Thanthi TV]] |via=[[YouTube]] |access-date=20 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420211241/https://youtube.com/watch?v=zI5iPJxJn6c|archive-date=20 April 2026 |url-status=live |language=ta |trans-title=Thanthi TV final survey results}}</ref><ref>{{cite web |date=20 April 2026|url=https://tamil.indianexpress.com/tamilnadu/tamil-nadu-election-2026-thanthi-tv-opinion-poll-dmk-vs-admk-2026-vijay-tvk-party-exit-poll-tamil-nadu-vip-constituency-results-election-survey-results-2026-11744704|title=234 தொகுதிகளில் 84 தி.மு.க, 72 அ.தி.மு.க; விஜய் வெற்றி பெறுவாரா? தந்தி டி.வி இறுதிக்கட்ட சர்வே முடிவுகள்|work=[[The Indian Express]]|language=ta|trans-title=Thanthi TV final survey results|access-date=20 April 2026}}</ref> |60,000 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|98-103}}''' |91-101 |1-2 |0 |style="width:15%;"Style="background-color:{{party color|Others}}; color:"Blue"|'''Hung''' |} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+ ఓట్ల వాటా అంచనాలు ! rowspan="2" | చానల్ ఏజెన్యీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేది ! rowspan="2" | నమూనా పరిమాణం | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|AIADMK-led Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Others}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|SPA]] ! [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK+]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] ! ఇతరులు |- |align=left|ఐఏఎన్ఎస్-మాత్రైజ్ | 2026 మార్చి 15<ref name="IANS"/><ref name="Mint"/> |17,410 |37-38% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|39-40%}}''' |14-15% |10-12% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|1-3%}}''' |- |align=left|న్యూస్18-వోట్ వైబ్ | 2026 మార్చి 23<ref name="News18"/><ref name="N18"/> |7,992 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|40%}}''' |38% |15% |7% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|2%}}''' |- |align=left|అగ్ని న్యూస్ ఏజెన్సీ | 2026 మార్చి 23 <ref name="ANS"/><ref name="ANS1"/> |101,643 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|44.9%}}''' |38.5% |9.7% |6.9% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|6.4%}}''' |- |align=left|లోక్‌పోల్ | 2026 ఏప్రిల్ 1 <ref name="Lokpoll"/> |117,000 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|40.1%}}''' |29% |23.9% |7% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|11.1%}}''' |- |align=left|న్యూస్18-వోట్ వైబ్ | 2026 ఏప్రిల్ 6<ref name="News18P2" /> |24,943 |39% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|41%}}''' |12% |8% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|2%}}''' |- |align=left|స్పిక్ మీడియా | 2026 ఏప్రిల్ 17<ref name="Spickmedia"/> |126,801 |37.47% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|38.85%}}''' |14.81% |8.47% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|0.98%}}''' |- |align=left|వికటన్ | 2026 ఏప్రిల్ 18<ref name="JuniorVikatan"/> |93,600 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|37.5%}}''' |33.63% |24.71% |4.16% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|3.87%}}''' |- |align=left|దినమలర్ | 2026 ఏప్రిల్ 20<ref name="Dinamalar">{{cite web |date=20 April 2026|url=https://www.dinamalar.com/news/tamil-nadu-news/tamilnadu-election-prediction-2026-who-will-win-if-the-election-is-held-today-dinamalar---chanakya-poll/4204561 |title=TamilNadu Election PRediction 2026 இன்று தேர்தல் நடந்தால் யார் வெற்றி பெறுவார்: தினமலர் - சாணக்யா கருத்துக்கணிப்பு|work=Dinamalar|access-date=20 April 2026}}</ref> |25,691 |32% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|36%}}''' |23% |9% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|4%}}''' |} === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === ఐదు రాష్ట్రాల శాసనసభ ఎన్నికలలో ఓటర్లపై ఎలాంటి ప్రభావం పడకుండా నిరోధించేందుకు, ఎన్నికల సంఘం 9వ తేదీ ఉదయం 7 గంటల నుండి 29వ తేదీ సాయంత్రం 6.30 గంటల వరకు ఎలాంటి ఎగ్జిట్ పోల్స్ ప్రచురించడాన్ని నిషేధించింది..<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Assembly Elections 2026: EC bans exit polls from April 9 to April 29 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/assembly-elections-2026-ec-bans-exit-polls-from-april-9-to-april-29/articleshow/130082751.cms |access-date=30 April 2026 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+ స్థానాల అంచనా ! rowspan="2" | చానల్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేది | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|AIADMK-led Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Others}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|SPA]] ! [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK+]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] ! ఇతరులు |- |align=left|అగ్ని న్యూస్ ఏజెన్సీ<ref name="Agniexit">{{cite news |url=https://tamil.oneindia.com/news/chennai/tamil-nadu-exit-poll-results-2026-agni-news-seat-prediction-vote-share-who-will-win-794543.html |title=திமுக கூட்டணி 169 சீட்.. தவெக 1 சீட் மட்டுமே.. அக்னி நியூஸ் வெளியிட்ட சர்வே ரிசல்ட்! |trans-title=DMK alliance 169 seats, TVK 1 seat only, Agni news survey result |work=[[One India]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026}}</ref> |rowspan=15| 2026 ఏప్రిల్ 29 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|169}}''' |64 |1 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|105}}''' |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref name="Axis">{{cite news |date=29 April 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tamil-nadu-election-exit-poll-2026-live-updates-tn-opinion-polls-result-tvk-bjp-exit-poll-in-tamil-nadu-news/amp_liveblog/130598223.cms |title=Axis My India projects chances for TVK to form government and others predicted for DMK |work=[[The Times of India]] |access-date=29 April 2026}}</ref><ref name="MC">{{cite news |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/assembly-election-exit-polls-results-2026-live-updates-west-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-liveblog-13903997.html |title=Tamil Nadu Exit Polls 2026: Looking at the projections for the state |work=Money Control |access-date=29 April 2026}}</ref> |92-110 |22-32 | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};" |'''{{font color|White|98-120}}''' |0 | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};" |'''{{font color|White|6-10}}''' |- |align=left|చాణక్య స్ట్రాటీజీస్ <ref name="FE">{{cite news |url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-exit-poll-results-2026-live-axis-my-india-cvoters-todays-chanakya-prediction-dmk-vs-aiadmk-vs-bjp-seat-projection/4221797/ |title=Tamil Nadu Exit Poll Results 2026 Highlights: 4 exit polls predict 120 seats for DMK, Vijay's TVK can win between 10-40 seats |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026}}</ref> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|145-160}}''' |50-65 |13-18 |5-8 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|80-110}}''' |- |align=left|జెవిసి<ref name="MC"/><ref name="TN"/> |75-97 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|128-147}}''' |8-15 |0 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|31-72}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="MC"/><ref name="TN"/> |78-95 |68-84 |67-81 |0 | style="background:{{party color|Others}};" |'''{{font color|black|Hung}}''' |- |align=left|మాట్రిజ్<ref name="TN">{{cite news |url=https://www.timesnownews.com/india/exit-polls-results-2026-live-updates-tamil-nadu-assam-kerala-puducherry-poll-cvc-chankya-matrize-jan-ki-baat-cvoter-axismyindia-result-liveblog-154195293 |title=Exit Polls Results 2026 Highlights: BJP Edge in Bengal, Kerala Backs UDF, Tamil Nadu Chooses DMK+, NDA Leads Assam Race |work=[[Times Now]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026}}</ref><ref name="TOI">{{cite news |date=29 April 2026|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tamil-nadu-exit-polls-2026-pollsters-back-stalin-return-tvk-a-key-disruptor/amp_articleshow/130609084.cms |title=Tamil Nadu exit polls 2026: 3 out of 4 pollsters back Stalin return; TVK a key disruptor |work=[[The Times of India]]|access-date=29 April 2026}}</ref> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|122-132}}''' |87-110 |10-12 |0-6 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|12-45}}''' |- |align=left|పి మార్క్<ref name="MC"/><ref name="TN"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|125-145}}''' |65-85 |16-26 |1-6 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|40-80}}''' |- |align=left|పీపుల్ ఇన్‌సైట్<ref name="MC"/><ref name="TN"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|122-140}}''' |60-70 |30-40 |0-4 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|52-80}}''' |- |align=left|పీపుల్ పల్స్<ref name="MC"/><ref name="TN"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|125-145}}''' |65-80 |18-24 |2-6 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|45-80}}''' |- |align=left|పొలిటికల్ లాబరేటరీ<ref name="NM">{{cite web |url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/all-exit-polls-show-dmk-lead-axis-my-india-says-tvk-to-win-minimum-98-seats |title=All exit polls show DMK lead, Axis My India says TVK to win minimum 98 seats |work=News Minute |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026}}</ref> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|135-140}}''' |82-85 |10-14 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|50-58}}''' |- |align=left|ప్రజా పోల్<ref name="MC"/><ref name="TN"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|148-168}}''' |61-81 |0 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|67-107}}''' |- |align=left|స్పిక్ మీడియా<ref name="Spickmediaexitpoll">{{cite web |url=https://www.dropbox.com/scl/fi/790jw1hq0kxy6jk17ll93/Exit-Poll-Final.pdf?rlkey=uxkg2dw7uhhiagbazlwhj8asb&e=2&st=adsmpidi&dl=0 |title=Idam Valam Exit Poll : AIADMK alliance ahead, DMK close behind, TVK emerges as key disruptor|date=29 April 2026|work=Spick Media|format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429190905/https://spickmediagroup.in/Home/2026/04/29/spick-media-idam-valam-exit-poll-aiadmk-alliance-ahead-dmk-close-behind-tvk-emerges-as-key-disruptor/|archive-date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026 }}</ref> |89-101 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|124-127}}''' |4-6 |0 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|23-38}}''' |- | align=left|టుడేస్ చాణక్య<ref name="Chanakya">{{cite web |date=30 April 2026 |title=Today's Chanakya Predicts Edge for DMK |url=https://www.ndtv.com/india-news/tamil-nadu-exit-poll-live-updates-mk-stalin-dmk-vijay-aiadmk-tvk-2nd-term-for-dmk-in-tamil-nadu-tvk-to-do-better-than-aiadmk-todays-chanakya-exit-poll-11431384/amp |work=[[NDTV]] |access-date=30 April 2026}}</ref> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|114-136}}''' |34-56 |52-74 |0-2 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|40-84}}''' |- |align=left|వోట్ వైబ్<ref name="MC"/><ref name="Votevibe exitpoll">{{cite web |date=29 April 2026 |url=https://www.news18.com/elections/tamil-nadu-exit-polls-2026-will-vijay-play-kingmaker-in-a-tight-dmk-vs-aiadmk-race-10064479.html |title=Tamil Nadu Exit Polls 2026: Will Vijay Play Kingmaker In A Tight DMK Vs AIADMK Race? |work=[[CNN News18]] |access-date=29 April 2026}}</ref> |103-113 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|114-124}}''' |4-10 |0 | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|1-21}}''' |- |align=left|మిన్నంబలం<ref name="Minnambalam"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|155}}''' |72 |5 |0 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|83}}''' |- | align="left" |'''వాస్తవ ఫలితాలు''' |4 May 2026 |73 |53 |108 |0 |'''హంగ్''' |- |} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+ ఓట్ల వాటా అంచనా ! rowspan="2" | న్యూస్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచిరించిన తేది | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|AIADMK-led Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Others}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|SPA]] ! [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK+]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] ! ఇతరులు |- |align=left|అగ్ని న్యూస్ ఏజెన్సీ<ref name="Agniexit"/> |rowspan=12| 2026 ఏప్రిల్ 29 | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|43.1%}}''' |34.8% |15.1% |7% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|8.3%}}''' |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/tamil-nadu-exit-poll-vijay-tvk-axis-my-india-dmk-aiadmk-seats-prediction-10662911/ |title=Can Thalapathy Vijay really storm Fort St. George? One Tamil Nadu exit poll gives him the spotlight |work=[[The Indian Express]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026}}</ref> |35% |23% |35% |4% | style="background:{{party color|Others}};" |'''{{font color|black|Hung}}''' |- |align=left|చాణక్య స్ట్రాటీజీస్<ref name="NM"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|42-46%}}''' |36-40% |12-16% |4-6% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|2-10%}}''' |- |align=left|మాట్రిజ్<ref name="NM"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|40.3%}}''' |37.1% |17.5% |5.1% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|3.2%}}''' |- |align=left|పి మార్క్<ref name="NM"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|36%}}''' |31% |23% |10% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|5%}}''' |- |align=left|పీపుల్ పల్స్<ref name="NM"/> | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|38.4%}}''' |31.5% |23.6% |6.5% | style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|6.9%}}''' |- |align=left|స్పిక్ మీడియా<ref name="Spickmediaexitpoll"/> |36.21% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|white|36.5%}}''' |21.6% |5.69% |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|0.29%}}''' |- |align=left|వోట్ వైబ్<ref name="Votevibe exitpoll"/> |38.9% | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|39.9%}}''' |15.8% |5.4% |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|1%}}''' |- |align=left|టుడేస్ చాణక్య<ref>{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/tamil-nadu-exit-poll-live-updates-mk-stalin-dmk-vijay-aiadmk-tvk-2nd-term-for-dmk-in-tamil-nadu-tvk-to-do-better-than-aiadmk-todays-chanakya-exit-poll-11431384 |title= 2nd Term For DMK In Tamil Nadu, TVK To Do Better Than AIADMK: Today's Chanakya Exit Poll |work=[[NDTV]] |date=30 April 2026}}</ref> |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|39%}}''' |27% |30% |4% |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|9%}}''' |- |align=left|పీపుల్ ఇన్‌సైట్<ref>{{cite web |url=https://xcancel.com/PeoplesInsight/status/2049480477237764480#m |title=People's Insight Official X Account |work=People's Insight |date=29 April 2026 }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|36.5%}}''' |30.8% |25.12% |% |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|5.7%}}''' |- |align=left|మిన్నంబలం<ref name="Minnambalam">{{cite web |url=https://minnambalam.com/minnambalam-exit-poll-2026-tamil-nadu-who-is-leading-full-seat-projection/ |title=மின்னம்பலம் EXIT POLL முடிவுகள் 2026: ஆட்சி அமைக்கப் போவது யார்? எந்த கட்சிக்கு எத்தனை இடங்கள்? முழு விவரம் |work=Minnambalam |date=29 April 2026}}</ref> |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|37.04%}}''' |35.03% |19.74% |6.4% |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|2.01%}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="KamakhyaX">{{cite web |url=https://xcancel.com/kamakhya_X/status/2049481975074079045#m |title=Kamakhya Analytics X Page |work=Kamakhya Analytics |date=29 April 2026 }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|33-35%}}''' |29-33% |25-31% |4-6% |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};" |'''{{font color|White|0-2%}}''' |} == ఫలితాలు == కొత్తగా స్థాపించబడిన టీవీకే (TVK) ఎగ్జిట్ పోల్స్‌ను అధిగమించి హంగ్ అసెంబ్లీలో సీట్ల వాటా, ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్ల పరంగా ఏకైక అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. 1977లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తర్వాత, తన తొలి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లోనే నటుడి నుండి రాజకీయ నాయకుడిగా మారిన వ్యక్తి నేతృత్వంలోని పార్టీ ఇలా చేయడం ఇదే తొలిసారి.<ref>{{cite news |date=5 May 2026 |title=TVK chief Vijay does an MGR, but scores more in vote-share|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/May/05/tvk-chief-vijay-does-an-mgr-but-scores-more-in-vote-share |access-date=5 May 2026 |work=newindianexpress|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |date=4 May 2026 |title=Half a hit and all misses: Voters' verdict fails exit poll predictions in Tamil Nadu, West Bengal|url=https://thesouthfirst.com/politics/half-a-hit-and-all-misses-voters-verdict-fails-exit-poll-predictions-in-tamil-nadu-west-bengal/ |access-date=4 May 2026 |work=the south first|language=en-IN}}</ref> పదవీ విరమణ చేస్తున్న స్టాలిన్ మంత్రివర్గంలోని 15 మంది మంత్రులు తమ తమ నియోజకవర్గాల్లో ఓడిపోయారు.<ref name="thenewsminute"/> {| style="width:60%; text-align:center;" |+[[File:India TN Legislative Assembly 2026.svg|center|frameless|355x355px]] |- style="color:white;" | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}; width:46.15%;" | '''108''' | style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}}; width:31.20%;" | '''73''' | style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}}; width:22.65%;" | '''53''' |- | <span style="color:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};">'''[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]]'''</span> | <span style="color:{{party color|Secular Progressive Alliance}};">'''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ]]'''</span> | <span style="color:{{party color|AIADMK-led Alliance}};">'''[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే+]]'''</span> |} {{Pie chart | thumb = right | caption = పార్టీ/కూటమి వారీగా ఓట్ల శాతం | other = | label1 = [[తమిళగ వెట్రి కజగం|టీవీకే]] | value1 = 35.02 | color1 = {{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | label2 = [[లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి|ఎస్పీఏ]] | value2 = 31.40 | color2 = {{party color|Secular Progressive Alliance}} | label3 = [[ఏఐఏడీఎంకే కూటమి|ఏఐఏడీఎంకే+]] | value3 = 27.21 | color3 = {{party color|AIADMK-led Alliance}} | label4 = ఇతరులు | value4 = 6.37 | color4 = {{party color|Others}} }} === ఎన్నికల ముందు కూటమి లేదా పార్టీల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2"|కూటమి/ పార్టీ ! colspan="3"|ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లు ! colspan="3" |సీట్లు |- !ఓట్లు !% !±[[శాతం పాయింట్|pp]] !పోటీ చేసినవి !గెలిచినవి !మార్పు |- |{{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | align="left" colspan=3|[[తమిళగ వెట్రి కజగం|టీవీకే]] | style="background:#FFCCCC"|{{formatnum:17226209}} |style="background:#FFCCCC"|34.92 |style="background:#FFCCCC"|''కొత్తది'' |style="background:#FFCCCC"|233 |style="background:#FFCCCC"|'''108''' |style="background:#FFCCCC"|''కొత్తది'' |- |rowspan="8" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |rowspan="8" |<span style="color:{{party color|Secular Progressive Alliance}};">'''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ]]'''</span> |{{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |align=left|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |{{formatnum:11929144}} |24.19 |{{down}} 13.51 |176 |59 |{{decrease}} 74 |- |{{Party color cell|Indian National Congress}} |align=left|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{formatnum:1661312}} |3.37 |{{down}} 0.90 |28 |5 |{{decrease}} 13 |- |{{Party color cell|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |align=left|[[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|డీఎండీకే]] |{{formatnum:589500}} |1.20 |{{up}} 0.77 |10 |1 |'''{{increase}}''' 1 |- |{{Party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |align=left|[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|వీసీకే]] |{{formatnum:540056}} |1.09 |{{up}} 0.10 |8 |2 |{{decrease}} 2 |- |{{Party color cell|Communist Party of India}} |align=left|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఐ]] |{{formatnum:326488}} |0.66 |{{down}} 0.43 |5 |2 |{{steady}} |- |{{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} |align=left|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]] |{{formatnum:293817}} |0.60 |{{down}} 0.25 |5 |2 |{{steady}} |- |{{Party color cell|Indian Union Muslim League}} |align=left|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|ఐయుఎంఎల్]] |{{formatnum:142465}} |0.29 |{{down}} 0.19 |2 |2 |'''{{increase}}''' 2 |- |colspan="2"style="background:#FFE6E6"|మొత్తం |style="color:black;background:#FFE6E6"|{{formatnum:15482782}} |style="color:black;background:#FFE6E6"|31.40 |style="color:black;background:#FFE6E6"|{{down}} 14.41 |style="color:black;background:#FFE6E6"|234 |style="color:black;background:#FFE6E6"|'''73''' |style="color:black;background:#FFE6E6"|{{decrease}} 86 |- |rowspan="5" {{Party color cell|AIADMK-led Alliance}} |rowspan="5" |<span style="color:{{party color|AIADMK-led Alliance}};">'''[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే+]]'''</span> |{{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |align=left|[[అఖిల భారత అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |{{formatnum:10462146}} |21.21 |{{down}} 12.08 |172 |47 |'''{{decrease}}''' 19 |- |{{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} |align=left|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{formatnum:1467024}} |2.97 |{{up}} 0.35 |33 |1 |{{decrease}} 3 |- |{{Party color cell|Pattali Makkal Katchi}} |align=left|[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి|పీఎంకే]] |{{formatnum:1070745}} |2.17 |{{down}} 1.63 |18 |4 |{{decrease}} 1 |- |{{Party color cell|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |align=left|[[అమ్మ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|ఏఎంఎంకే]] |{{formatnum: 425,345}} |0.86 |{{down}} 1.49 |11 |1 | '''{{increase}}''' 1 |- |colspan="2"style="background:#cce6d8"|మొత్తం |style="color:black;background:#cce6d8"|{{formatnum:13425260}} |style="color:black;background:#cce6d8"|27.21 |style="color:black;background:#cce6d8"|{{down}} 14.85 |style="color:black;background:#cce6d8"|234 |style="color:black;background:#cce6d8"|'''53''' |style="color:black;background:#cce6d8"|'''{{decrease}}''' 22 |- |{{Party color cell|Naam Tamilar Katchi}} | colspan="3" align="left" |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి|ఎన్‌టీకే]] |{{formatnum:1972537}} |4.00 |{{down}} 2.89 |234 |0 |{{steady}} |- |{{Party color cell|Other parties}} |colspan="3" align=left|[[#ఇతరులు|ఇతరులు]] |{{formatnum:966709}} |1.96 |{{down}} 2.53 |3,087 |0 |{{steady}} |- |style="background:Black; color:White"| |colspan="3"align=left|[[నోటా]] |{{formatnum:199805}} |0.41 |{{down}} 0.34 ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- !colspan="4"|మొత్తం !{{formatnum: 49,324,125}} !100.00 ! — ! 4,023 ! 234 !! ±0 |- |- ! colspan="9" | |- | style="text-align:left;" colspan="4" |చెల్లిన ఓట్లు | style="text-align:right" |{{formatnum:49324125}} | style="text-align:right" | | colspan="4" rowspan="5" style="background-color:#E9E9E9" | |- | style="text-align:left;" colspan="4" |చెల్లని ఓట్లు | style="text-align:right" |{{formatnum:65833}} | style="text-align:right" |0.13 |- | style="text-align:left;" colspan="4" |'''పోలైన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం''' | style="text-align:right" |'''{{formatnum:49324125}}''' | style="text-align:right" |'''86.02''' |- | style="text-align:left;" colspan="4" |గైర్హాజరు | style="text-align:right" |{{formatnum:8019166}} | style="text-align:right" |13.98 |- | style="text-align:left;" colspan="4" |'''నమోదైన ఓటర్లు''' | style="text-align:right" |'''{{formatnum:57343291}}''' |colspan="1" style="background-color:#E9E9E9"| |- |} === జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"|జిల్లా ! rowspan="2"|సీట్లు | style="color:inherit;background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | style="color:inherit;background:{{party color|Secular Progressive Alliance}}" | | style="color:inherit;background:{{party color|AIADMK-led Alliance}}" | |- ![[తమిళగ వెట్రి కజగం|టీవీకే]] ! [[లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి|ఎస్పీఏ]] ! [[ఏఐఏడీఎంకే కూటమి|ఏఐఏడీఎంకే+]] |- ![[తిరువళ్ళూర్ జిల్లా|తిరువళ్లూరు]] !6 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5 |0 |1 |- ![[చెన్నై జిల్లా|చెన్నై]] !22 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|20 |2 |0 |- ![[కాంచీపురం జిల్లా|కాంచీపురం]] !3 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|3 |0 |0 |- ![[చెంగల్పట్టు జిల్లా|చెంగల్పట్టు]] !6 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4 |0 |2 |- ![[రాణిపేట జిల్లా|రాణిపేట]] !4 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|3 |0 |1 |- ![[వెల్లూర్ జిల్లా|వెల్లూర్]] !5 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4 |0 |1 |- ![[తిరుపత్తూరు జిల్లా|తిరుపత్తూరు]] !4 |1 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|2 |1 |- ![[కృష్ణగిరి జిల్లా|కృష్ణగిరి]] !6 |2 |2 |2 |- ![[ధర్మపురి జిల్లా|ధర్మపురి]] !5 |1 |0 |style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}};color:white;"|4 |- ![[తిరువణ్ణామలై జిల్లా|తిరువణ్ణామలై]] !8 |1 |2 |style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}};color:white;"|5 |- ![[విల్లుపురం జిల్లా|విల్లుపురం]] !7 |0 |3 |style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}};color:white;"|4 |- ![[కళ్లకురిచి జిల్లా|కళ్లకురిచి]] !4 |1 |1 |style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}};color:white;"|2 |- ![[సేలం జిల్లా|సేలం]] !11 |4 |0 |style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}};color:white;"|7 |- ![[నమక్కల్ జిల్లా|నమక్కల్]] !6 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5 |0 |1 |- ![[ఈరోడ్ జిల్లా|ఈరోడ్]] !8 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5 |0 |3 |- ![[నీలగిరి జిల్లా|నీలగిరి]] !3 |0 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|2 |1 |- ![[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !8 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4 |2 |2 |- ![[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] !10 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|6 |3 |1 |- ![[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్]] !7 |1 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|4 |2 |- ![[కరూర్ జిల్లా|కరూర్]] !4 |1 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|2 |1 |- ![[తిరుచిరాపల్లి జిల్లా|తిరుచిరాపల్లి]] !9 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|6 |2 |1 |- ![[పెరంబలూర్ జిల్లా|పెరంబలూర్]] !2 |1 |1 |0 |- ![[అరియాలూర్ జిల్లా|అరియాలూర్]] !2 |0 |0 |style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}};color:white;"|2 |- ![[కడలూర్ జిల్లా|కడలూరు]] !9 |1 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|5 |3 |- ![[మైలాదుత్తురై జిల్లా|మైలాదుత్తురై]] !3 |0 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|3 |0 |- ![[నాగపట్నం జిల్లా|నాగపట్నం]] !3 |0 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|2 |1 |- ![[తిరువారూర్ జిల్లా|తిరువారూర్]] !4 |0 |2 |2 |- ![[తంజావూరు జిల్లా|తంజావూరు]] !8 |2 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|6 |0 |- ![[పుదుక్కొట్టై జిల్లా|పుదుక్కోట్టై]] !6 |2 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|3 |1 |- ![[శివగంగ జిల్లా|శివగంగ]] !4 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4 |0 |0 |- ![[మదురై జిల్లా|మదురై]] !10 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|8 |2 |0 |- ![[థేని జిల్లా|థేని]] !4 |2 |2 |0 |- ![[విరుదునగర్ జిల్లా|విరుదునగర్]] !7 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4 |3 |0 |- ![[రామనాథపురం జిల్లా|రామనాథపురం]] !4 |1 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|3 |0 |- ![[తూత్తుకుడి జిల్లా|తూత్తుకుడి]] !6 |3 |3 |0 |- ![[తెన్‌కాశి జిల్లా|తెన్కాసి]] !5 |0 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|4 |1 |- ![[తిరునల్వేలి జిల్లా|తిరునెల్వేలి]] !5 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|3 |1 |1 |- ![[కన్యాకుమారి జిల్లా|కన్యాకుమారి]] !6 |0 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|5 |1 |- !మొత్తం !234 !style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|108 !73 !53 |} === ప్రాంతాల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="2"|ప్రాంతం ! rowspan="2"|సీట్లు |style="color:inherit;background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | style="color:inherit;background:{{party color|Secular Progressive Alliance}}" | | style="color:inherit;background:{{party color|AIADMK-led Alliance}}" | |- ! [[తమిళగ వెట్రి కజగం|టీవీకే]] ! [[లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి|ఎస్పీఏ]] ! [[ఏఐఏడీఎంకే కూటమి|ఏఐఏడీఎంకే+]] |- !ఉత్తర తమిళనాడు !69 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|44 |8 |17 |- !పశ్చిమ తమిళనాడు !68 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|27 |17 |24 |- !దక్షిణ తమిళనాడు !51 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|25 |23 |3 |- !మధ్య తమిళనాడు !46 |12 |style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}};color:white;"|24 |10 |- !మొత్తం !234 !style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|108 !73 !53 |} === నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:left;white-space:nowrap;font-size:94%;" ! rowspan="2" |జిల్లా ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news |last1= |first1= |title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece |access-date=5 May 2026 |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece |language=en-IN |archive-date=5 మే 2026 |url-status=live }}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2026: Full list of winners and losers candidates from TVK, DMK & AIADMK">{{cite news |title=Tamil Nadu Election Results 2026: Full list of winners and losers candidates from TVK, DMK & AIADMK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tamil-nadu-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-from-tvk-dmk-aiadmk/articleshow/130763720.cms |access-date=5 May 2026 |publisher=The Times of India |date=5 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505183207/https://timesofindia.indiatimes.com/india/tamil-nadu-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-from-tvk-dmk-aiadmk/articleshow/130763720.cms |archive-date=5 May 2026}}</ref><ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ! colspan="5" |రన్నరప్ ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- ! నం. ! పేరు{{efn|name=Reserved|SC, ST వరుసగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు రిజర్వ్ చేయబడిన నియోజకవర్గాలను సూచిస్తాయి.}} ! అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ ! ఓట్లు ! % ! అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ ! ఓట్లు ! % |- |rowspan=6|[[తిరువళ్ళూర్ జిల్లా|తిరువళ్లూరు]] !1 |[[గుమ్మిడిపూండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుమ్మిడిపూండి]] |[[ఎస్. విజయకుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |94,320 |40.56 |వి. సుధాకర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,375 |28.55 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|27,945 |- !2 |[[పొన్నేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొన్నేరి]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. ఎస్. రవి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,10,439 |48.69 |[[దురై చంద్రశేఖర్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |54,671 |24.10 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|55,768 |- !3 |[[తిరుత్తణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుత్తణి]] |[[జి. హరి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |89,169 |37.34 |ఎం. సత్యకుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |83,376 |34.91 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|5,793 |- !4 |[[తిరువళ్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువళ్లూరు]] |[[టి. అరుణ్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |92,190 |40.71 |[[వీ.జీ. రాజేంద్రన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |67,430 |29.78 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|24,760 |- !5 |[[పూనమల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూనమల్లి]] (ఎస్.సి) |[[ప్రకాశం. ఆర్.]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,61,309 |52.22 |[[ఎ. కృష్ణస్వామి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |88,569 |28.67 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|72,740 |- !6 |[[ఆవడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆవడి]] |[[ఆర్. రమేష్ కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,80,384 |52.13 |[[ఎస్.ఎమ్. నాజర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,04,073 |30.08 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|76,311 |- |rowspan="22" |[[చెన్నై జిల్లా|చెన్నై]] !7 |[[మధురవాయల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురవాయల్]] |[[పి. రేవంత్ చరణ్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,41,725 |48.26 |[[కె. గణపతి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |80,216 |27.31 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|61,509 |- !8 |[[అంబత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబత్తూరు]] |[[జి. బాలమురుగన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,33,339 |51.29 |ఎ. పి. పూర్ణిమ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,558 |28.68 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|58,781 |- !9 |[[మాదవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాధవరం]] |[[ఎం. ఎల్. విజయ్ ప్రభు]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,90,462 |52.61 |[[ఎస్. సుదర్శనం]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |95,477 |26.38 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|94,985 |- !10 |[[తిరువొత్తియూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువొత్తియూర్]] |[[ఎన్. సెంథిల్ కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,10,067 |53.15 |ఎల్. సుందరరాజన్ |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |56,503 |27.28 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|53,564 |- !11 |[[డా. రాధాకృష్ణన్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్.కె. నగర్]] |[[ఎన్. మేరీ విల్సన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |97,800 |53.97 |[[జె. జాన్ ఎబెనెజెర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |48,132 |26.56 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|49,668 |- !12 |[[పెరంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరంబూర్]] |[[సి. జోసెఫ్ విజయ్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,20,365 |58.89 |[[ఆర్.డి. శేఖర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,650 |32.61 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|53,715 |- !13 |[[కొలత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలత్తూరు]] | [[వి. ఎస్. బాబు]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | 82,997 |45.09 |[[ఎం. కె. స్టాలిన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,202 |40.32 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|8,795 |- !14 |[[విల్లివాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లివాక్కం]] |[[ఆదవ్ అర్జున]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,445 |46.97 |కార్తీక్ మోహన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |49,143 |34.74 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|17,302 |- !15 |[[తిరు. వి. కా. నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరు-వి-క-నగర్]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. ఆర్. పల్లవి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,125 |48.04 |కె. ఎస్. రవిచంద్రన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |46,792 |32.52 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|22,333 |- !16 |[[ఎగ్మోర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎగ్మోర్]] (ఎస్.సి) |[[ఎ. రాజ్‌మోహన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |53,901 |45.02 |తమిళన్ ప్రసన్న |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |43,097 |35.99 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"| 10,804 |- !17 |[[రాయపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయపురం]] |[[కె. వి. విజయ్ దాము]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |59,091 |46.40 |జుబైర్ ఖాన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |44,842 |35.21 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"| 14,249 |- !18 |[[హార్బర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హార్బర్]] |[[పి. కె. శేఖర్ బాబు]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |45,254 |45.43 |సినోర పి.ఎస్. అశోక్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |33,504 |33.63 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|11,750 |- !19 |[[చేపాక్-తిరువల్లికేని శాసనసభ నియోజకవర్గం|చేపాక్-తిరువల్లికేని]] | [[ఉదయనిధి స్టాలిన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 62,992 |44.76 | సెల్వం డి. |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | 55,852 |39.68 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,140 |- !20 |[[థౌజండ్ లైట్స్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|థౌజండ్ లైట్స్]] |[[జె. సి. డి. ప్రభాకర్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |58,965 |44.73 |[[ఎజిలన్ నాగనాథన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |43,824 |33.24 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"| 15,141 |- !21 |[[అన్నా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అన్నా నగర్]] |[[వి. కె. రామ్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |71,375 |43.70 |ఎన్. చిత్రరసు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |50,012 |30.62 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|21,363 |- !22 |[[విరుగంపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరుగంబాక్కం]] |[[ఆర్. శబరినాథన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |76,092 |44.03 |[[ఎ. ఎం. వి. ప్రభాకర రాజా]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |49,006 |28.35 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|27,086 |- !23 |[[సైదాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సైదాపేట]] |[[అరుల్ ప్రకాశం. ఎం]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |81,205 |50.63 |[[ఎంఏ. సుబ్రమణియన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |52,691 |32.85 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|28,514 |- !24 |[[త్యాగరాయనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|త్యాగరాయనగర్]] | [[ఎన్.ఆనంద్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |51,632 |38.55 |బి. సత్యనారాయణన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |38,605 |28.83 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|13,027 |- !25 |[[మైలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలాపూర్]] |[[పి. వెంకటరామణన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |70,070 |46.53 |ధ. వేలు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |41,098 |27.29 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|28,972 |- !26 |[[వేలచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేలచ్చేరి]] |[[ఆర్. కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |80,430 |43.52 |[[ఎం.కె. అశోక్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |47,125 |25.50 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|33,305 |- !27 |[[షోలింగనల్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలింగనల్లూర్]] |[[పి. శరవణన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |2,20,382 |49.27 |[[ఎస్. అరవింద్ రమేష్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,23,602 |27.63 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|96,780 |- !28 |[[అలందూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలందూర్]] |[[ఎం. హరీష్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,12,205 |42.90 |[[టి.ఎం. అన్బరసన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |82,596 |31.58 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|29,609 |- |[[కాంచీపురం జిల్లా|కాంచీపురం]] !29 |[[శ్రీపెరంబుదూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీపెరుంబుదూర్]] (ఎస్.సి) |[[తెన్నరసు. కె]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,47,611 |44.58 |[[కె. సెల్వపెరుంతగై]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |93,365 |28.20 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|54,246 |- | rowspan="6" |[[చెంగల్పట్టు జిల్లా|చెంగల్పట్టు]] !30 |[[పల్లవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పల్లవరం]] |[[జె. కామచ్చి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,33,611 |47.10 |[[డి. మురుగేశన్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |78,918 |27.82 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|54,693 |- !31 |[[తాంబరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాంబరం]] |[[డి. శరత్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,18,967 |42.67 |ఆర్. ఎస్. క్రితికా దేవి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |83,346 |29.89 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|35,621 |- !32 |[[చెంగల్పట్టు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంగల్పట్టు]] |[[ఎస్. త్యాగరాజన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,37,136 |42.32 |ఎం. కె. టి. కార్తీక్ దండపాణి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,01,495 |31.32 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|35,641 |- !33 |[[తిరుపోరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపోరూర్]] |[[బి. విజయరాజ్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,10,095 |41.96 |పన్నీర్ దాస్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |70,744 |26.96 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|39,351 |- !34 |[[చెయ్యూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెయ్యూర్]] (ఎస్.సి) |[[ఇ. రాజశేఖర్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,809 |34.02 |కె. మోహన్‌రాజా |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |58,141 |30.99 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|5,668 |- !35 |[[మదురాంతకం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురాంతకం]] (ఎస్.సి) |[[మరగతం కుమారవేల్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,284 |34.95 |ఇ. ఎజిల్ క్యాథరిన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,090 |31.32 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,194 |- | rowspan="2" |[[కాంచీపురం జిల్లా|కాంచీపురం]] !36 |[[ఉతిరమేరూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉతిరమేరూరు]] |[[జె. మునిరత్నం]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |84,917 |37.28 |[[కె. సుందర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,694 |31.04 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|14,223 |- !37 |[[కాంచీపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంచీపురం]] |[[ఆర్. వి. రంజిత్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |91,350 |37.09 |[[వి. సోమసుందరం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,862 |30.80 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|15,488 |- | rowspan="2" |[[రాణిపేట జిల్లా|రాణిపేట]] !38 |[[అరక్కోణం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరక్కోణం]] (ఎస్.సి) |[[వి. గాంధీరాజ్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |73,776 |40.46 |ఎజిల్ కారోలిన్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |50,655 |27.78 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|23,121 |- !39 |[[షోలింగూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలింగుర్]] |[[జి. కపిల్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |84,506 |36.16 |కె. శరవణన్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |78,820 |33.73 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5,686 |- |[[వెల్లూర్ జిల్లా|వెల్లూర్]] !40 |[[కాట్పాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాట్పాడి]] |[[ఎం. సుధాకర్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,868 |34.33 |వి. రాము |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,998 |31.45 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5,870 |- | rowspan="2" |[[రాణిపేట జిల్లా|రాణిపేట]] !41 |[[రాణిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాణిపేట]] |[[ఐ. తాహిరా]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |91,149 |41.24 |[[ఆర్. గాంధీ]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |85,362 |38.62 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5,787 |- !42 |[[ఆర్కాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్కాట్]] |[[ఎస్. ఎం. సుకుమార్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,05,608 |46.77 |జి. విజయ్ మోహన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,888 |27.85 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|42,720 |- | rowspan="4" |[[వెల్లూర్ జిల్లా|వెల్లూర్]] !43 |[[వేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేలూరు]] |[[ఎం. ఎం. వినోద్ కన్నన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |73,032 |38.33 |[[పి. కార్తికేయన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,255 |34.77 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|6,777 |- !44 |[[ఆనైకట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనైకట్టు]] |[[డి. వేలళగన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,302 |35.27 |[[ఏ.పీ. నందకుమార్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,221 |32.00 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,081 |- !45 |[[కిల్వైతినంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్వైతినంకుప్పం]] (ఎస్.సి) |[[ఇ. తెండ్రల్ కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |74,305 |39.13 |[[ఎం. జగన్ మూర్తి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |54,050 |28.46 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|20,255 |- !46 |[[గుడియాతం శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుడియాతం]] (ఎస్.సి) |[[కె. సింధు]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |82,858 |36.17 |కె. బి. ప్రతాప్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |72,761 |31.76 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|10,097 |- | rowspan="4" |[[తిరుపత్తూరు జిల్లా|తిరుపత్తూరు]] !47 |[[వాణియంబాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాణియంబాడి]] |[[సయ్యద్ ఫరూక్ బాషా]] |{{Party name with color|Indian Union Muslim League}} |73,181 |34.43 |ఎస్. సయ్యద్ భుర్హానుదీన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |70,199 |33.03 |style="background:{{party color|Indian Union Muslim League}};color:white;"|2,982 |- !48 |[[అంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబూర్]] |[[ఎ.సి. విల్వనాథన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,102 |37.89 |పి. ఇంతియాజ్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,971 |34.24 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,131 |- !49 |[[జోలార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోలార్‌పేట]] |[[కె.సి. వీరమణి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |78,633 |36.91 |సి. మునిసామి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,550 |29.36 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|16,083 |- !50 |[[తిరుప్పత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (వెల్లూరు)|తిరుపత్తూరు]] |[[ఎన్. తిరుపతి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,05,098 |51.79 |[[ఎ. నల్లతంబి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |56,835 |28.01 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|48,263 |- | rowspan="6" |[[కృష్ణగిరి జిల్లా|కృష్ణగిరి]] !51 |[[ఉత్తంగరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉత్తంగరై]] (ఎస్.సి) |[[ఎన్. ఎళయరాజా]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |70,201 |34.16 |[[టి. ఎం. తమిళసెల్వం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,003 |31.63 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|5,198 |- !52 |[[బర్గూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్గూర్]] |[[ఇ. సి. గోవిందరాజన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,240 |33.30 |ఇ. మురళీధరన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,999 |31.31 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|4,241 |- !53 |[[కృష్ణగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణగిరి]] |[[పి. ముకుందన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |89,374 |38.83 |కె. అశోక్ కుమార్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,530 |30.64 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|18,844 |- !54 |[[వేప్పనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేప్పనపల్లి]] |[[పి. ఎస్. శ్రీనివాసన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,691 |33.55 | [[కె.పి. మునుసామి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,553 |33.49 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|138 |- !55 |[[హోసూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోసూరు]] |[[పి. బాలకృష్ణ రెడ్డి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,09,867 |39.55 |ఎస్. వెందర్కరాసన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |82,064 |29.54 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|27,803 |- !56 |[[తల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తల్లి]] |[[టి. రామచంద్రన్]] |{{Party name with color|Communist Party of India}} |78,283 |38.02 |నాగేశ్ కుమార్ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |73,043 |35.48 |style="background:{{party color|Communist Party of India}};color:white;"|5,240 |- | rowspan="5" |[[ధర్మపురి జిల్లా|ధర్మపురి]] !57 |[[పాలకోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలకోడ్]] |[[కె. పి. అన్బళగన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,02,807 |45.64 |ఆర్. గోపి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |63,765 |28.31 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|39,042 |- !58 |[[పెన్నాగారం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెన్నాగారం]] |[[ఎస్. గజేంద్రన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |81,240 |35.53 |వి. సెల్వం |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |78,075 |34.14 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|3,165 |- !59 |[[ధర్మపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] |[[సౌమియా అన్బుమణి]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |93,173 |39.28 |ఎం. శివన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |72,817 |30.52 |style="background:{{party color|Pattali Makkal Katchi}}"|20,896 |- !60 |[[పప్పిరెడ్డిపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పప్పిరెడ్డిపట్టి]] |[[మరగతం వెట్రివేల్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,01,829 |43.03 |[[పి. పళనియప్పన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,715 |29.04 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|33,114 |- !61 |[[హరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరూర్]] (ఎస్.సి) |[[వి. సంపత్ కుమార్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,523 |34.32 |ఎ. షణ్ముగం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |72,194 |32.81 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|3,329 |- | rowspan="8" |[[తిరువణ్ణామలై జిల్లా|తిరువణ్ణామలై]] !62 |[[చెంగం శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంగం]] (ఎస్.సి) |[[ఎస్. వేలు]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |87,802 |36.15 |కె. భారతిదాసన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |74,524 |30.68 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|13,278 |- !63 |[[తిరువణ్ణామలై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువణ్ణామలై]] |[[ఈ.వీ. వేలు]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |88,273 |40.11 |ఎ. అరుల్ ఆరుముగం |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |85,818 |39.00 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,455 |- !64 |[[కిల్పెన్నత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్పెన్నత్తూరు]] |[[ఎస్. రామచంద్రన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |90,503 |41.18 |[[కె. పిచ్చండి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,038 |27.32 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|30,465 |- !65 |[[కలసపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలసపాక్కం]] |[[అగ్రి ఎస్. ఎస్. కృష్ణమూర్తి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |89,629 |41.86 |[[పి.ఎస్.టి. శరవణన్|పి. ఎస్. టి. శరవణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |62,889 |29.37 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|26,740 |- !66 |[[పోలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పోలూర్]] |[[ఆర్. అభిషేక్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |67,961 |32.10 |[[పి. శరవణన్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |67,734 |31.99 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|227 |- !67 |[[ఆరణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరణి]] |[[ఎల్. జయ సుధ]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,735 |33.34 |మహాలక్ష్మి గోవర్ధనన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,104 |30.89 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|5,631 |- !68 |[[చెయ్యార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెయ్యార్]] |[[ముక్కూర్ ఎన్. సుబ్రమణియన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |86,680 |38.95 |దూసి కె. మోహన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,599 |29.47 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|21,081 |- !69 |[[వందవాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వందవాసి]] (ఎస్.సి) |[[ఎస్. అంబేత్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,805 |33.37 |పి. రాణి |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,472 |31.63 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|3,333 |- | rowspan="7" |[[విల్లుపురం జిల్లా|విల్లుపురం]] !70 |[[జింగీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జింగీ]] |[[ఎ. గణేష్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |78,201 |36.10 |[[కె.ఎస్. మస్తాన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,556 |30.26 |style="background:{{party color|Pattali Makkal Katchi}};color:black;"|5,631 |- !71 |[[మైలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలం]] |[[సి. వి. షణ్ముగం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |82,853 |43.52 |ఎ. విజయ్ నిరంజన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |52,312 |27.65 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|30,041 |- !72 |[[తిండివనం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిండివనం]] (ఎస్.సి) |[[వన్ని అరసు]] |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |63,833 |32.56 |[[పి. అర్జునన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,099 |32.19 |style="background:{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}};color:white;"|734 |- !73 |[[వానూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వానూర్]] (ఎస్.సి) |[[డి. గౌతమ్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,873 |35.85 |జి. పి. సురేష్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |61,839 |32.19 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,034 |- !74 |[[విల్లుపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లుపురం]] |[[ఆర్. లక్ష్మణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |72,982 |33.88 |ఎన్. మోహన్‌రాజ్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,863 |29.62 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|4,119 |- !75 |[[విక్రవాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రవాండి]] |[[సి. శివకుమార్]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |69,727 |33.33 |ఎ. విజయ్ వడివేల్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,817 |32.89 |style="background:{{party color|Pattali Makkal Katchi}};color:black;"|910 |- !76 |[[తిరుక్కోయిలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుక్కోయిలూర్]] |[[ఎస్. పళనిస్వామి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,033 |33.61 |విజయ్ ఆర్. భరణిబాలాజీ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |72,748 |33.48 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|285 |- | rowspan="4" |[[కళ్లకురిచి జిల్లా|కళ్లకురిచి]] !77 |[[ఉలుందూరుపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుందూరుపేట]] |[[జి.ఆర్. వసంతవేల్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |98,471 |36.34 |[[ఆర్. కుమారగురు]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |96,194 |35.50 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,277 |- !78 |[[రిషివండియం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రిషివండియం]] |[[కె. కార్తికేయన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |89,711 |36.34 |జి. అశోక్ కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |84,849 |34.66 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|4,862 |- !79 |[[శంకరాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంకరాపురం]] |[[ఆర్. రాకేశ్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |80,250 |34.07 |[[టి. ఉదయసూరియన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,810 |32.61 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|3,440 |- !80 |[[కళ్లకురిచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్లకురిచి]] (ఎస్.సి) | [[సి. అరుల్ విఘ్నేష్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |81,132 |32.50 |ఎస్. రాజీవ్ గాంధీ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |80,334 |32.18 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|798 |- | rowspan="11" |[[సేలం జిల్లా|సేలం]] !81 |[[గంగవల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగవల్లి]] (ఎస్.సి) |[[ఎ. నల్లతంబి (ఏఐఏడీఎంకే రాజకీయ నాయకుడు)|ఎ. నల్లతంబి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,167 |37.20 |[[కె. చిన్నదురై]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,763 |29.88 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|14,404 |- !82 |[[అత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అత్తూరు]] (ఎస్.సి) |[[ఎ. పి. జయశంకరన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |80,843 |38.81 |ఆర్. సెల్వభారతి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,525 |31.46 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|15,318 |- !83 |[[ఏర్కాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఏర్కాడ్]] (ఎస్.టి) |[[పి. ఉషారాణి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |87,772 |34.61 |జె. లక్ష్మి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |85,583 |33.75 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,189 |- !84 |[[ఓమలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓమలూరు]] |[[ఆర్. మణి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,12,246 |41.40 |ఆర్. వి. అధియమాన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |97,707 |36.04 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|14,539 |- !85 |[[మెట్టూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెట్టూరు]] |[[జి. వెంకటాచలం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |86,498 |37.43 |మిథున్ చక్రవర్తి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |67,393 |29.16 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|19,105 |- !86 |[[ఎడప్పాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎడప్పాడి]] | [[ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,48,933 |57.67 |కె. ప్రేమ్‌కుమార్ |{{Party name with color|Independent politician|shortname=IND}} |50,823 |19.68 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|98,110 |- !87 |[[సంగగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగగిరి]] |[[ఎస్. వెట్రివెల్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |87,342 |35.83 |కె. సెంథిల్ కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |77,825 |31.92 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|9,517 |- !88 |[[సేలం వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేలం వెస్ట్]] |[[ఎస్. లక్ష్మణన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,20,407 |51.37 |ఎం. కార్తీ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |45,540 |19.43 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|74,867 |- !89 |[[సేలం నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేలం నార్త్]] |[[కె. శివకుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |85,710 |40.68 |[[ఆర్. రాజేంద్రన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,676 |34.02 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|14,034 |- !90 |[[సేలం సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేలం సౌత్]] | [[ఎ. విజయ్ తమిళన్ పార్తిబన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |91,371 |43.95 |ఎం. లోగనాథన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,002 |27.90 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|33,369 |- !91 |[[వీరపాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వీరపాండి]] |[[ఎం. ఎస్. పళనివేల్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |79,907 |33.88 |శ్రీ బాలాజీ సుకుమార్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,836 |32.15 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4,071 |- | rowspan="6" |[[నమక్కల్ జిల్లా|నమక్కల్]] !92 |[[రాశిపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాశిపురం]] (ఎస్.సి) | [[డి. లోకేష్ తమిళసెల్వన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |74,808 |36.55 |ఎస్. డి. ప్రేమ్‌కుమార్ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |60,297 |29.46 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|14,511 |- !93 |[[సేంతమంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేంతమంగళం]] (ఎస్.టి) |[[పి. చంద్రశేఖర్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,815 |32.82 |[[సి. చంద్రశేఖర్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,160 |31.55 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|2,655 |- !94 |[[నమక్కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నమక్కల్]] |[[సి. ఎస్. దిలీప్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |79,744 |37.56 |శ్రీదేవి పి. ఎస్. మోహన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,736 |32.38 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|11,008 |- !95 |[[పరమతి-వేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరమతి-వేలూరు]] |[[ఎస్. శేఖర్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,349 |32.49 |కె. ఎస్. మూర్తి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,041 |32.32 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|308 |- !96 |[[తిరుచెంగోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచెంగోడు]] |[[కె. జి. అరుణ్‌రాజ్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |79,500 |41.60 |ఆర్. చంద్రశేఖర్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |51,328 |26.86 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|28,172 |- !97 |[[కుమారపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుమారపాళయం]] |[[సి. విజయలక్ష్మి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |81,179 |39.54 |[[పి. తంగమణి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,483 |35.79 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|7,696 |- | rowspan="3" |[[ఈరోడ్ జిల్లా|ఈరోడ్]] !98 |[[ఈరోడ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ఈస్ట్]] |[[ఎం. విజయ్ బాలాజీ]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,747 |42.93 |గోపీనాథ్ పళనియప్పన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |45,781 |28.18 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|23,966 |- !99 |[[ఈరోడ్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్ వెస్ట్]] |[[కె. కె. అనంత మోఘన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |96,836 |43.74 |[[ఎస్. ముత్తుసామి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,586 |33.69 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|22,250 |- !100 |[[మొదక్కురిచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొదక్కురిచి]] |[[డి. షణ్ముగన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |60,715 |31.83 |కృతిక శివకుమార్ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |58,285 |30.55 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|2,430 |- | rowspan="2" |[[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !101 |[[ధరాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధరాపురం]] (ఎస్.సి) |[[పి. సత్యబామ]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |81,100 |40.56 |ఇందిరాణి. టి. |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |64,373 |32.20 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|16,727 |- !102 |[[కాంగాయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంగాయం]] |[[ఎన్. ఎస్. ఎన్. నటరాజ్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,122 |34.94 |పి. మణి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,989 |30.95 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|8,133 |- | rowspan="5" |[[ఈరోడ్ జిల్లా|ఈరోడ్]] !103 |[[పెరుందురై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరుందురై]] |[[ఎస్. జయకుమార్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,302 |35.03 |[[ఎన్. డి. వెంకటాచలం]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,609 |30.20 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|9,693 |- !104 |[[భవానీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భవాని]] |[[కె.సి. కరుప్పన్నన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,577 |36.28 |ఎం. పి. బాలకృష్ణన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,181 |32.73 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,396 |- !105 |[[అంతియూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంతియూర్]] |[[పి. హరిభాస్కర్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,042 |32.32 |ఎం. శివబాలన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,782 |31.64 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|1,260 |- !106 |[[గోబిచెట్టిపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోబిచెట్టిపాళయం]] | [[కె. ఎ. సెంగొట్టైయన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |82,612 |37.60 |ఎన్. నల్లశివం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,782 |31.64 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|16,620 |- !107 |[[భవానీసాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భవానీసాగర్]] (ఎస్.సి) |[[వి. పి. తమిళసెల్వి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |72,391 |33.73 |[[ఎ. బన్నారి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |67,822 |31.60 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4,569 |- | rowspan="3" |[[నీలగిరి జిల్లా|నీలగిరి]] !108 |[[ఉదగమండలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉదగమండలం]] |[[ఎం. భోజరాజన్]] |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |48,488 |32.61 |ఆర్. ఇబ్రహీం |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |47,512 |31.95 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|976 |- !109 |[[గూడలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గూడలూరు]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. తిరవిదమణి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,590 |43.37 |[[పొన్. జయశీలన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |42,757 |28.27 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|22,833 |- !110 |[[కూనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూనూర్]] |[[ఎం. రాజు]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |50,470 |35.69 |ఎ. రాము |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |42,371 |29.97 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|8,099 |- |[[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] !111 |[[మెట్టుపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెట్టుపాళయం]] |[[ఎన్. సునీల్ ఆనంద్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |75,564 |30.97 |కవితా కల్యాణసుందరం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |67,896 |27.79 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|7,768 |- | rowspan="4" |[[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !112 |[[అవనాశి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అవనాశి]] (ఎస్.సి) |[[ఎస్. కమాలి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |84,209 |36.36 |[[ఎల్. మురుగన్]] |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |68,836 |29.72 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|15,373 |- !113 |[[తిరుప్పూర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుప్పూర్ (ఉత్తర)]] | [[వి. సత్యభామ]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,31,401 |49.88 |[[ఎం. ఎస్. ఎం. ఆనందన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,409 |23.31 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|69,992 |- !114 |[[తిరుప్పూర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుప్పూర్ (దక్షిణ)]] |[[ఎస్. బాలమురుగన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |73,793 |41.04 |కె. దినేష్‌కుమార్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,892 |33.86 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|12,901 |- !115 |[[పల్లడం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పల్లడం]] |[[కె.రామ్ కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,21,297 |40.30 |[[కె. పి. పరమశివం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |83,400 |27.71 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|37,897 |- | rowspan="9" |[[కోయంబత్తూరు జిల్లా|కోయంబత్తూరు]] !116 |[[సూలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సూలూర్]] |[[ఎన్. ఎం. సుకుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |90,531 |33.10 |[[వి. పి. కందసామి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |85,741 |31.34 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|4,790 |- !117 |[[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపళయం]] |[[కనిమొళి సంతోష్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,46,466 |40.24 |[[పి. ఆర్. జి. అరుణ్‌కుమార్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,04,326 |28.66 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|42,140 |- !118 |[[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు (ఉత్తర)]] |[[వి. సంపత్‌ కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |92,500 |40.24 |సెంథమిళసెల్వన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,508 |31.18 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|21,992 |- !119 |[[తొండముత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తొండముత్తూర్]] | [[ఎస్. పి. వేలుమణి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |93,316 |36.09 |ఆర్. సతీష్ రాజు |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |78,591 |30.40 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|14,725 |- !120 |[[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు సౌత్]] |[[వి. సెంథిల్ బాలాజీ]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |59,724 |38.16 |వి. సెంథిల్‌కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |57,453 |36.71 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,271 |- !121 |[[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూర్]] |[[కె. ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాద్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |84,163 |38.08 |వి. శ్రీనిధి నాయుడు |{{Party name with color|Indian National Congress}} |65,024 |29.42 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|21,992 |- !122 |[[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిణతుకడవు]] |[[కె. విఘ్నేష్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |99,950 |37.31 |కె. వి. కె. ఎస్. శబరి కార్తికేయన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |88,240 |32.94 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|11,710 |- !123 |[[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] |[[కె. నిత్యానందన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |62,013 |34.22 |[[పొల్లాచి వి. జయరామన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,386 |31.67 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|4,627 |- !124 |[[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] (ఎస్.సి) |[[ఎ. సుధాకర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,671 |36.34 |ఎ. శ్రీధరన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |45,300 |30.11 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|9,371 |- | rowspan="2" |[[తిరుప్పూర్ జిల్లా|తిరుప్పూర్]] !125 |[[ఉడుమలైపేట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉడుమలైపేట్టై]] |[[ఎం. జయకుమార్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,549 |33.67 ||ఉడుమలై కె. రాధాకృష్ణన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,667 |32.26 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,882 |- !126 |[[మడతుకులం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడతుకులం]] |[[ఆర్. జయరామకృష్ణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,458 |37.43 |[[సి. షణ్ముగవేలు]] |{{Party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |54,490 |28.95 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|15,968 |- | rowspan="7" |[[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్]] !127 |[[పళని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పళని]] |[[కె. రవి మనోహరన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,986 |32.11 |ఎం. ప్రవీణ్ కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,293 |31.78 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|693 |- !128 |[[ఒడ్డంచత్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒడ్డంచత్రం]] | [[ఆర్. సక్కరపాణి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |93,099 |46.17 |విదియాల్ శేఖర్ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |43,249 |24.72 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|43,249 |- !129 |[[అథూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (దిండిగల్ జిల్లా)|అథూర్]] | [[ఐ. పెరియసామి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,06,240 |44.79 |[[ఎన్. కలైసెల్వి]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |83,872 |35.36 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|22,348 |- !130 |[[నిలకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిలకోట్టై]] (ఎస్.సి) |[[ఆర్. అయ్యనార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,580 |34.71 |నాగజ్యోతి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,655 |33.23 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|2,925 |- !131 |[[నాథమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాథం]] |[[నాథం ఆర్. విశ్వనాథన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |85,708 |35.84 |కె. కె. సెల్వకుమార్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,839 |30.88 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|11,869 |- !132 |[[దిండిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిండిగల్]] |[[ఐ. పి. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,671 |35.13 |జి. నజీర్ రాజా |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |73,358 |34.60 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|1,131 |- !133 |[[వేదసందూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేదసందూర్]] |[[టి. సామీనాథన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |84,948 |37.50 |[[వి. పి. బి. పరమశివం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,885 |33.05 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|10,063 |- | rowspan="4" |[[కరూర్ జిల్లా|కరూర్]] !134 |[[అరవకురిచ్చి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరవకురిచి]] |[[మొంజనూర్ ఆర్. ఇలంగో]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,827 |39.11 |[[పి. కార్తికేయన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |51,445 |28.41 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|19,382 |- !135 |[[కరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరూర్]] |[[ఎం. ఆర్. విజయభాస్కర్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,542 |32.99 |వి.పి. మతియలగన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,721 |32.15 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|1,821 |- !136 |[[కృష్ణరాయపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాయపురం]] (ఎస్.సి) |[[సత్య ఎం.]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,378 |32.94 |ఎస్. దివ్య |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,875 |31.09 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|3,503 |- !137 |[[కుళితలై శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుళితలై]] |[[సూర్యానూర్ ఎ. చంద్రన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,138 |32.59 |జి. బాలసుబ్రహ్మణి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |67,559 |32.31 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|579 |- | rowspan="9" |[[తిరుచిరాపల్లి జిల్లా|తిరుచిరాపల్లి]] !138 |[[మనప్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనప్పరై]] |[[ఆర్. కదిరవన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |83,041 |34.43 |పి. ఎల్. విజయకుమార్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |81,615 |33.83 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|1,426 |- !139 |[[శ్రీరంగం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీరంగం]] |[[ఎస్. రమేష్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,03,235 |40.49 |ఎస్. దురైరాజ్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,645 |27.31 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|33,590 |- !140 |[[తిరుచిరాపల్లి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచిరాపల్లి (పశ్చిమ)]] |[[కె. ఎన్. నెహ్రూ]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |88,235 |44.94 |జి. రామమూర్తి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |83,449 |42.50 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|4,786 |- !141 |[[తిరుచిరాపల్లి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచిరాపల్లి (తూర్పు)]] |[[సి. జోసెఫ్ విజయ్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |91,381 |50.07 |ఇనిగో ఇరుదయరాజ్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,965 |35.05 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|27,416 |- !142 |[[తిరువెరుంబూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువెరుంబూర్]] |నావల్పట్టు ఎస్. విజి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |89,837 |42.06 |[[అన్బిల్ మహేష్ పొయ్యమొళి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |81,132 |37.99 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|8,705 |- !143 |[[లాల్గుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాల్గుడి]] |[[లీమా రోజ్ మార్టిన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,795 |32.82 |[[కు.పా. కృష్ణన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |58,056 |31.35 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,739 |- !144 |[[మనచనల్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనచనల్లూర్]] |[[ఎస్. కదిరవన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |81,447 |38.82 |వి. శరవణన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,083 |32.93 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|12,364 |- !145 |[[ముసిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముసిరి]] |[[ఎం. విఘ్నేష్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |71,281 |37.69 |ఎన్. ఎస్. ఎన్. కరుణానిరాజా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |53,839 |28.47 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|17,442 |- !146 |[[తురైయూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తురైయూర్]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. రవిశంకర్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,263 |35.93 |ఇ. సురోజ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |56,649 |30.72 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|9,614 |- | rowspan="2" |[[పెరంబలూర్ జిల్లా|పెరంబలూర్]] !147 |[[పెరంబలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరంబలూర్]] (ఎస్.సి) |[[కె. శివకుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |90,882 |35.83 |ఎస్. డి. జయలక్ష్మి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,489 |30.15 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|14,393 |- !148 |[[కున్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కున్నం]] |[[ఎస్. ఎస్. శివశంకర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |87,237 |37.84 |శరణ్య అన్బళగన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,680 |31.09 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|15,557 |- | rowspan="2" |[[అరియాలూర్ జిల్లా|అరియాలూర్]] !149 |[[అరియలూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాలూర్]] |[[తామరై ఎస్. రాజేంద్రన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |95,219 |40.37 |లతా బాలు |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,721 |29.98 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|24,498 |- !150 |[[జయంకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జయంకొండ]] |[[జి. వైతిలింగం]] |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |88,992 |38.94 |[[క. సో. క. కణ్ణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,502 |30.85 |style="background:{{party color|Pattali Makkal Katchi}};color:black;"|18,490 |- | rowspan="9" |[[కడలూర్ జిల్లా|కడలూరు]] !151 |[[తిట్టకుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిట్టకుడి]] (ఎస్.సి) |[[సి. వి. గణేశన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,106 |35.91 |రాజశేఖర్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |60,477 |34.41 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,629 |- !152 |[[విరుధాచలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరుధాచలం]] |[[ప్రేమలత విజయకాంత్]] |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |69,351 |33.15 | ఎస్. విజయ్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,964 |32.01 |style="background:{{party color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}};color:black;"|2,387 |- !153 |[[నైవేలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెయ్వేలి]] |[[సోరత్తూరు ఆర్. రాజేంద్రన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,731 |37.76 |[[సబా రాజేంద్రన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |52,769 |31.26 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|10,962 |- !154 |[[పన్రుటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్రుటి]] |[[కె. మోహన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |78,398 |37.20 |అబ్దుల్ రెహ్మాన్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |67,735 |32.14 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|10,663 |- !155 |[[కడలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడలూరు]] |[[వి. రాజ్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |70,856 |37.22 |ఎ. ఎస్. చంద్రశేఖర్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |55,337 |29.07 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|15,519 |- !156 |[[కురింజిపాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కురింజిపాడి]] |[[ఎం. ఆర్. కె. పన్నీర్ సెల్వం]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,695 |35.84 |ఎ. భువనేంద్రన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,680 |32.30 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,589 |- !157 |[[భువనగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భువనగిరి]] |[[ఎ. అరుణ్మొళితేవన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,707 |36.52 |దురై కె. శరవణ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,220 |35.32 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|2,487 |- !158 |[[చిదంబరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిదంబరం]] |[[తమిమున్ అన్సారీ]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,739 |35.48 |[[కె. ఎ. పాండియన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,992 |32.55 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|5,747 |- !159 |[[కట్టుమన్నార్కోయిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కట్టుమన్నార్కోయిల్]] (ఎస్.సి) |[[జ్యోతిమణి ఇళయపెరుమాళ్]] |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |85,179 |45.33 |అన్బు చోళన్ |{{Party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |52,116 |27.74 |style="background:{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}};color:white;"|33,063 |- | rowspan="3" |[[మైలాదుత్తురై జిల్లా|మైలాదుతురై]] !160 |[[సిర్కాళి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిర్కాళి]] (ఎస్.సి) |[[సెంథిల్ సెల్వన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |71,449 |35.64 |ఎం. శక్తి |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,032 |29.95 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|11,417 |- !161 |[[మైలాడుతురై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మైలాడుతురై]] |[[జమాల్ యూనిస్ మొహమ్మద్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |67,189 |36.09 |ఎస్. ఎ. పళనిసామి |{{party name with color|Pattali Makkal Katchi}} |57,166 |30.33 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white;"|10,845 |- !162 |[[పూంపుహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొంపుహార్]] |[[నివేదా ఎం. మురుగన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |81,096 |36.98 |ఎస్. పవున్‌రాజ్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |72,836 |33.21 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|8,260 |- | rowspan="3" |[[నాగపట్నం జిల్లా|నాగపట్నం]] !163 |[[నాగపట్టినం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపట్నం]] |[[ఎం. హెచ్. జవహిరుల్లా]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |56,305 |37.21 |సుకుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |46,524 |30.74 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|9,781 |- !164 |[[కిల్వేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్వేలూరు]] (ఎస్.సి) |[[డి. లత]] |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |56,108 |37.00 |T.A.P. సెంథిల్ పాండియన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |53,830 |35.50 |style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}};color:white;"|2,278 |- !165 |[[వేదారణ్యం శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేదారణ్యం]] |[[ఓ. ఎస్. మణియన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |59,172 |36.48 |మా.మె. పుగళేంధి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |51,841 |31.96 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,331 |- | rowspan="4" |[[తిరువారూర్ జిల్లా|తిరువారూర్]] !166 |[[తిరుతురైపూండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుతురైపూండి]] (ఎస్.సి) |[[కె. మరిముత్తు]] |{{Party name with color|Communist Party of India}} |74,062 |38.77 |ఎస్. పాండియన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |61,140 |32.01 |style="background:{{party color|Communist Party of India}};color:white;"|12,922 |- !167 |[[మన్నార్గుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నార్గుడి]] |[[ఎస్. కామరాజ్]] |{{Party name with color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} |68,416 |35.25 |టి. ఆర్. బి. రాజా |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,850 |34.44 |style="background:{{party color|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}};color:white;"|1,566 |- !168 |[[తిరువారూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువారూర్]] |[[కె. పూండి కలైవానన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |93,408 |42.87 |వి. వీరమణి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |75,260 |34.54 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|18,148 |- !169 |[[నన్నిలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నన్నిలం]] |[[ఆర్. కామరాజ్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,03,462 |44.70 |వి. ఎం. ఎస్. మహ్మద్ ముబారక్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,738 |26.68 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|41,724 |- | rowspan="8" |[[తంజావూరు జిల్లా|తంజావూరు]] !170 |[[తిరువిడైమరుదూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువిడైమరుదూర్]] (ఎస్.సి) |[[గోవి. చెళియన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |79.951 |38.26 |ఎస్. ప్రభాకరన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,835 |31.51 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|14,116 |- !171 |[[కుంభకోణం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుంభకోణం]] |[[ఆర్. వినోద్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |78,650 |37.96 |[[జి. అన్బళగన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,932 |37.43 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|679 |- !172 |[[పాపనాశం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాపనాశం]] |[[ఎ. ఎం. షాజహాన్]] |{{Party name with color|Indian Union Muslim League}} |69,284 |33.35 |యు. అజరుద్దీన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,219 |32.84 |style="background:{{party color|Indian Union Muslim League}};color:white;"|1,065 |- !173 |[[తిరువయ్యారు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువయ్యారు]] |[[దురై. చంద్రశేఖర్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |80,425 |36.21 |ఎం. మణికందన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |71,870 |32.36 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|8,555 |- !174 |[[తంజావూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]] |[[ఆర్. విజయ్ శరవణన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |87,705 |44.12 |రామనాథన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |70,750 |35.59 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|16,955 |- !175 |[[ఒరతనాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒరతనాడ్]] |[[ఆర్. వైతిలింగం]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |86,759 |44.42 |కె. అరవింద్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |51,731 |26.49 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|35,028 |- !176 |[[పట్టుక్కోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పట్టుక్కోట్టై]] |[[కె. అన్నాదురై]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,963 |35.90 |సి. మదన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |52,209 |28.41 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|13,754 |- !177 |[[పేరవురని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పేరవురని]] |[[ఎన్. అశోక్‌కుమార్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |60,919 |34.56 |గోవి ఇళంగో |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,757 |32.77 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|3,162 |- | rowspan="6" |[[పుదుక్కొట్టై జిల్లా|పుదుక్కోట్టై]] !178 |[[గందర్వకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|గందర్వకోట్టై]] (ఎస్.సి) |[[ఎన్. సుబ్రమణియన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |58,795 |35.08 |సి. ఉదయకుమార్ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |47,756 |28.49 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|11,039 |- !179 |[[విరాలిమలై శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరాలిమలై]] |[[సి. విజయభాస్కర్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,05,773 |51.87 |పి. మురుగేశన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |43,700 |21.43 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|62,073 |- !180 |[[పుదుక్కోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుదుక్కోట్టై]] |[[వి. ముత్తురాజా]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |66,825 |35.10 |కె. ఎం. షరీఫ్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |64,958 |34.12 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|1,867 |- !181 |[[తిరుమయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుమయం]] |[[ఎస్. రఘుపతి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,201 |31.87 |సి. సింధామణి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |56,709 |31.05 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|1,492 |- !182 |[[అలంగుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలంగుడి]] |[[శివ వి. మెయ్యనాథన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |64,929 |35.98 |దురై కందసామి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |51,952 |28.78 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|12,977 |- !183 |[[అరంతంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరంతంగి]] |[[జె. మహ్మద్ ఫర్వాస్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |73,244 |40.08 |[[టి. రామచంద్రన్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |63,182 |34.58 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|10,062 |- | rowspan="4" |[[శివగంగ జిల్లా|శివగంగ]] !184 |[[కరైకుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరైకుడి]] |[[టి. కె. ప్రభు]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,01,358 |44.21 |[[ఎస్. మంగుడి]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |55,284 |24.11 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|46,074 |- !185 |[[తిరుప్పత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (శివగంగై జిల్లా)|తిరుప్పత్తూరు]] |[[శ్రీనివాస సేతుపతి]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |83,375 |38.65 |[[కె. ఆర్. పెరియకరుప్పన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |83,374 |38.65 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|1 |- !186 |[[శివగంగ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివగంగ]] |[[కుళందై రాణి నాచియార్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |73,737 |35.45 |[[పి. ఆర్. సెంథిల్‌నాథన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,656 |27.40 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|15,081 |- !187 |[[మనమదురై శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనమదురై]] (ఎస్.సి) |[[డి. ఇళంగోవన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,971 |33.54 |[[ఎ. తమిళరాసి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,763 |32.96 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|1,208 |- | rowspan="10" |[[మదురై జిల్లా|మదురై]] !188 |[[మేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేలూర్]] |[[ఎ. మదురై వీరన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |60,080 |31.50 |పి. విశ్వనాథన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |57,356 |30.07 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white;"|2,724 |- !189 |[[మదురై తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై (తూర్పు)]] |[[ఎస్. కార్తికేయన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,18,777 |43.74 |[[పి. మూర్తి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |1,02,230 |37.64 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|16,547 |- !190 |[[షోలవందన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చోళవందన్]] (ఎస్.సి) |[[ఎం. వి. కరుప్పయ్య]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |63,907 |33.80 |[[ఎ. వెంకటేశన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,229 |32.38 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|2,678 |- !191 |[[మదురై నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై నార్త్]] |[[ఎ. కల్లానై]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |72,853 |45.03 |[[జి. తలపతి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |54,815 |33.88 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|18,038 |- !192 |[[మదురై సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై సౌత్]] |[[ఎం. ఎం. గోపిసన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,415 |44.11 |[[ఎం. బూమినాథన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |40,886 |28.89 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|21,529 |- !193 |[[మదురై సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై సెంట్రల్]] |[[మదార్ బదురుదీన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |63,414 |42.68 |[[పళనివేల్ త్యాగరాజన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |44,286 |29.80 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|19,128 |- !194 |[[మదురై వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదురై వెస్ట్]] |[[ఎస్. ఆర్. తంగపాండి]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |88,250 |40.78 |రఘు బాలాజీ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |76,319 |35.27 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|11,931 |- !195 |[[తిరుపరంకుండ్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపరంకుండ్రం]] |[[సి. టి. ఆర్. నిర్మల్ కుమార్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,14,316 |44.75 |ఎస్. కీర్తిగా తంగపాండి |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |72,763 |28.48 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|41,553 |- !196 |[[తిరుమంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుమంగళం]] |[[ఎం. మణిమారన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |88,291 |38.22 |[[ఆర్. బి. ఉదయకుమార్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |64,484 |27.92 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|23,807 |- !197 |[[ఉసిలంపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉసిలంపట్టి]] |[[విజయ్ మహాలింగం]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,743 |29.34 |టి. శరవణకుమార్ |{{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,938 |28.54 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|1,805 |- | rowspan="4" |[[థేని జిల్లా|థేని]] !198 |[[అండిపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అండిపట్టి]] |[[ఎ. మహారాజన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,324 |34.20 |వి. పాండి |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |64,770 |29.80 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|9,554 |- !199 |[[పెరియకులం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరియకులం]] (ఎస్.సి) |[[జి. శబరి ఐంగరన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |85,656 |40.56 |పి. శక్తివేల్ |{{Party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} |66,335 |31.41 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|19,321 |- !200 |[[బోడినాయకనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోడినాయకనూర్]] |[[ఎస్. ప్రకాష్ కుమార్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |85,206 |38.62 |ఓ. పన్నీర్‌సెల్వం |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |78,401 |35.54 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|6,805 |- !201 |[[కంబం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంబమ్]] |[[పి. ఎల్. ఎ. జగన్నాథ్ మిశ్రా]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |85,394 |40.55 |[[ఎన్. రామకృష్ణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |84,643 |40.20 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|751 |- | rowspan="7" |[[విరుదునగర్ జిల్లా|విరుదునగర్]] !202 |[[రాజపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజపాళయం]] |[[కె. జగదీశ్వరి]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,548 |35.81 |[[ఎస్. తంగ పాండియన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |54,943 |30.02 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|10,605 |- !203 |[[శ్రీవిల్లిపుత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవిల్లిపుత్తూర్]] (ఎస్.సి) |[[ఎ. కార్తీక్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,653 |33.93 |పి. మహాలింగం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,702 |29.50 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|8,581 |- !204 |[[సత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తూరు]] |[[ఎ. కదర్కరైరాజ్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |62,060 |31.23 |నైనార్ నాగేంద్రన్ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |56,071 |28.21 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|5,989 |- !205 |[[శివకాశి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివకాశి]] |[[ఎస్. కీర్తన]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |68,709 |35.51 |గణేశన్ అశోకన్ |{{Party name with color|Indian National Congress}} |57,039 |29.47 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|11,670 |- !206 |[[విరుదునగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరుదునగర్]] |[[పి. సెల్వం]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |63,653 |37.93 |విజయప్రభాకర్ |{{Party name with color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} |54,262 |32.33 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|9,391 |- !207 |[[అరుప్పుకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరుప్పుకోట్టై]] |[[సత్తూర్ రామచంద్రన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,104 |36.49 |కె. కార్తీక్ కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |60,161 |33.72 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|4,943 |- !208 |[[తిరుచూలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచూలి]] |[[తంగం తెన్నరసు]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,085 |41.43 |ఎస్. సమయన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |61,600 |33.99 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|13,485 |- | rowspan="4" |[[రామనాథపురం జిల్లా|రామనాథపురం]] !209 |[[పరమకుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరమకుడి]] (ఎస్.సి) |[[కె. కె. కదిరవన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |59,161 |31.18 |జి. గోపీనాథన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |55,613 |29.31 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|3,548 |- !210 |[[తిరువాడనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువాడనై]] |[[రాజీవ్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,551 |31.57 |కరు మాణిక్కం |{{Party name with color|Indian National Congress}} |67,038 |30.43 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|2,513 |- !211 |[[రామనాథపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామనాథపురం]] |[[ఖాదర్‌బాషా ముత్తురామలింగం]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |89,137 |37.52 |ఈ. కె. సాహుల్ హమీద్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |76,678 |32.28 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|12,459 |- !212 |[[ముదుకులత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదుకులత్తూరు]] |[[ఆర్. ఎస్. రాజా కన్నప్పన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |68,003 |29.39 |వి. మలర్విజి జయబాల |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |51,405 |22.22 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|16,598 |- | rowspan="6" |[[తూత్తుకుడి జిల్లా|తూత్తుకుడి]] !213 |[[విలాతికులం శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలాతికులం]] |[[జి. వి. మార్కండేయన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |58,395 |33.40 |కాసిరామ్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |50,167 |28.70 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|8,228 |- !214 |[[తూత్తుక్కుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తూత్తుక్కుడి]] |[[శ్రీనాథ్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |1,00,536 |49.11 |పి. మహాలింగం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |62,805 |30.68 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|8,581 |- !215 |[[తిరుచెందూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుచెందూర్]] |[[అనిత ఆర్. రాధాకృష్ణన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |72,723 |39.09 |జె. మురుగన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |66,851 |35.93 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|5,872 |- !216 |[[శ్రీవైకుంటం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవైకుంటం]] |[[వి. జి. శరవణన్]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |58,814 |33.34 |[[ఎస్. పి. షణ్ముగనాథన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,628 |32.67 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|1,186 |- !217 |[[ఒట్టపిడారం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒట్టపిడారం]] (ఎస్.సి) |[[పి. మదన్‌రాజా]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |81,625 |41.62 |పి. ఎం. రామజెయం |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |52,542 |26.79 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|29,083 |- !218 |[[కోవిల్‌పట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోవిల్‌పట్టి]] |[[కె. కరుణానిధి]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,643 |31.74 |ఎస్. బాలసుబ్రహ్మణ్యం |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |60,800 |31.30 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|843 |- | rowspan="5" |[[తెన్‌కాశి జిల్లా|తెన్కాసి]] !219 |[[శంకరన్‌కోయిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంకరన్‌కోవిల్]] |[[దిలీపన్ జయశంకరన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |64,865 |33.01 |సి. రామరాజన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |58,376 |29.71 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|6,489 |- !220 |[[వాసుదేవనల్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాసుదేవనల్లూర్]] (ఎస్.సి) |[[ఇ. రాజా]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |63,045 |33.22 |అనంతన్ అయ్యసామి |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |56,462 |29.75 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|6,583 |- !221 |[[కడయనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడయనల్లూర్]] |[[టి. ఎం. రాజేంద్రన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |79,832 |35.97 |[[సి. కృష్ణమురళి]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |73,579 |33.15 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|6,253 |- !222 |[[తెన్కాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెన్కాసి]] |[[కలై కతిరవన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |79,699 |33.92 |[[ఎస్. సెల్వమోహన్‌దాస్ పాండియన్]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,400 |29.53 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|10,299 |- !223 |[[అలంగుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలంగుళం]] |[[పి.హెచ్. మనోజ్ పాండియన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,170 |31.32 |కె. ఆర్. పి. ప్రభాకరన్ |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |61,372 |27.79 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,798 |- | rowspan="5" |[[తిరునల్వేలి జిల్లా|తిరునెల్వేలి]] !224 |[[తిరునల్వేలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునెల్వేలి]] |[[ఆర్.ఎస్. మురుగన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |75,840 |34.72 |సు. సుబ్రమణియన్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |64,426 |29.50 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|11,414 |- !225 |[[అంబసముద్రం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబసముద్రం]] |[[ఇసక్కి సుబయ్య]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |65,589 |34.30 |[[వి. పి. దురై]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |55,344 |28.95 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|10,245 |- !226 |[[పాలయంకోట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాళయంకోట్టై]] |[[ఎం. అబ్దుల్ వహాబ్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |79,744 |44.15 |ఎస్. మరియా జాన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,939 |36.51 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|13,805 |- !227 |[[నంగునేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంగునేరి]] |[[వి. రెడ్డియార్‌పట్టి నారాయణన్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |74,952 |35.79 |[[రూబీ మనోహరన్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |58,533 |27.95 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|16,419 |- !228 |[[రాధాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాధాపురం]] |[[సతీష్ క్రిస్టోఫర్]] |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |69,947 |34.99 |[[ఎం. అప్పావు]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |57,634 |28.83 |style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};color:white;"|12,313 |- | rowspan="6" |[[కన్యాకుమారి జిల్లా|కన్యాకుమారి]] !229 |[[కన్యాకుమారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కన్యాకుమారి]] |[[ఎన్. తలవాయి సుందరం]] |{{Party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |75,045 |31.38 |ఆర్. మహేష్ |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |74,831 |31.29 |style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|214 |- !230 |[[నాగర్‌కోయిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కోయిల్]] |[[ఎస్. ఆస్టిన్]] |{{Party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |69,880 |35.60 |జి. బెర్విన్ కింగ్స్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |62,310 |31.75 |style="background:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}};color:white;"|7,570 |- !231 |[[కొలచల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలచల్]] |[[తరహై కత్‌బర్ట్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |66,207 |33.27 |ప్రేమ్ అలెక్స్ లారెన్స్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |63,374 |31.84 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white;"|2,833 |- !232 |[[పద్మనాభపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పద్మనాభపురం]] |[[ఆర్. చెల్లస్వామి]] |{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} |68,938 |38.18 |ఎస్. కృష్ణ కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |53,369 |29.56 |style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}};color:white;"|15,569 |- !233 |[[విలవంకోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలవంకోడ్]] |[[టి. టి. ప్రవీణ్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |70,755 |40.45 |కె. మైఖేల్ కుమార్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |49,785 |28.46 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white;"|20,970 |- !234 |[[కిల్లియూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిల్లియూర్]] |[[ఎస్. రాజేష్ కుమార్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} |66,434 |37.42 |ఎస్. సాబిన్ |{{Party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |65,123 |36.68 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white;"|1,311 |- |} === విశ్లేషణ === నటుడి నుండి రాజకీయ నాయకుడిగా మారిన సి. జోసెఫ్ విజయ్ నేతృత్వంలోని రెండేళ్ల పార్టీ తమిళగ వెట్రి కజగం (TVK), 2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలలో 234 స్థానాలకు గాను 108 స్థానాలను గెలుచుకుంది. ఈ పార్టీ ప్రచారం ప్రధానంగా యూట్యూబ్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ఫేస్‌బుక్, వాట్సాప్ వంటి సామాజిక మాధ్యమాలు, డిజిటల్ ప్రచారంపై ఎక్కువగా ఆధారపడిందని విశ్లేషకులు, మీడియా వ్యాఖ్యాతలు గుర్తించారు. ఇది భారతదేశంలో డిజిటల్-ఫస్ట్ రాజకీయ సమీకరణ వైపు ఒక పెద్ద మార్పును ప్రతిబింబిస్తుందని బీబీసీ (BBC) అభివర్ణించింది.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-05-10 |title=Vijay, TVK: How social media turned Indian film star into a political force in Tamil Nadu |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj4pn1z8x45o |access-date=2026-05-11 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=How Vijay Was Already Winning On Instagram Before Tamil Nadu Victory |url=https://www.ndtv.com/india-news/how-vijay-was-already-winning-on-instagram-before-tamil-nadu-victory-11462582 |website=NDTV}}</ref> భారతదేశంలో ఎన్నికల ప్రచారాలు సాంప్రదాయకంగా బహిరంగ సభలు, ప్రసంగాలు, బ్యానర్లు, ఇంటింటి ప్రచారం, విస్తృతమైన మీడియా ప్రచారంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. తమిళనాడులో, డీఎంకే, ఏఐఏడీఎంకే వంటి ద్రావిడ పార్టీలు దశాబ్దాలుగా రాష్ట్ర రాజకీయాలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి, వీరి రాజకీయాలు సామాజిక న్యాయం, సంక్షేమ విధానాల చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో, తమిళనాడు 2024-25లో 11.2% ఆర్థిక వృద్ధితో పాటు బలమైన ఆర్థిక, సామాజిక సూచికలను నమోదు చేసింది, ఉత్పాదక రంగ విస్తరణను కొనసాగించింది. ప్రధాన ద్రావిడ పార్టీల సుదీర్ఘ ఆధిపత్యం రాజకీయ ప్రత్యామ్నాయాలపై ఆసక్తి పెరగడానికి దోహదపడిందని, ముఖ్యంగా సాంప్రదాయ రాజకీయ కథనాలకు తక్కువ అనుబంధం కలిగి ఉండి, రాజకీయ మార్పు పిలుపులకు ఎక్కువగా ఆకర్షితులయ్యే యువ ఓటర్లు, జెన్ జెడ్ (Gen Z) ఓటర్లలో ఈ మార్పు కనిపించిందని రాజకీయ పరిశీలకులు పేర్కొన్నారు.<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite web |date=2026-05-05 |title=Vijay, Tamil Nadu election results 2026: How a film star won in the Indian state |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8xwjx54zggo |access-date=2026-05-11 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> రాష్ట్రంలో అత్యంత గుర్తింపు పొందిన వ్యక్తులలో విజయ్ ఒకరు అయినప్పటికీ, ఎన్నికల సమయంలో ఆయన మూడు వారాల కంటే తక్కువ కాలం మాత్రమే స్వయంగా ప్రచారం చేసినట్లు నివేదికలు తెలిపాయి. కొన్ని ప్రచార కార్యక్రమాలు రద్దు చేయబడ్డాయి, దీనికి లాజిస్టికల్ పరిమితులు, సమయ పరిమితులే కారణమని పార్టీ పేర్కొంది. విస్తృతమైన భౌతిక ప్రచారానికి బదులుగా, టీవీకే డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్, ఆన్‌లైన్ సమీకరణపై గణనీయమైన దృష్టి పెట్టింది. ప్రచార సమయంలో విజయ్ మీడియా ఇంటర్వ్యూలు ఇవ్వలేదు లేదా విలేకరుల సమావేశాలు నిర్వహించలేదు, ఆయన ప్రసంగాలు సాధారణంగా ఇతర రాజకీయ నాయకుల కంటే చిన్నవిగా ఉన్నాయి. టీవీకే (TVK) ప్రచారంలో ఎక్కువ భాగం సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారానే జరిగింది. అభిమాన సంఘాల విస్తృత నెట్‌వర్క్ సభ్యులతో సహా టీవీకే మద్దతుదారులు, వలంటీర్లు ప్రచార సామగ్రి, ప్రసంగాల క్లిప్‌లు, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ రీల్స్, యూట్యూబ్ షార్ట్‌లు, వాట్సాప్ సందేశాలను ఆన్‌లైన్‌లో ప్రసారం చేశారు. టీవీకే ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ విభాగం కూడా ప్రచార కంటెంట్‌ను రూపొందించడంలో, ప్రత్యర్థి పార్టీల విమర్శలను తిప్పికొట్టడంలో పాత్ర పోషించింది.<ref name=":2" /> విజయ్ సోషల్ మీడియా వ్యూహాన్ని ఎన్డీటీవీ (NDTV) హైలైట్ చేసింది, ప్రధానంగా సినిమాలు, పబ్లిక్ అప్పీయరెన్స్‌లు, ఎన్నికలకు సంబంధించిన సామాజిక సందేశాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌ల కోసం ఇన్‌స్టాగ్రామ్ వంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను ఆయన ఎంపిక చేసుకుని ఉపయోగించారని పేర్కొంది. యువ ఓటర్లు, మహిళలతో పాటు చెన్నైలోని ఓటర్లు, ఇస్తాంబుల్‌తో సహా విదేశాల్లోని తమిళుల్లో ఆయన ఆన్‌లైన్ ఎంగేజ్‌మెంట్ ప్రత్యేకంగా బలంగా ఉంది.<ref name=":3" /> యువ ఓటర్లతో పాటు తొలిసారి ఓటు వేస్తున్న వారి నుంచి టీవీకేకు గణనీయమైన మద్దతు లభించింది. తమిళనాడు ఓటర్లలో గణనీయమైన వాటాను కలిగి ఉన్న 18 నుండి 39 సంవత్సరాల వయస్సు గల ఓటర్లు, పార్టీ 108 సీట్లు గెలుచుకోవడంలో ముఖ్యమైన మద్దతు స్థానంగా పరిగణించబడ్డారు.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> అనుకూలమైన అంతర్గత అంచనాల కారణంగా అధికార డీఎంకే కూడా అతివిశ్వాసంతో ఉన్నట్లు కనిపించింది, ఇది సకాలంలో మార్పులు చేర్పులు చేయడాన్ని ఆలస్యం చేసి ఉండవచ్చు. అంకెల ప్రకారం బలంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, మిత్రపక్షాల మధ్య పేలవమైన సమన్వయం, అస్థిరమైన ప్రచార సందేశాలు, అనేక నియోజకవర్గాల్లో సమర్థవంతమైన ఓట్ల బదిలీ లేకపోవడం వల్ల కూటమి ఎన్నికల పనితీరు పరిమితమైంది. అలాగే పెద్ద కుంభకోణాలు లేనప్పటికీ నిరంతర అవినీతి ఆరోపణలు, ప్రతికూల ప్రజా దృక్పథాలు ప్రచారాన్ని మరింత బలహీనపరిచాయి, ఇవన్నీ సమష్టిగా ఈ ఫలితానికి దోహదపడ్డాయి.<ref>{{citation|url=https://www.thenewsminute.com/videos/dmks-fall-in-2026-anti-incumbency-or-something-bigger-let-me-explain-134|title=DMK’s fall in 2026: Anti-incumbency or something bigger?|website=thenewsminute|date=2026-05-06}}</ref> లెక్కింపు ప్రారంభం నుండి చెన్నై జిల్లా అంతటా ఆధిక్యంలో ఉన్న టీవీకే చివరకు నగరంలోని 22 నియోజకవర్గాలలో 20 స్థానాలను గెలుచుకుంది. డీఎంకే నిలుపుకున్న చేపాక్-తిరువల్లికేని, హార్బర్ నియోజకవర్గాలు మినహాయించి,{{Efn|[[1991 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 ఎన్నికల]]లో కూడా డీఎంకే గెలుచుకున్న 2 స్థానాల్లో ఇది ఒకటి.<ref>{{citation|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assembly-elections-2011/tamil-nadu/worst-ever-show-by-dmk-in-citadel-chennai/articleshow/8309492.cms|title=Worst-ever show by DMK in citadel Chennai|website=timesofindia|date=2011-05-14}}</ref>}} సుదీర్ఘకాలంగా డీఎంకే కంచుకోటగా, వందేళ్ల ద్రావిడ ఉద్యమానికి రాజకీయ పూర్వగామి అయిన జస్టిస్ పార్టీకి చారిత్రక స్థావరంగా ఉన్న ప్రాంతంలో ఇది ఒక పెద్ద ముందడుగుగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="TNresultsDH" /><ref name="TNresultsoutlook"/><ref>{{citation|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/justice-party-100-years-of-dravidian-movement/articleshow/49863466.cms|title=Justice Party: 100 years of Dravidian movement|website=timesofindia|date=2026-05-05}}</ref> పొరుగున ఉన్న కాంచీపురం, తిరువళ్లూరు, చెంగల్పట్టు, వేలూరు జిల్లాల్లో డీఎంకే ఘోర పరాజయాన్ని చవిచూసింది.<ref name="TNresultsDH">{{citation|url=https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/tamil-nadu-assembly-elections-2026-vijay-demolishes-dmks-chennai-citadel-in-first-polls-3992105|title=Vijay demolishes DMK's Chennai citadel in electoral debut|website=Deccan Herald|date=2026-05-05}}</ref> ఉత్తర తమిళనాడును టీవీకే కైవసం చేసుకుంది, ఏఐఏడీఎంకే కంచుకోటలుగా పరిగణించబడే పశ్చిమ కొంగు ప్రాంతం, దక్షిణ తమిళనాడులో భారీ విజయాలు నమోదు చేసింది, ఈ ప్రాంతాల్లో ప్రధాన పార్టీగా ఆవిర్భవించింది.<ref name="auto">{{citation|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/vijays-party-breaks-aiadmks-hold-over-western-tn/article70939336.ece|title=Vijay's party breaks AIADMK's hold over western T.N.|website=the hindu|date=2026-05-05}}</ref><ref name="auto"/> రాష్ట్రంలోని షెడ్యూల్డ్ కులాల కోసం రిజర్వ్ చేయబడిన 46 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలలో టీవీకే 24 స్థానాలను గెలుచుకుంది. ద్రావిడ పార్టీలు, వీసీకే దళిత ఓటు బ్యాంకులోకి చొచ్చుకుపోవడం ద్వారా పశ్చిమ, ఉత్తర తమిళనాడు అంతటా ప్రధాన విజయాలను నమోదు చేసింది, రిజర్వ్ చేసిన స్థానాల్లో సగానికి పైగా దక్కించుకున్న మొదటి కొత్త పార్టీగా అవతరించింది, ఏఐఏడీఎంకే, డీఎంకేలు చెరో తొమ్మిది స్థానాలు గెలుచుకున్నాయి.<ref>{{citation|url=https://tamil.oneindia.com/news/chennai/vijay-out-of-46-reserved-seats-in-tamil-nadu-tvk-won-24-seats-in-the-tamil-nadu-election-2026-796645.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509101014/https://tamil.oneindia.com/news/chennai/vijay-out-of-46-reserved-seats-in-tamil-nadu-tvk-won-24-seats-in-the-tamil-nadu-election-2026-796645.html|title=46 தனித் தொகுதிகளில் 24ல் தவெக ஆதிக்கம்.. சரிந்த திமுக, அதிமுகவின் கோட்டை.. விசிகவுக்கும் சேதாரம்!|website=[[Oneindia]] tamil|date=2026-05-05|archive-date=2026-05-09|language=ta}}</ref><ref>{{citation|url=https://tamil.samayam.com/latest-news/state-news/how-tvk-vijay-won-24-reserved-constituencies-22-lost-in-2026-election-results/articleshow/130827230.cms|title=தவெக தன்வசப்படுத்திய 24 தனி தொகுதிகள்.. விஜய் சாதித்தது எப்படி? தவறவிட்ட அந்த 22 தொகுதிகள்!|website=timesofindia Samayam tamil|date=2026-05-05|language=ta}}</ref> ఏఐఏడీఎంకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో బలహీనమైన ఓట్ల బదిలీ, 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల సమయంలో రాష్ట్రంలో బీజేపీ సాధించిన స్వతంత్ర జోరు క్షీణించడం 2025 ఏప్రిల్లో ఏఐఏడీఎంకేతో కొత్త పొత్తు పెట్టుకోవడం వల్లే జరిగిందని భావిస్తున్నారు. మాజీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు కె. అన్నామలై పక్కనపెట్టబడటం దాని పేలవమైన ప్రదర్శనకు ప్రధాన కారకాలుగా పరిగణించబడ్డాయి, ముఖ్యంగా "విజయ్ ఫ్యాక్టర్" పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో పట్టణ, యువ ఓటర్లలో ఈ ప్రభావం కనిపించింది.<ref>{{citation|url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/tn-election-results-2026-heads-likely-to-roll-as-bjp-slips-to-single-digit|title=TN election results 2026: Heads likely to roll as BJP slips to single digit|website=DT next|date=2026-05-05}}</ref> అయితే, ఉత్తర తమిళనాడులోని కొన్ని ప్రాంతాలలో వన్నియార్ ఓట్లను ఏకీకృతం చేయడం ద్వారా ఏఐఏడీఎంకే-పీఎంకే కూటమి సాపేక్షంగా కూటమికి అనుకూలంగా పనిచేసిందని ఫలితాలు సూచించాయి.<ref>{{citation|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/north-south-east-west-its-tvk-wherever-you-look/articleshow/130813460.cms|title=Tamil Nadu poll results: North, south, east, west-it's TVK wherever you look|website=timesofindia|date=2026-05-05}}</ref> సేలం, కోయంబత్తూర్, ఈరోడ్, తిరుచిరాపల్లి, మదురై వంటి పట్టణ కేంద్రాలలో డీఎంకే, ఏఐఏడీఎంకే రెండింటినీ టీవీకే గణనీయంగా బలహీనపరిచింది. ఏఐఏడీఎంకే కూటమి అనుబంధం ద్వారా పశ్చిమ, ఉత్తర తమిళనాడులోని కొన్ని ప్రాంతాలలో కొంతమేర మద్దతును నిలుపుకోగా, డీఎంకే తన సాంప్రదాయ కావేరి డెల్టా కంచుకోటలో సాపేక్షంగా మెరుగైన పనితీరు కనబరిచింది.<ref name="TNresultsoutlook">{{citation|url=https://www.outlookindia.com/elections/tvk-sweeps-dmk-fortress-chennai-m-k-stalin-among-those-who-bite-the-dust|title=TVK Sweeps DMK Fortress Chennai: M. K. Stalin Among Those Who Bite The Dust|website=Outlook India|date=2026-05-04}}</ref><ref>{{citation|url=https://www.thehindu.com/data/tvk-vijay-tamil-nadu-political-landscape-election-results/article70937664.ece|title=TVK changes Tamil Nadu's political landscape|website=the hindu|date=2026-05-06}}</ref> == పరిణామాలు == 2026 మే 7న చెన్నై నెహ్రూ స్టేడియంలో ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయాలని యోచిస్తున్నట్లు విజయ్ సూచించారు. 2026 మే 6న, విజయ్ తమిళనాడు గవర్నర్ రాజేంద్ర అర్లేకర్‌ను కలిసి కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి హక్కును కోరారు. అయితే, మీడియా కథనాల ప్రకారం, విజయ్ వద్ద తగినంత మద్దతు లేదని భావించిన అర్లేకర్, 118 మంది ఎమ్మెల్యేల మద్దతు లేఖలను సమర్పించాల్సిందిగా ఆయనను కోరారు. తదనంతరం, ముఖ్యమంత్రి అభ్యర్థిగా విజయ్‌కు అందించబడిన కాన్వాయ్, భద్రతా రక్షణ ఉపసంహరించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/tamil-nadu/tamil-nadu-live-updates-vijay-meets-governor-again-amid-govt-formation-push-1955174|title=TN Live: Governor Sends Back Vijay, Asks to Prove Majority|date=7 May 2026|website=www.deccanchronicle.com}}</ref> === దొంగ ఓట్లు === 2026 ఏప్రిల్ 23న జరిగిన తమిళనాడు అసెంబ్లీ ఎన్నికల పోలింగ్‌లో దొంగ ఓట్లు వేశారనే ఆరోపణలపై సుమారు రెండు డజన్ల మంది విదేశీయులను అరెస్టు చేశారు. ఓటు వేయడానికి నకిలీ భారతీయ గుర్తింపు పత్రాలను ఉపయోగించారని వారిపై ఆరోపణలు వచ్చాయి. దీని తర్వాత ఎన్నికల సంఘం అనుమానిత ఎన్నికల మోసంపై విచారణకు ఆదేశించింది.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-05-15 |title=ECI orders probe into voting by foreign nationals in the Tamil Nadu Assembly election |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/eci-orders-probe-into-voting-by-foreign-nationals-in-the-tamil-nadu-assembly-election/article70983594.ece |access-date=2026-05-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-05-14 |title=About 25 foreign nationals arrested for fraudulent voting in Tamil Nadu Assembly poll |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/about-25-foreign-nationals-arrested-for-fraudulent-voting-intamil-nadu-assembly-poll/article70978655.ece |access-date=2026-05-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఇంతకుముందు మీడియా నివేదికలలో, నటుడిగా ఉన్న విజయ్ రాజకీయ ప్రవేశం తర్వాత ఎన్నికలు గణనీయమైన దృష్టిని ఆకర్షించడంతో, ఓటు వేయడానికి చాలా మంది విదేశాల నుండి తమిళనాడుకు తిరిగి వస్తున్నారని పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web |title=Tamil Nadu assembly elections 2026 {{!}} Video of plane full of voters heading home to vote goes viral |url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu-assembly-elections-2026-video-of-plane-full-of-voters-heading-home-to-vote-goes-viral-3976494 |access-date=2026-05-17 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=‘Full flight coming home to vote’: IndiGo pilot’s message goes viral as NRIs return home for Tamil Nadu elections |url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/indigo-pilot-voting-message-singapore-trichy-flight-viral-video-tamil-nadu-elections-2026-10653281/ |access-date=2026-05-17 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |last2= |last3= |last4= |last5=Us |first5=GNFollow |title=Democracy Takes Flight: Viral Video Shows Voters Flying Home For Tamil Nadu Assembly Polls |url=https://newsable.asianetnews.com/india/viral-video-shows-voters-fly-home-in-huge-numbers-for-tamil-nadu-assembly-elections-2026-articleshow-1tkx777 |access-date=2026-05-17 |website=Asianet Newsable |language=en}}</ref> === ప్రభుత్వ ఏర్పాటు === ఫలితాల ప్రకటన తర్వాత, టీవీకే అసెంబ్లీలో ఏకైక అతిపెద్ద పార్టీగా (108 స్థానాలు) అవతరించింది, కానీ మెజారిటీ (118 స్థానాలు) సాధించలేకపోయింది, దీంతో కనీసం 10 అదనపు స్థానాల అవసరం ఏర్పడింది.<ref>{{citation|url=http://www.indiatvnews.com/amp/tamil-nadu/news-tamil-nadu-government-formation-2026-live-updates-vijay-tvk-cm-alliance-announcement-cabinet-ministers-mlas-oath-taking-ceremony-tamil-nadu-winners-1039957|title=TVK set to form government in Tamil Nadu|website=India TV|date=2026-05-05}}</ref> ఇది తదుపరి రోజుల్లో తమిళనాడు రాజకీయాల్లో వరుస రాజకీయ మలుపులు, అస్పష్టతకు దారితీసింది.<ref name=":1">{{Cite news |last= |first= |date=2026-05-08 |title=Tamil Nadu government formation: CPI, CPI(M) extend unconditional support to TVK; VCK may follow suit |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-government-formation-cpi-cpim-extend-unconditional-support-to-tvk-vck-may-follow-suit/article70954927.ece |access-date=2026-05-08 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> అమెరికన్ ప్రచురణ ''వెరైటీ'', దీనిని "కొన్ని రోజుల తీవ్రమైన బేరసారాలు (horse-trading)"గా అభివర్ణించింది.<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-05-10 |title=Indian Film Star Vijay Sworn In as Tamil Nadu Chief Minister After Days of High Drama |url=https://variety.com/2026/politics/news/vijay-sworn-in-tamil-nadu-chief-minister-1236742532/ |access-date=2026-05-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> ఐఎన్‌సీకి చెందిన మాజీ తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి కామరాజర్‌ను పార్టీ సైద్ధాంతిక ప్రతీకలలో ఒకరిగా పేర్కొన్న టీవీకే, సంకీర్ణ ప్రభు互ాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు ఐఎన్‌సీ ఎమ్మెల్యేలను ఆహ్వానించింది. డీఎంకే నేతృత్వంలోని లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి (SPA) నుండి వైదొలగిన తరువాత ఐఎన్‌సీ ఈ ప్రతిపాదనను అంగీకరించి టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది. రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ కమిటీ (TNCC) విజయ్ ఆహ్వానాన్ని ఢిల్లీలోని కేంద్ర కార్యవర్గం ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ కమిటీకి (AICC) పంపగా, వారు నిర్ణయాన్ని తిరిగి రాష్ట్ర విభాగానికే వదిలేశారు. డీఎంకేతో సంబంధాలు తెంచుకుని, టీవీకేకి మద్దతు ఇవ్వాలని రాష్ట్ర విభాగం నిర్ణయించింది, అయితే టీవీకే ఎప్పుడూ బీజేపీతో సంబంధాలు పెట్టుకోకూడదనే షరతు విధించింది.<ref>{{Cite web |title="Whatever decision TNCC takes on TVK, it must be approved by AICC": Tamil Nadu Congress incharge |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/whatever-decision-tncc-takes-on-tvk-it-must-be-approved-by-aicc-tamil-nadu-congress-incharge20260505224240/ |access-date=2026-05-07 |website=ANI News |language=en}}</ref> ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడానికి టీవీకేను ఆహ్వానించడంలో గవర్నర్ అర్లేకర్ జాప్యం చేస్తున్నారని వచ్చిన వార్తలపై స్పందిస్తూ, ఐఎన్‌సీకి చెందిన కరూర్ ఎంపీ జ్యోతిమణి "రాజ్‌భవన్ ద్వారా రాజకీయాలు చేయడం బీజేపీ నియమించిన గవర్నర్ మానుకోవాలి" అని అన్నారు.<ref name=":0">{{Cite news |date=2026-05-07 |title=Tamil Nadu government formation: Number game, governor's pushback and resort politics — Vijay's crucial political test |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/dmk-aiadmk-alliance-on-cards-tvks-vijay-scrambles-for-numbers-tamil-nadu-cm-suspense-intensifies/articleshow/130881393.cms |access-date=2026-05-07 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2026 మే 7 నుండి, డీఎంకే, ఏఐఏడీఎంకే మధ్య సాధ్యమయ్యే పొత్తుపై ప్రధాన స్రవంతి మీడియాలో వార్తలు చెలరేగాయి, దీని ద్వారా అసెంబ్లీలో సులభంగా మెజారిటీ సాధించవచ్చని ఊహాగానాలు వచ్చాయి. ప్రజల తీర్పును గౌరవిస్తూ తాము ఏఐఏడీఎంకే నుండి వచ్చిన అటువంటి ప్రతిపాదనను తిరస్కరించామని, ప్రతిపక్షంగా పనిచేయాలని నిర్ణయించుకున్నామని డీఎంకే ఈ వార్తలను త్వరగానే ఖండించింది. టీవీకే ప్రభుత్వ ఏర్పాటు ప్రక్రియలో తాము జోక్యం చేసుకోబోమని స్పష్టం చేసింది.<ref>{{Cite news |date=2026-05-07 |title=Tamil Nadu government formation: DMK rejects overtures from AIADMK, sources say |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/dmk-rejects-aiadmks-overtures-sources-say/article70948466.ece |access-date=2026-05-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> అధికారాన్ని పంచుకునే ఒప్పందంపై టీవీకే ఏఐఏడీఎంకేతో చర్చలు జరుపుతోందని ఇతర వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. 47 ఏఐఏడీఎంకే ఎమ్మెల్యేలలో దాదాపు 28 మందిని పుదుచ్చేరి రిసార్ట్‌కు తరలించారని, ఏఐఏడీఎంకే ఎమ్మెల్యేల్లోని ఒక వర్గం టీవీకేకు మద్దతు ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారని నివేదికలు వచ్చాయి. ఏఐఏడీఎంకే ప్రధాన కార్యదర్శి పళనిస్వామి టీవీకేతో సంకీర్ణాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నట్లు సమాచారం.<ref name=":0" /> ఐదుగురు ఐఎన్‌సీ ఎమ్మెల్యేలను తెలంగాణ రాజధాని హైదరాబాద్‌కు తరలించారని, ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసేందుకు విజయ్‌ను అర్లేకర్ ఆహ్వానించిన తర్వాత వారు చెన్నైకి తిరిగి వస్తారని కూడా వార్తలు వచ్చాయి.<ref name=":1" /> 2026 మే 8న సీపీఐ, సీపీఐ (ఎం)లతో కూడిన తమిళనాడు వామపక్ష పార్టీలు టీవీకేకి తమ ఎమ్మెల్యేల బేషరతు మద్దతును అందించడానికి అంగీకరించాయి. ఇది బీజేపీకి అనుకూలమైన పరిపాలన అని వారు విమర్శిస్తూ రాష్ట్రపతి పాలనను నివారించడానికి మే 10 గడువులోపు ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పారు. వామపక్ష పార్టీలు "బయటి నుండి" మాత్రమే మద్దతు ఇస్తామని, ప్రభుత్వంలో పాల్గొనబోమని, డీఎంకే నేతృత్వంలోని ఎస్పీఏ (SPA) కూటమిలో కొనసాగుతామని స్పష్టం చేశాయి. దీని తర్వాత, విజయ్ మరోసారి అర్లేకర్‌ను మూడవసారి కలిసి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి తనను ఆహ్వానించాలని పట్టుబట్టారు.<ref name=":1" /> తన మూడవ పర్యటనలో ఏఎంఎంకే (AMMK) ఏకైక ఎమ్మెల్యే మద్దతు లేఖను కూడా విజయ్ గవర్నర్‌కు సమర్పించి, ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడానికి టీవీకేకు మద్దతు ఇస్తున్నట్లు తెలిపారు. తర్వాత, టీవీకే నకిలీ లేఖ జిరాక్స్ కాపీని సమర్పించిందని, ఇది పార్టీ ఏకైక ఎమ్మెల్యే ప్రమేయం ఉన్న బేరసారాల (horse-trading) ప్రయత్నమని టి. టి. వి. దినకరన్ ఆరోపించారు. మునుపటి వాదనను ఖండిస్తూ ఆయన తర్వాత గవర్నర్‌కు ఒక లేఖ సమర్పించారు. టీవీకే ఈ ఆరోపణలను ఖండించింది, ఏఎంఎంకే ఎమ్మెల్యే ప్రభుత్వ ఏర్పాటు కోసం పార్టీకి మద్దతు ఇచ్చారని పేర్కొంటూ ఒక వీడియోను విడుదల చేసింది.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shivam Pratap |date=2026-05-09 |title=‘Forgery’, ‘misinformation’: TVK vs AMMK over letter of support to Vijay amid Tamil Nadu government suspense |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/forgery-misinformation-tvk-vs-ammk-over-letter-of-support-to-vijay-amid-tamil-nadu-government-suspense-101778295015311.html |access-date=2026-05-09 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> 2026 మే 9న ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు టీవీకేకు వీసీకే, ఐయుఎంఎల్ బేషరతు మద్దతు ఇచ్చాయి. డీఎంకే నేతృత్వంలోని ఎస్పీఏ (SPA)తో తమ పొత్తును కొనసాగిస్తామని చెప్పాయి. అసెంబ్లీలో రెండు పార్టీలకు ఇద్దరేసి ఎమ్మెల్యేలు ఉన్నారు. ఐఎన్‌సీ మద్దతుతో పాటు ఎస్పీఏ (SPA) మిత్రపక్షాలైన సీపీఐ (ఎం), సీపీఐ, వీసీకే, ఐయుఎంఎల్‌ల నుండి వెలుపలి మద్దతుతో టీవీకే 120 మంది ఎమ్మెల్యేల మద్దతును కూడగట్టుకుంది. విజయ్ పోటీ చేసి గెలిచిన రెండు నియోజకవర్గాల్లో ఒక స్థానాన్ని ఖాళీ చేసినందున అది ఇక్కడ పరిగణనలోకి తీసుకోబడలేదు.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-05-09 |title=VCK, IUML extend unconditional support to Vijay’s TVK; alliance with DMK intact, says Thirumavalavan |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-government-formation-vck-iuml-extend-unconditional-support-to-vijays-tvk/article70958929.ece |access-date=2026-05-10 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> అనంతరం విజయ్ కూటమి పార్టీ నేతలతో కలిసి గవర్నర్‌ను కలిసి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసేందుకు అవకాశం ఇవ్వాలని కోరారు. ఆ తర్వాత గవర్నర్ విజయ్‌ను ముఖ్యమంత్రిగా నియమించారు. 2026 మే 13లోపు అసెంబ్లీలో విశ్వాస తీర్మానం కోరాలని ఆయనను ఆదేశించారు.<ref>{{Cite news |last=Kolappan |first=N. Sai Charan & B. |date=2026-05-09 |title=TVK president Vijay to be sworn in as Chief Minister on May 10; T.N. set for coalition government |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/joseph-vijay-tamil-nadu-governor-meeting-government-formation-may-9-updates/article70959569.ece |access-date=2026-05-10 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> మే 10న జరిగిన వేడుకలో విజయ్ తొమ్మిదవ తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. 1956లో భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగిన తర్వాత పన్నెండవ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ఎన్నికల తర్వాత కూటమి ప్రకారం శాసనసభ బలం ! colspan="3" style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} ; color:white;"|[[టీవీకే కూటమి|{{white|టీవీకే+}}]] ! colspan="3" style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}} ; color:white;"|[[లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి|{{white|ఎస్పీఏ}}]] ! colspan="3" style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}} ; color:white;"|[[ఏఐఏడీఎంకే కూటమి|{{white|ఏఐఏడీఎంకే+}}]] |- ! colspan="2" | పార్టీ !! సీట్లు !! colspan="2" | పార్టీ!! సీట్లు !! colspan="2" | పార్టీ!! సీట్లు |- | {{Party name with colour|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | 107 | {{Party name with colour|Dravida Munnetra Kazhagam}} | 59 | {{Party name with colour|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | 47 |- | {{Party name with colour|Indian National Congress}} | 5 | {{Party name with colour|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}} | 1 | {{Party name with colour|Pattali Makkal Katchi}} | 4 |- | {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}} | 2{{efn|name=S|టీవీకే నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వానికి మద్దతునిస్తుంది, కానీ డీఎంకే నేతృత్వంలోని లౌకిక ప్రగతిశీల కూటమి (SPA)లో సభ్యత్వాన్ని కొనసాగిస్తుంది.}} | rowspan=2 colspan=3| | {{Party name with colour|Bharatiya Janata Party}} | 1 |- | {{Party name with colour|Communist Party of India}} | 2{{efn|name=S}} | {{Party name with colour|Amma Makkal Munnetra Kazhagam}} | 1 |- | {{Party name with colour|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | 2{{efn|name=S}} |- | {{Party name with colour|Indian Union Muslim League}} | 2{{efn|name=S}} |- ! colspan="2" style="background:#FFCCCC"" |మొత్తం | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}; color:white;"|'''''120''''' ! colspan="2" style="background:#FFE6E6" |మొత్తం | style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}}; color:white;"|'''''60''''' ! colspan="2" style="background:#98FB98" |మొత్తం | style="background:{{party color|AIADMK-led Alliance}}; color:white;"|'''''53''''' |} === బల పరీక్ష === {| style="width:60%; text-align:center;" |+ '''విశ్వాస తీర్మానం ఫలితం''' |- style="color:white;" | style="background:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}; width:62.34%;" | '''144''' | style="background:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}; width:9.52%;" | '''22''' | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}}; width:2.16%;" | '''5''' | style="background:{{party color|Secular Progressive Alliance}}; width:25.97%;" | '''60''' |- | <span style="color:{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}};">'''అనుకూలం'''</span> | <span style="color:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}};">'''వ్యతిరేకం'''</span> | <span style="color:{{party color|National Democratic Alliance}};">'''తటస్థం'''</span> | <span style="color:{{party color|Secular Progressive Alliance}};">'''వాకౌట్'''</span> |} 2026 మే 13న 17వ తమిళనాడు శాసనసభ ప్రారంభ సమావేశాల మూడవ రోజున ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1994) కేసులో భారత సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన చారిత్రాత్మక తీర్పు ప్రకారం ప్రభుత్వం విశ్వాస పరీక్షను ఎదుర్కొంది. విజయ్ నేతృత్వంలోని టీవీకే ప్రభుత్వం 144 అనుకూల, 22 వ్యతిరేక ఓట్లతో సులభంగా ఆమోదం పొందింది:<ref>{{Cite news |date=2026-05-13 |title=Tamil Nadu Assembly session LIVE: Chief Minister Vijay's TVK wins trust vote with 144 ‘ayes’ |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-assembly-floor-test-vote-tvk-alliance-aiadmk-chief-minister-vijay-live-updates-may-13-2026/article70972403.ece |access-date=2026-05-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * డీఎంకేకు చెందిన 59 మంది ఎమ్మెల్యేలు, డీఎండీకేకి చెందిన ఏకైక ఎమ్మెల్యే వాకౌట్ చేశారు. స్పీకర్‌ జె. సి. డి. ప్రభాకర్‌కు (టీవీకే నుండి) ఓటు వేసే హక్కు లేదు. విజయ్ ఖాళీ చేసిన తిరుచిరాపల్లి (తూర్పు) స్థానంతో పాటు, టీవీకే రెండు ఓట్లను కోల్పోయింది, దీంతో వారి పార్టీ బలం 105కి పడిపోయింది. * ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసిన ఎమ్మెల్యేలలో టీవీకే (105), ఎన్నికల తర్వాత ఏర్పడిన దాని మిత్రపక్షాలు (13), పళనిస్వామిపై తిరుగుబాటు చేసి విజయ్‌కు మద్దతు ఇస్తున్న తొండముత్తూర్ ఎమ్మెల్యే ఎస్.పి. వేలుమణి నేతృత్వంలోని 25 మంది ఏఐఏడీఎంకే ఎమ్మెల్యేలు, అలాగే విజయ్‌కు బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చినందుకు పార్టీ నుండి బహిష్కరించబడిన ఏఎంఎంకే ఎమ్మెల్యే ఉన్నారు. ఇది వార్తా నివేదికలను ధ్రువీకరించింది, ఏఐఏడీఎంకేలో మరొక వర్గపోరును బట్టబయలు చేసింది. * ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసిన వారు మిగిలిన ఏఐఏడీఎంకే ఎమ్మెల్యేలు (22). * పీఎంకే (4), బీజేపీ (1) కు చెందిన 5 గురు ఎమ్మెల్యేలు తటస్థంగా ఉన్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * {{annotated link|2026 భారతదేశంలో ఎన్నికలు}} * {{annotated link|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు}} * {{annotated link|తమిళనాడులో ఎన్నికలు}} == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == {{notelist}} {{తమిళనాడు ఎన్నికలు}} [[వర్గం:తమిళనాడు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు]] s5krsd74mx7gldlgoahtv5vrledddq5 0 462525 4920407 4897170 2026-08-05T01:56:29Z Muralikrishna m 106628 4920407 wikitext text/x-wiki [[మలయాళ సినిమా]] రంగంలో జీవితకాల కృషికి 1993 నుండి [[కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డ్స్|కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు]]<nowiki/>లలో ఇచ్చే వార్షిక అవార్డులలో '''చలచిత్ర రత్నం అవార్డు''' ఒకటి. == విజేతలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !గ్రహీత !మూలం |- |1993 |తిక్కురిస్సీ సుకుమారన్ నాయర్ | rowspan="20" |{{Center|<ref name="Chalachitra Ratnam">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html "ചലച്ചിത്ര രത്‌നം പുരസ്‌കാരം 1993-2018"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 25 January 2023.</ref>}} |- |1994 |మధు |- |1995 |పి. భాస్కరన్ |- |1996 |[[అరన్ముల పొన్నమ్మ]] |- |1997 |నవోదయ అప్పచన్ |- |1998 |[[కె. జె. ఏసుదాసు|కె. జె. యేసుదాస్]] |- |1999 |కె. రవీంద్రనాథన్ నాయర్ |- |2000 |[[సుకుమారి]] |- |2001 |[[బాలచంద్ర మీనన్]] |- |2002 |[[భరత్ గోపీ]] |- |2003 |[[మోహన్ లాల్]] |- |2004 |[[మమ్ముట్టి]] |- |2005 |[[తిలకన్]] |- | rowspan="2" |2006 |[[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] |- |[[పి. వి. గంగాధరన్]] |- |2007 |టి. ఇ. వాసుదేవన్ |- |2008 |{{Emdash}} |- |2009 |[[జగతి శ్రీకుమార్]] |- |2010 |[[కేఎస్ సేతుమాధవన్|కె. ఎస్. సేతుమాధవన్]] |- |2011 |[[ఒ.ఎన్.వి.కురుప్|ఓ. ఎన్. వి. కురుప్]] |- |2012 |[[నెడుముడి వేణు]] |{{Center|<ref name="2012 award">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/may/18/pranayam-bags-film-critics-awards-369117.html |access-date=28 January 2023 |title ='Pranayam' bags Film Critics Awards |date= 18 May 2012 |work=The New Indian Express}}</ref>}} |- |2013 |[[కె.ఆర్.విజయ|కె. ఆర్. విజయ]] |{{Center|<ref name="2013 award">{{cite news |title='Drishyam' Bags Kerala Film Critics Association Awards |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |access-date=28 January 2023 |work=The New Indian Express |date=30 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011939/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |archive-date=5 March 2016}}</ref>}} |- |2014 |[[కె‌.జి జార్జ్|కె. జి. జార్జ్]] |{{Center|<ref name="2014 award">{{cite news |title=Critics award for Ottaal, Iyyobinte Pusthakam |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/critics-award-for-ottaal-iyyobinte-pusthakam/article7072399.ece |access-date=28 January 2023 |work=The Hindu |date=6 April 2015}}</ref>}} |- |2015 |ఇన్నోసెంట్ |{{Center|<ref name="2015 award">{{Cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/may/28/kerala-film-critics-association-awards-announced-908701.html |title=Kerala Film Critics Association Awards announced |newspaper=The New Indian Express |date=28 May 2016 |access-date=25 January 2023}}</ref>}} |- |2016 |శ్రీకుమారన్ తంపి |{{Center|<ref name="2016 award">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece/ |work=The Hindu |title=Film critics awards announced |date=7 March 2017 |access-date=25 January 2023}}</ref>}} |- |2017 |[[ఎం.కె. అర్జునన్|ఎం. కె. అర్జునన్]] |{{Center|<ref name="2017 award">{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |newspaper=[[The Hindu]] |date=20 April 2018 |access-date=25 January 2023}}</ref>}} |- |2018 |[[శీల రవిచంద్రన్|షీలా]] |{{Center|<ref name="2018 award">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html |title = Kerala Film Critics Awards announced |work=The New Indian Express |date=9 April 2019 |access-date=25 January 2023}}</ref>}} |- |2019 |[[హరిహరన్ (దర్శకుడు)|హరిహరన్]] |{{Center|<ref name="2019 award">{{cite news |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/20/film-critics-awards2019-2020-nivin-pauly-manju-jallikattu-winners-list.html |title=Film critics awards: Nivin Pauly & Manju Warrier are best actors, Jallikattu best film |newspaper=[[Malayala Manorama]] |date=20 October 2020 |access-date=25 January 2023}}</ref>}} |- |2020 |[[కె‌.జి జార్జ్|కె. జి. జార్జ్]] |{{Center|<ref name="2020 award">{{cite news |title=Film Critics Awards 2020: The Great Indian Kitchen wins the best film |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/09/13/film-critics-association-awards-45th-edition-winners-list-details.html |access-date=28 January 2023 |work=Malayala Manorama |date=13 September 2021 |language=en}}</ref>}} |- |2021 |జోషి |{{Center|<ref name="2021 award">{{Cite news |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/oct/19/kerala-film-critics-awards-announced-dulquer-salmaan-durga-krishna-win-big-35801.html |title=Kerala Film Critics Awards announced, Dulquer Salmaan, Durga Krishna win big |newspaper=[[Cinema Express]] |date=19 October 2022 |access-date=25 January 2023}}</ref>}} |- |2022 |కె. పి. కుమారన్ |{{Center|<ref name="2022 award">{{cite news |title=46th Kerala Film Critics Awards: Kunchako Boban, Darshana named best actors |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/may/23/46th-kerala-film-critics-awards-kunchako-boban-darshana-named-best-actors-2577619.html |access-date=8 June 2023 |work=The New Indian Express |date=23 May 2023}}</ref>}} |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చలచిత్ర ప్రతిభా అవార్డు]] * [[రూబీ జూబ్లీ అవార్డు]] * [[కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డ్స్]] == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా పురస్కారాలు]] e6f0j0eg0tqrpwqgd6svdp83nhztes2 0 463433 4920490 4798681 2026-08-05T04:54:12Z Muralikrishna m 106628 4920490 wikitext text/x-wiki '''మాటి''' అనేది 2018లో సైబల్ బెనర్జీ, [[లీనా గంగోపాధ్యాయ]] దర్శకత్వం వహించిన భారతీయ [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ భాష]] నాటకీయ చిత్రం, ఇందులో [[ఆదిల్ హుస్సేన్]], [[పావోలి దామ్]] ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/maati-is-about-a-womans-quest-for-her-roots/articleshow/64932972.cms|title=Maati is about a woman's quest for her roots – Times of India|work=The Times of India|access-date=18 July 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/maati-directors-leena-gangopadhyay-and-saibal-banerjee-reveal-their-dream-%20%20project/articleshow/64989028.cms|title='Maati' directors Leena Gangopadhyay and Saibal Banerjee reveal their dream project! - Times of India|work=The Times of India|access-date=18 July 2018}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/the-script-of-maati-moved-me-adil-hussain/articleshow/64961313.cms|title=The script of Maati moved me: Adil Hussain – Times of India|work=The Times of India|access-date=18 July 2018}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Bangaliana|first=Sholoana|title=Paoli Dam to Act Opposite Adil Hussain in Bengali Film Mati {{!}} Sholoanabangaliana Portal|url=http://sholoanabangaliana.in/2017/03/04/paoli-dam-to-act-opposite-bollywood-actor-adil-hussain-in-upcoming-bengali-film-mati/|access-date=18 July 2018|website=sholoanabangaliana.in|language=en-US|archive-date=20 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720140533/http://sholoanabangaliana.in/2017/03/04/paoli-dam-to-act-opposite-bollywood-actor-adil-hussain-in-upcoming-bengali-film-mati/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://enewsroom.in/adil-hussain-bollywood-actor-bengali-maati/|title=Bollywood actor Adil Hussain's Maati is about TWO: nation, religion and people|date=18 June 2018|work=enewsroom|access-date=18 July 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=KOLKATA Edition – sangbadnazar Patrika epaper – sangbadnazar online epaper, kolkata edition|url=http://sangbadnazar.com/epaper/edition/333/kolkata-edition|access-date=18 July 2018|website=sangbadnazar.com|archive-date=20 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720135837/http://sangbadnazar.com/epaper/edition/333/kolkata-edition|url-status=dead}}</ref> == సారాంశం == తూర్పు పాకిస్తాన్ లోని తన పూర్వీకుల ఇంట్లో తన అమ్మమ్మను కుటుంబంలోని విశ్వసనీయ సంరక్షకుడు హత్య చేసినట్లు మేఘ్లా తెలుసుకుంటుంది. విషాదం జరిగిన చాలా సంవత్సరాల తరువాత, మేఘ్లా తన మూలాలను కనుగొనడానికి కుతుబదియా తిరిగి వెళ్లి, ఇప్పుడు తన ఇంటిని ఆక్రమించిన హంతకుడి కుటుంబాన్ని ఎదుర్కొంటుంది. వలసలు, మానవ స్థానభ్రంశం, సంబంధాల సమస్యలను పరిష్కరించేటప్పుడు 'మాటి' మేఘ్లా పరీక్షలను సత్యం, మానవత్వంతో వెలికితీస్తుంది. == తారాగణం == * జమీల్ హుస్సేన్ గా [[ఆదిల్ హుస్సేన్]] * మేఘలా చౌధరి గా [[పావోలి దామ్]] * [[సాబిత్రి ఛటర్జీ|సబిత్రి చాటర్జీ]] అమీనా, జమీల్ తల్లి * శంకర్ చక్రవర్తి మేఘల తండ్రిగా * [[లబోని సర్కార్|లాబోని సర్కార్]] మేఘల తల్లి * మేఘల తాత సత్యబ్రత చౌధరి గా [[చందన్ సేన్]] * కుముదిని దేవిగా, మేఘల అమ్మమ్మగా [[అపరాజిత ఆడి|అపరాజిత అధ్య]] * జిగిర్ అలీగా కుషిక్ రాయ్ * జినియా గా [[మోనమి ఘోష్|మోనామి ఘోష్]] * దదీ, జినియా అమ్మమ్మగా [[అనషువా మజుందార్]] * మేఘల ప్రియుడు ఆంగ్షుగా రిషి కుషిక్ * సెలీనా తండ్రిగా [[భరత్ కౌల్]] * బినాగా సాగరిక రాయ్ * జినియా తండ్రిగా గౌతమ్ దే * జినియా తల్లిగా మాయా ఘోష్ * జినియా భర్త ఆసిఫ్ గా సుమన్ బెనర్జీ * రంజిత్ తండ్రిగా దిగంత బాగ్చి * సెలీనా పాత్రలో రూప్ భదురి * రంజిత్ గా అనిరుధ్ ఘోష్ * జమీల్ సోదరిగా మంజుశ్రీ గంగూలీ * జినియా స్నేహితురాలిగా డెబోలినా ముఖర్జీ * జినియా స్నేహితుడిగా ప్రపతి చాటర్జీ * జినియా స్నేహితుడిగా దేబ్జాని చక్రవర్తి * జినియా స్నేహితుడిగా సోనాల్ మిశ్రా == సంగీతం == సంగీతం, నేపథ్య సంగీతం దేబోజ్యోతి మిశ్రా అందించాడు.<ref>{{Cite web|title=Debojyoti Mishra's composition explores folk tradition in new song 'Lokhai'- Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/maati-debojyoti-mishras-composition-explores-folk-tradition-in-new-song-lokhai/articleshow/64945075.cms|access-date=11 July 2018|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|title='Maati' new song: 'Piriti Baindheche Holdi' is a perfect haldi song for this wedding season- Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/music/maati-new-song-piriti-baindheche-holdi-is-a-perfect-haldi-song-for-this-wedding-season/articleshow/64840656.cms|access-date=3 July 2018|website=The Times of India}}</ref> దేబోజ్యోతి మిశ్రా, అనిర్బన్ ముఖ్పాద్యాయ్, [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], హాసన్ రాజా సాహిత్యం అందించిన ఈ చిత్రంలో 7 పాటలు ఉన్నాయి. ఈ చిత్రం ఆల్బమ్ హక్కులను జీ మ్యూజిక్ బంగ్లా కొనుగోలు చేసింది. == మూలాలు == [[వర్గం:2018 సినిమాలు]] 6rfox16bw65m164b13hnkvxmvvkvf2c 0 467631 4920257 4669960 2026-08-04T15:12:12Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4920257 wikitext text/x-wiki {{infobox film |name = మనసుతో |image = Manasutho.jpg |director= [[ఎ.ఎస్. రవి కుమార్ చౌదరి]] |producer= వెనిగళ్ల ఆనంద ప్రసాద్, దాత్రిక విట్టల్ రావు |starring=[[జై ఆకాశ్|ఆకాశ్]],<br />[[అర్జూ గోవిత్రికర్]] |music= ఆశిర్వాద్ లూక్ |released= {{Film date|2002|05|17|df=yes}} | cinematography = [[సి. రాంప్రసాద్]] |editing = [[కోలా భాస్కర్]] |country= భారతదేశం |language = తెలుగు }} '''మనసుతో''' 2002లో విడుదలైన తెలుగు భాషా ప్రేమకథ సినిమా. సుధా ఆర్ట్ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై వెనిగళ్ల ఆనంద ప్రసాద్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు ఎ.ఎస్. రవి కుమార్ చౌదరి దర్శకత్వం వహించాడు. ఆకాష్ , అర్జూ గోవిత్రికర్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా బాక్సాఫీస్ వద్ద విఫలమైంది.<ref>{{Cite web|title=Manasutho review: Manasutho (Telugu) Movie Review - fullhyd.com|url=https://movies.fullhyderabad.com/manasutho/telugu/manasutho-movie-reviews-1918-2.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804134917/https://movies.fullhyderabad.com/manasutho/telugu/manasutho-movie-reviews-1918-2.html|archive-date=4 August 2020|access-date=6 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sunil|first=Sreya|date=31 December 2004|title=Sreya Sunil's Picks for year 2004|url=https://www.idlebrain.com/news/2000march20/2004retrospect-sreyapicks.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050507195733/http://idlebrain.com/news/2000march20/2004retrospect-sreyapicks.html|archive-date=7 May 2005|access-date=28 December 2023|work= Idlebrain }}</ref><ref>{{Cite web|date=8 February 2005|title=Chitchat with AS Ravi Kumar Chowdary|url=https://www.idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-asravikumarchowdary.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925030747/https://idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-asravikumarchowdary.html|archive-date=25 September 2023|access-date=28 December 2023|work= Idlebrain }}</ref> == నటీనటులు == {{colbegin}} * కనిష్క్ గా [[జై ఆకాశ్|ఆకాష్]] * సప్నగా అర్జూ గోవిత్రికర్ * లెక్చరర్ గా [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] * కనిష్క్ తల్లిగా [[సుధ (నటి)|సుధ]] * కనిష్క్ తండ్రిగా [[ఎ. వి. ఎస్]] * రైలు టికెట్ కలెక్టర్ గా [[ఎం. ఎస్. నారాయణ|ఎం.ఎస్. నారాయణ]] * కనిష్క్ సోదరిగా [[సుదీప|సుదీప పింకీ]] * కనిష్క్ స్నేహితుడిగా [[ఖయ్యూం]] * [[సుధాకర్ కోమాకుల]]<ref name='"I have been interested in imitating unique characters since childhood," says actor Sudhakar Komakula'>{{cite news |title="I have been interested in imitating unique characters since childhood," says actor Sudhakar Komakula |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/i-have-been-interested-in-imitating-unique-characters-since-childhood-says-actor-sudhakar-komakula/photostory/75144338.cms |accessdate=19 November 2025 |publisher=The Times of India |date=15 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251119134947/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/i-have-been-interested-in-imitating-unique-characters-since-childhood-says-actor-sudhakar-komakula/photostory/75144338.cms |archivedate=19 November 2025}}</ref> * విజయభాస్కర్ * [[ప్రసాద్ బాబు]] * [[నర్రా వెంకటేశ్వర రావు]] * మమత చౌదరి * దేవిశ్రీ * అభిజిత్ * భాష * గోపి * అనిల్ * ఎస్వీ కృష్ణ రెడ్డి * చందన్ * స్వీటీ {{colend}} == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ఎ.ఎస్.రవికుమార్ చౌదరి * సంగీతం: ఆశీర్వాద్ * గీత రచయితలు: కులశేఖర్, సిరివెన్నెల (చెంబోలు) సీతారామశాస్త్రి, సుద్దాల(గుర్రం) అశోక్ తేజ, ఎ.ఎస్.రవికుమార్ చౌదరి * గాయనీ గాయకులు: అల్కాయాగ్నిక్, సందీప్ భౌమిక్, మాళవిక, సుక్విందర్ సింగ్, సాధనా సర్గమ్, హరిహరన్, శంకర్ మహదేవన్, నిస్సీజాన్, త్రివేణి, ఎస్.జానకి, జాన్ సుధాకర్, గోరింక హతంగడి * ఫోటోగ్రఫీ: సి.రామ్ ప్రసాద్ * కూర్పు: కోలా భాస్కర్ * సమర్పణ: డాక్టర్ సి.సుబ్బారాయుడు * నిర్మాతలు: వెనిగళ్ల ఆనంద్ ప్రసాద్_ ధాత్రిక విఠల్ రావు * నిర్మాణ సంస్థ: సుధా ఆర్ట్ ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల: 17:05:2002. ==పాటలు== {{track listing | headline = | extra_column = గాయకులు | title1 = చిన్ని మనసే | length1 = 3:01 | lyrics1 = [[కులశేఖర్]] | extra1 = [[అల్కా యాగ్నిక్]] | title2 = గోధారిలాగ | length2 = 4:39 | lyrics2 =[[కులశేఖర్]] | extra2 = సందీప్ భౌమిక్, [[మాళవిక]] | title3 = సికాకుళం పిల్ల | length3 = 4:40 | lyrics3 =[[కులశేఖర్]] | extra3 = [[సుఖ్వీందర్ సింగ్]], [[సాధన సర్గం]] | title4 = మనసుతో | length4 = 4:00 | lyrics4 = [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి|సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి]] | extra4 = [[అల్కా యాగ్నిక్]], [[హరిహరన్]] | title5 = ఎప్పుడు చప్పుడు | length5 = 4:40 | lyrics5 = [[సుద్దాల అశోక్ తేజ]] | extra5 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | title6 = క్లాస్ రూమ్‌లో | length6 = 4:42 | lyrics6 = [[కులశేఖర్]] | extra6 = నిస్సీ జాన్, త్రివేణి | title7 = ప్రేమిస్తే ఒకటే వనజ | length7 = 3:08 | lyrics7 = [[ఎ.ఎస్. రవి కుమార్ చౌదరి]] | extra7 = [[ఎస్. జానకి]] | title8 = మబ్బుల పల్లకి | length8 = 4:12 | lyrics8 =[[కులశేఖర్]] | extra8 = జాన్ సుధాకర్, గోరింక హతంగడి | total_length = 33:02 }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *{{IMDb title|1575627}} ikgkgr0whu8i30xxenaoisd37wql4c1 0 473819 4920440 4739661 2026-08-05T03:09:44Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920440 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=అమిత్ ప్రభాకర్ మయదేవ్|image=|imagesize=|caption=|birth_date=|birth_place=గిర్గావ్, [[ముంబై]], భారతదేశం|death_date=|death_place=|restingplace=|restingplacecoordinates=|othername=|occupation=గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్|yearsactive=|spouse=|domesticpartner=|children=|parents=|website=|awards=[[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] (2013)}} '''అమిత్ ప్రభాకర్ మయదేవ్''' (ఆంగ్లం: Amit Prabhakar Maydeo), ఒక భారతీయ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్, [[ఎండోస్కొపీ|ఎండోస్కోపీ]] నిపుణుడు. ఆయన ఎండోస్కోపీ చికిత్స, ఎండోస్కోపిక్ రెట్రోగ్రేడ్ కొలంగియోపాంక్రోటోగ్రఫీ (ERCP) లపై తన మార్గదర్శక ప్రయత్నాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="Call Life">{{Cite web|date=2014|title=Call Life|url=http://call-life.com/index.php?content=13&dataid=7041|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025200741/http://call-life.com/index.php?content=13&dataid=7041|archive-date=25 October 2014|access-date=25 October 2014|publisher=Call Life}}</ref><ref name="ND TV">{{Cite web|date=20 April 2013|title=ND TV|url=http://www.ndtv.com/article/india/president-pranab-mukherjee-confers-padma-awards-356691|access-date=25 October 2014|publisher=ND TV}}</ref><ref name="Bharat Top 10">{{Cite web|date=2013|title=Bharat Top 10|url=http://bharattop10.com/details.php?Detail_Id=330&catId=4|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025202457/http://bharattop10.com/details.php?Detail_Id=330&catId=4|archive-date=25 October 2014|access-date=25 October 2014|publisher=Bharat Top 10}}</ref><ref name="India Medical Times">{{Cite web|date=2013|title=India Medical Times|url=http://www.indiamedicaltimes.com/2013/01/26/dr-nandkishore-s-laud-dr-maharaj-k-bhan-in-padma-honours-list/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605051437/http://www.indiamedicaltimes.com/2013/01/26/dr-nandkishore-s-laud-dr-maharaj-k-bhan-in-padma-honours-list/|archive-date=5 June 2014|access-date=25 October 2014|publisher=India Medical Times}}</ref> వైద్యం, వైద్య విద్య రంగాలకు ఆయన చేసిన సేవలకు గాను 2013లో [[భారత ప్రభుత్వం]] నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]<nowiki/>తో సత్కరించింది. ఆయన కుమారుడు డాక్టర్ రోహన్ మయదేవ్ [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాదు]]<nowiki/>లోని ఎంజిఎం మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్లో సర్జన్ గా పనిచేస్తున్నాడు.<ref name="Padma 2013">{{Cite web|date=25 January 2013|title=Padma 2013|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|access-date=10 October 2014|publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> == జీవితచరిత్ర == అమిత్ ప్రభాకర్ మయదేవ్ పశ్చిమ భారత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రలోని దక్షిణ ముంబై ప్రాంతమైన గిర్గావ్ లో మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించాడు.<ref name="TOI">{{Cite web|date=2013|title=TOI|url=http://mobilepaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=8&sectid=edid=&edlabel=MMIR&mydateHid=29-01-2013&pubname=Mirror+-+Mumbai&edname=&articleid=Ar00801&publabel=MM|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025215959/http://mobilepaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=8&sectid=edid=&edlabel=MMIR&mydateHid=29-01-2013&pubname=Mirror+-+Mumbai&edname=&articleid=Ar00801&publabel=MM|archive-date=25 October 2014|access-date=25 October 2014|publisher=TOI}}</ref> వైద్యశాస్త్రంలో పట్టభద్రుడైన తరువాత, అతని ప్రారంభ ప్రత్యేకత శస్త్రచికిత్సలో ఉంది, కానీ ఒక జర్మన్ ఆసుపత్రిలో ఇంటర్న్‌షిప్ అతన్ని ఎండోస్కోపీ వైద్యం అతి తక్కువ హానికర సాంకేతికతను పరిచయం చేసింది.<ref name="TOI" /> భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ఎండోస్కోపిక్ సెంటర్, బాల్డోటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డైజెస్టివ్ సైన్సెస్ ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకు ఉంది, ఇది భారతదేశంలో అత్యంత ఆధునిక గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ, ఎండోస్కోపిక్ కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది, ఇక్కడ అతను డైరెక్టర్ హోదాలో పనిచేస్తున్నాడు.<ref name="Baldota">{{Cite web|date=2014|title=Baldota|url=http://www.globalhospitalsindia.com/mumbai/Institutes/14/overview.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025204424/http://www.globalhospitalsindia.com/mumbai/Institutes/14/overview.aspx|archive-date=25 October 2014|access-date=25 October 2014|publisher=Baldota}}</ref><ref name="Credihealth" /> భారతదేశంలో ఎండోస్కోపీ ప్రవేశపెట్టినందుకు, ఈ అంశంపై మొదటి విద్యా కోర్సును ప్రారంభించిన ఘనత ఆయనకు దక్కుతుంది.<ref name="TOI" /> ఆయన ఎండోస్కోపీ చికిత్స, ఎండోస్కోపిక్ రెట్రోగ్రేడ్ కొలంగియోపాంక్రిటోగ్రఫీ (ERCP) ల అభివృద్ధిలో కూడా కృషి చేసాడు.<ref name="Bharat Top 10" /><ref name="India Medical Times" /> ఆయన పరిశోధనలు ప్యాంక్రియాటిక్, సాధారణ పిత్త వాహిక (CBD) రాళ్ల చికిత్సలో కొత్త ప్రోటోకాల్లను అభివృద్ధి చేసినట్లు పలు వివేదికలు వెలువడ్డాయి.<ref name="Bharat Top 10" /><ref name="India Medical Times" /> ఆయనను భారత ప్రభుత్వం 2013లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="Padma 2013" /><ref name="Call Life" /> == చేపట్టిన పదవులు == అమిత్ ప్రభాకర్ మయదేవ్, సొసైటీ ఆఫ్ గ్యాస్ట్రోఇంటెస్టినల్ ఎండోస్కోపీ ఆఫ్ ఇండియా మాజీ అధ్యక్షుడు , ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ ఎండోస్కోపీ మేనేజింగ్ డైరెక్టర్, అతను ఇవే కాక మరిన్ని ప్రముఖ పదవులను కూడా కలిగి ఉన్నాడు:<ref name="Credihealth">{{Cite web|date=2014|title=Credihealth|url=http://www.credihealth.com/doctor/2036-amit-maydeo/education|access-date=25 October 2014|publisher=Credihealth|archive-date=23 సెప్టెంబర్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923211057/http://www.credihealth.com/doctor/2036-amit-maydeo/education|url-status=dead}}</ref><ref name="SGEI">{{Cite web|date=2014|title=SGEI|url=http://www.sgei.co.in/|access-date=25 October 2014|publisher=SGEI|archive-date=7 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507134105/https://www.sgei.co.in/|url-status=dead}}</ref> * డైరెక్టర్-బాల్డోటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డైజెస్టివ్ సైన్సెస్, గ్లోబల్ హాస్పిటల్, ముంబై * కన్సల్టెంట్, గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్-బ్రీచ్ క్యాండీ హాస్పిటల్, ముంబై <ref name="Credihealth" /> * గౌరవ కన్సల్టెంట్ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్-జస్లోక్ హాస్పిటల్, ముంబై <ref name="Credihealth" /> * కన్సల్టెంట్ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్-ప్రిన్స్ అలీ ఖాన్ హాస్పిటల్, ముంబై <ref name="Credihealth" /> మేయ్డియో డైరెక్టర్ హోదాలో ఆయన ఎల్కామ్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ ఇండస్ట్రీస్, సెంటర్ ఫర్ డైజెస్టివ్ అండ్ కిడ్నీ డిసీజెస్ ఇండియా అనే రెండు సంస్థలకు ఉన్నాడు.<ref name="Zauba">{{Cite web|date=2014|title=Zauba|url=https://www.zauba.com/director/AMIT-PRABHAKAR-MAYDEO/00068609/|access-date=25 October 2014|publisher=Zauba}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Company Info">{{Cite web|date=2014|title=Company Info|url=http://companyinfoz.com/director/amit-prabhakar-maydeo-00068609|access-date=25 October 2014|publisher=Company Info}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] bydktgrl2xckrg7xhv9cex6vjp8yeax 0 477485 4920447 4755640 2026-08-05T03:19:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920447 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = అమీనుల్ ఇస్లాం | nickname = బిప్లోబ్ | image = | country = బంగ్లాదేశ్ | fullname = అమీనుల్ ఇస్లాం బిప్లబ్ | birth_date = {{birth date and age|1999|11|6|df=yes}} | birth_place = షరియత్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్ | death_date = | death_place = | batting = కుడిచేతి | bowling = కుడిచేతి లెగ్ స్పిన్ | role = [[ఆల్ రౌండర్]] | international = true | internationalspan = 2019– ప్రస్తుతం | T20Idebutagainst = జింబాబ్వే | T20Idebutdate = సెప్టెంబర్ 18 | T20Idebutyear = 2019 | T20Icap = 65 | lastT20Iagainst = పాకిస్తాన్ | lastT20Idate = నవంబర్ 22 | lastT20Iyear = 2021 | columns = 4 | column1 = [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] | column2 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఎఫ్‌సి]] | column3 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] | column4 = టీ20 | matches1 = 10 | matches2 = 24 | matches3 = 63 | matches4 = 33 | runs1 = 35 | runs2 = 925 | runs3 = 1,382 | runs4 = 121 | bat avg1 = 11.66 | bat avg2 = 25.00 | bat avg3 = 30.04 | bat avg4 = 12.10 | 100s/50s1 = 0/0 | 100s/50s2 = 0/7 | 100s/50s3 = 0/10 | 100s/50s4 = 0/0 | top score1 = 9 | top score2 = 82 | top score3 = 90* | top score4 = 34* | deliveries1 = 188 | deliveries2 = 1,288 | deliveries3 = 723 | deliveries4 = 496 | best bowling1 = 3/34 | best bowling2 = 3/56 | best bowling3 = 3/60 | best bowling4 = 3/34 | tenfor1 = 0 | tenfor2 = 0 | tenfor3 = 0 | tenfor4 = 0 | fivefor1 = 0 | fivefor2 = 0 | fivefor3 = 0 | fivefor4 = 0 | bowl avg1 = 19.83 | bowl avg2 = 57.17 | bowl avg3 = 42.76 | bowl avg4 = 24.15 | wickets1 = 12 | wickets2 = 17 | wickets3 = 17 | wickets4 = 16 | catches/stumpings1 = 1/0 | catches/stumpings2 = 15/0 | catches/stumpings3 = 18/0 | catches/stumpings4 = 9/0 | date = 2025 మార్చి 26 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/926597.html క్రిక్ఇన్ఫో }} '''అమీనుల్ ఇస్లాం బిప్లోబ్''' (జననం 6 నవంబర్ 1999) బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఆయన సెప్టెంబర్ 2019లో [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు]] తరపున అంతర్జాతీయ అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/926597.html |title=Aminul Islam |access-date=11 February 2018 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ==దేశీయ కెరీర్== అమీనుల్ ఇస్లాం 2017–18 ఢాకా ప్రీమియర్ డివిజన్ క్రికెట్ లీగ్‌లో మొహమ్మదన్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్ తరపున ఫిబ్రవరి 11న [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="LA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1135529.html |title=11th match, Dhaka Premier Division Cricket League at Fatullah, Feb 11 2018 |access-date=11 February 2018 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] అరంగేట్రానికి ముందు 2018 అండర్-19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కోసం బంగ్లాదేశ్ జట్టులో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref name="U19">{{cite web |url=http://www.tigercricket.com.bd/2017/12/06/media-release-icc-under-19-cricket-world-cup-2018-bangladesh-squad-announced/ |title=Media Release : ICC Under 19 Cricket World Cup 2018: Bangladesh squad announced |access-date=6 December 2017 |work=Bangladesh Cricket Board}}</ref> ఆయన 2019 ఫిబ్రవరి 25న 2018–19 ఢాకా ప్రీమియర్ డివిజన్ ట్వంటీ20 క్రికెట్ లీగ్‌లో బంగ్లాదేశ్ క్రిరా శిఖా ప్రొటిష్టన్ తరపున [[ట్వంటీ20]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="T20">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175894.html |title=4th match, Group D, Dhaka Premier Division Twenty20 Cricket League at Fatullah, Feb 25 2019 |access-date=25 February 2019 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> అమీనుల్ ఇస్లాం 2018–19 ఢాకా ప్రీమియర్ డివిజన్ క్రికెట్ లీగ్ టోర్నమెంట్‌లో బంగ్లాదేశ్ క్రిరా శిఖా ప్రొటిష్టన్ తరపున అత్యధిక పరుగులు చేసిన ఆటగాడిగా నిలిచాడు, 13 మ్యాచ్‌ల్లో 440 పరుగులు చేశాడు.<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12909;team=4640;type=tournament |title=Dhaka Premier Division Cricket League, 2018/19 - Bangladesh Krira Shikkha Protishtan: Batting and bowling averages |work=ESPN Cricinfo |access-date=23 April 2019}}</ref> ఆయన ఆగస్టు 2019లో బంగ్లాదేశ్ 2019–20 సీజన్‌కు ముందు శిక్షణా శిబిరంలో ఎంపికైన 35 మంది క్రికెటర్లలో అతను ఒకడు.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27407697/mohammad-naim-yeasin-arafat-saif-hassan-look-bangladesh-future |title=Mohammad Naim, Yeasin Arafat, Saif Hassan - A look into Bangladesh's future |work=ESPN Cricinfo |access-date=17 August 2019}}</ref> ఆయన 2019–20 నేషనల్ క్రికెట్ లీగ్‌లో ఢాకా మెట్రోపాలిస్ తరపున అక్టోబర్ 17న తన [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="FC">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202897.html |title=Tier 2, National Cricket League at Bogra, Oct 17-20 2019 |access-date=11 October 2019 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన నవంబర్ 2019లో 2019–20 బంగ్లాదేశ్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో [[ఖుల్నా టైగర్స్]] తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28105555/tamim-iqbal-team-coach-mohammad-salahuddin-dhaka |title=BPL draft: Tamim Iqbal to team up with coach Mohammad Salahuddin for Dhaka |work=ESPN Cricinfo |access-date=18 November 2019}}</ref> ==అంతర్జాతీయ కెరీర్== అమీనుల్ ఇస్లాం సెప్టెంబర్ 2019లో [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్ జాతీయ జట్టుకు]] తొలి పిలుపు అందుకున్నాడు, ఆయన 2019–20 బంగ్లాదేశ్ ముక్కోణపు సిరీస్‌లో చివరి రెండు ట్వంటీ 20 అంతర్జాతీయ ([[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]]) లకు జట్టులోకి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/109952/ |title=Bangladesh include uncapped Mohammad Naim, Aminul Islam for next two T20Is |work=Cricbuzz |access-date=16 September 2019 |archive-date=29 నవంబర్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129110711/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/109952/ |url-status=dead }}</ref> ఆయన సెప్టెంబర్ 18న [[జింబాబ్వే క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వేతో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్]] తరపున తన [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197143.html |title=4th Match (N), Bangladesh Twenty20 Tri-Series at Chattogram, Sep 18 2019 |work=ESPN Cricinfo |access-date=18 September 2019}}</ref> అమీనుల్ ఇస్లాం నవంబర్ 2019లో బంగ్లాదేశ్‌లో జరిగిన 2019 ఏసీసీ ఎమర్జింగ్ జట్ల ఆసియా కప్ కోసం [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్]] జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.tigercricket.com.bd/2019/11/10/media-release-bangladesh-squad-for-emerging-teams-asia-cup-2019-announced/|title=Media Release : Bangladesh squad for Emerging Teams Asia Cup 2019 announced|work=Bangladesh Cricket Board|access-date=11 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ireland-wolves-tour-of-bangladesh-to-start-with-four-day-game-in-chattogram-1250879 |title=Ireland Wolves tour of Bangladesh to start with four-day game in Chattogram |work=ESPN Cricinfo |access-date=9 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tigercricket.com.bd/2021/02/09/media-release-ireland-wolves-in-bangladesh-2021s-itinerary/ |title=Media Release: Ireland Wolves in Bangladesh 2021s Itinerary |work=Bangladesh Cricket Board |access-date=9 February 2021}}</ref> ఆయన ఫిబ్రవరి 2021లో ఐర్లాండ్ వోల్వ్స్‌తో జరిగిన స్వదేశీ సిరీస్ కోసం బంగ్లాదేశ్ ఎమర్జింగ్ జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు. ఆయన సెప్టెంబర్ 2021లో ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్ కోసం [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్]] జట్టులోని ఇద్దరు రిజర్వ్ ఆటగాళ్లలో ఒకరిగా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2021-bangladesh-squad-no-surprises-mahmudullah-captain-shakib-mushfiqur-rahim-in-1276979 |title=No surprises as Bangladesh name Mahmudullah-led squad for T20 World Cup |work=ESPN Cricinfo |access-date=9 September 2021}}</ref> అయితే అక్టోబర్ 10న జట్టు నుండి వైదొలిగి స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.<ref>{{cite news |last1=Azam |first1=Atif |title=Aminul Islam returns home, Rubel kept on as reserve for T20 WC |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/119369/aminul-islam-returns-home-rubel-kept-on-as-reserve-for-t20-wc |access-date=11 October 2021 |work=Cricbuzz |date=10 October 2021}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{ESPNcricinfo|id=1073106}} [[వర్గం:1999 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:బంగ్లాదేశ్ వ్యక్తులు]] osvg603ub54fkq815jt1ijzmx8ddjgd 0 479111 4920225 4813599 2026-08-04T13:55:04Z Ojuiceee 152623 /* */ ఫోటో 4920225 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నయన్ సారిక | image = Nayan Sarika.jpg | caption = | birth_name = నయన్ సారిక | birth_date = 2001 అక్టోబర్ 23<ref name="ఆ తారలే ఈ కోమలి రూపాన భువికి చేరాయేమో.. స్టన్నింగ్ నయన్..">{{cite news |title=ఆ తారలే ఈ కోమలి రూపాన భువికి చేరాయేమో.. స్టన్నింగ్ నయన్.. |url=https://tv9telugu.com/web-stories/entertainment/nayan-sarika-shared-latest-stunning-photos-in-trendy-dress-goes-viral |accessdate=14 February 2026 |publisher=TV9 Telugu |date=12 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214055141/https://tv9telugu.com/web-stories/entertainment/nayan-sarika-shared-latest-stunning-photos-in-trendy-dress-goes-viral |archivedate=14 February 2026 |language=te}}</ref> | birth_place = [[సోలాపూర్]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = సినిమా నటి | years_active = 2024— ప్రస్తుతం | known_for = | notable_works = [[ఆయ్]], [[క (2024 సినిమా)|క]] }} '''న‌య‌న్ సారిక''' భారతదేశానికి చెందిన తెలుగు సినిమా నటి.<ref name="స్టార్ హీరోల సినిమాలలో ఛాన్స్ కొట్టేస్తున్న యంగ్ బ్యూటీ">{{cite news |last1= |first1= |title=స్టార్ హీరోల సినిమాలలో ఛాన్స్ కొట్టేస్తున్న యంగ్ బ్యూటీ |url=https://ntvtelugu.com/movie-news/nayan-sarika-is-seizing-golden-opportunities-763382.html |accessdate=14 February 2026 |publisher=NTV Telugu |date=28 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214051207/https://ntvtelugu.com/movie-news/nayan-sarika-is-seizing-golden-opportunities-763382.html |archivedate=14 February 2026 |language=te-IN}}</ref> ఆమె 2024లో ''[[గం గం గణేశా]]'' సినిమాతో సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టి 2024లో విడుదలైన ''[[ఆయ్]]'' సినిమాలో నటనకుగాను మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుని, ఈ సినిమాలో పల్లెటూరి అమ్మాయి ఫంక్ పల్లవి పాత్రలో నటనకుగాను నటులు [[అల్లు అర్జున్]], [[జూనియర్ ఎన్.టి.ఆర్|జూనియర్ ఎన్టీఆర్]] ఆమెను అభినందించారు.<ref name="నా పెర్ఫామెన్స్ చూసి తారక్, బన్నీ అభినందించారు..">{{cite news |title=నా పెర్ఫామెన్స్ చూసి తారక్, బన్నీ అభినందించారు.. |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/special-interviews/nayan-sarika-happy-with-aay-movie-success-kbk-56250.html |accessdate=14 February 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=31 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214051527/https://www.chitrajyothy.com/2024/special-interviews/nayan-sarika-happy-with-aay-movie-success-kbk-56250.html |archivedate=14 February 2026 |language=te}}</ref><ref name="Nayan Sarika over the moon as Allu Arjun, Jr. NTR appreciate her performance in ‘Aay’">{{cite news |last1= |first1= |title=Nayan Sarika over the moon as Allu Arjun, Jr. NTR appreciate her performance in ‘Aay’ |url=https://telanganatoday.com/nayan-sarika-over-the-moon-as-allu-arjun-jr-ntr-appreciate-her-performance-in-aay |accessdate=14 February 2026 |publisher=Telangana Today |date=31 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214051735/https://telanganatoday.com/nayan-sarika-over-the-moon-as-allu-arjun-jr-ntr-appreciate-her-performance-in-aay |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref> == నటించిన సినిమాలు == {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! పేరు !! పాత్ర !! భాష !! ఇతర వివరాలు |- |2023 |[[మిస్టేక్]] |పార్వతి |[[తెలుగు]] |తొలి చిత్రం |- | rowspan="2" | 2024 || [[గం గం గణేశా]] || శృతి|| [[తెలుగు]] || <ref name="నయనాలతోనే నటించేస్తున్న సారిక">{{cite news |last1= |title=నయనాలతోనే నటించేస్తున్న సారిక |url=https://www.ntnews.com/lifestyle/nayan-sarika-said-love-stories-like-that-1830234 |accessdate=14 February 2026 |work= |publisher=NT News |date=22 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214052942/https://www.ntnews.com/lifestyle/nayan-sarika-said-love-stories-like-that-1830234 |archivedate=14 February 2026 |language=te}}</ref> |- | [[క (2024 సినిమా)|క]] || సత్యభామ || [[తెలుగు]] || <ref name="Nayan Sarika shines as Satyabhama in Kiran Abbavaram’s ‘KA’">{{cite news |last1= |first1= |title=Nayan Sarika shines as Satyabhama in Kiran Abbavaram’s ‘KA’ |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/nayan-sarika-shines-as-satyabhama-in-kiran-abbavarams-ka-900658 |accessdate=14 February 2026 |publisher=The Hans India |date=19 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214051228/https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/nayan-sarika-shines-as-satyabhama-in-kiran-abbavarams-ka-900658 |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref><ref name="'క'లో సత్యభామగా నయన్ సారిక">{{cite news |title='క'లో సత్యభామగా నయన్ సారిక |url=https://www.tv5news.in/cinema/nayan-sarika-as-satyabhama-in-ka-movie-921048 |accessdate=14 February 2026 |work= |publisher=Tv5news |date=21 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214052835/https://www.tv5news.in/cinema/nayan-sarika-as-satyabhama-in-ka-movie-921048 |archivedate=14 February 2026 |language=te}}</ref><ref name="Savitri gaaru inspired my character look: Nayan Sarika">{{cite news |last1= |first1= |title=Savitri gaaru inspired my character look: Nayan Sarika |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2024/Oct/30/savitri-gaaru-inspired-my-character-look-nayan-sarika |accessdate=14 February 2026 |publisher=The New Indian Express |date=30 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214054520/https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2024/Oct/30/savitri-gaaru-inspired-my-character-look-nayan-sarika |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 ||వృషభ|| దామిని || [[తెలుగు]] \ మలయాళం || |- | [[ఆయ్]] || ఫంక్ పల్లవి || [[తెలుగు]] ||<ref name="ఎన్టీఆర్‌తో నటించడం నా డ్రీమ్‌.. : ‘ఆయ్’ హీరోయిన్‌ నయన్ సారిక">{{cite news |title=ఎన్టీఆర్‌తో నటించడం నా డ్రీమ్‌.. : ‘ఆయ్’ హీరోయిన్‌ నయన్ సారిక |url=https://www.eenadu.net/videos/playvideo/video-aay-movie-fame-actress-nayan-sarika-interview/2/57493 |accessdate=14 February 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=18 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214054646/https://www.eenadu.net/videos/playvideo/video-aay-movie-fame-actress-nayan-sarika-interview/2/57493 |archivedate=14 February 2026 |language=te}}</ref> |- | rowspan="3" | 2026 || [[విష్ణు విన్యాసం]]|| మనీషా "జున్ను"|| [[తెలుగు]] ||<ref name="ద‌గ్గ‌ర్లో బార్.. ఏమైనా ఉందా అంటున్న.. న‌య‌న్ సారిక‌! శ్రీవిష్ణు జోడీగా సినిమా">{{cite news |title=ద‌గ్గ‌ర్లో బార్.. ఏమైనా ఉందా అంటున్న.. న‌య‌న్ సారిక‌! శ్రీవిష్ణు జోడీగా సినిమా |url=https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/actress-nayan-sarika-on-board-for-sree-vishnu-upcoming-movie-srk-67264.html |accessdate=14 February 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=23 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214051219/https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/actress-nayan-sarika-on-board-for-sree-vishnu-upcoming-movie-srk-67264.html |archivedate=14 February 2026 |language=te}}</ref><ref name="Nayan Sarika joins Sree Vishnu’s next">{{cite news |last1= |first1= |title=Nayan Sarika joins Sree Vishnu’s next |url=https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2025/Oct/23/nayan-sarika-joins-sree-vishnus-next |accessdate=14 February 2026 |publisher=Cinema Express |date=23 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214051156/https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2025/Oct/23/nayan-sarika-joins-sree-vishnus-next |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref><ref name="కథల ఎంపికే కారణమైనా కానీ...">{{cite news |title=కథల ఎంపికే కారణమైనా కానీ... |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/actress-nayan-sarika-interview/0299/126034637 |accessdate=25 February 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=25 February 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260225031601/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/actress-nayan-sarika-interview/0299/126034637 |archivedate=25 February 2026 |language=te}}</ref> |- | [[రాకాస (2026 సినిమా)|రాకాస]]|| సుబ్బ‌ల‌క్ష్మి || [[తెలుగు]] ||<ref name="Nayan Sarika onboard for Sangeeth Shobhan, Niharika Konidela’s next">{{cite news |last1= |first1= |title=Nayan Sarika onboard for Sangeeth Shobhan, Niharika Konidela’s next |url=https://www.thehansindia.com/cinema/nayan-sarika-onboard-for-sangeeth-shobhan-niharika-konidelas-next-982996 |accessdate=14 February 2026 |work= |publisher=The Hans India |date=26 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214052952/https://www.thehansindia.com/cinema/nayan-sarika-onboard-for-sangeeth-shobhan-niharika-konidelas-next-982996 |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref><ref name="Nayan Sarika joins Niharika Konidela’s next production starring Sangeeth Shobhan">{{cite news |last1= |first1= |title=Nayan Sarika joins Niharika Konidela’s next production starring Sangeeth Shobhan |url=https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2025/Jun/26/nayan-sarika-joins-niharika-konidelas-next-production-starring-sangeeth-shobhan |accessdate=14 February 2026 |publisher=Cinema Express |date=26 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214060341/https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2025/Jun/26/nayan-sarika-joins-niharika-konidelas-next-production-starring-sangeeth-shobhan |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref> <ref name="నటనకే నా ఓటు">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/navya/nayan-sarika-tollywood-rising-star-from-aay-to-rakasa-chooses-acting-over-glamour-1508330.html|title=నటనకే నా ఓటు|date=29 March 2026|access-date=29 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260329090053/https://www.andhrajyothy.com/2026/navya/nayan-sarika-tollywood-rising-star-from-aay-to-rakasa-chooses-acting-over-glamour-1508330.html|archive-date=29 March 2026|publisher=Andhrajyothy|language=te}}</ref> |- |పినాక|| ||కన్నడ|| <ref name="Ganesh’s multi-shaded role in Pinaka revealed with dramatic new poster">{{cite news |last1= |first1= |title=Ganesh’s multi-shaded role in Pinaka revealed with dramatic new poster |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2025/Jul/02/ganeshs-multi-shaded-role-in-pinaka-revealed-with-dramatic-new-poster |accessdate=14 February 2026 |publisher=Cinema Express |date=2 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214053904/https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2025/Jul/02/ganeshs-multi-shaded-role-in-pinaka-revealed-with-dramatic-new-poster |archivedate=14 February 2026 |language=en}}</ref><ref name="గ్యాప్ తీసుకుని వరుస సినిమాలతో వస్తున్న లక్కీ హీరోయిన్">{{cite news |last1= |first1= |title=గ్యాప్ తీసుకుని వరుస సినిమాలతో వస్తున్న లక్కీ హీరోయిన్ |url=https://ntvtelugu.com/movie-news/the-lucky-actress-is-coming-back-with-a-series-of-films-after-taking-a-break-913939.html |accessdate=14 February 2026 |publisher=NTV Telugu |date=26 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260214055243/https://ntvtelugu.com/movie-news/the-lucky-actress-is-coming-back-with-a-series-of-films-after-taking-a-break-913939.html#google_vignette |archivedate=14 February 2026 |language=te-IN}}</ref> |} ==వెబ్ సిరీస్== {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! పేరు!! పాత్ర !! భాష !! ఇతర వివరాలు |- | 2024 ||[[బెంచ్ లైఫ్]] || గాయత్రి || [[తెలుగు]] ||<ref>{{cite web | last= | first= | title=OTT Telugu Web Series: ఒక రోజు ముందుగానే ఓటీటీలోకి వచ్చిన కొణిదెల నిహారిక తెలుగు వెబ్ సిరీస్.. ఏడు భాషల్లో స్ట్రీమింగ్ | website=Hindustantimes Telugu | date=11 September 2024 | url=https://telugu.hindustantimes.com/entertainment/konidela-niharika-comedy-web-series-bench-life-streaming-on-sony-liv-ott-platform-in-7-languages-121726070022108.html | access-date=12 September 2024 | archive-date=11 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240911202923/https://telugu.hindustantimes.com/entertainment/konidela-niharika-comedy-web-series-bench-life-streaming-on-sony-liv-ott-platform-in-7-languages-121726070022108.html | url-status=dead }}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|15273514}} * {{Instagram|nayansarika_05}} [[వర్గం:2001 జననాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] jrdl2hyyrxi23iu32srt50n4bwl24fi 0 480037 4920408 4914513 2026-08-05T01:57:06Z Muralikrishna m 106628 4920408 wikitext text/x-wiki [[తిరువనంతపురం]] (త్రివేండ్రం) [[కేరళ]]<nowiki/>లో జన్మించిన, స్థిరపడిన ప్రముఖ వ్యక్తుల జాబితా. == ట్రావెన్‌కోర్ మాజీ పాలకులు == * [[మార్తాండవర్మ|మార్తాండ వర్మ]] * [[సేతు లక్ష్మి బాయి]] * ధర్మ రాజా * అయిల్యం తిరునాళ్ * [[స్వాతి తిరునాళ్|స్వాతి తిరునాళ్ రామ వర్మ]] * మూల తిరునాళ్ * [[చితిర తిరునాల్ బలరామ వర్మ]] == ఆధ్యాత్మికత == * [[నారాయణ గురు|శ్రీ నారాయణ గురు]] * అయ్యంకలి * [[ముంతాజ్ అలి|శ్రీ మధుకర్నాధ్]] * వక్కోమ్ మౌలవి * చతంపి స్వామికల్ * [[నారాయణ గురు|సాడే గురు శివలింగదాస స్వామిగల్]] * [[ముంతాజ్ అలి|శ్రీ ఎం]] == స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు == * వక్కోమ్ అబ్దుల్ ఖాదర్ * [[ఆనీ మాస్కరీన్]] * [[అక్కమ్మ చెరియన్]] == రాజకీయ నాయకులు == * [[పి.ఎ.థాను పిళ్ళై|పట్టోమ్ ఎ. థాను పిళ్ళై]] * [[శశి థరూర్]] * వక్కం పురుషోత్తమాన్ * వర్కలా రాధాకృష్ణన్ * [[కె. మురళీధరన్]] * [[అనిరుధన్ సంపత్|ఎ. సంపత్]] * వి. శివన్కుట్టి * వి. ఎస్. శివకుమార్ * కడకంపల్లి సురేంద్రన్ * వి. కె. ప్రశాంత్ * కె. ఎస్. సబరినాథన్ * [[జి. కార్తికేయన్]] * ఎం. విజయకుమార్ * సి. జయన్ బాబు * నీలలోహితదాసన్ నాదర్ * [[ఓ. రాజగోపాల్|ఒ. రాజగోపాల్]] * [[ఆర్య రాజేంద్రన్]] == సంగీతకారులు == * [[స్వాతి తిరునాళ్|స్వాతితిరునాల్]] * [[బి.శశికుమార్|బి. శశికళ కుమార్]] * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] * ఎం. జయచంద్రన్ * బిచు తిరుమల * [[హరిహరన్]] * ఎల్. అథిర కృష్ణ-వయోలిన్ వాద్యకారుడు * విధు ప్రతాప్ * [[ఎం.జి. రాధాకృష్ణన్|ఎం. జి. రాధాకృష్ణన్]]-సంగీత దర్శకుడు, గాయకుడు * ఎం. జి. శ్రీకుమార్ * [[నెయ్యట్టింకర వాసుదేవన్|నెయ్యాట్టింకర వాసుదేవన్]] * వి. మధుసూదన్ నాయర్ * జి. వేణుగోపాల * [[సుజాత మోహన్]] * బాలభాస్కర్ * జాబ్ కురియన్ * ఇషాన్ దేవ్ * [[జెస్సీ గిఫ్ట్|జాస్సీ బహుమతి]] * ప్రిన్స్ రామ వర్మ * నజీమ్ అర్షద్ * [[అభయ హిరణ్మయి]] * అఖిల ఆనంద్ * [[రఫ్తార్|రఫ్తార్ (రాపర్)]] * వినాయక్ శశికళ * [[విష్ణు విజయ్]] == చిత్రకారులు == * [[రాజా రవివర్మ]] * సెలియా పాల్ * [[ఎ. రామచంద్రన్]] == శిల్పి == * కనయి కున్హీరామన్ == నృత్యకారులు == * [[గురు గోపినాథ్]] * [[గోపినాథ్ ముత్తుకాడ్]] * [[ఎల్. అథిరా కృష్ణ]] * [[నీనా ప్రసాద్]] * [[గురు చంద్రశేఖరన్]] * [[మదవూర్ వాసుదేవన్ నాయర్]] * జి. ఎస్. ప్రదీప్ * [[రాజశ్రీ వారియర్]] * [[గాయత్రి గోవింద్]] == ఆర్కిటెక్ట్స్ == * లారీ బేకర్-వాస్తుశిల్పి, ఇంగ్లాండ్లో జన్మించి, త్రివేండ్రంలో స్థిరపడ్డారు * [[జి. శంకర్|గోపాలన్ నాయర్ శంకర్]] (జి. శంకర్) -[[పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు (2010-2019)|2011లో పద్మశ్రీ అవార్డు]] అందుకున్నారు. == సైన్స్ == * వి. ఎన్. కృష్ణమూర్తి-మాజీ ఉప రాష్ట్రపతి. డైరెక్టర్, విఎస్ఎస్సి మాజీ డైరెక్టర్, ఇస్రో-యుఒపి సెల్ * [[జీ మాధవన్ నాయర్|జి. మాధవన్ నాయర్]]-[[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|ఇస్రో]] చైర్మన్ * తను పద్మనాభన్-భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త * కె. ఎస్. ఎస్. నంబూరిపాడ్-గణిత శాస్త్రవేత్త == సామాజిక సంస్కరణవాదులు == * అయ్యంకలి * వక్కోమ్ మౌలవి * [[నారాయణ గురు]]-కవి కూడా * చట్టాంపి స్వామికల్-కవి, గద్య రచయిత కూడా == రచయితలు == * కుమారన్ అసన్-కవి * ఎ. అయ్యప్పన్ * [[కె. ఎ. బీనా]]-పాత్రికేయుడు, రచయిత <ref>{{Cite web|date=2017-01-04|title=ദലിതരും സ്ത്രീകളും ഇപ്പോഴും അടിമകൾ : കെ എ ബീന|trans-title=Dalits and women still slaves : KA Bina|url=https://www.manoramaonline.com/literature/interviews/in-conversation-with-k-a-beena.html#|access-date=2023-04-05|publisher=Manorama Online|language=ml}}</ref> * [[కిలిమనూరు చంద్రన్|కిలిమానూర్ చంద్రన్]] * [[ఉళ్ళూర్ పరమేశ్వర అయ్యర్|ఉల్లూర్ ఎస్. పరమేశ్వర అయ్యర్]]-కవి * [[సుగత కుమారి|సుగతకుమారి]]-కవి * గోపి కొట్టూర్-కవి * [[ఒ.ఎన్.వి.కురుప్|ఓ. ఎన్. వి. కురుప్]]-కవి * మాలి మాధవన్ నాయర్ * వి. మధుసూధనన్ నాయర్ * జార్జ్ ఒనాక్కూర్ * అయ్యప్ప పణిక్కర్ * సి. వి. రామన్ పిళ్ళై * [[ఇ. వి. కృష్ణ పిళ్ళై]] * కేసరి బాలకృష్ణ పిళ్లై * ఎన్. కృష్ణ పిళ్ళై * శ్రీకంఠేశ్వరం పద్మనాభ పిళ్ళై-''శబ్దా తారావళి'' రచయిత * కిలిమానూర్ రమాకాంతన్ * సుకుమార్ * ఇరయిమ్మన్ తంపి * బిచు తిరుమల-మలయాళ కవి * [[స్వాతి తిరునాళ్]] * ఎ. ఆర్. రాజా రాజా వర్మ * విజయకృష్ణన్ * పూవాచల్ ఖాదర్-కవి * వెల్లయణి అర్జునన్ == సైనిక సిబ్బంది == * రాధాకృష్ణన్ నాయర్ హర్షన్ * అడ్మిరల్ ఆర్. హరి కుమార్ == న్యాయవాదులు == * [[ఎన్. ఆర్. మాధవ మీనన్]]-భారత ప్రభుత్వ కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల కమిషన్ సభ్యుడు-నేషనల్ లా స్కూల్ ఆఫ్ ఇండియా యూనివర్శిటీ, [[బెంగళూరు]], [[NUJS Kolkata|ఎన్యుజెఎస్ కోల్కతా]] మాజీ విసి * కె. ఎస్. పరిపూర్ణన్-పాట్నా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (1994), భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి (1994-1997) == క్రీడాకారులు == * కె. ఎన్. అనంతపద్మనాభన్-అంపైర్ (మాజీ క్రికెటర్) * [[సంజు శాంసన్]]-క్రికెటర్ * [[అనీల్ నంబియార్]] (జననం 1984) -క్రికెటర్ * జాబ్బీ జస్టిన్-ఫుట్బాల్ క్రీడాకారుడు * [[పద్మనాభన్ ప్రశాంత్]]-క్రికెటర్ * [[హెచ్. ఎస్. ప్రణయ్]]-బ్యాడ్మింటన్ ఆటగాడు * [[రైఫీ గోమెజ్|రైఫీ విన్సెంట్ గోమెజ్]]-క్రికెటర్ * [[పి. రంగనాథన్]]-మాజీ క్రికెటర్ * [[రోహన్ ప్రేమ్]]-క్రికెటర్ * బిజోయ్ వర్గీస్-ఫుట్బాల్ క్రీడాకారుడు * బ్రిట్టో పిఎమ్-ఫుట్బాల్ క్రీడాకారుడు == ఐటీ == * [[క్రిస్ గోపాలకృష్ణన్]]-[[ఇన్ఫోసిస్]] సీఈవో * రాజ్ సుబ్రమణ్యం-ఫెడెక్స్ సీఈవో == నటులు, దర్శకులు == * సత్యన్ * [[ప్రేమ్ నజీర్]] * మధు * [[మోహన్ లాల్]] * [[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]] * [[ప్రియదర్శన్]] * [[అభిరామి]] * [[అహానా కృష్ణ|అహనా కృష్ణ]] * [[ఐశ్వర్య లక్ష్మి]] * [[అలెన్సియర్ లే లోపెజ్]] * [[అంబిక (నటి)|అంబికా]] * అనీష్ రవి * [[అనిల్ మురళీ|అనిల్ మురళీకుమార]] * [[అన్నీ (మలయాళ నటి)|అన్నీ షాజీ కైలాస్]] * [[అప్పాని శరత్]] * [[అర్థనా బిను|అర్థనా బీను]] * అరుణ్ కుమార్ అరవింద్ * [[ఆర్య (నటి)|ఆర్య రోహిత్]] * [[బైజు సంతోష్|బైజు]] * [[భరత్ గోపీ]] * బిజు పప్పన్ * బిజు సోపానం * [[శిల్పా|చిప్పీ]] * దీపు కరుణాకరన్ * [[దేవి అజిత్]] * [[గోకుల్ సురేష్]] * [[ఇంద్రజిత్ సుకుమారన్]] * ఇంద్రన్స్ * [[ఇనియా|ఇనీయ]] * [[ఇషా శర్వాణి|ఇషా శర్వాని]] * [[జగదీష్]] * [[జగతి శ్రీకుమార్]] * జె. సి. డేనియల్ * జోషి * [[కళారంజినీ|కలరంజిని]] * [[కల్పనా రంజని|కల్పనా]] * [[కని కుశృతి|కని కుస్రుతి]] * కరమన జనార్దన్ నాయర్ * [[కార్తీక (మలయాళ నటి)|కార్తీక]] * [[మోహన్ రాజ్|కీరిక్కడన్ జోస్]] * [[కీర్తి సురేష్]] * [[కొచ్చు ప్రేమన్]] * కె. పి. ఎ. సి. అజీజ్ * [[కృష్ణ కుమార్ (నటుడు)|కృష్ణకుమార్]] * కృష్ణన్కుట్టి నాయర్ * [[లలిత (నటి)|లలిత]] * [[మాల పార్వతి]] * మహేష్ నారాయణన్ * [[మల్లికా సుకుమారన్]] * [[మణికుట్టన్]] * [[మణియన్‌పిల్ల రాజు|మణియన్పిల్ల రాజు]] * [[మంజిమా మోహన్]] * [[మంజు పిళ్ళై]] * [[మేనక (నటి)|మేనక సురేష్కుమార్]] * మిథున్ రమేష్ * మురళి గోపి * ఎన్. ఎల్. బాలకృష్ణన్ * [[నమిత ప్రమోద్|నమితా ప్రమోద్]] * [[నందు (మలయాళ నటుడు)|నందు]] * నయనతార చక్రవర్తి * [[నజ్రియా నజీమ్]] * నోబీ మార్కోస్ * [[నైలా ఉష|నైలా ఉషా]] * [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]] * [[పూజప్పుర రవి]] * ప్రజేష్ సేన్ * [[ప్రణవ్ మోహన్ లాల్]] * [[ప్రతాప్ పోతేన్|ప్రతాప్ పోథన్]] * ప్రేమ్ కుమార్ * [[ప్రియాంక నాయర్]] * [[రాధ (నటి)|రాధ]] * [[రాగిణి (నటి)|రాగిణి]] * రాజసేనన్ * రవి వల్లతోల్ * రోజిన్ థామస్ * ఆర్. ఎస్. విమల్ * సాజీ సురేంద్రన్ * సాజీన్ బాబు * [[సఖి థామస్|సాఖి థామస్]] * [[సంగీత్ శివన్|సంగీత శివన్]] * [[సంతోష్ శివన్]] * సెంథిల్ కృష్ణ * [[షఫ్నా నిజాం|షఫ్నా]] * షాజీ కైలాస్ * షాజీ ఎన్. కరుణ్ * [[శోభన|శోభనా]] * శ్యామప్రసాద్ * [[సితార (నటి)|సితార]] * [[సోనా నాయర్]] * [[సుచిత్రా మురళి]] * [[సుధీర్ కరమన]] * సుజిత్ వాసుదేవ్ * సుకుమారన్ * [[సుకుమారి]] * [[సూరజ్ వెంజరమూడు]] * [[సురేష్ గోపీ|సురేష్ గోపి]] * తిక్కురిస్సీ సుకుమారన్ నాయర్ * [[తులసి దాస్|తుళసిదాస్]] * [[ఊర్వశి (నటి)|ఊర్వశి]] * వేణు నాగవల్లి * విజయకుమార్ * [[విజయశ్రీ]] * [[వింధుజ మీనన్|విందూజ మీనన్]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశానికి సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:కేరళ]] 594vny3y3g0o5lenx8j4lle8mqzbavw 0 483788 4920278 4899793 2026-08-04T16:20:10Z KOLIPAKA SRINIVAS 140314 /* */ 4920278 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొలిపాక శ్రీనివాస్ | native_name_lang = te | caption = చరిత్ర పరిశోధకుడు, పురావస్తు ఆసక్తి వంతుడు, రచయిత, రైతు | birth_date = {{Birth date and age|1991|12|14}} | birth_place = నంగునూరు, [[సిద్దిపేట జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | parents = మల్లవ్వ,చంద్రయ్య Spouse: శ్రావణి కొలిపాక | other_names = నంగునూరు చరిత్రకారుడు | education = బి. ఏ చరిత్ర, అంబేడ్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం, సిద్దిపేట ప్రభుత్వ నూతన ఉన్నత పాఠశాల సిద్దిపేట 6 నుంచి 10వ తరగతి వరకు అప్పర్ ప్రైమరీ స్కూల్ (నెంబర్1) సిద్దిపేట | occupation = TSSPDCL contract employee, చరిత్ర పరిశోధకుడు, రచయిత | years_active = 2018–ప్రస్తుతం | website = [https://www.facebook.com/share/18QQDjRwPY/ ఫేస్‌బుక్ పేజీ] }} '''కొలిపాక శ్రీనివాస్''' (జననం: 14 డిసెంబర్ 1991) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన చరిత్ర పరిశోధకుడు, పురావస్తు అంశాలపై ఆసక్తి కలిగిన వ్యక్తి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని చారిత్రక అవశేషాలు, జైన శిల్పాలు, ఇతర పురాతన వస్తువుల గుర్తింపులో ఆయన పాత్ర పలు వార్తా కథనాల్లో ప్రస్తావించబడింది.<ref name="TheHindu" /> [[File:కొలిపాక శ్రీనివాస్.jpg|thumb|కొలిపాక శ్రీనివాస్]] == ప్రారంభ జీవితం == శ్రీనివాస్ [[సిద్దిపేట జిల్లా]]లోని నంగునూరు గ్రామానికి చెందినవారు. వారిది వ్యవసాయ కుటుంబం, శ్రీనివాస్ రైతుగా పనిచేస్తూ, తెలంగాణ స్టేట్ సదర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (TSSPDCL)లో కాంట్రాక్ట్ ఉద్యోగిగా కూడా పనిచేస్తున్నారు. తనకు 5ఏళ్ల వయసు ఉన్నపుడు తన వ్యవసాయ భూమిలో దొరికిన పురాతన అవశేషాలను గమనించడం ద్వారా చరిత్రపై ఆసక్తి పెరిగింది.<ref name="TheHindu" /> అనంతరం తెలంగాణలోని అనేక గ్రామాలను సందర్శించి చారిత్రక ఆధారాలను సేకరించడం ప్రారంభించారు. == పరిశోధనలు, గుర్తింపులు == === జైన వారసత్వం === 2025లో బేజగం గ్రామంలో 9వ శతాబ్దానికి చెందిన మహావీరుని రెండు శిల్పాలను గుర్తించారు.<ref name="TT-Bejagam" /><ref name="DC-Bejagam" /> అలాగే నంగునూరులో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన స్థాపనాచార్య శిల్పాన్ని గుర్తించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి.<ref name="IE-Jain" /> చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామంలోని కోటిలింగాల గడ్డవద్ద జైన సర్వతోభద్ర శిల్పం, ఇంకా ధూళిమిట్ట మండలంలోని బైరాన్ పల్లి గ్రామంలో జైన చౌముఖి గుర్తించారు. === ఆకునూరు సోమరాజుల కుంటలో రాష్ట్రకూట కాలపు వీరగల్లు === సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామ శివారులోని సోమరాజుల కుంట ప్రాంతంలో రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందిన ఒక వీరగల్లు గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web |title==== ఆకునూరులో బయటపడిన రాష్ట్రకూట కాలపు వీరగల్లు === |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/telangana-history-team-found-veeragallu-sculpture-siddipet-1366080 |website=సాక్షి |date=2021 |access-date=23 March 2026 |language=te }}</ref> [[File:ఆకునూరు సోమరాజుల కుంటలో లభించిన వీరగల్లు.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా ఆకునూరు సమీపంలోని సోమరాజుల కుంటలో కనుగొనబడిన 9వ శతాబ్దానికి చెందిన రాష్ట్రకూట కాలపు యోధుడి స్మారక శిల్పం (వీరగల్లు)]] ఈ వీరగల్లును కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. చరిత్రకారుల ప్రకారం ఈ శిల్పం 9వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. ఆ కాలంలో ఆకునూరు ప్రాంతం యుద్ధ క్షేత్రంగా ఉండి రాష్ట్రకూటులు, ఇతర రాజ్యాల మధ్య తరచూ యుద్ధాలు జరిగేవి. యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన యోధుల జ్ఞాపకార్థం ఈ రాతి శిల్పాలను ప్రతిష్టించే ఆనవాయితీ ఉండేది. ఇలాంటి స్మారక శిలలను వీరగల్లులు అని పిలుస్తారు. ఈ వీరగల్లులో యోధుడు సర్వాభరణాలతో కనిపిస్తాడు. కుడి చేతిలో బాణం, ఎడమ చేతిలో విల్లు, నడుమున పట్టాకత్తి, మూపున వీరశృంఖల వంటి లక్షణాలు చెక్కబడ్డాయి. వీరమరణాన్ని సూచిస్తూ రెండు వైపులా అప్సరాంగణలు వింజామరలు వీస్తున్న దృశ్యం కూడా చెక్కబడింది. ఇదే ప్రాంతంలో మరొక వీరగల్లు, కాలభైరవ శిల్పం, నాగముచిలింద పోలికలతో కూడిన నాగవిగ్రహం కూడా బయటపడినట్లు చరిత్ర బృందం పేర్కొంది. ఈ శిల్పాలపై మరింత పరిశోధన అవసరమని నిపుణులు అభిప్రాయపడ్డారు. === జాంగ్రైలో యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడి ప్రతిమ (వీరగల్లు) === మెదక్ జిల్లా శంకరంపేట మండలం జాంగ్రై గ్రామంలో యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన ఒక వీరుడి స్మారకంగా చెక్కిన ప్రతిమ (వీరగల్లు) వెలుగులోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web |title=తెలంగాణ చరిత్ర బృందానికి లభించిన వీరగల్లు శిల్పం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/telangana-history-team-found-veeragallu-sculpture-siddipet-1366080 |website=సాక్షి |date=2021 |access-date=23 March 2026 |language=te }}</ref> [[File:జాంగ్రైలో లభించిన యుద్ధ వీరుడి ప్రతిమ (వీరగల్లు).jpg|thumb|మెదక్ జిల్లా జాంగ్రై గ్రామంలో కనుగొనబడిన కాకతీయ కాలానికి చెందిన యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడి స్మారక శిల్పం (వీరగల్లు)]] ఈ వీరగల్లును కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. గ్రామ ప్రజల ధన, మాన, ప్రాణ రక్షణ కోసం శత్రువులతో పోరాడి వీరమరణం పొందిన యోధుడి జ్ఞాపకార్థం ఈ శిల్పాన్ని ప్రతిష్టించినట్లు భావిస్తున్నారు. శిల్పంలో వీరుడు తలపై పెద్ద సిగ, తలకట్టు, చెవులకు చక్రాకార కుండలాలు, మెడలో హారం, చేతులకు కంకణాలు ధరించి ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నాడు. కుడిచేతిలో కత్తి, ఎడమ చేతిలో డాలు (కవచం)తో యోధుని రూపం స్పష్టంగా చెక్కబడింది. వీరుడి ఆహార్యం, ఆయుధాలు, శిల్ప శైలిని ఆధారంగా తీసుకుని ఈ వీరగల్లు కాకతీయ కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నట్లు చరిత్రకారుడు శ్రీరామోజు హరగోపాల్ తెలిపారు. === కామారంలో రాష్ట్రకూట కాలపు పురాతన శిల్పాలు === మెదక్ జిల్లా చిన్నశంకరంపేట మండలం కామారం గ్రామంలోని చెరువు కట్టపై కొన్ని పురాతన శిల్పాలు గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Ancient Hindu relics found in Medak district |url=https://www.ntnews.com/telangana/ancient-hindu-relics-found-in-medak-district-831682 |website=NT News |date=9 November 2022 |access-date=23 March 2026 |language=te }}</ref> [[File:కామారం చెరువు కట్టపై కనుగొనబడిన పురాతన శిల్పాలు.jpg|thumb|మెదక్ జిల్లా కామారం గ్రామంలోని చెరువు కట్టపై ఉన్న రాష్ట్రకూట కాలానికి చెందిన 8వ–9వ శతాబ్దపు పురాతన రాతి శిల్పాలు]] ఈ శిల్పాలను కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశీలించారు. ఈ శిల్పాలు రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందినవిగా, ముఖ్యంగా 8వ, 9వ శతాబ్దాల నాటివిగా భావిస్తున్నారు. చాళుక్యుల కాలం నుంచి ఈ ప్రాంతం చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నట్లు కూడా ఆయన తెలిపారు. చెరువు కట్టకు సమీపంలో మరికొన్ని విగ్రహాలు ఉన్నాయని గుర్తించారు. ఈ పురాతన శిల్పాలను సంరక్షించి భవిష్యత్తు తరాలకు అందించాల్సిన అవసరం ఉందని పరిశోధకులు సూచించారు. === నర్మెట్టలో నవీన శిలాయుగం నాటి 'తల్లి దేవత' మట్టి బొమ్మ === తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లా నంగునూరు మండలం నర్మెట్ట గ్రామ సమీపంలోని పాటిగడ్డ ప్రాంతంలో వ్యవసాయ భూమి కింద ఒక చిన్న మట్టి బొమ్మ లభ్యమైంది.<ref>{{Cite web |title=Telangana artefact found, could be ‘mother goddess’ from Neolithic age |url=https://indianexpress.com/article/cities/hyderabad/telangana-artefact-found-neolithic-age-8291269/ |website=The Indian Express |date=26 November 2022 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> [[File:నర్మెట్టలో లభించిన నవీన శిలాయుగం నాటి తల్లి దేవత మట్టి బొమ్మ.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా నర్మెట్ట సమీపంలోని పాటిగడ్డలో కనుగొనబడిన సుమారు 5000–6000 సంవత్సరాల నాటి నవీన శిలాయుగం తల్లి దేవత మట్టి శిల్పం]] ఈ బొమ్మను రైతులు పొలాన్ని దున్నుతున్న సమయంలో కనుగొన్నారు. కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం (KTCB) పరిశోధకుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ దీనిని మొదట గుర్తించారు. సుమారు 6 సెం.మీ. ఎత్తు ఉన్న ఈ మట్టి బొమ్మ నవీన శిలాయుగానికి చెందిన ‘తల్లి దేవత’ రూపంగా భావిస్తున్నారు. దీని వయస్సు సుమారు 5,000 నుండి 6,000 సంవత్సరాల మధ్య ఉండవచ్చని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఈ బొమ్మ పాకిస్థాన్‌లోని మెహర్‌గఢ్ ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన ‘మదర్ ఆఫ్ పెర్ల్’ టెర్రకోట శిల్పాలతో పోలి ఉందని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. చరిత్రకారుల ప్రకారం, ‘తల్లి దేవత’ శిల్పాలు ప్రాచీన నాగరికతల్లో సంతానోత్పత్తి (fertility)కి ప్రతీకగా భావించబడేవి. === నేత పనిముట్లు === అకునూరు పాటిగడ్డ ప్రాంతంలో ‘స్పూల్న్’ అనే పురాతన నేత పనిముట్టును గుర్తించారు.<ref name="Namasthe-Spooln" /> === శాసనాలు: === సిద్దిపేట జిల్లా, చేర్యాల మండలంలోని నాగపురి గ్రామంలో రాష్ట్రకూట కాలానికి (క్రీ.శ. 8వ–10వ శతాబ్దం) చెందిన శిలాశాసనం కనుగొనబడింది. ఈ శాసనం ఒక నిర్లక్ష్యం పొందిన పాత ఆలయం సమీపంలోని కొద్దిగా ఎత్తైన మోకాలిపైన స్థాపించబడింది. గ్రానైట్ పై సృష్టించబడిన ఈ శాసనం ప్రస్తుతం పెయింట్‌తో కప్పబడి ఉండటం వల్ల దానిలోని లిపులు ఇంకా పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్త కొలిపాక శ్రీనివాస్ 2026లో దీన్ని గుర్తించారు. శాసనం రాష్ట్రకూట రాజవంశ కాలపు సామాజిక, పాలనా, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది. నిపుణుల సహకారంతో దీన్ని పరిశీలించడం ద్వారా ప్రాంతీయ చరిత్ర, పాలనా వ్యవస్థ, సాంస్కృతిక చర్చలపై కొత్త వివరాలను వెలికితీసే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Rashtrakuta-era inscription unearthed in Siddipet’s Nagapuri village |url=https://telanganatoday.com/rashtrakuta-era-inscription-unearthed-in-siddipets-nagapuri-village |access-date=11 March 2026 |work=Telangana Today |language=te}}</ref> మెదక్ జిల్లా చల్మెడ గ్రామంలో 14వ శతాబ్దానికి చెందిన మూడు శాసనాలు గుర్తించారు. ఇందులో మొదటి రెండు తిరుమలయ స్వామి దేవాలయం వద్ద గుర్తించగా, మూడవది మల్లన్న స్వామి దేవాలయం ముందు గుర్తించారు. సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలంలోని దొమ్మట గ్రామంలో పోలాల మధ్య 14వ శతాబ్దానికి చెందిన స్థానిక పాలకుడు నాగనాయని గారు వేయించినా శాసనం గుర్తించారు. === నంగునూరు మండలం దేవుని నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దం నాటి ఇనుము బట్టీ వెలికీత === [[File:“నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దపు ఇనుము బట్టి – కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశోధన”.jpg|thumb|250px|నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దపు ఇనుము బట్టి – కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశోధన]] నంగునూరు మండలం, దేవుని నర్మెట ప్రాంతంలో 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇనుము తయారీ బట్టి బయటపడి ఉంది. ఈ బట్టిని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధకుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. బట్టిని మట్టి గొట్టాలతో కలిపి, ఇటుకలతో నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రతి ఇటుక 7–8 అంగుళాల పొడవు, 4 అంగుళాల వెడల్పు, 3 అంగుళాల మంద ఉన్నవి, మట్టి గొట్టాలను అమర్చడానికి ఇటుకల్లో అర్థవృత్తాకారపు గాడులు కూడా రూపొందించబడ్డాయి. ఒక గొట్టంలో ఇరుక్కున్న ఇనుము ప్రవహించడం ద్వారా ఈ నిర్మాణాన్ని గుర్తించగలిగారు. ఈ బట్టి, గొట్టాల నిర్మాణ విధానం ఆధారంగా, చరిత్రకారులు దీన్ని 17వ శతాబ్దపు ఇనుము తయారీ బట్టి అని పేర్కొంటున్నారు. గతంలో నిజామాబాద్ జిల్లా కోన సముద్రంలో కూడా ఇలాంటి కాల్చిన మట్టి గొట్టాలు, ఇనుము చిట్టెలు లభించాయని కొలిపాక శ్రీనివాస్, శ్రీరామోజు హరగోపాల్ తదితరులు తెలిపారు.<ref>{{cite news |title=దేవుని నర్మెటలో బయటపడిన 17వ శతాబ్ధపు ఇనుము బట్టి |url=https://www.dishadaily.com/telangana/medak/according-to-a-17th-century-iron-found-in-gods-narmetta-237097 |work=Disha Daily |date=31 July 2023 |access-date=11 March 2026 |language=te}}</ref> === సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద.. 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం === [[File:సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద.. 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం.png|thumb|250px|సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం]] సిద్దిపేట జిల్లా, చేర్యాల్ మండలం, దొమ్మాట గ్రామంలో క్రీ.శ. 14వ శతాబ్దానికి చెందిన శాసనం కనుగొనబడింది. ఈ శాసనం స్థానిక పాలకుడు పైడిమర్రి నాగనాయికి సంబంధించిన స్థలంలో, తరువాత గ్రామంలోని బ్రాహ్మణులకు అగ్రహారంగా బహుమతిగా ఇచ్చినట్లు గుర్తించబడింది. శాసనంలో ప్రత్యేక కాలాన్ని పేర్కొనకపోయినా, ఉపయోగించిన తెలుగు లిపి ఆధారంగా ఇది 14వ శతాబ్దానికి చెందినదని చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. దొమ్మాట గ్రామానికి సుమారు 600 ఏళ్ల చరిత్ర ఉండగా, 20 ఏళ్ల క్రితం స్థానిక వాగు (గురుజకుంట వాగు) ఉప్పొంగి ప్రవహించడంతో గ్రామం ముంపుకు గురైనది, అలా గ్రామం అక్కడి నుండి తరలి వెళ్ళే సమయంలో గ్రామస్తులు వాగుకు రెండు వైపుల ఉన్న వారి వ్యవసాయ భూములకు దగ్గరగా ఇళ్లు నిర్మించుకున్నారు. అలా గ్రామం రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది – కుడివైపు కొన్ని ఇళ్లను నిర్మించగా, ఎడమ వైపున మరికొందరు నివాసాలు ఏర్పరిచారు. ఈ రెండు భాగాలు ఇప్పటికీ కొత్త దొమ్మాట, పాత దొమ్మాటగా పిలవబడుతున్నాయి. గ్రామానికి సమీపంలో కృష్ణమ్మ వాగు ఉండడం వల్ల నీటి సరఫరా లభించడం, శాశ్వత మానవ నివాసాన్ని ఆకర్షించిందని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడ్డారు.<ref>{{cite news |title=సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాటలో 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం కనుగొనబడింది |url=https://telugu.newsmeter.in/telangana/600-year-old-inscription-found-at-dommata-in-siddipet-district-690012 |work=NewsMeter (తెలుగు) |date=11 March 2026 |access-date=11 March 2026 |language=te}}</ref> === నంగునూరులో గ్రానైట్ రాతిపూస ఆవిష్కరణ === [[File:నంగునూరులో లభించిన గ్రానైట్ రాతిపూస.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా నంగునూరులో గుర్తించిన తొలి చారిత్రక యుగానికి చెందిన గ్రానైట్ పూస.]] తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నంగునూరు గ్రామంలో తొలి చారిత్రక యుగానికి చెందిన ఒక గ్రానైట్ రాతిపూస గుర్తించబడింది. ఈ రాతిపూసను కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధక సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. సాధారణంగా పురావస్తు ప్రదేశాల్లో టెర్రకొట్ట (మట్టి), ఎముకలు, అగేట్, లాపిస్ లాజులే వంటి రాళ్లతో చేసిన పూసలు లభిస్తాయి. అయితే గ్రానైట్ రాతితో తయారైన పూస తెలంగాణలో ఇదే తొలిసారి గుర్తించబడినదిగా ఆయన పేర్కొన్నారు. గతంలో నంగునూరు ప్రాంతంలోని పాటిగడ్డ వద్ద బంకమట్టితో చేసిన ఎద్దు తల, టెర్రకొట్ట పూసలు కూడా లభించాయి. ఈ గ్రానైట్ రాతిపూస తొలి చారిత్రక యుగానికి, అంటే క్రీ.పూ. చివరి దశల నుండి క్రీ.శ. ప్రారంభానికి ముందు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. ఈ విషయాన్ని బృందం కన్వీనర్ రామోజు హరగోపాల్ వెల్లడించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.v6velugu.com/kolipaka-srinivas-a-research-member-of-the-new-telangana-history-team-identified-a-granite-rock-bead-in-nangunur |title=నంగునూరులో బయటపడిన రాతిపూస |website=V6 Velugu |date=27 June 2023 |language=te }}</ref> === సిద్దిపేటలో మారకమ్మ విగ్రహం గుర్తింపు === [[File:సిద్దిపేటలో గుర్తించబడిన 13వ శతాబ్దపు మారకమ్మ విగ్రహం.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా వెల్కటూర్ గ్రామంలో గుర్తించిన 13వ శతాబ్దానికి చెందిన మారకమ్మ దేవి విగ్రహం.]] తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లాలోని వెల్కటూర్ గ్రామంలో 13వ శతాబ్దానికి చెందిన మారకమ్మ దేవి విగ్రహాన్ని కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. ఈ విగ్రహం సుమారు 800 సంవత్సరాల పూర్వం నాటిదిగా భావిస్తున్నారు. ఈ విగ్రహా పీఠంపై మూడు పంక్తుల తెలుగు శాసనం ఉండగా, అందులో ఈ శిల్పాన్ని క్రీ.శ. 1225 జూన్ 14న ప్రతిష్ఠించినట్లు పేర్కొనబడింది. ఈ శాసనం 13వ శతాబ్దపు తెలుగు లిపిలో ఉంది. అయితే ఈ విగ్రహం చాలా సంవత్సరాలుగా భూమిలో కూరుకుపోయి ఉండగా, ఇటీవల గ్రామస్థులు దేవాలయాన్ని నిర్మించడానికి బయటకు తీశారు. మొదట దీనిని భూలక్ష్మి విగ్రహంగా భావించినప్పటికీ, శ్రీనివాస్ దీనిని మారకమ్మ (చాముండి రూపం)గా గుర్తించారు. <ref>{{Cite web |url=https://telanganatoday.com/13th-century-ad-marakamma-idol-identified-in-siddipet-village |title=13th Century AD Marakamma idol identified in Siddipet village |website=Telangana Today |date=3 July 2023 |language=en }}</ref> === హనుమకొండలో వీరగాళ్లు === హనుమకొండలోని సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయంలో ఇద్దరు వీరుల శిలలు (Hero Stones) గుర్తించబడ్డాయి. [[File:హనుమకొండ సిద్ధేశ్వర ఆలయంలో కనుగొనబడిన వీరగల్లు.jpg|thumb|హనుమకొండలోని సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయంలో కనుగొనబడిన వీరగల్లు]] ఇవి కాకతీయ యుగం నాటి శిల్పాల నుండి ఇది స్పష్టమవుతుంది. ఇద్దరు వీరుల విగ్రహాలతో పాటు, ఆలయ ప్రాంగణంలో అనేక పురాతన శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఆలయంలోని నంది ముందు రెండు వీరగల్లుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒక దానిపై అంబరితో ఉన్న రెండు ఏనుగులు, ఒక మావటిడు, గొడుగుతో ఉన్న ఒక భట్టుడు, శివ సాయుజ్యం (దైవంతో ఐక్యత) కోసం శివునికి తమను తాము అర్పించుకుంటున్నట్లుగా కత్తులతో మెడలు కోసుకుంటున్న శివ భక్తుల విశిష్టమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. రెండవ శిలపై, శివ సిద్ధ యోధుడు తన కుడి చేత్తో ఏనుగు తొండాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలోని కత్తితో తన గొంతును తానే కోసుకుంటున్నట్లుగా చిత్రీకరించారు. సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో ఇలాంటి అరుదైన రాళ్లు ఉన్నాయి అని శ్రీనివాస్ తెలిపారు.<ref>{{Cite web |title=2 veeragals found at Siddeshwara Swamy temple in Hanamkonda |url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/2-veeragals-found-at-siddeshwara-swamy-temple-in-hanamkonda-1829277 |website=Deccan Chronicle |date=2025 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> === నంగునూరులో టెర్రకోట ఎద్దు తల కనుగొనడం === సిద్ధిపేట జిల్లాలోని నంగునూరు ఒక మేగలిథిక్ స్థలం వద్ద టెర్రకోటతో తయారైన ఎద్దు తల, ఒక లాకెట్ (pendant) గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Pre-historic terracotta bull head found in Telangana |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/pre-historic-terracotta-bull-head-found-in-telangana/articleshow/81342325.cms |website=The Times of India |date=6 March 2021 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> [[File:నాగనూరులో కనుగొనబడిన టెర్రకోట ఎద్దు తల.jpg|thumb|సిద్ధిపేట జిల్లా నాగనూరులోని మేగలిథిక్ స్థలంలో గుర్తించబడిన ప్రీ-శాతవాహన కాలానికి చెందిన టెర్రకోట ఎద్దు తల అవశేషం]] ఈ అవశేషాలను శ్రిరామోజు హరగోపాల్, కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. ఈ ఎద్దు తల, లాకెట్ ప్రీ-శాతవాహన కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. హరప్పా తవ్వకాలలో కూడా ఇలాంటి టెర్రకోట ఎద్దులు, బండ్లు, జంతు ఆకృతులు కనుగొనబడినట్లు పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. తెలంగాణలోని పుల్లూరు బండ, మార్కూక్, నర్మెట్ట, నాగనూరు ప్రాంతాల్లో కనుగొనబడిన మేగలిథిక్ అవశేషాలతో ఈ కనుగొనడం సంబంధం ఉండే అవకాశముందని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈ అవశేషాల వయస్సు సుమారు క్రీస్తు పూర్వం 1000 నుండి క్రీస్తు శకం 200 మధ్యకాలానికి చెందినదిగా అంచనా వేస్తున్నారు. === సిద్దిపేటలో టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం లభ్యం === సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామం సమీపంలోని పాటిగడ్డలో టెర్రకోటతో తయారైన మహిళా యక్షిణి శిల్పం గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Terracotta female Yakshini idol found in Siddipet |url=https://telanganatoday.com/telangana-terracotta-female-yakshini-sculpture-found-at-siddipet |website=Telangana Today |date=18 September 2022 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> [[File:సిద్దిపేట పాటిగడ్డలో కనుగొనబడిన టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా ఆకునూరు సమీపంలోని పాటిగడ్డలో లభించిన ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందిన టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం]] ఈ శిల్పాన్ని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. అదే ప్రాంతంలో జైన మతానికి సంబంధించిన పూసలు, కుండ పెంకులు, ఇనుప వర్ణద్రవ్యం, సర్వతోభద్ర జైన శిల్పం కూడా కనుగొనబడ్డాయి. ఈ టెర్రకోట యక్షిణి శిల్పం ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. శిల్పంలో శిరస్సుపై మకారిక శిరోభూషణం, నుదుటిపై చూడామణి, చెవులకు కుండలాలు వంటి అలంకరణలు కనిపిస్తున్నాయి. ఈ లక్షణాలు నాగార్జునకొండ, కొండాపూర్ ప్రాంతాల్లో కనుగొనబడిన టెర్రకోట శిల్పాలతో పోలి ఉన్నాయని పరిశోధకులు తెలిపారు. చరిత్రకారుడు, స్థపతి ఇమాని శివనాగిరెడ్డి ఈ శిల్పం ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందినదని ధృవీకరించినట్లు సమాచారం. '''అరుదైన విష్ణుమూర్తి విగ్రహం:''' మెదక్ జిల్లా చేగుంట మండలంలోని రుక్మాపూర్ గ్రామంలోనీ గుడి బండల చెరువు వద్ద ఉన్న శిథిల దేవాలయంలో ఉన్న విష్ణుమూర్తి విగ్రహం అరుదైనది అని ఆయన గుర్తించారు. రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందిన ఈ శిల్పంలో విష్ణు అవతారాలలో 4 అవతారాలు మాత్రమే చెక్కి ఉండడం విశేషం, సాధారణంగా విష్ణు మూర్తి శిల్పాలలో దశావతారాలు ఉంటాయి, కాని ఇందులో 4 అవతారాలు మాత్రమే ఉండడం అరుదైన విశేషం == రచనలు == * '''''నంగునూరు చరిత్ర''''': నంగునూరు గ్రామ చరిత్రపై ఆయన పరిశోధించి నంగునూరు చరిత్ర అనే పుస్తకాన్ని రాసారు, ఈ పుస్తకాన్ని హైదరాబాద్ లోని రవీంద్ర భారతిలో జనవరి 10వ తేదీన నిర్వహించిన చరిత్ర పునర్దర్శనం కార్యక్రమంలో ఆవిష్కరించారు.<ref name="Disha" /> == మూలాలు == {{reflist|refs= <ref name="TheHindu">{{cite news |title=Uncovering ancient rock art and forgotten histories of Telangana villages |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/how-villages-in-telangana-are-uncovering-10000-year-old-rock-art-and-forgotten-histories/article69830881.ece |work=The Hindu |date=7 August 2025}}</ref> <ref name="DC-Bejagam">{{cite news |title=Two Mahavir Sculptures Found In Siddipet |url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/two-mahavir-sculptures-found-in-siddipet-1883313 |work=Deccan Chronicle |date=4 June 2025}}</ref> <ref name="TT-Bejagam">{{cite news |title=Ancient Jain sculptures unearthed in Bejagam village of Siddipet |url=https://telanganatoday.com/ancient-jain-sculptures-unearthed-in-bejagam-village-of-siddipet |work=Telangana Today |date=4 June 2025}}</ref> <ref name="IE-Jain">{{cite news |title=Researchers stumble on rare 9th-century Jain sculpture in Telangana's Siddipet |url=https://indianexpress.com/article/cities/hyderabad/jain-sculpture-9th-century-telangana-siddipet-9879170/ |work=The Indian Express |date=10 March 2025}}</ref> <ref name="V6-Granite">{{cite news |title=నంగునూరులో బయటపడిన రాతిపూస |url=https://www.v6velugu.com/kolipaka-srinivas-a-research-member-of-the-new-telangana-history-team-identified-a-granite-rock-bead-in-nangunur |work=V6 Velugu |date=27 June 2023}}</ref> <ref name="Namasthe-Spooln">{{cite news |title=పూర్వపు నేత పనిముట్టు 'స్పూల్న్‌' గుర్తింపు |url=https://www.ntnews.com/telangana/kolipaka-srinivas-explorer-of-new-telangana-history-team-identified-the-ancient-weaving-tool-spooln-1033631 |work=Namasthe Telangana |date=7 April 2023}}</ref> <ref name="Disha">{{cite news |title=Nangunur history book launch |url=https://www.dishadaily.com/telangana/medak/nangunur-history-book-launch-519502 |work=Disha Daily |date=31 January 2026}}</ref> }} [[Category:భారతీయ చరిత్ర పరిశోధకులు]] [[Category:సిద్దిపేట జిల్లా వ్యక్తులు]] [[Category:1991 జననాలు]] [[Category:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] etvn9gvzr1pdiwrnrz5998byod2o64t 0 486070 4920177 4908477 2026-08-04T12:20:11Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920177 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ | style = [[భారతీయ రైల్వేలు]] | symbol = | symbol_location = | type = | image = Nanded railway station.jpg | alt = | caption = హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ రైల్వే స్టేషన్ | other_name = నాందేడ్ రైల్వే స్టేషన్ | address = [[నాందేడ్]], [[మహారాష్ట్ర]] | borough = | country = [[భారతదేశం]] | coordinates = {{coord|19|9|38|N|77|18|30|E|display=inline}} | grid_name = | grid_position = | elevation = 366 మీటర్లు (1,201 అడుగులు)<ref name="indiarailinfo.com">{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/hazur-sahib-nanded-ned/1676|title=NED/Hazur Sahib Nanded (4 PFs) Railway Station – Today's Train Arrival Timings – India Rail Info – A Busy Junction for Travellers & Rail Enthusiasts|work=India Rail Info|access-date=2015-06-18}}</ref> | owned = [[భారతీయ రైల్వేలు]] | operator [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]<ref>{{cite web|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291 |title=South Central Railway |publisher=Scr.indianrailways.gov.in |access-date=2015-06-18}}</ref> | manager = | transit_authority = | line =సికింద్రాబాద్–మన్మాడ్ లైన్<br />వార్ధా–నాందేడ్ లైన్ | distance = | platforms = 4 | tracks = 7 | train_operators = | connections = | structure = గ్రేడ్‌లో | depth = | levels = 1 | parking = అవును | bicycle = | accessible = అవును | architect = | architectural_style = | status = కార్యాచరణ | code = {{Indian railway code | code = NED | zone = [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] | division = [[నాందేడ్]] }} | website = | opened = 1905 | opening = | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | rebuilt = | electrified = అవును | former = | original = | pregroup = | postgroup = | prenational = | years = | events = | passengers = 8,190,489 | pass_system = | pass_year = 2023-24 | pass_percent = | pass_rank = | services = {{Adjacent stations|system=Indian Railways|line=South Central Railway zone|left=వానేగావ్ హాల్ట్|right=మాల్టెక్డి|type=సికింద్రాబాద్–మన్మాడ్ లైన్}} | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-custom = | map_type = India Maharashtra#India | map_dot_label = హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ | map_caption = Location in Maharashtra##మహారాష్ట్రలోని ప్రదేశం | mapframe-caption = ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్ }} '''హజూర్ సాహిబ్ [[నాందేడ్]] రైల్వే స్టేషన్''' (స్టేషన్ కోడ్ః NED) [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే|దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్]] [[హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ రైల్వే డివిజను|నాందేడ్ రైల్వే డివిజన్]] రెండవ గ్రేడ్ నాన్-సబర్బన్ (NSG-2) కేటగిరీ [[భారతీయ రైల్వే స్టేషన్ల జాబితా|భారతీయ రైల్వే స్టేషన్]].<ref name="railway_station">{{Cite web|title=List of Zone/Category wise Railway station opened for Passenger services in Indian Railway (As on 01.12.2022)|url=https://indianrailwaysresult.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf|access-date=17 April 2025|website=Indian Railways Result|publisher=Centre For Railway Information Systems|page=94|archive-date=19 ఏప్రిల్ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250419204910/https://indianrailwaysresult.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf|url-status=dead}}</ref> ఇది [[మహారాష్ట్ర]] నాందేడ్ నగరానికి సేవలు అందిస్తుంది.<ref name="railway_station" /> డిసెంబర్ నాటికి స్టేషన్ {{Nowrap|8,190,489}} ప్రారంభ ప్రయాణీకుల సంఖ్యను నమోదు చేసింది.<ref name="passengers">{{cite web |title=Passenger earnings (Reserved & Unreserved) and number of outward passengers handled at station for the year 2023-24 over South Central Railway |url=https://digitalscr.in/bzadiv/circulars/misc_circulars/uploads/final%20list%20of%20category%20of%20stations%2024-25.pdf |website=Digital SCR |access-date=17 April 2025 |page=3 |date=2023–24 |archive-date=1 మార్చి 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250301085922/https://digitalscr.in/bzadiv/circulars/misc_circulars/uploads/final%20list%20of%20category%20of%20stations%2024-25.pdf |url-status=dead }}</ref> ఇది భారతీయ రైల్వే సికింద్రాబాద్–మన్మాడ్ లైన్‌లో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1411707695321-1_about_us.pdf |title=South Central Railway |publisher=Scr.indianrailways.gov.in |access-date=2015-06-18}}</ref> ఈ స్టేషన్ సముద్ర మట్టానికి 36 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది, నాలుగు ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను కలిగి ఉంది. 2018 నాటికి ప్రతిరోజూ 89 ప్యాసింజర్ రైళ్లు ఈ స్టేషన్‌లో ఆగుతాయి.<ref name="indiarailinfo.com">{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/hazur-sahib-nanded-ned/1676|title=NED/Hazur Sahib Nanded (4 PFs) Railway Station – Today's Train Arrival Timings – India Rail Info – A Busy Junction for Travellers & Rail Enthusiasts|work=India Rail Info|access-date=2015-06-18}}</ref> 2008లో ఇక్కడ ఉన్న [[సిక్కుమతం|సిక్కు]] మతానికి చెందిన హజూర్ సాహిబ్ అనే తఖ్త్ పేరు మీదుగా ఈ స్టేషన్‌కు నామకరణం చేశారు. == చరిత్ర == హైదరాబాద్-గోదావరి వ్యాలీ రైల్వే 1,000 మిమీ (3 అడుగులు + 3⁄8 అంగుళాల గేజ్ రైల్వే. జాన్ వాలెస్ ప్రింగిల్-ఇటీవల ఉగాండా రైల్వే కోసం మార్గాలను సర్వే చేయడం పూర్తి చేసాడు-1900లో సూపరింటెండింగ్ ఇంజనీర్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name="Steamx">{{cite web|title=Inspecting Officers (Railways) |at=Pringle, [Sir] John Wallace |url=https://steamindex.com/people/inspoff.htm#pringle |access-date=2011-07-10 |website=steamindex.com }}</ref> ఈ రైల్వే 1900లో హైదరాబాద్ నగరం నుండి మన్మాడ్ జంక్షన్ వరకు 391 మైళ్ల (629 కిమీ) లైన్‌తో ప్రారంభించబడింది. 1995లో మన్మాడ్-నాందేడ్/ముద్ఖేడ్ మధ్య 5 అడుగుల 6 అంగుళాల (1,676 మిమీ) బ్రాడ్ గేజ్‌కు మార్పిడి పూర్తయింది. ముద్ఖేద్-సికింద్రాబాద్ మధ్య ఉన్న ప్రాంతం 2003 నాటికి చివరకు మార్చబడే వరకు మీటర్ గేజ్‌గానే కొనసాగింది. == హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ రైల్వే స్టేషన్‌లో ప్రారంభమయ్యే & ముగిసే రైళ్లు == 12715 [[సచ్‌ఖండ్ ఎక్స్‌ప్రెస్|హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-అమృత్సర్]] [[సచ్‌ఖండ్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] (ఔరంగాబాద్, న్యూ ఢిల్లీ మీదుగా) 17630 పూణే-హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (మన్మాడ్, అహ్మద్‌నగర్ మీదుగా) 12421 నాందేడ్-అమృతసర్ వీక్లీ సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (అకోలా, ఖాండ్వా, న్యూఢిల్లీ మీదుగా) 14622 ఫిరోజ్‌పూర్ కాంట్. - హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ వీక్లీ ఎక్స్‌ప్రెస్ (ఔరంగాబాద్, ఢిల్లీ సఫ్దర్‌జంగ్ మీదుగా) 12753 [[మరాఠ్వాడా సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్|హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-హెచ్.]] [[మరాఠ్వాడా సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్|నిజాముద్దీన్ మరాఠ్వాడా సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్]] (ఔరంగాబాద్, భోపాల్ ద్వారా) 12767 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-సంత్రాగచ్చి సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (నాగ్‌పూర్, బిలాస్‌పూర్ మీదుగా) 17620 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-ఔరంగాబాద్ వీక్లీ ఎక్స్‌ప్రెస్ (పర్భాని, జల్నా మీదుగా) 16593 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-బెంగళూరు సిటీ ఎక్స్‌ప్రెస్ (పర్భాని, వికారాబాద్ మీదుగా) 12751 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-జమ్ము తావి హంసఫర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (ఖాండ్వా, న్యూఢిల్లీ మీదుగా) 12439 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-శ్రీ గంగానగర్ సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (న్యూ ఢిల్లీ, హనుమాన్‌ఘర్ మీదుగా) 17623 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-శ్రీ గంగానగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (అహ్మదాబాద్, బికనీర్ మీదుగా) 12485 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-శ్రీ గంగానగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (న్యూ ఢిల్లీ, బటిండా మీదుగా) 17410 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-ఆదిలాబాద్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (ముద్ఖేడ్, భోకర్ మీదుగా) 17664 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-రాయచూర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (వయా నిజామాబాద్, సికింద్రాబాద్) 22709 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-అంబ్ అందౌరా వీక్లీ ఎక్స్‌ప్రెస్ 17614 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-పన్వెల్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (పర్భాని, లాతూర్, పూణే మీదుగా) 20812 [[విశాఖపట్నం–హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్|హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-విశాఖపట్నం సూపర్ ఫాస్ట్]] [[విశాఖపట్నం–హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్|ఎక్స్‌ప్రెస్]] (వ్వాయా సికింద్రాబాద్, విజయవాడ) 20810 [[నాగావళి ఎక్స్‌ప్రెస్|హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-సంబల్పూర్ నాగావళి]] [[నాగావళి ఎక్స్‌ప్రెస్|ఎక్స్‌ప్రెస్]] (వ్వాయా సికింద్రాబాద్, విశాఖపట్నం) 17618 హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్-ముంబై సిఎస్ఎంటి తపోవన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (మన్మాడ్, కళ్యాణ్ మీదుగా) == సౌకర్యాలు == స్టేషన్‌లో లిఫ్టులు, ఎస్కలేటర్లు, కంప్యూటరైజ్డ్ రిజర్వేషన్ కార్యాలయం, వెయిటింగ్ రూమ్, రిటైరింగ్ రూమ్, శాఖాహారం, మాంసాహారం, పుస్తక దుకాణం వంటి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ ప్యాసింజర్ కోచ్ కేర్ డిపోతో పాటు రైల్వే ఆసుపత్రి కూడా ఉంది == గ్యాలరీ == <gallery widths=180> File:Nanded Railway Station.JPG|ప్లాట్‌ఫారమ్ నెం. 4 పై ఉన్న పేరు ఫలకం File:Nanded Railway Station - panoramic view.jpg|విశాల దృశ్యం </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతదేశపు రైల్వే స్టేషన్లు]] 9ze3e9cnwr1397pzr3u4fkvg1usvwya 0 487484 4920493 4813311 2026-08-05T04:55:12Z Muralikrishna m 106628 4920493 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=సంతు ముఖర్జీ|image=|alt=|caption=|birth_name=రామానంద ముఖర్జీ|birth_date={{birth date|1951|01|13|df=yes}}|death_date={{Death date and age|2020|03|11|1951|01|13|df=yes}}|other_names=సంతు ముఖోపాధ్యాయ్|occupation=[[నటుడు]]|spouse=గోపా ముఖోపాధ్యాయ|children=[[స్వస్తిక ముఖర్జీ]], అజోపా}} '''సంతు ముఖర్జీ''' (1951 జనవరి 13 - 2020 మార్చి 11), బెంగాలీ సినిమాకు పనిచేసిన భారతీయ నటుడు.<ref name="main details">{{Cite web|title=Santu Mukhopadhyay details|url=http://www.gomolo.com/about-santu-mukhopadhyay/1115|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109091627/http://www.gomolo.com/about-santu-mukhopadhyay/1115|archive-date=9 November 2019|access-date=27 August 2013|publisher=Gomolo}}</ref><ref name="filmography">{{Cite web|title=Santu Mukhopadhyay filmography|url=http://www.gomolo.com/santu-mukhopadhyay-movies-list-filmography/1115|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101234641/http://www.gomolo.com/santu-mukhopadhyay-movies-list-filmography/1115|archive-date=1 January 2017|access-date=27 August 2013|publisher=Gomolo}}</ref> ఆయన నటి [[స్వస్తిక ముఖర్జీ]] తండ్రి. ఆయన తమ్ముడు సుమంత ముఖర్జీ కూడా నటుడు. == జీవిత చరిత్ర == సంతు ముఖర్జీ 1951 జనవరి 13న [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]]<nowiki/>లో జన్మించాడు. ఆయన ప్రాథమిక స్థాయిలో భవానీపూర్ మిత్ర సంస్థలో చదివాడు, తరువాత, శరత్ బోస్ రోడ్ పద్మపుకుర్ సంస్థలో చేరాడు, అక్కడ నుండి హయ్యర్ సెకండరీ పరీక్ష ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. ఆయన చదువు మానేసి గోపాల్ భట్టాచార్య నుండి నృత్య పాఠాలు నేర్చుకున్నాడు. ఆయన రవీంద్ర సంగీతం కూడా నేర్చుకున్నాడు. బెంగాలీ చిత్రాలలో నటించాలని కోరుతూ ప్రముఖ దర్శకుడు తపన్ సిన్హా వద్దకు వెళ్లాడు. 1975లో సిన్హా ఆయనను ''రాజా'' చిత్రంలో నటుడిగా పరిచయం చేసాడు. తన సినిమా పురోగతి తరువాత, ఆయన థియేటర్, సినిమాలు రెండింటిలోనూ పనిచేసాడు. ఆయన చివరి చిత్రం ''సంజబతి''. ముఖర్జీ చాలా కాలం క్యాన్సర్ తో బాధపడి 2020 మార్చి 11న దక్షిణ కోల్కతాలోని తన నివాసంలో గుండెపోటుతో మరణించాడు.<ref name="khaboronline">{{Cite web|title=মারা গেলেন অভিনেতা সন্তু মুখোপাধ্যায়|url=https://www.khaboronline.com/news/state/santu-mukherjee-passes-away/|access-date=2020-03-11|website=www.khaboronline.com}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !దర్శకుడు |- | rowspan="2" |1975 |''సంసార్ సిమంటే'' | |[[తరుణ్ మజుందార్]] |- |''రాజా'' | |తపన్ సిన్హా |- | rowspan="2" |1976 |''హార్మోనియం'' | |తపన్ సిన్హా |- |''చందర్ కచకచ్చి'' | |[[తరుణ్ మజుందార్]], సచిన్ ముఖర్జీ, దిలీప్ ముఖర్జీ |- | rowspan="6" |1977 |''శేష్ రక్షా'' | |శంకర్ భట్టాచార్య |- |''ప్రతిశ్రుత'' | |పినాకి ముఖర్జీ |- |''ప్రతిమా'' | |పలాష్ బందోపాధ్యాయ |- |''నయన్'' | |సుఖేన్ దాస్ |- |''అసదరన్'' |బిమల్ |సలీల్ సేన్ |- |''జల్ సన్యాసి'' | |సలీల్ సేన్ |- | rowspan="4" |1978 |''మీరు'' | |గురు బాగ్చి |- |''స్ట్రైకర్'' | |ఆర్చన్ చక్రవర్తి |- |''మాన్ అభిమాన్'' | |సుఖేన్ దాస్ |- |''[[జటాయువు|జటాయు]]'' | |ఉత్తరసూరి |- | rowspan="6" |1979 |''పారిచోయ్'' | |నిర్మల్ మిత్రా |- |''పంపా'' | |ప్రదీప్ భట్టాచార్య |- |''గణదేవ'' | |[[తరుణ్ మజుందార్]] |- |''చిరంతన్'' | |గురు బాగ్చి |- |''బనబసర్'' | |సుశీల్ ముఖోపాధ్యాయ |- |''దేవదాస్'' | |దిలీప్ రాయ్ |- | rowspan="6" |1980 |''శేష్ బిచార్'' | |బిమల్ రాయ్ జూనియర్ |- |''పరబేష్'' | |కల్పతరు |- |''బ్యాపికా బిడే'' | |ఆర్చన్ చక్రవర్తి |- |''బోరో భాయ్'' | |సుశీల్ ముఖోపాధ్యాయ |- |''బిచార్'' | |అజిత్ గంగోపాధ్యాయ |- |''పంఖిరాజ్'' | |పియూష్ బోస్ |- | rowspan="5" |1981 |''స్వామి స్త్రీ'' | |గురు బాగ్చి |- |''న్యాయ్ అన్యాయ్'' | |సుఖేన్ దాస్ |- |''మా బిపత్తరిన్ చండీ'' | |అమర్ భట్టాచార్య |- |''ఖానా బరాహా'' |మిహిర్ |బిజోయ్ బోస్ |- |''కళంకిని కంకబాటి'' |రఘుబీర్ |ఉత్తమ్ కుమార్ |- | rowspan="6" |1982 |''ఉత్తర మెలెని'' | |ఉదయ్ భట్టాచార్య |- |''ప్రతీక్'' | |బిమల్ రాయ్ జూనియర్ |- |''ప్రఫుల్ల'' | |సుజోయ్ దత్తా |- |''మలాంచా'' | |పూర్ణేన్దు పాట్రి |- |''ఫైజాలా'' | |రాజా |- |''[[బోధన్ (పట్టణ)|బోధన్]]'' | |అమల్ దత్తా |- | rowspan="5" |1983 |''ఉత్సర్గ'' | |తపన్ సాహా |- |''సంసారర్ ఇతికాతా'' | |అరవింద్ ముఖర్జీ |- |''ముక్తర్ దిన్'' | |జయంత పుర్కాయస్థ |- |''జబన్బాండీ'' | |ప్రణబ్ బందోపాధ్యాయ |- |''అభినయ్ నోయ్'' |భోలా/బిక్రమ్ |ఆర్చన్ చక్రవర్తి |- | rowspan="4" |1984 |''అంకుల్'' | |సురజిత్ చౌదరి |- |''షిలాలిపి'' | |పలాష్ బందోపాధ్యాయ |- |''లలిత'' | |తపన్ చౌదరి |- |''[[అశోక్ కుమార్ (హిందీ నటుడు)|దాదామోని]]'' | |సుజిత్ గుహ |- | rowspan="3" |1985 |''టాగరి'' | |అజిత్ గంగోపాధ్యాయ |- |''భలోబాస భలోబాస'' | |[[తరుణ్ మజుందార్]] |- |''బైకుంథర్ విల్'' | |సుశీల్ ముఖోపాధ్యాయ |- | rowspan="2" |1986 |''ఉర్బాషి'' | |సలీల్ దత్తా |- |''ప్రేమ్ బంధన్'' | |రతీష్ డే సర్కార్ |- | rowspan="1" |1987 |''బిద్రోహి'' | |[[అంజన్ చౌదరి]] |- | rowspan="3" |1988 |''సురెర్ సతీ'' | |తపన్ సాహా |- |''పునర్మిలన్'' | |జయంత బోస్ |- |''పరాష్మోని'' | |[[తరుణ్ మజుందార్]] |- | rowspan="1" |1989 |''బంధీబి'' | |శంకర్ భట్టాచార్య |- | rowspan="2" |1993 |''ఈశ్వర్ పరమేశ్వర్'' | |బబ్లు సమద్దర్ |- |''గరం భట్'' | |దిలీప్ రాయ్ |- | rowspan="1" |1994 |''సంధ్యాతారా'' | |ప్రభాత్ రాయ్ |- | rowspan="1" |1995 |''సుజాన్ సఖీ'' | |స్వపన్ సాహా |- | rowspan="1" |1997 |''సమాధాన్'' | |నారాయణ్ ఘోష్ |- | rowspan="3" |1998 |''రాజా రాణి బాద్షా'' | |హరనాథ్ చక్రవర్తి |- |''పుత్ర బధూ'' | |పల్లబ్ ఘోష్ |- |''మనుష్ మనుషర్ జన్యా'' | |నిరంజన్ డే |- | rowspan="3" |1999 |''తుమీ ఎలే తాయ్'' | |ప్రభాత్ రాయ్ |- |''నియోటి'' | |బబ్లు సమద్దర్ |- |''ఖేలఘర్'' | |ప్రభాత్ రాయ్ |- | rowspan="1" |2000 |''పరిచయ్'' | |బిడేష్ సర్కార్ |- | rowspan="2" |2001 |''సురానీ దురానీ'' | |లాడ్లీ ముఖర్జీ |- |''శేష్ బిచార్'' | |సుఖేన్ దాస్ |- | rowspan="2" |2003 |''హేమాంటర్ పాఖీ'' | |ఊర్మి చక్రవర్తి |- |''అర్జున్ అమర్ నామ్'' | |ప్రబీర్ నంది |- | rowspan="3" |2004 |''వారిష్'' | |[[కౌశిక్ గంగూలీ]] |- |''సముద్ర సాక్షి'' | |దులాల్ డే |- |''ద్వితియో పక్ష'' | |[[అనన్య ఛటర్జీ]] |- | rowspan="1" |2005 |''అగ్నిపథ్'' | |సుజిత్ గుహ |- | rowspan="1" |2007 |''బనభూమి'' | |స్వపన్ ఘోషల్ |- | rowspan="2" |2008 |''భాగస్వామి'' |దాసు భట్టాచార్య |శంకర్ రాయ్ |- |''బాజిమాత్'' |సుభ్రా తండ్రి |హరనాథ్ చక్రవర్తి |- | rowspan="5" |2009 |''కాల్బెలా'' | |[[గౌతమ్ ఘోష్]] |- |''దకీ'' | |[[శతాబ్ది రాయ్|సతాబ్ది రాయ్]] |- |''కెనో కిచ్చు కథా బోలో నా'' |బంజారా ఓల్డ్ మ్యాన్ |స్వపన్ సాహా |- |''బ్రేక్ వైఫల్యం'' |నిఖిలేష్ |[[కౌశిక్ గంగూలీ]] |- |''సాప్టోసర్'' | |శంకర్ రాయ్ |- | rowspan="3" |2010 |''బేష్ కోరేచి ప్రేమ్ కోరేచి'' | |నారాయణ్ రాయ్ |- |''గానియర్ మేయే సోవోనా'' | |అమిత్ చక్రవర్తి |- |''టార్గెట్ః ది ఫైనల్ మిషన్'' |శుభంకర్ తండ్రి |రాజా చందా |- | rowspan="1" |2011 |''ఆమియో నెబో ఛాలెంజ్'' | |మస్తర్ మోసాయి |- | rowspan="2" |2012 |''జల్'' |రాయ్ తండ్రి |అమిత్ సమంతా |- |''ఇ సుధు ఆమర్ గాన్'' |రాణి తండ్రి |శంకర్ రాయ్ |- | rowspan="1" |2013 |''స్వీట్ హార్ట్'' |అనిమేష్ (మిమి తండ్రి) |ప్రదీప్ సాహా |- | rowspan="1" |2015 |కుటుంబ ఆల్బమ్ | (స్వస్తిక తండ్రి |మైనాక్ భౌమిక్ |- | rowspan="1" |2019 |''సంజబతి'' |చందు తండ్రి |[[లీనా గంగోపాధ్యాయ]] & సైబల్ బెనర్జీ |- |- | rowspan="1" |2020 |''కర్మచక్రః ఎపిసోడ్ జీరో'' |ప్రొఫెసర్ సిడ్ (వాయిస్) <ref name="আকাঙ্ক্ষা「Karmachakra : Episode Zero」ED">{{Cite web|title=আকাঙ্ক্ষা「Karmachakra : Episode Zero」ED「AKANKHA / Rajorshi Basu ft. Rupankar Bagchi, Tanisha, Disha」|url=https://www.youtube.com/watch?v=VZvvtU1ed-g|access-date=6 January 2021|website=Youtube}}</ref> |రాజోర్శి బసు |- |} == టెలివిజన్ == సంతు టెలివిజన్ సీరియల్ షోలలో కొన్ని ప్రసిద్ధ ప్రదర్శనలు: * కీయా పటార్ నౌకో * ఇష్తీ కుటుమ్ * సాత్ పాకే బంధ * జోల్ నూపుర్ * కోజాగోరి * నేను లేను * కుసుమ్ డోలా * అందర్మహల్ * ఫగున్ బౌ * మయూర్పంఖి * నోక్షి కాంత * మోహర్ == గాయకుడిగా == సంతు అనేక పాటలను రికార్డ్ చేసాడు. బెంగాలీ చిత్రం "''పరాబోట్ ప్రియా''" లో సంతు ముఖర్జీ సహ కళాకారిణి అరుంధతి హోమ్ చౌదరితో కలిసి యుగళగీతం (రవీంద్ర సంగీతం) "''అమర్ హృదయ్ తోమర్ అపోన్ హేటర్ డోలే''" పాడాడు.<ref>Viewable on YouTube: {{YouTube|5GsOQmv5bLk|"আমার হৃদয় "}}; (accessed 11 March 2020)</ref> "ఈ ఆకాశె అమర్ ముక్తి అలోయ్ అలోయ్" ఆల్బమ్లో ఆయన తన కుమార్తె [[స్వస్తిక ముఖర్జీ]]<nowiki/>తో కలిసి టైటిల్ పాటను పాడాడు. ఆయన పాడిన "తుమీ డాక్ దీయేచో కోన్ సోకలే" మంత్రముగ్దులను చేసింది. == మూలాలు == [[వర్గం:2020 మరణాలు]] [[వర్గం:1951 జననాలు]] 9sm9fo43d8z9ka0fkrdpy9ijyx6jjct 0 496881 4920365 4886535 2026-08-04T19:39:17Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920365 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = 2026లో భారతదేశంలో ఆఫ్ఘన్ క్రికెట్ జట్టు | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = భారతదేశం | team2_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team2_name = ఆఫ్ఘనిస్తాన్ | from_date = 6 | to_date = 2026 జూన్ 20 | team1_captain = [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] | team2_captain = హష్మతుల్లా షాహిది | no_of_tests = 1 | team1_tests_won = | team2_tests_won = | team1_tests_most_runs = | team2_tests_most_runs = | team1_tests_most_wickets = | team2_tests_most_wickets = | player_of_test_series = | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = }} ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు భారత క్రికెట్ జట్టుతో ఆడేందుకు జూన్ 2026లో భారతదేశంలో పర్యటించనుంది. ఈ పర్యటనలో భాగంగా ఒక టెస్ట్, మూడు వన్డే ఇంటర్నేషనల్ ([[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]]) మ్యాచ్‌లు ఉంటాయి. [[భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి]] (బీసీసీఐ) మార్చి 2026లో హోమ్ ఇంటర్నేషనల్ సీజన్‌లో భాగంగా ఈ పర్యటన మ్యాచ్‌ల షెడ్యూల్‌ను ధృవీకరించింది.<ref name="భారత్‌లో అఫ్గానిస్థాన్‌ క్రికెట్‌ జట్టు పర్యటన ఎప్పుడంటే..">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/afghanistan-cricket-teams-tour-schedule-in-india-released/0401/126038173|title=భారత్‌లో అఫ్గానిస్థాన్‌ క్రికెట్‌ జట్టు పర్యటన ఎప్పుడంటే..|date=13 June 2026|access-date=13 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260613125135/https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/afghanistan-cricket-teams-tour-schedule-in-india-released/0401/126038173|archive-date=13 June 2026|publisher=Eenadu|language=te}}</ref> == జట్టు సభ్యులు == {| class="wikitable" ! colspan="2" | [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] ! colspan="2" | [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|ఆఫ్ఘనిస్తాన్]] |- ![[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్]] ![[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]]<nowiki/>లు ![[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్]] ![[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]]<nowiki/>లు |- | * [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] (కెప్టెన్) * [[కె.ఎల్. రాహుల్]] (వైస్ కెప్టెన్) * [[గుర్నూర్ బ్రార్]] * [[హర్ష్ దూబే]] * [[యశస్వి జైస్వాల్]] * [[ధ్రువ్ జురెల్]] (వికెట్ కీపర్) * [[ప్రసిద్ కృష్ణ]] * [[దేవదత్ పాడిక్కల్]] * [[రిషబ్ పంత్]] (వికెట్ కీపర్) * [[నితీశ్ కుమార్ రెడ్డి]] * [[సాయి సుదర్శన్]] * [[మహమ్మద్ సిరాజ్]] * [[వాషింగ్టన్ సుందర్]] * [[మానవ్ సుతార్]]<ref name="అఫ్గాన్‌తో ఏకైక టెస్టు.. భారత్‌ బ్యాటింగ్‌.. యువ స్పిన్నర్‌ అరంగేట్రం">{{cite news |title=అఫ్గాన్‌తో ఏకైక టెస్టు.. భారత్‌ బ్యాటింగ్‌.. యువ స్పిన్నర్‌ అరంగేట్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/ind-vs-afg-one-off-test-in-mullanpur/0401/126099217 |access-date=6 June 2026 |publisher=Eenadu |date=6 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606080238/https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/ind-vs-afg-one-off-test-in-mullanpur/0401/126099217 |archive-date=6 June 2026 |language=te}}</ref><ref name="Who is Manav Suthar? Rajasthan all-rounder handed India Test cap against Afghanistan">{{cite news |title=Who is Manav Suthar? Rajasthan all-rounder handed India Test cap against Afghanistan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-vs-afghanistan/who-is-manav-suthar-rajasthan-all-rounder-handed-india-test-cap-against-afghanistan/articleshow/131543807.cms |access-date=6 June 2026 |publisher=The Times of India |date=6 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606045012/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-vs-afghanistan/who-is-manav-suthar-rajasthan-all-rounder-handed-india-test-cap-against-afghanistan/articleshow/131543807.cms |archive-date=6 June 2026}}</ref><ref name="Who is Manav Suthar, the Rajasthan spinner who made his Test debut for India against Afghanistan in Mullanpur">{{cite news |last1= |first1= |title=Who is Manav Suthar, the Rajasthan spinner who made his Test debut for India against Afghanistan in Mullanpur |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/who-is-manav-suthar-the-rajasthan-spinner-who-made-his-test-debut-for-india-against-afghanistan-in-mullanpur-101780715817522.html |access-date=6 June 2026 |publisher=Hindustan Times |date=6 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606045014/https://www.hindustantimes.com/cricket/who-is-manav-suthar-the-rajasthan-spinner-who-made-his-test-debut-for-india-against-afghanistan-in-mullanpur-101780715817522.html |archive-date=6 June 2026 |language=en}}</ref> * [[కుల్‌దీప్ యాదవ్]] | * [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్|శుభ్‌మన్ గిల్]] (కెప్టెన్) * [[శ్రేయాస్ అయ్యర్]] (వైస్ కెప్టెన్) * [[గుర్నూర్ బ్రార్]] * [[హర్ష్ దూబే]] * [[ఇషాన్ కిషన్]] (వికెట్ కీపర్) * [[విరాట్ కోహ్లి]] * [[ప్రసిద్ కృష్ణ]] * [[హార్దిక్ పాండ్యా]] * [[కె.ఎల్. రాహుల్]] (వికెట్ కీపర్) * [[నితీశ్ కుమార్ రెడ్డి]] * [[రోహిత్ శర్మ]] * [[అర్షదీప్ సింగ్]] * [[వాషింగ్టన్ సుందర్]] * [[కుల్‌దీప్ యాదవ్]] * యువరాజు యాదవ్ | * [[హష్మతుల్లా షాహిదీ]] (కెప్టెన్) * [[ఖైస్ అహ్మద్]] * [[ఇక్రమ్ అలీఖిల్]] (వికెట్ కీపర్) * [[షరాఫుద్దీన్ అష్రాఫ్]] * [[సెదికుల్లా అటల్]] * [[రహ్మానుల్లా గుర్బాజ్]] * [[నంగియలై ఖరోటి]] * [[అబ్దుల్ మాలిక్ (క్రికెటర్)|అబ్దుల్ మాలిక్]] * [[అజ్మతుల్లా ఒమర్జాయ్]] * [[జియావుర్ రెహమాన్]] * [[మహమ్మద్ సలీం (క్రికెటర్)|మహమ్మద్ సలీం]] * [[బిలాల్ సమీ]] * [[రహమత్ షా]] * రహ్మానుల్లా జద్రాన్ * [[అఫ్సర్ జజాయ్]] (వికెట్ కీపర్) | * [[హష్మతుల్లా షాహిదీ]](కెప్టెన్) * [[ఇక్రమ్ అలీఖిల్]] (వికెట్ కీపర్) * [[సెదికుల్లా అటల్]] * [[అల్లాహ్ మొహమ్మద్ గజన్‌ఫర్|అల్లాహ్ గజన్‌ఫర్]] * [[రహ్మానుల్లా గుర్బాజ్]] (వికెట్ కీపర్) * [[రషీద్ ఖాన్]] * [[నంగియలై ఖరోటి]] * [[ఫరీద్ అహ్మద్|ఫరీద్ మాలిక్]] * [[మొహమ్మద్ నబీ]] * [[అజ్మతుల్లా ఒమర్జాయ్]] * [[జియావుర్ రెహమాన్]] * [[దర్విష్ రసూలి]] * [[బిలాల్ సమీ]] * [[రహమత్ షా]] * [[ఇబ్రహీం జద్రాన్]] |} ==టెస్ట్== {{Two-innings cricket match | date = 6–10 జూన్ 2026 | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AFG}} | score-team1-inns1 = 564/8 డిక్లేర్ (127 ఓవర్లు) | runs-team1-inns1 = [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] 126 (177) | wickets-team1-inns1 = [[మహమ్మద్ సలీం (క్రికెటర్)|మహమ్మద్ సలీం]] 6/140 (27 ఓవర్లు) | score-team2-inns1 = 152 (58.4 ఓవర్లు) | runs-team2-inns1 = [[రహమత్ షా]] 60 (135) | wickets-team2-inns1 = [[మానవ్ సుతార్]] 6/33 (22 ఓవర్లు) | score-team1-inns2 = | runs-team1-inns2 = | wickets-team1-inns2 = | score-team2-inns2 = 112 (35.5 ఓవర్లు) ( ఫాలో ఓవర్ ) | runs-team2-inns2 = [[సెదికుల్లా అటల్]] 42 (80) | wickets-team2-inns2 = [[వాషింగ్టన్ సుందర్]] 4/36 (11 ఓవర్లు) | result = భారత్ ఒక ఇన్నింగ్స్ & 300 పరుగుల తేడాతో గెలిచింది<ref name="అఫ్గాన్ విలవిల.. టెస్టు చరిత్రలోనే భారత్ అతిపెద్ద విజయం">{{cite news |title=అఫ్గాన్ విలవిల.. టెస్టు చరిత్రలోనే భారత్ అతిపెద్ద విజయం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/india-won-by-an-innings-and-300-runs-on-afghanistan/0401/126100498 |access-date=13 June 2026 |publisher=Eenadu |date=8 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260613124231/https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/india-won-by-an-innings-and-300-runs-on-afghanistan/0401/126100498 |archive-date=13 June 2026 |language=te}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527150.html స్కోర్‌కార్డ్] | venue = [[మహరాజా యదవీంద్ర సింగ్ ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియం]], న్యూ చండీగఢ్. | umpires = రిచర్డ్ ఇల్లింగ్‌వర్త్ (ఇంగ్లాండ్), షర్ఫుద్దౌలా (బంగ్లాదేశ్). | motm = [[మానవ్ సుతార్]] (భారత్)<ref name="రాహుల్‌ ద్రవిడ్ చెప్పాడు.. మానవ్‌ సుతార్‌ పాటించాడు">{{cite news |title=రాహుల్‌ ద్రవిడ్ చెప్పాడు.. మానవ్‌ సుతార్‌ పాటించాడు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/manav-suthar-focuses-on-bowling-with-rahul-dravids-advice/0401/126100537 |access-date=13 June 2026 |publisher=Eenadu |date=8 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260613124920/https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/manav-suthar-focuses-on-bowling-with-rahul-dravids-advice/0401/126100537 |archive-date=13 June 2026 |language=te}}</ref> | toss = భారత్ టాస్ గెలిచి బ్యాటింగ్ ఎంచుకుంది | rain = | notes = ఈ వేదికపై జరిగిన తొలి టెస్టు ఇదే.<ref>{{cite web |url=https://cricbuzz.com/cricket-news/137938/india-to-play-afghanistan-in-new-chandigarhs-maiden-testrsapara-cricket-stadium/article69361309.ece |title=India to play Afghanistan in New Chandigarh's maiden Test |work=Cricbuzz |access-date=3 March 2026 |archive-date=6 జూన్ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606033558/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/137938/india-to-play-afghanistan-in-new-chandigarhs-maiden-testrsapara-cricket-stadium/article69361309.ece |url-status=dead }}</ref> * [[మానవ్ సుతార్]] (భారత్), [[నంగియలై ఖరోటి]] (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) ఇద్దరూ తమ టెస్టు అరంగేట్రం చేశారు. * [[మహమ్మద్ సలీం (క్రికెటర్)|మహమ్మద్ సలీం]] (ఆఫ్ఘనిస్తాన్), [[మానవ్ సుతార్]] (భారత్) ఇద్దరూ టెస్టుల్లో తమ తొలి ఐదు వికెట్ల ప్రదర్శనను నమోదు చేశారు. * [[రహమత్ షా]] (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) టెస్టుల్లో తన 1,000వ పరుగును సాధించాడు. * టెస్టుల్లో ఇన్నింగ్స్ తేడాతో భారత్‌కు ఇదే అతిపెద్ద విజయం. * టెస్టుల్లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఇన్నింగ్స్ తేడాతో తమ అతిపెద్ద ఓటమిని చవిచూసింది . }} == వన్‌డే సిరీస్== ===మొదటి వన్‌డే=== {{Single-innings cricket match | date =2026 జూన్ 13 | time = 13:30 | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = 194 (24.5 ఓవర్లు) | runs1 = [[రహ్మానుల్లా గుర్బాజ్]] 102 (51) | wickets1 =[[గుర్నూర్ బ్రార్]] 3/27 (4.5 ఓవర్లు) | score2 = 195/3 (22.5 ఓవర్లు) | runs2 = [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] 84[[not out|*]] (66) | wickets2 = రషీద్ ఖాన్ 1/37 (5 ఓవర్లు) | result = [[భారతదేశం|భారత్]] 7 వికెట్ల తేడాతో గెలిచింది<ref name="తొలి వన్డేలో అఫ్గాన్‌పై భారత్‌ గెలుపు">{{cite news |title=తొలి వన్డేలో అఫ్గాన్‌పై భారత్‌ గెలుపు |url=https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/cricket-news/india-defeated-afghanistan-by-7-wickets-in-1st-odi-smr-1532624.html |access-date=18 June 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=14 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618035349/https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/cricket-news/india-defeated-afghanistan-by-7-wickets-in-1st-odi-smr-1532624.html |archive-date=18 June 2026 |language=te}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html స్కోర్‌కార్డ్] | venue = హిమాచల్ ప్రదేశ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ స్టేడియం , ధర్మశాల | umpires = క్రిస్ గఫానీ (న్యూజిలాండ్), రోహన్ పండిట్ ([[భారతదేశం|భారత్]]) | motm = [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] ([[భారతదేశం|భారత్]]) | toss = [[భారతదేశం|భారత్]] టాస్ గెలిచి ఫీల్డింగ్ ఎంచుకుంది | rain = వర్షం కారణంగా మ్యాచ్‌ను ఇరు జట్లకు 25 ఓవర్లకు కుదించారు. | notes = [[గుర్నూర్ బ్రార్]], [[హర్ష్ దూబే]] (భారత్), [[జియావుర్ రెహమాన్]] (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) అందరూ తమ వన్డే అరంగేట్రం చేశారు. * ఇది ఇరు దేశాల మధ్య జరిగిన మొట్టమొదటి వన్డే సిరీస్.<ref>{{cite web |first=Abhimanyu |last=Bose |access-date=12 June 2026 |title=India face test of depth in first-ever ODI series against Afghanistan |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-in-india-2026-1527147/india-vs-afghanistan-1st-odi-1527151/match-preview |website=ESPNCricinfo}}</ref> * [[రోహిత్ శర్మ]] ([[భారతదేశం|భారత్]]) అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో ఓపెనర్‌గా 16,000 పరుగులు సాధించాడు.<ref>{{cite web |access-date=13 June 2026 |title=Rohit Sharma completes 16,000 international runs as opener, joins elite list |url=https://www.rediff.com/cricket/report/rohit-sharma-completes-16000-international-runs-as-opener-joins-elite-list/20260613.htm |website=Rediff}}</ref> }} ===2వ వన్‌డే=== {{Single-innings cricket match | date = 2026 జూన్ 17 | time = 13:30 | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = 402 (49.5 ఓవర్లు) | runs1 = [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] 154 (110) | wickets1 = [[నంగియలై ఖరోటి]] 4/76 (10 ఓవర్లు) | score2 = 232 (44.3 ఓవర్లు) | runs2 = [[రహమత్ షా]] 79 (89) | wickets2 = [[అర్షదీప్ సింగ్]] 3/45 (9 ఓవర్లు) | result = [[భారతదేశం|భారత్]] 170 పరుగుల తేడాతో గెలిచింది<ref name="శతక మోతెక్కించారు గిల్‌, ఇషాన్‌ సెంచరీలు">{{cite news |title=శతక మోతెక్కించారు గిల్‌, ఇషాన్‌ సెంచరీలు |url=https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/cricket-news/india-crosses-400-runs-after-twin-centuries-in-scorching-lucknow-heat-1533799.html |access-date=18 June 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618035306/https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/cricket-news/india-crosses-400-runs-after-twin-centuries-in-scorching-lucknow-heat-1533799.html |archive-date=18 June 2026 |language=te}}</ref><ref name="గిల్‌ జిగేల్‌.. ఇషాన్‌ ధనాధన్‌">{{cite news |title=గిల్‌ జిగేల్‌.. ఇషాన్‌ ధనాధన్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/team-india-won-on-afghanistan-and-gets-odi-series/0499/126106727 |access-date=18 June 2026 |publisher=Eenadu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618033744/https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/team-india-won-on-afghanistan-and-gets-odi-series/0499/126106727 |archive-date=18 June 2026 |language=te}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html స్కోర్‌కార్డ్] | venue = ఎకానా క్రికెట్ స్టేడియం , లక్నో. | umpires = రిచర్డ్ ఇల్లింగ్‌వర్త్ (ఇంగ్లాండ్), వీరేందర్ శర్మ ([[భారతదేశం|భారత్]]) | motm = [[శుభ్‌మ‌న్ గిల్]] ([[భారతదేశం|భారత్]]) | toss = ఆఫ్ఘనిస్తాన్ టాస్ గెలిచి బరిలోకి దిగాలని నిర్ణయించుకుంది | rain = | notes = ప్రిన్స్ యాదవ్ (భారత్), [[దర్విష్ రసూలి]] (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) ఇద్దరూ తమ వన్డే అరంగేట్రం చేశారు. * ఇషాన్ కిషన్ (భారత్) వన్డేలలో తన 1,000వ పరుగును సాధించాడు * శ్రేయస్ అయ్యర్ (భారత్) వన్డేలలో తన 3,000వ పరుగును సాధించాడు. }} ===3వ వన్‌డే=== {{Single-innings cricket match | date = 2026 జూన్ 20 | time = 13:30 | daynight = Y | team1 ={{cr|AFG}} | team2 = {{cr-rt|IND}} | score1 = 218 (44.2 ఓవర్లు) | runs1 = [[హష్మతుల్లా షాహిదీ]] 102 (131) | wickets1 = [[ప్రసిద్ కృష్ణ]] 5/23 (8.2 ఓవర్లు) | score2 = 224/1 (28.4 ఓవర్లు) | runs2 = [[యశస్వి జైస్వాల్]] 110 * (86) | wickets2 = [[మొహమ్మద్ నబీ]] 1/47 (7.4 ఓవర్లు) | result = భారత్ 9 వికెట్ల తేడాతో గెలిచింది<ref name="యశస్వి జైస్వాల్ సెంచరీ.. అఫ్గాన్‌తో వన్డే సిరీస్‌ క్లీన్‌స్వీప్">{{cite news |title=యశస్వి జైస్వాల్ సెంచరీ.. అఫ్గాన్‌తో వన్డే సిరీస్‌ క్లీన్‌స్వీప్ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/india-vs-afghanistan-third-odi-match-in-chennai/0401/126108400 |access-date=21 June 2026 |publisher=Eenadu |date=21 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621074640/https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/india-vs-afghanistan-third-odi-match-in-chennai/0401/126108400 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html స్కోర్‌కార్డ్] | venue =ఎంఏ చిదంబరం స్టేడియం , చెన్నై | umpires = క్రిస్ గఫానీ (న్యూజిలాండ్), రోహన్ పండిట్ (భారతదేశం) | motm = [[ప్రసిద్ కృష్ణ]] (భారత్). | toss = ఆఫ్ఘనిస్తాన్ టాస్ గెలిచి బ్యాటింగ్ ఎంచుకుంది. | rain = | notes = [[ప్రసిద్ కృష్ణ]] (భారత్) వన్డేల్లో తన తొలి ఐదు వికెట్లు పడగొట్టాడు. * [[హష్మతుల్లా షాహిదీ]] (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) వన్డేలలో తన తొలి శతకాన్ని సాధించాడు.<ref>{{cite web |last=Varun Malik |date=20 June 2026 |title=Hashmatullah Shahidi creates history against India, slams maiden ODI century at Chepauk |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/hashmatullah-shahidi-creates-history-against-india-slams-maiden-odi-century-at-chepauk-2026-06-20-1045551 |work=[[India TV]] |access-date=21 June 2026}}</ref> }} <!-- ==Notes== {{reflist|group="n"}}--> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:క్రికెట్ జట్ల పర్యటనలు]] ismabnx0ryfdn7pwvvvk8ab61lwy32e 2 497199 4920232 4857756 2026-08-04T14:03:43Z MathXplore 119652 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 4920232 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Wrong language. Spam <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> [https://vedanthahospital.com/ Vedanta Hospitals] is a trusted multispecialty healthcare institution dedicated to providing quality medical services with advanced technology, experienced doctors, and patient-focused care. Located in Kadapa, Andhra Pradesh, Vedanta Hospitals aims to deliver comprehensive healthcare solutions by combining modern infrastructure with compassionate treatment. The hospital focuses on creating a safe, comfortable, and supportive environment where patients receive personalized attention and effective medical care. With a commitment to excellence, Vedanta Hospitals offers a wide range of medical specialties including [https://vedanthahospital.com/treatments/cardiology-hospital-in-kadapa/ cardiology], [https://vedanthahospital.com/treatments/neurosurgery-hospital-in-kadapa/ neurosurgery,] spine care, orthopedics, urology, general medicine, general surgery, gynecology, ENT, ophthalmology, and other healthcare services. The hospital is supported by a team of skilled medical professionals who work together to provide accurate diagnosis, advanced treatments, and better recovery outcomes for patients. Vedanta Hospitals is equipped with modern diagnostic and treatment facilities designed to support both routine healthcare needs and complex medical procedures. The hospital provides advanced facilities such as emergency care, intensive care units, diagnostic services, surgical facilities, and specialized treatment departments. These facilities help doctors deliver timely and efficient healthcare services to patients. The hospital believes that healthcare is not only about treating diseases but also about caring for people. Every patient is treated with respect, compassion, and attention throughout their healthcare journey. Vedanta Hospitals focuses on maintaining high standards of safety, quality, and medical ethics while continuously improving healthcare services. The team at Vedanta Hospitals includes experienced consultants, surgeons, and healthcare professionals who follow a patient-centered approach. By combining medical expertise with advanced equipment, the hospital strives to provide reliable healthcare solutions for individuals and families. Vedanta Hospitals also emphasizes emergency and critical care services, ensuring patients receive immediate medical assistance when needed. The hospital’s dedication to innovation, technology, and continuous improvement makes it a preferred healthcare destination for many people seeking trusted medical support. With a vision to improve community health and provide accessible medical care, Vedanta Hospitals continues to expand its services and strengthen its position as a leading healthcare provider. The hospital’s focus on quality treatment, advanced facilities, and compassionate care reflects its mission to make a positive difference in the lives of patients. Vedanta Hospitals represents a combination of expertise, technology, and human care, making it a reliable choice for individuals looking for comprehensive and professional healthcare services. qds3ng36atlpmhjmh9ge0h1c5a4ji7h 0 499268 4920315 4886969 2026-08-04T17:19:58Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920315 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = వి. సంపత్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]][[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[సి. సరస్వతి]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= 1969 }} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' (జననం 1969) [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== వి. సంపత్‌ కుమార్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్‌పై 21,992 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సంపత్‌ కుమార్ 92,500 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్ 70,508 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] ncupm6odzw4rcgqdxu62a1r5bqkugjq 4920316 4920315 2026-08-04T17:20:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920316 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = వి. సంపత్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]][[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= 1969 }} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' (జననం 1969) [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== వి. సంపత్‌ కుమార్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్‌పై 21,992 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సంపత్‌ కుమార్ 92,500 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్ 70,508 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] tdi8oxsiadl9f7odblhdf9x2qbm7k36 4920317 4920316 2026-08-04T17:20:42Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920317 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = వి. సంపత్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]][[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== వి. సంపత్‌ కుమార్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్‌పై 21,992 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సంపత్‌ కుమార్ 92,500 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్ 70,508 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 8ask9ux9rog6c5wwblrcx7wkcwq970r 4920336 4920317 2026-08-04T17:53:01Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920336 wikitext text/x-wiki '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[హరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Nine new AIADMK MLAs take oath of office">{{cite news |last1= |first1= |title=Nine new AIADMK MLAs take oath of office |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/May/29/nine-new-aiadmk-mlas-take-oath-of-office-1983575.html |access-date=17 June 2026 |publisher=The New Indian Express |date=29 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617111638/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/May/29/nine-new-aiadmk-mlas-take-oath-of-office-1983575.html |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref><ref name="Nine new AIADMK members take oath as MLAs">{{cite news |last1= |first1= |title=Nine new AIADMK members take oath as MLAs |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/nine-new-aiadmk-members-take-oath-as-mlas/article27285225.ece |access-date=17 June 2026 |publisher=BusinessLine |date=29 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617111650/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/nine-new-aiadmk-members-take-oath-as-mlas/article27285225.ece |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Harur Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/harur|title=Harur Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=19 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619164311/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/harur|archive-date=19 June 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Harur">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S2261.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Harur|date=4 May 2026|work=|access-date=19 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619164257/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S2261.htm|archive-date=19 June 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] behxxgm30n7pwin8uiyl4lmaeqmgvhk 4920337 4920336 2026-08-04T17:54:40Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920337 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = వి. సంపత్‌ కుమార్ | image = | image_size = | birth_place = తమిళనాడు , భారతదేశం | party = [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | spouse = | children = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | constituency = [[హరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరూర్]] | term_start = 2019 | predecessor = [[ఆర్. మురుగన్]] | successor = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} |parents = వేదియప్పన్ }} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[హరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ==రాజకీయ జీవితం== వి. సంపత్ కుమార్ [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[తమిళనాడు శాసనసభ ఉప ఎన్నికల జాబితా|2019లో]] [[హరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరూర్ నియోజకవర్గానికి]] జరిగిన ఉప ఎన్నికలో [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థి సి. కృష్ణకుమార్‌పై 9,394 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Nine new AIADMK MLAs take oath of office">{{cite news |last1= |first1= |title=Nine new AIADMK MLAs take oath of office |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/May/29/nine-new-aiadmk-mlas-take-oath-of-office-1983575.html |access-date=17 June 2026 |publisher=The New Indian Express |date=29 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617111638/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/May/29/nine-new-aiadmk-mlas-take-oath-of-office-1983575.html |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref><ref name="Nine new AIADMK members take oath as MLAs">{{cite news |last1= |first1= |title=Nine new AIADMK members take oath as MLAs |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/nine-new-aiadmk-members-take-oath-as-mlas/article27285225.ece |access-date=17 June 2026 |publisher=BusinessLine |date=29 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617111650/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/nine-new-aiadmk-members-take-oath-as-mlas/article27285225.ece |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి సిపిఐ(ఎం) అభ్యర్థి సి. కుమార్‌పై 30,362 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి రెండవసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> వి. సంపత్ కుమార్ [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎ. షణ్ముగంపై 3,329 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి వరుసగా మూడవసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Harur Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/harur|title=Harur Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=19 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619164311/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/harur|archive-date=19 June 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Harur">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S2261.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Harur|date=4 May 2026|work=|access-date=19 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619164257/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S2261.htm|archive-date=19 June 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] pmur8fx1qqn3h16kkyb8l2yr6b7fzdc 5 500405 4920263 4920167 2026-08-04T15:26:09Z Pranayraj1985 29393 /* మానవిక మూల్యాంకనం ఫలితాలు, తుది జాబితా ప్రకటించాం */ సమాధానం 4920263 wikitext text/x-wiki == ఇతర ఆవశ్యక వ్యాసాల్లో == అందరికీ నమస్కారం. [[వాడుకరి:Chaduvari/ఇతర ఆవశ్యక వ్యాసాలు|ఇతర ఆవశ్యక వ్యాసాలు]] జాబితాలో కొన్ని పేర్ల విషయంలో సందేహాలున్నాయి. * కొన్ని ఇంగ్లీషు పేర్లకు తెలుగు పేర్లు తెలియలేదు. వాటిలో చాలావరకు ఇంగ్లీషు పేరునే తెలుగులో రాయాల్సి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు: Choanozoa, Obazoa వంటివి. * మరికొన్నిటికి తెలుగు శీర్షికల పేర్లు నాకు తెలియలేదు. ఉదాహరణకు, Critical point (thermodynamics), Triple point, Molar ionization energies of the elements వంటివి. వీటికి తెలుగు పేర్లు ఉంటాయి [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గారు, తదితరులు పరిశీలించవలసినది. * కొన్నిటికి నేను సూచించిన తెలుగు పేర్ల పట్ల నాకు సందేహాలున్నై. ఉదాహరణకు: Chrystal structure (స్ఫటికాకృతి/స్ఫటిక నిర్మాణం) * కొన్ని తెలుగు పేర్లకు సమానమైన ఇంగ్లీషు వ్యాసాల పేర్లు తెలియరాలేదు. ఉదాహరణకు, జ్వలన స్థానం (Flash point?) * కొన్ని తెలుగు శీర్షికలకు ఇంగ్లీషులో వ్యాసాలు అసలు ఉండకనే పోవచ్చు. ఉదాహరణకు షోడశయాజకులు, పంచతన్మాత్రలు. నవరాత్రాలు, త్రివృత్తు, మాచానధ్యయనాలు వంటివి. వీటికి మనం పునాదులనుంచి శోధించి సేకరించి రాయాలి. పైవాటిని పరిశీలించి, వాటి పేర్లను ధ్రువీకరించవలసినది. అవసరమైన చోట్ల మార్పు చేర్పులు చెయ్యండి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, వ్యాసాలు సృష్టించడం ఆపనక్కరలేదు. మనకు తోచిన పేరుతో సృష్టిస్తే, ఆ తరువాత అవసరమైతే వేరే పేరుకు తరలించవచ్చు. మళ్ళీ.. పై సందేహాలన్నీ [[వాడుకరి:Chaduvari/ఇతర ఆవశ్యక వ్యాసాలు|ఇతర ఆవశ్యక వ్యాసాలు]] పేజీకి సంబంధించినవి మాత్రమే. ఇతర పేజీల్లో ఆ సందేహాలేమీ లేవు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:34, 28 జూన్ 2026 (UTC) == చెయ్యాల్సిన పనులు == ప్రాజెక్టులో కృషి చేస్తున్న వాడుకరులకు కింది పనులు చెయ్యాల్సినదిగా మనవి. కొన్ని తప్పనిసరి, కొన్ని చేస్తే మంచిది ;తప్పనిసరివి :* మీరు ఎంచుకున్న వ్యాసాలకు ఎదురుగా మీ పేరు/సంతకం చెయ్యండి. తద్వారా మన సమయం వృథా కాకుండా నివారించవచ్చు. :* వ్యాసాన్ని ప్రచురించాక {{tl|వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం}} అనే మూసను పెట్టాలి. ;చేస్తే మంచిది :* మీ వాడుకరి పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5#వాడుకరి పెట్టెలు, టాప్‌ఐకన్లు|ఈ వాడుకరి పెట్టెనో, టాప్‌ఐకన్నో]] పెట్టుకోండి __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:24, 1 జూలై 2026 (UTC) == రోజుకొకటి తెలుసుకుందాం == మనందరం తెవికీలో పాతకాపులమే. వందలాది వ్యాసాల్లో వేలాది దిద్దుబాట్లు చేసినవాళ్ళమే, లక్షలాది బైట్లు చేర్చినవాళ్ళమే. అంతమాత్రాన ఎవరమూ సర్వమూ తెలిసినవాళ్లం కాదు. తెలియనివి చాలానే ఉన్నాయి. మనకు తెలియని విషయాలు ఒకటీ ఒకటీ నేర్చుకుంటూంటే మనపని కొద్దికొద్దిగా మెరుగుపడుతూ ఉంటుంది. ఈ ప్రాజెక్టును అందుకు ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఇక్కడ మనకు తెలిసిన విషయాలను రోజుకొకటి చొప్పున చెప్పుకుందాం. ఇక్కడ ఎవరైనా రాయవచ్చు. తెవికీలో కృషికి సంబంధించినది ఏదైనా రాయవచ్చు. రోజుకి ఒకటో రెండో మూడో మరిన్నో రాద్దాం. అందరం తెలుసుకుందాం. ఇది అందరికీ తెలిసే ఉంటుంది అని రాయకుండా ఉండనక్కరలేదు. మనకు తెలిసిన అంశం గురించి తెలియనివాళ్ళు ఉండవచ్చు. రాస్తే వాళ్ళకూ తెలుస్తుంది. అంచేత మనకు తెలిసిన సంగతి రాద్దాం. అందరం రాద్దాం. శీర్షికను "నేటి విశేషం" అని రాసి పక్కన సంఖ్య వేద్దాం, "నేటి విశేషం-1", "నేటి విశేషం-2", "నేటి విశేషం-3" ఇలాగ. "నేటి విశేషం-1" తో నేను మొదలు పెడతాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:34, 1 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-1 (తేదీ ఆకృతి) == తెవికీలో తేదీ ఎలా ఉండాలి అనేదానికి ఒక ప్రమాణం ఉంది. అది, "'''2026 జూలై 1'''" అని. అందులో కామాలు ఉండవు, గమనించండి. మనకు తేదీ రూపం ఇలా ఉండాలని గతంలో [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/తేదీ ఆకృతి ఎలా ఉండాలి|ఇక్కడ]] చర్చించి నిర్ణయించుకున్నాం. అయితే, మూలాల్లో ఉన్న తేదీ రూపాన్ని మార్చనక్కర్లేదు, ఉన్నదున్నట్లుగా ఉంచెయ్యండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:43, 1 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-2 (అనువాద పరికరం = గూగుల్ యాంత్రికానువాదం+'''+'''<big>+'''+'''</big>) == తెలుగు వికీపీడియా అనువాద పరికరంలో ఉన్న గూగుల్ అనువాద యంత్రం, బయట గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వెబ్‌సైటు (Translate.google.com) లోని అనువాద యంత్రమూ.. ఈ రెండింటి ఇంజను ఒకటే. ఈ రెండూ చేసే అనువాదాల్లో వచ్చే తప్పొప్పులన్నీ ఒకటే. కానీ, తెవికీలో అనువాద ఇంజనుకు పైన, వికీమీడియా చేర్చిన కొన్ని అదనపు విశేషాల వలన లింకులు, మూలాలు, వర్గాలు, మూసలు వగైరాలన్నీ ఆటోమాటిగ్గా మూలం నుండి తెలుగు లోకి వచ్చేస్తాయి. అంచేత- ::అనువాద పరికరం = Translate.google.com +'''+'''<big>+'''+'''</big> :::వెరసి ... :::[[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20px]] [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|40px]] [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|60px]] -- [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:42, 2 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-3 (తెలుసుకోవాల్సినవి ఎన్నో ఉన్నై. తెలుసుకునే మార్గాలూ బానే ఉన్నై) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీలో తెలుసుకోవాల్సిన సంగతులు ఎన్నో ఉన్నై. దిద్దుబాట్లు చేస్తూ ఉంటే అనేకమైన సందేహాలు వస్తూ ఉంటై. ఎలా వీటిని తీర్చుకోవడం? # "'''వికీపీడియా:'''", "'''సహాయం:'''" పేరుబరుల్లో వందలాది పేజీలున్నాయి. వాటితో మీ సందేహం తీరవచ్చు. # [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] అనే పేజీలో మీ సందేహాలు తీరవచ్చు # ఈసరికే ఉన్న పేజీల్లో మీ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు దొరక్కపోతే, తెలిసిన వాళ్ళను అడిగి తెలుసుకోండి ## [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రంలో]] అడగండి. ## ఎవరైనా అనుభవజ్ఞుల వాడుకరి చర్చ పేజీలో అడగండి ## [[వికీపీడియా:రచ్చబండ|రచ్చబండలో]] అడగండి # 'ఒకటి కాదు, బోలెడన్ని సందేహాలున్నై. అవి ఒకటో రెండో ప్రశ్నలతో తీరేవి కావు' అనిపిస్తే [[వికీపీడియా:తెవికీ బడి|తెవికీబడిలో]] చెప్పండి. వాళ్ళు మీకోసం క్లాసులు పెట్టి మరీ సందేహాలు తీరుస్తారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:24, 3 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-4 (సహజమైన భాష) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]]మనం ఎలా మాట్లాడతామో సరిగ్గా అలాగే రాస్తే చాలు, ఇప్పుడు భాషలో మనం చూస్తున్న అసహజత్వంలో 90% పోయి, ఆ మేరకు భాష తేటపడుతుంది. మనం చర్చ పేజీల్లో, రచ్చబండలో రాసే తెలుగు, వ్యాసాల్లో రాసే భాష కంటే ఎంతో సహజంగా ఉంటుంది చూసారా?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:30, 4 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-5 (పొట్టిమూలాలు - పెద్ద సమస్య - సింపులు పరిష్కారం) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వ్యాసంలో {{tl|Harv}},{{tl|Sfn}} లాంటి పొట్టిమూలాలను చేర్చినపుడు వాటికి తోడుగా సంబంధిత పెద్ద మూలాలను, "'''మూలాలు'''" విభాగం కింద, "'''వనరులు'''" అనే ఉప విభాగం పెట్టి, అందులో చేర్చాలి. లేకపోతే, మూలాల్లో ఎర్రరంగులో "sfn error: no target:" అనే లోపాన్ని చూపిస్తుంది.<ref group="గమనిక">ఈ లోపం డిఫాల్టుగా కనిపించదు. మీ జావాస్క్రిప్టు పేజీలో (వాడుకరి:Chaduvari/Common.js పేజీలో లాగా) ఒక చిన్న కోడ్ పెట్టుకుంటే అప్పుడు కనిపిస్తుంది)</ref> ఆ పేజీ [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గంలో (లేదా లోపాన్ని బట్టి, [[:వర్గం:Harv and Sfn multiple-target errors|Harv and Sfn multiple-target errors]] లో గానీ) చేరుతుంది. చాలా ముఖ్యమైన సంగతి ఏంటంటే -'''సంబంధిత పొడుగుమూలం లేనట్లైతే, పొట్టి మూలాన్ని ఇచ్చినా మూలం ఇవ్వనట్టే లెక్క'''. ఈ లోపం ఏర్పడడానికి ప్రధాన కారణం, మూల వ్యాసంలో ఉండే "Sources"/"Book sources"/"Bibliography" లాంటి వివిధ పేర్లతో ఉండే విభాగాల్లో ఉన్న మూలాలను మన పేజీలోకి తేకపోవడమే. ఇప్పుడు అక్కడి మూలాలను కాపీ చేసి తెచ్చి ఇక్కడ పెట్టండి... ఇక్కడి లోపాలన్నీ పోతాయ్, పేజీ పై వర్గంలోంచి మాయమౌతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:09, 5 జూలై 2026 (UTC) :ఉదాహరణకు "'''భారతదేశంలో పాడి పరిశ్రమ'''" అనే పేజీ చూడండి. ఆ పేజీ [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE&oldid=4896495 ప్రస్తుత కూర్పులో] ఈ పొట్టి మూలాల లోపాలు చాలా ఉన్నాయి - 50 కి పైనే ఉన్నాయి. ఇప్పుడు [[En:Dairy in India|దాని ఇంగ్లీషు పేజీ]] లోని "Sources" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలాలన్నిటినీ ఇక్కడ కాపీ చేస్తే, ఈ లోపాలన్నీ ఎగిరి పోతాయి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:26, 5 జూలై 2026 (UTC) ;గమనిక :{{Reflist|group=గమనిక}} == నేటి విశేషం-6 (దేవాలయాన్ని దేవుడికి అంకితం చెయ్యం) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] ఇంగ్లీషులో రాసేటపుడు, ".. టెంపుల్ ఈజ్ డెడికేటెడ్ టు శివా" అని రాస్తారు. తెలుగులో అలా రాయం. చక్కగా, సింపులుగా "శివాలయం" అంటాం అంతే. "శివుడికి అంకితం చేసిన ఆలయం" అని రాయడం మనకు సహజం కాదు. ఇలా అంకితం చేసినట్టు ఎక్కడైనా కనిపిస్తే, మార్చేద్దాం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:05, 6 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-7 ("కలిగి ఉంది" కాదు.. "ఉంది" అంతే) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] "కలిగి ఉంది" అనేది మనకు సహజం కాదు. "ఆ హాలు నాలుగు వందల మంది కూచునే సామర్థ్యం కలిగి ఉంది" అని రాయం. "ఆ హాలుకు నాలుగు వందల మంది కూచునే సామర్థ్యం ఉంది" అంటాం. ఈ మధ్య ఆంధ్రజ్యోతిలో ఇలాంటి వాక్యం కనబడితే (అసలు ఆ చిన్నవార్త పూర్తిగా గూగుల్ యంత్రానువాదమే చేసి వేసాడు) వాళ్ళకు రాసాను. "కలిగి ఉంది" కనబడితే కలబడిపోదాం, సరిదిద్దుదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:30, 7 జూలై 2026 (UTC) == 6 రోజుల తరువాత == ప్రాజెక్టు మొదలై 6 రోజులు గడిచాయి. ఇప్పటికి 252 కొత్త వ్యాసాలు వచ్చినట్టు వర్గం చూపిస్తోంది. 6 పేజీలు మెరుగుపడి, మంచివ్యాసాల ప్రతిపాదన దాకా వెళ్ళాయి. అయితే... వ్యాసాలు తయారై, ఇంకా ప్రాజెక్టులో చేర్చనివి 110 దాకా ఉన్నాయి (ఆ సంగతి మీకు ఎలా తెలిసిందంటారా.. అది మా క్వారీ వర్గాల భోగట్టా). వాటి చర్చ పేజీల్లో మూసను చేర్చేదాకా అవి చేరవు. వాటిని కూడా కలుపుకుంటే 360 వ్యాసాల దాకా వచ్చినట్టు. రోజుకు సగటున 60. ఈ ఎడిటథాన్ల పోషకులు ఒకరిద్దరు ఇంకా రాయడం మొదలుపెట్టలేదు. వాళ్ళూ చేరితే ప్రాజెక్టు మరింత వేగంగా పరుగెత్తుతుంది. ఇప్పటివరకూ ప్రాజెక్టు సాధించిన గణాంకాలను ఇవ్వాళ ప్రచురిస్తాం. చూస్తూనే ఉండండి.. '''''యూజీజీజీ5''''' చానెల్. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:25, 7 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-8 (ఇచ్చట "బడు" వాడబడదు) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] "సుబ్బారావు అండ్ కో సంస్థ సుబ్బారావు చేత స్థాపించబడింది" అని రాయం. "సుబ్బారావు అండ్ కో సంస్థను సుబ్బారావు స్థాపించాడు" అని రాస్తాం. అదే మనకు సహజం. ఎక్కడో గానీ మనకు "బడు" అవసరంబడదు. ఈ విషయమై ఒక అనల్ప విషయం: మాదిగ నేత, [[మంద కృష్ణ మాదిగ]]కు ఒక ప్రత్యేకత ఉంది.. బడు ఎక్కువగా వాడతారు. ఆయన బడు ఎక్కువగా వాడే ఒక ఉదాహరణ: "హైదరాబాదులో ఉండబడే 80 లక్షల మంది, మిగతా తెలంగాణలో ఉండబడే 3 కోట్ల మంది, ఆంధ్రలో ఉండబడే 5 కోట్ల మందీ.." ఇలా ఉంటుంది ఆయన మాట.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:31, 8 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-9 (మంచి వ్యాసం ప్రాసెస్ విశిష్టత) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] మంచి వ్యాసం ప్రాసెస్‌లో ఒక విశిష్టత ఉంది. వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి, చర్చ పేజీలో మూసను చేర్చినంత మాత్రాన, అది మంచి వ్యాసం అయిపోదు. ప్రతిపాదించిన వ్యాసాన్ని వేరెవరైనా వాడుకరి - ప్రతిపాదించిన వాడుకరి కాకుండా మరెవరైనా సరే - దాన్ని సమీక్షించి, "'''సరే'''" అంటేనే, అది మంచి వ్యాసంగా రూపొందుతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:57, 9 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-10 (వర్గీకరణంలో..) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వర్గీకరణలో మూలసూత్రం - వీలైనంత కనిష్ఠ స్థాయి వర్గం లోకి వ్యాసాన్ని చేర్చాలి. ఒక ఉదాహరణ చూద్దాం. రచయితల వ్యాసాలకు "రచయితలు" అనే వర్గం అత్యంత గరిష్ఠ స్థాయి వర్గం అవుతుంది. దానికింద "భారతీయ రచయితలు" ఉంటుంది. వాటి కింద "ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు" ఉంటుంది. దాని కింద "గుంటూరు జిల్లా రచయితలు" ఉంటుంది. ఈ వర్గవృక్షంలో శీర్షస్థానంలో "రచయితలు" ఉండగా కనిష్ఠ స్థానంలో "గుంటూరు జిల్లా రచయితలు" ఉంది. రచయితది ఫలానా జిల్లా అని తెలిస్తే ఆ జిల్లా రచయితలు అనే వర్గం లోకి చేర్చాలి, అసాధారణమైన పరిస్థితులు ఏమైనా ఉంటే తప్ప. :;అంత <big>''అసా..ధారణమైన పరిస్థితులు''</big> ఏముంటాయ్ మాషారూ? :ఏమో, నాకు మాత్రం ఏం తెలుస్సార్? ఎందుకైనా మంచిదని ఒక డిస్క్లెయిమరు లాగా పడేసాను, పడి ఉంటదని :-) __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 21:44, 9 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-11 (మర్రిచెట్టూ, ఊడలూ) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] [[దస్త్రం:Tree of Banyan.jpg|right|300x300px]] * వికీపీడియాలో వివిధ స్థాయిల్లో పనిచేసే సాఫ్టువేరు అంగాలున్నాయి. అవి: ** మీడియావికీ: వికీపీడియా అంటే ఇదే! పూర్తిగా పునాదుల నుండి రూపించి, అభివృద్ధి చేసిన సాఫ్టువేరు. మర్రిచెట్టు లాంటిది. దీన్ని ఫౌండేషను వారి డెవలప్‌మెంటు బృందం తయారుచేసింది. దీని నిర్వహణ, కొత్త అంశాల చేర్పులూ, పాతవాటికి మార్పులూ, అన్నీ ఈ బృందమే చేస్తుంది. దీనికి పొడిగింతలూ, యాడాన్లూ ఉన్నాయి. కోర్ సాఫ్టువేరు మర్రిచెట్టైతే, ఇవి ఊడల్లాంటివి. వీటిని ఈ బృందం తయారుచెయ్యదు, వాడుకునేవాళ్ళే తయారుచేసుకుంటారు. ** గాడ్జెట్లు: పెద్ద ఊడల్లాంటివివి. మీడియావికీ సాఫ్టువేరు లోని అంశాలనే వాడుకుంటూ కొన్ని ప్రత్యేకమైన పనులు చేసేందుకు తయారుచేసిన చిన్నచిన్న సాఫ్టువేర్లివి. ట్వింకిల్ అలాంటిదే. ఈ గాడ్జెట్లు వాడుకరులందరికీ అందుబాటులో ఉంటాయి. వాడుకరులు తమ అభిరుచుల్లో వాటిని చేతనం చేసుకుని వాడుకోవచ్చు. వద్దనుకుంటే చేతనం చేసుకోనక్కరలేదు. ** యూజర్‌స్క్రిప్టులు: ఇప్పుడిప్పుడే పుడుతున్న ఊడల్లాంటివి. ఇవి కూడా మీడియావికీ అంశాలను వాడుకుంటూ నిర్దుష్టమైన పనిని సాధిస్తాయి. ఇవి పైవాటి లాగా, అందరికీ అందుబాటులో ఉండవు. కేవలం వాటిని స్థాపించుకున్న వాడుకరులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంటాయి. స్థాపించుకోవడమంటే, జావాస్క్రిప్టు ఫైలు (https://te.wikipedia.org/wiki/Special:MyPage/common.js) ఒకదాన్ని తయారుచేసుకోవడం. మనకు జావాస్క్రిప్టు రాయడం రాకపోతే, ఇతరులు రాసిన స్క్రిప్టును నడుపుకోవచ్చు. ఓ యూజర్‌స్క్రిప్టును కొంత మంది వాడి, దాని పనితో సంతృప్తి చెందితే, దాన్ని అందరికీ అందుబాటులోకి తెద్దామని సముదాయం భావిస్తే, యూజర్‌స్క్రిప్టుకు గాడ్జెట్టుగా ప్రమోషను ఇవ్వవచ్చు. ఈ గాడ్జెట్లు, యూజర్‌స్క్రిప్టులూ జావాస్క్రిప్టుతో మన బ్రౌజర్లలోనే నడుస్తాయి. ఇవి '''దిద్దుబాట్లు చెయ్యవు'''. మీడియావికీ కోర్ మాత్రం సర్వరులో నడుస్తుంది. ఈ గాడ్జెట్లు బాగున్నాయి, బాగా పనిచేస్తున్నాయి, వీటిని అందరికీ అందుబాటులో తేవచ్చు అని డెవలప్‌మెంటు బృందం భావిస్తే వాళ్ళు ప్రధాన మీడియావికీ సాఫ్టువేరులోనే దాన్ని ఇముడ్చవచ్చు. కూర్పుల "'''తేడా'''" పేజీలో ఉండే "రివిజన్ స్లైడరు" ఇలాంటిదే. జర్మను వికీపీడియాలో అది గాడ్జెటుగా మొదలై, ఆ తరువాత మీడియావికీ సాఫ్టువేరులో అంతర్భాగమైపోయింది. బాట్ అనేది ఇంకో రకం. ఇవి ఆటోమాటిగ్గా పేజీలలో '''దిద్దుబాట్లు చెయ్యగల''' సాఫ్టువేర్లు. వీటిని కూడా వాడుకునేవాళ్ళే తయారుచేసుకుంటారు. ఒక ఉదాహరణ: * "విజయవాడ రహదారులు" అనే వర్గం లోని పేజీలను చూడాలి. ఇది '''మీడియావికీ కోర్ సాఫ్టువేరు''' చూపిస్తుంది. * "విజయవాడ రహదారులు" అనే వర్గంలో, 4000 బైట్ల లోపు ఉన్న పేజీలను హైలైటు చేసి చూపించాలి. ఈ విశేషం మీడియావికీలో లేదు. దానికి ఒక జావాస్క్రిప్టు ఫైలు రాసుకోవచ్చు. ఆ జావాస్క్రిప్టును వాడుకరులు ఎవరికివారే స్థాపించుకుంటే అది, '''యూజర్‌స్క్రిప్టు'''. అందరికీ అందుబాటు లోకి తెస్తే అది '''గాడ్జెట్టు'''. ఈ వర్గం లోని పేజీల్లో ఏదైనా పేజీ తెరవగానే, అది ఎన్ని బైట్లు ఉందో చూసి, అది 4000 బైట్ల లోపు ఉంటే, ఆ సంగతి ఆ పేజీలో చూపిస్తుంది. * అలాంటి పేజీలన్నిటినీ వెతికి, వాటిని "విజయవాడ రహదారుల పేజీల్లో మొలకలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి (అంటే దిద్దుబాటు చెయ్యాలన్నమాట). దానికి ఒక '''బాటు''' రాసుకోవాలి. స్సరే.. మరి ఆటోవికీబ్రౌజరు (ఏడబ్ల్యూబీ) అంటారు గదా, అదేంటి మరి? అదీ ఒక బాటు లాంటిదే. సెమీ ఆటోమాటిగ్గా దిద్దుబాట్లు చేసే పరికరం. బాటు రాయాలంటే సాఫ్టువేరు తెలిసి ఉండాలి. కానీ ఈ పరికరంలో బాటు ముందే రాసి పెట్టారు. ఇక దాన్ని వాడేసుకోడానికి సాఫ్టువేరు ప్రజ్ఞ అవసరం లేదు. ఏం పనులు చెయ్యాలో, ఎలా చెయ్యాలో, ఏ పేజీల్లో చెయ్యాలో.. చెబితే చాలు. పని అదే చేసేస్తుంది. ఇదీ ఇవ్వాళ్టి మీడియావికీ మర్రిచెట్టోపాఖ్యానం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:51, 11 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-12 (తెవికీలో చర్చలా? అమ్మో..!) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] ఏం పర్లేదు. ఇక్కడ ఎవరూ పొడవరు. ఎవరికీ కొమ్ముల్లేవు. ఇక్కడ పది రోజుల వాడుకరి అయినా, పాతికేళ్ళ కుర్రాడైనా, పదేళ్ళ అనుభవజ్ఞులైనా.. అందరూ ఒకటే! పరస్పరం గౌరవించుకోవాల్సిందే. అవతలివారు చెప్పేది వినాల్సిందే. తాను చెప్పదలచుకున్నది చెప్పాల్సిందే. "ఇదీ నా అభిప్రాయం" అని చెప్పేవారు వికీకి కావాలి. దానితో పాటు "ఇదీ దానికి హేతువు" అని కూడా చెప్పేవారంటే వికీకి మరింత గౌరవం. తెవికీలో ఉన్న అతిపెద్ద లోట్లు రెండు - # '''ఎక్కువ మంది వాడుకరులు చేరకపోవడం:''' మనకు వాడుకరులు, అందునా చురుగ్గా రాసే వాడుకరులు తక్కువ. ఇంకో వినయ్‌, ఇద్దరు ప్రణయ్‌రాజ్‌లు, ముగ్గురు వెంకటరమణలు, నలుగురు రవిచంద్రలు, ఐదుగురు రామారావులు, ఆరుగురు మురళీకృష్ణలు, ఏడుగురు శ్రీనివాస్‌లు, పదిమంది మిగతావాళ్ళూ ఉండి ఉంటే ఈ పాటికి ఒక డజను తెలుగు వికీపీడియాలు సృష్టించి ఉండేవాళ్ళం. # '''ఎక్కువమంది వాడుకరులు చర్చల్లో పాల్గొనకపోవడం:''' చర్చల్లో పాల్గొనడం మనలో తక్కువ. మనం ఏం చెప్పాం అన్నది చాలా ముఖ్యం - మెరుగైన నిర్ణయాలు తీసుకోగలం. అసలు చెప్పామా లేదా అనేది దానికంటే ముఖ్యం - అసలు నిర్ణయాలంటూ తీసుకోగలం. వ్యాసాలపై చర్చలు, రచ్చబండ చర్చలు, తొలగింపు చర్చలు, విధానాలు, మార్గదర్శకాల వంటి ముఖ్యమైన అంశాలపై చర్చలు కూడా వాడుకరులు పాల్గొనక ఆగిఫోయినవి ఉన్నాయి. రండి, చర్చల్లో పాల్గొనండి. తెవికీని అభివృద్ధి చెయ్యండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:12, 13 జూలై 2026 (UTC) == 40% సమయం గడిచింది.. == 12 రోజులు గడిచాయి. 411 వ్యాసాలు రాసాం. ఇంకో ఇద్దరు ముగ్గురు గట్టిగా చెయ్యి చేసుకుంటే తప్ప, అడంగు చేరం. గణాంకాలు ప్రచురించాం, చూడండి. ఇవి కాక, 7 వ్యాసాలను "మంచి" హోదా కోసం ప్రతిపాదించాం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:53, 13 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-13 (తొలగింపు చర్చలా? అమ్మో.. అమ్మో..!) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వికీలో వ్యాసాలన్నీ అద్భుతమైన నాణ్యతతో అలరారేవేమీ కావు; '''దో'''షకషాయిత వ్యాసాలు చాలానే ఉన్నాయి. కృతకంగా, వ్యాకరణ దోషాలతో ఉండే లోపభూయిష్టమైన వచనం ఈ దోషాల్లో ప్రధానమైనది. మూలాలు లేకుండా, తప్పులతడకల సమాచారంతో, విషయ ప్రాముఖ్యత లేకుండా.. ఇలాంటి అనేక దోషాలు కూడా ఉంటాయి. ఆ వ్యాసాలను చదివిన పాఠకులకు యావత్తెవికీ పట్లనే అసంతృప్తి కలగవచ్చు. వాటిలో దోషాలను సరిచేసి, తేటపరచడం కూడా మన పనుల్లో ఒకటి. కానీ, కొన్ని వ్యాసాలు మరీ, సరిచెయ్యలేనంత అధ్వాన్నంగా ఉంటాయి. అంచేత వాటిని తొలగించడం తప్ప మరో మార్గం లేదు. అలాంటివాటిని తొలగించడం కోసం ప్రతిపాదించాలి. తొలగింపు చర్చలో పాల్గొని మన అభిప్రాయం చెప్పాలి. వెనకాడకూడదు. చర్చను బట్టి నిర్ణయం ప్రకటించాలి కూడా. # తొలగింపు కోసం ప్రతిపాదించేందుకు, పేజీలో పైన {{tl|తొలగించు}} అనే మూసలో కారణం రాసి, పెట్టాలి. అప్పుడు అందులో ఒక తొలగింపు చర్చ పేజీకి ఎర్రలింకు చూపిస్తుంది. ఆ లింకు ఇలా ఉంటుంది:- "వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వ్యాసం పేరు" # ఆ ఎర్రలింకును నొక్కి, ఎందుకు తొలగించాలో కారణం రాసి, కొత్త పేజీని సృష్టించాలి. # ఈ కొత్త పేజీకి [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] పేజీలో "తాజా చేర్పులు" విభాగం నుండి లింకు ఇవ్వాలి. అంతే, అదే తొలగింపు ప్రతిపాదన! పోతే, ఆ "తాజా చేర్పులు" విభాగంలో ఈసరికే చేసిన ఇతర తొలగింపు ప్రతిపాదనలకు లింకులుంటాయి. ఆయా చర్చలకు వెళ్ళి, అక్కడ మీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి. ;అమ్మో, ఏం కాదు గదా? :ఏం కాదు, పనికిరాని వ్యాసాలు పోతాయి, లేదా బాగుపడతాయి. ఏదైనా మంచిదే. అంతా మీవల్లే! __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 23:48, 13 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-14 (చర్చపై నిర్ణయం ప్రకటించడం) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీలో ఏదైనా అంశంపై చర్చ జరిపాక, కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్ణయం ప్రకటించాల్సిన అవసరం ఉండదు. కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్ణయం స్పష్టంగా ప్రకటించాల్సి ఉంటుంది. అలా నిర్ణయం ప్రకటించేటపుడు కొన్ని అంశాలను గమనంలో ఉంచుకోవాలి. అవి: * నిర్ణయం ప్రకటించేవారు నిర్వాహకులే అయి ఉండనవసరం లేదు. వికీవిధానాలగురించి తెలిసిన అనుభవజ్ఞులెవరైనా నిర్ణయం ప్రకటించవచ్చు. * నిర్ణయం ప్రకటించేవారు ఆ చర్చలో గానీ, చర్చకు సంబంధించిన మూలాంశంలో గానీ పాల్గొని ఉండకూడదు * తన స్వంత అభిప్రాయాన్ని పక్కనబెట్టి చర్చలో వచ్చిన అభిప్రాయాలను మాత్రమే పరిశీలించి నిర్ణయం చెప్పాలి. * చర్చలో వచ్చిన అభిప్రాయాలను మాత్రమే పరిగణించాలి. చర్చకు బైట ఇతర పేజీల్లో, ఇతర సంద్క్వర్భాల్లో వచ్చిన అభిప్రాయాలను పరిగణించరాదు. * చర్చకు బైట, పరిగణించాల్సిన ఏకైక అంశం - వికీ మూలస్తంభాలు. వీటికి విరుద్ధంగా ఉన్న అభిప్రాయాలను పరిగణించరాదు. * అభిప్రాయాల సంఖ్యను, మెజారిటీనీ పరిగణించి నిర్ణయం చెప్పకూడదు. అభిప్రాయాల లోని తర్కాన్నీ హేతువునూ పరిశీలించి నిర్ణయం చెప్పాలి. ఒక అంశంపై పది మంది "ఔన"నీ, ఒకే వ్యక్తి "కాదు" అనీ అన్నారనుకుందాం. కాదు అన్నవారు చెప్పిన అభిప్రాయం మిగతా అన్నిటికంటే బాగా తర్కయుక్తంగా ఉందనుకుందాం. అదే సరైన తర్కమైతే, దాన్నే నిర్ణయంగా ప్రకటించాలి. అదే తెవికీ! మరి, చర్చ బాగానే జరిగి, నిర్ణయం తప్పుగా ఇచ్చిన సందర్భాలు లేవా తెవికీలో? ఎందుకు లేవూ, ఉన్నాయి. మీరే పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:23, 16 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-15 (వాడుకరి పెట్టెలూ టాప్ ఐకన్లూ) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వికీపీడియా వాడుకరిపేజీలో మన గురించి మనం రాసుకుంటాం. ఈ సమాచారాన్ని వెలిబుచ్చే కొన్ని ప్రత్యేకమైన మూసలను కూడా వికీపీడియా తయారుచేసింది. ఈ మూసలనే "వాడుకరిపెట్టె"లనీ, "వాడుకరిపేజీ టాప్‌ఐకన్"లనీ అంటారు. ఇవి ఒక్కొక్కటీ వాడుకరికి సంబంధించిన ఒక్కొక్క లక్షణాన్ని చూపిస్తాయి. ఉదాహరణకు పరిశోధకులు అనే వాడుకరి పెట్టెను పరిశోధన చేసే వాడుకరులు పెట్టుకుంటారు. ఫేస్‌బుక్ వాడే వాడుకరులు ఫేస్‌బుక్ అనే వాడుకరిపెట్టెను, బ్లాగరులు సంబంధిత వాడుకరిపెట్టెనూ తమ వాడుకరి పేజీలో పెట్టుకుంటారు. ఇవి వాడుకరి పేజీలో ఒకె పెట్టె లాగా కనిపిస్తాయి. ఒక్కొక్క వాడుకరి పదులు, వందలూ ఎన్నైనా పెట్టెలు పెట్టుకోవచ్చు. ఉదాహరణలు: [[వాడుకరి:Veera.sj|శశిధర్ జంగం పేజీ]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana|వెంకటరమణ పేజీ]] పేజీ అంతా అలా పెట్టెలతో నిండి ఉంటే బాగుండదు అనుకునేవాళ్ళు అవే లక్షణాలను చూపించే టాప్‌ఐకన్లను పెట్టుకోవచ్చు. ఇవి పెద్ద పెట్టెను కాకుండా, ఒక చిన్న ఐకన్‌ను చేరుస్తాయి. ఇవి పేజీలో అన్నిటికంటే పైన, "చదువు", "సవరించు" లింకులుండే వరుసకు కింద కనిపిస్తాయి. ఎన్ని టాప్‌ఐకన్ మూసలు పెడితే అన్ని బొమ్మలు వరుసగా కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణలు: [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి పేజీ]], [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ పేజీ]]. ;మరి నా వాడుకరి పేజీలో ఏం పెట్టుకోవాలి? :మీ ఇష్టం. మీకు ఏది నచ్చితే అది పెట్టుకోవచ్చు. రెండూ నచ్చితే రెండూ పెట్టుకోవచ్చు. ఓ గుప్పెడు అవీ, ఇంకో గుప్పెడు ఇవీ పెట్టుకోవచ్చు. అందుకే మన ప్రాజెక్టులో రెండూ ఇచ్చాం, గమనించారా? మీ వాడుకరిపేజీలో పెట్టుకున్నారా? మనం చేస్తున్న పని గురించి మనమే చెప్పుకోకపోతే ఎలాగండీ? పెట్టుకోండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:05, 16 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-16 (సామాన్యశకం) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] కాలగణనన కోసం మనం క్రీస్తుశకాన్ని విస్తృతంగా వాడుతున్న సంగతి అందరికీ తెలిసినదే. [[శాలివాహన శకం|శాలిశకం]], [[విక్రమాదిత్య శకం|విక్రమశకం]] వంటి భారతీయ శకాలు ఉన్నప్పటికీ భారతదేశంలో, అలాగే ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రీస్తుశకమే విస్తృతంగా వాడుకలో ఉంది. అయితే ఇది మత తటస్థంగా ఉండాలని భావించినవారు దీన్ని '''[[సామాన్య శకం|సామాన్యశకం]]''' (ఇంగ్లీషులో '''కామన్ ఎరా''') అని మార్చారు. తేదీలు ఏమీ మారవు, క్యాలెండరు ఏమీ మారదు, కేవలం క్రీస్తుశకం అనే పేరు స్థానే సామాన్యశకం అనేది వచ్చింది, అంతే. క్రీస్తుపూర్వం, క్రీ.పూ. అనేవి సామాన్యశకపూర్వం, సా.పూ. అయ్యాయి. క్రీస్తుశకం, క్రీ.శ. అనేవి సామాన్యశకం, సా.శ. అయ్యాయి. తెవికీలో పై రెండు విధానాలనూ వాడుతున్నారు. అయితే ఒక వ్యాసంలో ఒకే పద్ధతిని అనుసరిస్తే ఏకరీతిగా ఉంటుంది. ఇంతకీ.., ఆశ్చర్యం కలిగించే సంగతి ఏంటంటే - ఈ మార్పు ఆధునిక కాలంలో వచ్చింది కాదు. ఎప్పుడో 400 ఏళ్ళ కిందటే, 1700 ల్లోనే, ఈ ప్రతిపాదన వచ్చిందట. ;దీని గురించి తొలిసారి తెవికీలోనే చదివినవారు ఎవరు? # నేను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:09, 17 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-17 ("ప్రస్తుతం" అప్రస్తుతం) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీ వ్యాసాలను ఎప్పటికప్పుడు తాజాకరిస్తూ ఉండాలి. తాజా సమాచారాన్ని చేరుస్తూ, పాత సమాచారాన్ని మారుస్తూ ఉండాలి. వ్యక్తులు మరణిస్తూ ఉంటే, ముందుగా తలపెట్టిన ఘటనలు జరుగుతూ ఉంటే, పదవులలో ఉన్నవారు మారిపోతూ ఉంటే, నిర్మాణంలో ఉన్న సినిమాలు విడుదలైపోతూ ఉంటే,.. ఆయా వ్యాసాల్లో, సంబంధిత సమాచారాన్ని తాజాకరిస్తూ ఉండాలి. లేనట్లైతే, "2019 సంక్రాంతికి విడుదల చెయ్యాలని భావిస్తున్నారు" లాంటి వాక్యాలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి. అసలు కాలదోషం పట్టే వాక్యాలు రాయకుండా ఉంటే మరింత మేలు కదా? "ప్రస్తుతం" అనేమాటను వర్జించడం అలాంటిదే. "ప్రస్తుత భారత ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్" అనే వాక్యం 2014 మే 25 దాకా సరైనదే. నరేంద్ర మోడీ ప్రధాని కాగానే ఆ వాక్యం తప్పైపోయింది! "ప్రస్తుత" అనే మాట స్థానంలో "2012 జూలై నాటికి (ఈ వాక్యం రాసే రోజు/నెల) మన్మోహన్ సింగ్ భారత ప్రధానిగా ఉన్నాడు" అని రాస్తే ఇక దానికి కాలదోషం పట్టదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:30, 18 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-18 (మీ అనువాదంలో మీ వాటా ఎంత) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] అనువాద పరికరం ద్వారా అనువదిస్తున్న పేజీల్లో మానవికంగా అనువదించిన శాతం కనీసం 25% ఉంటే తప్ప ప్రచురించదని మనకు తెలుసు. ప్రచురించు బొత్తాన్ని నొక్కగానే, మానవిక అనువాద శాతం ఎంత ఉందో చూసి, అది 25%+ ఉంటే ప్రచురిస్తుంది. లేనట్లైతే, యంత్రానువాదం మరీ ఎక్కువగా ఉంది, ప్రచురించను అంటుంది. అసలు మన అనువాదంలో మానవిక అనువాద శాతం ఎంత అనేది ఎక్కడ చూసుకోవాలి? ఇదిగో - https://cxdebugger.toolforge.org/ ఇక్కడ. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:21, 20 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-19 (ప్రత్యేక పేజీలు - దిక్సూచులు) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీలో ప్రధానబరి, వాడుకరి, వికీపీడియా, మూస అంటూ పలు పేరుబరులు ఉన్నాయని మనకు తెలుసు. వాటిలో ప్రతిదానికీ అనుబంధంగా చర్చ పేరుబరి కూడా ఉంది. వీటితో పాటు '''ప్రత్యేక:''' అనే పేరుబరి కూడా ఉంది. మిగతా అన్ని పేరుబరుల్లో రాసేది వాడుకరులే. ఈ పేరుబరిలో మాత్రం, పేజీలన్నిటినీ మీడియావికీ సాఫ్టువేరే సృష్టించింది, సాఫ్టువేరే నిర్వహిస్తోంది. మన [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు|అభిరుచులు]] పేజీ ఈ పేరుబరి లోనిదే. తెవిలో ఉండే అనేక ప్రత్యేక పేజీలు కూడా ఈ '''ప్రత్యేక:''' పేరుబరి లోనే ఉంటాయి. ఈ ప్రత్యేక పేజీల్లో తెవికీ నిర్వహణకు సంబంధించిన పలు పేజీలున్నాయి. ఉదాహరణకు: వర్గీకరించని పేజీలు, అనాథ పేజీలు, అగాధ పేజీలు, దిగుమతి చెయ్యడం, వాడుకరుల హక్కుల మేనేజిమెంటు,.. ఇలా సుమారు 150-200 పేజీల దాకా ఉంటాయి. తెవికీలో ఎక్కడెక్కడ మెరుగుపరచాల్సిన అసవసరం ఉందో ఈ పేజీలు చూపిస్తాయి. ఎగుమతి దిగుమతులు చేసేందుకు అవసరమైన లింకులు ఇక్కడ ఉంటాయి. సైటులో పేజీల నిర్వహణకు అవసరమైన పలు పేజీలు ఈ జాబితాలో ఉంటాయి. ఇవి మనకు దిక్సూచి లాంటివి. ఈ పేజీల జాబితా [[ప్రత్యేక:ప్రత్యేకపేజీలు]] అనే చోట ఉంది. ఇదివరకు ప్రధాన మెనూలో ఈ పేజీకి లింకు ఉండేది. సుమారు ఒక ఏడాది కిందట దాన్ని తీసేసారు. ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు? తెలీదు. నిర్వాహకులకు తెలుసేమో అడగాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:00, 20 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-20 (గణాంకాలు) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీ గణాంకాలు రెండు రకాలు. # తెవికీలో ఉన్న పేజీలు, దిద్దుబాట్లు, అవి చేసే వాడుకరులు వగైరాలకు సంబంధించిన గణాంకాలు # తెవికీ సందర్శకులు, సందర్శనలు, వాళ్ళు సందర్శించిన పేజీలకు సంబంధించిన గణాంకాలు మొదటి రకం గణాంకాలను కింది చోట్ల చూడవచ్చు: # [[ప్రత్యేక:గణాంకాలు]] - మీడియావికీ సాఫ్టువేరు తయారుచేస్తుంది. చాలా కొద్ది, స్థూల గణాంకాలు ఇందులో ఉంటాయి # [[వికీపీడియా:గణాంకాలు]]: విస్తారమైన గణాంకాలు. దాన్ని వికీపీడియా వాడుకరులే నిర్వహిస్తూంటారు. ఈ గణాంకాల ద్వారా వికీపీడియా కాలానుగుణంగా ఎలా పురోగమించిందో తెలుసుకోవచ్చు. # మనకు కావలసిన విధంగా గణాంకాల డేటాను నేరుగా డేటాబేసు నుండి తీసుకునే సౌలభ్యం కూడా ఉంది. అదే https://quarry.wmcloud.org/ ఈ సైటును వాడుకోవాలంటే సీక్వెల్ (sql) భాష ఎంతోకొంత వచ్చి ఉండాలి # https://te.wikiscan.org/ - ఇదొక గణాంకాల గని. తీరిగ్గా తవ్వుకుంటూ గణాంకాలు చూసుకోవచ్చు. పోతే, సందర్శకుల గణాంకాలు చూసేందుకు - # https://stats.wikimedia.org - ఇక్కడ సందర్శన గణాంకాలు విస్తారంగా దొరుకుతాయి. ఇవేకాకుండా పై పేజీలకు వెళ్ళినపుడు పలు ఇతర గణాంకాల పేజీలకు లింకులు కూడా ఉంటాయి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 22 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-21 (లక్ష్యం <nowiki>{{మూలం పేజీ}}</nowiki> పేజీ) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] మూసలను పేజీల్లో చేరుస్తామని మనకు తెలుసు. ఇందులో ప్రధానంగా రెండు రకాలనీ, ఒకటి ట్రాన్స్‌క్లూజననీ, రెండోది సబ్‌స్టిట్యూషననీ, ట్రాన్స్‌క్లూజనుకు <nowiki>{{మూసపేరు}}</nowiki> అనీ, సబ్‌స్టిట్యూషనును <nowiki>{{subst:మూసపేరు}}</nowiki> అనీ రాస్తామని కూడా తెలుసు. మూస పేజీని వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసినట్లే, ఇతర పేరుబరుల్లోని పేజీలను కూడా ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యవచ్చు. మూస లాగా కాకుండా వాటికి ముందు, వాటి పేరుబరిని కూడా రాయాలి. ప్రధానబరి పేజీలకైతే '''<big>:</big>''' అని రాయాలి - <nowiki>{{:వ్యాసంపేరు}}</nowiki> లాగా. వికీపీడియా పేజీలకైతే <nowiki>{{వికీపీడియా:పేజీపేరు}}</nowiki> అనీ, సహాయం పేజీలకైతే <nowiki>{{సహాయం:పేజీపేరు}}</nowiki> అనీ, వర్గం పేజీలకైతే <nowiki>{{వర్గం:పేజీపేరు}}</nowiki> అనీ,.. ఇలా ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి. మీడియావికీ పేరుబరి లోని పేజీలను <nowiki>{{మీడియావికీ:పేజీపేరు}}</nowiki> అని చేర్చాలి. వీటిని <nowiki>{{int:పేజీపేరు}}</nowiki> అని కూడా ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యవచ్చు. int అంటే interface అని అర్థం. మనకు వచ్చే ఇంటర్‌ఫేసు సందేశాలన్నీ మీడీయావికీ పేరుబరి లోనే ఉంటాయి. ఈ రెంటి మధ్య తేడాలు ఎన్నో, అవి ఏమిటో పూర్తిగా తెలీదు గానీ, నాకు ఒకటి మాత్రం తెలుసు. మీరూ తెలుసుకోవచ్చు, పెద్ద కష్టమేమీ కాదు. ప్రయత్నించండి. పేజీ మొత్తాన్నీ కాకుండా అందులో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలంటే, ఆ భాగాన్ని '''<nowiki><onlyinclude> … </onlyinclude></nowiki>''' అనే ట్యాగుల మధ్య పెడితే సరిపోతుంది. ఈ పేజీని వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసినపుడు ఈ ట్యాగుల మధ్య ఉన్న పాఠ్యం మాత్రమే లక్ష్యం పేజీలోకి వస్తుంది, మిగతా పాఠ్యం రాదు. పేజీలోని ఒక విభాగాన్ని మాత్రమే వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలంటే, లక్ష్యం పేజీలో <nowiki>{{#section-h:PAGENAME|SECTIONNAME}}</nowiki> అని రాయాలి. ఉదాహరణకు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేజీలోని "కృష్ణదేవు పేట" అనే విభాగాన్ని ఇక్కడ ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలంటే, <nowiki>{{#section-h:అల్లూరి సీతారామరాజు|కృష్ణదేవు పేట}}</nowiki> అని రాయాలి. అలారాస్తే కింది పేరా వచ్చి ఇక్కడ చేరింది, చూడండి: <code>{{#section-h:అల్లూరి సీతారామరాజు|కృష్ణదేవు పేట}}</code> విభాగాన్ని ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడానికి మరో పద్ధతి కూడా ఉంది, శోధించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:09, 23 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-22 (ఫలానా సమయానికి ఫలానా వర్గంలో ఎన్ని పేజీలున్నాయి) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీలో ప్రతి పేజీకి చరిత్ర ఉంటుంది. గతంలో ఫలానా సమయంలో ఓ పేజీ ఎలా ఉండేది? దాని పరిమాణం ఎంత ఉండేది అనేది చరిత్ర ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. ఏ పేరుబరిలోని పేజీ అయినా సరే, "చరిత్ర" లింకు అంటూ ఉంటే అందులో ఈ సమాచారం దొరుకుతుంది. మరి, "వర్గం" చరిత్రలో? వర్గంలో ఏముంటాయి? ఇతర పేజీల్లో ఉన్నట్టే పేజీ పాఠ్యం (అంటే వర్గ వివరణ), వర్గాలు అన్నీ ఉంటాయి. వీటితో పాటు ఆ వర్గంలో చేరిన ఉపవర్గాలు, పేజీలు, దస్త్రాలూ ఉంటాయి. కానీ వాటి గురించి వర్గం చరిత్రలో ఏమీ ఉండదు. ఫలానా సమయానికి ఓ వర్గంలో ఏ పేజీలున్నాయి, ఎన్ని పేజీలున్నాయి అనేది వర్గం చరిత్రలో ఉండదు. వికీపీడియా ఈ సమాచారాన్ని ఇవ్వడం లేదు. ఎందుకో తెలియదు. అసలు మనకు ఈ సమాచారంతో పనేంటి? ఇది ఎక్కడైనా అవసరమౌతుందా? తెలీదు. ఫలానా పేజీని ఫలానా వర్గంలో ఎప్పుడు చేర్చారు అనేదాన్ని ఆ పేజీ చరిత్రలో వెతికి పట్టుకోవచ్చు. కానీ ఆ సమాచారం కొన్ని వందల పేజీలది కావాలంటే? ఓ వర్గంలో ఓ వెయ్యి పేజీలుంటే, వాటిలో ఏ పేజీని ఏ రోజున చేర్చారు అనేది మనకు ఎక్కడ దొరుకుతుంది? ఆ వెయ్యి పేజీల చరిత్రల్లోకి పోయి వెతుక్కోవాల్సిందేనా?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:29, 23 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-23 (తెవికీలో నియమాలు ఎలా ఏర్పడతాయి) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] తెవికీలో మూలస్థంభాలు, విధానాలు, మార్గదర్శకాలు అని మూడు రకాల నియమాలు ఉన్నాయి. మూలస్థంభాలు శిలాశాసనాల లాంటివి. ఉల్లంఘనీయం కాదు, మార్పులు చెయ్యలేం. వీటిని శిరసావహించాల్సిందే. విధానాలు, మార్గదర్శకాలు మాత్రం, మనం తయారుచేసుకునేవి, మార్పుచేసుకునేవి. సముదాయంలో చర్చించి ఒక నిర్ణయం తీసుకుని విధానం/మార్గదర్శకం తయారుచేసుకుంటారు. లేదా ఉన్నవాటిలో మార్పులు చేసుకుంటారు. దీని ప్రాసెస్ ఇలా ఉంటుంది. # [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)]] అనే పేజీకి ఉపపేజీగా ప్రతిపాదన పేజీని సృష్టిస్తారు. ఉదాహరణకు, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/తేదీ ఆకృతి ఎలా ఉండాలి]] చూడండి. # ఆ పేజీలో వాడుకరులు తమతమ అభిప్రాయాలను చెబుతారు. ఆ అభిప్రాయాల మేరకు నిర్ణయం తీసుకుంటారు. # నిర్ణయం తీసుకున్నాక దాన్ని ఒక విధానం/మార్గదర్శకం పేజీగా రూపొందిస్తారు. లేదా సంబంధిత విధానంలో చేరుస్తారు. # కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రతిపాదనను పైవిధంగా ఉపపేజీగా కాకుండా, నేరుగా విధానం పేజీగానే (వికీపీడియా పేరుబరిలోనే) ప్రతిపాదించి, చర్చను దాని చర్చ పేజీలో చేస్తారు. దీనికి ఉదాహరణగా, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకత్వ హక్కుల ఉపసంహరణ]] పేజీని చూడవచ్చు. ప్రతిపాదించడం ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు. చర్చలో ఎవరైనా పాల్గొనవచ్చు, అందరూ పాల్గొనాలి కూడా. నిర్ణయం ప్రకటించడం మాత్రం - ఆ చర్చలో పాల్గొననివారు, నిర్ణయించే పద్ధతి తెలిసిన అనుభవజ్ఞులూ చెయ్యాలి. సాధారణంగా ఇది నిర్వాహకులు చేస్తూంటారు -అయితే, ఇది తప్పనిసరేమీ కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:31, 24 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-24 (గడియారం పెట్టుకున్నారా?) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసిన కొన్ని అంశాల్లో మార్పులు జరిగినట్లైతే ఆ మార్పులు వెంటనే పేజీలో కనబడక పోవచ్చు. ఎందుకంటే కాషె చేసి పెట్టుకున్న డేటానే చూపిస్తుంది. పేజీని రీలోడు చేసినా పాత డేటానే చూపిస్తుంది. ఉదాహరణకు మన ప్రాజెక్టు పేజీలో పైన చూపిస్తున్న ప్రాజెక్టు పురోగతి పెట్టెలో ఇప్పటి వరకు ఎన్ని వ్యాసాలు రాసాం అనేది. అది 915 వ్యాసాలు చూపిస్తూంటది. ఈ లోగా ఇంకో పది వ్యాసాలను ఆ వర్గంలో చేర్చి ఉంటాం. కానీ ఇది మాత్రం 915 అనే చూపిస్తూంటది. బ్రౌజరును రిఫ్రెష్ చేసినా, బ్రౌజరు కాషె ను తీసేసినా అలాగే చూపిస్తూంటుంది. అలాంటి సందర్భంలో, తాజా డేటా కావాలంటే '''సర్వరులో కాషె'''ని తీసెయ్యాలి. ఎలా? సర్వరు కాషెను తీసెయ్యడానికి రెండు పద్ధతులు. * కొంచెం తేలిక పద్ధతి: ఏ పేజీలో ఉన్నామో ఆ పేజీ url ఉంటుంది కదా.. ఉదాహరణకు: "https://te.wikipedia.org/wiki/వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5" అనే url నే తీసుకోండి. దానికి చివర ?action=purge ను చేర్చి ఎంటరు నొక్కండి. ఏ పేజీకైనా ఇంతే.. url చివర ?action=purge చేర్చడం, ఎంటరు నొక్కడం. * ఇంకా తేలిక పద్ధతి: ** మీ [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు]] --> ఉపకరణాలు ట్యాబుకు వెళ్ళండి ** ఆ ట్యాబులో, "ప్రదర్శన" విభాగంలో, "గడియారం: వ్యక్తిగత పరికరాల పెట్టె పక్కన సమయాన్ని చూపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కినపుడు ప్రస్తుత పేజీ కాషేను తొలగించి రీలోడు చేస్తుంది." అనే పెట్టెలో టిక్కు పెట్టండి. ** భద్రపరచండి. అంతే. ::ఇప్పుడు పేజీలో పైన కుడి మూలన, మనిషి ఐకనుతో ఒకడ్రాప్ డౌను మెనూ ఉంది కదా (వ్యక్తిగత మెనూ) అందులో అన్నిటికంటే కింద ఒక డిజిటల్ గడియారం కనిపిస్తుంది. ఏ పేజీకెళ్ళినా ఈ మెనూ ఉంటుంది, మెనూలో ఈ గడియారం ఉంటుంది. ఆ గడియారాన్ని నొక్కితే మీరు ఉన్న పేజీకి చెందిన సర్వరు కాషెను తీసేస్తుంది. అలా మన ప్రాజెక్టు పేజీలో గడియారాన్ని నొక్కితే, ఆ పెట్టెలో వ్యాసాల సంఖ్య 925 అని చూపిస్తుంది. నేను రోజుకు పది పదిహేను సార్లు ఇది చేస్తూంటాను. * దీనికంటే తేలికైన పద్ధతి: లేదు. ;తేలికో కష్టమో.. వేరే పద్ధతులున్నాయా? :ఉన్నై. శోధించండి. ఏంటీ, గడియారం నొక్కకుండానే వ్యాసాల సంఖ్య 925 అని చూపిస్తోందా? సంభవమే! వేరెవరో గడియారాన్ని నొక్కారన్నమాట! __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:13, 24 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-25 (నేను నిర్వాహకుడిగా పనికొస్తానా?) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] నిర్వాహకుడిగా '''''పనిచెయ్యాలనే''''' ఉత్సాహం మీకు ఉందా? అయితే పనికొస్తారు. తెవికీలో మీ అవసరం కూడా ఉంది. మీరు వాడుకరిగా నమోదై రెండేళ్ళైందా? కనీసం 2000 దిద్దుబాట్లు చేసారా? అయితే మరింకేం, భేషుగ్గా పనికొస్తారు! ఇక రండి.. ;అన్నిటికంటే ముందు :నిర్వాహకత్వం అనేది హోదా కాదు., అదొక బాధ్యత. "నాకు హోదా కావాలి, పని మాత్రం చెయ్యను. నాకు పనిగండం ఉంది", అంటారా? అయితే అక్కర్లేదు. అలాంటివాళ్ళు తెవికీలో ఆల్రెడీ కొందరున్నారు, వాళ్ళుచాలు. మీకో నమస్కారం. ప్రస్తుతం నిర్వాహక బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నవారికి (ఈ మాటలో 'వారు' అనేది మర్యాద కోసం రాసిన మాట కాదు, బహువచనమే) తోడుగా పనిచేసే నిర్వాహకులు కొందరు కావాలిక్కడ. ;ఆ తరవాత ముందు :* [[వికీపీడియా:నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి]] పేజీకి వెళ్ళి, అక్కడ చూపించిన విధంగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. ఇతరులు ప్రతిపాదించడం అనేది గతంలో ఉండేది, ఇప్పుడు ఆ పద్ధతి లేదు. :* ఆ తరువాత వాడుకరులు మిమ్మల్ని కొన్ని ప్రశ్నలు అడుగుతారు. మీ సమాధానాలను పరిశీలిస్తారు. తమ అభిప్రాయాలు చెబుతారు. :* ఆపై నిర్ణయం ప్రకటిస్తారు. అంతే! ; చివ్వరి ముందు :నిర్వాహకులయ్యాక, క్రమం తప్పకుండా గమనించాల్సిన కొన్ని పేజీలుంటాయి. వాటిని గమనిస్తూ ఆయా పనులు చేస్తూ తెవికీని రాచబాట నుండి పక్కకు పోకుండా చూసుకుంటూ ఉండాలి. అంతే. ----------- ;అద్సరే.. నిర్వాహకత్వ హోదా వలన మనకుపయోగం ఏంటి? :ఏం లేదు. సున్నా! ;మరి ఆ బాధ్యతలు ఎందుకు తీసుకోవాలి? :వికీపీడియా సరైన దారిలో వెళ్ళేందుకు నేనూ కృషిచేస్తున్నానన్న సంతృప్తి కోసం. వికీపీడియా పెడదారుల్లో పోకుండా చూడడంలో 90% శ్రేయస్సు నిర్వాహకులకే చెందుతుంది. తప్పుడు రాతలు రాసే, తప్పుడు పనులు చేసే, వికీపీడియాను చెడగొట్టే ముష్కరులను అడ్డుకోవడం, వాళ్ళ చేష్టలను అరికట్టడం, నివారించడం చెయ్యగలిగేది నిర్వాహకులే. ఇవి కాకుండా వేరే పనులు కూడా ఉన్నాయి. నిర్వాహకేతరులు తమకు ఇష్టం వచ్చినపుడు, తమకు ఇష్టం వచ్చినంత పనిచేస్తారు. '''నిర్వాహకులు అలాకాదు, వారిది బాధ్యత'''. దానికి ఇష్టపడినవాళ్ళే నిర్వాహక బాధ్యతలు తీసుకోవాలి. ;మరి నేను నిర్వాహకుడయ్యాక, వ్యక్తిగత కారణాల వలన వికీపీడియాకు రాలేని పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. అప్పుడెలా? :అసలు వికీపీడియాకు రావడం, రాకపోవడం మీ వ్యక్తిగతమండి. తప్పనిసరిగా హాజరు వేయించుకోవాల్సిందే అని రూలేమీ లేదు. కానీ ఇక్కడకు వచ్చి, మామూలు కృషి చేస్తూ ఉంటూనే, నిర్వాహకత్వం మాత్రం అస్సలు పట్టించుకోకపోతేనే సమస్య. ;ఓహో అర్థమైంది. నేను అలాంటివాణ్ణి కానులెండి. :మంచిది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:49, 25 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-26 (ఘర్షణలూ యుద్ధాలూ) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వికీపీడియాలో ఒకే పేజీలో, ఒకే సమయంలో ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది దిద్దుబాటు చేస్తున్నారనుకోండి. దిద్దుబాటును పూర్తిచేసి మొదట ప్రచురించే వ్యక్తికి ఇబ్బందేమీ తలెత్తదు. కానీ, ఆ తరువాత ప్రచురించే వ్యక్తికి మాత్రం, మీరు ఈ దిద్దుబాటు మొదలుపెట్టాక, వేరే వాడుకరి ఈ పేజీలో మార్పుచేర్పులు చేసారు, ఈ రెండు మార్పులను పరిశిలిస్తారా అని అడుగుతుంది. దీన్ని '''దిద్దుబాటు ఘర్షణ''' అంటారు. దాన్ని సరిచేసుకునే మార్గాన్ని కూడా చూపిస్తుంది. వేరే సందర్భంలో - * మీరు ఒక పేజీలో ఒక దిద్దుబాటు చేసారు. * దాన్ని మరో వాడుకరి రద్దు చేసారు (అంటే తిరగ్గొట్టారు) * మీరు మళ్ళీ దాన్ని తిరగ్గొట్టి మీ దిద్దుబాటును లైవు చేసారు * ఆ వాడుకరి మళ్ళీ దాన్ని తిరగ్గొట్టారు దీన్ని దిద్దుబాటు యుద్ధం అంటారు. ఇలాంటి యుద్ధాలు ఇంకా ఉంటాయి. ఈ సందర్భానికి తెవికీ ఒక పేరు పెట్టింది. దీన్ని పరిష్కరించుకునే మార్గం కూడా చూపెట్టింది. అవి ఏంటో వెతకండి, చదవండి. ;దిద్దుబాటు ఘర్షణ మనకు తెలీకుండా వస్తుంది. నివారించే మార్గాలు పెద్దగా లేవు. బహుశా ఒకటే మార్గం ఉంది. ;దిద్దుబాటు యుద్ధం మనం తెచ్చుకుంటాం, చేస్తాం. దీన్ని నివారించడం పూర్తిగా మన చేతుల్లో ఉంది. మన చేతల్లో ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:17, 26 జూలై 2026 (UTC) == "మరియు" == [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] పోటీదారులందరికీ ఒక గమనిక: కొన్ని వ్యాసాల్లో "మరియు"లు కనిపించాయి. ఆ వ్యాసాలను సరిచెయ్యమని విజ్ఞప్తి. ఈ పదం ఓ వాడుకరి రాసిన ఒకటో రెండో వ్యాసాల్లో మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ, ఆ వాడుకరి రాసే వ్యాసాలన్నిటి (అన్ని వ్యాసాలూ) నాణ్యతను బాగా దెబ్బతీయగలదు ([[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5#నాణ్యతా మూల్యాంకనం|ప్రాజెక్టు పేజీలో "నాణ్యతా మూల్యాంకనం" విభాగం చూడండి]]). పరిశీలించవలసినది. "మరియు" కోసం వెతికిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?limit=500&fulltext=1&ns0=1&profile=advanced&search=%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%81&sort=create_timestamp_desc&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3 ఈ వెతుకులాట ఫలితాల్లో] మీరు సృష్టించిన వ్యాసాలు ఉన్నాయేమో చూడవచ్చు__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:29, 26 జూలై 2026 (UTC) :[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] - పై వ్యాఖ్య చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:49, 26 జూలై 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, నేను రాసిన వ్యాసాలలో ఉన్న "మరియు" పదాలను తొలగించాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 04:55, 26 జూలై 2026 (UTC) == మెరుగుదలకు గడువు పొడిగింపు == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] ఒక ముఖ్యమైన గమనిక: [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] అందరికీ ఒక గమనిక: ఈ పోటీలో, వ్యాసాలను మెరుగుపరచే భాగానికి గడువును పొడిగించాం. [[వికీపీడియా చర్చ:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5#వ్యాసాలను మెరుగుపరచే భాగం గడువు పొడిగింపు నిర్ణయం|వ్యాసాలను మెరుగుపరచే భాగం గడువు పొడిగింపు నిర్ణయం]] విభాగంలో దీని వివరాలు చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:23, 27 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు అండి. ఇంకొన్ని వ్యాసాల మీద పని చేయడానికి వీలవుతుంది. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:53, 27 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-27 (దక్షులెవ్వార లుపేక్ష జేసిరది వారల చేటగు గాని..) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వికీపీడియాలో జరుగుతున్న ప్రతీ చిన్న మార్పునూ చూపించేది "[[ప్రత్యేక:ఇటీవలిమార్పులు|ఇటీవలి మార్పులు]]". ముష్కరులెవరైనా తప్పుడు పనులు చేసి, వికీని చెడగొట్టినా అది ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. అది చూసిన వెంటనే మనం ఆ తప్పులను సరిచేసి, వికీని మళ్ళీ గాడిలో పెట్టవచ్చు. ఈ పని ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు, నిర్వాహకులే చెయ్యాలని లేదు. (వాళ్ళైతే సరిచెయ్యడమే కాకుండా, దుశ్చర్య చేసిన వాళ్ళు మళ్ళీ అలాంటి పనులు చెయ్యకుండా అరికట్టగలరు కూడా). దుశ్చర్యలనూ తప్పులనూ సవరించకపోతే నష్టం '''<big>మన</big>''' తెవికీకే! అందుచేత మనం తప్పనిసరిగా ఇటీవలి మార్పులు చూస్తూండాలి. తప్పొప్పులు ఏమేమున్నాయో పరిశీలిస్తూండాలి. అవసరమైన చోట్ల, తగు మార్పులు చేస్తూండాలి. ద్రౌపదీ పరాభవసభలో భీష్ముడిలాగా కాకుండా, కురుక్షేత్రంలో భీష్ముడిలా ఉండాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:54, 27 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-28 (వర్గంలో పేజీలను ఎలా పేర్చాలో వర్గానికి చెప్పాలా?) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వర్గంలో పేజీలను ఎలా పేర్చాలో వర్గానికి చెప్పాలా? పేరును బట్టి అది పేర్చుకుంటుంది గదా? మళ్ళీ మనం దానికి చెప్పడమెందుకు? ఎందుకంటే - ఒక ఉదాహరణతో చెప్పుకుందాం.. ఇపుడూ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి సంబంధించిన వ్యాసాలు ఒక పాతిక రాసామనుకుందాం. వాటి పేర్లన్నీ ఆంధ్రప్రదేశ్ అనే పదంతోనే మొదలౌతాయనుకుందాం -ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ సంస్కృతి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో క్రీడలు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలు, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, ఆంధ్రప్రదేశ్ జనాభా,.. ఇలా. వాటి పేర్లన్నీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో మొదలౌతున్నాయి కాబట్టి, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ అనే వర్గంలో అవన్నీ "ఆ" అనే అక్షరం కిందనే చేరతాయి. వర్గంలో ఉండే పేజీలన్నిటినీ అక్షర క్రమంలో పేర్చడం అనే ఆశయం, దీనివలన నెరవేరడం లేదు. అందుకే, వీటిని ఎలా పేర్చాలో సాఫ్టువేరుకు మనం చెబుతాం. ఈ పేజీని "చ" అక్షరం కింద పెట్టు, దీన్ని "స" కింద పెట్టు, దీన్ని "క" కింద, దీన్ని "ర" కింద, దీన్ని "ప" కింద,.. ఇలా పేర్చమని చెబుతాం. ఎలా చెప్పాలి? వర్గం పేరు రాస్తాం కదా.. <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్]]</nowiki> అని.. దాని పక్కనే ఒక పైపు పెట్టి ఏ అక్షరం కింద పెట్టాలో అది రాస్తాం, ఇలా - <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|చ]]</nowiki> అని. మరి, "చ" తో మొదలయ్యే పేజీలు, ఆ వర్గంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటే, వాటిని ఏ వరసలో పేర్చాలి? అపుడు రెండో అక్షరం కూడా రాయాలి. మరి రెండక్షరాలూ ఒకటే అయిన పేజీలుంటే? ఈ ప్రశ్నలను తట్టుకోలేం గానీ, ఒక పనిచేద్దాం.. <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|చరిత్ర]]</nowiki>, <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|క్రీడలు]]</nowiki>, <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|రాజకీయాలు]]</nowiki>,.. ఇలా వ్యాస విషయాన్ని పూర్తిగా రాసేద్దాం. అప్పుడు చక్కగా ఆ వ్యాసం ఏ విషయానికి సంబంధించిందో ఆ విషయం ప్రకారం పేర్చేసినట్టు అవుతుంది. ఇదే పద్ధతి ఉపవర్గాలకు కూడా పాటించాలి. ఒక విశేషం.. అక్షర క్రమంలో పేర్చడమే కాకుండా, మిగతా అన్ని పేజీలకంటే ముందు, అంటే "అ" అక్షరం కంటే ముందు, పేజీలను పెట్టే వీలు ఒకటుంది. అంటే ముఖ్యమైన పేజీలను అక్షర క్రమంలో కాకుండా ప్రత్యేకంగా పేర్చవచ్చు. అందుకోసం <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|*]]</nowiki> ఇలా చుక్కపెట్టాలి. అప్పుడా పేజీ "అ" కంటే ముందు, "1" కంటే ముందు "*" అనే విభాగంలో కనిపిస్తుంది. దీనికంటే కూడా పైన కనబడాలంటే <nowiki>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్| ]]</nowiki> అని పైపు తరువాత ఒక స్పేసు పెట్టాలి. అప్పుడు ఆ పేజీ ఆ వర్గంలో అన్నిటి కంటే పైన, చుక్క కంటే పైన కనిపిస్తుంది. సాధారణంగా వర్గానికి చెందిన అత్యంత ముఖ్యమైన పేజీని ఇలా పేరుస్తారు. ఉదాహరణకు "వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్" లో "ఆంధ్రప్రదేశ్" అనే పేజీ ఇక్కడ ఉంటుంది. "వర్గం:తెలంగాణ" లో "తెలంగాణ" అనే పేజీ ఇక్కడ ఉంటుందన్నమాట. అద్సరే.. "ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఆరంభశూరులు", "వికీపీడియాలో విధ్వంసకులు" అనే పేజీల్లో వర్గం పేరు రాసాక, దాని చివర పైపు పెట్టాల్సిన అవసరం ఉందా? :-) __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:12, 28 జూలై 2026 (UTC) :ఇటువంటి చిట్కాలు చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటున్నాయి. ఇవన్నీ ఒకచోట పేర్చి ఇవ్వగలరు. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 06:06, 31 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-29 (వికీడేటా ద్వారా వర్గాలకు అంతర్వికీ లింకులు చేర్చడం) == అందరికీ నమస్కారం, మనం '''కొత్త వ్యాసాలను''' సృష్టిస్తున్నప్పుడు '''వర్గాలు (Categories)''' ఎంత కీలకమో మనందరికీ తెలిసిందే. ప్రస్తుతం మనం వ్యాసాలు సృష్టిస్తున్నప్పుడు తెవికీలో ఇదివరకేవున్న '''వర్గాలను చేర్చడం''' గానీ, '''కొత్త వర్గాలను''' సృష్టిస్ంచడం గానీ చేస్తుంటాం. అయితే '''అనువాద ఉపకరణం (Content Translation Tool)''' ఉపయోగించి వ్యాసాలను సృష్టిస్తున్నప్పుడు, '''వర్గాలు వాటంతట అవే''' వ్యాసంలోకి రావడానికి''' ఒక చిన్న పని''' చేస్తే సరిపోతుంది. తెవికీ వ్యాసాలకు ఆంగ్ల (ఇతర భాషల) వికీ వ్యాసాలతో '''వికీడేటా (Wikidata)''' ద్వారా ఎలాగైతే లింక్లు ఉంటాయో, వర్గాలకు కూడా అలాగే '''లింక్లు''' ఉంటాయి. మనం ఏదైనా కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించినప్పుడు లేదా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను వ్యాసాలకు చేరుస్తున్నప్పుడు, ఆ వర్గానికి '''ఆంగ్ల వికీపీడియాలోని తత్సమాన వర్గం (English Category) లింక్‌ను వికీడేటాలో జోడిస్తే సరిపోతుంది'''. '''దీనివల్ల ఉపయోగాలు:''' * '''ఆటోమేటిక్ వర్గాలు:''' అనువాద ఉపకరణం ద్వారా ఆంగ్లం నుండి తెలుగులోకి వ్యాసాలను అనువదించినప్పుడు, వికీడేటా లింక్ ఆధారంగా తెలుగు వర్గాలు వాటంతట అవే వ్యాసంలోకి వచ్చి చేరుతాయి. * '''సమయం ఆదా:''' మనం ప్రతి వ్యాసానికి మానవీయంగా (Manually) వర్గాలను వెతికి చేర్చాల్సిన అవసరం ఉండదు. కాబట్టి, అందరూ ఇకపై కొత్త వర్గాలు సృష్టించినా లేదా పాత వర్గాలపై పనిచేస్తున్నా వాటికి వికీడేటాలో ఆంగ్ల వర్గం లింక్ ఉండేలా చూసుకోవాల్సిందిగా కోరుతున్నాను. అలాగే ఖాళీ పేజీతో వర్గాన్ని సృష్టించకుండా దాన్ని ఒక మాతృవర్గంలో వెయ్యడం కూడా చాలా ముఖ్యం. -- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:16, 28 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. ఈ సందర్భంలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టును చూడాలి. భాషాలింకులు ఇవ్వాల్సిన వర్గాల జాబితా ఈ ప్రాజెక్టు పేజీలో ఉంది. ఈ జాబితా రెండేళ్ళ కిందది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:26, 29 జూలై 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, నేను కూడా ఈ ప్రాజెక్టులో పాల్గొంటాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:06, 29 జూలై 2026 (UTC) :::అలాగే, [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, కలిసి కుమ్మేద్దాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:32, 29 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] సార్, నేను రెడీ. అయితే, తెలుగు వికీ వర్గాలకు, సరైన ఆంగ్ల వికీ వర్గాలు కనిపెట్టడం ఎలా? దానికి మనం ఏదైన జాబితా చేయగలమా? -- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:39, 29 జూలై 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ.. మానవికంగా వెతుక్కోవడం తప్ప, వేరే ఉపకరణాలు వాడే పద్ధతేమీ లేదనుకుంటాను. :::::* అయితే, పెట్‌స్కాన్ వాడి కొంత పని తగ్గించుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు Indian women అనే వర్గంలో మొత్తం మొత్తం 1124 ఉపవర్గాలుండగా, వాటిలో తెవికీ వర్గాలతో లింకులు లేనివి 1053 ఉన్నాయి ([https://petscan.wmcloud.org/?psid=49682078 ఈ లింకులో ఉంది]). అలాగే భారతీయ మహిళలు అనే తెవికీ వర్గంలో ఎన్వికీ లింకులు లేని వర్గాలు 495 ఉన్నాయి ([https://petscan.wmcloud.org/?psid=49682079 ఈ లింకులో ఉంది]). ఈ రెండు జాబితాలను పక్కపక్కన పెట్టుకుని సంబంధం కుదిరిన వాటికి పెళ్ళిళ్ళు చేస్తూ పోవడమే. :::::* వర్గవృక్షంలో శీర్షస్థానంలో ఉన్న వర్గాలను పక్కపక్కన పెట్టుకుని కింది వర్గాలను శోధిస్తూ, లింకులు కలుపుకుంటూ పోవడం. ఉదాహరణకు Category:People from Andhra Pradesh అనే వర్గానికి వెళ్ళి, అక్కడి నుండి People from Andhra Pradesh by distric అనే ఉపవర్గానికి వెళ్తే అందులో ఉన్న ఉపవర్గాలన్నిటికీ వరసబెట్టి లింకులు కలపవచ్చు. అలాగే తెలంగాణ. అలాగే వివిధ ఇతర రాష్ట్రాల వర్గాలు. :::::* ఇంగ్లీషులో ఉండడం దాదాపుగా అసంభవం అనుకున్న వర్గాలను పక్కన పెట్టెయ్యాలి. ఉదాహరణకు గుంటూరు జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు లాంటివి, ఇరు రాష్ట్రాల మండలాలు పట్టణాలకు చెందిన వర్గాలు ఇవి ఇంగ్లీషులో ఉండే అవకాశం లేదు. వాటిని పక్కనపెట్టేస్తే సంభావ్యవర్గాలపై ముందు పనిచెయ్యవచ్చు :::::మొత్తమ్మీద, ఈ పనిమీద కాస్త సమయం వెచ్చించాలి. కానీ, దానివలన ఆ తరవాత చాలా సమయం ఆదా అవుతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:10, 29 జూలై 2026 (UTC) ::::::అలాగే @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ముందుగా పెట్‌స్కాన్ ఫలితాల్లో వచ్చిన లింకులను కలిపేద్దాం. ఈ ప్రాజెక్టు పని పూర్తయిన తరువాత లింకుల ప్రాజెక్టు మీద పని చేస్తాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:19, 29 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, శుభం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:24, 29 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-30 (మీ వాడుకరి పేజీ ఎలా ఉంది?) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వాడుకరి పేజీలో వాడుకరి పెట్టెలూ, టాప్‌ఐకన్లూ పెట్టుకోవచ్చని అనుకున్నాం గదా! ఎక్కడా అని అడుగుతారేంటండీ? ఇదే పేజీలో పైన అనుకున్నాం గదా? చదవలేదా!? అంతేలే, చదివేవాడికి రాసేవాడు లోకువ లెండి. ఆ విధంగా ఆ పెట్టెలూ, ఐకన్లతో పాటు వాడుకరి పేజీలో ఇంకా అనేకం పెట్టుకోవచ్చు. తెవికీలో మీరు చేసిన, చేస్తున్న, చెయ్యాలనుకుంటున్న పనుల గురించి రాసుకోవచ్చు. ఇలా ఇంకా అనేకం రాసుకోవచ్చు -మీరు ఎంత గొప్పవారో, ఎంత తెలివిగలవారో కూడా రాసుకోవచ్చు. అన్నిటి గురించీ చెప్పను గానీ, ఒక్క గొప్పతనం గురించి ఇక్కడ రాస్తా.. తెవికీలో మనం ఎప్పటి నుండి కృషిచేస్తున్నాం, ఎంత పని చేసాం అనేదాన్ని బట్టి మనకు మనమే ఒక పురస్కారం ఇచ్చుకునే అంశం ఇది. {{tl|Service award progress}} అనే మూసను మన వాడుకరిపేజీలో పెట్టుకుని, అందులో మనం ఎప్పుడు తెవికీలో నమోదు చేసుకున్నామో, ఎన్ని దిద్దుబాట్లు చేసామో ఇస్తే మనకు సూటయ్యే పురస్కారాన్ని అది ఇస్తుంది. ఒక్క తెవికీలోనే కాదు, అసలు వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల్లో ఎప్పుడు చేరామో, మొత్తం ప్రాజెక్టులన్నిటిలోనూ కలిపి ఎన్ని దిద్దుబాట్లు చేసామో కూడా ఇవ్వవచ్చు. ఇన్ని దిద్దుబాట్లు ఎప్పుడు చేసావు అని తెవికీ మనల్ని సందేహించదు -మనం అబద్ధాలు చెప్పమని దానికి కూడా తెలుసు. మొత్తం 11 మందిమి ఈ మూసను పెట్టుకున్నాం. ఉదాహరణ కోసం [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారి పేజీలో అడుగున చూడండి. మీరూ పెట్టుకోండి. -------------- ;అవునూ, వికీల్లో నేను ఎప్పుడు చేరాను, మొత్తం అన్ని వికీల్లోనూ కలిపి ఎన్ని దిద్దుబాట్లు చేసాను అనేవి నాకు ఎక్కడ దొరుకుతాయి? :వెతకండి, వెతికితే దొరకంది లేదు. దొరకలేదా.., అయితే అడగండి చెబుతా! ;అద్సరే, 11 మంది పెట్టుకున్నారని మీకు ఎలా తెలిసింది? :కనుక్కోండి. బహు తేలిక ఇది. సరే.. ఆ మాదిరిగా ముందుకు పోదాం పదండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:35, 29 జూలై 2026 (UTC) :అబ్బే! ఎక్కువ ఉపయోగకరంగా లేదు. Novice ఎడిటర్ ట. Depressing, అందుకే పెట్టుకోలేదు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:41, 29 జూలై 2026 (UTC) ::లేదు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|మేడం]], మీరు కొత్తవారు ఎందుకౌతారు!? ఏదో తప్పు జరిగింది. ఉత్త తెవికీలో మీ దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇచ్చినా మీరు యోమెన్ ఎడిటరు అవుతారు. అన్ని వికీల్లోనూ చేసిన దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇస్తే వెటరన్ ఎడిటర్-4 అవుతారు. మళ్ళీ చూడండి __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:07, 29 జూలై 2026 (UTC) :ఈ మూసను మన వాడుకరి పేజీలో పెట్టాక, అందులో ఉన్న పరామితులలో కింది నాలుగింటికీ తప్పనిసరిగా విలువలు ఇవ్వాలి. :* year: మీరు వికీపీడియాలో చేరిన సంవత్సరం :* month: చేరిన నెల :* day: చేరిన రోజు :* దిద్దుబాట్ల సంఖ్య: మీరు ఇప్పటివరకూ చేసిన మొత్త దిద్దుబాట్ల సంఖ్య :వీటికి విలువ ఇస్తేనే అది మీ సరైన వాడుకరి స్థాయిని చూపిస్తుంది. గమనించగలరు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:04, 30 జూలై 2026 (UTC) == ఒక ముఖ్యమైన గమనిక == [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] '''ఒక ముఖ్యమైన గమనిక''': ఈ పోటీలో పాల్గొంటున్న వాడుకరులు ఈసరికే ప్రాజెక్టుకు సమర్పించినవి కాకుండా మరో 135 వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటిని ఇంకా పోటీకి సమర్పించలేదు. ఆ జాబితా [https://quarry.wmcloud.org/query/101073 ఇక్కడ] ఉంది (దాన్ని రోజుకు రెండుసార్లు తాజాకరిస్తాం). ఆ జాబితాను పరిశీలించి, అందులో మీ వ్యాసాలేమైనా ఉంటే తగు చర్య తీసుకోగలరు. చివరి తేదీ దగ్గర పడుతోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:56, 29 జూలై 2026 (UTC) :అందులో ఉన్న వ్యాసాలు ప్రాజెక్టుకు సంబంధించినవా? <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 05:42, 29 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] అది ఆయా వాడుకరులకే తెలుస్తుంది. నిర్థారించుకుని, ప్రాజెక్టుకు సంబంధించినవాటిని పోటీలో చేర్చాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:53, 29 జూలై 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-31 (దాగిన వర్గాలు కనిపిస్తున్నాయా?) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] వ్యాసాల్లో అడుగున వర్గాలుంటాయి కదా. అక్కడ కనబడే వర్గాలే కాకుండా కనబడని వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. పేజీ నిర్వహణకు సంబంధించి పలు వర్గాలు అక్కడ కనిపిస్తాయి. మూలాల్లో లోపాలను చూపించే వర్గాలు కూడా అలా దాచిపెట్టి ఉంటాయి. నిర్వహణకు చెందిన వర్గాలు కాబట్టి అవి పాఠకులకు అవసరం లేదు. అంచేత వాళ్ళకు కనబడకుండా, సంపాదకులకు మాత్రమే కనబడేలా వాటిని దాచి ఉంచుతాం. మనకు కూడా అవి అప్రమేయంగా (డిఫాల్టుగా) కనబడవు. [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు|మన అభిరుచుల్లో]], రూపురేఖలు ట్యాబులో, "'''{{int:Tog-showhiddencats}}'''" అనే అంశానికి టిక్కు పెట్టుకుంటేనే మనకు అవి కనిపిస్తాయి. వ్యాసాలు మంచి స్థితిలో ఉండేలా చూడాల్సినవాళ్ళం కాబట్టి, ఈ అంశాన్ని మనం చేతనం చేసుకుని ఉంచుకోవాలి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:17, 30 జూలై 2026 (UTC) == ఈ ఒక్క రోజే == గడువు ముగిసే సమయం వచ్చేస్తోంది. ఆగస్టు 1 ఉదయం 6 గంటలకు - ఇంకో 22 గంటల్లో - ముగియనుంది. 1308 కి చేరాం. చివరి రోజు.. చివరి తోపు. ఒక్క ఊపుతో ఒక్క తోపు తోసామంటే 1500 చేరొచ్చు. గడచిన 24 గంటల్లో 89 వ్యాసాలు రాసాం. చివరి రోజున, 24 గంటల ఏకాహం చేద్దామా? 30 రోజులు చేస్తే ఎడిటథాన్, ఒక్క రోజు చేస్తే ఎడిట్‌స్ప్రింట్! రండి, చివరి రోజున 200 వ్యాసాలు రాద్దాం. ముఖ్యమైన సంగతి.. పెండింగులో ఉన్న పనులను పూర్తి చేయడం మరువకండి. # వ్యాసాలను ప్రచురించి కూడా, ఇంకా పోటీకి సమర్పించనివి ఉన్నాయేమో చూసి ప్రచురించండి. తరువాత చేరుద్దామని అనుకుని ఉండవచ్చు, చేర్చడం మరచిపోయి ఉండవచ్చు - పరిశీలించండి. [https://quarry.wmcloud.org/query/101073 ఈ జాబితాలో] మీ వ్యాసాలున్నాయేమో చూసుకోండి # వ్యాసాలు తయారై కూడా ఇంకా ప్రచురించనివి ఉన్నాయేమో చూసుకోండి # పోటీకి సమర్పించిన వ్యాసాల్లో లింకులు, మూలాలు, వర్గాల వంటి హంగులు కూర్చాల్సినవి ఉన్నాయేమో చూడండి. # మూలాల లోపాలున్న పేజీలు, CS1 errors వంటి వర్గాల్లో ఉన్నాయేమో చూసి, తగు సవరణలు చెయ్యండి. ఈ వర్గాలు "దాచిన వర్గాల్లో" ఉంటాయి. దాచిన వర్గాలు కనబడకపోతే, వాటిని కనబడేలా చేసేందుకు [[#నేటి విశేషం-31 (దాగిన వర్గాలు కనిపిస్తున్నాయా?)|నేటి విశేషం-31]] చూడండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:53, 31 జూలై 2026 (UTC) :[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] :ఇప్పటివరకు మీరు సమర్పించిన వ్యాసాల్లో లింకుల్లేనివి, మూలాల్లేనివి, లోపాలున్నవీ.. వగైరాల గురించి చూడాలనుకుంటే [https://quarry.wmcloud.org/query/106655 ఈ పేజీ] లోని జాబితాలో చూడవచ్చు. అక్కడ కనిపించే జాబితాలో వివర్లో ఉన్న కాలములు పేజీ వెడల్పును దాటిపోయాయి. అవి కనబడాలంటే అడుగున ఉన్న అడ్డం స్క్రోల్‌బారును వాడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:34, 31 జూలై 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%85%E0%B0%B8%E0%B1%8B%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81&action=history అసోం_పట్టు] వ్యాసాన్ని, పోటీ మొదలవడానికి ముందే ప్రచురించినట్లు చూపిస్తోంది. అందుచేత సాఫ్టువేరు దాన్ని లెక్కలోకి తీసుకోవడం లేదు. గమనించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:44, 31 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు ఈ విషయం గురించి తెలియజేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు.నేను ప్రాజెక్ట్ పేజీలో ఈశాన్య భారతదేశం పేజీలో అసోం పట్టు వ్యాసం కూడా ఉండడంతో మూస చేర్చాను. ఇప్పుడు నేను మూసను తీసివేస్తాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 04:59, 31 జూలై 2026 (UTC) == 10,9,8,.. == [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] ఇంకో అరగంటలో ఇది ముగియనుంది. సమర్పించిన వ్యాసాల్లో లోనికి వచ్చే లింకు ఒక్కటి కూడా లేని వ్యాసాలు 101, ఒక్క వర్గమైనా లేనివి 21 ఉన్నాయి. లీంకులు లేనివాటిలో ప్రణయ్‌రాజ్ రాసినవి 77, వినయ్‌వి 5, ఉదయ్ కిరణ్ 4, కశ్యప్ 14 ఉన్నాయి. ఇవన్నీ అనర్హత పాలైపోతున్నాయి. అలాగే, పోటీ కాలం లోనే సృష్టించి, పోటీకి సమర్పించని వ్యాసాలు 130 ఉన్నాయి. వీటిలో పోటీకి సంబంధించినవి పెద్దగా ఉన్నట్టు లేవు. కానీ అసలంటూ ఉన్నాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:07, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, సృష్టించీ పోటీకి సమర్పించని వ్యాసాల్లో (https://quarry.wmcloud.org/query/101073) మీవి ఉన్నట్టున్నాయి. వాటిని పరిశీలించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:15, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. నేను రాసిన ఆ వ్యాసాలు పోటీ లో భాగంగా రాసినవి కావు.అవి పోటీ కి సంబంధం లేని వ్యాసాలు.ఈ విషయాన్ని నా దృష్టికి తీసుకు వచ్చినందుకు మీకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 00:21, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, ఓహో సరేలెండి. కుకీ_నేషనల్_ఫ్రంట్, అసోం_డిటెన్షన్_క్యాంప్, అసోం_పర్యాటక_రంగం వగైరాలను చూసి ఆ పేర్లను బట్టి అవి పోటీకి సంబంధించినవేమో అనుకున్నాను. నేను పొరపాటు పడినట్టున్నాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:30, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, నేను చెప్పిన పై మూడూ ప్రాజెక్టులో [[వాడుకరి:Chaduvari/ఈశాన్య భారతం]] జాబితాలో ఉన్నాయి గదా? వాటిని ఎందుకు చేర్చలేదు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు నేను ఈ నెల లో ప్రాజెక్ట్ లో భాగంగా రాసిన వ్యాసాలు కాకుండా ఇతర వ్యాసాలు కూడా రాశాను. అందువలన నేను మూడు వ్యాసాల ను ప్రాజెక్టు లో చేర్చడం మర్చిపోయాను చేర్చలేకపోయాను‌.క్వారీ లో నేను చేర్చిన ప్రాజెక్టుకు సంబంధం లేని ఇతర వ్యాసాలు ఉండడంతో ఈ పై మూడు వ్యాసాలు గమనించలేదు. ఈ పొరపాటుకు మన్నించండి. మీకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 01:52, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == 3 2 1👏👏👏 == ముగిసింది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:31, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఎడిటథాన్-5 ప్రధాన భాగం ముగిసింది == ఎడిటథాన్-5 ప్రాజెక్టులో ప్రధాన భాగమైన కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించే విభాగానికి గడువు ముగిసింది. పాల్గొన్నవారందరికీ అభినందనలు. ఈ వారం వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసం స్థాయికి తీసుకువెళ్ళే ఇంకో ప్రధాన భాగం ఈ నెలంతా కొనసాగి ఆగస్టు 31 తో ముగుస్తుంది. ఒకటింబాతిక లక్షల తెవికీ వ్యాసాల నుండి చిక్కటి నాణ్యత కలిగిన వెన్న తీసే కార్యక్రమం ఇది. అత్యంత నాణ్యత కలిగిన వ్యాసాలతో "ఘన తెవికీ" అనే ఒక ప్రత్యేక వికీపీడియాను తయారుచేస్తే, అందులో ఉండదగ్గ వ్యాసాలను చెక్కే అవకాశం ఇది. 'అయ్యో, వేగం కోసం నాణ్యతను చిన్నచూపు చూసామే' అనుకునే వాడుకరులకు, నాణ్యత కోసం వేగాన్ని తెగనరికే సదవకాశం ఇది. '''<big>ఒక ముఖ్యమైన గమనిక</big>''': ప్రాజెక్టులో చూపిన జాబితా ([[వాడుకరి:Chaduvari/ఈ వారం వ్యాసాల జాబితా]]) లోని వ్యాసాలనే కాదు, మీకు నచ్చిన ఏ వ్యాసాన్నైనా ''మంచి'' స్థాయికి తీసుకువెళ్ళవచ్చు. వాడుకరులందరూ ఇందులో కూడా కృషి చేసి, వీలైనన్ని వ్యాసాలను మంచి స్థాయికి తీసుకువెళ్ళాలని ఆహ్వానిస్తున్నాం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:35, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) :దీనికోసం ఒక ప్రాజెక్ట్ పేజిని ఉంచుతారా ... <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 05:36, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ, ఈ పేజీయే కొనసాగుతుందండి. మెరుగుపరచడం కూడా ఈ ప్రాజెక్టులో భాగమే కదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:52, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పాయింట్ల తుది నివేదికను ప్రచురించాం == పాయింట్ల తుది నివేదికను ప్రచురించాం. 1382 వ్యాసాలు, 4,05,23,227 బైట్లు, 9,48,767 పదాలు, 61,942 వికీలింకులు, 10,553 భాషా లింకులు, 4,244 వర్గాలు, 8,127 బొమ్మలు.. స్థూలంగా ఇదీ ఈ ప్రాజెక్టు. 116 కు పైగా వ్యాసాలు పాయింట్ల గణనకు అర్హత సాధించలేదు. వీటిలో 100 పైచిలుకు వ్యాసాలు ఇన్‌కమింగు లింకులు లేనందునా, మిగతావి వర్గాలు లేనందునా అర్హత పొందలేదు. ఇక రెండవ మూల్యాంకనంలో భాషానాణ్యతను పరిశీలించి నాణ్యత శాతాన్ని నిర్థారిస్తాం. ఆ శాతాన్ని ఇప్పుడు సాధించిన పాయింట్లకు వర్తింపజేస్తాం. అప్పుడు తుది పాయింట్లు, ర్యాంకులు, ప్రైజులూ వస్తాయి. ప్రాజెక్టులో కృషిచేసి చక్కటి గణాంకాలను నమోదు చేసిన వాడుకరులందరికీ అభినందనలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:00, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు సర్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:32, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అర్హత పొందని వ్యాసాల తాజా జాబితాను ఎక్కడ చూడవచ్చు?-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 06:56, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, వీటిని [https://quarry.wmcloud.org/query/106655 ఈ లింకులో] చూడవచ్చు. ఈ లింకు ప్రాజెక్టు పేజీలో కూడా ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:07, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మెరుగుదలకు గడువు పొడిగింపు అంటే కొత్తగా సృష్టించిన వ్యాసాలకు కూడా లింకులు, వర్గాలు చేర్చడం అనుకున్నాను. అందుకోసం చివరి మూడు రోజులు దాదాపు 100 వ్యాసాలు సృష్టించుకుంటూ వెళ్ళాను కానీ, లింకులు చేర్చలేదు. దాంతో 405 వ్యాసాలలో 79 వ్యాసాలు అర్హత పొందని వ్యాసాలుగా మిగిలిపోయి, 326 మాత్రమే పోటీలో నిలిచాయి. ఆ మిగిలిన వ్యాసాలను కూడా సరిచేస్తున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 19:14, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీలను సృష్టించే హడావుడిలో పడి ఇలాంటివి చెయ్యరేమోనని నేను భయపడ్డాను. అందుకే ఎప్పటికప్పుడు హెచ్చరిస్తూనే వచ్చాను. [[#ఈ ఒక్క రోజే|ఈ ఒక్క రోజే]] విభాగంలో కూడా, ఇక ఒక్క రోజే ఉంది, లింకులూ వగైరాలు చెక్ చేసుకోండి అని రాసాను. మీవి 78, మొత్తమ్మీద 116 వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత పొందకపోవడం బాధగా ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:20, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) == నేటి విశేషం-32 (పొట్టి మూలాలూ, మంచి వ్యాసాలూ) == [[దస్త్రం:WLW_Project_growth_icon.svg|20x20px]] మంచి వ్యాసాలుగా మలచే క్రమంలో మనం చెయ్యాల్సిన ముఖ్యమైన పని ఒకటుంది. అది పైన [[#నేటి విశేషం-5 (పొట్టిమూలాలు - పెద్ద సమస్య - సింపులు పరిష్కారం)|ఈ విభాగంలో]] చెప్పాం. అదే మళ్ళీ [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#పొట్టి_మూలాల_గురించి_మరొకసారి]] ఇక్కడ కూడా రాసాం. చూసారా?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:00, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) :[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] :వ్యాసాలను మంచి వ్యాసాలుగా మలచాలంటే, ఈ లోపాన్ని సవరించడం కూడా తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పనే> దానికోసం, ఈ జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో ఆ వాక్యాన్ని చేర్చుకోవడం కూడా తప్పనిసరియే. గమనించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:07, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == 87 పేజీల్లో పొట్టి మూలాల లోపాలు ఉన్నాయి == [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] ప్రాజెక్టుకు సమర్పించిన వ్యాసాల్లో పొట్టి మూలాలకు జోడీగా ఉండే పొడుగు మూలాలను నిర్వచించనందున లోపాలు తలెత్తిన పేజీలు 87 ఉన్నాయి. ఈ జాబితాను [https://quarry.wmcloud.org/query/107996 ఇక్కడ] చూడవచ్చు. ఈ పేజీలన్నీ [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గంలో ఉంటాయి. ఒక్కొక్క పేజీలో ఎన్నేసి మూలాలు ఇలాంటివి ఉన్నాయో తెలీదు. ఎన్ని మూలాలు ఇలా లక్ష్యం లేకుండా ఉంటే అన్ని మూలాలు అసలు లేనట్టే లెక్క. ఈ 87 లో ఒకటో రెండో [[:వర్గం:Harv and Sfn multiple-target errors|Harv and Sfn multiple-target errors]] అనే వర్గంలో ఉన్నాయి. ఈ పేజీల్లో లోపాలు మామూలుగా కనబడవు. కనబడాలంటే [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మన కామన్ సీయెస్సెస్ పేజీలో]] (వాడుకరి:Chaduvari/Common.css పేజీలో ఉన్నట్టు) కింది లైను పెట్టుకోవాలి: .harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */ వీటిని ఎలా సవరించాలి వంటి వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మానవిక మూల్యాంకనం ఫలితాలు, తుది జాబితా ప్రకటించాం == [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5#నాణ్యతా మూల్యాంకనం, తుది ఫలితాలు|నాణ్యతా మూల్యాంకనం చేసి, దాని ప్రకారం తుది ఫలితాలు]] ప్రకటించాం, చూడండి. ఈ ప్రాజెక్టులో పాల్గొని, కొత్త వ్యాసాలు సృష్టించే ఈ భాగాన్ని విజయవంతం చేసినందుకు మరొక్కసారి మీ అందరికీ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:31, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 15:26, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఒక ముఖ్యమైన గమనిక == [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] , [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] , [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] , [[User:Chaduvari|చదువరి]], [[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] , -[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] , [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] , [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] , [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] మంచి వ్యాసాల స్థాయికి మెరుగుపెట్టే పనిలో ఒక విశిష్టత ఉంది. వాటి నాణ్యతా నియమాలు కఠినంగా ఉంటాయి. వాటి మూల్యాంకనంలో మానవికంగా చేసే పని ఎక్కువ. ప్రతీ ఒక్క వ్యాసాన్నీ, వ్యాసం లోని ప్రతీ ఒక్క వాక్యాన్నీ నిశితంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. ఈ పని చేసేందుకు గాను, మూల్యాంకనం చేసేవారికి చాలా సమయం అవసరమౌతుంది. ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ మూల్యాంకనం చేసి ఫలితాలను ప్రకటించడానికి, పోటీ ముగిసిన తరువాత వారం రోజులు మాత్రమే గడువు విధించుకున్నాం. ఈ గడువు లోగా ఫలితాలను ప్రకటించాలంటే, పోటీకి సమర్పించిన వ్యాసాలను వెంటవెంటనే మూల్యాంకనం చేస్తూ ఉండాలి. అందుచేత మీ అందరికీ ఒక విజ్ఞప్తి: మీరు మెరుగుపరచిన వ్యాసాలను ఎప్పటికప్పుడు సమర్పించెయ్యండి (చర్చ పేజీలో మూస పెట్టండి ). లేదంటే, కనీసం వారానికి ఒకసారి సమర్పించండి. ఆగస్టు 8న, ఆగస్టు 14 న, ఆగస్టు 20 న, ఆగస్టు 26 న, మిగిలినవి గడువు ముగిసే లోపున సమర్పించండి. తద్వారా మూల్యాంకనం చేసేందుకు తగినంత సమయం చిక్కుతుంది. ;గమనికలు :*ఒకసారి వ్యాసాన్ని సమర్పించాక, ఇక ఆ వ్యాసంలో మార్పుచేర్పులు చెయ్యడం కుదరదు. అన్నీ సరిచూసుకున్నాకే వ్యాసాన్ని సమర్పించండి. :*సమర్పించడం కోసం చర్చ పేజీలో పెట్టే మూసలో, ఈసారి తప్పనిసరిగా ఒక పరామితికి విలువ ఇవ్వాలి. పరామితి లేకుండా ఇస్తే ఆ పేజీ పోటీలోకి చేరదు. వివరం ప్రాజెక్టు పేజీలో చూడండి. ;మరో గమనిక : మెరుగుపరచేందుకు వ్యాసాన్ని ఎంచుకునే ముందు [[వాడుకరి:Chaduvari/ఈ వారం వ్యాసాల జాబితా|జాబితాలో]] దానికి ఎదురుగా సంతకం చెయ్యండి. లేకపోతే డూప్లికేషను జరిగే అవకాశం చాలానే ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:28, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) migoncnole55v0pxqwplsv0amy0yy4k 0 501134 4920283 4901546 2026-08-04T16:28:20Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920283 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name =జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ | logo = Jindal Steel Limited Logo.png | image = Jindal Centre Raigarh.png | type = ప్రజలు | traded_as = {{ubl|{{BSE|532286}}|{{NSE|JINDALSTEL}}}} | founder = ఓ.పీ. జిందాల్ | hq_location = న్యూఢిల్లీ , భారతదేశం<ref>{{Cite web|url=http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx|title=Jindal Steel Power &#124;&#124; Home|access-date=24 September 2010|archive-date=22 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222145400/http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx|url-status=dead}}</ref> | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తంగా | key_people = [[నవీన్ జిందాల్]] ( ఛైర్మెన్ )<ref name=MgmtDetails>{{cite web |url=https://www.jindalsteelpower.com/key-management-personnel.html |title=Management Details |publisher=Jindal Steel |access-date=June 5, 2020 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512100918/https://jindalsteelpower.com/key-management-personnel.html |url-status=live }}</ref><br />{{nowrap|బిమ్లేంద్ర ఝా<ref name=MgmtDetails/> (ఎండి)}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE749A01030}} | industry =ఉక్కు,ఇంధన | products = ఉక్కు , ఇనుము , విద్యుత్ ఉత్పత్తి & పంపిణీ | revenue = {{decrease}} ₹ 50,183 కోట్లు (2024)<ref name="Financials">{{cite web |url= https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/46cf2886-f327-433a-a26a-ece2cab12ff2.pdf |title= Jindal Steel and Limited. Financial Statements |website= jindalsteelpower.com |access-date= 13 May 2024 |archive-date= 13 మే 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240513153957/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/46cf2886-f327-433a-a26a-ece2cab12ff2.pdf |url-status= dead }}</ref> | operating_income = {{Increase}} ₹ 6,241 కోట్లు (US$650 మిలియన్లు) (2024) | net_income = {{Increase}} ₹ 5,943 కోట్లు (US$620 మిలియన్లు) (2024) | assets = {{Increase}} ₹ 78,715 కోట్లు (US$8.2 బిలియన్లు) (2024) | equity = {{Increase}} ₹ 44,750 కోట్లు (US$4.7 బిలియన్లు) (2024) | num_employees = 11,178 (4,807 తాత్కాలిక ఉద్యోగులతో సహా) (2024) | subsidiaries = జిందాల్ పెట్రోలియం లిమిటెడ్<br>వల్కన్ గ్రీన్ స్టీల్<br>జిందాల్ సిమెంట్<br>జిందాల్ పాంథర్ TMT రీబార్స్<br>జిందాల్ ఇన్ఫోసొల్యూషన్స్ లిమిటెడ్<br>జిందాల్ సిన్ఫ్యూయల్స్ లిమిటెడ్<br>జిందాల్ మినరల్స్ & మెటల్స్<br>జిందాల్ పవర్<br>రాయ్‌గఢ్ పాతల్‌గావ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే లిమిటెడ్ | website = {{URL|https://www.jindalsteel.com/|jindalsteel.com}} | footnotes = }} '''జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్''' న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న ఒక భారతీయ [[ఉక్కు]] సంస్థ.<ref name="Forbes">{{Cite web|date=31 May 2013|title=Jindal Steel & Power on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235620/http://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|archive-date=2 December 2013|access-date=1 December 2013|website=Forbes}}</ref> జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ ఓ. పి. జిందాల్ గ్రూపులో ఒక భాగం.<ref>{{Cite news|url=https://businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|title=Amazing turnaround of JSPL|last=Lancelot Joseph|date=28 June 2021|work=businessindia.co|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519075546/https://www.businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|archive-date=19 May 2022}}</ref> టన్నుల పరంగా, ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద ప్రైవేట్ ఉక్కు ఉత్పత్తిదారు, పట్టాలను ఉత్పత్తి చేసే భారతదేశంలో ఏకైక ప్రైవేట్ సంస్థ. ఈ సంస్థ స్పాంజ్ ఇనుము, తేలికపాటి ఉక్కు పలకలు, పట్టాలు, తేలికైన ఉక్కు, నిర్మాణాత్మక, వేడి చుట్టిన పలకలు, ఇనుప ఖనిజం గుళికలు, కాయిల్స్‌ను తయారు చేసి విక్రయిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|title=Jindal Steel & Power Ltd|work=Business Standard India|access-date=9 February 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209120005/https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|archive-date=9 February 2022}}</ref> జిందాల్ స్టీల్ ఒడిశాలోని అంగుల్‌లో ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి MXCOL ప్లాంట్ను ఏర్పాటు చేసింది, ఇది స్థానికంగా లభించే చౌకైన అధిక-బూడిద బొగ్గును ఉపయోగిస్తుంది, దానిని ఉక్కు తయారీకి సంశ్లేషణ వాయువు మారుస్తుంది, దిగుమతి చేసుకున్న కోకింగ్ బొగ్గు ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|title=JSPL's coal gas-based steel tech in Harvard case study|date=18 January 2015|work=Business Standard India|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608040109/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|archive-date=8 June 2022|agency=Press Trust of India}}</ref> == కార్యకలాపాలు == === అంగుల్ === 2022లో కేంద్ర ఉక్కు శాఖ మంత్రి రామ్ చంద్ర ప్రసాద్ సింగ్ ఒడిశాలోని అంగుల్ జిల్లాలోని ఇంటిగ్రేటెడ్ కాంప్లెక్స్లో జిందాల్ స్టీల్ యొక్క 1.44 ఎంటిపిఎ టిఎంటి రీబార్ మిల్లును ప్రారంభించారు. ప్రపంచంలోని అత్యంత అధునాతన ఉక్కు కర్మాగారాలలో ఒకటి, బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ ఆధారిత మార్గాన్ని ఉపయోగించి సిన్గాస్ ఆధారిత డిఆర్ఐని ఉత్పత్తి చేసే భారతదేశంలోని ఏకైక ఉక్కు కర్మాగారమైన అంగుల్ ఎండ్-టు-ఎండ్ విలువ సృష్టి, తక్కువ కార్బన్ శక్తి ఏకీకరణ కోసం రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/companies/news/steel-minister-inaugurates-jindal-steel-s-tmt-rebar-mill-in-angul-odisha-11651303479173.html|title=Steel minister inaugurates Jindal Steel's TMT rebar mill in Angul, Odisha|last=Ujjval Jauhari|date=30 April 2022|work=livemint.com|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702141506/https://www.livemint.com/companies/news/steel-minister-inaugurates-jindal-steel-s-tmt-rebar-mill-in-angul-odisha-11651303479173.html|archive-date=2 July 2022}}</ref> === బార్బిల్ === బార్బిల్‌లోని జిందాల్ స్టీల్ పెల్లెట్ ప్లాంట్ వివిధ పెల్లెట్ గ్రేడ్‌ల కోసం మొత్తం 9 MTPA<ref>{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/jspl---s-barbil-pellet-plant-achieves-rare-production-feat.html|title=JSPL's Barbil Pellet plant achieves rare production feat|last=<!--Not stated-->|date=28 April 2019|work=The Pioneer|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629092421/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/jspl---s-barbil-pellet-plant-achieves-rare-production-feat.html|archive-date=29 June 2022}}</ref> ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ ప్లాంట్‌లో రిక్యూపరేషన్ రకం స్ట్రెయిట్ గ్రేట్ టెక్నాలజీని ఉపయోగించుకునే డ్రై గ్రైండింగ్ సదుపాయం ఉంది. === పట్రాటు === జార్ఖండ్‌లోని పత్రాటులో జిందాల్ స్టీల్ తయారీ సౌకర్యం మొత్తం 1.66 ఎంటిపిఎ పూర్తి ఉక్కు సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/naveen-jindal-visits-steel-plant-at-patratu/articleshow/90600895.cms|title=Naveen Jindal visits steel plant at Patratu|last=<!--Not stated-->|date=2 April 2022|work=Times of India|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629092421/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/naveen-jindal-visits-steel-plant-at-patratu/articleshow/90600895.cms|archive-date=29 June 2022}}</ref> === నల్వా స్టీల్ అండ్ పవర్ === నల్వా స్టీల్ అండ్ పవర్ లిమిటెడ్ (NSPL) భారతదేశంలోని ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌గఢ్‌లో ఉన్న ఒక సమీకృత ఉక్కు కర్మాగారం, దీని వార్షిక ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 0.36 మిలియన్ టన్నులు.<ref>{{Cite web|date=3 May 2023|title=Jindal arm to set up square rectangular pipes manufacturing unit in Chhattisgarh|url=https://newsriveting.com/jindal-arm-to-set-up-square-rectangular-pipes-manufacturing-unit-in-chhattisgarh/#google_vignette}}</ref> == జాబితాలు, వాటాలు == జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ ఈక్విటీ షేర్లు బొంబాయి స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్, నేనేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఆఫ్ ఇండియాలలో జాబితా చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Jindal Steel Limited|url=http://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindal-steel/532286/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011713/http://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindal-steel/532286/|archive-date=3 December 2013|access-date=2 December 2013|publisher=BSEindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jindal Steel Limited|url=http://www.nseindia.com/live_market/dynaContent/live_watch/get_quote/GetQuote.jsp?symbol=JINDALSTEL|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003607/http://www.nseindia.com/live_market/dynaContent/live_watch/get_quote/GetQuote.jsp?symbol=JINDALSTEL|archive-date=3 December 2013|access-date=2 December 2013|publisher=NSE India}}</ref> వాటాదారులు: 31 మార్చి 2022న, ప్రమోటర్ గ్రూప్ జిందాల్ గ్రూప్ తన ఈక్విటీ షేర్లలో 60.5% ను కలిగి ఉంది. 27% '''వాటాలు''' సంస్థాగత పెట్టుబడిదారుల యాజమాన్యంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ వాటాదారులు సుమారుగా సొంతం చేసుకున్నారు. 12.5% దాని వాటాల <ref name="AR202021">{{Cite web|title=Annual Report 2020-21|url=https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20%281%29.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030114445/https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20(1).pdf|archive-date=30 October 2022|access-date=June 29, 2022|publisher=Jindal Steel}}</ref><ref name="Shareholding">{{Cite web|date=29 June 2022|title=Shareholding pattern|url=https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312155219/https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|archive-date=12 March 2023|access-date=29 June 2022|publisher=BSE India}}</ref> {| class="wikitable" !వాటాదారులు (31 మార్చి-2022 నాటికి) !వాటాలు <ref name="AR2020212">{{Cite web|title=Annual Report 2020-21|url=https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20%281%29.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030114445/https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20(1).pdf|archive-date=30 October 2022|access-date=June 29, 2022|publisher=Jindal Steel}}</ref><ref name="Shareholding2">{{Cite web|date=29 June 2022|title=Shareholding pattern|url=https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312155219/https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|archive-date=12 March 2023|access-date=29 June 2022|publisher=BSE India}}</ref> |- |ప్రమోటర్ గ్రూప్ (జిందాల్ ఫ్యామిలీ) |60.45% |- |విదేశీ సంస్థాగత పెట్టుబడిదారులు (ఎఫ్. ఐ. ఐ./ఎన్. ఆర్. ఐ/ఓ. సి. బి/ట్రస్టులు/విదేశీ జాతీయులు) విదేశీ జాతీయుడు |9.7% |- |పబ్లిక్ |12.5% |- |ఆర్థిక సంస్థలు/[[బ్యాంకు|బ్యాంకులు]]/[[మ్యూచువల్ ఫండ్|మ్యూచువల్ ఫండ్స్]]/యుటిఐ/[[బీమా]] కంపెనీలు/కేంద్ర ప్రభుత్వం |27% |- |మొత్తం |100.0% |- |} ఈ సంస్థ అధికారికంగా 23 జూలై 2025న జిందాల్ స్టీల్ అండ్ పవర్ నుండి జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ గా తన పేరును మార్చుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Jindal Steel and Power renamed as Jindal Steel|url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/construction/jindal-steel-and-power-renamed-as-jindal-steel/122855659|access-date=2025-07-30|website=ETInfra.com|language=en}}</ref> == కార్యక్రమాలు == '''జిందాల్ పాంథర్ TMT రీబార్స్:''' జిందాల్ పాంథర్ టిఎమ్టి రీబర్స్ జిందాల్ స్టీల్ హౌసింగ్ సెగ్మెంట్ కోసం జిందాల్ పాంథేర్ టిఎంటిల రీబర్స్ను ప్రారంభించడంతో నిర్మాణ రిటైల్ పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించింది. ఈ రీబార్లు [[జార్ఖండ్]] పట్రటులోని 1 MTPA సామర్థ్యం గల TMT రీబార్ మిల్లులో తయారు చేయబడతాయి, వీటిని సిమెన్స్ సరఫరా చేస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/raipur/jspl-launches-jindal-panther-tmt-rebars.html|title=JSPL launches 'Jindal Panther' TMT Rebars|date=8 August 2013|access-date=24 February 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222191837/http://www.dailypioneer.com/state-editions/raipur/jspl-launches-jindal-panther-tmt-rebars.html|archive-date=22 February 2014}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ]] km4k0v0uj19h3hzapa7p71pfgvxuorh 4920284 4920283 2026-08-04T16:28:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[వర్గం:1952 స్థాపితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920284 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name =జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ | logo = Jindal Steel Limited Logo.png | image = Jindal Centre Raigarh.png | type = ప్రజలు | traded_as = {{ubl|{{BSE|532286}}|{{NSE|JINDALSTEL}}}} | founder = ఓ.పీ. జిందాల్ | hq_location = న్యూఢిల్లీ , భారతదేశం<ref>{{Cite web|url=http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx|title=Jindal Steel Power &#124;&#124; Home|access-date=24 September 2010|archive-date=22 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222145400/http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx|url-status=dead}}</ref> | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తంగా | key_people = [[నవీన్ జిందాల్]] ( ఛైర్మెన్ )<ref name=MgmtDetails>{{cite web |url=https://www.jindalsteelpower.com/key-management-personnel.html |title=Management Details |publisher=Jindal Steel |access-date=June 5, 2020 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512100918/https://jindalsteelpower.com/key-management-personnel.html |url-status=live }}</ref><br />{{nowrap|బిమ్లేంద్ర ఝా<ref name=MgmtDetails/> (ఎండి)}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE749A01030}} | industry =ఉక్కు,ఇంధన | products = ఉక్కు , ఇనుము , విద్యుత్ ఉత్పత్తి & పంపిణీ | revenue = {{decrease}} ₹ 50,183 కోట్లు (2024)<ref name="Financials">{{cite web |url= https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/46cf2886-f327-433a-a26a-ece2cab12ff2.pdf |title= Jindal Steel and Limited. Financial Statements |website= jindalsteelpower.com |access-date= 13 May 2024 |archive-date= 13 మే 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240513153957/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/46cf2886-f327-433a-a26a-ece2cab12ff2.pdf |url-status= dead }}</ref> | operating_income = {{Increase}} ₹ 6,241 కోట్లు (US$650 మిలియన్లు) (2024) | net_income = {{Increase}} ₹ 5,943 కోట్లు (US$620 మిలియన్లు) (2024) | assets = {{Increase}} ₹ 78,715 కోట్లు (US$8.2 బిలియన్లు) (2024) | equity = {{Increase}} ₹ 44,750 కోట్లు (US$4.7 బిలియన్లు) (2024) | num_employees = 11,178 (4,807 తాత్కాలిక ఉద్యోగులతో సహా) (2024) | subsidiaries = జిందాల్ పెట్రోలియం లిమిటెడ్<br>వల్కన్ గ్రీన్ స్టీల్<br>జిందాల్ సిమెంట్<br>జిందాల్ పాంథర్ TMT రీబార్స్<br>జిందాల్ ఇన్ఫోసొల్యూషన్స్ లిమిటెడ్<br>జిందాల్ సిన్ఫ్యూయల్స్ లిమిటెడ్<br>జిందాల్ మినరల్స్ & మెటల్స్<br>జిందాల్ పవర్<br>రాయ్‌గఢ్ పాతల్‌గావ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే లిమిటెడ్ | website = {{URL|https://www.jindalsteel.com/|jindalsteel.com}} | footnotes = }} '''జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్''' న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న ఒక భారతీయ [[ఉక్కు]] సంస్థ.<ref name="Forbes">{{Cite web|date=31 May 2013|title=Jindal Steel & Power on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235620/http://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|archive-date=2 December 2013|access-date=1 December 2013|website=Forbes}}</ref> జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ ఓ. పి. జిందాల్ గ్రూపులో ఒక భాగం.<ref>{{Cite news|url=https://businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|title=Amazing turnaround of JSPL|last=Lancelot Joseph|date=28 June 2021|work=businessindia.co|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519075546/https://www.businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|archive-date=19 May 2022}}</ref> టన్నుల పరంగా, ఇది భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద ప్రైవేట్ ఉక్కు ఉత్పత్తిదారు, పట్టాలను ఉత్పత్తి చేసే భారతదేశంలో ఏకైక ప్రైవేట్ సంస్థ. ఈ సంస్థ స్పాంజ్ ఇనుము, తేలికపాటి ఉక్కు పలకలు, పట్టాలు, తేలికైన ఉక్కు, నిర్మాణాత్మక, వేడి చుట్టిన పలకలు, ఇనుప ఖనిజం గుళికలు, కాయిల్స్‌ను తయారు చేసి విక్రయిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|title=Jindal Steel & Power Ltd|work=Business Standard India|access-date=9 February 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209120005/https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|archive-date=9 February 2022}}</ref> జిందాల్ స్టీల్ ఒడిశాలోని అంగుల్‌లో ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి MXCOL ప్లాంట్ను ఏర్పాటు చేసింది, ఇది స్థానికంగా లభించే చౌకైన అధిక-బూడిద బొగ్గును ఉపయోగిస్తుంది, దానిని ఉక్కు తయారీకి సంశ్లేషణ వాయువు మారుస్తుంది, దిగుమతి చేసుకున్న కోకింగ్ బొగ్గు ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|title=JSPL's coal gas-based steel tech in Harvard case study|date=18 January 2015|work=Business Standard India|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608040109/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|archive-date=8 June 2022|agency=Press Trust of India}}</ref> == కార్యకలాపాలు == === అంగుల్ === 2022లో కేంద్ర ఉక్కు శాఖ మంత్రి రామ్ చంద్ర ప్రసాద్ సింగ్ ఒడిశాలోని అంగుల్ జిల్లాలోని ఇంటిగ్రేటెడ్ కాంప్లెక్స్లో జిందాల్ స్టీల్ యొక్క 1.44 ఎంటిపిఎ టిఎంటి రీబార్ మిల్లును ప్రారంభించారు. ప్రపంచంలోని అత్యంత అధునాతన ఉక్కు కర్మాగారాలలో ఒకటి, బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ ఆధారిత మార్గాన్ని ఉపయోగించి సిన్గాస్ ఆధారిత డిఆర్ఐని ఉత్పత్తి చేసే భారతదేశంలోని ఏకైక ఉక్కు కర్మాగారమైన అంగుల్ ఎండ్-టు-ఎండ్ విలువ సృష్టి, తక్కువ కార్బన్ శక్తి ఏకీకరణ కోసం రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/companies/news/steel-minister-inaugurates-jindal-steel-s-tmt-rebar-mill-in-angul-odisha-11651303479173.html|title=Steel minister inaugurates Jindal Steel's TMT rebar mill in Angul, Odisha|last=Ujjval Jauhari|date=30 April 2022|work=livemint.com|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702141506/https://www.livemint.com/companies/news/steel-minister-inaugurates-jindal-steel-s-tmt-rebar-mill-in-angul-odisha-11651303479173.html|archive-date=2 July 2022}}</ref> === బార్బిల్ === బార్బిల్‌లోని జిందాల్ స్టీల్ పెల్లెట్ ప్లాంట్ వివిధ పెల్లెట్ గ్రేడ్‌ల కోసం మొత్తం 9 MTPA<ref>{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/jspl---s-barbil-pellet-plant-achieves-rare-production-feat.html|title=JSPL's Barbil Pellet plant achieves rare production feat|last=<!--Not stated-->|date=28 April 2019|work=The Pioneer|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629092421/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/jspl---s-barbil-pellet-plant-achieves-rare-production-feat.html|archive-date=29 June 2022}}</ref> ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ ప్లాంట్‌లో రిక్యూపరేషన్ రకం స్ట్రెయిట్ గ్రేట్ టెక్నాలజీని ఉపయోగించుకునే డ్రై గ్రైండింగ్ సదుపాయం ఉంది. === పట్రాటు === జార్ఖండ్‌లోని పత్రాటులో జిందాల్ స్టీల్ తయారీ సౌకర్యం మొత్తం 1.66 ఎంటిపిఎ పూర్తి ఉక్కు సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/naveen-jindal-visits-steel-plant-at-patratu/articleshow/90600895.cms|title=Naveen Jindal visits steel plant at Patratu|last=<!--Not stated-->|date=2 April 2022|work=Times of India|access-date=29 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629092421/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/naveen-jindal-visits-steel-plant-at-patratu/articleshow/90600895.cms|archive-date=29 June 2022}}</ref> === నల్వా స్టీల్ అండ్ పవర్ === నల్వా స్టీల్ అండ్ పవర్ లిమిటెడ్ (NSPL) భారతదేశంలోని ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌గఢ్‌లో ఉన్న ఒక సమీకృత ఉక్కు కర్మాగారం, దీని వార్షిక ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 0.36 మిలియన్ టన్నులు.<ref>{{Cite web|date=3 May 2023|title=Jindal arm to set up square rectangular pipes manufacturing unit in Chhattisgarh|url=https://newsriveting.com/jindal-arm-to-set-up-square-rectangular-pipes-manufacturing-unit-in-chhattisgarh/#google_vignette}}</ref> == జాబితాలు, వాటాలు == జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ ఈక్విటీ షేర్లు బొంబాయి స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్, నేనేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఆఫ్ ఇండియాలలో జాబితా చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Jindal Steel Limited|url=http://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindal-steel/532286/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011713/http://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindal-steel/532286/|archive-date=3 December 2013|access-date=2 December 2013|publisher=BSEindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jindal Steel Limited|url=http://www.nseindia.com/live_market/dynaContent/live_watch/get_quote/GetQuote.jsp?symbol=JINDALSTEL|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003607/http://www.nseindia.com/live_market/dynaContent/live_watch/get_quote/GetQuote.jsp?symbol=JINDALSTEL|archive-date=3 December 2013|access-date=2 December 2013|publisher=NSE India}}</ref> వాటాదారులు: 31 మార్చి 2022న, ప్రమోటర్ గ్రూప్ జిందాల్ గ్రూప్ తన ఈక్విటీ షేర్లలో 60.5% ను కలిగి ఉంది. 27% '''వాటాలు''' సంస్థాగత పెట్టుబడిదారుల యాజమాన్యంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ వాటాదారులు సుమారుగా సొంతం చేసుకున్నారు. 12.5% దాని వాటాల <ref name="AR202021">{{Cite web|title=Annual Report 2020-21|url=https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20%281%29.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030114445/https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20(1).pdf|archive-date=30 October 2022|access-date=June 29, 2022|publisher=Jindal Steel}}</ref><ref name="Shareholding">{{Cite web|date=29 June 2022|title=Shareholding pattern|url=https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312155219/https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|archive-date=12 March 2023|access-date=29 June 2022|publisher=BSE India}}</ref> {| class="wikitable" !వాటాదారులు (31 మార్చి-2022 నాటికి) !వాటాలు <ref name="AR2020212">{{Cite web|title=Annual Report 2020-21|url=https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20%281%29.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030114445/https://d2lptvt2jijg6f.cloudfront.net/jindalsteelpower/post/1631257790_Annual-Report-2020-21%20(1).pdf|archive-date=30 October 2022|access-date=June 29, 2022|publisher=Jindal Steel}}</ref><ref name="Shareholding2">{{Cite web|date=29 June 2022|title=Shareholding pattern|url=https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312155219/https://www.bseindia.com/stock-share-price/jindal-steel--power-ltd/jindalstel/532286/qtrid/113.00/shareholding-pattern/Mar-2022|archive-date=12 March 2023|access-date=29 June 2022|publisher=BSE India}}</ref> |- |ప్రమోటర్ గ్రూప్ (జిందాల్ ఫ్యామిలీ) |60.45% |- |విదేశీ సంస్థాగత పెట్టుబడిదారులు (ఎఫ్. ఐ. ఐ./ఎన్. ఆర్. ఐ/ఓ. సి. బి/ట్రస్టులు/విదేశీ జాతీయులు) విదేశీ జాతీయుడు |9.7% |- |పబ్లిక్ |12.5% |- |ఆర్థిక సంస్థలు/[[బ్యాంకు|బ్యాంకులు]]/[[మ్యూచువల్ ఫండ్|మ్యూచువల్ ఫండ్స్]]/యుటిఐ/[[బీమా]] కంపెనీలు/కేంద్ర ప్రభుత్వం |27% |- |మొత్తం |100.0% |- |} ఈ సంస్థ అధికారికంగా 23 జూలై 2025న జిందాల్ స్టీల్ అండ్ పవర్ నుండి జిందాల్ స్టీల్ లిమిటెడ్ గా తన పేరును మార్చుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Jindal Steel and Power renamed as Jindal Steel|url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/construction/jindal-steel-and-power-renamed-as-jindal-steel/122855659|access-date=2025-07-30|website=ETInfra.com|language=en}}</ref> == కార్యక్రమాలు == '''జిందాల్ పాంథర్ TMT రీబార్స్:''' జిందాల్ పాంథర్ టిఎమ్టి రీబర్స్ జిందాల్ స్టీల్ హౌసింగ్ సెగ్మెంట్ కోసం జిందాల్ పాంథేర్ టిఎంటిల రీబర్స్ను ప్రారంభించడంతో నిర్మాణ రిటైల్ పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించింది. ఈ రీబార్లు [[జార్ఖండ్]] పట్రటులోని 1 MTPA సామర్థ్యం గల TMT రీబార్ మిల్లులో తయారు చేయబడతాయి, వీటిని సిమెన్స్ సరఫరా చేస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/raipur/jspl-launches-jindal-panther-tmt-rebars.html|title=JSPL launches 'Jindal Panther' TMT Rebars|date=8 August 2013|access-date=24 February 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222191837/http://www.dailypioneer.com/state-editions/raipur/jspl-launches-jindal-panther-tmt-rebars.html|archive-date=22 February 2014}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ]] [[వర్గం:1952 స్థాపితాలు]] hlz4es497f9dze0z98y3cljj2jldkb6 0 501475 4920532 4901212 2026-08-05T06:43:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920532 wikitext text/x-wiki {{short description|అస్సాంలోని ప్రాంతీయ విభాగాలు}} [[File:Assam districts map.svg|thumb|400px|అస్సాం పరిపాలనా విభాగాలు: {{Legend-col |{{legend|#02D554|[[దిగువ అస్సాం విభాగం|దిగువ అస్సాం]]}} |{{legend|#CE88E0|[[ఉత్తర అస్సాం విభాగం|ఉత్తర అస్సాం]]}} |{{legend|#FF8182|[[ఎగువ అస్సాం విభాగం|ఎగువ అస్సాం]]}} |{{legend|#FFCD01|[[మధ్య అస్సాం విభాగం|మధ్య అస్సాం]]}} |{{legend|#FF8027|[[బరాక్ లోయ]]}} }}]] భారతదేశంలోని [[అస్సాం]] రాష్ట్రం ఐదు ప్రాంతీయ విభాగాలుగా విభజించబడింది. ప్రతి విభాగం పరిధిలో కొన్ని జిల్లాలు ఉంటాయి. డివిజనల్ కమిషనర్ (ప్రాంతీయ కమిషనర్) ఈ విభాగాల పరిపాలనా అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు.{{citation needed|date=July 2023}} == చరిత్ర == {{Location map+ |India Assam|float=right |width=300 |caption={{center|1947 కి పూర్వం మునిసిపాలిటీగా గుర్తింపు పొందిన అస్సాంలోని పురాతన పట్టణ కేంద్రాల స్థానాలు.<ref>{{cite web|url=https://www.unil.ch/files/live/sites/igu-urban/files/shared/Manta.pdf|title=Urbanisation and Growth of Small Towns in Assam, India|work=Rinku Manta, Research Scholar, Deptt. of Geography - Gauhati University and Dr. Jnanshree Borah, Associate Professor, Deptt. of Geography: Arya Vidyapeeth and Cotton College - Gauhati University|date=2005|access-date=2017-04-07|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026171344/https://www.unil.ch/files/live/sites/igu-urban/files/shared/Manta.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=pL_GfLfK3lYC&q=permanent+centres+of+commerce&pg=PA1|title=Report on the Administration of North East India|work=K. M. Mittal|date=1921}}</ref>}}|places= {{Location map~ |India Assam|lat=27.48|long=95.00|label_size=80 |label=[[దిబ్రూగఢ్]]|position=left}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.02|long=90.00|label_size=80 |label=[[ధుబ్రి]]|position=bottom}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.17|long=90.62|label_size=80 |label=[[గోపాల్‌పారా]]|position=top}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.52|long=93.97|label_size=80 |label=[[గోలాఘాట్]]|position=right}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.17|long=91.75|label_size=80|label=[[గువహాటి]]|position=top}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.75|long=94.22|label_size=80 |label=[[జోర్హాట్]]|position=left}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.35|long=92.67|label_size=80 |label=[[నగావ్]]|position=right}} {{Location map~ |India Assam|lat=26.63|long=92.8|label_size=80 |label=[[తేజ్‌పూర్]]|position=left}} {{Location map~ |India Assam|lat=24.82|long=92.8|label_size=80 |label=[[సిల్చార్]]|position=right}} |default_width=240|border=none}} 1874 లో అస్సాం ప్రావిన్స్ 'చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్' గా ఏర్పడింది. అప్పట్లో దీని రాజధానిగా షిల్లాంగ్ (ప్రస్తుతం మేఘాలయలో ఉంది) ఉండేది. బ్రహ్మపుత్ర లోయలోని (దీనిని అస్సాం లోయ అని కూడా పిలుస్తారు) గోపాల్‌పారా, కామ్రూప్, సోనిత్‌పూర్, నగావ్, శివసాగర్, లఖింపూర్ అనే ఆరు జిల్లాల పరిపాలనను మెరుగుపరచడానికి 1880 లో అస్సాం లోయ జడ్జికి కమిషనర్ అదనపు బాధ్యతలను అప్పగించారు.<ref>"In 1879, Sir Bayley, therefore, proposed to the Government of India that the Judge of Assam Valley to be the ex-officio Commissioner of Assam Valley. High Court objected to the proposal. But Government of India approved the scheme and the Chief Commissioner invested the Judge of Assam with the powers of a Commissioner of a Division." {{harv|Bose|1985|p=32}}</ref> 1905 లో అస్సాం లోయలో జడ్జి, కమిషనర్ కార్యాలయాలను వేరు చేశారు.<ref>{{harv|Bose|1985|p=33}}</ref> దానితో పాటు గిరిజన జిల్లాలు (Hill Districts), సుర్మా లోయ పరిపాలన కోసం ఒక ప్రత్యేక కమిషనర్ కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{harv|Bose|1985|p=36}}</ref> == విభాగాల జాబితా == === ప్రస్తుత విభాగాలు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:86%" |- ! విభాగం పేరు !! ప్రధాన కార్యాలయం !! జిల్లాలు !! జనాభా !! వైశాల్యం |- | [[బరాక్ లోయ విభాగం|బరాక్ లోయ]] || [[సిల్చార్]] || [[కాచార్ జిల్లా|కాచార్]], [[హైలకండి జిల్లా|హైలకండి]], [[కరీంగంజ్ జిల్లా|కరీంగంజ్]] || 3,612,581 || |- | మధ్య అస్సాం, కొండ ప్రాంతాలు || నగావ్ || [[దిమా హసాయో జిల్లా|దిమా హసాయో]], [[హోజాయ్ జిల్లా|హోజాయ్]], [[కర్బీ ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా|కర్బీ ఆంగ్లాంగ్]], పశ్చిమ కర్బీ ఆంగ్లాంగ్, మరిగావ్, నగావ్ || 5,894,460 || |- | దిగువ అస్సాం || [[గువహాటి]] || [[బక్సా జిల్లా|బక్సా]], [[బార్పేట జిల్లా|బార్పేట]], బజాలి, [[బొంగైగావ్ జిల్లా|బొంగైగావ్]], [[చిరంగ్ జిల్లా|చిరంగ్]], [[ధుబ్రి జిల్లా|ధుబ్రి]], గోపాల్‌పారా, [[నల్బారి జిల్లా|నల్బారి]], కామ్రూప్ మెట్రోపాలిటన్, కామ్రూప్ రూరల్, [[కోక్రాఝర్ జిల్లా|కోక్రాఝర్]], దక్షిణ సల్మారా-మన్‌కాచర్, తముల్‌పూర్ || 13,179,980 || |- | ఉత్తర అస్సాం || [[తేజ్‌పూర్]] || [[విశ్వనాథ్ జిల్లా|విశ్వనాథ్]], దరాంగ్, [[సోనిత్‌పూర్ జిల్లా|సోనిత్‌పూర్]], [[ఉదల్గురి జిల్లా|ఉదల్గురి]] || 4,246,834 || |- | ఎగువ అస్సాం || [[జోర్హాట్]] || [[చరాయిదేవ్ జిల్లా|చరాయిదేవ్]], [[ధేమాజీ జిల్లా|ధేమాజీ]], దిబ్రూగఢ్, [[గోలాఘాట్ జిల్లా|గోలాఘాట్]], [[జోర్హాట్ జిల్లా|జోర్హాట్]], [[లఖింపూర్ జిల్లా|లఖింపూర్]], [[మజులి జిల్లా|మజులి]], [[శివసాగర్ జిల్లా|శివసాగర్]], [[తిన్‌సుకియా జిల్లా|తిన్‌సుకియా]] || 7,840,943 || |} <ref>{{harv|Press Trust of India2015}}</ref> === ప్రతిపాదిత విభాగాలు (కొత్తవి) {{cn|date=August 2022}} === {| class="wikitable sortable" style="font-size:86%" |- ! విభాగం పేరు !! ప్రధాన కార్యాలయం !! జిల్లాలు |- | అస్సాం కొండ ప్రాంతాలు || దిఫు || [[దిమా హసాయో జిల్లా|దిమా హసాయో]], [[కర్బీ ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా|కర్బీ ఆంగ్లాంగ్]], పశ్చిమ కర్బీ ఆంగ్లాంగ్ |- | బరాక్ లోయ || [[సిల్చార్]] || కాచార్, [[హైలకండి జిల్లా|హైలకండి]], [[కరీంగంజ్ జిల్లా|కరీంగంజ్]] |- | బోడోలాండ్ || కోక్రాఝర్ || [[బక్సా జిల్లా|బక్సా]], [[చిరంగ్ జిల్లా|చిరంగ్]], [[కోక్రాఝర్ జిల్లా|కోక్రాఝర్]], [[ఉదల్గురి జిల్లా|ఉదల్గురి]] |- | మధ్య అస్సాం || నగావ్ || [[హోజాయ్ జిల్లా|హోజాయ్]], మరిగావ్, నగావ్ |- | కామ్రూప్ || [[గువహాటి]] || దరాంగ్, తూర్పు కామ్రూప్, కామ్రూప్ మెట్రోపాలిటన్, కామ్రూప్ రూరల్, దక్షిణ కామ్రూప్ |- | దిగువ అస్సాం || [[బొంగైగావ్]] || [[బార్పేట జిల్లా|బార్పేట]], బజాలి, [[బొంగైగావ్ జిల్లా|బొంగైగావ్]], [[ధుబ్రి జిల్లా|ధుబ్రి]], గోపాల్‌పారా, [[నల్బారి జిల్లా|నల్బారి]], దక్షిణ సల్మారా-మన్‌కాచర్ |- | ఉత్తర అస్సాం || [[తేజ్‌పూర్]] || [[విశ్వనాథ్ జిల్లా|విశ్వనాథ్]], [[లఖింపూర్ జిల్లా|లఖింపూర్]], [[సోనిత్‌పూర్ జిల్లా|సోనిత్‌పూర్]] |- | ఎగువ అస్సాం || [[జోర్హాట్]] || [[చరాయిదేవ్ జిల్లా|చరాయిదేవ్]], [[ధేమాజీ జిల్లా|ధేమాజీ]], దిబ్రూగఢ్, [[గోలాఘాట్ జిల్లా|గోలాఘాట్]], [[జోర్హాట్ జిల్లా|జోర్హాట్]], [[మజులి జిల్లా|మజులి]], [[శివసాగర్ జిల్లా|శివసాగర్]], [[తిన్‌సుకియా జిల్లా|తిన్‌సుకియా]] |} == మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లు == === మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లు (ప్రస్తుతం ఉన్నవి) === * [[గువహాటి]] * దిబ్రూగఢ్ * [[సిల్చార్]]<ref>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1161222/jsp/northeast/story_126084.jsp#.WOeV1BIrIch|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223005542/https://www.telegraphindia.com/1161222/jsp/northeast/story_126084.jsp#.WOeV1BIrIch|url-status=dead|archive-date=December 23, 2016|title=Citizens submit memo to Sonowal, ''The Telegraph (Calcutta – Gauhati)''|work=Avik Chakraborty|date=21 December 2016|access-date=21 December 2016}}</ref> == అత్యంత పురాతన గుర్తింపు పొందిన పట్టణ ప్రాంతాలు == 1947 లో భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే పురపాలక సంఘాలుగా (Civic bodies) ఏర్పడి, నిరంతరం జనాభాతో ఉన్న పురాతన పట్టణ ప్రాంతాల జాబితా:<ref>{{cite web|url=https://www.unil.ch/files/live/sites/igu-urban/files/shared/Manta.pdf|title=Urbanisation and Growth of Small Towns in Assam, India|work=Rinku Manta, Research Scholar, Deptt. of Geography - Gauhati University and Dr. Jnanshree Borah, Associate Professor, Deptt. of Geography: Arya Vidyapeeth and Cotton College - Gauhati University|date=2005|access-date=2017-04-07|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026171344/https://www.unil.ch/files/live/sites/igu-urban/files/shared/Manta.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=pL_GfLfK3lYC&q=permanent+centres+of+commerce&pg=PA1|title=Report on the Administration of North East India|work=K. M. Mittal|date=1921}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:86%" ! రకం !! ఏర్పాటు కాలం !! పట్టణ ప్రాంతాలు |- | మునిసిపల్ బోర్డు ప్రాంతం || [[భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం|1947 లో భారత స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం]] || {{div col|small=no|colwidth=22em}} # [[గువహాటి]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mJroCwAAQBAJ|title=Economics Of Informal Milk Producing Units In Assam <br> – గువహాటి మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1853, పునర్వ్యవస్థీకరణ 1873. |first=Jugal|last=Saikia|date=8 April 2016|publisher=Notion Press|access-date=5 August 2016|via=Google Books|isbn=9789352069385 }}</ref> # [[సిల్చార్]]<ref>{{cite web|url=http://silchartoday.com/silchar/silchar-municipal-board-silchar-municipality-assam/|title=Silchar Municipal Board (Silchar Municipality) Assam – Silchar Karimganj Hailakandi – ''సిల్చార్ మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1922''|access-date=5 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728100952/http://silchartoday.com/silchar/silchar-municipal-board-silchar-municipality-assam/|archive-date=28 July 2016|url-status=dead}}</ref> # [[దిబ్రూగఢ్]]<ref>{{cite web|url=http://dibrugarhmunicipality.org.in/|title=Dibrugarh Municipal Board – ''దిబ్రూగఢ్ మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1873.''|access-date=2017-04-07|archive-date=2016-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611150105/http://dibrugarhmunicipality.org.in/|url-status=dead}}</ref> # [[గోపాల్‌పారా]]<ref>{{cite web|url=http://goalparamb.org.in/Aboutus.html|title=Goalpara Municipal Board-About Us – ''గోపాల్‌పారా మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1875.''|access-date=2017-04-07|archive-date=2016-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625135907/http://goalparamb.org.in/Aboutus.html|url-status=dead}}</ref> # [[ధుబ్రి]]<ref>{{cite web|url=http://www.dhubrimb.org.in/|title=Dhubri Municipal Board – ''ధుబ్రి మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1883.''|access-date=2026-07-06|archive-date=2017-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407235031/http://www.dhubrimb.org.in/|url-status=dead}}</ref> # [[నగావ్]]<ref>{{cite web|url=http://nagaon.gov.in/hist.html|title=Nagaon – History – ''నగావ్ మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1893.''|access-date=2017-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418063334/http://nagaon.gov.in/hist.html|archive-date=2018-04-18|url-status=dead}}</ref> # [[తేజ్‌పూర్]]<ref>{{cite web|url=http://www.tezpurmb.co.in/AboutMunicipalBoard.aspx|title=About Municipal Board – Tezpur – ''తేజ్‌పూర్ మునిసిపల్ ప్రాంతం''|access-date=2017-04-07|archive-date=2016-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624164612/http://www.tezpurmb.co.in/AboutMunicipalBoard.aspx|url-status=dead}}</ref> # [[జోర్హాట్]]<ref>{{cite web|url=http://www.jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|title=Jorhat Municipal Board(JBM), Jorhat, Assam – ''జోర్హాట్ మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1909''|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327181336/http://jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|archive-date=2016-03-27}}</ref> # [[గోలాఘాట్]]<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150119/jsp/northeast/story_9079.jsp#.V0OXAZMrIcg|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630120603/http://www.telegraphindia.com/1150119/jsp/northeast/story_9079.jsp#.V0OXAZMrIcg|url-status=dead|archive-date=June 30, 2015|title=AGP lists civic poll candidates – ''గోలాఘాట్ మునిసిపల్ ప్రాంతం, 1920''|access-date=5 August 2016}}</ref> {{div col end}} |} == మూలాలు == {{reflist}} === వనరులు === {{refbegin}} * {{cite book |last=Bose |first=M L |title=Development of Administration in Assam |publisher=Concept Publishing Company |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite newsgroup |author=Press Trust of India |title=Assam reorganises different divisions |date=October 31, 2015 |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-reorganises-different-divisions-115103101125_1.html |access-date=November 1, 2015}} {{refend}} [[Category:అస్సాం విభాగాలు| ]] [[వర్గం:అసోం|*]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు|అసోం]] [[వర్గం:ఏడు సోదర రాష్ట్రాలు|అసోం]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశం] nqfawm4pl9p2v1cnrl1pxyyov6vbkah 0 502145 4920522 4913017 2026-08-05T06:26:24Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920522 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = అశ్వనీ పరేఖ్ | image = Ashwani_pareek.JPG | alma_mater = [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]], భారతదేశం, [[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం]], యు.కె., కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం, యు.ఎస్.ఎ., ఇల్లినాయిస్ విశ్వవిద్యాలయం, యు.ఎస్.ఎ. | known_for = మొక్కల అణు జీవశాస్త్రం, జీవ సాంకేతిక శాస్త్రంలో పరిశోధన | workplaces = {{ublist | [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం]] | యూనివర్శిటీ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియా, పెర్త్, ఆస్ట్రేలియా | నేషనల్ అగ్రి-ఫుడ్ బయోటెక్నాలజీ ఇన్స్టిట్యూట్ }} }} '''అశ్వనీ పరేఖ్''' (జననం 27 సెప్టెంబర్ 1969, [[ఢిల్లీ]], స్వస్థలం [[రాజస్థాన్|రాజస్థాన్‌లోని]] [[సంభార్ ఉప్పు సరస్సు|సంభార్ సరస్సు]], [[భారతదేశం]])<ref>[https://nabi.res.in/profile/scientists?id=MTA%3D Scientists] nabi.res.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109070059/https://nabi.res.in/profile/scientists?id=MTA%3D|date=9 January 2021}}</ref> NABI ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్, ఒక ప్రముఖ [[వృక్ష శాస్త్రజ్ఞుడు|వృక్ష జీవశాస్త్రవేత్త]],<ref>Scholar profile of Prof Ashwani Pareek on Samviti.com https://www.samviti.com/profile/ashwani-pareek-NzM4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303142326/https://www.samviti.com/profile/ashwani-pareek-NzM4 |date=2021-03-03 }}</ref><ref name="auto24">Visitors Award 2018 for the Best Technology https://jnu.ac.in/sites/default/files/Pareek_Award%20.pdf</ref> [[ఉపాధ్యాయుడు|విద్యావేత్త.]] ఆయన ప్రధానంగా వృక్ష అణు జీవశాస్త్రం, [[జీవసాంకేతిక విజ్ఞానం|బయోటెక్నాలజీలో]] చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన ప్రస్తుతం [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|న్యూఢిల్లీలోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం]],<ref>Home page, Ashwani Pareek https://jnu.ac.in/content/ashwanip</ref> స్కూల్ ఆఫ్ లైఫ్ సైన్సెస్‌లో వృక్ష అణు జీవశాస్త్రం, [[జీవసాంకేతిక విజ్ఞానం|బయోటెక్నాలజీ]] ప్రొఫెసర్‌గా, ఆస్ట్రేలియాలోని పెర్త్‌లోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియాలో అనుబంధ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు.<ref name="auto1">, Ashwani Pareek, Adjunct Professor, UWA https://research-repository.uwa.edu.au/en/persons/ashwani-pareek</ref> వరి రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచే సామర్థ్యం ఉన్న 'స్ట్రెస్ టాలరెంట్ రైస్ ఆఫ్ ది నెక్స్ట్ జనరేషన్ (స్ట్రాంగ్)'<ref name="auto2" /><ref name="auto24"/> ను అభివృద్ధి చేసినందుకు గాను, [[భారత రాష్ట్రపతి]] నుండి టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ కోసం విజిటర్స్ అవార్డుతో సహా ఆయన అనేక గౌరవాలను అందుకున్నారు. 2 మే 2018న [[రాష్ట్రపతి భవనం|రాష్ట్రపతి భవన్‌లో]] అవార్డుల ప్రదానోత్సవం జరిగింది. ఇటీవల 26 ఫిబ్రవరి 2020న, భారత ప్రభుత్వ బయోటెక్నాలజీ విభాగం ద్వారా అతనికి "టాటా ఇన్నోవేషన్ అవార్డు 2020" ప్రదానం చేయబడింది.<ref>TATA Innovation fellowship 2019-20 http://dbtindia.gov.in/sites/default/files/Selected%20Tata%20Innovation%20Fellows%202019-20.pdf</ref><ref>Ashwani Pareek, receives Tata Innovation Award 2020 by DBT, GoI https://jnu.ac.in/content/jnu-achievements</ref> అతనికి శుష్క-లవణ నేల మొక్కలలో శారీరక, అణు అనుసరణలను అర్థం చేసుకోవడం, బహుళ నిర్జీవ ఒత్తిళ్లకు మెరుగైన సహనంతో జన్యుమార్పిడి వరి మొక్కల అభివృద్ధిపై ఆసక్తి ఉంది. == విద్య, వృత్తిపరమైన జీవితం == పరేఖ్ [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[వృక్షశాస్త్రం|వృక్షశాస్త్రంలో]] బ్యాచిలర్ డిగ్రీ (1987-1990), మొక్కల అణు జీవశాస్త్రంలో మాస్టర్ డిగ్రీ (1990-1992) పొందారు. ఆ తర్వాత, '90 kDa కుటుంబంపై ప్రత్యేక దృష్టితో ''ఒరైజా సటైవా'' ఎల్.లో ఒత్తిడి ప్రోటీన్ల అణు లక్షణీకరణ' అనే అంశంపై [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డాక్టరేట్ పరిశోధన (PhD)]] పని కోసం ఆయన 1992లో అదే విశ్వవిద్యాలయంలోని ప్రొఫెసర్ అనిల్ గ్రోవర్ ప్రయోగశాలలో చేరారు. [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|పీహెచ్‌డీ]] పట్టా పొందిన తర్వాత, పరేక్ న్యూయార్క్‌లోని ది రాక్‌ఫెల్లర్ ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిష్టాత్మక పోస్ట్ డాక్టోరల్ ఫెలోషిప్‌ను అందుకుని, 1997-98 మధ్యకాలంలో అమెరికాలోని నార్త్ కరోలినా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్ రాల్ఫ్ ఎస్. క్వాట్రానో వద్ద పనిచేశారు. ఆ తర్వాత 1998 చివరలో, ఆయన [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] సౌత్ క్యాంపస్‌లోని జన్యుశాస్త్ర విభాగంలో పరిశోధక శాస్త్రవేత్తగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. మే, 2001లో, అమెరికాలోని అర్బానా-చాంపైన్‌లోని ఇల్లినాయిస్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్ హన్స్ బోనార్ట్ వద్ద పనిచేయడానికి పరేక్‌కు బాయ్‌స్క్‌కాస్ట్ ఫెలోషిప్ లభించింది. ఆ తర్వాత 2005లో, యూకేలోని కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేయడానికి ఆయనకు ఐఎన్ఎస్ఏ-రాయల్ విజిటింగ్ సైంటిస్ట్ ఫెలోషిప్ లభించింది. పరేక్ 2003లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరి, ప్రస్తుతం అక్కడ ప్లాంట్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. 2012లో, అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం, డేవిస్‌లో పనిచేయడానికి ఆయనకు డీబీటీ-ఓవర్‌సీస్ విజిటింగ్ ఫెలోషిప్ (క్రెస్ట్) ప్రదానం చేయబడింది.<ref>Prestigious awards and fellowships to Ashwani Pareek http://naasindia.org/detail.php?id=331</ref> 2017 లో, అతను ఆస్ట్రేలియాలోని పెర్త్‌లో ఉన్న వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియా విశ్వవిద్యాలయంలో అనుబంధ ప్రొఫెసర్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name="auto1"/> == అవార్డులు, గౌరవాలు == * భారత ప్రభుత్వ బయోటెక్నాలజీ విభాగం వారిచే 'టాటా ఇన్నోవేషన్ అవార్డు' (2020).<ref>Tata Innovation Award (2020) https://jnu.ac.in/content/jnu-achievements</ref> * "STRESS TOLERANT RICE OF THE NEXT GENERATION (STRONG)" (ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకునే తదుపరి తరం వరి రకం) ఆవిష్కరణకు గాను, భారత రాష్ట్రపతి నుండి 'ఉత్తమ సాంకేతికత' (Best Technology) విభాగంలో 'విజిటర్స్ అవార్డు' (2018).<ref name="auto">Visitor’s award for research and technology development https://presidentofindia.nic.in/press-release-detail.htm?1324</ref><ref name="auto24"/> * జీవశాస్త్రాలలో పరిశ్రమ-ఆధారిత పరిశోధనలకు గాను, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా (NASI), రిలయన్స్ వారి సంయుక్త 'ప్లాటినం జూబ్లీ అవార్డు' (2016).<ref>Reliance Industries Platinum Jubilee Awardees (2016)http://www.nasi.org.in/NASI-Reliance%20Industries%20Platinum%20Jubilee%20Awardees%20(2016).htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180119221928/http://www.nasi.org.in/NASI-Reliance%20Industries%20Platinum%20Jubilee%20Awardees%20(2016).htm |date=2018-01-19 }}</ref> * వృక్ష శాస్త్ర రంగంలో చేసిన కృషికి గాను, ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ ప్లాంట్ ఫిజియాలజీ (ISPP) వారిచే 'జె.జె. చినోయ్ గోల్డ్ మెడల్ అవార్డు' (2016).<ref>{{cite web|title=:: Stress Physiology and Molecular Biology Laboratory ::|url=https://www.jnu.ac.in/Faculty/ashwanip/gallery.htm}}</ref> * అలహాబాద్‌లోని బయోవెడ్ (BIOVED) రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్ అండ్ టెక్నాలజీ వారిచే 'ఫెలోషిప్ అవార్డు' (2017). * స్ప్రింగర్ (Springer) వారి 'ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ ప్లాంట్ ఫిజియాలజీ'కి ప్రధాన సంపాదకుడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.springer.com/journal/40502/editors|title=Plant Physiology Reports|access-date=2026-07-14|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717043206/https://www.springer.com/journal/40502/editors|url-status=dead}}</ref> * నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ సైన్సెస్ (న్యూఢిల్లీ) వారి ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు (2016).<ref>NAAS fellow- Ashwani Preeek http://naasindia.org/detail.php?id=331</ref> * నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా వారి ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు (2013).<ref>NASA fellow- Ashwani Preeek http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=P {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044529/http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=P |date=4 March 2016 }}</ref> * అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా, డేవిస్‌లో పనిచేసేందుకు భారత ప్రభుత్వ బయోటెక్నాలజీ విభాగం (DBT) నుండి DBT-CREST అవార్డు (2012) పొందారు.<ref>DBT-CREST Award- http://dbtindia.gov.in/schemes-programmes/international-cooperation/dbt-crest-award</ref><ref>DBT-CREST Awardee-Ashwani Preeek https://jnu.ac.in/content/ashwanip</ref> * యూకేలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కేంబ్రిడ్జ్‌లో పనిచేసేందుకు 'ఎక్స్ఛేంజ్ విజిటర్స్ ఫెలోషిప్' కింద INSA-రాయల్ సొసైటీ, లండన్ అవార్డు (2005) పొందారు.<ref>{{Cite web|url=https://selectbiosciences.com/conferences/biographies.aspx?speaker=1353538&conf=AGI15|title = SELECTBIO - AgriGenomics India Speaker Biography}}</ref> * అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఇల్లినాయిస్‌లో పనిచేసేందుకు భారత ప్రభుత్వ సైన్స్, టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి BOYSCAST అవార్డు పొందారు (2001).<ref>{{cite book|title=Abiotic Stress Adaptation in Plants|publisher=Springer Netherlands|year=2010|isbn=978-90-481-3111-2|editor=Ashwani Pareek, S.K.|publication-place=Dordrecht|doi=10.1007/978-90-481-3112-9}}</ref> * USAలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ నార్త్ కరోలినాలో పోస్ట్-డాక్టోరల్ ఫెలోషిప్ కోసం రాక్‌ఫెల్లర్ ఫౌండేషన్ అవార్డు (1997).<ref>Rockefeller Foundation Award-1997 https://www.rockefellerfoundation.org/wp-content/uploads/Annual-Report-1997-2.pdf</ref> == పరిశోధన ప్రచురణలు, పుస్తకాలు == అశ్వని పరిశోధన పత్రికలలో 150 కంటే ఎక్కువ పరిశోధన పత్రాలు/వ్యాసాలను రచించి ప్రచురించారు. ఈ పత్రికలలో కొన్ని [[నేచర్ (పత్రిక)|నేచర్]], జర్నల్ ఆఫ్ ఎక్స్‌పెరిమెంటల్ బోటనీ, ప్లాంట్ ఫిజియాలజీ, ది ప్లాంట్ జర్నల్, ప్లాంట్, సెల్ &amp;amp; ఎన్విరాన్‌మెంట్ మొదలైనవి. అతను 'అబయోటిక్ స్ట్రెస్ అడాప్టేషన్ ఇన్ ప్లాంట్స్: ఫిజియలాజికల్, మాలిక్యులర్ అండ్ జెనోమిక్ ఫౌండేషన్', 'బయోటెక్నాలజీ ఇన్ మెడిసిన్ అండ్ అగ్రికల్చర్: ప్రిన్సిపుల్స్ అండ్ ప్రాక్టీసెస్', 'ప్రీ-ఫీల్డ్ స్క్రీనింగ్ ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ హీట్ టాలరెంట్ మ్యూటెంట్స్ ఇన్ రైస్' వంటి మూడు పుస్తకాలకు సంపాదకత్వం/సహ-సంపాదకత్వం వహించారు. == పేటెంట్లు, సాంకేతిక బదిలీ == పరేక్‌కు మొక్కల జన్యు ఇంజనీరింగ్ రంగంలో అనేక పేటెంట్లు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని: : {| class="wikitable" !దేశం ! దరఖాస్తు సంఖ్య ! స్థితి ! పేటెంట్ నెం., మంజూరు తేదీ ! ఆవిష్కరణ శీర్షిక ! రిఫరీలు |- | భారతదేశం (IN) | 1896/DEL/2008 | పెండింగ్‌లో ఉంది | 299477 //31 జూలై 2018 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు,, దాని ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన క్లోన్‌లు | <ref>Patent (India)-https://patentscope.wipo.int/search/en/detail.jsf?docId=WO2010018598</ref> |- | యూరప్ (EP) | EP 09806540.2 | మంజూరు చేయబడింది | EP 2350284 //14 మార్చి 2018 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు | <ref>Patent (Europe)-https://patents.google.com/patent/EP2350284B1/en</ref> |- | స్పెయిన్ (ES) | EP 09806540.2 | ధృవీకరించబడింది | ES/EP 2350284 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు | <ref>Patent (Spain)-https://patents.google.com/patent/ES2668998T3/en</ref> |- | USA (US) | యుఎస్ 13/058,741 | మంజూరు చేయబడింది | యుఎస్ 9,234,189 //12 జనవరి 2016 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు | <ref>Patent (USA)-https://patents.google.com/patent/US9234189B2/en</ref> |- | బ్రెజిల్ (BR) | PI 0912473-0 | పెండింగ్‌లో ఉంది | యుఎస్ 9,234,189 //12 జనవరి 2016 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు | <ref>Patent (Brazil)-https://patents.google.com/patent/BRPI0912473A2/en</ref> |- | చైనా (CN) | CN200980131254.4 | మంజూరు చేయబడింది | ZL200980131254.4 // 22 జూన్. 2016 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు,, దాని ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన క్లోన్‌లు | <ref>Patent (China)-https://patents.google.com/patent/CN102131930B/en</ref> |- | భారతదేశం (IN) | 1682/DEL/2008 | మంజూరు చేయబడింది | 304964 // 26 డిసెంబర్ 2018 | బ్రాసికా జాతుల పునరుత్పత్తి పౌనఃపున్యాన్ని పెంచే పద్ధతి, అందుకు మాధ్యమం | <ref>Patent (India)-https://patents.google.com/patent/WO2010007628A1/und</ref> |- | పిసిటి | PCT/IN20 11/000140 | ప్రచురించబడింది | | సిస్టాథియోనిన్-β-సింథేస్ డొమైన్ కలిగిన జన్యువు ఓవర్-ఎక్స్‌ప్రెషన్ ద్వారా పంట మొక్కల బహుళ నిర్జీవ ఒత్తిడి సహనాన్ని పెంచే పద్ధతి, దాని కోసం సిస్టాథియోనిన్-β-సింథేస్ డొమైన్ కలిగిన జన్యువు | <ref>Patent (PCT)-https://patents.google.com/patent/WO2011111060A1/en</ref> |- | పిసిటి | PCT/IN2009/000402 | ప్రచురించబడింది | | బ్రాసికా జాతుల పునరుత్పత్తి పౌనఃపున్యాన్ని పెంచే పద్ధతి, అందుకు మాధ్యమం | <ref>Patent (PCT)-https://patentscope.wipo.int/search/en/detail.jsf?docId=WO2010007628</ref> |- | ఫిలిప్పీన్స్ (PH) | PH 1-2011-500293 | మంజూరు చేయబడింది | PH 1-2011-500293 // 11 ఫిబ్రవరి 2016 | ఇండికా వరి IR64 నుండి వేరుచేయబడిన హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కినేస్ జన్యువు,, దాని ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన క్లోన్‌లు | <ref>Patent (Philippines)-http://onlineservices.ipophil.gov.ph/patgazette/IPASJournal/V19N29_PCT_2ndList.pdf</ref> |- | వియత్నాం (VN) | VN 1-2011-00649 | మంజూరు చేయబడింది | పి1-0019555 //28 జూన్ 2018 | హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కైనేస్ జన్యువును క్లోనింగ్ చేసే పద్ధతి, హైబ్రిడ్-రకం హిస్టిడిన్ కైనేస్ జన్యువును కలిగి ఉన్న ఒక ఎక్స్‌ప్రెషన్ వెక్టర్ | <ref>Patent (Vietnam)-http://ipvietnam.gov.vn/documents/20182/643096/19555.pdf/ff6e7f04-8fdf-4e30-84b3-282d676aa449</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1969 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:రాజస్థాన్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు]] 1xrno7ro3cr999gl03mwansvz361xzq 0 502821 4920534 4905897 2026-08-05T06:58:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920534 wikitext text/x-wiki '''అస్సాం టీ''' అనేది [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[అసోం]] (అస్సాం) ప్రాంతంలో ఉత్పత్తి అయ్యే ఒక [[బ్లాక్ టీ]]. దీనికి ఆ ప్రాంతం పేరే పెట్టారు. దీనిని ప్రత్యేకంగా 'కెమెల్లియా సినెన్సిస్ వరం. అస్సామికా' (మాస్టర్స్) అనే మొక్క నుండి తయారు చేస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.tocklai.net/Activities/tea_class.aspx |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421021544/http://www.tocklai.net/Activities/tea_class.aspx |title=Tea Classification |publisher=Tea Research Association |place=Toklai |access-date=2009-03-25 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=530946 |series=ITI Standard Report Page |title=''Camellia sinensis'' var. ''assamica'' |access-date=2009-03-28 |df=dmy-all}}</ref> అసోం ప్రజలు అసోం నేలలో చైనీస్ రకాలను నాటడానికి ప్రయత్నించారు కానీ విజయం సాధించలేదు.<ref>{{cite book |title=Science and Practice in Tea Culture |first=Dinanath |last=Barua |url={{GBurl|cVfktgAACAAJ|p=509}} |publisher=Tea Research Association |page=509 |year=1989}}</ref><ref>{{cite journal |author1=Chen, Jin |author2=Wang, Pingsheng |author3=Xia, Yongmei |author4=Xu, Mei |author5=Pei, Shengji |date=February 2005 |title=Genetic diversity and differentiation of ''Camellia sinensis'' L. (cultivated tea) and its wild relatives in Yunnan province of China, revealed by morphology, biochemistry and allozyme studies |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=52 |issue=1 |pages=41–52 |doi=10.1007/s10722-005-0285-1|s2cid=19378597 }}</ref> అస్సాం టీ ఇప్పుడు ఎక్కువగా సముద్ర మట్టం వద్ద లేదా దానికి సమీపంలో పెరుగుతుంది, ఇది దాని ఆకృతి, చురుకుదనం, మాల్టీ రుచి, బలమైన, ప్రకాశవంతమైన రంగుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. అస్సాం టీలు, అస్సాం టీ కలిగిన మిశ్రమాలను తరచుగా "బ్రేక్‌ఫాస్ట్" టీలుగా విక్రయిస్తారు. ఉదాహరణకు, మాల్టియర్, బలమైన బ్రేక్‌ఫాస్ట్ టీ అయిన ఐరిష్ బ్రేక్‌ఫాస్ట్ టీలో చిన్న పరిమాణంలో ఉండే అస్సాం టీ ఆకులు ఉంటాయి.<ref name=Campbell_1995>{{cite book |last=Campbell |first=Dawn |year=1995 |title=The Tea Book |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=IS8XrKTH1BcC |via=Google Books |access-date=2 March 2013 |publisher=Pelican Publishing|isbn=9781455612796 }}</ref> ఉత్పత్తి పరంగా అసోం రాష్ట్రం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద తేయాకు పండించే ప్రాంతం, ఇది [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర నది]]<nowiki/>కి ఇరువైపులా ఉంది, [[భూటాన్]], [[బంగ్లాదేశ్]], [[మయన్మార్]] సరిహద్దులను పంచుకుంటూ [[చైనా]]కు చాలా దగ్గరగా ఉంది. భారతదేశంలోని ఈ భాగంలో అధిక [[వర్షపాతం]] ఉంటుంది; [[రుతుపవనాలు|రుతుపవనాల]] కాలంలో, రోజుకు 250 నుండి 300 మి.మీ. (10 నుండి 12 అంగుళాలు) వర్షం కురుస్తుంది. పగటి ఉష్ణోగ్రత సుమారు 36 °C (96.8 °F) కు పెరుగుతుంది, తీవ్రమైన తేమ, వేడితో కూడిన గ్రీన్‌హౌస్ లాంటి పరిస్థితులను సృష్టిస్తుంది. ఈ ఉష్ణమండల వాతావరణం అస్సాం టీ ప్రత్యేకమైన మాల్టీ రుచికి దోహదపడుతుంది, ఈ లక్షణానికి ఈ టీ బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సాధారణంగా అస్సాం అంటే ఇక్కడి ప్రత్యేకమైన బ్లాక్ టీలను సూచిస్తున్నప్పటికీ, ఈ ప్రాంతం వాటి స్వంత విలక్షణమైన లక్షణాలతో తక్కువ పరిమాణంలో [[గ్రీన్ టీ]], వైట్ టీలను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref name=Pettigrew2004>{{cite book |last=Pettigrew |first=Jane |year=2004 |title=The Tea Companion |url=https://books.google.com/books?id=s6bnNV_7SPEC |via=Google Books |access-date=2 March 2013 |publisher=Running Press |page=106|isbn=9780762421503 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://telegraphindia.com/1111229/jsp/northeast/story_14936801.jsp |newspaper=The Telegraph |first=Roopak |last=Goswami |title=Assam CTC fetches record price |date=2011-12-29 |df=dmy-all |access-date=2011-12-29 |archive-date=2017-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707064132/https://www.telegraphindia.com/1111229/jsp/northeast/story_14936801.jsp |url-status=dead }}</ref> చారిత్రాత్మకంగా దక్షిణ [[చైనా]] తర్వాత అస్సాం రెండవ వాణిజ్య తేయాకు ఉత్పత్తి ప్రాంతంగా ఉంది, ప్రపంచంలో స్థానిక తేయాకు మొక్కలు ఉన్న రెండు ప్రాంతాలు ఇవి మాత్రమే. [[ఐరోపా]]<nowiki/>కు [[అస్సాం]] టీ పొదను పరిచయం చేయడం అనేది 1823 సంవత్సరంలో దీనిని గుర్తించిన [[స్కాట్లాండ్]] సాహసికుడు రాబర్ట్ బ్రూస్‌కు సంబంధించినది. ఈ ప్రాంతంలో వ్యాపారం చేస్తున్నప్పుడు బ్రూస్ ఈ మొక్క అసోంలో "అడవి" లో పెరగడాన్ని గుర్తించినట్లు సమాచారం. మణిరామ్ దేవాన్ అతనిని స్థానిక సింగ్ఫో నాయకుడు బెస్సా గామ్ వద్దకు పంపాడు.<ref name="Nitin1998">{{cite book | author=Nitin Aant Gokhale | title=The hot brew: the Assam tea industry's most turbulent decade, 1987–1997 | year = 1998 | publisher=Spectrum Publications | isbn=978-81-85319-82-7 | page = 4}}</ref> స్థానిక ప్రజలు (సింగ్ఫోలు) పొద ఆకుల నుండి టీని తయారు చేయడాన్ని బ్రూస్ గమనించాడు, ఆకుల, విత్తనాల నమూనాలను తనకు అందించడానికి స్థానిక నాయకులతో ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు, వీటిని శాస్త్రీయంగా పరిశీలించాలని అతను ప్లాన్ చేశాడు. రాబర్ట్ బ్రూస్ ఈ మొక్కను సరిగ్గా వర్గీకరించకుండానే కొద్దికాలానికే మరణించాడు. 1830ల ప్రారంభంలో రాబర్ట్ సోదరుడు చార్లెస్ అస్సాం టీ పొదకు చెందిన కొన్ని ఆకులను సరైన పరిశీలన కోసం కలకత్తాలోని బొటానికల్ గార్డెన్స్‌కు పంపేలా చేశాడు. అక్కడ ఈ మొక్క చివరకు ఒక రకమైన టీ (కెమెల్లియా సినెన్సిస్ వరం అస్సామికా) గా గుర్తించబడింది, అయితే ఇది చైనీస్ వెర్షన్ (కెమెల్లియా సినెన్సిస్ వరం. సినెన్సిస్) కు భిన్నంగా ఉంటుంది. స్వదేశీ అస్సాం తేయాకు మొక్క గురించి మొదటగా 1877లో 'టీ ఇన్ అస్సాం' ను ప్రచురించిన శామ్యూల్ బైడాన్ అనే చరిత్రకారుడు ప్రస్తావించాడు.<ref>{{Cite web |title=How was tea discovered in Assam |url=https://teaorb.com/en-us/blog/how-was-tea-discovered-in-assam |access-date=2022-08-31 |website=TEAORB |language=en |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830070312/https://teaorb.com/en-us/blog/how-was-tea-discovered-in-assam |url-status=dead }}</ref> == చరిత్ర == 1823లో సింగ్ఫోతో కలిసి అసోం ప్రాంతంలో వ్యాపార యాత్ర చేస్తున్నప్పుడు రాబర్ట్ బ్రూస్‌కు ఒక మొక్క పరిచయం చేయబడింది, దీనితో సింగ్ఫో, ఖమ్తీ ప్రజలు పానీయాలు, ఆహారాన్ని తయారు చేసుకునేవారు. సాదియాలో ఉన్న తన సోదరుడు చార్లెస్ అలెగ్జాండర్ బ్రూస్ ద్వారా నమూనాలు [[వృక్ష శాస్త్రజ్ఞుడు|వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు]] నథానియల్ వాలిచ్‌కు పంపబడ్డాయి, అతను దానిని 'కమెల్లియా కిస్సీ' గా పొరబడ్డాడు.<ref name=Driem>{{cite book |title=The Tale of Tea: A Comprehensive History of Tea from Prehistoric Times to the Present Day |first=George |last=van Driem |year=2019 |publisher=Brill |isbn=9789004386259}}</ref> చైనా వెలుపల తేయాకు వనరును ఏర్పాటు చేసే అవకాశాలను సమీక్షించడానికి ఏజెంట్లను పంపాలని బ్రిటిష్ [[ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] టీ కమిటీ చేసిన అభ్యర్థనకు ఫ్రాన్సిస్ జెంకిన్స్, ఆండ్రూ చార్ల్టన్ స్పందించిన తరువాత, చైనాలో పెరుగుతున్న 'కెమెల్లియా సినెన్సిస్' మొక్కే సింగ్ఫో మొక్క అని గుర్తించడానికి ఒక దశాబ్దం పట్టింది. [[దస్త్రం:Assamese women in costume, picking tea leaves by Bourne & Shepherd.jpg|thumb|అస్సాం టీ కార్మికులు, c.1903]] చార్లెస్ బ్రూస్ 1836లో టీ కమిటీ నుండి పంపబడిన నథానియల్ వాలిచ్, విలియం గ్రిఫిత్, జాన్ మెక్‌క్లెలాండ్‌లతో కూడిన బృందానికి మార్గదర్శకత్వం వహించాడు, ఈ మొక్కను సాదియా చుట్టూ సహజంగా పెరిగే పరిస్థితులలో సమీక్షించడానికి వెళ్ళారు. కంపెనీ ప్రయోగాత్మక తోటలో సాగు చేసిన దీని మొదటి బ్యాచ్‌ను 1838లో లండన్‌కు రవాణా చేశారు, 1839 [[జనవరి]]<nowiki/>లో వేలం వేశారు. ఇది బాగా అమ్ముడైనప్పటికీ, వందల సంవత్సరాలుగా ఎంపిక చేసి పండించిన చైనా నుండి వచ్చిన టీతో పోలిస్తే ఈ బ్యాచ్‌లో సువాసన లేదని, అనుభవం లేని ప్రాసెసింగ్ వల్ల మందకొడిగా ఉందని గుర్తించారు.<ref name=Driem/> [[దస్త్రం:Zones de théiculture de l'Assam, 1873.jpg|thumb|1873 నాటి అసోం, కాచార్ లలో ఏర్పాటు చేసిన వలస తేయాకు తోటల మ్యాప్]] అదే సంవత్సరం, లండన్‌లో అస్సాం టీ అసోసియేషన్, కోల్‌కతాలో బెంగాల్ టీ అసోసియేషన్ అనే రెండు కంపెనీలు అస్సాంలో తేయాకు అభివృద్ధిని కొనసాగించడానికి విలీనం చేయబడ్డాయి, అయితే అవి త్వరగా అస్సాం కంపెనీని ఏర్పాటు చేయడానికి విలీనం అయ్యాయి. వ్యవసాయ ప్రయోజనాల కోసం భూమిని క్లియర్ చేసి ప్రైవేటీకరించడానికి 'వేస్ట్ లాండ్స్ యాక్ట్' లాంటి బ్రిటిష్ నేతృత్వంలోని భూ సంస్కరణలు ఉన్నప్పటికీ, మణిరామ్ దేవాన్ వంటి ప్రారంభ మద్దతుదారులు ఉన్నప్పటికీ అస్సాం కంపెనీ కష్టపడి 1847లో పునర్వ్యవస్థీకరించవలసి వచ్చింది. అదేవిధంగా చైనా నుండి స్మగ్లింగ్ చేయబడిన టీ-తయారీదారులు, ఒప్పంద భారతీయ కార్మికులు, కరువు పీడిత ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన శరణార్థులతో సహా చౌకైన కార్మికుల పెద్ద వనరు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, ఆ సమయంలో అస్సాం తక్కువ జనాభా ఉన్న, వేడి, తేమతో కూడిన అభివృద్ధి చెందని అటవీ ప్రాంతం, వ్యాధి కారణంగా చాలా మంది మరణించారు. పేలవమైన ఫలితాలు ఉన్నప్పటికీ, 1860లలో జోర్హాట్ చుట్టూ ఉన్న జోర్హాట్ టీ కంపెనీ లాంటి అదనపు తేయాకు తోటలను స్థాపించడానికి బ్రిటన్ నుండి పెట్టుబడులు వచ్చాయి, అయితే 1870 నాటికి అస్సాంలో తేయాకు తోటలను నిర్వహిస్తున్న 60 కంపెనీలలో 56 దివాలా తీశాయి. తేమతో కూడిన [[వాతావరణం]]<nowiki/>లో కుళ్ళిపోకుండా ఎండబెట్టడానికి ఎక్కువ ఆకులు కోయగలిగినందున, 1870లలో పారిశ్రామిక యాంత్రీకరణ చివరకు లాభదాయకమైన కంపెనీలకు దారితీసింది. వేడిచేసిన విథరింగ్ టేబుల్స్, ఆవిరితో పనిచేసే రోలింగ్ యంత్రాలు గ్రేడింగ్ అవసరాన్ని పెంచాయి, కాబట్టి బ్రిటిష్ వారు తమ ఉత్పత్తులను క్రమబద్ధీకరించడానికి ఉన్న తేయాకు ఆకుల గ్రేడింగ్ వ్యవస్థలను స్వీకరించారు. ఈ [[తేయాకు]] ప్రయోజనాలను నిర్వహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఇండియన్ టీ డిస్ట్రిక్ట్స్ అసోసియేషన్ లండన్‌లో 1879లో, [[కోల్‌కతా]]<nowiki/>లో 1881లో (ఇండియన్ టీ అసోసియేషన్ పేరుతో) స్థాపించబడింది. 1888 నాటికి భారతదేశం నుండి దిగుమతి చేసుకున్న టీ చివరకు చైనా నుండి దిగుమతి చేసుకున్న దానికంటే మించిపోయింది.<ref name="Griffiths">{{cite book |title=The History of the India Tea Industry |last=Griffiths |first=Percival |author-link=Percival Griffiths |year=1967 |publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]]}}</ref> == ఉత్పత్తి == [[దస్త్రం:AssamTea.jpg|thumb|200px|ఒక టిన్ అస్సాం టీ]] అస్సాంలో ప్రస్తుతం పనిచేస్తున్న చాలా తేయాకు ఎస్టేట్‌లు ఇండియన్ టీ అసోసియేషన్ (ABITA) లోని అస్సాం బ్రాంచ్ సభ్యులు, ఇది భారతదేశంలో టీ ఉత్పత్తిదారుల పురాతన, అత్యంత ప్రముఖ సంస్థ. [[దస్త్రం:Assam-Tee aufgebrüht, Kanne Jenaer Glas, Tasse Wagenfeld.jpg|thumb|కప్పులో అస్సాం టీ]] === దశలు === తాజా తేయాకు ఆకులను ప్రాసెస్ చేయడంలో రెండు, ఏడు దశల మధ్య ఉంటాయి, ఈ దశలలో దేనినైనా చేర్చడం లేదా మినహాయించడం వలన వేరే రకమైన టీ వస్తుంది. అధిక తేమ, హెచ్చుతగ్గుల ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా చెడిపోకుండా నిరోధించడానికి ఈ విధానాలలో ప్రతి ఒక్కటి వాతావరణ-నియంత్రిత సదుపాయంలో నిర్వహించబడుతుంది. [[దస్త్రం:Female workers at a tea Garden of Assam.jpg |thumb|అసోం తేయాకు తోటలో ఆకులు కోస్తున్న మహిళలు]] ''విథరింగ్'' (వాడిపోనివ్వడం) అంటే తాజా గ్రీన్ టీ ఆకులను వాడిపోనివ్వడం. ఆకులలోని తేమను తగ్గించడం, రుచి సమ్మేళనాలను అభివృద్ధి చేయడానికి అనుమతించడం విథరింగ్ ఉద్దేశ్యం. దీనిని ఆరుబయట చేయగలిగినప్పటికీ, నియంత్రిత విథరింగ్ సాధారణంగా ఇంటి లోపల జరుగుతుంది. తాజాగా కోసిన ఆకులను వరుస తొట్టెలలో ఉంచుతారు, తొట్టెల కింద నుండి వేడి గాలిని పంపుతారు. విథరింగ్ సమయంలో ఆకులో తేమ సుమారు 30% తగ్గుతుంది, దీని వలన ఆకు నలపడానికి అనువుగా మృదువుగా మారుతుంది. అదనంగా ఆకులోని కెఫిన్ స్థాయి, రుచులతో సహా అస్థిర సమ్మేళనాలు తీవ్రంగా మారడం ప్రారంభిస్తాయి. తక్కువ సమయం వాడిపోనివ్వడం వల్ల ఆకులు ఆకుపచ్చని రూపాన్ని, గడ్డి రుచులను నిలుపుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది, అదే సమయంలో ఎక్కువసేపు వాడిపోవడం వల్ల ఆకు నల్లబడుతుంది, సుగంధ సమ్మేళనాలను తీవ్రతరం చేస్తుంది. ''ఫిక్సింగ్'' లేదా ''కిల్-గ్రీన్'' అనేది వేడిని ప్రయోగించడం ద్వారా వాడిపోయిన ఆకులు ఎంజైమాటిక్ బ్రౌనింగ్ అయ్యే ప్రక్రియను సూచిస్తుంది. ఆకులను అమర్చడానికి ఎంత ఎక్కువ సమయం పడితే టీ అంత సుగంధంగా ఉంటుందని భావిస్తారు. ఆవిరి పట్టడం, పాన్ ఫైరింగ్, బేకింగ్ లేదా వేడిచేసిన టంబ్లర్ల వాడకం ద్వారా ఫిక్సింగ్ నిర్వహిస్తారు. పాన్ ఫైరింగ్ కంటే ఆవిరి ప్రయోగం ఆకులను త్వరగా వేడి చేస్తుంది, దీని ఫలితంగా ఆవిరి పట్టిన టీలు 'గ్రీన్', వెజిటల్ రుచిని కలిగి ఉంటాయి, అయితే పాన్-ఫైర్ చేయబడినవి టోస్టీ రుచిని కలిగి ఉంటాయి. గ్రీన్ టీలు, ఎల్లో టీలు, పచ్చి పు'ఎర్ టీలకు ఈ విధానం అమలు చేస్తారు. ''ఆక్సీకరణం'' ఫలితంగా ఆకులు గోధుమ రంగులోకి మారుతాయి, వాటి రుచి సమ్మేళనాల తీవ్రత పెరుగుతుంది. వాటిని కోసిన క్షణం నుండి, టీ ఆకుల లోపలి కణాలు ఆక్సిజన్‌కు గురవుతాయి, వాటిలోని అస్థిర సమ్మేళనాలు రసాయన ప్రతిచర్యలకు గురి కావడం ప్రారంభిస్తాయి. ఈ దశలోనే 'థియాఫ్లావిన్', 'థియారుబిగిన్' లతో సహా పాలీఫెనోలిక్ ఆక్సిడేస్ ఆకులలో అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభిస్తుంది. 'థియాఫ్లావిన్స్' టీకి చురుకుదనం, ప్రకాశాన్ని ఇస్తాయి, అయితే 'థియారుబిగిన్స్' ఉత్పత్తి అయ్యే మద్యానికి లోతు, పరిపూర్ణతను అందిస్తాయి. రుచులలో నిర్దిష్ట తీవ్రతలను తీసుకురావడానికి, టీ తయారీదారులు ఆకులు గురయ్యే ఆక్సీకరణ మొత్తాన్ని నియంత్రిస్తారు. నియంత్రిత ఆక్సీకరణ సాధారణంగా పెద్ద గదిలో జరుగుతుంది, ఇక్కడ ఉష్ణోగ్రత 25-30 °C వద్ద నిర్వహించబడుతుంది, తేమ 60-70% వద్ద స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ వాడిపోయి ముడుచుకున్న ఆకులను పొడవైన అరలలో విస్తరిస్తారు, తయారుచేసే టీ రకాన్ని బట్టి నిర్ణీత సమయం వరకు పులియబెట్టడానికి వదిలివేస్తారు. ఆక్సీకరణను నిలిపివేయడానికి లేదా నెమ్మదించడానికి, పులియబెట్టిన ఆకులను ఒక ప్యానింగ్ తొట్టికి తరలిస్తారు, అక్కడ వాటిని వేడి చేసి ఆరబెడతారు. ఆక్సీకరణ కారణంగా ఆకులు పూర్తి పరివర్తనకు గురవుతాయి, ఈ ప్రక్రియకు గురికాని ఆకుల ప్రొఫైల్ కంటే పూర్తిగా భిన్నమైన సువాసన, రుచి ప్రొఫైల్‌ను ప్రదర్శిస్తాయి. పాలిఫెనాల్స్ తక్కువ ఉత్పత్తి కారణంగా తక్కువ ఆక్సీకరణం చెందిన టీలు వాటి ఆకుపచ్చ రంగు, వృక్ష లక్షణాలను ఎక్కువగా నిలుపుకుంటాయి. సగం-ఆక్సీకరణ చెందిన ఆకు గోధుమ రంగులో ఉంటుంది, పసుపు-అంబర్ మద్యాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పూర్తిగా ఆక్సీకరణ చెందిన టీలో అమైనో [[ఆమ్లాలు]], లిపిడ్లు పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమై ఆకులు నల్లటి గోధుమ రంగులోకి మారుతాయి. అటువంటి టీలో రుచులు మరింత చురుకుగా, ఆకట్టుకునేలా ఉంటాయి. ''రోలింగ్'' (నలపడం) ప్రాసెస్ చేయబడిన ఆకులను గట్టి రూపంలో ఆకృతి చేయడాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా వాడిపోయిన / స్థిర ఆకులను సున్నితంగా చుడతారు, శైలిని బట్టి అవి వైర్ లాగా, పిసికినట్లుగా లేదా గట్టిగా చుట్టబడిన గుళికల లాగా ఆకృతిలో ఉంటాయి. నలపడం (రోలింగ్) సమయంలో ముఖ్యమైన నూనెలు, రసం ఆకుల నుండి బయటకు వస్తాయి, రుచిని మరింత తీవ్రతరం చేస్తాయి. ఆకులు ఎంత గట్టిగా చుడితే అంత ఎక్కువ కాలం తాజాదనాన్ని నిలుపుకుంటాయి. ''ఎండబెట్టడం'': టీ తేమ లేకుండా ఉంచడానికి, ఉత్పత్తి వివిధ దశలలో ఆకులను ఎండబెడతారు. ఎండబెట్టడం వల్ల టీ రుచులు పెరుగుతాయి, ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండేలా చేస్తుంది. అలాగే ఎండబెట్టడం టీ తేమను 1% కన్నా తక్కువకు తగ్గిస్తుంది. ఆకులను ఎండబెట్టడానికి వాటిని తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఒక నియంత్రిత కాల వ్యవధిలో సాధారణంగా పారిశ్రామిక స్థాయి ఓవెన్ లోపల కాలుస్తారు లేదా కాల్చుతారు. ఆకులను చాలా త్వరగా ఎండబెడితే టీ రాపిడికి గురై రుచి కఠినంగా మారుతుంది. ''ఏజింగ్'' (పాతబడటం): కొన్ని టీలను మరింత రుచికరంగా చేయడానికి ఏజింగ్, కిణ్వ ప్రక్రియ (పులియబెట్టడం) చేస్తారు. ఉదాహరణకు కొన్ని రకాల చైనీస్ పు-ఎర్ వైన్ మాదిరిగానే పులియబెట్టి ఏళ్ల తరబడి పాతబడేలా చేస్తారు. === ప్రత్యేక సమయ క్షేత్రం === అస్సాంలోని తేయాకు తోటలు భారతదేశం, శ్రీలంక అంతటా పాటించే [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం]] (IST) ను అనుసరించవు. అస్సాం తేయాకు తోటలలోని స్థానిక సమయాన్ని "టీ గార్డెన్ టైమ్" లేదా సాహ్ బగాన్ టైమ్ (మయన్మార్ కూడా MMTగా ఉపయోగిస్తుంది) అని పిలుస్తారు, ఇది IST కంటే ఒక గంట ముందు ఉంటుంది.<ref name=zeenews>{{cite news |url=https://zeenews.india.com/news/north-east/assam-tea-gardens-an-hour-ahead-of-india_659847.html |title=Assam tea gardens an hour 'ahead' of India |website=ZeeNews.com |access-date=18 July 2013}}</ref> దేశంలోని ఈ ప్రాంతంలో ముందుగా సూర్యోదయం అవుతుందనే విషయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని బ్రిటిష్ పాలనలో ఈ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు. మొత్తంమీద టీ తోట కార్మికులు పగటిపూట పని పూర్తి చేయడం ద్వారా పగటి వెలుతురును ఆదా చేయడం వల్ల వారి ఉత్పాదకతను పెంచడంలో ఈ వ్యవస్థ తదనంతరం విజయవంతమైంది. తోటలలోని తేయాకు కార్మికులకు పని సమయం సాధారణంగా ఉదయం 9 గంటల (IST 8 a.m.) నుండి సాయంత్రం 5 గంటల (IST 4 p.m.) మధ్య ఉంటుంది. తోటను బట్టి ఇది కొద్దిగా మారవచ్చు. ప్రముఖ చిత్రనిర్మాత జాహ్ను బారువా ఈశాన్య ప్రాంతానికి ప్రత్యేక సమయ క్షేత్రం కోసం ప్రచారం చేస్తున్నారు.<ref name=zeenews/> == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Tea plantation in Sonitpur district of Assam, India.jpg|200px|thumb|ఒక అస్సాం తేయాకు తోట]] ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో పండించే డార్జిలింగ్, [[నీలగిరి జిల్లా|నీలగిరి]] వలె కాకుండా తేయాకు మొక్కను అస్సాం లోతట్టు ప్రాంతాలలో పండిస్తారు. దీనిని వరద మైదానంలోని పోషకాలతో కూడిన బంకమట్టి నేల ఉన్న బ్రహ్మపుత్ర నది [[లోయ]]<nowiki/>లో పండిస్తారు. చల్లని, శుష్క శీతాకాలం, వేడి, తేమతో కూడిన వర్షాకాలం మధ్య వాతావరణం మారుతూ ఉంటుంది—తేయాకు పెరగడానికి అనువైన పరిస్థితులు ఇవి. సుదీర్ఘ పెరుగుదలకు అనువైన కాలం, సమృద్ధిగా వర్షపాతం కారణంగా ప్రపంచంలో అత్యంత సమృద్ధిగా టీ ఉత్పత్తి చేసే ప్రాంతాలలో అస్సాం ఒకటి. ప్రతి సంవత్సరం అస్సాం తేయాకు ఎస్టేట్‌లు సమిష్టిగా సుమారు 680.5 మిలియన్ కిలోల (1,500 మిలియన్ పౌండ్ల బరువు) టీ దిగుబడిని ఇస్తాయి. అస్సాం టీ సాధారణంగా "ఫస్ట్ ఫ్లష్", "సెకండ్ ఫ్లష్" రూపంలో రెండుసార్లు కోతకు వస్తుంది. మార్చి నెలాఖరులో మొదటి ఫ్లష్‌ను ఎంచుకుంటారు. తరువాత పండించే రెండవ ఫ్లష్ మరింత విలువైన "టిప్పీ టీ", ఆకులపై కనిపించే బంగారు చిట్కాల కారణంగా ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ సెకండ్ ఫ్లష్, టిప్పీ టీ తియ్యగా, మరింత పూర్తి శరీరంతో ఉంటుంది, దీనిని సాధారణంగా మొదటి ఫ్లష్ టీ కంటే మెరుగైనదిగా పరిగణిస్తారు. అస్సాం తేయాకు పొద ఆకులు ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో, నిగనిగలాడుతూ, చైనీస్ తేయాకు మొక్కల కంటే చాలా వెడల్పుగా ఉంటాయి. పొద సున్నితమైన తెల్లని పువ్వులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. [[దస్త్రం:A herd of wild elephants in a Tea Garden.jpg|thumb|center|800px|భారతదేశంలోని ఏనుగుల-స్నేహపూర్వక తేయాకు తోటలో అడవి ఏనుగుల గుంపు.]] [[దస్త్రం:Keyhung tea garden.jpg|alt=Tea garden in Keyhung Tea Estates, Assam|కైహంగ్ తేయాకు ఎస్టేట్స్, అస్సాం లోని తేయాకు తోట|center|thumb|800x800px]] == ఇవి కూడా చూడండి == {{Commons category|Assam tea}} * తేయాకు ఆకుల గ్రేడింగ్ * అస్సాం టీ గిరిజనులు * ఇండియన్ టీ అసోసియేషన్ * టోక్లాయ్ టీ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ == మూలాలు == {{Reflist|25em}} == మరింత చదవడానికి == * {{cite report |url=http://staging.ilo.org/public/libdoc/historical/1901-2000/48706.pdf |archive-date=2016-08-19 |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819194827/http://staging.ilo.org/public/libdoc/historical/1901-2000/48706.pdf |title=Assam Labour Enquiry Committee Report |year=1922}} * {{cite web |url=https://archive.org/details/cu31924023234515 |title=Tea Planter's Life in Assam |year=1884 |first=George |last=Barker|publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. }} * {{cite news |title=Assam cabinet's nod to tea as 'state drink' of Assam |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/assam-cabinet-s-nod-to-tea-as-state-drink-of-assam-112101702023_1.html |newspaper=Business Standard |date=17 October 2012}} * {{cite web |url=https://archive.org/details/recruitmentoflab00grunrich |title=Recruitment of labour for Tea gardens in Assam |year=1909 |first=J.F. |last=Gruning|publisher=[Shillong? }} * {{cite book |last1=Kiple |first1=Kenneth F. |last2=Ornelas |first2=Kriemhild C. |date=October 2000 |title=The Cambridge World History of Food |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-40216-6}} * {{cite book |first=Nitin |last=Varma |year=2016 |title=Coolies of Capitalism: Assam Tea and the Making of Coolie Labour |publisher=De Gruyter Oldenbourg |isbn=978-3-11-046115-2 |url=https://books.google.com/books?id=tMryjgEACAAJ&q=coolies+of+capitalism |via=Google Books}} == బయటి లింకులు == * {{cite web |url=http://assamteaxchange.com/abouttea/history.asp |title=The Tea History & Timeline |website=assamteaxchange.com |access-date=2016-10-18 |archive-date=2016-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114220237/http://assamteaxchange.com/abouttea/history.asp |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://collections.si.edu/search/results.jsp?q=assam+tea |title=Images of 19th century Assam plantations |publisher=Smithsonian Institution |access-date=2013-09-24 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716094408/http://collections.si.edu/search/results.jsp?q=assam+tea |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://www.plantcultures.org.uk/plants/tea_history.html |title=Tea History |website=Plant Cultures |access-date=2013-09-24 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106221359/http://www.plantcultures.org.uk/plants/tea_history.html |url-status=dead }} [[వర్గం:బ్లాక్ టీ]] [[వర్గం:భారతీయ టీ]] [[వర్గం:అసోంలో భౌగోళిక సూచికలు]] [[వర్గం:అసోంలో తేయాకు పరిశ్రమ]] 2mefbg3gtdb38bqy2njpqxlbj88jkz1 0 503193 4920258 4918439 2026-08-04T15:12:48Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920258 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:InnoTrans_2016_–_Alstom_iLint_with_Fuel_Cell_Batteries_(29782914176).jpg|thumb|ఇన్నోట్రాన్స్ 2016 ఆల్స్టోమ్ కోరాడియా ఐలింట్ అనే హైడ్రోజన్-శక్తితో నడిచే ప్రయాణీకుల రైలు అరంగేట్రం]] [[దస్త్రం:India's_First_Hydrogen_Train_at_Jind_Junction.jpg|thumb|భారతీయ రైల్వే స్వదేశీ అభివృద్ధి చేసిన నమో గ్రీన్ రైల్ హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ రైలు]] '''హైడ్రోజన్ రైలు''' (ఆంగ్లం: Hydrogen train), ట్రాక్షన్ మోటార్లు ఆన్-బోర్డ్ హైడ్రోజెన్ ఇంధనాన్ని శక్తి వనరుగా ఉపయోగిస్తాయి. హైడ్రైల్ (hydrail) వాహనాలు [[హైడ్రోజన్]] రసాయన శక్తిని చోదక శక్తి కోసం ఉపయోగిస్తాయి, హైడ్రోజన్ ను అంతర్గత దహన యంత్రంలో కాల్చడం ద్వారా, హైడ్రోజన్ ఆక్సిజన్ తో [[ఇంధన కోష్ఠికలు|ఇంధన కణం]] ప్రతిస్పందించడం ద్వారా విద్యుత్ మోటార్లను నడుపుతాయి, హైడ్రోజన్ ఇంధన కణ రైలు వలె. రైలు రవాణా ఇంధనంగా హైడ్రోజన్ ను విస్తృతంగా ఉపయోగించడం ప్రతిపాదిత హైడ్రోజన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాథమిక అంశం. ఈ పదాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశోధకులు, సాంకేతిక నిపుణులు ఉపయోగిస్తున్నారు. <ref>{{Cite paper|title=Do the locomotion}}</ref><ref>{{Cite paper|title=A Smashing Bad Time for the United States}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Fuel cells could power a streetcar revival}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Hydrogen on Track}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Providing all global energy with wind, water, and solar power, Part II: Reliability, system and transmission costs, and policies}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Rail transportation by hydrogen vs. Electrification – Case study for Ontario, Canada, II: Energy supply and distribution}}</ref> 2010లలో, చైనా, జర్మనీ, జపాన్, తైవాన్, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ వంటి వివిధ దేశాలలో అనేక రవాణా నిర్వాహకులు ఇంధన కణాలు, హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి పరికరాలు రెండింటినీ చేపట్టారు. హైడ్రైల్ వాహనాలకు వర్తింపజేయగల అనేక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలను రహదారి వాహనాలు వంటి ఇతర రకాల రవాణాకు కూడా వర్తింపజేస్తారు.<ref name="rai eng 18">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref><ref name="rai tech 16">Grey, Eva. [https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/ "German state thrusts hydrogen-powered hydrail into the spotlight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207212737/https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/|date=7 February 2021}} ''railway-technology.com'', 21 June 2016.</ref> హైడ్రైల్ వాహనాలు సాధారణంగా పునరుత్పాదక బ్రేకింగ్ కోసం, సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి, అవసరమైన హైడ్రోజన్ నిల్వ మొత్తాన్ని తగ్గించడానికి [[బ్యాటరీ|బ్యాటరీలు]], సూపర్ కెపాసిటర్లు వంటి పునరుత్పాదక శక్తి నిల్వ కూడిన హైబ్రిడ్ వాహనాలు. సంభావ్య హైడ్రైల్ అనువర్తనాల్లో అన్ని రకాల రైలు రవాణా వ్యవస్థలు ఉన్నాయి: ప్రయాణికుల రైలు, సరుకు రవాణా రైలు, [[మెట్రోరైలు]], మైన్ రైల్వే, పారిశ్రామిక రైల్వే, [[ట్రామ్]] లు, పార్కులు, మ్యూజియంలలో ప్రత్యేక రైలు మొదలైనవి. కేంబ్రిడ్జ్, మసాచుసెట్స్ లోని అమెరికా డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ట్రాన్స్పోర్టేషన్ వోల్పే ట్రాన్స్పోర్టేశన్స్ సిస్టమ్స్ సెంటర్లో ఆహ్వానించబడిన ప్రదర్శన నుండి హైడ్రైల్ అనే పదం 2003 ఆగస్టు 22 నాటిది.<ref>{{Cite web|last=Shah|first=Narendra|date=29 March 2022|title=Hydrogen-Powered Trains|url=https://www.metrorailnews.in/hydrogen-powered-trains/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401045417/https://www.metrorailnews.in/hydrogen-powered-trains/|archive-date=1 April 2022|access-date=25 August 2022|website=Metro Rail News|language=en-US}}</ref> అక్కడ, యుఎస్ టెలికాం కంపెనీ ఏటి అండ్ టీ లో మాజీ ప్రణాళికకర్త అయిన స్టాన్ థాంప్సన్ మూర్స్విల్లే హైడ్రైల్ ఇనిషియేటివ్ అనే పేరుతో ఒక ప్రదర్శన ఇచ్చాడు.<ref name="rai tech 162">Grey, Eva. [https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/ "German state thrusts hydrogen-powered hydrail into the spotlight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207212737/https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/|date=7 February 2021}} ''railway-technology.com'', 21 June 2016.</ref> == భద్రత == హైడ్రోజన్ గాలితో కలిసినప్పుడు విస్తృత శ్రేణి (4–74%) మిశ్రమాలలో దహనశీలతను కలిగి ఉంటుంది. 18–59% శ్రేణిలో పేలుడు స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{cite book|title=Combustion, Flames and Explosions of Gases|url=https://archive.org/details/bwb_S0-BVO-709|last1=Lewis|first1=Bernard|last2=Guenther|first2=von Elbe|publisher=Academic Press, Inc.|year=1961|edition=2nd|location=New York|page=[https://archive.org/details/bwb_S0-BVO-709/page/535 535]|oclc=859840281}}</ref> == దేశం వారీగా హైడ్రోజన్ రైళ్లు == విద్యుత్‌ రైళ్లు పైన తీగల నుంచి విద్యుత్‌ను తీసుకుంటాయి. డీజిల్‌ రైలు ఇంజిన్లు ఇంధనాన్ని మండించి యాంత్రిక శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. హైడ్రోజన్‌ రైలు సొంతంగా కరెంట్‌ను ఉత్పత్తి చేసుకుంటుంది. దీని కోసం రైల్లో ‘ప్రొటాన్‌ ఎక్స్‌ఛేంజ్‌ మెంబ్రేన్‌ ఫ్యూయెల్‌ సెల్‌’ అనే చిన్నపాటి పవర్‌ప్లాంట్‌ ఉంటుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా హైడ్రోజన్‌ రైళ్లు ఇంకా ఆరంభ దశలోనే ఉన్నాయి. తొలిసారిగా జర్మనీ దీన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, చైనా, జపాన్‌ వంటి దేశాలు ప్రయోగాత్మకంగా నడపడమో, పరిమితంగా వినియోగంలోకి తీసుకురావడమో చేస్తున్నాయి. ఇవి భారతదేశంలో తొలిసారిగా 2026 జులై 17న పట్టాలెక్కింది. [[హర్యానా|హరియాణా]]<nowiki/>లోని జింద్‌ రైల్వే స్టేషన్‌లో ప్రధానమంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్రమోదీ]] దీన్ని జెండా ఊపి ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/india-gets-its-1st-hydrogen-powered-train-will-run-89-km-route-haryana-2846352|title=తొలి హైడ్రోజన్‌ రైలు : దీని ప్రత్యేకతలివే!|work=Sakshi|access-date=2026-07-18|language=te}}</ref> === భారతదేశం === భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన, పొడవైన, సుదూరం ప్రయాణించే హైడ్రోజన్ రైలును నడుపుతోంది. ఇది 10-కార్ల హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ఆధారిత రైలు, ఇది 1200 కిలోవాట్ల హైడ్రోజెన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్ ద్వారా శక్తిని పొందుతుంది. ఇది గంటకు గరిష్టంగా 75 కిలోమీటర్ల వేగంతో, గంటకు 110 కిలోమీటర్ల వేగంతో పనిచేయడానికి ఆమోదించబడింది. ఇది సుమారు 2,600 మంది ప్రయాణీకుల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2285268&reg=3&lang=1|title=India's First Hydrogen-Powered Train: Advancing Green Rail Mobility}}</ref> మొదటి సర్వీస్ ఉత్తర రైల్వే జోన్లోని జింద్-సోనీపత్ సెక్షన్ మధ్య 89 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణిస్తుంది. దీని కోచ్లు పట్టణ మెట్రో డిజైన్లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. డిసి ఎయిర్ కండిషనింగ్ యూనిట్లు, ఆటోమేటిక్ తలుపులు, పబ్లిక్ అనౌన్స్మెంట్ సిస్టమ్ కలిగి ఉంటాయి. === జర్మనీ === 2018 సెప్టెంబరులో, ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి వాణిజ్య హైడ్రోజన్ శక్తితో నడిచే ప్రయాణీకుల రైలు [[జర్మనీ]] లోయర్ సాక్సోనీలో ప్రారంభమైంది. ఆల్స్టోమ్ అభివృద్ధి చేసిన రైలు సున్నా-ఉద్గార హైడ్రోజన్ ఇంధన కణాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=16 September 2018|title=Hydrogen fuel cell train to enter service|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20180917_04/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918014942/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20180917_04/|archive-date=18 September 2018|access-date=18 September 2018|publisher=NHK World – Japan}}</ref> ఆగష్టు 2022లో, పూర్తిగా హైడ్రోజన్ శక్తితో నడిచే రైళ్లతో నడిచే మొదటి రైలు మార్గం బ్రెమెర్వోర్డే, లోయర్ సాక్సోనీలో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/travel/article/coradia-ilint-hydrogen-trains/index.html|title=The world's first hydrogen-powered passenger trains are here|last=Buckley|first=Julia|work=CNN|access-date=15 September 2022|language=en}}</ref> === జపాన్ === FV-E991 సిరీస్ హైడ్రోజన్ రైలు 2022లో యోకోహామా, కవాసాకి మధ్య సురుమి లైన్ లో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|date=18 February 2022|title=East Japan Railway unveils hydrogen-powered train|url=https://www.railway-technology.com/news/japan-railway-hydrogen-train/}}</ref> === దక్షిణ కొరియా === జూలై 2024లో, హ్యుందాయ్ రోటమ్ తయారు చేసిన 38 హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ట్రామ్లు డేజియాన్ మెట్రో లైన్ 2 పనిచేయడానికి ఎంపిక చేయబడ్డాయి. ఇవి 2026లో ప్రారంభం కానున్నాయి. అయితే, ఈ లైన్ 2028లో పూర్తి సేవలోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hankyung.com/article/2024082665731|title=대전 수소트램 사업 본격화…"2028년 개통 목표 10월 첫삽|date=26 August 2024|work=[[The Korea Economic Daily]]|access-date=18 జూలై 2026|archive-date=26 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126210645/https://www.hankyung.com/article/2024082665731|url-status=dead}}</ref> === యునైటెడ్ స్టేట్స్ === యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో మొదటి హైడ్రోజన్ రైలు 2025 సెప్టెంబరు 13న శాన్ బెర్నార్డినో, కాలిఫోర్నియాలోని రెడ్ల్యాండ్స్ ల మధ్య ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web|date=13 September 2025|title=Metrolink launches 1st zero-emission train on Arrow line in San Bernardino|url=https://www.redlandsdailyfacts.com/2025/09/13/metrolink-launches-1st-zero-emission-train-on-arrow-line-in-san-bernardino/|access-date=15 September 2025|website=Redlands Daily Facts}}</ref><ref>{{Cite web|last=Feeney|first=Jules|date=3 September 2024|title='Transformational': How a California city launched America's first hydrogen-powered passenger train|url=https://www.theguardian.com/environment/article/2024/sep/03/california-hydrogen-powered-train-air-quality-solution|website=The Guardian}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:రవాణా వ్యవస్థ]] [[వర్గం:ఇంధనాలు]] lhfxqxrlmzto8rh6k0nh25740ht0586 0 503212 4920310 4918481 2026-08-04T17:10:09Z Kalli navya 70334 4920310 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మైఖేల్ జాన్స్టన్ | caption = మైఖేల్ జాన్స్టన్ | birth_date = {{Birth date and age|1996|022|02}} | birth_place = [[ఉత్తర_కరొలినా]], [[అమెరికా_సంయుక్త_రాష్ట్రాలు]] | occupation = [[నటుడు]] | height = 5′ 7″ }} ఇతను సహాయక పాత్ర ల ద్వారా MTV సిరిస్లలో కోరీ బ్రయంట్ పాత్రలో కనిపిస్తాడు. ఇండీ చిత్రం స్లాష్ (2016) లో మరియు భయానక చిత్రం అబ్సెషన్ (2025) లో బారన్ "బేర్" బెయిలీ పాత్రలలో నటించాడు. ఇతను వాయిస్ యాక్టర్ గా కూడా యానిమేషన్ , వీడియో గేమ్స్ కి ముఖ్యంగా టేల్స్ ఆఫ్ జెస్టిరియా మరియు దాని అనిమే అనుసరణ మిక్లియో యొక్క ఆంగ్ల వాయిస్ కూడా 2qoconj57pcferluamu813aqsv7j7na 4920311 4920310 2026-08-04T17:10:24Z Kalli navya 70334 4920311 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మైఖేల్ జాన్స్టన్ | caption = మైఖేల్ జాన్స్టన్ | birth_date = {{Birth date and age|1996|22|02}} | birth_place = [[ఉత్తర_కరొలినా]], [[అమెరికా_సంయుక్త_రాష్ట్రాలు]] | occupation = [[నటుడు]] | height = 5′ 7″ }} ఇతను సహాయక పాత్ర ల ద్వారా MTV సిరిస్లలో కోరీ బ్రయంట్ పాత్రలో కనిపిస్తాడు. ఇండీ చిత్రం స్లాష్ (2016) లో మరియు భయానక చిత్రం అబ్సెషన్ (2025) లో బారన్ "బేర్" బెయిలీ పాత్రలలో నటించాడు. ఇతను వాయిస్ యాక్టర్ గా కూడా యానిమేషన్ , వీడియో గేమ్స్ కి ముఖ్యంగా టేల్స్ ఆఫ్ జెస్టిరియా మరియు దాని అనిమే అనుసరణ మిక్లియో యొక్క ఆంగ్ల వాయిస్ కూడా 4r9i4tmiuficahvvzv91kldmyp3ngu0 4920314 4920311 2026-08-04T17:18:25Z Kalli navya 70334 4920314 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Michael Johnston in 2026 Century City.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Johnston in 2026 | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1996|2|22}} | birth_place = | occupation = Actor | years_active = 2012–present | notable_works = [https://en.wikipedia.org/wiki/Obsession%20(2025%20film) Obsession] | height = {{height|ft=5|in=9}} | website = {{URL|https://michaeljvo.com}} }} మైఖేల్ జాన్‌స్టన్ (ఫిబ్రవరి 22, 1996) ఒక అమెరికన్ నటుడు. అతను MTV సిరీస్ '[https://en.wikipedia.org/wiki/Teen%20Wolf%20(2011%20TV%20series) Teen wolf]'లో కోరీ బ్రయంట్ అనే సహాయక పాత్రలో కనిపించాడు, మరియు 'స్లాష్' (2016) అనే స్వతంత్ర చిత్రంలో, అలాగే 'అబ్సెషన్' (2025) అనే హారర్ చిత్రంలో బారన్ "బేర్" బెయిలీగా ప్రధాన పాత్రలు పోషించాడు. అతను యానిమేషన్ మరియు వీడియో గేమ్‌లకు వాయిస్ యాక్టర్‌గా కూడా పనిచేస్తాడు, ముఖ్యంగా 'టేల్స్ ఆఫ్ జెస్టిరియా' మరియు దాని యానిమే అనుకరణలో మిక్లియో ఆంగ్ల పాత్రకు గాత్రం అందించాడు. ql9sxudw4m1bfxpbwagzc93h6scekg1 4920322 4920314 2026-08-04T17:34:33Z Kalli navya 70334 4920322 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Michael Johnston in 2026 Century City.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Johnston in 2026 | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1996|2|22}} | birth_place = | occupation = Actor | years_active = 2012–present | notable_works = [https://en.wikipedia.org/wiki/Obsession%20(2025%20film) Obsession] | height = {{height|ft=5|in=9}} | website = {{URL|https://michaeljvo.com}} }} మైఖేల్ జాన్‌స్టన్ (ఫిబ్రవరి 22, 1996) ఒక అమెరికన్ నటుడు. అతను MTV సిరీస్ '[https://en.wikipedia.org/wiki/Teen%20Wolf%20(2011%20TV%20series) Teen wolf]'లో కోరీ బ్రయంట్ అనే సహాయక పాత్రలో కనిపించాడు, మరియు 'స్లాష్' (2016) అనే స్వతంత్ర చిత్రంలో, అలాగే 'అబ్సెషన్' (2025) అనే హారర్ చిత్రంలో బారన్ "బేర్" బెయిలీగా ప్రధాన పాత్రలు పోషించాడు. అతను యానిమేషన్ మరియు వీడియో గేమ్‌లకు వాయిస్ యాక్టర్‌గా కూడా పనిచేస్తాడు, ముఖ్యంగా 'టేల్స్ ఆఫ్ జెస్టిరియా' మరియు దాని యానిమే అనుకరణలో మిక్లియో ఆంగ్ల పాత్రకు గాత్రం అందించాడు. ==ప్రారంభ మరియు వ్యక్తిగత జీవితం== జాన్‌స్టన్ 1996 ఫిబ్రవరి 22న జన్మించారు.<ref>{{cite tweet|user=MichaelJVO|number=834330029555200000|title=Apparently you can't get a drink when you're 21. Bar said it had to be 24 hours after my birthday. How lame!|date=February 22, 2017|access-date=November 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126122329/https://twitter.com/MichaelJVO/status/834330029555200000|archive-date=November 26, 2021|url-status=dead|first=Michael|last=Johnston}}</ref> ఆయన ఉత్తర కరోలినాలోని రూత్‌లో పెరిగారు. హైస్కూల్ చదువును త్వరగా పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఆయన తన తండ్రితో కలిసి చికాగోకు వెళ్లారు; అక్కడ 'ది సెకండ్ సిటీ' (The Second City)లో నటనను అభ్యసించారు.అక్కడ ఆరు నెలలు గడిపిన తర్వాత, ఆయన లాస్ ఏంజిల్స్‌కు వెళ్లారు.<ref> జాన్‌స్టన్ స్వలింగ సంపర్కుడు. == మూలాలు == {{Reflist}} k9kchrl1kuzhrq7yjzaiua5cbhw0eev 0 503253 4920370 4907825 2026-08-04T23:06:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920370 wikitext text/x-wiki  {{Short description|భారతీయ నటుడు}} {{Infobox person | name = అజీజ్ నాసర్ | image = Aziznaser.jpg | alt = | caption = | birth_name = అజీజ్ జాన్‌బాజ్ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|12|23}} | occupation = నటుడు, డబ్బింగ్ కళాకారుడు, స్క్రీన్ ప్లే రచయిత | years_active = 2005–ప్రస్తుతం }} '''అజీజ్ నాసర్''' (జననం: '''అజీజ్ జాన్‌బాజ్''') డెక్కని (హైదరాబాదీ), తెలుగు చిత్రాలలో పనిచేసే ఒక భారతీయ నటుడు, రచయిత, డబ్బింగ్ కళాకారుడు. ఆయన ''ది అంగ్రేజ్'', ''హైదరాబాద్ నవాబ్స్'' వంటి ప్రసిద్ధ డెక్కని చిత్రాలలో నటించారు. డబ్బింగ్ కళాకారుడిగా ఆయన తెలుగు సినిమాలలో నటించిన సోనూ సూద్, నానా పటేకర్, కెల్లీ డోర్జీ, ఆదిత్య పంచోలి, రాహుల్ దేవ్ వంటి పలువురు హిందీ చిత్ర పరిశ్రమ నటులకు తన స్వరాన్ని అందించారు.<ref>{{cite news|title=Deccani filmmakers all set to create 'hungama' in Bollywood|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/deccani-filmmakers-all-set-to-create-hungama-in-bollywood/article2926617.ece|newspaper=The Hindu|date=24 February 2012|location=Hyderabad}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/140515/entertainment-tollywood/article/voice-tollywood-villains|title=The voice of Tollywood villains|first=Binita|last=Ramchandani|date=14 May 2014|work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> == వృత్తి జీవితం == అజీజ్ నాసర్ చలనచిత్ర రంగంలో తన వృత్తిని ప్రారంభించడానికి దుబాయ్‌లోని తన ఉద్యోగాన్ని వదిలిపెట్టారు. 2005లో విడుదలైన ''ది అంగ్రేజ్'' చిత్రం ద్వారా ఆయన నటనను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/uohdispatch/docs/uoh_dispatch_nov|title=The real story of Deccani|page=8|date=November 2015|work=UOH Dispatch|access-date=2026-07-18|archive-date=2025-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411140343/https://issuu.com/uohdispatch/docs/uoh_dispatch_nov|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indiapost.com/hyderabadi-angrez-team-attracts-huge-crowd/|title=Hyderabadi 'Angrez' team attracts huge crowd|first=A. Q.|last=Siddiqui|work=India Post|date=8 January 2016}}</ref> ఆయన డెక్కని, హిందీ, తెలుగు, మరాఠీ భాషలలో 40 కి పైగా చిత్రాలలో పనిచేశారు. 2015లో పూరి జగన్నాథ్ దర్శకత్వం వహించిన ''[[జ్యోతిలక్ష్మి (సినిమా)|జ్యోతిలక్ష్మి]]'' సినిమాతో ఆయన తెలుగు చిత్రసీమలోకి అడుగుపెట్టారు. 2022లో 'స్టెప్నీ-తుమ్చాకడే ఆహే నా..?' అనే చిత్రంతో నటుడిగా, రచయితగా, దర్శకుడిగా మరాఠీ చిత్ర పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించారు.<ref>{{cite web| url = http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/movietrailer/8375.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20150924165551/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/movietrailer/8375.html| url-status = dead| archive-date = 24 September 2015| title = Telugu Cinema News {{!}} Telugu Movie Reviews {{!}} Telugu Movie Trailers - IndiaGlitz Telugu}}</ref> [[వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ స్క్రీన్ ప్లే రచయితలు]] == ఫిల్మోగ్రఫీ == === దక్కనీ సినిమాలు === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2005 ! scope="row" |''ది ఆంగ్రేజ్'' |జహంగీర్ |హిందీ సంభాషణలకు సహాయ దర్శకుడు కూడా |- |2006 ! scope="row" |''హైదరాబాద్ నవాబులు'' |పప్పు |సంభాషణలు, కథారచయిత కూడా |- | rowspan="2" |2007 ! scope="row" |''దుబాయ్లో హంగామా'' |ముజు | |- ! scope="row" |''ఎఫ్ఎం ఫన్ ఔర్ మస్తీ'' |జానీ |సంభాషణ రచయిత కూడా. |- |2008 ! scope="row" |''థ్రిల్లర్-ది మూవీ'' |సంజు |రచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- | rowspan="2" |2010 ! scope="row" |''గుల్లు దాదా రిటర్న్స్ః రాజీ లేదు.. కేవలం పోరాడండి...! '' |అజీజ్/అజ్జు | |- ! scope="row" |''బెరోజ్గార్'' |నవాబు |రచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- | rowspan="2" |2011 ! scope="row" |''జబర్దాస్ట్'' |అజు |రచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- ! scope="row" |''జా భాయ్ జా'' | |కామియో |- | rowspan="3" |2013 ! scope="row" |''గుల్లు దాదా 3'' |అమీర్ | |- ! scope="row" |''ఏక్ థా సర్దార్'' |గఫూర్ | |- ! scope="row" |''గుల్లు దాదా 4'' |సాజిద్ | |- |2014 ! scope="row" |''స్టెప్నీ-అందరికీ ఒకటి అవసరం'' |అజీజ్ |రచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- | rowspan="2" |2016 ! scope="row" |''దావత్ ఈ షాదీ'' |అబ్బాస్ |సంభాషణ రచయిత కూడా. |- ! scope="row" |''దుబాయ్ రిటర్న్'' |ఫిరోజ్ | |- | rowspan="2" |2017 ! scope="row" |''సలాం జిందగి'' |ఇర్ఫాన్ |రచయిత కూడా. |- ! scope="row" |''127బి'' |ఎడ్డీ | |- | rowspan="2" |2018 ! scope="row" |''ఇన్స్పెక్టర్ గుల్లు'' |అజు |రచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- ! scope="row" |''రంగు ఫోటో'' |ఆరిఫ్ ఔరంగాబాద్ |రచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- |2019 ! scope="row" |''[[హైదరాబాద్ నవాబ్స్ 2|హైదరాబాద్ నవాబులు 2]]'' |పప్పు | |- |} === తెలుగు సినిమాలు === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2015 ! scope="row" |''[[జ్యోతిలక్ష్మీ (2015 సినిమా)|జ్యోతి లక్ష్మి]]'' |పాండు | |- |2016 ! scope="row" |''[[ప్రేమికుడు (2016 సినిమా)|ప్రేమికుడు]]'' |సత్య. | |- |2019 ! scope="row" |''[[ఇస్మార్ట్ శంకర్]]'' |సీఎం మనిషి | |- | rowspan="4" |2021 ! scope="row" |''[[డర్టీ హరి]]'' |సిఐ అజీజ్ | |- ! scope="row" |''[[చెక్ (2021 సినిమా)|తనిఖీ చేయండి]]'' |జైలు కాపలాదారు కటమయ్యా | |- ! scope="row" |''[[వైల్డ్ డాగ్|అడవి కుక్క]]'' |కారు డ్రైవర్ |కామియో రూపాన్ని |- ! scope="row" |''[[రొమాంటిక్]]'' |ఇన్స్పెక్టర్ బదానీ | |- |2022 ! scope="row" |''[[తీస్ మార్ ఖాన్]]'' |ఎస్ఐ. | |- | rowspan="2" |2023 ! scope="row" |''[[ప్రేమ విమానం]]'' |అజు | |- ! scope="row" |''[[మళ్ళీ పెళ్ళి (2023 సినిమా)|మల్లి పెల్లి]]'' |సి. ఐ. | |- | rowspan="2" |2024 ! scope="row" |''[[విశ్వం (2024 సినిమా)|విశ్వం]]'' |మస్సోద్ | |- ! scope="row" |''[[జీబ్రా (2024 సినిమా)|జీబ్ర]]'' |ఆర్పీ. | |- |2025 ! scope="row" |''[[పాంచ్ మినార్|పంచ్ మినార్]]'' |కాంట్రాక్ట్ కిల్లర్ | |- |2026 ! scope="row" |''[[చీకటిలో (2026)|చీకటిలో]]'' |ఇర్ఫాన్ | |} === హిందీ సినిమాలు === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2012 ! scope="row" |''సియాహ్'' |పోలీసు | |- |2013 ! scope="row" |''కాలాపోర్'' |కిషన్ (జైల్గార్డ్) | |- |2016 ! scope="row" |''టైగర్ సుల్తాన్'' |సి. ఐ. జానీ | |- |2017 ! scope="row" |''షాదీ ఎక్స్ప్రెస్'' |రాజ్ | |- | rowspan="2" |2018 ! scope="row" |''భూత్ భాయిజాన్'' |రోహిత్ శర్మ | |- ! scope="row" |''08 నవంబర్ రోడ్పతి'' |ముక్తార్ | |- |} === ఇతర భాషల సినిమాలు === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |పాత్ర ! scope="col" |భాష. ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2016 ! scope="row" |''[[కిల్లింగ్ వీరప్పన్|వీరప్పన్ హత్య]]'' |శశి |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] | |- |2022 ! scope="row" |''స్టెప్నీ-తుమ్చాక్డే నాహే..? '' |దేవా |[[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |కథారచయిత, దర్శకుడు కూడా. |- |} == డబ్బింగ్ ఆర్టిస్ట్‌గా == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |కళాకారుడు ! scope="col" |గమనికలు |- |2003 ! scope="row" |''ఓంగ్-బాక్'' |థియేట్రికల్ ట్రైలర్ |ఇంగ్లీష్/హిందీలో |- | rowspan="2" |2009 ! scope="row" |''[[సిద్ధం|సిద్ధాం]]'' |[[ముకుల్ దేవ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః బిలాల్ ఖాన్ |- ! scope="row" |''[[ఏక్ నిరంజన్]]'' |[[మకరంద్ దేశ్‌పాండే|మకరంద్ దేశ్పాండే]] |థియేట్రికల్ ట్రైలర్ వాయిస్ఓవర్ కూడా ఆంగ్లంలో |- | rowspan="4" |2010 ! scope="row" |''[[వేదం (సినిమా)|వేడం]]'' |[[మనోజ్ బాజ్‌పాయ్|మనోజ్ బాజ్పాయ్]] |డబ్బింగ్ పాత్రః రహీముద్దీన్ ఖురేషి |- ! scope="row" |''[[గోలీమార్ (సినిమా)|గోలిమార్]]'' |షావర్ అలీ |డబ్బింగ్ పాత్రః తల్వార్ |- ! scope="row" |''[[రక్త చరిత్ర (సినిమా)|రక్త చరిత్ర]]'' |[[సుదీప్]] |తెలుగు వెర్షన్ |- ! scope="row" |''[[అదుర్స్ (సినిమా)|అధర్స్]]'' |[[ముకుల్ దేవ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః రసూల్ |- | rowspan="5" |2011 ! scope="row" |''[[బద్రినాథ్ (సినిమా)|బద్రీనాథ్]]'' |[[కెల్లీ డార్జ్|కెల్లీ డోర్జీ]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సర్కార్ |- ! scope="row" |''[[శక్తి (2011 సినిమా)|శక్తి]]'' | rowspan="2" |[[సోనూ సూద్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ఫరూక్ |- ! scope="row" |''[[దూకుడు (సినిమా)|దూకుడు]]'' |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః నాయక్ |- ! scope="row" |''[[నేను నా రాక్షసి]]'' |[[అభిమన్యు సింగ్]], ముక్తార్ ఖాన్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః రత్న |- ! scope="row" |''[[ఊసరవెల్లి (సినిమా)|ఊసరవెల్లి]]'' |[[విద్యుత్ జమ్వాల్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ఇర్ఫాన్ |- | rowspan="3" |2012 ! scope="row" |''[[దమ్ము]]'' |[[రాహుల్ దేవ్]] |పేరులేని పోలీసు అధికారి కోసం డబ్బింగ్ |- ! scope="row" |''[[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]]'' |[[ముకుల్ దేవ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః శంకర్ కాకా |- ! scope="row" |''[[దరువు (సినిమా)|దారువు]]'' |[[సుశాంత్ సింగ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః హార్బర్ బాబు |- | rowspan="6" |2013 ! scope="row" |''[[నాయక్ (సినిమా)|నాయక్]]'' |[[రాహుల్ దేవ్]], [[దేవ్ గిల్]], అజాజ్ ఖాన్ | |- ! scope="row" |''[[బాద్‍షా|బాద్షా]]'' |[[కెల్లీ డార్జ్|కెల్లీ డోర్జీ]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సాధు భాయ్ |- ! scope="row" |''[[షాడో (2013 సినిమా)|నీడ.]]'' |[[ఆదిత్య పంచోలి]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః నానా భాయ్ |- ! scope="row" |''[[26/11 ఇండియాపై దాడి|26/11 యొక్క దాడులు]]'' |[[నానా పటేకర్]] |తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ |- ! scope="row" |''[[దళం (2013 సినిమా)|దాలం]]'' |[[అభిమన్యు సింగ్]] |డబ్బింగ్ పాత్రః లడ్డా |- ! scope="row" |''[[ఇద్దరమ్మాయిలతో|ఇద్దరమ్మయిలతో]]'' |షావర్ అలీ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః షావర్ అలీ |- | rowspan="3" |2014 ! scope="row" |''[[హార్ట్ అటాక్|గుండెపోటు]]'' |[[విక్రమ్‌జిత్ విర్క్|విక్రమ్జీత్ విర్క్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః మకరంద్ కామతి |- ! scope="row" |''[[లౌక్యం|లౌక్యామ్]]'' |[[రాహుల్ దేవ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సత్య |- ! scope="row" |''[[1 - నేనొక్కడినే|1: Nenokkadine]]'' |[[కెల్లీ డార్జ్|కెల్లీ డోర్జీ]] |డబ్బింగ్ పాత్రః ఆంథోనీ రోసారియో |- | rowspan="3" |2015 ! scope="row" |''[[రేయ్|రే]]'' |[[అర్పిత్ రంకా|అర్పిత్ రాంకా]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః డాంగే |- ! scope="row" |''[[జాదూగాడు|జడొగడు]]'' |[[జాకీర్ హుస్సేన్ (నటుడు)|జాకీర్ హుస్సేన్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః శ్రీశైలం |- ! scope="row" |''[[పండగ చేస్కో|పండగ చెస్కో]]'' |[[అభిమన్యు సింగ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః శంకర్ |- | rowspan="3" |2016 ! scope="row" |''[[ఎటాక్ (2016 సినిమా)|దాడి]]'' | rowspan="2" |అభిమన్యు సింగ్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సాత్తు |- ! scope="row" |''[[ఈడోరకం ఆడోరకం|ఈడో రాకం ఆడో రాకం]]'' |డబ్బింగ్ పాత్రః గజేంద్ర అలియాస్ గజ |- ! scope="row" |''[[శంకర (2016 సినిమా)|శంకర]]'' |[[జాన్ విజయ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ఏసీపీ ప్రసాద్ |- | rowspan="4" |2017 ! scope="row" |''[[ఖైదీ నెంబర్ 150|ఖైదీ నెం. 150]]'' |[[తరుణ్ అరోరా]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః అగర్వాల్ |- ! scope="row" |''[[కాటమరాయుడు]]'' |తరుణ్ అరోరా |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః GK |- ! scope="row" |''[[ఆక్సిజన్ (సినిమా)|ఆక్సిజన్]]'' |[[అభిమన్యు సింగ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః చలపతి |- ! scope="row" |''[[జై లవకుశ|జై లవ కుశ]]'' |[[రోనిత్ రాయ్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సర్కార్ |- | rowspan="7" |2018 ! scope="row" |''[[ఇంటిలిజెంట్|తెలివైనవాడు.]]'' |[[రాహుల్ దేవ్]], [[దేవ్ గిల్]] |డబ్బింగ్ పాత్రలుః విక్కీ భాయ్, దినా |- ! scope="row" |''[[టచ్ చేసి చూడు|టచ్ చెసి చుడు]]'' |షాబాజ్ ఖాన్, [[ఫ్రెడ్డీ దారువాలా]] |డబ్బింగ్ పాత్రలుః ఇర్ఫాన్, రౌఫ్ |- ! scope="row" |''[[నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా|నా పేరు సూర్య]]'' |[[థాకూర్ అనూప్ సింగ్|ఠాకూర్ అనూప్ సింగ్]] |డబ్బింగ్ పాత్రః ఆది |- ! scope="row" |''[[దేవదాస్ (2018 సినిమా)|దేవదాస్]]'' |[[కునాల్ కపూర్]] |డబ్బింగ్ పాత్రః డేవిడ్ |- ! scope="row" |''ది విలన్'' |[[సుదీప్]] |తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ |- ! scope="row" |''[[అమర్ అక్బర్ ఆంటోని (2018 సినిమా)|అమర్ అక్బర్ ఆంథోనీ]]'' |[[అభిమన్యు సింగ్]] |డబ్బింగ్ పాత్రః బల్వంత్ ఖర్గే |- ! scope="row" |''మారి 2'' |[[టోవినో థామస్|టొవినో థామస్]] |తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ |- | rowspan="5" |2019 ! scope="row" |''[[వినయ విధేయ రామ]]'' |[[మహేష్ మంజ్రేకర్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ప్రభునాథ్ |- ! scope="row" |''[[సాహో]]'' |[[చంకీ పాండే]], [[అరుణ్ విజయ్]] |తెలుగు వెర్షన్ |- ! scope="row" |''[[సైరా నరసింహారెడ్డి]]'' |ఆస్కార్ స్కాగర్బర్గ్ |డబ్బింగ్ పాత్రః జాక్సన్ |- ! scope="row" |''[[చాణక్య (2019 సినిమా)|చాణక్య]]'' |ఉపెన్ పటేల్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సోహైల్ ఖురేషి |- ! scope="row" |''[[సీత (2019 సినిమా)|సీత.]]'' |అభిమన్యు సింగ్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ముఖేష్ మురారి |- | rowspan="2" |2020 ! scope="row" |''[[కనులు కనులను దోచాయంటే|కనులు కనులాను పంచాయతీ]]'' |[[గౌతమ్ మీనన్|గౌతమ్ వాసుదేవ్ మీనన్]] |తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ |- ! scope="row" |''[[నిశ్శబ్దం|నిశబ్దం]]'' |[[ఆర్. మాధవన్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ఆంథోనీ గోన్సాల్వేస్ |- | rowspan="6" |2021 ! scope="row" |''[[చెక్ (2021 సినిమా)|తనిఖీ చేయండి]]'' |రోహిత్ పాఠక్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ట్రిగ్గర్ |- ! scope="row" |''[[వైల్డ్ డాగ్|అడవి కుక్క]]'' |బిలాల్ హుస్సేన్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ఖలీద్ భత్కల్ |- ! scope="row" |''[[రొమాంటిక్]]'' |[[మకరంద్ దేశ్‌పాండే|మకరంద్ దేశ్పాండే]], రవి అవానా |డబ్బింగ్ పాత్రలుః సామ్సన్, అజీజ్ నజీర్ |- ! scope="row" |''[[సీటీమార్|సీతమ్మ]]'' |[[తరుణ్ అరోరా]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సిఐ మఖన్ సింగ్ |- ! scope="row" |''[[గని (2021 సినిమా)|ఘనీ]]'' |[[సునీల్ శెట్టి]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః విజయేంద్ర సిన్హా |- ! scope="row" |''డబ్బు దోపిడీ'' |పెడ్రో అలోన్సో |బెర్లిన్ తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ కోసం |- | rowspan="3" |2022 ! scope="row" |''[[హీరో (2022 సినిమా)|హీరో.]]'' |[[రవి కిషన్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః సలీం సవ్యసాచి |- ! scope="row" |''[[గాడ్ ఫాదర్ (2022 సినిమా)|గాడ్ ఫాదర్]]'' |[[నవాబ్ షా]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః అబ్దుల్ |- ! scope="row" |''[[సీతా రామం|సీత రామం]]'' |[[జిష్షూసేన్ గుప్తా|జిషు సేన్గుప్తా]] |డబ్బింగ్ పాత్రః అక్బర్ |- | rowspan="7" |2023 ! scope="row" |''[[ఏజెంట్]]'' |[[డెంజిల్ స్మిత్|డెంజెల్ స్మిత్]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః అభిజీత్ మెహతా |- ! scope="row" |''[[ఉగ్రం|ఉగ్రం.]]'' |[[నవాబ్ షా]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః భాటియా |- ! scope="row" |''[[స్పై|గూఢచారి.]]'' |[[మకరంద్ దేశ్‌పాండే|మకరంద్ దేశ్పాండే]], [[జిష్షూసేన్ గుప్తా|జిషు సేన్గుప్తా]] |డబ్బింగ్ పాత్రలుః శాస్త్రి, అబ్దుల్ రెహమాన్ |- ! scope="row" |''[[భోళా శంకర్ (సినిమా)|భోలా శంకర్]]'' |[[తరుణ్ అరోరా]], షావర్ అలీ |డబ్బింగ్ పాత్రలుః అలెగ్జాండర్, చార్లెస్ |- ! scope="row" |''[[డెవిల్|డెవిల్ః ది బ్రిటిష్ సీక్రెట్ ఏజెంట్]]'' |మార్క్ బెన్నింగ్టన్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః బ్రాకెన్ |- ! scope="row" |''[[రామబాణం (2023 సినిమా)|రామబణం]]'' |[[తరుణ్ అరోరా]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః GK |- ! scope="row" |''క్రాంతి.'' |తరుణ్ అరోరా |తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ |- | rowspan="7" |2024 ! scope="row" |''[[ఈగల్|ఈగిల్]]'' |నితిన్ మెహతా |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః రాజేష్ రుమానీ |- ! scope="row" |''[[రాజధాని ఫైల్స్|రాజధాని ఫైళ్లు]]'' |విశాల్ పట్ని |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః పేరులేని సీఎం |- ! scope="row" |''[[ఆపరేషన్ వాలెంటైన్]]'' |[[వైభవ్ తత్వవాది|వైభవ్ తత్వవాడి]] |తెలుగు వెర్షన్ |- ! scope="row" |''రజాకర్'' |[[మకరంద్ దేశ్‌పాండే|మకరంద్ దేశ్పాండే]] |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ |- ! scope="row" |''[[కల్కి 2898 ఏ.డీ|కల్కి 2898 AD]]'' | | |- ! scope="row" |''[[డబుల్ ఇస్మార్ట్]]'' | rowspan="2" |[[మకరంద్ దేశ్‌పాండే|మకరంద్ దేశ్పాండే]] |డబ్బింగ్ పాత్రః థామస్ |- ! scope="row" |''[[తిరగబడర సామి|తిరగబదార సామీ]]'' |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః కొండారెడ్డి |- | rowspan="3" |2025 ! scope="row" |''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం|సంక్రాంతి వస్తునం]]'' |మహేష్ బాలరాజ్ |డబ్బింగ్ క్యారెక్టర్ః బిజ్జు పాండే |- ! scope="row" |''[[ఛావా|చావ]]'' |[[అక్షయ్ ఖన్నా]] |తెలుగు డబ్బింగ్ వెర్షన్ |- ! scope="row" |''[[హరి హర వీరమల్లు|హరి హర వీర మల్లు]]'' |[[బాబీ డియోల్]] |డబ్బింగ్ పాత్రః ఔరంగజేబు |} == మూలాలు == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:All articles with unsourced statements]] mm10tchwmgrp6q282ip0q3k5g10otib 0 503559 4920272 4910028 2026-08-04T15:44:11Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920272 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = హోం శాఖ | native_name = | native_name_a = {{lang|ml|ആഭ്യന്തര വകുപ്പ്, കേരളം}} | type = Department | logo = Government of Kerala Logo.svg | logo_size = 340 px | logo_caption = | logo_alt = | seal = | seal_size = 340 px | seal_caption = | seal_alt = | formed =1956 నవంబర్ 1 | jurisdiction = [[కేరళ ప్రభుత్వం]] | headquarters = గ్రౌండ్ ఫ్లోర్, మెయిన్ బ్లాక్, సెక్రటేరియట్, [[తిరువనంతపురం]] | coordinates = | employees = | budget = | minister1_name = రమేష్ చెన్నితాల | minister1_pfo = హోం & విజిలెన్స్ శాఖ మంత్రి | chief1_name = మిన్హాజ్ ఆలం<ref>https://www.thehindu.com/news/national/kerala/minhaj-alam-is-new-home-secretary/article71166767.ece</ref> ఐఏఎస్ | chief1_position = అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి (హోం శాఖ & విజిలెన్స్ శాఖ) | chief2_name = | chief2_position = | child1_agency = కేరళ పోలీస్ | child2_agency = కేరళ ఫైర్ అండ్ రెస్క్యూ సర్వీసెస్ | child3_agency = కేరళ జైళ్లు & దిద్దుబాటు సేవలు | child4_agency =ప్రాసిక్యూషన్ డైరెక్టరేట్ | website = {{URL|kerala.gov.in}} }} '''హోం శాఖ''' ([[మలయాళం]] هونينتر وقوپّ) అనేది [[కేరళ]] ప్రభుత్వ పరిపాలనా విభాగం. కేరళ రాష్ట్రంలో శాంతిభద్రతల నిర్వహణలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఈ విభాగం శాంతిభద్రతల నిర్వహణ, నేరాల నివారణ నియంత్రణ, నేరస్థుల విచారణ, పౌర & నేర న్యాయ పరిపాలనతో పాటు అగ్నిమాపక సేవలు, జైళ్ల పరిపాలనను పర్యవేక్షిస్తుంది. రాష్ట్ర పోలీసు, జైళ్లు & దిద్దుబాటు సేవలు, అగ్నిమాపక & రక్షణ సేవలు, పౌర రక్షణ, హోం గార్డుల పనితీరుకు కూడా ఈ విభాగం బాధ్యత వహిస్తుంది. ఈ విభాగం [[ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్]] (ఐపిఎస్) (కేరళ కేడర్, కేరళ పోలీస్ సర్వీస్ (కెపిఎస్) కేడర్ నియంత్రణ అధికారం కూడా. ముఖ్యమంత్రి సాధారణంగా శాఖ మంత్రిగా పనిచేస్తారు, [[ప్రధాన కార్యదర్శి (భారతదేశం)|అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి]] (హోం & విజిలెన్స్) ఒక ఐఎఎస్ అధికారి, ఈ విభాగానికి పరిపాలనా అధిపతి.<ref>{{Cite web|title=Official Web Portal - Government of Kerala|url=https://kerala.gov.in/departmentdetail/MTUyMzQ0MzEuOTY=|access-date=2022-07-08|website=kerala.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web|date=Jun 25, 2022|title=Kerala: V Venu appointed as new home secretary {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/kerala-v-venu-appointed-as-new-home-secretary/articleshow/92449184.cms|access-date=2022-07-08|website=The Times of India|language=en}}</ref> [[రమేష్ చెన్నితాల|రమేష్ చెన్నితల]] కేరళ ప్రస్తుత హోంమంత్రి.<ref>{{Cite web|title=Official Web Portal - Government of Kerala|url=https://kerala.gov.in/departmentdetail/MTUyMzQ0MzEuOTY=|access-date=2022-07-08|website=kerala.gov.in}}</ref> == నాయకత్వం & పరిపాలన == హోం శాఖకు హోం మంత్రి నాయకత్వం వహిస్తారు, ఆయన విధానపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి, వ్యూహాత్మక దిశను అందించడానికి బాధ్యత వహించే రాజకీయ నియమితుడు. హోం శాఖకు బాధ్యత వహిస్తున్న మంత్రి శ్రీ [[రమేష్ చెన్నితాల|రమేష్ చెన్నితల]], హోం వ్యవహారాలు, విజిలెన్స్ మంత్రి. [[ప్రధాన కార్యదర్శి (భారతదేశం)|అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి]] (హోం & విజిలెన్స్), సీనియర్ [[ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్|ఐఏఎస్]] అధికారి, ''హోం కార్యదర్శి'' అని కూడా పిలుస్తారు, అతను విభాగం రోజువారీ పరిపాలనా వ్యవహారాలను నిర్వహిస్తాడు.<ref>{{Cite web|date=24 June 2022|title=Kerala govt appoints Dr V Venu as state Home Secretary|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-govt-appoints-dr-v-venu-as-state-home-secretary-1.7633174}}</ref> హోం శాఖ 21 విభాగాలుగా విభజించబడింది, అవి A, B, C, D, E, F, G, H, J, K, L, M, N, PS, అటెస్టేషన్, SC, SSA, SSB, ప్రతి ఒక్కటి నిర్దిష్ట పరిపాలనా, క్రియాత్మక విషయాలను నిర్వహిస్తుంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Functional structure of Home Department|url=https://kerala.gov.in/appdepartmentdetail/NTI1MzI1LjI0|url-status=live|website=[[Government of Kerala]] Portal}}</ref> ప్రతి విభాగానికి పని స్వభావాన్ని బట్టి అదనపు కార్యదర్శి, సంయుక్త కార్యదర్శి, ఉప కార్యదర్శి లేదా అండర్ సెక్రటరీ నాయకత్వం వహిస్తారు. పోలీసు పరిపాలన, జైళ్లు, అగ్నిమాపక, రక్షణ సేవలు, ప్రాసిక్యూషన్, పౌర & నేర న్యాయ పరిపాలన, అంతర్గత భద్రత వంటి నిర్దిష్ట విషయాలను నిర్వహించడానికి వారు బాధ్యత వహిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Work allocation|url=https://kerala.gov.in/appdepartmentdetail/NTI1MzI1LjI0}}</ref> సచివాలయంలోని అధికార క్రమం ఈ క్రింది విధంగా ఉంటుంది: అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి (లేదా ప్రధాన కార్యదర్శి ), ప్రత్యేక కార్యదర్శి, అదనపు కార్యదర్శి, సంయుక్త కార్యదర్శి, ఉప కార్యదర్శి, అండర్ సెక్రటరీ, ఆ తర్వాత సెక్షన్ అధికారులు, ఇతర సహాయక సిబ్బంది. == ఉప-విభాగాలు == * '''శాంతిభద్రతలు'''<ref name=":0" /> ** పోలీసులు ** నేర పరిశోధన (క్రైమ్ బ్రాంచ్) ** ప్రాసిక్యూషన్ ** విఐపి భద్రత ** ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి చట్టం ** పేలుడు పదార్థాలు ** ఢిల్లీ ప్రత్యేక పోలీసు స్థాపన చట్టం ** టాడా (ఉగ్రవాదులు, విద్రోహ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం) ** రసాయన పరీక్షకుడి ప్రయోగశాల * '''ప్రజా భద్రత''' ** అంతర్గత భద్రత ** పౌర రక్షణ, హోంగార్డ్స్ ** అగ్నిమాపక, రెస్క్యూ సేవలు ** సెన్సార్‌షిప్ * '''న్యాయ పరిపాలన''' ** న్యాయ పరిపాలనకు సంబంధించిన అన్ని విషయాలు, సివిల్, క్రిమినల్ చట్టంతో సహా, ( హైకోర్టు మినహా ) కోర్టుల నిర్మాణం, వ్యవస్థీకరణ, అలాగే హైకోర్టు కార్యాలయాలు, సిబ్బందికి సంబంధించిన విషయాలు. * '''జైళ్లు''' ** జైళ్ల పరిపాలన ** జైళ్లు, దిద్దుబాటు సేవల విభాగం * '''విదేశీయులు, పాస్‌పోర్ట్, వీసా''' == సంబంధిత విభాగాలు / డైరెక్టరేట్లు == కింది విభాగాలు, ఏజెన్సీలు హోం శాఖ పరిపాలనా నియంత్రణలో పనిచేస్తాయి: * కేరళ పోలీస్ శాఖ * కేరళ అగ్నిమాపక, రెస్క్యూ సేవలు * కేరళ జైళ్లు, దిద్దుబాటు సేవలు * కేరళ పౌర రక్షణ, హోంగార్డ్స్ * ప్రాసిక్యూషన్ డైరెక్టరేట్ * రసాయన పరీక్షకుల ప్రయోగశాల * కేరళ రాష్ట్ర ఫోరెన్సిక్ సైన్స్ ప్రయోగశాల ఈ విభాగాలన్నీ హోం శాఖ ద్వారా పరస్పరం అనుసంధానించబడి, సమన్వయం చేయబడతాయి.<ref>{{Cite web|title=Know the Department – KERALA FIRE AND RESCUE SERVICES|url=http://fire.kerala.gov.in/en/2021/02/24/know-the-department/|access-date=2022-07-08|website=fire.kerala.gov.in|archive-date=2022-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623185206/https://fire.kerala.gov.in/en/2021/02/24/know-the-department/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Prisons Headquarters|url=https://keralaprisons.gov.in/prisons-headquarters.html|access-date=2022-07-08|website=keralaprisons.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web|title=Official Website of Kerala Police - Governance|url=https://keralapolice.gov.in/page/governance|access-date=2022-07-08|website=keralapolice.gov.in}}</ref> === విభాగాధిపతులు (HODలు) === {| class="wikitable" !స్థానం !ప్రస్తుత పదవిలో ఉన్నవారు !విభాగం |- |డిజిపి & రాష్ట్ర పోలీస్ చీఫ్ , కేరళ |రవాడ చంద్రశేఖర్ ఐపిఎస్ |కేరళ పోలీసులు |- |అగ్నిమాపక, రెస్క్యూ సేవల డైరెక్టర్ జనరల్ , పౌర రక్షణ, హోం గార్డ్స్ |నితిన్ అగర్వాల్ ఐపిఎస్ |కేరళ అగ్నిమాపక, రెస్క్యూ సేవలు |- |జైళ్లు, దిద్దుబాటు సేవల డైరెక్టర్ జనరల్ |ఎస్. శ్రీజిత్ ఐపిఎస్ ఎడిజిపి |కేరళ జైళ్లు, దిద్దుబాటు సేవలు |- |డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ప్రాసిక్యూషన్ |అడ్వా. టిఎ షాజీ |ప్రాసిక్యూషన్ డైరెక్టరేట్ |- |చైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ |ఎస్. శ్యామ్ సుందర్ ఐపిఎస్ ఐజిపి<ref>{{Cite web|title=Kerala Police Housing & Construction Corporation Limited|url=https://kphccltd.kerala.gov.in/page/board-of-directors|website=KPHCC Ltd.}}</ref> |కేరళ పోలీస్ హౌసింగ్ & కన్స్ట్రక్షన్ కార్పొరేషన్ |- |ప్రధాన రసాయన పరీక్షకుడు |ఎన్.కె. రంజిత్<ref>{{Cite web|title=Department of Chemical Examiner's Laboratory, Government of Kerala|url=https://www.celd.kerala.gov.in/English/index.php|access-date=2026-07-19|archive-date=2021-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209072631/https://celd.kerala.gov.in/english/index.php|url-status=dead}}</ref> |రసాయన పరీక్షకుల ప్రయోగశాల |} == చట్టబద్ధమైన సంస్థలు == {| class="wikitable sortable" |+ !క్ర. సం. !సంస్థ / అధికారం !రకం !చట్టపరమైన ఆధారం / స్థాపన |- |1 |రాష్ట్ర పోలీసు ఫిర్యాదుల అథారిటీ (SPCA) |చట్టబద్ధమైన / పాక్షిక-న్యాయాధికారం |కేరళ పోలీస్ చట్టం, 2011 (*ప్రకాష్ సింగ్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా*, 2006 కేసులో సుప్రీం కోర్టు ఆదేశాల ఆధారంగా) |- |2 |జిల్లా పోలీసు ఫిర్యాదుల అధికారులు |చట్టబద్ధమైన / పాక్షిక-న్యాయాధికారం |కేరళ పోలీస్ చట్టం, 2011 |- |3 |కేరళ పోలీస్ హౌసింగ్ అండ్ కన్స్ట్రక్షన్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (KPHCC) |ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ (ప్రభుత్వ కంపెనీ) |కంపెనీల చట్టం, 1956 |} == కేరళ హోం మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |{{Abbr|No.|Number}} ! rowspan="2" |ఫోటో ! rowspan="2" |పేరు. ! rowspan="2" |నియోజకవర్గ ! colspan="3" |పదవీకాలం ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! rowspan="2" |మంత్రిత్వ శాఖ |- !నుండి !వరకు !ఆఫీసులో రోజులు |- |1 |[[దస్త్రం:EMS_Namboodiripad_2001_stamp_of_India_(cropped)_1.jpg|156x156px]] |'''[[ఇ.ఎం.ఎస్.నంబూద్రిపాద్|ఇ. ఎమ్. ఎస్. నంబూదిరి పాడ్]]''' {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[త్రికరిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలేశ్వరం]] |5 ఏప్రిల్ 1957 |1959 జూలై 31 |{{Age in years and days|1957|4|5|1959|7|31}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | |మొదటి నంబూదిరిప్పాడ్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |2 |[[దస్త్రం:P._T._Chacko_(image).png|156x156px]] |[[పి.టి. చాకో|పి. టి. చాకో]] |మీనాచిల్ |22 ఫిబ్రవరి 1960 |20 ఫిబ్రవరి 1964 |3 సంవత్సరాలు, 363 రోజులు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |పట్టోమ్ మంత్రిత్వ శాఖ శంకర్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |3 |[[దస్త్రం:EMS_Namboodiripad_2001_stamp_of_India_(cropped)_1.jpg|156x156px]] |[[ఇ.ఎం.ఎస్.నంబూద్రిపాద్|ఇ. ఎమ్. ఎస్. నంబూదిరి పాడ్]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[పట్టాంబి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పట్టంబి]] |6 మార్చి 1967 |1 నవంబర్ 1969 |{{Age in years and days|1967|3|6|1969|11|1}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |రెండవ నంబూదిరిప్పాడ్ మంత్రిత్వ శాఖ |- | rowspan="2" |4 | rowspan="2" |[[దస్త్రం:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|156x156px]] | rowspan="2" |సి. హెచ్. మహ్మద్ కోయా |[[మంకాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంకడ]] |01 నవంబర్ 1969 |1970 ఆగస్టు 01 |{{Age in years and days nts|01 November 1969|01 August 1970}} | rowspan="2" |[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్]] | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |మొదటి సి. అచ్యుత మీనన్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |[[కొండొట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొండొట్టి]] |04 అక్టోబర్ 1970 |1973 మార్చి 01 |{{Age in years and days nts|04 October 1970|01 March 1973}} | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | | rowspan="2" |రెండవ సి. అచ్యుత మీనన్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |5 |[[దస్త్రం:Karunakaran_Kannoth.jpg|156x156px]] |[[కె. కరుణాకరన్]] |మాలా |25 సెప్టెంబరు 1971 |25 మార్చి 1977 | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |- |6 |[[దస్త్రం:K._M._Mani_portrait.jpg|156x156px]] |కె. ఎం. మణి |[[పాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలా]] |25 మార్చి 1977 |21 డిసెంబర్ 1977 | | rowspan="3" |[[కేరళ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Kerala Congress}}" | |మొదటి కరుణాకరన్ మంత్రిత్వ శాఖ మొదటి ఆంటోనీ మంత్రిత్వ శాఖ |- |7 |[[దస్త్రం:P.J_Joseph.jpg|156x156px]] |పి. జె. జోసెఫ్ |[[తోడుపుజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తొడుపుళా]] |4 జనవరి 1978 |26 సెప్టెంబర్ 1978 | | bgcolor="{{party color|Kerala Congress}}" | |మొదటి ఆంటోనీ మంత్రిత్వ శాఖ |- |8 |[[దస్త్రం:K._M._Mani_portrait.jpg|156x156px]] |కె. ఎం. మణి |[[పాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలా]] |4 అక్టోబర్ 1978 |26 జూలై 1979 | | bgcolor="{{party color|Kerala Congress}}" | |పి. కె. వాసుదేవన్ నాయర్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |9 |[[దస్త్రం:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|156x156px]] |సి. హెచ్. మహ్మద్ కోయా {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[మలప్పురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలప్పురం]] |12 అక్టోబర్ 1979 |1 డిసెంబర్ 1979 |{{Age in years and days nts|12 October 1979|1 December 1979}} |[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్]] | bgcolor="{{party color|Indian Union Muslim League}}" | |కోయా మంత్రిత్వ శాఖ |- |10 | |టి. కె. రామకృష్ణన్ | |జనవరి 25,1980 |20 అక్టోబర్ 1981 |{{Age in years and days|1980|1|25|1981|10|20}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |మొదటి నయనార్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |11 |[[దస్త్రం:Oommen_Chandy_2013_4.JPG|156x156px]] |[[ఊమెన్ చాందీ]] |[[పుత్తుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుత్తుప్పల్లి]] |28 డిసెంబర్ 1981 |1982 మార్చి 17 |{{Age in years and days|1981|12|28|1982|3|17}} | rowspan="2" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |రెండవ కరుణాకరన్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |12 |[[దస్త్రం:Vayalar_Ravi-crop.jpg|156x156px]] |[[వాయలార్ రవి|వయలార్ రవి]] |[[చేర్తాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|చేర్తల]] |1982 మే 24 |24 మే 1986 |4 సంవత్సరాలు | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |మూడో కరుణాకరన్ మంత్రివర్గం |- |13 |[[దస్త్రం:E.K.Nayanar_1.jpg|156x156px]] |[[ఇ. కె. నయనార్]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[త్రికరిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|త్రికరిపూర్]] |26 మార్చి 1987 |24 జూన్ 1991 |{{Age in years and days|1987|3|26|1991|6|24}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |రెండవ నయనార్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |14 |[[దస్త్రం:Karunakaran_Kannoth.jpg|156x156px]] |[[కె. కరుణాకరన్]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |మాలా |24 జూన్ 1991 |1995 మార్చి 22 |{{Age in years and days|1991|6|24|1995|3|22}} | rowspan="2" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |నాలుగో కరుణాకరన్ మంత్రివర్గం |- |15 |[[దస్త్రం:A._K._Antony.jpg|156x156px]] |[[ఎ.కె.ఆంటోనీ|ఎ. కె. ఆంటోనీ]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[తిరురంగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరూరంగాడి]] |1995 మార్చి 22 |20 మే 1996 |{{Age in years and days|1995|3|22|1996|5|20}} | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |రెండవ ఆంటోనీ మంత్రిత్వ శాఖ |- |16 |[[దస్త్రం:E.K.Nayanar_1.jpg|156x156px]] |ఇ. కె. నయనార్ {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[తలస్సేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తలసేరి]] |20 మే 1996 |17 మే 2001 |{{Age in years and days|1996|5|20|2001|5|17}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |మూడవ నయనార్ మంత్రిత్వ శాఖ |- |17 |[[దస్త్రం:A._K._Antony.jpg|156x156px]] |[[ఎ.కె.ఆంటోనీ|ఎ. కె. ఆంటోనీ]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[చేర్తాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|చేర్తల]] |17 మే 2001 |31 ఆగస్టు 2004 |{{Age in years and days|2001|5|17|2004|8|31}} | rowspan="2" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[ఆంటోనీ మూడవ మంత్రివర్గం|మూడవ ఆంటోనీ మంత్రిత్వ శాఖ]] |- |19 |[[దస్త్రం:Oommen_Chandy_2013_4.JPG|156x156px]] |[[ఊమెన్ చాందీ]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[పుత్తుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుత్తుప్పల్లి]] |31 ఆగస్టు 2004 |18 మే 2006 |{{Age in years and days|2004|8|31|2006|5|18}} | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[చాండీ మొదటి మంత్రివర్గం|మొదటి చాండీ మంత్రిత్వ శాఖ]] |- |20 |[[దస్త్రం:KodiyeriBalakrishnan.jpg|156x156px]] |[[కె.బాలకృష్ణన్|కొడియేరి బాలకృష్ణన్]] |[[తలస్సేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తలసేరి]] |18 మే 2006 |16 మే 2011 |4 సంవత్సరాలు, 363 రోజులు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[అచ్యుతానందన్ మంత్రివర్గం|అచ్యుతానందన్ మంత్రిత్వ శాఖ]] |- | |[[దస్త్రం:Oommen_Chandy_2013_4.JPG|156x156px]] |[[ఊమెన్ చాందీ]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} |[[పుత్తుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుత్తుప్పల్లి]] |18 మే 2011 |12 ఏప్రిల్ 2012 |330 రోజులు | rowspan="3" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | | rowspan="3" |[[చాండీ రెండవ మంత్రివర్గం|రెండవ చాండీ మంత్రిత్వ శాఖ]] |- |21 |[[దస్త్రం:Thiruvanchoor_Radhakrishnan.jpg|156x156px]] |[[తిరువంచూర్ రాధాకృష్ణన్]] |[[కొట్టాయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొట్టాయం]] |12 ఏప్రిల్ 2012 |31 డిసెంబర్ 2013 |1 సంవత్సరం, 263 రోజులు | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |- |22 |[[దస్త్రం:Ramesh-chennithala-3453.jpg|156x156px]] |[[రమేష్ చెన్నితాల|రమేష్ చెన్నితల]] |[[హరిపాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిపాడ్]] |1 జనవరి 2014 |25 మే 2016 |2 సంవత్సరాలు, 145 రోజులు | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |- | rowspan="2" |23 | rowspan="2" |[[దస్త్రం:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|156x156px]] | rowspan="2" |[[పిన‌ర‌యి విజ‌య‌న్|పినరయి విజయన్]] {{చిన్న|(ముఖ్యమంత్రి)}} | rowspan="2" |[[ధర్మదం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మదం]] |25 మే 2016 |3 మే 2021 | rowspan="2" |9 సంవత్సరాలు, 358 రోజులు | rowspan="2" |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[విజయన్ మొదటి మంత్రివర్గం|మొదటి విజయన్ మంత్రిత్వ శాఖ]] |- |20 మే 2021 |18 మే 2026 | bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[విజయన్ రెండో మంత్రివర్గం|రెండవ విజయన్ మంత్రిత్వ శాఖ]] |- |24 |[[దస్త్రం:Ramesh-chennithala-3453.jpg|156x156px]] |[[రమేష్ చెన్నితాల|రమేష్ చెన్నితల]] |[[హరిపాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిపాడ్]] |18 మే 2026 |[[పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి|నిటారుగా]] |{{For year month day|2026|05|18}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[వి. డి. సతీశన్ మంత్రివర్గం|సతీసన్ మంత్రిత్వ శాఖ]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కేరళ ప్రభుత్వ విభాగాలు]] 0n5dbvmlfy5m4fk810wx3dmuzzjzbjd 0 503571 4920533 4908554 2026-08-05T06:45:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920533 wikitext text/x-wiki {{short description|అస్సాం బ్రిటిష్ పాలనలో ఉన్న కాలం}} [[File:1776 Rennell - Dury Wall Map of Bihar and Bengal, India - Geographicus - BaharBengal-dury-1776.jpg|thumb|260px|right|{{center|[[జేమ్స్ రెన్నెల్]] 1776 నాటి మ్యాప్, 1824కు ముందు బ్రిటిష్ నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతాల తూర్పు సరిహద్దును చూపిస్తుంది}}]] '''అస్సాంలో బ్రిటిష్ పాలన''' యాందబో సంధి తర్వాత ప్రారంభమైంది. ఈ సంధి ప్రకారం బర్మా [[అహోం రాజ్యం]]పై తన నియంత్రణను వదులుకుంది, బ్రిటిష్ వారు దానిని తమ రక్షణ ప్రాంతంగా (ప్రొటెక్టరేట్) మార్చుకున్నారు. 1833లో బ్రిటిష్ వారి విలీనంతో ఈ రాజ్యం ముగిసింది. ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర విలీన ప్రాంతాలు ఒక అస్సాం ప్రావిన్స్‌గా ఏకీకృతం చేయబడి, 1947లో భారత స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు బ్రిటిష్ గవర్నర్ ద్వారా పాలించబడ్డాయి. == అస్సాం బ్రిటిష్ విలీనం == {{main|అస్సాం బ్రిటిష్ విలీనం}} 1765లో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ చక్రవర్తి]] నుండి బ్రిటిష్ వారు [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]] కోసం దివానీ హక్కులను పొందిన తర్వాత, ఉమ్మడి గోపాల్‌పారా జిల్లాగా పిలువబడే ప్రాంతం బ్రిటిష్ పాలనలోకి వచ్చింది. ఈ ప్రాంతంపై స్థానిక తెగల ప్రభావం కారణంగా ధుబ్రీ, నగేష్వరీ, గోపాల్‌పారా, కరైబారి పోలీస్ స్టేషన్లను (ఠానాలు) జనవరి 1822లో "రంగ్‌పూర్ ఈశాన్య భాగాలు" (ఈ రంగ్‌పూర్ దిగువ అస్సాంలో, ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లో ఉంది) అనే ప్రత్యేక పరిపాలనా విభాగం కింద ఉంచారు.<ref>{{harv|Bannerje|1992|pp=4–5}}</ref> 1824లో [[మొదటి ఆంగ్లో-బర్మీస్ యుద్ధం]] ప్రారంభమైంది. మార్చి 28 నాటికి బ్రిటిష్ వారు [[గువహాటి]]ని ఆక్రమించారు. [[దర్రాంగ్ జిల్లా|దర్రాంగ్]] రాజా (అహోం రాజ్యానికి సామంత రాజు), కొందరు చిన్న నాయకులు బ్రిటిష్ వారికి లొంగిపోయారు. బ్రిటిష్ వారు అక్టోబర్ 1824 నాటికి ప్రాథమిక పరిపాలనా ఏర్పాట్లను చేశారు.<ref>{{harv|Bannerje|1992|pp=5–6}}</ref> బర్మా ఆక్రమణదారులు జనవరి 1825లో అహోం రాజధాని రంగ్‌పూర్ నుండి వెనక్కి తగ్గారు. దీనితో బ్రహ్మపుత్ర లోయ దాదాపు పూర్తిగా బ్రిటిష్ వారి చేతుల్లోకి వచ్చింది.<ref>{{harv|Bannerje|1992|p=7}}</ref> బర్మీయులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధంలో అహోం రాజులు బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేయలేదు. 1828లో, రాజు గోవింద చంద్ర పీఠంపై ఉన్నప్పుడు చంపబడిన తర్వాత కచారి రాజ్యం [[రాజ్యసంక్రమణ సిద్ధాంతం]] (డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్) కింద విలీనం చేయబడింది. 1832లో [[ఖాసీ హిల్స్|ఖాసీ]] రాజు లొంగిపోయాడు, బ్రిటిష్ వారు [[జైంతియా రాజ్యం]] పాలకుడిపై తమ ప్రభావాన్ని పెంచుకున్నారు. 1833లో ఎగువ అస్సాం పూర్వపు అహోం పాలకుడు పురందర్ సింఘా ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ రక్షణ ప్రాంతంగా మారింది, కానీ 1838లో ఈ ప్రాంతం అధికారికంగా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో విలీనమైంది. బ్రిటిష్ వారు 1839లో తూర్పున ఉన్న మతక్ రాజ్యాన్ని, ఆంగ్లో-భూటాన్ యుద్ధం తర్వాత 1865లో తూర్పు దూయార్స్ ప్రాంతాన్ని విలీనం చేసుకున్నారు. == బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ (1826–1873) == అస్సాం ప్రారంభంలో బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో ఒక భాగంగా చేర్చబడింది. ఎగువ అస్సాం విలీనానికి కారణం 1837లో [[అస్సాం టీ|తేయాకు]] విజయవంతమైన ఉత్పత్తి, 1839లో అస్సాం కంపెనీ ప్రారంభం కావడం.{{Citation needed|date=April 2024}} === ప్లాంటర్ రాజ్ === 1838 నాటి వేస్ట్‌ల్యాండ్ నిబంధనల ప్రకారం, స్థానికులు తోటలను ప్రారంభించడం దాదాపు అసాధ్యంగా మారింది.{{citation needed|date=August 2014}} 1854లో నిబంధనల సరళీకరణ తర్వాత, భూమి కోసం విపరీతమైన పోటీ (ల్యాండ్ రష్) ఏర్పడింది.{{citation needed|date=August 2014}} తేయాకు సాగు కోసం అంతకుముందు దిగుమతి చేసుకున్న చైనా సిబ్బంది 1843లో అస్సాం నుండి వెళ్లిపోయారు. ఆ తర్వాత తేయాకు తోటలను కేవలం స్థానిక కార్మికులు, ప్రధానంగా బోడో-కచారి తెగలకు చెందినవారు మాత్రమే చూసుకోవడం ప్రారంభించారు.<ref>" During the 1840s and 1850s, alongside the Chinese and the Nagas, the Assam Company tried its best to recruit from amongst other local groups in Upper Assam." {{harvcol|Sharma|2009|p=1293}} " Assamese elites played a key role in helping the tea industry identify Kacharis as potential labour." {{harvcol|Sharma|2009|p=1300}}</ref> 1859 నుండి తేయాకు తోటల కోసం మధ్య భారతదేశం నుండి కార్మికులను దిగుమతి చేసుకున్నారు. రద్దు చేయలేని ఒప్పందం ఆధారంగా తెచ్చిన ఈ కార్మికులు దాదాపు బానిసలుగా మారారు. వారిని అస్సాానికి రవాణా చేసిన పరిస్థితులు ఎంత ఘోరంగా ఉన్నాయంటే, ఆ ప్రయాణంలో సుమారు 10% మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.{{citation needed|date=August 2014}} వలస ప్రభుత్వం గసగసాల (నల్లమందు) సాగుపై నిషేధం విధించి, [[నల్లమందు]] వ్యాపారంపై ఏకఛత్రాధిపత్యాన్ని సాధించింది.<ref>"During the 1840s and 1850s, the East India Company arranged to sell Bengal opium in Assam through government agents. This met with little success due to the abundance of the local supply. At this juncture, a British judge's suggestion was, 'Opium they should have, but to get it they should be made to work for it.' In 1861, a ban on local opium cultivation was instituted in Assam. Opium sales were henceforth to be a state monopoly." {{harvcol|Sharma|2009|p=1297}}</ref> === నిరసనలు మరియు తిరుగుబాట్లు === బ్రిటిష్ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా తక్షణ నిరసనలు, తిరుగుబాట్లు జరిగాయి. యాందబో సంధి జరిగిన రెండేళ్లకు, 1828లో [[గోంధర్ కొన్వర్]] బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు, కానీ దానిని సులభంగా అణచివేశారు.{{citation needed|date=August 2014}} 1830లో ధనంజయ్ బుర్హాగోహైన్, పియాలీ ఫుకాన్, జియురామ్ మేధి తిరుగుబాటు చేశారు, వారికి మరణశిక్ష విధించబడింది.{{citation needed|date=August 2014}} 1857 భారత తిరుగుబాటు సమయంలో అస్సాం ప్రజలు సహాయ నిరాకరణ రూపంలో ప్రతిఘటించారు. ఇందులో పాల్గొన్నందుకు మణిరామ్ దివాన్, పియాలీ బారువాను ఉరితీశారు.{{citation needed|date=August 2014}} 1861లో నగావ్ రైతులు తమలపాకులు, వక్కలపై పన్నులను నిరసిస్తూ ''రైజ్ మెల్'' (ప్రజా అసెంబ్లీ) కోసం ఫులగురి వద్ద సమావేశమయ్యారు.<ref>"In September 1861, nearly four thousand peasants in and around Phulaguri came down to the office of the district magistrate at Nowgong and waited upon a deputation to him with the object of presenting a memorandum to protest against government proposal to introduce License Act, Income Tax on betel nut etc." {{harvcol|Chattopadhyay|1991|p=817}}</ref> లెఫ్టినెంట్ సింగర్ అనే బ్రిటిష్ అధికారి రైతులతో ఘర్షణ పడి మరణించాడు, ఆ తర్వాత ఈ నిరసనలను తీవ్రంగా అణచివేశారు.<ref>"(T)he Lieutenant on duty, along with a large contingent of police force, ordered the peasants to disperse. Peasants defied the order which resulted in an encounter causing the death of a few peasants and also of the European lieutenant." {{harvcol|Chattopadhyay|1991|p=817}}</ref> == చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్ (1874–1905) == {{main|అస్సాం ప్రావిన్స్}} ఫిబ్రవరి 1874లో తేయాకు తోటల యజమానుల దీర్ఘకాలిక డిమాండ్ మేరకు అస్సాం ప్రాంతం, కాచర్, గోపాల్‌పారా మరియు కొండ జిల్లాలను కలిపి ఒక ప్రత్యేక ప్రావిన్స్‌గా ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{harvcol|Hossain|2013|p=260}}</ref><ref>"The tea planters had long demanded the creation of an exclusive province to secure their own interests and the efficient use of state tools." {{harvcol|Hossain|2013|p=260}}</ref> దీనిని ''ఈశాన్య సరిహద్దు'' (నార్త్-ఈస్ట్ ఫ్రంటియర్) అని కూడా పిలిచేవారు. దీని హోదాను చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్‌గా పెంచారు. ఇది ఒక నాన్-రెగ్యులేషన్ ప్రావిన్స్ కాగా దీని రాజధాని [[షిల్లాంగ్]] లో ఉంది. 1837లో బెంగాలీ భాషతో భర్తీ చేయబడిన అస్సామీ భాషను, తిరిగి బెంగాలీతో పాటు అధికారిక భాషగా పునరుద్ధరించారు. అదే ఏడాది సెప్టెంబరులో సిల్హెట్ ప్రాంతాన్ని బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ నుండి వేరు చేసి కొత్త ప్రావిన్స్‌కు చేర్చారు.<ref>"To make (the Province) financially viable, and to accede to demands from professional groups, (the colonial administration) decided in September 1874 to annex the Bengali-speaking and populous district of Sylhet."{{harvcol|Hossain|2013|p=260}}</ref> సిల్హెట్ ప్రజలు అస్సాంలో తమను చేర్చడాన్ని నిరసిస్తూ వైస్రాయ్‌కు ఒక మెమోరాండం సమర్పించారు.<ref>" A memorandum of protest against the transfer of Sylhet was submitted to the viceroy on 10 August 1874 by leaders of both the Hindu and Muslim communities." {{harvcol|Hossain|2013|p=261}}</ref> వైస్రాయ్ లార్డ్ నార్త్‌బ్రూక్ సిల్హెట్‌ను సందర్శించి, విద్యా న్యాయపాలన బెంగాల్ నుండే కొనసాగుతుందని ప్రజలకు హామీ ఇవ్వడంతో నిరసనలు తగ్గాయి.<ref>"It was also decided that education and justice would be administered from Calcutta University and the Calcutta High Court respectively." {{harvcol|Hossain|2013|p=262}}</ref> అస్సాంలోని తేయాకు తోటలలో ఉపాధి అవకాశాలు, తమ ఉత్పత్తులకు మార్కెట్ లభిస్తుందని సిల్హెట్ ప్రజలు గ్రహించారు.<ref>"They could also see that the benefits conferred by the tea industry on the province would also prove profitable for them. For example, those who were literate were able to obtain numerous clerical and medical appointments in tea estates, and the demand for rice to feed the tea labourers noticeably augmented its price in Sylhet and Assam enabling the Zaminders (mostly Hindu) to dispose of their produce at a better price than would have been possible had they been obliged to export it to Bengal." {{harvcol|Hossain|2013|p=262}}</ref> కొత్త పరిపాలనా విభాగం వలసల విధానాన్ని ప్రోత్సహించింది: తోటల కోసం తేయాకు కార్మికులను, వ్యవసాయ విస్తరణ కోసం తూర్పు బెంగాల్ నుండి వ్యవసాయదారులను అస్సాంలోకి తీసుకువచ్చారు. ఈ ప్రక్రియలో ప్రజల చరిత్ర, సంస్కృతిని పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు.<ref>"The administration of this new province adopted two major policies: first, it would ensure the smooth recruitment of tea labourers from outside and, secondly, it would oversee a policy of sponsored migration of Bengali peasants from East Bengal districts to the countryside of Sylhet and Assam to facilitate the expansion of agriculture. This was done under the slogan 'Grow more food'. Evidently, colonial officialdom did not consider historical or cultural contiguity when it declared Assam to be a new administrative province." {{harvcol|Hossain|2013|p=262}}</ref> కొత్త ప్రావిన్స్‌లో అస్సాంకు చెందిన ఐదు జిల్లాలు (కామ్రూప్, నగావ్, దర్రాంగ్, [[శివసాగర్]], [[లఖింపూర్ జిల్లా|లఖింపూర్]]), గోపాల్‌పారా, కాచర్, కొండ జిల్లాలు (ఖాసీ-జైంతియా హిల్స్, గారో హిల్స్, నాగా హిల్స్), మరియు సిల్హెట్ జిల్లా ఉన్నాయి. ఇది మొత్తం సుమారు 54,100 చదరపు మైళ్ల వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉంది.<ref>[https://www.timesofassam.com/articles/the-assam-legislative-assembly-and-the-prime-minister/ అస్సాం శాసనసభ]</ref> 1889లో దిగ్‌బోయ్ వద్ద చమురు కనుగొనబడింది, ఇది చమురు పరిశ్రమ అభివృద్ధికి దారితీసింది. ఈ కాలంలో నగావ్‌లో ఆకలి చావులు సంభవించాయి, స్థానిక జనాభా తగ్గింది. అయితే వలస కార్మికుల రాక వల్ల ఆ జనాభా లోటు భర్తీ చేయబడింది. వలసవాదం బలంగా నాటుకుంది. తేయాకు, చమురు, బొగ్గు గనుల పరిశ్రమలు వ్యవసాయ రంగంపై తీవ్ర ఒత్తిడిని తెచ్చాయి. నల్లమందు ఏకఛత్రాధిపత్యం, వడ్డీ వ్యాపారుల దోపిడీతో నలిగిపోయిన రైతులు మళ్లీ తిరుగుబాటు చేశారు. పన్నులు చెల్లించకూడదని అనేక ''రైజ్ మెల్స్'' నిర్ణయించాయి. ఈ నిరసనలు 1894లో పథారుఘాట్ వద్ద నిరసనకారులపై జరిగిన బయోనెట్ దాడికి దారితీశాయి. ఈ ఘర్షణలో కనీసం 15 మంది మరణించారు. ఆ తర్వాతి కాలంలో గ్రామస్థులను హింసించారు, వారి ఆస్తులను ధ్వంసం చేశారు లేదా లూటీ చేశారు. 1903లో మాణిక్ చంద్ర బారువా మొదటి కార్యదర్శిగా అస్సాం అసోసియేషన్ ఏర్పాటైంది. == లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పాలనలో తూర్పు బెంగాల్ మరియు అస్సాం (1906–1912) == [[File:1907-east-bengal-assam3.jpg|thumb|250px]] {{main|తూర్పు బెంగాల్ మరియు అస్సాం}} బెంగాల్ విభజించబడింది మరియు తూర్పు బెంగాల్ ప్రాంతాన్ని చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్ అయిన అస్సాంతో కలిపి తూర్పు బెంగాల్ మరియు అస్సాంగా ఏర్పాటు చేశారు. లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పాలనలోని ఈ కొత్త ప్రాంతానికి [[ఢాకా]] రాజధానిగా మారింది. ఈ ప్రావిన్స్‌కు 15 మంది సభ్యులతో కూడిన శాసన మండలి ఉండేది, అందులో అస్సాంకు రెండు స్థానాలు కేటాయించారు. ఈ స్థానాల సభ్యులను ప్రభుత్వ సంస్థల సమూహాలు ప్రతిపాదించేవి (ఎన్నుకునేవారు కాదు). బెంగాల్ విభజనను బెంగాల్‌లో తీవ్రంగా నిరసించారు, అస్సాం ప్రజలు కూడా దీని పట్ల సంతోషంగా లేరు. విభజనకు వ్యతిరేక ఉద్యమాన్ని [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] సమన్వయం చేసింది. ఆ సమయంలో కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా సర్ హెన్రీ జాన్ స్టెడ్‌మన్ కాటన్ ఉన్నారు, ఈయన 1902లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు అస్సాం చీఫ్ కమిషనర్‌గా పనిచేశారు. ఈ విభజన 1911లో ఇంపీరియల్ డిక్రీ ద్వారా రద్దు చేయబడింది, దీనిని చక్రవర్తి ఢిల్లీ దర్బార్ లో ప్రకటించారు. ఈ కాలంలోని [[స్వదేశీ ఉద్యమం]] (1905-1908) ప్రభావం అస్సాంలో పెద్దగా కనిపించలేదు, అయినప్పటికీ ఇది అంబికాగిరి రాయ్‌చౌదరి వంటి కొందరిని ప్రభావితం చేసింది. 1905 నుండి తూర్పు బెంగాల్ రైతులు వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడానికి వలస ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహంతో బ్రహ్మపుత్ర లోయలోని నదీ తీర ప్రాంతాలలో (చార్) స్థిరపడటం ప్రారంభించారు. 1905 మరియు 1921 మధ్య, తూర్పు బెంగాల్ నుండి వచ్చిన వలస జనాభా నాలుగు రెట్లు పెరిగింది. ఈ వలసలు వలసరాజ్యాల అనంతర కాలంలోనూ కొనసాగి, 1979 నాటి అస్సాం ఉద్యమం (అస్సాం అజిటేషన్) కు దారితీశాయి. == అస్సాం ప్రావిన్స్ (1912–1947) == === అస్సాం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (1912–1920) === [[File:AssamProvince1936_Map.png|thumb|250px]] పరిపాలనా విభాగం మళ్లీ చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్‌గా (అస్సాం మరియు సిల్హెట్) మార్చబడింది,<ref>{{harv|Imperial Gazetteer of India|1931|p=32}}</ref> లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (శాసన మండలి) జోడించబడి అస్సాం ప్రావిన్స్ సృష్టించబడింది. ఈ కౌన్సిల్‌లో 25 మంది సభ్యులు ఉండేవారు, అందులో చీఫ్ కమిషనర్ మరియు నామినేట్ చేయబడిన 13 మంది సభ్యులు ప్రధాన భాగంగా ఉండేవారు. మిగిలిన 12 మంది సభ్యులను మునిసిపాలిటీలు, స్థానిక బోర్డులు, భూస్వాములు, తేయాకు తోటల యజమానులు మరియు ముస్లింల వంటి స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థలు ఎన్నుకునేవి. అస్సాం సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం లో భాగస్వామి కావడంతో, అస్సాం అసోసియేషన్ 1920-21లో అస్సాం ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీగా (ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ కమిటీలో ఐదు స్థానాలతో) రూపాంతరం చెందింది.<ref>"After the formation of a few district Congress Committees, the Assam provincial Congress Committee was constituted in June, 1921. By then the Assam Association had fully assimilated itself with the Congress." {{harvcol|Saikia|1985|p=397}}</ref> === ద్వంద్వ పాలన (1921–1937) === [[భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919]] ప్రకారం అస్సాం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుల సంఖ్యను 53కి పెంచారు, అందులో 33 మంది ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల నుండి ఎన్నికయ్యారు. కౌన్సిల్ అధికారాలు కూడా పెంచబడ్డాయి; కానీ ఆచరణలో యూరోపియన్లు, నామినేటెడ్ సభ్యులతో కూడిన అధికారిక సమూహమే ఎక్కువ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉండేది. సయ్యద్ మహమ్మద్ సాదుల్లా 1924 నుండి 1929 వరకు విద్యా మరియు వ్యవసాయ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఆయన అస్సాం గవర్నర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా నియమితులై, 1929 నుండి 1930 వరకు లా అండ్ ఆర్డర్, పబ్లిక్ వర్క్స్ శాఖలను, 1930 నుండి 1934 వరకు ఫైనాన్స్, లా అండ్ ఆర్డర్ శాఖలను నిర్వహించారు. === అస్సాం లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1937–1947) === భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 ప్రకారం, కౌన్సిల్ 108 మంది సభ్యుల అసెంబ్లీగా విస్తరించబడింది మరియు దీనికి మరిన్ని అధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ కాలంలో గోపీనాథ్ బోర్డోలోయ్ మరియు మహమ్మద్ సాదుల్లా రాజకీయంగా ఎదిగారు, అధికారం మరియు ప్రభావం కోసం వారి మధ్య పోటీ నెలకొంది. == గమనికలు == {{reflist|2}} == మూలాలు == {{refbegin}} * {{cite book |last=Bannerje |first=A C |editor-first=H K |editor-last=Barpujari |title=The Comprehensive History of Assam: Modern Period |publisher=Publication Board, Assam |place=Guwahati |year=1992 |pages=1–43 |chapter=Chapter 1: The New Regime, 1826-31 |volume=IV}} * {{Citation |last=Baruah |first=S. L. |year=1993 |title=Last Days of Ahom Monarchy |place=New Delhi}} * {{Citation |last=Gait |first=Edward A |year=1906 |title=A History of Assam |place=Calcutta}} * {{Cite journal| last = Chattopadhyay| first=Ramkrishna| title = Colonisation of Assam and Phulaguri Peasant Uprising (1861): Summary| journal= Proceedings of the Indian History Congress| volume=52 | year=1991| pages= 817–818| jstor=44142714}} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1977 |title=Planter-Raj to Swaraj |place=Delhi}} * {{Cite journal| last = Hossain| first=Ashfaque| title = The Making and Unmaking of Assam-Bengal Borders and the Sylhet Referendum| journal= Modern Asian Studies| volume=47 |number=1 | year=2013| pages= 250–287| jstor=23359785| doi=10.1017/S0026749X1200056X| s2cid=145546471}} * {{Cite journal| last = Saikia| first=Rajendranath| title = Assam Association as the Forerunner of Congress Movement| journal= Proceedings of the Indian History Congress| volume=46 | year=1985| pages= 393–399| jstor=44141379}} * {{Cite journal| last = Sharma| first=Jayeeta| title = 'Lazy' Natives, Coolie Labour, and the Assam Tea Industry| journal= Proceedings of the Indian History Congress| volume=43 |number=6 | year=2009| pages= 1287–1324| jstor=40285014}} * {{Citation |last=Sharma |first=Jayeeta |year=2011 |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |place=Durham and London}} * {{cite map |publisher=Imperial Gazetteer of India |title=Assam with Bhutan |year=1931 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gaz_atlas_1931/pager.php?object=39 |page=32 |access-date=February 5, 2013 |ref={{harvid|Imperial Gazetteer of India|1931}} |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819131307/https://dsal.uchicago.edu/reference/gaz_atlas_1931/pager.php?object=39 |url-status=dead }} {{refend}} [[Category:అస్సాం చరిత్ర]] [[Category:బ్రిటిష్ ఇండియా విభాగాలు]] [[Category:1826 స్థాపనలు]] [[Category:1947 రద్దులు]] llb7fz0g6rfyd42qq8rf3ys2l8vg1hz 0 503828 4920371 4912873 2026-08-04T23:45:16Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920371 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అతిరప్పిళ్ళి | other_name = | nickname = | settlement_type = గ్రామం | image_skyline = Athirappilly Waterfalls 1.jpg | image_alt = | image_caption = [[అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం]] | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, కేరళలో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|10|17|19|N|76|32|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[కేరళ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[త్రిస్సూర్ జిల్లా|త్రిస్సూర్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = అతిరప్పిళ్ళి గ్రామ పంచాయతీ | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 489.00 | elevation_footnotes = | elevation_m = 80 | population_total = 9216 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[మలయాళం]], [[ఆంగ్లం]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = పిన్ కోడ్ | postal_code = 680721 ( వెట్టిలప్పార P.O. ) | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 0480 | registration_plate = KL-64 | website = | footnotes = }} '''అతిరప్పిళ్ళి''' అనేది భారతదేశం, [[కేరళ]] రాష్ట్రం, [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]] లోని చాళక్కుడి తాలూకాలో 489.00 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం ఉన్న ఒక గ్రామ పంచాయతీ. ఇది త్రిస్సూర్ నగరానికి 52 కి.మీ., [[కొచ్చి]] నగరానికి ఈశాన్యంగా 60 కి.మీ., కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి ఈశాన్యంగా 32 కి.మీ., చాళక్కుడి పట్టణానికి 24 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.<ref name="Thrissur">{{cite web|title=ATHIRAPILLY WATER FALLS|url=http://thrissur.nic.in/athirapilly.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410024552/http://thrissur.nic.in/athirapilly.asp|archive-date=10 April 2009|access-date=2009-03-25|work=Official website of Thrissur District|publisher=National Informatics Centre, Ministry C & IT, Department of IT, Government of India}}</ref> == వన్యప్రాణులు == [[అతిరపిళ్ళి జలపాతం|అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం]] పశ్చిమ కనుమలలోని షోలయార్ శ్రేణుల ప్రవేశ ద్వారం వద్ద, చాళక్కుడి నదిపై సముద్ర మట్టానికి 1000 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. అతిరప్పిళ్ళి అడవులు, చిన్న వాగుల అందమైన కలయిక. 80 అడుగుల ఎత్తు నుండి పడే ఈ జలపాతం రాష్ట్రంలోనే అతిపెద్ద జలపాతాలలో ఒకటి. అతిరప్పిళ్ళి-వాళచాల్ ప్రాంతంలోని అడవులలో అంతరించిపోతున్న, స్థానిక జాతులకు చెందిన అనేక వృక్షజాలం, జంతుజాలం కనిపిస్తాయి. పశ్చిమ కనుమలలో నాలుగు ప్రమాదంలో ఉన్న హార్న్‌బిల్ (ధనేష్) జాతులు కనిపించే ఏకైక ప్రాంతం ఇది. పశ్చిమ కనుమలు ప్రపంచంలోనే అత్యంత ముఖ్యమైన జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్‌లలో ఒకటి. గనులు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల వల్ల ఈ విలువైన సహజ ప్రపంచం ఇప్పటికే క్షీణించింది. అతిరప్పిళ్ళి కేరళలో ఒక ప్రత్యేకమైన నదీతీర పర్యావరణ వ్యవస్థ అని పర్యావరణవేత్తలు పేర్కొంటున్నారు. కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య బోర్డు ఛైర్మన్, కోయంబత్తూరులోని సలీం అలీ సెంటర్ ఫర్ ఆర్నిథాలజీ అండ్ నేచురల్ హిస్టరీ (SACON) మాజీ డైరెక్టర్ వి.ఎస్. విజయన్ వర్ణించినట్లుగా వాళచాల్ అటవీ విభాగం రాష్ట్రంలో రెండవ అత్యంత జీవవైవిధ్య ప్రాంతం. ఇంటర్నేషనల్ బర్డ్ అసోసియేషన్ దీనిని "ముఖ్యమైన పక్షుల ప్రాంతం"గా ప్రకటించిందని, ఆసియన్ నేచర్ కన్సర్వేషన్ ఫౌండేషన్ ఈ ప్రాంతాన్ని అభయారణ్యం లేదా జాతీయ పార్కుగా ప్రకటించాలని సిఫార్సు చేసిందని ఆయన ఎత్తిచూపారు. ఇది భారతదేశంలో అత్యుత్తమ ఏనుగుల సంరక్షణ ప్రయత్నాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుందని వైల్డ్‌లైఫ్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా పేర్కొంది. "ఈ సున్నితమైన పర్యావరణ వ్యవస్థకు జరిగే ఏ చిన్న అంతరాయమైనా విపత్తుకు దారితీస్తుంది" అని విజయన్ వ్యాఖ్యానించారు.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/article984144.ece |title=(17/02/2010) Biodiversity in danger? |access-date=23 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008234827/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/article984144.ece |archive-date=8 October 2012 |url-status=live }}</ref> == పర్యాటకం == అతిరప్పిళ్ళి పర్యాటకులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. [[అతిరపిళ్ళి జలపాతం|అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం]] [[కేరళ]] లో సందర్శించవలసిన ప్రదేశాలలో ఒకటి. సందర్శించవలసిన మరొక ప్రసిద్ధ జలపాతం వాళచాల్ జలపాతం. అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం చాళక్కుడి నదిలో భాగం, దీని ఎత్తు సుమారు 80 అడుగులు. చాళక్కుడి నుండి అద్దె వాహనం లేదా చాళక్కుడి ప్రైవేట్ బస్ టెర్మినల్ నుండి బస్సు ద్వారా అతిరప్పిళ్ళిని సులభంగా చేరుకోవచ్చు. కౌతుక పార్క్ అనేది అతిరప్పిళ్ళి సమీపంలో ఉన్న ఒక చిన్న ఈకో-టూరిజం పార్క్, ఇది ప్రకృతి ఆధారిత అమరికలు, విద్యా ప్రదర్శనలను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite news |author=Santosh John Thuwal |title=വർക്കി ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്ത 'വർക്കി' നാട്ടുകാർക്ക് കൗതുക പാർക്ക് |newspaper=Malayala Manorama |date=5 May 2007 |language=ml }}</ref><ref>{{cite news |author=N. V. Davies |title=Varkey’s Kauthuka Park |newspaper=The New Indian Express |location=Kochi |date=11 October 2007 }}</ref> === మణిరత్నం సినిమా షూటింగ్ లొకేషన్ === ప్రముఖ [[తమిళులు|తమిళ]] చిత్ర దర్శకుడు [[మణిరత్నం]] కు ఈ ప్రదేశంపై ఎంతో ఇష్టం ఉండటంతో ఆయన తీసిన అనేక చిత్రాల షూటింగ్ ఇక్కడే జరిగింది. 'రావణన్' చిత్రం దాదాపు పూర్తిగా ఈ లొకేషన్‌లోనే చిత్రీకరించబడింది. 'దిల్ సే', 'కన్నత్తిల్ ముత్తమిట్టాల్', 'ఇరువర్', 'గురు' సినిమాల పాటలను ఇక్కడ చిత్రీకరించారు. శరత్‌కుమార్, నమిత నటించిన "అర్జునా అర్జునా" పాట ఈ లొకేషన్‌లో చిత్రీకరించబడింది. కార్తి, తమన్నా నటించిన తమిళ చిత్రం వర్షం పాట ("అడడా మళైడా") కేరళలోని అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం వద్ద చిత్రీకరించబడింది. పున్నగై మన్నన్, కెప్టెన్ ప్రభాకరన్ చిత్రాలు కూడా ఇక్కడే చిత్రీకరించబడ్డాయి. కార్తి, అనుష్క శెట్టి నటించిన అలెక్స్ పాండియన్ చిత్రంలో అనుష్క శెట్టి కిడ్నాప్ దృశ్యం అతిరప్పిళ్ళిలోనే చిత్రీకరించబడింది. == జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు == అతిరప్పిళ్ళి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు చరిత్ర 1982 నుండి ప్రారంభమవుతుంది, కేరళ రాష్ట్ర విద్యుత్ బోర్డు (KSEB) 120 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో AHEP, పొరింగల్ రైట్ బ్యాంక్ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు అనే రెండు ప్రాజెక్టులను ప్రతిపాదించింది. ఇందులో అతిరప్పిళ్ళి జలపాతానికి ఎగువన దాదాపు 5 కిలోమీటర్లు, వాళచాల్ జలపాతానికి ఎగువన 400 మీటర్ల దూరంలో వాళచాల్ అటవీ విభాగంలోని చాళక్కుడి నదిపై 23 మీటర్ల (75 అడుగులు) ఎత్తు, 311 మీటర్ల (1,020 అడుగులు) వెడల్పు కలిగిన ఆనకట్ట నిర్మాణం చేర్చబడింది.<ref>[http://www.industelegraph.com/story/2006/3/24/0052/07312 "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://www.industelegraph.com/story/2006/3/24/0052/07312 |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> అయితే పర్యావరణానికి హాని కలిగిస్తుందని, మానవ హక్కులను ఉల్లంఘిస్తుందని, పర్యాటకాన్ని బెదిరిస్తుందని పర్యావరణ సంఘాలు, ప్రజల సమూహాలు ఈ ప్రాజెక్టును వ్యతిరేకించాయి.<ref name=protest /><ref>[http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm "Protests mark hearing on Athirappilly project."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107015939/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm |date=7 November 2012 }} ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> విద్యుత్‌ను తయారు చేయడానికి నది మొత్తం మార్గాన్ని మళ్లిస్తే అతిరప్పిళ్ళి-వాళచాల్ జలపాతాలు ఎండిపోవచ్చని విమర్శకులు ఎత్తిచూపారు. జలపాతాలకు నష్టం జరగకుండా ఉండేందుకు జలపాతాల ప్రవాహాన్ని నిర్వహించడానికి నీటి విడుదలను సర్దుబాటు చేయాలని KSEB ప్రతిపాదించింది.<ref name="protest">[http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107015939/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm |date=7 November 2012 }} ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> ఈ ప్రతిపాదిత జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు వల్ల ఆ ప్రాంతంలోని 'కాడర్' అనే ఆదిమ తెగ స్థానభ్రంశం చెంది అంతరించిపోయే ప్రమాదం ఉందా లేదా అనే దానిపై కూడా పర్యావరణవేత్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.<ref>[http://www.hindu.com/2006/02/20/stories/2006022013900400.htm "Kadar tribe faces threat of displacement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108194228/http://www.hindu.com/2006/02/20/stories/2006022013900400.htm |date=8 November 2012 }} ''The Hindu'', 20 February 2006.</ref> 2005లో కేరళ పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ వాటర్ అండ్ పవర్ కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ (ఇండియా) లిమిటెడ్ (WAPCOS) నివేదిక ఆధారంగా ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆమోదం తెలిపింది. 2006లో [[కేరళ ఉన్నత న్యాయస్థానం|కేరళ హైకోర్టు]] ఈ అనుమతిని రద్దు చేసి మరో బహిరంగ విచారణకు ఆదేశించింది.<ref>[http://www.hindu.com/2006/06/15/stories/2006061515100400.htm "Public hearing on Athirappilly project today."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024150133/http://www.hindu.com/2006/06/15/stories/2006061515100400.htm |date=24 October 2012 }} ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[http://www.hindu.com/2007/04/14/stories/2007041418820100.htm "Athirappilly: panel interacts with people."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024150144/http://www.hindu.com/2007/04/14/stories/2007041418820100.htm |date=24 October 2012 }} ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> 2011 జనవరి 29న పశ్చిమ కనుమల నిపుణుల కమిటీ (WGEEP) ఛైర్మన్ మాధవ్ గాడ్గిల్ అతిరప్పిళ్ళి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా (EIA) సరిగ్గా జరగలేదని, అందులో 70% నకిలీదని అభిప్రాయపడ్డారు. కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన ఈ ప్యానెల్ పశ్చిమ కనుమలలోని వివిధ ప్రాజెక్టులను పరిశీలించి సిఫార్సులు చేయాలని కోరింది. ఆ ప్రాంతంలోని కాడర్ గిరిజన సమాజం కోసం అటవీ హక్కుల చట్టాన్ని నిజమైన స్ఫూర్తితో అమలు చేసే వరకు ప్రతిపాదిత అతిరప్పిళ్ళి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టును ఆమోదించలేమని గాడ్గిల్ చెప్పారు.<ref>[http://www.hindu.com/2011/01/30/stories/2011013061990700.htm "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108194234/http://www.hindu.com/2011/01/30/stories/2011013061990700.htm |date=8 November 2012 }} ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[http://www.hindu.com/2011/01/31/stories/2011013157530100.htm "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110411002111/http://www.hindu.com/2011/01/31/stories/2011013157530100.htm |date=11 April 2011 }} ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[http://www.hindu.com/2011/02/01/stories/2011020160050100.htm "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106104355/http://www.hindu.com/2011/02/01/stories/2011020160050100.htm |date=6 November 2011 }} ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> 2011 జూన్ 14న కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ శాఖ మంత్రి జైరాం రమేష్ అతిరప్పిళ్ళి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు తమ మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదం తెలిపేది లేదని స్పష్టం చేశారు.<ref>[http://www.business-standard.com/india/news/no-nod-for-athirappilly-project-edakochi-stadium-ramesh/438923/ "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013010316/http://www.business-standard.com/india/news/no-nod-for-athirappilly-project-edakochi-stadium-ramesh/438923/ |date=13 October 2012 }} ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[త్రిస్సూర్]] * [[కొచ్చి]] * [[అతిరపిళ్ళి జలపాతం|అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం]] == మూలాలు == {{reflist|group=}} *[http://enteyathrakal.com/athirapally-to-valparai అతిరప్పిళ్ళి నుండి వాల్పరై]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Athirappilly}} *[https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ చాళక్కుడి నది సంరక్షణ వేదిక (CPF)] *[http://www.athirappillydmc.com/ అతిరప్పిళ్ళి - వాళచాల్ - తుంబూర్ముళి - డెస్టినేషన్ మేనేజ్‌మెంట్ కౌన్సిల్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420075403/http://www.athirappillydmc.com/ |date=2016-04-20 }} *[http://www.trichur.com/html/places2.htm త్రిస్సూర్ వెబ్‌సైట్ www.trichur.com ] *[https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm అతిరప్పిళ్ళి ప్రాజెక్టులు ] *[https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm మాయమవుతున్న జలపాతాలు] *[https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm అతిరప్పిళ్ళి ప్రాజెక్టుపై విచారణను నిరసిస్తూ ఆందోళనలు] *[http://www.thrissurkerala.com/tourist/athirappilly.html పర్యాటక ప్రదేశాలు, త్రిస్సూర్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421043347/http://thrissurkerala.com/tourist/athirappilly.html |date=2016-04-21 }} *[http://www.kauthukapark.com/awards/ కౌతుక పార్క్] *[http://www.touristplacesinindia.org/athirappally-waterfalls/ అతిరప్పిళ్ళి జలపాతం]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:కేరళలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] [[వర్గం:కేరళలోని ప్రాంతాలు]] euiymkzcpce5mac57e67c6wmyy2w0ii 0 504102 4920438 4911023 2026-08-05T03:09:02Z InternetArchiveBot 88395 5 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920438 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = అమిత్ గోయల్ | image = NewsImage 32093.png | birth_place = [[రాజస్థాన్]] | education = [[మేయో కాలేజ్]], [[ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్]], [[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ రోచెస్టర్]], [[పర్డ్యూ యూనివర్సిటీ]], [[టిల్‌బర్గ్ యూనివర్సిటీ]], [[ఎంఐటీ]] | occupation = ప్రొఫెసర్ | employer = స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలో | known_for = అతివాహక తీగలు, వాటి అనువర్తనాలు }} '''అమిత్ గోయల్''' స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలోలో స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్ విశిష్ట ప్రొఫెసర్, స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్ ఎంపైర్ ఇన్నోవేషన్ ప్రొఫెసర్. <ref>{{Cite web|title=SUNY Distinguished Professor and SUNY Empire Innovation Professor|url=https://engineering.buffalo.edu/chemical-biological/people/faculty-directory/full-time.host.html/content/shared/engineering/chemical-biological/profiles/faculty/goyal-amit.detail.html|access-date=3 May 2023|archive-date=29 జూన్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629035754/https://engineering.buffalo.edu/chemical-biological/people/faculty-directory/full-time.host.html/content/shared/engineering/chemical-biological/profiles/faculty/goyal-amit.detail.html|url-status=dead}}</ref> అతను ఫంక్షనల్ మెటీరియల్స్ & డివైసెస్ హెటెరోఎపిటాక్సియల్ గ్రోత్ ప్రయోగశాలకు నాయకత్వం వహిస్తాడు. <ref>{{Cite web|last=Goyal|first=Amit|title=Dr. Amit Goyal, Ph.D, MBA|url=https://engineering.buffalo.edu/content/dam/engineering/chemical-biological/facultycv/AmitGoyal_CV.pdf|access-date=2023-04-13|website=engineering.buffalo.edu}}</ref> అతను స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలోలో మూడు సంవత్సరాలకు $4.5 మిలియన్ల ప్రారంభ నిధితో బాహ్యంగా నిధులు సమకూర్చబడిన కేంద్రమైన న్యూయార్క్ స్టేట్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ ప్లాస్టిక్స్ రీసైక్లింగ్ రీసెర్చ్ & ఇన్నోవేషన్ కు డైరెక్టర్ కూడా. <ref>{{Cite web|title=UB receives $4.5M for plastics recycling research center|url=https://www.buffalo.edu/ubnow/stories/2022/04/plastics-recycling-center.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> అతను న్యూయార్క్‌లోని బఫెలోలో ఉన్న స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలోలోని బహుళవిషయ, అంతర్విషయ RENEW (రీసెర్చ్ & ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఎనర్జీ, ఎన్విరాన్‌మెంట్ & వాటర్) ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్, 2015-2021 వరకు డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. <ref name="buffalo.edu">{{Cite web|title=Amit Goyal named director of UB RENEW|url=https://www.buffalo.edu/news/releases/2014/12/035.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Goyal to step down as RENEW director|url=https://engineering.buffalo.edu/chemical-biological/news-events/news.host.html/content/shared/university/news/ub-reporter-articles/stories/2021/04/goyal-renew.detail.html|website=engineering.buffalo.edu}}</ref> RENEW అనేది స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలోలో అంతర్గతంగా నిధులు పొందే ఒక పరిశోధనా సంస్థ. UBకి ఆయన చేసిన సేవలకు గాను, 2019లో, ఆయనకు యూనివర్సిటీ ఎట్ బఫెలో లేదా స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలో ప్రెసిడెంట్స్ మెడల్ <ref name="autogenerated1">{{Cite web|title=Amit Goyal awarded prestigious University at Buffalo President's Medal|url=https://www.buffalo.edu/renew/news-and-events/latest-news.host.html/content/shared/university/news/news-center-releases/2019/05/036.detail.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> ప్రదానం చేయబడింది, ఇది "అసాధారణమైన పాండిత్య లేదా కళాత్మక విజయాలు, మానవతా చర్యలు, సమయం లేదా ధన సహకారం, ఆదర్శప్రాయమైన నాయకత్వం లేదా యూనివర్సిటీ ఎట్ బఫెలో అభివృద్ధికి, UB కమ్యూనిటీలో జీవన నాణ్యతకు చేసిన ఏదైనా ఇతర ప్రధాన సహకారాన్ని" గుర్తిస్తుంది. ఇది విశ్వవిద్యాలయంలో ఇచ్చే అత్యున్నత గుర్తింపులలో ఒకటి. అతను యుఎస్ నేషనల్ అకాడమీస్ నేషనల్ మెటీరియల్స్ అండ్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ బోర్డులో సభ్యుడు. <ref>{{Cite web|title=Goyal appointed to the National Materials and Manufacturing Board|url=https://www.buffalo.edu/news/releases/2021/01/006.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> ఆయన ప్రస్తుతం ఓక్ రిడ్జ్ నేషనల్ లాబొరేటరీలో ఎమెరిటస్ కార్పొరేట్ ఫెలోగా కూడా ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|title=Corporate Fellows &#124; ORNL|url=https://www.ornl.gov/our-people/corporate-fellows?f%5B0%5D=corporate_fellow_type:emeritus|website=www.ornl.gov}}</ref> గోయల్ గతంలో [[టెన్నెస్సీ|టేనస్సీలోని]] ఓక్ రిడ్జ్ నేషనల్ లాబొరేటరీస్‌లో UT-Battelle కార్పొరేట్ ఫెలో, బాటెల్ డిస్టింగ్విష్డ్ ఇన్వెంటర్, ORNL డిస్టింగ్విష్డ్ సైంటిస్ట్‌గా పనిచేశారు. <ref name="autogenerated5">{{Cite web|title=Corporate Fellows<!-- Bot generated title -->|url=http://www.ornl.gov/info/awards/cf/cfcitations/cfbios/goyal.shtm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629132455/http://www.ornl.gov/info/awards/cf/cfcitations/cfbios/goyal.shtm|archive-date=June 29, 2011}}</ref> అతను UT-Battelle-ORNL కార్పొరేట్ ఫెలో కౌన్సిల్ కు ఛైర్మన్ గా కూడా ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|title=Oak Ridge National Laboratory - Corporate Fellows Council<!-- Bot generated title -->|url=http://www.ornl.gov/info/awards/cf/council.shtm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120702004001/http://www.ornl.gov/info/awards/cf/council.shtm|archive-date=July 2, 2012}}</ref> అధిక ఉష్ణోగ్రత సూపర్ కండక్టర్లతో సహా అధునాతన ఎలక్ట్రానిక్, శక్తి పదార్థాల రంగంలో గోయల్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. అతనికి 85 కి పైగా జారీ చేయబడిన [[పేటెంట్|పేటెంట్లు]] ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=An Impressive Patent Portfolio - ORNL Review Vol. 39, No. 3, 2006<!-- Bot generated title -->|url=http://www.ornl.gov/info/ornlreview/v39_3_06/article15.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629132505/http://www.ornl.gov/info/ornlreview/v39_3_06/article15.shtml|archive-date=29 June 2011|access-date=13 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Invention Disclosures / Patents|url=https://www.buffalo.edu/content/dam/www/renew/documents/List%20of%20Patents.pdf|access-date=13 September 2018}}</ref> ఆయనకు 350కి పైగా ప్రచురణలు కూడా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=https://www.buffalo.edu/content/dam/www/renew/documents/List%20of%20publications.pdf<!--&#124;title=Bot generated title -->|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224094621/https://www.buffalo.edu/content/dam/www/renew/documents/List%20of%20publications.pdf|archive-date=24 December 2016|access-date=13 September 2018}}</ref> 2009లో, థామ్సన్ రాయిటర్స్ ఎసెన్షియల్ సైన్స్ ఇండికేటర్స్ (ESI) వారు 1999–2009 మధ్య అధిక-ఉష్ణోగ్రత సూపర్ కండక్టివిటీ రంగంలో గత దశాబ్దంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రచురించబడిన ఉల్లేఖనాలు, పత్రాల విశ్లేషణను నిర్వహించారు, ఆ సంవత్సరాలలో అతన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధికంగా ఉదహరించబడిన రచయితగా పేర్కొంది. <ref>{{Cite web|last=Analytics|first=Clarivate|title=ScienceWatch.com - Clarivate Analytics|url=http://sciencewatch.com/ana/st/hts/09maySTHTSGoya/|access-date=13 September 2018|website=sciencewatch.com}}</ref> ఆయన నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇన్వెంటర్స్ లలో సభ్యుడు. == విద్య == గోయల్ భారతదేశంలోని రాజస్థాన్‌లోని [[అజ్మీర్|అజ్మీర్‌లో]] ఉన్న మేయో కాలేజీలో తన పాఠశాల విద్యను అభ్యసించారు. ఆయన 1986లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఖరగ్‌పూర్|ఖరగ్‌పూర్‌లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] నుండి మెటలర్జికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బి. టెక్) ఆనర్స్ డిగ్రీని పొందారు <ref>{{Cite web|title=Distinguished Alumnus of IIT Kharagpur|url=http://www.iitkgp.ac.in/top-awardees/daa1.php?Sl=59|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531005346/http://www.iitkgp.ac.in/top-awardees/daa1.php?Sl=59|archive-date=2016-05-31|access-date=13 September 2018}}</ref> ఆయన 1988లో రోచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మెకానికల్, ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్‌లో ఎంఎస్ పూర్తి చేశారు. ఆయన 1991లో అదే సంస్థ నుండి మెటీరియల్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్‌లో పిహెచ్.డి పూర్తి చేశారు. అతను పర్డ్యూ విశ్వవిద్యాలయంలోని క్రాన్నెర్ట్ బిజినెస్ స్కూల్ నుండి ఎగ్జిక్యూటివ్ MBA, నెదర్లాండ్స్‌లోని టిల్బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇంటర్నేషనల్ MBA, MIT స్లోన్ స్కూల్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ నుండి ఎగ్జిక్యూటివ్ బిజినెస్ శిక్షణ పొందారు. న్యూయార్క్‌లోని రోచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయం 2006లో అతనికి ''విశిష్ట పండిత పతకాన్ని'' <ref>{{Cite web|title=Rochester Distinguished Scholar Award :: Honors and Awards :: Office of the Provost :: University of Rochester|url=http://www.rochester.edu/provost/honorsandawards/rochesterdistinguishedscholaraward.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412172045/http://www.rochester.edu/provost/honorsandawards/rochesterdistinguishedscholaraward.html|archive-date=12 April 2018|access-date=13 September 2018|website=www.rochester.edu}}</ref> ప్రదానం చేసింది, [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 2009లో అతనికి ''విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి అవార్డును'' <ref>{{Cite web|title=Distinguish Alumnus Awardee<!-- Bot generated title -->|url=http://www.iitkgp.ac.in/top-awardees/daa1.php?Sl=59|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531005346/http://www.iitkgp.ac.in/top-awardees/daa1.php?Sl=59|archive-date=2016-05-31|access-date=13 September 2018}}</ref> ప్రదానం చేసింది. == కెరీర్ == జనవరి 2015లో అంతర్జాతీయ అన్వేషణ <ref>{{Cite web|title=Amit Goyal named director of UB RENEW|url=http://www.buffalo.edu/news/releases/2014/12/035.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> తర్వాత గోయల్ స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్-బఫెలోలో RENEW ఇన్స్టిట్యూట్ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్‌గా, స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్ ఎంపైర్ ఇన్నోవేషన్ ప్రొఫెసర్‌గా నియమితులయ్యారు. గతంలో, గోయల్ 1991 నుండి డిసెంబర్ 2014 వరకు ఓక్ రిడ్జ్ నేషనల్ లాబొరేటరీలో ఉన్నారు <ref>{{Cite web|title=Amit Goyal, Corporate Fellow, Oak Ridge National Laboratory|url=http://www.ornl.gov/our-people/amit-goyal|access-date=2019-11-18}}</ref> ఆయన స్వచ్ఛ ఇంధన సాంకేతికతల అభివృద్ధిలోనూ, అలాగే [[అతివాహకత్వము|సూపర్‌కండక్టర్లు]], ఫోటోవోల్టాయిక్స్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల రంగంలోనూ పనిచేస్తారు. అతని పరిశోధన, పొడవైన సూపర్‌కండక్టింగ్ పదార్థాలలో సింగిల్ క్రిస్టల్ వంటి ప్రవర్తన అభివృద్ధికి, అధిక-ఉష్ణోగ్రత సూపర్‌కండక్టర్ల ద్వారా చాలా అధిక పనితీరును తక్కువ ఖర్చుతో సాధించడానికి వీలు కల్పించే వైర్ల అభివృద్ధికి దోహదపడింది. ఆయన టెక్స్చర్, గ్రెయిన్ బౌండరీ నెట్‌వర్క్ నియంత్రణ రంగాలకు, అలాగే ఫోటోవోల్టాయిక్స్ వంటి ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ పదార్థాలకు కూడా గణనీయమైన కృషి చేశారు. అతని శాస్త్రీయ ఆసక్తులు ఇప్పుడు ప్లాస్టిక్ రీసైక్లింగ్, ఆవిష్కరణలను కూడా చేర్చుకునేంతగా విస్తరించాయి. 2018లో, అతను "అధిక-ఉష్ణోగ్రత సూపర్ కండక్టింగ్ పదార్థాల వాణిజ్యీకరణను ప్రారంభించే పదార్థ శాస్త్ర పురోగతులు, సహకారాల కోసం" USAలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ <ref name="autogenerated2">{{Cite web|title=Amit Goyal elected to National Academy of Engineering|url=http://www.buffalo.edu/renew/news-and-events/latest-news.host.html/content/shared/university/news/news-center-releases/2018/02/016.detail.html|access-date=2019-11-18}}</ref> సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 2011లో, గోయల్ ఎనర్జీ సైన్స్ అండ్ ఇన్నోవేషన్ కోసం ప్రారంభ EO లారెన్స్ అవార్డును అందుకున్నారు. <ref>{{Cite web|title=News Releases|url=http://www.ornl.gov/info/press_releases/get_press_release.cfm?ReleaseNumber=mr20111128-00|access-date=13 September 2018|website=www.ornl.gov}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> EO లారెన్స్ అవార్డును యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రెసిడెంట్ తరపున యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎనర్జీ సెక్రటరీ, అణుశక్తి అభివృద్ధి, వినియోగం లేదా నియంత్రణకు చేసిన విశిష్ట సేవలకు గాను అందజేస్తారు, దీనిని అధికారికంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎనర్జీ సెక్రటరీ ప్రదానం చేస్తారు. <ref>{{Cite web|title=R. B. Laughlin - E. O. Lawrence Award|url=http://large.stanford.edu/prizes/lawrence/|access-date=13 September 2018|website=large.stanford.edu}}</ref> దీనిలో ఒక సర్టిఫికేట్, ఒక బంగారు పతకం, $20,000 నగదు బహుమతి ఉంటాయి. 2012 మే 21న జరిగిన ఒక వేడుకలో ఈ అవార్డును అధికారికంగా ప్రదానం చేశారు. <ref>{{Cite web|title=Ceremony - U.S. DOE Office of Science (SC)|url=http://science.energy.gov/lawrence/ceremony/|access-date=13 September 2018|website=science.energy.gov}}</ref> "ప్రాథమిక పదార్థ విజ్ఞాన పురోగతులు, ఈ నూతన పదార్థాల భారీ-స్థాయి అనువర్తనాలను సాధ్యం చేసే సాంకేతిక ఆవిష్కరణలతో సహా, అనువర్తిత అధిక ఉష్ణోగ్రత సూపర్‌కండక్టివిటీ రంగంలో ఆయన చేసిన మార్గదర్శక పరిశోధన, పరివర్తనాత్మక కృషి"కి గాను గోయల్‌కు ఈ పురస్కారం లభించింది. ఈ అవార్డుకు సంబంధించి USDOE లో ఒక ప్రత్యేక ఉపన్యాసం ఇవ్వాల్సిందిగా గోయల్‌ను ఇంధన శాఖ కార్యదర్శి ఆహ్వానించారు. ఈ ఉపన్యాసం ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయబడింది, సైన్స్ సినిమా <ref>{{Cite web|last=Goyal|first=Amit|date=22 May 2012|title=High Temperature Superconductors: From Delivery to Applications (Presentation from 2011 Ernest Orlando Lawrence Award-winner, Dr. Amit Goyal, and including introduction by Energy Secretary, Dr. Steven Chu)|url=http://www.osti.gov/sciencecinema/biblio/1043697|access-date=13 September 2018}}</ref>, యూట్యూబ్‌లో <ref>{{Cite web|last=doescience|date=1 November 2012|title=Dr. Amit Goyal Presentation|url=https://www.youtube.com/watch?v=Wmq-1WLqdy0|access-date=13 September 2018|via=YouTube}}</ref> ఆర్కైవ్ చేయబడింది. 2010లో, అతను 2010 R&D మ్యాగజైన్ ఇన్నోవేటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డును అందుకున్నాడు. <ref>{{Cite web|date=9 November 2010|title=2010 R & D Innovator of the Year: Amit Goyal, PhD|url=http://www.rdmag.com/Awards/Innovator-Of-The-Year/2010/11/Innovator-Of-The-Year-Amit-Goyal/|access-date=13 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|date=10 December 2010|title=The Business Side of Superconductivity|url=http://www.rdmag.com/Awards/Innovator-Of-The-Year/2010/12/Innovator-Of-The-Year-The-Business-Side-Of-Superconductivity/|access-date=13 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Press Releases|url=http://www.battelle.org/media/press-releases/scientists-at-battelle-affiliated-labs-win-two-top-prizes-from-r-d-magazine|access-date=13 September 2018|website=www.battelle.org}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Indian-American researcher wins top innovation award - Economic Times|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-11-03/news/27574862_1_amit-goyal-awards-innovation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407103459/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-11-03/news/27574862_1_amit-goyal-awards-innovation|archive-date=2014-04-07|access-date=2013-07-02}}</ref> <ref>{{Cite web|title=ORNL's Amit Goyal R&D Magazine's Innovator of the Year|url=http://www.oakridger.com/article/20101101/NEWS/311019995|access-date=13 September 2018}}</ref> ఈ అవార్డు వైద్య సాంకేతికత నుండి సమాచార సాంకేతికత వరకు వివిధ రంగాలలో శాస్త్రీయ పరిశోధన, సాంకేతిక అభివృద్ధిలో సాధించిన వృత్తిపరమైన విజయాలను గుర్తిస్తుంది. ఇతర గ్రహీతలలో ఎలాన్ మస్క్ (2007), <ref>{{Cite web|date=8 June 2007|title=R & D Magazine Names 2007 Innovator of the Year|url=https://www.manufacturing.net/news/2007/06/r-d-magazine-names-2007-innovator-year|access-date=13 September 2018}}</ref> డీన్ కామెన్ (2006) <ref>{{Cite web|date=21 August 2006|title=To Build a Better World|url=https://www.rdmag.com/article/2006/08/build-better-world|access-date=13 September 2018}}</ref>, గూగుల్ లారీ పేజ్ (2012) <ref>{{Cite web|title=Research & Development World|url=https://www.rdworldonline.com/|access-date=2023-04-13|website=Research & Development World|language=en-US}}</ref> ఉన్నారు. ఇన్నోవేటర్-ఆఫ్-ది-ఇయర్ అవార్డు అనేది నిరంతర వినూత్న కృషికి ఇచ్చే ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు. R&D మ్యాగజైన్ ప్రతి సంవత్సరం ఏ రంగంలోనైనా ప్రవేశపెట్టబడిన 100 అత్యంత వినూత్న ఉత్పత్తులకు R&D100 అవార్డులను కూడా ప్రదానం చేస్తుంది. గోయల్ పది ఆర్&డి 100 అవార్డులను అందుకున్నారు. NRI టుడే 2010లో "ప్రభావశీలురైన వ్యక్తుల" టాప్ 10 జాబితాలో అతన్ని చేర్చింది. <ref>{{Cite web|title=The Movers and Shakers of 2010|url=http://www.nritoday.net/community-news/714-the-movers-and-shakers-of-2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727122111/http://www.nritoday.net/community-news/714-the-movers-and-shakers-of-2010|archive-date=2011-07-27|access-date=2012-09-01}}</ref> DesiClub.com వారి 2010 సంవత్సరపు టాప్ 50 కూలెస్ట్ దేశీయుల జాబితాలో కూడా అతను చోటు సంపాదించాడు. <ref>{{Cite web|title=DesiClub.com's Top 50 Coolest Desis of 2010|url=http://www.desiclub.com/community/culture/culture_article.cfm?id=519|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930131500/http://www.desiclub.com/community/culture/culture_article.cfm?id=519|archive-date=2012-09-30|access-date=2012-09-01}}</ref> ఆయన టేప్‌సోలార్ ఇంక్., <ref>{{Cite web|date=3 September 2021|title=President, TapeSolar Inc.|url=https://www.rdworldonline.com/judging-panel-for-2021-rd-100-awards-is-announced|access-date=13 May 2022}}</ref> వ్యవస్థాపకుడు, అధ్యక్షుడు & CEO, ఇది సౌర కణాలను అభివృద్ధి చేస్తుంది. ఆయన డెలావేర్ ఆధారిత మేధో సంపత్తి హోల్డింగ్, కన్సల్టింగ్ కంపెనీ అయిన టెక్స్‌మ్యాట్ LLC వ్యవస్థాపకుడు, అధ్యక్షుడు, CEO కూడా. గోయల్ జీవితకాల వృత్తిపరమైన విజయాలు, ప్రభావాన్ని సమాఖ్య స్థాయి నుండి స్థానిక స్థాయి వరకు ఎన్నికైన ప్రతినిధులు, అధికారులు గుర్తించారు. <ref name="engineering.buffalo.edu">{{Cite web|title=Amit Goyal recognized for scientific achievements and impact|url=https://engineering.buffalo.edu/home/news/seas.host.html/content/shared/engineering/home/articles/news-articles/2025/amit-goyal-recognized-for-scientific-achievements-and-impact.detail.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> అమెరికా ప్రతినిధి తిమోతి ఎం. కెన్నెడీ, గోయల్ సాధించిన విజయాలను ప్రశంసిస్తూ ఒక ప్రకటనను కాంగ్రెషనల్ రికార్డ్‌లో నమోదు చేశారు. "మన రాష్ట్రం, దేశం ఎదుర్కొంటున్న వాస్తవ ప్రపంచ సవాళ్లను పరిష్కరించడంలో విజ్ఞాన శాస్త్రం, ఆవిష్కరణ, సాంకేతికత పరివర్తన శక్తికి డాక్టర్ గోయల్ నాయకత్వం ఒక ఉదాహరణ" అని ప్రతినిధి కెన్నెడీ కాంగ్రెషనల్ రికార్డ్‌లో నమోదు చేసిన వ్యాఖ్యలలో అన్నారు. <ref name="engineering.buffalo.edu" /> డాక్టర్ గోయల్ మన దేశం, ప్రపంచంపై చెరగని ముద్ర వేశారు, ఆయన అవిశ్రాంత కృషికి మేం ధన్యవాదాలు తెలుపుతున్నాం. ఒక ప్రకటనలో, రాష్ట్ర సెనేటర్ సీన్ ర్యాన్, విద్యా, శాస్త్ర రంగాలలో గోయల్ సాధించిన విజయాలను గుర్తించారు. అసెంబ్లీ సభ్యురాలు కారెన్ మెక్‌మహాన్, గోయల్‌కు ఇటీవల లభించిన గౌరవాలను, విజ్ఞాన శాస్త్రం, ఆవిష్కరణలు, సమాజానికి ఆయన చేసిన విశేషమైన అంతర్జాతీయ సేవలను గుర్తిస్తూ ఒక ప్రశంసాపత్రాన్ని జారీ చేశారు. <ref name="engineering.buffalo.edu" /> ఎరీ కౌంటీ, NY ఎగ్జిక్యూటివ్ మార్క్ పోలోన్‌కార్జ్, గోయల్ విజయాలను గౌరవిస్తూ, "ఆయన విశేషమైన శాస్త్రీయ విజయాలు, ప్రపంచ నాయకత్వం, మన సమాజానికి చేసిన శాశ్వతమైన సేవలకు ఎరీ కౌంటీ ప్రశంసలు, గర్వాన్ని" తెలియజేస్తూ ఒక కార్యనిర్వాహక ప్రకటనను విడుదల చేశారు. <ref name="engineering.buffalo.edu" /> న్యూయార్క్‌లోని అమ్హెర్స్ట్ పట్టణ మండలి కూడా ఆయన శాస్త్రీయ కృషికి గాను ఒక ప్రకటనను జారీ చేసింది. 2026లో, గోయల్‌కు హై-టెంపరేచర్ సూపర్‌కండక్టివిటీ కమ్యూనిటీ నుండి అంతర్జాతీయ జీవితకాల లేదా కెరీర్ పారిశ్రామిక సాధన పురస్కారం లభించింది. . <ref name="Lifetime Industrial Achievement Award">{{Cite web|title=Amit Goyal awarded International Lifetime Industrial Achievement Award|url=https://www.buffalo.edu/news/releases/2026/04/amit-goyal-industrial-achievement-award-superconducting-technology.html.detail.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> . ప్రాథమిక పదార్థాల పరిశోధనను పారిశ్రామిక వినియోగంతో అనుసంధానించడంలో గోయల్ కీలక నాయకత్వ పాత్ర పోషించారని, ఆయన అనువర్తిత సూపర్‌కండక్టివిటీ, కోటెడ్ కండక్టర్ టెక్నాలజీలలో ప్రముఖ వ్యక్తిగా అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందారని అవార్డు ప్రకటనలో పేర్కొనబడింది. పవర్ గ్రిడ్‌లు, హై-ఫీల్డ్ మాగ్నెట్‌లు, శక్తి నిల్వ వ్యవస్థలు, తదుపరి తరం విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాలలో సూపర్‌కండక్టింగ్ అనువర్తనాలను సాధ్యం చేయడంలో ఆయన చేసిన కృషి కీలక పాత్ర పోషించిందని, తద్వారా ప్రపంచ ఇంధన సామర్థ్యానికి, సుస్థిరతకు గణనీయంగా దోహదపడిందని గుర్తించబడింది. == అవార్డులు, గౌరవాలు == * నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్కు ఎన్నికయ్యారు (2018) <ref>{{Cite web|title=National Academy of Engineering Elects 83 Members and 16 Foreign Members|url=https://www.nae.edu/MediaRoom/20095/177353/178117.aspx|access-date=13 September 2018|website=NAE Website}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web|title=Amit Goyal elected to National Academy of Engineering - University at Buffalo|url=http://www.buffalo.edu/news/releases/2018/02/016.html|access-date=13 September 2018|website=www.buffalo.edu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dr. Amit Goyal Elected to the National Academy of Engineering|url=https://www.energy.gov/oe/articles/dr-amit-goyal-elected-national-academy-engineering|access-date=13 September 2018|website=Energy.gov}}</ref> * అధ్యక్ష స్థాయి, "ఎనర్జీ సైన్స్ & ఇన్నోవేషన్" లో DOE E. O. లారెన్స్ అవార్డు (2011) <ref name="ornl.gov">{{Cite web|title=Amit Goyal - ORNL|url=https://www.ornl.gov/our-people/amit-goyal|access-date=13 September 2018|website=www.ornl.gov}}</ref><ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite web|title=Amit Goyal, 2011 - U.S. DOE Office of Science (SC)|url=https://science.energy.gov/lawrence/award-laureates/2010s/goyal/|access-date=13 September 2018|website=science.energy.gov}}</ref> * నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇన్వెంటర్స్ కు ఎన్నికయ్యారు (2014) <ref>{{Cite web|date=19 December 2014|title=ORNL's Goyal elected fellow of National Academy of Inventors|url=http://oakridgetoday.com/2014/12/19/ornls-goyal-elected-fellow-national-academy-inventors/|access-date=13 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Search Fellows - National Academy of Inventors|url=http://academyofinventors.com/search-fellows.asp?qFellows=%25&Qa=2014&qSort=FASC|access-date=13 September 2018|website=academyofinventors.com}}</ref> * నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా విదేశీ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు <ref>{{Cite web|date=17 November 2025|title=Amit Goyal elected Foreign Fellow of the National Academy of Sciences, India|url=https://www.buffalo.edu/giving/find-your-cause/international-education.host.html/content/shared/university/news/news-center-releases/2025/11/amit-goyal-university-at-buffalo-national-academy-india.detail.html/|access-date=21 December 2025}}</ref> * R & D మ్యాగజైన్ ఇన్నోవేటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు (2010) <ref>{{Cite web|date=9 November 2010|title=2010 R & D Innovator of the Year: Amit Goyal, PhD|url=https://www.rdmag.com/article/2010/11/2010-r-d-innovator-year-amit-goyal-phd|access-date=13 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=ORNL's Amit Goyal R&D Magazine's Innovator of the Year - ORNL|url=https://www.ornl.gov/news/ornls-amit-goyal-rd-magazines-innovator-year|access-date=13 September 2018|website=www.ornl.gov}}</ref> * అధునాతన పదార్థాలలో ప్రపంచ సాంకేతిక పురస్కారం (2012) <ref name="ornl.gov" /> * పది R & D 100 పురస్కారాలు <ref name="ReferenceA" /> * DOE ఎనర్జీ 100 అవార్డు <ref name="ReferenceA" /> * లాక్హీడ్-మార్టిన్ నోవా అవార్డు <ref name="ReferenceA" /> * రోచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి విశిష్ట స్కాలర్ అవార్డు <ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite web|title=Rochester Distinguished Scholar Award :: Honors and Awards :: Office of the Provost :: University of Rochester|url=https://www.rochester.edu/provost/honorsandawards/rochesterdistinguishedscholaraward.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412172045/http://www.rochester.edu/provost/honorsandawards/rochesterdistinguishedscholaraward.html|archive-date=12 April 2018|access-date=13 September 2018|website=www.rochester.edu}}</ref> * ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ నుండి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్ధి అవార్డు <ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite web|last=[www.stepofweb.com]|first=Dorin Grigoras|title=Alumni - Alumnus Award|url=http://www.alumni.iitkgp.ac.in/Alumniweb/Alumaward|access-date=13 September 2018|website=www.alumni.iitkgp.ac.in}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * MIT గ్లోబల్ ఇండస్ టెక్నోవేటర్ అవార్డు (2005) <ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite web|title=Global Indus Technovator Awards|url=http://web.mit.edu/technovators/gita/2005_winners_materials.html|access-date=13 September 2018|website=web.mit.edu|archive-date=9 డిసెంబర్ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209174107/http://web.mit.edu/technovators/gita/2005_winners_materials.html|url-status=dead}}</ref> * MIT టెక్నాలజీ రివ్యూ మ్యాగజైన్ TR-100 అవార్డు (1999) <ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite web|last=Review|first=MIT Technology|title=Innovator Under 35: Amit Goyal, 34|url=http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?TRID=548|access-date=13 September 2018|website=MIT Technology Review|archive-date=12 నవంబర్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112115345/http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?trid=548|url-status=dead}}</ref> * NAI ఎన్నికైన ఫెలో, AAAS, IEEE, MRS, APS, ACERS, ASM, IOP, WTN, [2 WIF <ref>{{Cite web|date=16 December 2014|title=Amit Goyal: all-star inventor|url=http://knoxblogs.com/atomiccity/2014/12/16/amit-goyal-star-inventor/|access-date=13 September 2018|archive-date=29 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629074400/http://knoxblogs.com/atomiccity/2014/12/16/amit-goyal-star-inventor/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 November 2004|title=Four ORNL researchers named AAAS fellows|url=https://www.ornl.gov/news/four-ornl-researchers-named-aaas-fellows/|access-date=21 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 January 2021|title=Goyal elected fellow of IEEE|url=https://www.buffalo.edu/ubnow/stories/2021/01/goyal-ieee-fellow.html/|access-date=21 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=2012 MRS Fellows|url=http://www.mrs.org/mrs-fellows-2012/|access-date=13 September 2018|website=www.mrs.org|archive-date=4 అక్టోబర్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004075618/https://www.mrs.org/mrs-fellows-2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=APS Fellowship|url=https://www.aps.org/units/fiap/fellowship/index.cfm?year=|access-date=13 September 2018|website=www.aps.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fellows of The American Ceramic Society from 1930-Present|url=http://ceramics.org/wp-content/uploads/2013/02/fellows_recipients_from_1930-2017-1.pdf|access-date=2023-04-13|website=ceramics.org/}}</ref><ref name="ReferenceA" /><ref name="ornl.gov" /><ref name="ornl.gov" /> == వృత్తిపరమైన సంఘాల బోర్డు సభ్యత్వాలు, ఫెలోషిప్‌లు == ఆయన ప్రస్తుతం ''నానోటెక్ బ్రీఫ్స్'', ''జర్నల్ ఆఫ్ ది కొరియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అప్లైడ్ సూపర్‌కండక్టివిటీ'', ''రీసెంట్ పేటెంట్స్ ఆన్ మెటీరియల్స్ సైన్స్'', ''సూపర్‌కండక్టర్ సైన్స్ & టెక్నాలజీ'' పత్రికల సలహా మండళ్లలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు లేదా గతంలో పనిచేశారు. ఆయన ''నేచర్'' మ్యాగజైన్ ''సైంటిఫిక్ రిపోర్ట్స్'', ''జర్నల్ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ రీసెర్చ్'', ''జర్నల్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ సిరామిక్ సొసైటీ'' సంపాదక మండళ్లలో కూడా పనిచేస్తున్నారు, TMS ప్రచురణ అయిన ''జర్నల్ ఆఫ్ మినరల్స్, మెటల్స్ అండ్ మెటీరియల్స్'' (JOM) కు అతిథి సంపాదకుడిగా పనిచేశారు. ఆయన అమెరికన్ సిరామిక్ సొసైటీ ఎలక్ట్రానిక్స్ విభాగానికి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఆయన NIST మెటీరియల్స్ మెజర్‌మెంట్ లాబొరేటరీని సమీక్షించే నేషనల్ అకాడమీస్ ప్యానెల్, మెటీరియల్స్ సైన్స్ రంగంలో US ఆర్మీ రీసెర్చ్ లాబొరేటరీని సమీక్షించే నేషనల్ అకాడమీస్ ప్యానెల్, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇన్వెంటర్స్ (NAI) ఫెలోస్ అడ్వైజరీ కమిటీ, ఆర్గాన్ నేషనల్ లాబొరేటరీలోని సెంటర్ ఫర్ నానోమెటీరియల్స్ సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ బోర్డ్, న్యూయార్క్ సీ గ్రాంట్ బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌లో సేవలందిస్తున్నారు, నేషనల్ అకాడమీస్ ఇంటెలిజెన్స్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ ఎక్స్‌పర్ట్స్ గ్రూప్‌లో సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఆయన నేషనల్ అకాడమీస్, నేషనల్ మెటీరియల్స్ & మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ బోర్డ్ (NMMB) లలో కూడా సభ్యుడు. అతను మెటీరియల్స్ రీసెర్చ్ సొసైటీ, అమెరికన్ ఫిజికల్ సొసైటీ, అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్, ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రికల్ అండ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీర్స్, ASM ఇంటర్నేషనల్, ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫిజిక్స్, అమెరికన్ సిరామిక్ సొసైటీ, వరల్డ్ ఇన్నోవేషన్ ఫౌండేషన్, వరల్డ్ టెక్నాలజీ నెట్‌వర్క్‌తో సహా ఎనిమిది <ref>{{Cite web|title=RENEW Institute Director Amit Goyal elected Fellow of IEEE|url=https://www.buffalo.edu/renew/news-and-events/latest-news.host.html/content/shared/university/news/news-center-releases/2021/01/001.detail.html|website=www.buffalo.edu}}</ref> ప్రతిష్టాత్మక, వృత్తిపరమైన సంఘాలలో సభ్యుడు. ఆయన నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (NAE), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇన్వెంటర్స్ (NAI) లలో సభ్యుడు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20101220023430/http://blogs.knoxnews.com/munger/ornl/ నాక్స్న్యూస్.కామ్] * [http://www.thewif.org.uk/home.php?xy=640&pl=&PHPSESSID=d4088bf5768bc8360ab48411422ab1d8 వరల్డ్ ఇన్నోవేషన్ ఫౌండేషన్ వెబ్‌సైట్‌కు స్వాగతం] * [http://www.ornl.gov/info/press_releases/get_press_release.cfm?ReleaseNumber=mr20101101-00 ఓక్ రిడ్జ్ నేషనల్ లాబొరేటరీ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118221656/http://www.ornl.gov/info/press_releases/get_press_release.cfm?ReleaseNumber=mr20101101-00|date=January 18, 2011}} {{Authority control}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:రాజస్థాన్]] [[వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:జననం సంవత్సరం తెలియని జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] 117p31ms5r0qrdffrde0p852dkuka24 0 504216 4920280 4911321 2026-08-04T16:26:12Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[వర్గం:హిందీ సినిమా]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920280 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Bandish_Bandits_poster.jpg | caption =ప్రచార పోస్టర్ | creator = {{ubl| అమృత్‌పాల్ సింగ్ బింద్రా| ఆనంద్ తివారీ}}<!--Creators are people, not companies--> | starring = {{ubl| రిత్విక్ భౌమిక్| శ్రేయా చౌదరి| [[నసీరుద్దీన్ షా]]| [[అతుల్ కులకర్ణి]]| [[షీబా చద్దా]]| రాజేష్ తైలాంగ్| [[అమిత్ మిస్త్రీ]]| [[కునాల్ రాయ్ కపూర్]]| [[రాహుల్ కుమార్]]| [[త్రిధా చౌధరీ(నటి)|త్రిధా చౌదరి]] }} | country = భారతదేశం | language = హిందీ | genre = రొమాన్స్ <br /> డ్రామా మ్యూజికల్ | story = {{ubl|అమృత్‌పాల్ సింగ్ బింద్రా|లారా చాందిని|ఆనంద్ తివారీ}} | screenplay =అమృత్‌పాల్ సింగ్ బింద్రా | director =ఆనంద్ తివారీ | num_seasons = 2 | num_episodes = 18 | list_episodes = | music = [[శంకర్-ఎహసాన్-లాయ్]] (సీజన్ 1)<ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title=Shankar-Ehsaan-Loy to make digital debut with 'Bandish Bandits', a musical romance |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shankar-ehsaan-loy-to-make-digital-debut-with-bandish-bandits-a-musical-romance/article32066566.ece |access-date=13 July 2020 |website=[[The Hindu]] |archive-date=21 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721061753/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shankar-ehsaan-loy-to-make-digital-debut-with-bandish-bandits-a-musical-romance/article32066566.ece |url-status=live }}</ref><br>ఆకాశ్‌దీప్ సేన్‌గుప్తా (సీజన్ 2) | executive_producer = ప్రణతి నగరశెత్ | camera = | runtime = 33-50 నిమిషాలు | company = స్టిల్ అండ్ స్టిల్ మూవింగ్ పిక్చర్స్ | network = [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] | first_aired = {{Start date|df=y|2020|8|4}} | last_aired = {{End date|df=y|2024|12|13}} | related = | cinematography = శ్రీరామ్ గణపతి | editor = అజయ్ శర్మ }} బందిష్ బాండిట్స్ అనేది [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] అమృత్ పాల్ సింగ్ బింద్రా, ఆనంద్ తివారీ రూపొందించిన, స్టిల్ & స్టిల్ మూవింగ్ పిక్చర్స్ నిర్మించిన, ఆనంద్ తివారీ దర్శకత్వం వహించిన భారతీయ సంగీత ప్రేమ కథా టెలివిజన్ సిరీస్.<ref name="Desk 2020">{{Cite web|date=13 July 2020|title=Amazon Prime announces new Indian original series Bandish Bandits, featuring soundtrack by Shankar-Ehsaan-Loy|url=https://www.hindustantimes.com/tv/amazon-prime-announces-new-indian-original-series-bandish-bandits-featuring-soundtrack-by-shankar-ehsaan-loy/story-A7RbtIs49McKk4mBVCRdNM.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713114717/https://www.hindustantimes.com/tv/amazon-prime-announces-new-indian-original-series-bandish-bandits-featuring-soundtrack-by-shankar-ehsaan-loy/story-A7RbtIs49McKk4mBVCRdNM.html|archive-date=13 July 2020|access-date=13 July 2020|website=Hindustan Times}}</ref><ref name="Kshitij 2020">{{Cite web|last=Rawat|first=Kshitij|date=13 July 2020|title=Amazon Prime Video series Bandish Bandits to stream from August 4|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/amazon-prime-video-series-bandish-bandits-to-stream-from-august-4-6503834/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713140011/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/amazon-prime-video-series-bandish-bandits-to-stream-from-august-4-6503834/|archive-date=13 July 2020|access-date=13 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> బింద్రా, తివారీ, లారా చాందిని స్క్రిప్ట్ రాశారు. ఈ సిరీస్‌లో హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతకారుడు రాధే రాథోడ్‌గా తొలి నటుడు రిత్విక్ భౌమిక్, విభిన్న సంగీత ప్రపంచాలకు చెందిన పాప్ గాయని తమన్నా శర్మగా శ్రేయా చౌదరి నటించారు. సంగీతం అనేది ఒక క్రమశిక్షణ, విముక్తి సాధనం అనే చర్చను అన్వేషించడం. ఈ సిరీస్‌లో [[నసీరుద్దీన్ షా]], [[షీబా చద్దా]], అతుల్ అతుల్ కులకర్ణి నటించారు. ఈ సిరీస్‌ను 2019 ఫిబ్రవరిలో అధికారికంగా ప్రకటించారు, ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ [[రాజస్థాన్]] [[జోధ్‌పూర్|జోధ్పూర్]], [[బికనీర్]] అంతటా జరిగింది. మొదటి సీజన్ సౌండ్‌ట్రాక్ ఆల్బమ్, నేపథ్య సంగీతాన్ని [[శంకర్-ఎహసాన్-లాయ్]] స్వరపరిచారు, స్ట్రీమింగ్ సిరీస్ కోసం సంగీతం అందించిన వారి తొలి ప్రదర్శనలో, సౌండ్ట్ర్యాక్ ఆల్బమ్ విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది.<ref name=":1">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=28 December 2020|title=2020 yearender: More originals and fewer remixes in films and web series|url=https://scroll.in/reel/980894/2020-yearender-more-originals-and-fewer-remixes-in-films-and-web-series|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121052220/https://scroll.in/reel/980894/2020-yearender-more-originals-and-fewer-remixes-in-films-and-web-series|archive-date=21 November 2021|access-date=2021-01-23|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> బండిష్ బాండిట్స్ 2020 ఆగస్టు 4న [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] ద్వారా విడుదలయ్యాయి. తారాగణం, రచన, దర్శకత్వం, పాటలు, నేపథ్య సంగీతం ప్రశంసిస్తూ ఈ ధారావాహిక విమర్శకులు, ప్రేక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన పొందింది.<ref>{{Cite web|last=Hooli|first=Shekhar H.|date=2020-08-04|title=Bandish Bandits review and rating: This is how viewers react to Ritwik-Shreya web series|url=https://www.ibtimes.co.in/bandish-bandits-review-rating-this-how-viewers-react-ritwik-shreya-web-series-825752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921151057/https://www.ibtimes.co.in/bandish-bandits-review-rating-this-how-viewers-react-ritwik-shreya-web-series-825752|archive-date=21 September 2020|access-date=2021-01-23|website=www.ibtimes.co.in|language=en}}</ref> దీనిని విమర్శకులు 2020లో ఉత్తమ భారతీయ టెలివిజన్ షోలలో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2020-12-29|title=Pushpavalli season 2, Aarya, Bandish Bandits, Asur, Paatal Lok: 20 best Indian streaming shows of 2020|url=https://www.firstpost.com/entertainment/pushpavalli-season-2-aarya-bandish-bandits-asur-paatal-lok-20-best-indian-streaming-shows-of-2020-9155321.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120231810/https://www.firstpost.com/entertainment/pushpavalli-season-2-aarya-bandish-bandits-asur-paatal-lok-20-best-indian-streaming-shows-of-2020-9155321.html|archive-date=20 January 2021|access-date=2021-01-23|website=Firstpost}}</ref> ఈ సిరీస్ ఏడు ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఓటీటీ అవార్డులకు నామినేట్ చేయబడింది, ఇందులో షాకు ఉత్తమ సహాయ నటుడు, చద్దాకు ఉత్తమ సహాయ నటి, ఉత్తమ ఒరిజినల్ స్టోరీ, ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|date=2 December 2021|title=My Glamm Filmfare OTT Awards 2021 - Nominations|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-ott-awards-2021/nominations|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118200752/https://www.filmfare.com/awards/filmfare-ott-awards-2021/nominations|archive-date=18 January 2024|access-date=10 December 2021|website=FilmFare|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 December 2021|title=Scam 1992 leads nominations for Filmfare OTT Awards 2021|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/scam-1992-leads-nominations-for-filmfare-ott-awards-2021-7652939/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204082816/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/scam-1992-leads-nominations-for-filmfare-ott-awards-2021-7652939/|archive-date=4 December 2021|access-date=10 December 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> సెప్టెంబర్ 2020లో ఇది రెండవ సీజన్ కోసం అధికారికంగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref>{{Cite web|date=14 September 2020|title=Amazon Prime Video series 'Bandish Bandits' creators 'intend' to make season two|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/sep/14/amazon-prime-video-series-bandish-bandits-creators-intend-to-make-season-two-2196729.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917031048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/sep/14/amazon-prime-video-series-bandish-bandits-creators-intend-to-make-season-two-2196729.html|archive-date=17 September 2020|access-date=2021-01-23|website=The New Indian Express}}</ref> 23 డిసెంబర్ 2022న [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] రెండవ సీజన్ నిర్మాణం ప్రారంభమైందని ట్వీట్ చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Amazon Prime Video India tweets about the production of second season|url=https://twitter.com/PrimeVideoIN/status/1606253990345601025|website=Twitter prime video IN}}</ref> 2023 మే 19న రిత్విక్ భౌమిక్ తన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ స్టోరీలో పోస్ట్ చేశాడు (అక్కడ అతను ఆనంద్ తివారీని వారు నిర్మాణంలో "చివరి కొన్ని రోజులలో" ఉన్నారని పోస్ట్ ట్యాగ్ చేశాడు. అప్పటి నుండి, రిత్విక్ భౌమిక్ తన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ స్టోరీలోలో సీజన్ 2 "ఆసన్నమైంది" అని పోస్ట్ చేశారు. 2024 నవంబర్ 8న అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో మొదటి సీజన్ రీక్యాప్ వీడియోను విడుదల చేసింది, రెండవ సీజన్ త్వరలో విడుదల అవుతుందని ప్రకటించింది<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=Juh9xodg73w9T2HN&v=AlaXeXtV5JQ&feature=youtu.be |title=Bandish Bandits Season 1 - Recap {{!}} Ritwik Bhowmik, Shreya Chaudhry {{!}} Prime Video India |date=2024-11-07 |last=Prime Video India |access-date=2024-11-08 |via=YouTube |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130065348/https://www.youtube.com/watch?si=Juh9xodg73w9T2HN&v=AlaXeXtV5JQ&feature=youtu.be |url-status=live }}</ref> రెండవ సీజన్ 2024 డిసెంబర్ 13న విడుదలైంది.<ref name="bt">{{Cite web|title=Bandish Bandits Season 2: New Characters Shine Amid a Slow Narrative|url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/bandish-bandits-season-2-new-characters-shine-amid-a-slow-narrative|website=Bru Times News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ramachandran|first=Naman|date=13 November 2024|title='Bandish Bandits' Season 2 Date Unveiled by Prime Video (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2024/tv/news/bandish-bandits-season-2-date-prime-video-1236208557/|website=Variety}}</ref> == నటీనటులు == === సీజన్ 1 === * రాధే రాథోడ్ అలియాస్ రాధెమోహన్ రాథోడ్ జూనియర్ గా రిత్విక్ భౌమిక్. * తమన్నా శర్మగా శ్రేయా చౌదరి * ప్రస్తుత సంగీత సామ్రాట్, రాధే తాత పండిట్ రాధెమోహన్ రాథోడ్‌గా [[నసీరుద్దీన్ షా]] * రాధె సవతి మామ దిగ్విజయ్ రాథోడ్‌గా [[అతుల్ కులకర్ణి|అతుల్ కుల్కర్ణి]], పండిట్ రాధెమోహన్ పరిత్యజించిన కుమారుడు, రాజేంద్ర సవతి సోదరుడు, మోహిని పూర్వ ప్రేమికుడు * రాధే తల్లి, దిగ్విజయ్ మాజీ ప్రేమికుడు అయిన మోహిని రాథోడ్‌గా [[షీబా చద్దా]] * రాధె తండ్రి, దిగ్విజయ్ సవతి సోదరుడు రాజేంద్ర రాథోడ్‌గా రాజేష్ తైలాంగ్ * దేవేంద్ర రాథోడ్ గా [[అమిత్ మిస్త్రీ]], రాధే మామ, రాజేంద్ర తమ్ముడు, దిగ్విజయ్ సవతి సోదరుడు * అర్ఘ్యగా [[కునాల్ రాయ్ కపూర్]] * కబీర్ గా [[రాహుల్ కుమార్]] * తమన్నా తండ్రి హర్షవర్ధన్ శర్మగా [[రితురాజ్ సింగ్]] * తమన్నా విడిపోయిన తల్లి అవంతిక సచ్దేవ శర్మగా [[మేఘనా మాలిక్]] * రాధే యొక్క చిన్న కాబోయే భార్య అయిన సంధ్యా షెకావత్ గా [[త్రిధా చౌధరీ(నటి)|త్రిధా చౌదరి]] * సంధ్యా తండ్రి సూర్యసేన్ షెకావత్ గా [[హర్ష్ ఎ. సింగ్]] * రాజాజీగా దిలీప్ శంకర్ * చెద్ఖానియాన్ పాటలో [[అవ్‌నీత్ కౌర్|అవ్నీత్ కౌర్]], రోహన్ షా, [[గజరాజ్ రావు|గజ్రాజ్ రావు]], [[శ్వేతా శర్మ|శ్వేతా త్రిపాఠి]], చైతన్య శర్మ, [[హర్లీన్ సేథీ]] <ref>{{Cite web|last=India-West|first=R. M. VIJAYAKAR/Special to|title=Music Video 'Chedkhaniyaan' from 'Bandish Bandits' Will Fill You With Warmth|url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/music-video-chedkhaniyaan-from-bandish-bandits-will-fill-you-with-warmth/article_26e38638-d73c-11ea-9ccf-3bc1b33b8162.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627051252/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/music-video-chedkhaniyaan-from-bandish-bandits-will-fill-you-with-warmth/article_26e38638-d73c-11ea-9ccf-3bc1b33b8162.html|archive-date=27 June 2021|access-date=2021-06-27|website=India West|language=en}}</ref> === సీజన్ 2 === * రాధే రాథోడ్ అలియాస్ రాధెమోహన్ రాథోడ్ జూనియర్‌గా రిత్విక్ భౌమిక్. * తమన్నా శర్మగా శ్రేయా చౌదరి * రాధె సవతి మామ దిగ్విజయ్ రాథోడ్‌గా [[అతుల్ కులకర్ణి|అతుల్ కుల్కర్ణి]], పండిట్ రాధె మోహన్ పరిత్యజించిన కుమారుడు (పండిట్ జీ మొదటి వివాహం నుండి) రాజేంద్ర సవతి సోదరుడు, మోహిని పూర్వ ప్రేమ ఆసక్తి * మోహిని రాథోడ్‌గా [[షీబా చద్దా]], రాధే తల్లి, రాజేంద్ర భార్య, దిగ్విజయ్ మాజీ ప్రేమికుడు * రాజేంద్ర రాథోడ్‌గా రాజేష్ తైలాంగ్, రాధే తండ్రి, మోహిని భర్త, దిగ్విజయ్ సవతి సోదరుడు * రాధే మామ దేవేంద్ర రాథోడ్‌గా సౌరభ్ నయ్యర్ * అర్ఘ్యగా [[కునాల్ రాయ్ కపూర్]] * రాధే స్నేహితుడు కబీర్గా [[రాహుల్ కుమార్]] * ఆర్‌హెచ్‌ఎంఎస్‌లో తమన్నా మ్యూజిక్ టీచర్‌గా నందిని సింగ్‌గా [[దివ్యా దత్తా|దివ్య దత్తా]] * అయాన్‌గా రోహన్ గుర్బక్షని, తమన్నా * ఆర్‌హెచ్‌ఎంఎస్‌లో తమన్నా రూమ్మేట్, బ్యాండ్మేట్ అయిన సౌమ్యగా యశస్విని దయామ * మహి గా పరేష్ పహుజా * తమన్నా తల్లి అవంతికగా [[మేఘనా మాలిక్]] * కైలాష్ మాంద్రేకర్ గా సుయాష్ తిలక్ * రాధె బ్యాండ్మేట్ అనన్య "ఝల్లి" గా [[ఆలియా ఖురేషి]] * కెసిడిగా కరణ్ చిత్ర దేశ్ముఖ్ * తమన్నా బ్యాండ్‌మేట్ కింగ్ షుక్ గా అనీష్ భగత్ * నందినీ మాజీ ప్రియుడు, ఇమ్రోజ్ దెహల్విగా [[అర్జున్ రాంపాల్]] (స్పెషల్ అపియరెన్స్) * ఇండియన్ బ్యాండ్ కాంపిటీషన్‌లో మహిళా న్యాయమూర్తిగా చావి సోధాని ==పాటలు== {{Track listing | headline = | total_length = 35:11 | extra_column = గాయకుడు(లు) | title1 = సాజన్ బిన్ | extra1 = శివం మహదేవన్, [[జోనితా గాంధీ]] | lyrics1 = దివ్యాంశు మల్హోత్రా | length1 = 3:14 | title2 = చెద్ఖానియాన్ | extra2 = శివం మహదేవన్, ప్రతిభా సింగ్ బఘేల్ | lyrics2 = తనిష్క్ ఎస్ నబార్ | length2 = 3:18 | title3 =కపుల్ గోల్స్ | extra3 = అర్మాన్ మాలిక్ , [[జోనితా గాంధీ]] | lyrics3 = తనిష్క్ ఎస్ నబార్ | length3 = 2:36 | title4 = లబ్ పర్ ఆయే | extra4 = [[జావేద్ అలీ]] | lyrics4 =సమీర్ సమంత్ | length4 = 3:47 | title5 = విరాహ్ | extra5 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | lyrics5 =సమీర్ సమంత్ | length5 = 3:00 | title6 = ధర హోగి | extra6 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | lyrics6 =సమీర్ సమంత్ | length6 = 4:21 | title7 =గరాజ్ గరాజ్ జుగల్బందీ | extra7 = ఫరీద్ హసన్, మహమ్మద్ అమన్ | lyrics7 = సమీర్ సమంత్ | length7 = 5:30 | title8 = మస్తియాపా | extra8 = [[జోనితా గాంధీ]] | lyrics8 = తనిష్క్ ఎస్ నబార్ | length8 = 3:22 | title9 =గరాజ్ గరాజ్ | extra9 = పండిట్ అజోయ్ చక్రవర్తి | lyrics9 = సమీర్ సమంత్ | length9 = 2:38 | title10 = పధారో మారే దేశ్ | extra10 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | lyrics10 = ట్రేడిషనల్ | length10 = 2:20 | title11 = బండిష్ బాండిట్స్ థీమ్ | extra11 = [[శంకర్ మహదేవన్]], మామే ఖాన్ , రవి మిశ్రా | lyrics11 = ట్రేడిషనల్ | length11 = 1:05 | title12 = లత్ ఉల్ఝీ సుల్ఝా జా బాలం | extra12 = శ్రీయ సోందూర్ | lyrics12 = ట్రేడిషనల్ | length12 = 1:55 | all_writing = }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|id=9814458}} [[వర్గం:హిందీ సినిమా]] 39evweanqvzxrj9jda27zqbrdvi3n8p 4 504351 4920178 4912219 2026-08-04T12:24:25Z K.Venkataramana 27319 4920178 wikitext text/x-wiki {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- ! width="100%" |<big>జాజికాయ</big> |- | style="padding:0.0em; text-align: justify;" | [[దస్త్రం:Biji_Pala_Bubuk.jpg|right|80px|]] జాజికాయ అనేది మిరిస్టికా జాతికి చెందిన చెట్ల విత్తనం, లేదా విత్తనం నుండి పొందిన పొడ. ఇది ఒక సుగంధ ద్రవ్యం. సువాసనగల జాజికాయ అనేది ముదురు ఆకులతో కూడిన సతత హరిత వృక్షం. దీని పండ్ల నుండి రెండు సుగంధ ద్రవ్యాలను ఉత్పత్తి చేస్తారు. ఒకటి విత్తనం నుండి వచ్చే జాజికాయ, మరొకటి విత్తనాన్ని కప్పిఉంచే పొరనుంచి వచ్చే జాపత్రి. వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి అయ్యే జాజికాయ నూనె, వెన్నలకు కూడా ఇదే మూలం. ఇండోనేషియాలోని మలుకు ప్రావిన్స్ లోని బండా దీవులు జాజికాయ, జాపత్రి ఉత్పత్తికి ప్రధానమైనవి. ఇక్కడే నిజమైన జాజికాయ చెట్టు స్థానికంగా పెరుగుతుంది. ఆహారపు సుగంధ ద్రవ్యాలుగా సాధారణంగా ఉపయోగించే జాజికాయ, జాపత్రిలను వాటి మానసిక, కామద్దీపక ప్రభావాల కోసం సాంప్రదాయకంగా ఉపయోగిస్తారు. అయితే దీనికి వైద్యపరమైన ఆధారాలు లేవు. అధిక మోతాదులో తీసుకుంటే తీవ్రమైన సైకోసిస్‌ తో పాటు గర్భధారణ, మానసిక పరిస్థితుల సమయంలో తీవ్రమైన విష ప్రభావాలను కలిగిస్తాయి. జాజికాయ య్యూస్ (nutmeg yews) అని పిలవబడే ''టోర్రేయా'' జాతికి చెందిన కోనిఫెర్‌లు కూడా ఒకే విధమైన రూపాన్ని కలిగి తినదగిన విత్తనాలను కలిగి ఉంటాయి. కానీ వీటికి జాజికాయతో దగ్గరి సంబంధం లేదు. వీటిని సుగంధ ద్రవ్యంగా ఉపయోగించరు. <br /> ('''[[జాజికాయ|ఇంకా…]]''') |} {{clear}} <noinclude> [[వర్గం:ఈ వారపు వ్యాసాలు 2026]] </noinclude> g7xgaotoq9dwdc4nxcdwdfldnsgayrm 4920180 4920178 2026-08-04T12:26:53Z K.Venkataramana 27319 4920180 wikitext text/x-wiki {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- ! width="100%" |<big>జాజికాయ</big> |- | style="padding:0.0em; text-align: justify;" | [[దస్త్రం:Biji_Pala_Bubuk.jpg|right|80px|]] జాజికాయ అనేది మిరిస్టికా జాతికి చెందిన చెట్ల విత్తనం, లేదా విత్తనం నుండి పొందిన పొడ. ఇది ఒక సుగంధ ద్రవ్యం. సువాసనగల జాజికాయ అనేది ముదురు ఆకులతో కూడిన సతత హరిత వృక్షం. దీని పండ్ల నుండి రెండు సుగంధ ద్రవ్యాలను ఉత్పత్తి చేస్తారు. ఒకటి విత్తనం నుండి వచ్చే జాజికాయ, మరొకటి విత్తనాన్ని కప్పిఉంచే పొరనుంచి వచ్చే జాపత్రి. వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి అయ్యే జాజికాయ నూనె, వెన్నలకు కూడా ఇదే మూలం. ఇండోనేషియాలోని మలుకు ప్రావిన్స్ లోని బండా దీవులు జాజికాయ, జాపత్రి ఉత్పత్తికి ప్రధానమైనవి. ఇక్కడే నిజమైన జాజికాయ చెట్టు స్థానికంగా పెరుగుతుంది. ఆహారపు సుగంధ ద్రవ్యాలుగా సాధారణంగా ఉపయోగించే జాజికాయ, జాపత్రిలను వాటి మానసిక, కామద్దీపక ప్రభావాల కోసం సాంప్రదాయకంగా ఉపయోగిస్తారు. అయితే దీనికి వైద్యపరమైన ఆధారాలు లేవు. అధిక మోతాదులో తీసుకుంటే తీవ్రమైన సైకోసిస్‌ తో పాటు గర్భధారణ, మానసిక పరిస్థితుల సమయంలో తీవ్రమైన విష ప్రభావాలను కలిగిస్తాయి. జాజికాయ య్యూస్ అని పిలవబడే ''టోర్రేయా'' జాతికి చెందిన కోనిఫెర్‌లు కూడా ఒకే విధమైన రూపాన్ని కలిగి తినదగిన విత్తనాలను కలిగి ఉంటాయి. కానీ వీటికి జాజికాయతో దగ్గరి సంబంధం లేదు. వీటిని సుగంధ ద్రవ్యంగా ఉపయోగించరు. <br /> ('''[[జాజికాయ|ఇంకా…]]''') |} {{clear}} <noinclude> [[వర్గం:ఈ వారపు వ్యాసాలు 2026]] </noinclude> n2915s7f6vurlimbqrfnlxm71ngvrvs 0 504439 4920281 4912542 2026-08-04T16:27:19Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920281 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =సత్యభామ దాస్ బిజు (ఎస్‌డి బిజు) | image = Dr. Sathyabhama Das Biju.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = మే 1963 | birth_place = కడక్కల్ , కేరళ , భారతదేశం | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | education = *పీహెచ్‌డీ (యానిమల్ బయాలజీ), 2007, వ్రిజే యూనివర్సిటీ బ్రస్సెల్, బ్రస్సెల్స్ *పిహెచ్‌డి (వృక్ష వర్గీకరణ శాస్త్రం), 1999, కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం, కేరళ *ఎంఎస్సీ, 1987, కేరళ విశ్వవిద్యాలయం, కేరళ | occupation = జీవశాస్త్రవేత్త , సంరక్షణవాది , సరీసృప శాస్త్రవేత్త | employer = [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] | alma_mater = కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం | known_for =ఉభయచరాల పరిశోధన, సంరక్షణ | awards = కేరళ శ్రీ 2022, అభయారణ్య వన్యప్రాణి సేవా పురస్కారం 2011, ఉభయచరాల సంరక్షణకు IUCN సాబిన్ అవార్డు 2008 }} '''సత్యభామా దాస్ బిజు''' (జననం మే, 1963) భారతీయ [[ఉభయచరము|ఉభయచర]] జీవశాస్త్రవేత్త, వన్యప్రాణుల పరిరక్షకులు, [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]], పర్యావరణ అధ్యయనాల విభాగంలో సిస్టమాటిక్స్ ల్యాబ్‌కు అధిపతి, ప్రస్తుతం [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని]] రాడ్‌క్లిఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీలో రాడ్‌క్లిఫ్ ఫెలోగా ఉన్నారు.<ref>https://www.radcliffe.harvard.edu/people/sathyabhama-das-biju</ref> కప్పల పట్ల ఆయనకున్న మక్కువకు, భారతీయ ఉభయచరాలకు కొత్త ఆకర్షణను తెచ్చినందుకు ఆయనను మీడియా "ఫ్రాగ్మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా" గా అభివర్ణించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35379168|title=India's maverick 'frog man'|date=22 January 2016|work=BBC}}</ref><ref name="sabin">{{Cite web|title=IUCN/ASG Sabin Award 2008|url=http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124074642/http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|archive-date=24 January 2013|access-date=24 March 2012}}</ref> బిజు [https://alumni.keralauniversity.ac.in/notable-alumni కేరళ విశ్వవిద్యాలయం] నుండి డిగ్రీలను పూర్తి చేసి, భారతదేశంలోని కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి వృక్షశాస్త్రంలో మొదటి పీహెచ్‌డీ పొందాడు. ఆయన అనేక శాస్త్రీయ ప్రచురణలు, పుస్తకాల ద్వారా మొక్కల జ్ఞానానికి తోడ్పడ్డారు. అతని రెండవ పీహెచ్‌డీ బెల్జియంలోని వ్రిజే యూనివర్సిటైట్ బ్రస్సెల్ నుండి జంతు శాస్త్రంలో ఉంది. బిజు 2010లో జాతీయ, అంతర్జాతీయ సంస్థల సహకారంతో దేశవ్యాప్తంగా లాస్ట్! ను ప్రారంభించాడు. అంతరించిపోయినట్లు భావించే జాతులను తిరిగి కనుగొనడానికి భారతదేశంలోని ఉభయచరాలు ప్రచారం చేస్తున్నాయి.<ref name="LAI">[http://www.lostspeciesindia.org/LAI2/ Lost! Amphibians of India Campaign (launched November 2010), ''Official Website'']</ref> "అనేక కొత్త జాతుల ఆవిష్కరణకు దారితీసిన అసాధారణ అభిరుచికి" 2011లో బిజు అభయారణ్యం వన్యప్రాణుల సేవా అవార్డు అందుకున్నారు.<ref name="Biju">Sanctuary Asia "Wildlife Service Award" 2011 |http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074819/http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju|date=4 March 2016}}</ref> 2008లో, [[అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి|ఐయుసిఎన్]] అతనికి సబిన్ అవార్డును ప్రదానం చేయడం ద్వారా "కనుమరుగవుతున్న ఉభయచర జంతుజాలాన్ని కనుగొని పరిరక్షించడానికి ఆయన చేసిన తీవ్ర అంకితభావాన్ని" గుర్తించింది.<ref name="sabin2">{{Cite web|title=IUCN/ASG Sabin Award 2008|url=http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124074642/http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|archive-date=24 January 2013|access-date=24 March 2012}}</ref> 2006లో, హెర్పెటాలజీ రంగంలో యువ పరిశోధకులను ఒకచోట చేర్చి శిక్షణ ఇవ్వడానికి [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] సిస్టమాటిక్స్ ల్యాబ్‌ను స్థాపించారు. ప్రస్తుతం, బిజు ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం పర్యావరణ అధ్యయనాల విభాగంలో సీనియర్ ప్రొఫెసర్గా ఉన్నారు. అతను డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఆర్గానిజిక్ అండ్ ఎవల్యూషనరీ బయాలజీ (OEB), హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని మ్యూజియం ఆఫ్ కంపారిటివ్ జూలజీ అసోసియేట్ కూడా.<ref>https://mcz.harvard.edu/people/sathyabhama-biju</ref><ref>{{Cite web|title=Biju Sathyabhama Das|url=https://oeb.harvard.edu/people/s-d-biju|access-date=2022-10-25|website=oeb.harvard.edu|language=en}}</ref> , [[కేరళ ప్రభుత్వం]] 2022లోప్రదానం చేసే మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన కేరళ శ్రీ అవార్డు ఆయన సత్కరించబడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Kerala declares 1st-ever Padma-inspired awards; MT gets highest honour|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/nov/01/kerala-declares-1st-ever-padma-inspired-awards-mt-gets-highest-honour-2513604.html|access-date=2023-01-21|website=The New Indian Express}}</ref> రాడ్‌క్లిఫ్ హర్డీ ఫెలో అయిన బిజు, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో సైన్స్ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా, పర్యావరణ అధ్యయనాల విభాగాధిపతిగా కూడా పనిచేశారు.<ref>https://www.radcliffe.harvard.edu/people/sathyabhama-das-biju</ref><ref>https://people.samarth.edu.in/index.php/profile/user/index/DU/n7o</ref> లండన్లోని బ్రిటిష్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీలో పనిచేసినందుకు ఆయన ఐఎన్ఎస్ఏ-రాయల్ సొసైటీ లండన్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఫెలోషిప్, ది రాయల్ సొసైటీ లండన్ ఫెలోషిప్ గ్రహీత కూడా. అతను 2023 లో [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]], 2025 లో ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>https://insaindia.res.in/indian-fellows-2/</ref><ref>{{Cite web|title=Home {{!}} Indian Academy of Sciences|url=https://www.ias.ac.in/|access-date=2026-04-24|website=www.ias.ac.in}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సత్యభామా దాస్ బిజు 1963 మే నెలలో [[కేరళ]] [[కొల్లాం|కొల్లం]] జిల్లా కడక్కల్ పట్టణంలో జన్మించారు. బిజుకు సరైన అధికారిక పాఠశాల విద్య లభించలేదు. <ref name="asia">{{Cite web|title=Meet S. D. Biju|url=http://www.sanctuaryasia.com/index.php?view=article&catid=136%3Ainterviews&id=6949%3Ameet-s-d-biju-&option=com_content&Itemid=271|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111043836/http://www.sanctuaryasia.com/index.php?view=article&catid=136:interviews&id=6949:meet-s-d-biju-&option=com_content&Itemid=271|archive-date=11 November 2018|access-date=24 March 2012}}</ref><ref name="economist">{{Cite news|url=https://www.economist.com/christmas-specials/2011/12/17/frog-hunters-of-the-western-ghats|title=Frog-hunters of the Western Ghats|date=2011-12-17|work=The Economist}}</ref> ఆయన 1987లో [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[వృక్షశాస్త్రం]] మాస్టర్స్ డిగ్రీని పూర్తి చేసి, 1999లో కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్లాంట్ సిస్టమాటిక్స్‌లో మొదటి పిహెచ్డి పొందారు. 1992 నుండి 2003 వరకు ఆయన జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ట్రాపికల్ బొటానికల్ గార్డెన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (పూర్వం ట్రాపికల్ బొటానికల్ గార్డెన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్) లో శాస్త్రవేత్తగా పనిచేశారు, మొక్కల వ్యవస్థావేత్తగా తన స్వల్పకాలంలో, అతను ఏడు కొత్త మొక్కల జాతులను ప్రచురించాడు, దీర్ఘకాల వర్గీకరణ, కుటుంబాలకు చెందిన మొక్కల క్రమబద్ధమైన సమస్యలను పరిష్కరించాడు.<ref name="pub">[http://frogindia.org/publications.htm Publication's Page, Systematics Lab, University of Delhi, ''Official website'']</ref> == ప్రచురణలు == బిజు నేచర్, ''సైన్స్'', జూలాజికల్ జర్నల్ ఆఫ్ ది లిన్నియన్ సొసైటీ, ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ వంటి అధిక ప్రభావ కారకం, ప్రతిష్టాత్మక పత్రికలలో విస్తృతంగా ప్రచురించారు, మొక్కలు, ఉభయచరాలపై పుస్తకాలు రాశారు.<ref name="pub2">[http://frogindia.org/publications.htm Publication's Page, Systematics Lab, University of Delhi, ''Official website'']</ref> == అవార్డులు == # అభయారణ్యం వన్యప్రాణుల సేవ అవార్డు (2011) <ref name="Biju2">Sanctuary Asia "Wildlife Service Award" 2011 |http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074819/http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju|date=4 March 2016}}</ref> # [[అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి|ఐయుసిఎన్]] సబిన్ అవార్డు (2008) <ref name="sabin3">{{Cite web|title=IUCN/ASG Sabin Award 2008|url=http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124074642/http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|archive-date=24 January 2013|access-date=24 March 2012}}</ref> # కేరళ శ్రీ అవార్డు (2022) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] ix08jb52lxp1fj4awny43660lzhxqh6 4920282 4920281 2026-08-04T16:27:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[వర్గం:1963 జననాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920282 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =సత్యభామ దాస్ బిజు (ఎస్‌డి బిజు) | image = Dr. Sathyabhama Das Biju.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = మే 1963 | birth_place = కడక్కల్ , కేరళ , భారతదేశం | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | education = *పీహెచ్‌డీ (యానిమల్ బయాలజీ), 2007, వ్రిజే యూనివర్సిటీ బ్రస్సెల్, బ్రస్సెల్స్ *పిహెచ్‌డి (వృక్ష వర్గీకరణ శాస్త్రం), 1999, కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం, కేరళ *ఎంఎస్సీ, 1987, కేరళ విశ్వవిద్యాలయం, కేరళ | occupation = జీవశాస్త్రవేత్త , సంరక్షణవాది , సరీసృప శాస్త్రవేత్త | employer = [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] | alma_mater = కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం | known_for =ఉభయచరాల పరిశోధన, సంరక్షణ | awards = కేరళ శ్రీ 2022, అభయారణ్య వన్యప్రాణి సేవా పురస్కారం 2011, ఉభయచరాల సంరక్షణకు IUCN సాబిన్ అవార్డు 2008 }} '''సత్యభామా దాస్ బిజు''' (జననం మే, 1963) భారతీయ [[ఉభయచరము|ఉభయచర]] జీవశాస్త్రవేత్త, వన్యప్రాణుల పరిరక్షకులు, [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]], పర్యావరణ అధ్యయనాల విభాగంలో సిస్టమాటిక్స్ ల్యాబ్‌కు అధిపతి, ప్రస్తుతం [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని]] రాడ్‌క్లిఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీలో రాడ్‌క్లిఫ్ ఫెలోగా ఉన్నారు.<ref>https://www.radcliffe.harvard.edu/people/sathyabhama-das-biju</ref> కప్పల పట్ల ఆయనకున్న మక్కువకు, భారతీయ ఉభయచరాలకు కొత్త ఆకర్షణను తెచ్చినందుకు ఆయనను మీడియా "ఫ్రాగ్మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా" గా అభివర్ణించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35379168|title=India's maverick 'frog man'|date=22 January 2016|work=BBC}}</ref><ref name="sabin">{{Cite web|title=IUCN/ASG Sabin Award 2008|url=http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124074642/http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|archive-date=24 January 2013|access-date=24 March 2012}}</ref> బిజు [https://alumni.keralauniversity.ac.in/notable-alumni కేరళ విశ్వవిద్యాలయం] నుండి డిగ్రీలను పూర్తి చేసి, భారతదేశంలోని కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి వృక్షశాస్త్రంలో మొదటి పీహెచ్‌డీ పొందాడు. ఆయన అనేక శాస్త్రీయ ప్రచురణలు, పుస్తకాల ద్వారా మొక్కల జ్ఞానానికి తోడ్పడ్డారు. అతని రెండవ పీహెచ్‌డీ బెల్జియంలోని వ్రిజే యూనివర్సిటైట్ బ్రస్సెల్ నుండి జంతు శాస్త్రంలో ఉంది. బిజు 2010లో జాతీయ, అంతర్జాతీయ సంస్థల సహకారంతో దేశవ్యాప్తంగా లాస్ట్! ను ప్రారంభించాడు. అంతరించిపోయినట్లు భావించే జాతులను తిరిగి కనుగొనడానికి భారతదేశంలోని ఉభయచరాలు ప్రచారం చేస్తున్నాయి.<ref name="LAI">[http://www.lostspeciesindia.org/LAI2/ Lost! Amphibians of India Campaign (launched November 2010), ''Official Website'']</ref> "అనేక కొత్త జాతుల ఆవిష్కరణకు దారితీసిన అసాధారణ అభిరుచికి" 2011లో బిజు అభయారణ్యం వన్యప్రాణుల సేవా అవార్డు అందుకున్నారు.<ref name="Biju">Sanctuary Asia "Wildlife Service Award" 2011 |http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074819/http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju|date=4 March 2016}}</ref> 2008లో, [[అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి|ఐయుసిఎన్]] అతనికి సబిన్ అవార్డును ప్రదానం చేయడం ద్వారా "కనుమరుగవుతున్న ఉభయచర జంతుజాలాన్ని కనుగొని పరిరక్షించడానికి ఆయన చేసిన తీవ్ర అంకితభావాన్ని" గుర్తించింది.<ref name="sabin2">{{Cite web|title=IUCN/ASG Sabin Award 2008|url=http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124074642/http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|archive-date=24 January 2013|access-date=24 March 2012}}</ref> 2006లో, హెర్పెటాలజీ రంగంలో యువ పరిశోధకులను ఒకచోట చేర్చి శిక్షణ ఇవ్వడానికి [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] సిస్టమాటిక్స్ ల్యాబ్‌ను స్థాపించారు. ప్రస్తుతం, బిజు ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం పర్యావరణ అధ్యయనాల విభాగంలో సీనియర్ ప్రొఫెసర్గా ఉన్నారు. అతను డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఆర్గానిజిక్ అండ్ ఎవల్యూషనరీ బయాలజీ (OEB), హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని మ్యూజియం ఆఫ్ కంపారిటివ్ జూలజీ అసోసియేట్ కూడా.<ref>https://mcz.harvard.edu/people/sathyabhama-biju</ref><ref>{{Cite web|title=Biju Sathyabhama Das|url=https://oeb.harvard.edu/people/s-d-biju|access-date=2022-10-25|website=oeb.harvard.edu|language=en}}</ref> , [[కేరళ ప్రభుత్వం]] 2022లోప్రదానం చేసే మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన కేరళ శ్రీ అవార్డు ఆయన సత్కరించబడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Kerala declares 1st-ever Padma-inspired awards; MT gets highest honour|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/nov/01/kerala-declares-1st-ever-padma-inspired-awards-mt-gets-highest-honour-2513604.html|access-date=2023-01-21|website=The New Indian Express}}</ref> రాడ్‌క్లిఫ్ హర్డీ ఫెలో అయిన బిజు, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో సైన్స్ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా, పర్యావరణ అధ్యయనాల విభాగాధిపతిగా కూడా పనిచేశారు.<ref>https://www.radcliffe.harvard.edu/people/sathyabhama-das-biju</ref><ref>https://people.samarth.edu.in/index.php/profile/user/index/DU/n7o</ref> లండన్లోని బ్రిటిష్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీలో పనిచేసినందుకు ఆయన ఐఎన్ఎస్ఏ-రాయల్ సొసైటీ లండన్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఫెలోషిప్, ది రాయల్ సొసైటీ లండన్ ఫెలోషిప్ గ్రహీత కూడా. అతను 2023 లో [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]], 2025 లో ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>https://insaindia.res.in/indian-fellows-2/</ref><ref>{{Cite web|title=Home {{!}} Indian Academy of Sciences|url=https://www.ias.ac.in/|access-date=2026-04-24|website=www.ias.ac.in}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సత్యభామా దాస్ బిజు 1963 మే నెలలో [[కేరళ]] [[కొల్లాం|కొల్లం]] జిల్లా కడక్కల్ పట్టణంలో జన్మించారు. బిజుకు సరైన అధికారిక పాఠశాల విద్య లభించలేదు. <ref name="asia">{{Cite web|title=Meet S. D. Biju|url=http://www.sanctuaryasia.com/index.php?view=article&catid=136%3Ainterviews&id=6949%3Ameet-s-d-biju-&option=com_content&Itemid=271|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111043836/http://www.sanctuaryasia.com/index.php?view=article&catid=136:interviews&id=6949:meet-s-d-biju-&option=com_content&Itemid=271|archive-date=11 November 2018|access-date=24 March 2012}}</ref><ref name="economist">{{Cite news|url=https://www.economist.com/christmas-specials/2011/12/17/frog-hunters-of-the-western-ghats|title=Frog-hunters of the Western Ghats|date=2011-12-17|work=The Economist}}</ref> ఆయన 1987లో [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[వృక్షశాస్త్రం]] మాస్టర్స్ డిగ్రీని పూర్తి చేసి, 1999లో కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్లాంట్ సిస్టమాటిక్స్‌లో మొదటి పిహెచ్డి పొందారు. 1992 నుండి 2003 వరకు ఆయన జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ట్రాపికల్ బొటానికల్ గార్డెన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (పూర్వం ట్రాపికల్ బొటానికల్ గార్డెన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్) లో శాస్త్రవేత్తగా పనిచేశారు, మొక్కల వ్యవస్థావేత్తగా తన స్వల్పకాలంలో, అతను ఏడు కొత్త మొక్కల జాతులను ప్రచురించాడు, దీర్ఘకాల వర్గీకరణ, కుటుంబాలకు చెందిన మొక్కల క్రమబద్ధమైన సమస్యలను పరిష్కరించాడు.<ref name="pub">[http://frogindia.org/publications.htm Publication's Page, Systematics Lab, University of Delhi, ''Official website'']</ref> == ప్రచురణలు == బిజు నేచర్, ''సైన్స్'', జూలాజికల్ జర్నల్ ఆఫ్ ది లిన్నియన్ సొసైటీ, ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ వంటి అధిక ప్రభావ కారకం, ప్రతిష్టాత్మక పత్రికలలో విస్తృతంగా ప్రచురించారు, మొక్కలు, ఉభయచరాలపై పుస్తకాలు రాశారు.<ref name="pub2">[http://frogindia.org/publications.htm Publication's Page, Systematics Lab, University of Delhi, ''Official website'']</ref> == అవార్డులు == # అభయారణ్యం వన్యప్రాణుల సేవ అవార్డు (2011) <ref name="Biju2">Sanctuary Asia "Wildlife Service Award" 2011 |http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074819/http://www.theearthheroes.com/the-awards/2011-awards/191-sathyabhama-das-biju|date=4 March 2016}}</ref> # [[అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి|ఐయుసిఎన్]] సబిన్ అవార్డు (2008) <ref name="sabin3">{{Cite web|title=IUCN/ASG Sabin Award 2008|url=http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124074642/http://www.amphibians.org/wp-content/uploads/2011/08/Froglog89.pdf|archive-date=24 January 2013|access-date=24 March 2012}}</ref> # కేరళ శ్రీ అవార్డు (2022) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1963 జననాలు]] j6yb7p0380zj3io22y5t3gwsh4j1a3g 0 504521 4920279 4915536 2026-08-04T16:24:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920279 wikitext text/x-wiki  {{Infobox archive|name=1947 విభజన ఆర్కైవ్|creation={{Start date and age|2011}}|archive_type=మౌఖిక చరిత్రా ప్రయత్నం|location=బర్క్‌లీ, కాలిఫోర్నియా, అమెరికా|collection_size=2025 జూన్ నాటికి 12,000+ వీడియో ఇంటర్వ్యూలు|website={{URL|1947partitionarchive.org}}}} '''1947 పార్టిషన్ ఆర్కైవ్''' అనేది కాలిఫోర్నియాలోని బర్కిలీలో ఉన్న 501(c)(3) [[స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలు|లాభాపేక్షలేని]] మౌఖిక చరిత్ర సంస్థ. [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీలో]] గునీతా సింగ్ భల్లా స్థాపించిన, నమోదైన ట్రస్టు. ఇది [[భారత విభజన|1947లో భారతదేశ విభజనకు]] సంబంధించిన ప్రత్యక్ష కథనాలను సేకరించి, భద్రపరిచి, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచుతుంది.<ref name="nytimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/08/14/arts/potent-memories-from-a-divided-india.html?_r=0|title=The New York Times|last=Sengupta|first=Somini|date=13 August 2013|access-date=2014-07-13}}</ref> విభజన కథలు, హిందూ-ముస్లిం సంబంధాల మధ్య ఉన్న సున్నితమైన సంబంధం దృష్ట్యా, స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయాల సహకారంతో ఆర్కైవ్ సేకరణలోని ఒక చిన్న భాగాన్ని ఆన్‌లైన్ స్ట్రీమింగ్ ద్వారా ప్రజలకు విడుదల చేశారు.<ref name="indianexpress">{{Cite web|date=25 May 2014|title=Now an archive that collects stories of Partition|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/now-an-archive-that-collects-stories-of-partition/|access-date=2014-07-13|publisher=The Indian Express}}</ref> ప్రస్తుతం, విద్యా పరిశోధన కోసం కథల పూర్తి సంకలనాన్ని ఆన్‌లైన్‌లో చూసేందుకు, పండితులకు మంజూరు చేస్తున్నారు. 1947 పార్టిషన్ ఆర్కైవ్ ప్రధాన కార్యాలయంలో అపాయింట్‌మెంట్ ద్వారా పూర్తి సేకరణను ప్రజలు కూడా చూడవచ్చు.<ref>{{Cite web|date=May 22, 2017|title=Explore the Personal Stories of Partition|url=https://exhibits.stanford.edu/1947-partition|website=The 1947 Partition Archive - Spotlight Exhibits}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Archive Access – 1947 partition archive|url=https://1947partitionarchive.org/archive_access/}}</ref> 2021 జూలై 27 న, ఈ సంస్థ కాలిఫోర్నియాలోని బర్కిలీ నగర ప్రభుత్వంతో కలిసి జూన్ 3 ను విభజన స్మరణ దినంగా ప్రకటించింది. ఎందుకంటే 1947లో ఇదే రోజున భారతదేశాన్ని విభజించే [[భారత విభజన|మౌంట్‌బాటన్ ప్రణాళిక]]<nowiki/>ను [[భారత గవర్నరు జనరల్|వైస్రాయ్]] ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/first-partition-remembrance-day-marked-in-us-india/articleshow/92011939.cms|title=First Partition remembrance day marked in US, India|date=2022-06-05|work=The Times of India|access-date=2023-07-11|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|last=Writer|first=Staff|date=August 9, 2021|title=City of Berkeley Proclaims 'Partition Remembrance Day'|url=http://indiacurrents.com/city-of-berkeley-proclaims-partition-remembrance-day/|website=India Currents}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gupta|first=Kavya|date=August 2, 2021|title=Berkeley City Council names June 3 as annual 'Partition Remembrance Day' to honor India-Pakistan Partition|url=https://www.dailycal.org/archives/berkeley-city-council-names-june-3-as-annual-partition-remembrance-day-to-honor-india-pakistan/article_665dd672-f127-50ae-8dbd-581a7839d44e.html|website=www.dailycal.org}}</ref> 2024 ఆగష్టు 8 న ఈ సంస్థ "''10,000 మెమరీస్: ఎ లివ్డ్ హిస్టరీ ఆఫ్ పార్టిషన్, ఇండిపెండెన్స్ అండ్ వరల్డ్ వార్ II ఇన్ సౌత్ ఏషియా"'' అనే పుస్తకాన్ని విడుదల చేసింది. దక్షిణాసియా లోను, ఇతర ప్రాంతాలలోని వివిధ దేశాలలోనూ విస్తరించి ఉన్న విభజన బాధితుల గొంతులను వినిపించే దాదాపు 300 మౌఖిక సాక్ష్యాలు, 1,000 ఛాయాచిత్రాలూ ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/partition-archive-inaugural-book-10000-memories-a-lived-history-of-partition-set-to-release-on-friday/articleshow/98523248.cms|title=Partition archive' inaugural book 10,000 Memories, a lived history of partition set to release on Friday|date=2023-03-09|work=The Times of India|access-date=2023-07-11|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|last=Punwani|first=Jyoti|title=Gripping storytelling session busts many myths surrounding Partition|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/gripping-storytelling-session-busts-many-myths-surrounding-partition-101678734398356.html|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=10000 Memories – To know where we are going, we must know where we have come from.|url=https://10000memories.com/}}</ref> == చరిత్ర == 2010లో డాక్టర్ గునీతా సింగ్ భల్లా శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బే ఏరియాలో ఉన్న విభజన ప్రత్యక్ష సాక్షులతో వీడియో ఇంటర్వ్యూలను రికార్డ్ చేయడం ప్రారంభించడంతో ఈ సంస్థ మొదలై, 2011 లో అధికారికంగా రూపుదిద్దుకుంది. 1947 విభజన ఆర్కైవ్ సృష్టికి హిరోషిమా శాంతి స్మారక చిహ్నం, వివిధ [[హోలోకాస్ట్]] స్మారక చిహ్నాల కృషి ప్రేరణగా నిలిచాయి.<ref name="indianexpress" /><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/in-depth/partition/comment/why-we-gave-up-our-careers-to-bring-you-stories-of-partition-guneeta-singh-bhalla/|title=Why we gave up our careers to bring you stories of Partition|last=Singh Bhalla|first=Guneeta|date=August 13, 2016|work=Dawn}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/12/75-years-of-india-partition-how-tech-is-opening-window-into-past|title=75 years of India partition: How tech is opening window into past|last=|first=|date=August 12, 2022|work=Al Jazeera}}</ref> == సంస్థ == 1947 విభజన ఆర్కైవ్, [[భారత విభజన|విభజన]] సాక్షుల ఇంటర్వ్యూల సేకరణను క్రౌడ్-సోర్స్ చేస్తుంది. కథల సేకరణ, ఇంటర్వ్యూ పద్ధతులలో వాలంటీర్లకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఆన్‌లైన్ ఓరల్ హిస్టరీ వర్క్‌షాప్ రూపంలో ఉచిత తరగతులను నిర్వహిస్తుంది. <ref name="thenews">{{Cite web|title=Archiving memories of shared, partitioned past|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-14-210979-Archiving-memories-of-shared,-partitioned-past|access-date=2014-07-13|publisher=thenews.com.pk|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226141308/https://www.thenews.com.pk/|url-status=dead}}</ref> 2025 జూన్ నాటికి, [[భారతదేశం]], [[పాకిస్తాన్]], [[బంగ్లాదేశ్]], [[నేపాల్]], [[భూటాన్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్‌తో]] సహా 14 దేశాల్లోని 450 పైచిలుకు నగరాలు, గ్రామాల నుండి 12,000 కంటే ఎక్కువ ఇంటర్వ్యూలను సేకరించారు. <ref name="indiatoday">{{Cite web|date=25 January 2020|title=1947 beyond the tracks|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/1947-beyond-the-tracks-1640044-2020-01-25|access-date=2020-02-19|publisher=indiatoday.in}}</ref><ref name="1947PA">{{Cite web|title=The 1947 Partition Archive website|url=https://www.1947partitionarchive.org|access-date=June 19, 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sundayguardianlive.com/culture/recording-stories-partition-survivors-around-world|title=RECORDING STORIES OF PARTITION SURVIVORS FROM AROUND THE WORLD|last=Anand Chawla|first=Noor|date=July 30, 2022|work=The Sunday Guardian}}</ref> ఈ ఇంటర్వ్యూలు విభిన్న భాషల్లో విభిన్న మాండలికాలలో నమోదు చేసారు. ఇంటర్వ్యూ ఇచ్చిన ప్రతి వ్యక్తికీ చెందిన వలస నమూనాలను చూపించే స్టోరీ మ్యాప్, ఆర్కైవ్ వెబ్‌సైట్‌లో ఉంది. ఆర్కైవ్ కథల సేకరణ పద్ధతులలో స్టోరీ స్కాలర్స్, ఒక ఫెలోషిప్ కార్యక్రమం ఉంది. దీనిలో ఎంపిక చేసిన ప్రాంతంలో ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించడానికి విద్యా ప్రతిభ, మునుపటి అనుభవం ఆధారంగా వ్యక్తులను ఎంపిక చేస్తారు. సిటిజన్ హిస్టోరియన్స్ అనే ఒక కార్యక్రమం ద్వారా స్వచ్ఛంద సేవకులు, విభజన కథలను సంస్థ వెబ్‌సైట్‌కు అందించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=1947 Partition Archive Project Director Interview|url=http://calhum.org/news/blog/1947-partition-archive-project-director-interview|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308141446/http://calhum.org/news/blog/1947-partition-archive-project-director-interview|archive-date=2017-03-08|access-date=2017-03-07|website=California Humanities Blog|publisher=calhum.org}}</ref> ఆర్కైవ్ డిజిటల్ మీడియా ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ఆధారంగా, "ఓరల్ హిస్టరీ అసోసియేషన్, బేలర్ విశ్వవిద్యాలయ ఓపెన్-సోర్స్ ఆన్‌లైన్ వనరుల ద్వారా వివరించబడిన విధంగా, మౌఖిక చరిత్రలను డాక్యుమెంట్ చేయడానికీ, ప్రాథమిక పద్ధతులను నేర్చుకోవడానికీ, ఉచిత మౌఖిక చరిత్ర వెబినార్ వర్క్‌షాప్‌లలో చేరడానికీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాధారణ పౌరులను ఆహ్వానించారు." <ref name=":0">{{Cite paper|title=The 1947 Partition Archive: A Living, Evolving Crowdsourced Archive on India's 1947 Partition|url=http://www.thirdtext.org/livingarchives-singhbhalla}}</ref> డాక్టర్ భల్లా ప్రకారం, "వర్క్‌షాప్‌కు హాజరైనవారు తమ మొదటి మౌఖిక చరిత్ర ఇంటర్వ్యూను విజయవంతంగా సమర్పిస్తారు. అది ఆర్కైవ్ వారి తొమ్మిది-పాయింట్ల ప్రమాణాలకు సరిపోలితే, వారిని 'సిటిజన్ హిస్టోరియన్' వాలంటీర్లుగా ధృవీకరిస్తారు."<ref name=":0" /> [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]], అశోక విశ్వవిద్యాలయం, [[గురు నానక్ దేవ్ విశ్వవిద్యాలయం|గురు నానక్ దేవ్ విశ్వవిద్యాలయాల]] సహకారంతో, 'టాటా ట్రస్ట్స్ పార్టిషన్ ఆర్కైవ్ రీసెర్చ్ గ్రాంట్స్' పేరుతో, ఒక నెలపాటు పూర్తిస్థాయిలో పాల్గొని, విభజనపై పరిశోధన చేయడానికి విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపకులకు, విద్యార్థులకు ఆర్కైవ్ గతంలో నిధులను అందించింది. "క్రౌడ్‌సోర్సులో జీవన జ్ఞాపకాల ద్వారా [[పంజాబ్ ప్రాంతం|పంజాబ్]], [[దక్షిణాసియా]]<nowiki/>లో అంతరించిపోతున్న చరిత్రను" సేకరించడమే ఈ ఆర్కైవ్ ప్రాథమిక లక్ష్యం.<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-indian-pakistan-partition-legacy|title=Legacy of India's Partition was reduced to a minor event. After 75 years, community groups are bringing private pain to the fore|last=Bhatt|first=Neha|date=August 12, 2022|work=The Globe and Mail}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * విభజన మ్యూజియం, అమృత్‌సర్ * విభజన మ్యూజియం, ఢిల్లీ * కోల్‌కతా విభజన మ్యూజియం * [[భారత విభజనకు వ్యతిరేకత|భారతదేశ విభజనకు వ్యతిరేకత]] * [[భారత తాత్కాలిక ప్రభుత్వం]] * [[భారతదేశ విభజన సమయంలో మహిళలపై హింస]] * [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన]] * [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Pages using infobox mapframe with missing coordinates]] [[వర్గం:భారతదేశ విభజన]] [[వర్గం:ఆర్కైవ్‌లు]] [[వర్గం:లాభాపేక్ష లేని సంస్థలు]] baes8ofrd5izonqepcpuoqmk8g0ru17 0 504743 4920513 4918654 2026-08-05T06:18:16Z InternetArchiveBot 88395 4 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920513 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = అశోక చక్రవర్తి |title = [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య]] సామ్రాట్ |image = Indian Relief of Ashoka, circa 1st century BC, from the Amaravathi village, Guntur district, Andhra Pradesh (India), in the Guimet Museum (Paris).jpg |caption = 1వ శతాబ్దం BCE/CE కి చెందిన ఒక "[[చక్రవర్తి]]" పాలకుడు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[అమరావతి]]. గిమెట్ మ్యూజియంలో భద్రపరచబడింది. |reign = 268 BCE – 232 BCE |coronation = 268 BCE |religion = [[బౌద్ధ మతం]] |predecessor = [[బిందుసారుడు]] |successor = [[దశరథ మౌర్యుడు|దశరథుడు]] |dynasty = [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య]] |birth_date = 304 BCE, ఆగస్టు 8 కి దగ్గరలో |birth_place = [[పాటలీపుత్రం]], పాట్నా |death_date = 232 BCE (వయస్సు 72) |death_place = [[పాటలీపుత్రం]], పాట్నా |burial_date = మరణించిన 24 గంటలలోపు, 232 BCE లో దహనం చేయబడ్డారు |burial_place = అస్థికలు బహుశా [[వారణాసి]] దగ్గర [[గంగా నది]]లో నిమజ్జనం చేయబడ్డాయి }} '''''ధమ్మం''''' అనేది క్రీ.పూ 269లో ప్రస్తుత భారతదేశంలో మౌర్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన 3వ మౌర్య చక్రవర్తి [[అశోకుడు|అశోకుడి]] విధానాన్ని రూపొందించిన శాసనాల సమూహం.<ref>{{cite web|title=Ashoka the Great's Rule of India|url=http://edu.holisticthought.com/asoka-the-greats-rule-of-india-273-232-b-c/|publisher=Holistic Thought Education|accessdate=11 August 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825101608/http://edu.holisticthought.com/asoka-the-greats-rule-of-india-273-232-b-c/|archivedate=25 August 2013}}</ref> ప్రజా సంక్షేమ విధానాల కారణంగా [[అశోకుడు]] ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్రలో గొప్ప రాజులలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. == నిర్వచనం == ''ధమ్మం'' అనే పదం సంస్కృత పదం ''[[ధర్మము|ధర్మం]]'' కు పాలి రూపం.{{efn|ధమ్మం అనేది భారతీయ తత్వశాస్త్రంలో ధర్మం, కర్తవ్యం లేదా విశ్వ చట్టం అనే అర్థం వచ్చే ఒక విస్తృత పదం, అయితే బుద్ధ ధర్మం ప్రత్యేకంగా గౌతమ బుద్ధుని బోధనలను సూచిస్తుంది, ఇది నాలుగు ఆర్య సత్యాలు, అష్టాంగ మార్గం పై దృష్టి పెడుతుంది.}}<ref name="Agarwal2005">{{cite book |author=Mirgandra Agarwal |title=Philosophy of Inspiration |year=2005 |publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd |isbn=9781845572808 |page=42 |url=https://books.google.com/books?id=KL3Kl-E_PH8C&pg=PA42}}</ref><ref>{{cite web|title=The Dhamma|url=http://www.buddhanet.net/cmdsg/getting4.htm|accessdate=30 August 2013|publisher=Buddhanet|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130907195908/http://www.buddhanet.net/cmdsg/getting4.htm|archivedate=7 September 2013}}</ref><ref>{{cite book|title=Longman Vistas 6|publisher=Pearson Education India, 2009|isbn=9788131729083|page=46|url=https://books.google.com/books?id=018L-tE7ajAC&q=44 |author=Singh Vipul|date=September 2009|accessdate=30 August 2013}}</ref> దీనికి "భక్తి", "నైతిక జీవితం", "ధర్మం", "కర్తవ్యం" వంటి ఆంగ్ల పదాలను సమానార్థకాలుగా సూచించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి, కానీ పండితులు దీనిని ఆంగ్లంలోకి అనువదించలేకపోయారు, ఎందుకంటే ఇది ఒక నిర్దిష్ట సందర్భంలో వ్రాయబడి ఉపయోగించబడింది. ప్రాచీన భారతదేశ సాహిత్యం, ఆలోచనలలో ''ధమ్మం'' అనే పదానికి బహుళ అర్థాలు ఉన్నాయి. [[అశోకుడు]] ''ధమ్మం'' ద్వారా ఏమి చెప్పాలనుకున్నాడో అర్థం చేసుకోవడానికి ఉత్తమ మార్గం అతని శాసనాలను చదవడమే, ఇవి ఆనాటి ప్రజలకు సామ్రాజ్యమంతటా ''ధమ్మం'' సూత్రాలను వివరించడానికి వ్రాయబడ్డాయి.<ref>{{cite book|title=Early India: From the Origins to AD 1300|publisher=University of California Press|year=2004|isbn=9780520242258|page=[https://archive.org/details/earlyindiafromor00thap/page/200 200]|author=Romila Thapar|url-access=registration|url=https://archive.org/details/earlyindiafromor00thap/page/200}}</ref><ref>{{cite book|title=History & Civics 6 (Col. Ed.)|publisher=Ratna Sagar|isbn=9788183320603|page=65|url=https://books.google.com/books?id=FGSZNEy3lQYC|first1=Behula|last1= Khan|first2= SJ|last2= Mitchell|first3= Subhadra Sen|last3= Gupta |first4= Monisha|last4= Mukundan}}</ref><ref>{{cite book|title=The Āryan Path of the Buddha|year=2005|publisher=Sundeep Prakashan|isbn=9788175741560|page=170|url=https://books.google.com/books?id=I5owyPqm1XAC|first=K. Manohar |last=Gupta|accessdate=30 August 2013}}</ref> ''ధమ్మం'' అనేది ఒక నిర్దిష్ట మత విశ్వాసం, ఆచారం, ఏకపక్షంగా రూపొందించిన రాజ విధానం కాదు.<ref>{{cite book|title=General Studies History 4 UPSC|year=2005|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=9780070604476|page=A-46|url=https://books.google.com/books?id=yWfeU9eQd5YC&pg=SL1-PA46|last=Reddy|accessdate=30 August 2013}}</ref> ''ధమ్మం'' సామాజిక ప్రవర్తన, కార్యకలాపాల సాధారణీకరించిన నిబంధనలకు సంబంధించినది; అశోకుడు తన కాలంలో వాడుకలో ఉన్న వివిధ సామాజిక నిబంధనలను సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. ఆ కాలంలో ఉనికిలో ఉన్న వివిధ మతాలలో ఇది ఒకటని భావించడం ద్వారా దీనిని అర్థం చేసుకోలేము. అశోకుడు ''ధమ్మం'' ఎందుకు, ఎలా రూపొందించాడో, దాని అర్థం ఏమిటో అర్థం చేసుకోవడానికి, అతను జీవించిన కాలం లక్షణాలను అర్థం చేసుకోవాలి, సామాజిక ప్రవర్తన నిబంధనలు వివరించబడిన బౌద్ధ, బ్రాహ్మణ, ఇతర గ్రంథాలను పరిశీలించాలి.<ref>{{cite web|title=Essay on Ashoka's Policy of Dhamma|url=http://www.preservearticles.com/2012012721861/essay-on-asokas-policy-of-dhamma.html|first=H.|last=Sharma|date=27 January 2012|publisher=Preserve Articles|accessdate=11 August 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002032751/http://www.preservearticles.com/2012012721861/essay-on-asokas-policy-of-dhamma.html|archivedate=2 October 2013}}</ref><ref>{{cite book|title=Early Buddhist Metaphysics: The Making of a Philosophical Tradition|year=2005|publisher=Roultledge Curzon|isbn=0415345197|pages=1–2|url=https://books.google.com/books?id=t924rIE8_0cC|first=Noa|last= Ronkin}}</ref> కొంతమంది చరిత్రకారులు అశోకుని ''ధమ్మం'' విధానాన్ని బౌద్ధమతంతో ముడిపెడతారు. వి.ఎ. స్మిత్ ప్రకారం,<ref>{{Cite book|title=The Early History of India|last=Smith|first=Vincent|publisher=Atlantic Publishers|year=1970}}</ref> అశోకుడు వాస్తవానికి తన జీవితంలో కొంతకాలం బౌద్ధ సన్యాసిగా మారాడు. వి.ఎ. స్మిత్ అతను ఒకే సమయంలో సన్యాసి, చక్రవర్తి అని అభిప్రాయపడ్డాడు. డి.ఆర్. భండార్కర్<ref>{{Cite book|title=Asoka|last=Bhandarkar|first=Devadatta|publisher=Asian Educational Services|year=1925}}</ref> అశోకుడు బౌద్ధుడని, అతని ''ధమ్మం'' విధానం వాస్తవానికి బుద్ధుడు బోధించిన అసలు బౌద్ధమతం అని వాదించాడు. రాధా కుముద్ ముఖర్జీ కూడా అశోకుని వ్యక్తిగత మతానికి సంబంధించినంత వరకు దానిని [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]]<nowiki/>గా పరిగణించవచ్చని రూపొందించారు. ఇటీవలి దశాబ్దాలలో, నయన్జోత్ లాహిరి, రోమిలా థాపర్ వంటి పండితులు అశోకుని ''ధమ్మం'' బౌద్ధ ఆలోచనల ద్వారా ప్రభావితమైనప్పటికీ వాటికి భిన్నంగా నిలుస్తుందని వాదించారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057777|title = Ashoka in Ancient India — Nayanjot Lahiri| date=5 August 2015 | publisher=Harvard University Press | isbn=9780674057777 }}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/25663762.pdf|jstor=25663762|title=Ashoka — A Retrospective|last1=Thapar|first1=Romila|journal=Economic and Political Weekly|year=2009|volume=44|issue=45|pages=31–37}}</ref> == చారిత్రక నేపథ్యం == [[File:Asoka̠ Buddhist Missions.png|thumb|right|అశోక చక్రవర్తి పాలనలో బౌద్ధ మిషన్లను వర్ణించే మ్యాప్, ఇది అతని ధమ్మ విధాన విస్తరణను ప్రతిబింబిస్తుంది<ref>{{Cite book|last=Jermsawatdi |first=Promsak|url=https://books.google.com/books?id=0O9je9dECH8C&pg=PA10 |title=Thai Art with Indian Influences |date=1979 |publisher= Magadha University|isbn=978-81-7017-090-7 |pages=10 |language=en}}</ref>]] === సామాజిక-ఆర్థిక పరిస్థితులు === మౌర్య కాలం సమాజ ఆర్థిక నిర్మాణంలో మార్పును చూసింది. ఇనుము వాడకం వల్ల మిగులు ఉత్పత్తి జరిగింది, ఆర్థిక వ్యవస్థ సాధారణ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి పట్టణ కేంద్రాలు ముఖ్యమైన ఆర్థిక వ్యవస్థ నమూనాగా మారింది. వాణిజ్య వర్గాలు సమాజంలో తెరపైకి వచ్చాయి. పట్టణ [[సంస్కృతి]] ఆవిర్భావం సరళమైన సామాజిక సంస్థను డిమాండ్ చేసింది. మారుమూల ప్రాంతాల నుండి గిరిజనులు, ప్రజలను సామాజిక నిర్మాణంలో చేర్చడం కూడా ఒక సమస్యను సృష్టించింది.<ref name="google747">{{cite book|title=Dharma: Its Early History in Law, Religion, and Narrative South Asia Research|publisher=Oxford University Press|year= 2011|isbn=9780195394238|page=747|url=https://books.google.com/books?id=SVVnUdGJEaIC|first=Alf|last= Hiltebeitel|authorlink=Alf Hiltebeitel|accessdate=30 August 2013}}</ref><ref name="google189">{{cite book|title=Mauryan India Volume 4 of People's history of India|year=2005|publisher=Tulika|isbn=9788185229935|page=189|url=https://books.google.com/books?id=ZjBJAAAACAAJ|first1=Irfan|last1= Habib|first2= Vivekanand|last2= Jha|edition=2|accessdate=30 August 2013}}</ref> చతుర్వర్ణ వ్యవస్థపై ఆధారపడిన బ్రాహ్మణ సామాజిక క్రమం ప్రతిస్పందన ఏమిటంటే కుల వ్యవస్థను మరింత కఠినతరం చేయడం, వాణిజ్య వర్గానికి ఉన్నత హోదాను నిరాకరించడం. బ్రాహ్మణ వర్గ వ్యవస్థ దృఢత్వం సమాజంలోని విభజనలను తీవ్రతరం చేసింది. దిగువ వర్గాలు వివిధ భిన్నమైన శాఖల వైపు మళ్లాయి; ఇది సామాజిక ఉద్రిక్తతలను సృష్టించింది. మౌర్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు అశోకుడికి వారసత్వంగా వచ్చిన పరిస్థితి ఇదే.<ref name="google189"/> == మౌర్య సామ్రాజ్యం మత పరిస్థితులు == మలి వేద కాలం ద్వారా నిర్మించబడిన సమాజంపై బ్రాహ్మణుల పట్టు పెరుగుతున్న దాడులకు గురైంది.{{citation needed|date=February 2025}} పూజారుల అధికారాలు, కుల వ్యవస్థ కాఠిన్యం, విస్తృతమైన ఆచారాలు ప్రశ్నించబడ్డాయి. నాలుగు కులాలలో దిగువ వర్గాలు కొత్త శాఖలను ఆదరించడం ప్రారంభించాయి. సాంకేతికంగా ఉన్నత సామాజిక వర్గంలో చేర్చబడిన వైశ్యులు [[బ్రాహ్మణులు]], [[క్షత్రియులు|క్షత్రియుల]] కంటే తక్కువగా పరిగణించబడ్డారు. బ్రాహ్మణవాదానికి వాణిజ్య వర్గం వ్యతిరేకత సమాజంలోని ఇతర శాఖలకు ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చింది.<ref name="google747"/><ref name="google189"/> బౌద్ధమతం బ్రాహ్మణవాద ప్రధాన దృక్పథం నుండి భిన్నమైన ఉద్యమంగా ప్రారంభమైంది. దాని ప్రాథమిక సూత్రం దుఃఖంపై దృష్టి పెట్టడం, మధ్య మార్గాన్ని సమర్థించడం. ఇది నైతిక సూత్రాల సముదాయం. బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని, త్యాగాలు, ఆచారాల భావనను బౌద్ధమతం వ్యతిరేకించింది. ఇది దిగువ సామాజిక వర్గాలకు, అభివృద్ధి చెందుతున్న సామాజిక వర్గాలకు ఆకర్షణీయంగా అనిపించింది. బౌద్ధమతం బోధించిన సమాజంలోని సంబంధాల పట్ల మానవ విధానం వివిధ వర్గాలను తనవైపు మరింత ఆకర్షించింది.<ref name="google189"/><ref name="Our pasts-1">{{cite book|title=Our pasts-1|year=2006|publisher=N.C.E.R.T|isbn=8174504931|page=80|url=https://www.scribd.com/doc/14121431/NCERT-Book-Our-Pasts-1-Class-VI|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414214807/https://www.scribd.com/doc/14121431/NCERT-Book-Our-Pasts-1-Class-VI|archivedate=14 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=What was Ashoka's Dhamma|url=http://www.ncert.nic.in/NCERTS/l/fess108.pdf|publisher=NCERT|accessdate=1 September 2013|page=6|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130930232533/http://www.ncert.nic.in/NCERTS/l/fess108.pdf|archivedate=30 September 2013}}</ref><ref name="books.google">{{cite book|title=The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination|publisher=DORLING KINDERSLEY (RS)|isbn=9788131717530|pages=A125|url=https://books.google.com/books?id=wsiXwh_tIGkC|last=Singh|edition=Second}}</ref> === రాజకీయ వ్యవస్థ === క్రీస్తుపూర్వం ఆరవ శతాబ్దపు మహాజనపదాలు భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో రాష్ట్ర వ్యవస్థ ప్రారంభాన్ని సూచించాయి. [[సమాజం]]<nowiki/>లోని ఒక చిన్న వర్గం మాత్రమే అధికారాన్ని గుత్తాధిపత్యం చేసింది, వారు దానిని మిగిలిన సమాజంపై ప్రయోగించారు. పాలకుల వారసత్వ క్షత్రియులు లేదా వంశ సభ్యుల సమూహంగా ఉన్న గణ-సంఘాలు ఉన్నాయి. అశోకుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించే సమయానికి రాష్ట్ర వ్యవస్థ చాలా విస్తృతంగా పెరిగింది.<ref name="google747"/><ref name="google189"/> దీని లక్షణాలు: *అనేక మునుపటి రాజ్యాలు, గణ-సంఘాలు, గతంలో ఎటువంటి వ్యవస్థీకృత రాష్ట్రాలు లేని ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్న ఒక విశాలమైన భూభాగంపై ఒక ప్రాంతం (మగధ) రాజకీయ ఆధిపత్యం; *ఈ విశాలమైన భూభాగంలో విభిన్న విశ్వాసాలు, నమ్మకాలు, ఆచారాల ఉనికి; *చక్రవర్తి అధిపతిగా ఉన్న పాలకవర్గం బలప్రయోగ గుత్తాధిపత్యం; *వ్యవసాయం, వాణిజ్యం, ఇతర వనరుల నుండి వచ్చే మిగులును పాలకవర్గం స్వాధీనం చేసుకోవడం. రాష్ట్ర వ్యవస్థ సంక్లిష్టతకు చక్రవర్తి నుండి ఒక ఊహాత్మక విధానం అవసరం, విభిన్న ఆర్థిక, మత రూపాలను కలిగి ఉన్న ఇంత పెద్ద సామ్రాజ్యంలో కనీస బలప్రయోగం అవసరం. కేవలం సైన్యం ద్వారా మాత్రమే దానిని నియంత్రించడం సాధ్యం కాదు. సైద్ధాంతిక స్థాయిలో పనిచేసే, సమాజంలోని అన్ని వర్గాలను నిమగ్నం చేసే విధానాన్ని ప్రచారం చేయడం మరింత ఆచరణీయమైన ప్రత్యామ్నాయం. ''ధమ్మం'' విధానం అటువంటి ప్రయత్నం.<ref name="google189"/><ref name="Our pasts-1"/><ref>{{cite book|title=Man and His Destiny: The Release of the Human Mind : a Study of Citta in Relation to Dhamma in Some Ancient Indian Texts|publisher=Brill Archive|isbn=9789004078789|pages=124–125|url=https://books.google.com/books?id=hCUVAAAAIAAJ|first=Jan T. |last=Ergardt|year=1986}}</ref> == శాసనాల పంపిణీ == {{main|అశోకుడి శాసనాలు}} {| class="wikitable floatright" |- | {{Map of the Edicts of Ashoka}} |} అశోకుడు తన శాసనాల ద్వారా తన ''ధమ్మం'' విధానాన్ని వివరించాడు.<ref>{{cite book|title=General Studies History 4 Upsc|year=2005|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=9780070604476|page=A-47|url=https://books.google.com/books?id=yWfeU9eQd5YC&pg=SL1-PA46|last=Reddy|accessdate=30 August 2013}}</ref> ఈ శాసనాలపై ''ధమ్మం'' గురించి తన అభిప్రాయాలను చెక్కడం ద్వారా, అశోకుడు తన ప్రజలతో నేరుగా కమ్యూనికేట్ చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.<ref name="google44">{{cite book|title=Social Science|publisher=VK Publications|isbn=9788179732144|url=https://books.google.com/books?id=xKEQxEtNR-AC|first=Avnindra Kumar |last=Verma|pages=44–45|accessdate=30 August 2013}}</ref> ఈ శాసనాలు అతని జీవితంలోని వివిధ సంవత్సరాల్లో వ్రాయబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=Explain principles of Dhamma in the light of edicts and causes of its failure. Opine its relevance to current society|date=3 September 2011|url=http://greycabbages.blogspot.in/2011/09/explain-principles-of-dhamma-in-light.html|accessdate=11 August 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927164640/http://greycabbages.blogspot.in/2011/09/explain-principles-of-dhamma-in-light.html|archivedate=27 September 2013}}</ref> శాసనాలను రెండు వర్గాలుగా విభజించవచ్చు. రాజు బౌద్ధ మత అనుచరుడని, బౌద్ధ సంఘానికి చేసిన ప్రసంగాలను ఒక చిన్న శాసనాల సమూహం వెల్లడిస్తుంది. ఈ శాసనాలు బౌద్ధ క్రమంతో అశోకుడి సంబంధానికి ప్రకటనలు.<ref>{{cite book|title=History & Civics 9|publisher=Ratna sagar|isbn=9788183323642|page=96|url=https://books.google.com/books?id=XJL5Rk6aHYUC|first=Sudeshna |last=Sengupta|accessdate=30 August 2013}}</ref> ఇతర వర్గం శాసనాలను ప్రధాన, మైనర్ రాతి శాసనాలు అంటారు, ఇవి రాతి ఉపరితలాలపై చెక్కబడ్డాయి. ఈ పెద్ద సమూహంలో ప్రత్యేకంగా నిర్మించిన స్తంభాలపై చెక్కబడిన స్తంభ శాసనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=Indian History|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=9780071329231|pages=A174|url=https://books.google.com/books?id=X4j7Nf_MU24C|author=Krishna Reddy|year=1960 }}</ref><ref name="google592">{{cite book|title=The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300|year=2003|publisher=Penguin UK|isbn=9780141937427|page=592|url=https://books.google.com/books?id=HqmyEbLScZ4C|author=Romila Thapar|accessdate=30 August 2013}}</ref> అశోక శాసన ప్రదేశాలన్నీ పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేలా జాగ్రత్తగా ఎంపిక చేయబడ్డాయి. ఈ శాసనాలు ప్రజలందరికీ చేసిన ప్రకటనలు. ఇవి ''ధమ్మం'' ఆలోచనను వివరిస్తాయి. సామాజిక బాధ్యతను నొక్కిచెప్పిన అశోకుడి ''ధమ్మం'' విధానం, బౌద్ధుడిగా అశోకుడి స్వంత నిబద్ధత మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించాలి. గతంలో చరిత్రకారులలో ''ధమ్మం'', అశోకుడి విధానాన్ని బౌద్ధమతంగా ఒకే సందర్భంలో ఎలాంటి వ్యత్యాసం లేకుండా అధ్యయనం చేసే ధోరణి ఉంది. శాసనాలను పరిశీలిస్తే అశోకుడు ఒకవైపు బౌద్ధ క్రమంతో తన వ్యక్తిగత అనుబంధాన్ని ప్రకటించాడని, మరోవైపు ''ధమ్మం'' విధానం ద్వారా సమాజంలోని వివిధ సభ్యుల మధ్య సామాజిక బాధ్యత, సహనం ప్రాముఖ్యతను బోధించడానికి ప్రయత్నించాడని తెలుస్తుంది.<ref>{{cite book|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|year=2009|publisher=Pearson Education India, 2009|isbn=9788131711200|pages=326, 327|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC|author=Upinder Singh}}</ref><ref>{{cite book|title=The Mauryas Revisited|year=1987|publisher=Centre for Studies in Social Sciences|isbn=9788170740216|url=https://books.google.com/books?ei=Qg0hUubUB9HjrAfuyYCYDA&id|author=Romila Thapar|accessdate=30 August 2013}}</ref> == ''ధమ్మం'' == ''ధమ్మం'' విధానం సంక్లిష్ట సమాజం ఎదుర్కొంటున్న కొన్ని సమస్యలు, ఉద్రిక్తతలను పరిష్కరించే తీవ్రమైన ప్రయత్నం.<ref>{{cite book|title=Spreading the Dhamma: Writing, Orality, And Textual Transmission in Buddhist Northern Thailand|year=2006|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824830243|page=24|url=https://books.google.com/books?id=RXDJTgKlf3MC|author=Daniel M. Veidlinger|edition=illustrated|accessdate=30 August 2013}}</ref> అశోకుడి ప్రైవేట్ సామ్రాజ్యం విధానం ఏర్పాటుకు బాధ్యత వహించింది. అశోకుడు పెరిగిన తక్షణ సామాజిక వాతావరణం తరువాతి సంవత్సరాల్లో అతనిని ప్రభావితం చేసింది.<ref name="google592"/><ref>{{cite book|title=The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination|publisher=Pearson Education India|isbn=9788131717530|pages=A–128|url=https://books.google.com/books?id=wsiXwh_tIGkC|author=Singh}}</ref><ref>{{cite book|title=Man and His Destiny: The Release of the Human Mind : a Study of Citta in Relation to Dhamma in Some Ancient Indian Texts Asian Studies Issue 3 of Studia orientalia lundensia, v. 3|year=1986|publisher=Brill Archive|isbn=9789004078789|page=124|url=https://books.google.com/books?id=hCUVAAAAIAAJ|author=Jan T. Ergardt}}</ref> మౌర్య రాజులు పరిశీలనాత్మక దృక్పథాన్ని అవలంబించారు. [[చంద్రగుప్త మౌర్యుడు]] తన చివరి సంవత్సరాల్లో [[జైన మతం|జైనమతాన్ని]] ఆశ్రయించాడు, బిందుసారుడు ఆజీవికులకు మొగ్గు చూపాడు. అశోకుడు తన వ్యక్తిగత జీవితంలో బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించాడు, అయినప్పటికీ అతను బౌద్ధమతాన్ని తన ప్రజలపై ఎప్పుడూ రుద్దలేదు.<ref name="google44"/> అశోకుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించే సమయానికి మౌర్య సామ్రాజ్య వ్యవస్థ సంక్లిష్టంగా మారింది, వివిధ సంస్కృతులు, నమ్మకాలు, సామాజిక, రాజకీయ నమూనాలను కలిగి ఉంది. అశోకుడు బలవంతంగా నిర్మాణాన్ని నిర్వహించవలసి వచ్చింది - దీనికి విపరీతమైన ఖర్చులు అవుతాయి - లేదా అన్ని సామాజిక ఆచారాలు, మత విశ్వాసాలకు ఆమోదయోగ్యమైన సామాజిక నిబంధనల సమితిని నిర్వచించవలసి వచ్చింది.<ref name="google53">{{cite book|title=Longman Panorama History 6|year=2007|publisher=Pearson Education India, 2007|isbn=9788131711743|page=53|url=https://books.google.com/books?id=1CVMOEudkx0C|author=Singh}}</ref><ref name="books.google_a">{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass Publisher, 1988|isbn=9788120804661|page=211|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri}}</ref> బౌద్ధమతం, జైనమతం, ఆజీవికం వంటి భిన్నమైన శాఖలు సమాజంలో సృష్టించిన ఉద్రిక్తతల గురించి ఆయనకు తెలుసు. వారంతా బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని వ్యతిరేకించారు, పెరుగుతున్న మద్దతుదారులను కలిగి ఉన్నారు. కానీ బ్రాహ్మణులు సమాజాన్ని నియంత్రించడం కొనసాగించారు, శత్రుత్వం అనివార్యం. సామరస్యం, పరస్పర విశ్వాస వాతావరణాన్ని తీసుకురావడం చాలా అవసరం.<ref name="google53"/><ref name="books.google_a"/> సామ్రాజ్యంలో బ్రాహ్మణ వ్యవస్థ లేదా భిన్నమైన శాఖలు ప్రాబల్యం లేని అనేక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణ లేదా శ్రమణ సంస్కృతి వాడుకలో లేని యవనుల దేశాన్ని అశోకుడు ప్రస్తావించాడు. అనేక గిరిజన ప్రాంతాలలో ప్రజలకు బ్రాహ్మణ లేదా భిన్నమైన ఆలోచనలు తెలియవు. ఈ వైవిధ్యం మధ్య సామ్రాజ్యం మనుగడ సాగించడానికి, సామ్రాజ్యంలో కొంత ఐక్యత తీసుకురావడానికి కొన్ని సాధారణ ప్రవర్తనా విధానాలు, సమాజ సమస్యలకు సాధారణ విధానాలు అవసరం.<ref name="google53"/><ref name="books.google_a"/> == శాసనాలు == [[File:Ashoka edict peshawar - Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|పెషావర్ లోని షాబాజ్‌గర్హిలో I-XI అశోక శాసనాలు. ఇవి సిల్క్ రూట్ వెంబడి ఇప్పుడు కారకోరం హైవేలో ఉన్నాయి.]] వివిధ వర్గాలకు చెందిన, ఏ మతాన్ని అనుసరించే ప్రజలకైనా ఆమోదయోగ్యమైన రీతిలో ''ధమ్మం'' సూత్రాలు రూపొందించబడ్డాయి. ''ధమ్మానికి'' ఎలాంటి అధికారిక నిర్వచనం లేదా నిర్మాణం ఇవ్వబడలేదు. ఇది ప్రజల సహనాన్ని, బానిసలు, సేవకుల పట్ల శ్రద్ధ చూపడం అనే భావనను నొక్కి చెప్పింది; పెద్దలకు విధేయత చూపడంపై ఒత్తిడి ఉంది; నిరుపేదలు, బ్రాహ్మణులు, శ్రమణుల పట్ల ఉదారత. సామరస్యాన్ని సృష్టించే ప్రయత్నంలో వివిధ మత వర్గాల సహనం కోసం అశోకుడు విజ్ఞప్తి చేశాడు.<ref>{{cite book|title=History of India|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173354984|url=https://books.google.com/books?id=-GWw7GXAZQQC|page=41|accessdate=30 August 2013}}</ref> ''ధమ్మం'' విధానం అహింసను కూడా నొక్కి చెప్పింది, దీనిని యుద్ధం, విజయాలను వదులుకోవడం ద్వారా, జంతువులను చంపడంపై నియంత్రణగా ఆచరించాలి. అయితే ఆదిమ అటవీ నివాస తెగలను అదుపులో ఉంచడానికి తన రాజకీయ బలాన్ని కొంతమేర ప్రదర్శించడం అవసరమని అశోకుడు గ్రహించాడు.<ref>{{cite book|title=Hinduism and the Ethics of Warfare in South Asia: From Antiquity to the Present|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107017368|page=55|url=https://books.google.com/books?id=vRE3n1VwDTIC|author=Kaushik Roy|accessdate=30 August 2013}}</ref> [[File:Edict at Maski.jpg|thumb|కర్ణాటక లోని రాయచూర్ జిల్లా మస్కి వద్ద అశోకుడి శాసనం. ఈ శాసనం "దేవానాంపియ పియదస్సి" కి అశోకుడు అనే పేరును నిర్ధారించింది.]] ''ధమ్మం'' విధానంలో చెట్లు నాటడం, బావులు తవ్వడం వంటి ఇతర సంక్షేమ చర్యలు కూడా ఉన్నాయి. అశోకుడు వేడుకలు, త్యాగాలను అర్థరహితమైనవిగా దాడి చేశాడు. ''ధమ్మం'' లోని వివిధ అంశాలను అమలు చేయడానికి, ప్రచారం చేయడానికి ''ధమ్మ-మహామత్తులు'' అని పిలువబడే అధికారుల బృందం ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite book|title=Hinduism and the Ethics of Warfare in South Asia: From Antiquity to the Present|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107017368|page=55|url=https://books.google.com/books?id=vRE3n1VwDTIC|author=Kaushik Roy}}</ref> అశోకుడు తన సందేశాన్ని సమాజంలోని వివిధ వర్గాలకు చేరవేసే బాధ్యతను వారికి అప్పగించాడు, అయితే వారు క్రమంగా గొప్ప అధికారాలతో ''ధమ్మం'' పూజారులుగా అభివృద్ధి చెందారు, త్వరలోనే రాజకీయాల్లో జోక్యం చేసుకోవడం ప్రారంభించారు.<ref name="books.google_a" /><ref>{{cite book|title=History of India|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173354984|pages=40, 41, 42|url=https://books.google.com/books?id=-GWw7GXAZQQC}}</ref><ref>{{cite book|title=Glimpses of History|publisher=Frank Brothers|isbn=9788184096170|url=https://books.google.com/books?id=ch9goq6W-cgC&pg=PA63|author=Xavier Pinto, E.G. Myall|accessdate=30 August 2013}}</ref> [[File:Gujarra Edict.jpg|thumb|మధ్యప్రదేశ్‌లోని గుజరాలో అశోకుడి శాసనం]] ''ధమ్మం'' అంశాలు కాలక్రమానుసారం అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite book|title=Ancient Indian History and Civilization|year=1999|publisher=New Age International, 1999|isbn=9788122411980|pages=148, 149, 150|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC|author=Sailendra Nath Sen}}</ref><ref>{{cite book|title=The Pearson General Studies Manual 2009, 1/e|year=2009|publisher=Pearson Education India, 2009|isbn=9788131721339|pages=236, 237|url=https://books.google.com/books?id=oAo1X2eagywC|author=Showick Thorpe Edgar Thorpe}}</ref><ref>{{cite book|title=History of India|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173354984|url=https://books.google.com/books?id=-GWw7GXAZQQC|pages=41–46|accessdate=30 August 2013}}</ref><ref>{{cite book|title=Indian History|year=1960 |publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=9780071329231|page=A-180|url=https://books.google.com/books?id=X4j7Nf_MU24C|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం I''' జంతు బలులు, పండుగ సమావేశాల సెలవులను నిషేధిస్తుంది.<ref>{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=237|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం II''' సామాజిక సంక్షేమ చర్యలకు సంబంధించినది. ఇది మనుషులు, జంతువులకు వైద్య చికిత్స, రోడ్లు, బావుల నిర్మాణం, చెట్ల పెంపకాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది.<ref name="google235">{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=235|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం III''' బ్రాహ్మణులు, శ్రమణుల పట్ల ఉదారత ఒక సద్గుణమని, తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం మంచి లక్షణమని ప్రకటిస్తుంది.<ref>{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=234|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం IV''' ''ధమ్మం'' విధానం కారణంగా నైతికత లేకపోవడం, శ్రమణులు, బ్రాహ్మణుల పట్ల అగౌరవం, హింస, స్నేహితులు, బంధువులు, ఇతరుల పట్ల అనుచిత ప్రవర్తన, ఈ రకమైన దురాచారాలు అరికట్టబడ్డాయని వ్యాఖ్యానిస్తుంది. జంతువుల వధ చాలా వరకు ఆగిపోయింది.<ref name="google236">{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=236|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం V''' అతని పాలన పన్నెండవ సంవత్సరంలో మొదటిసారిగా ''ధమ్మ-మహామత్తుల'' నియామకాన్ని సూచిస్తుంది. అన్ని వర్గాలు, మతాల ప్రయోజనాలను చూసుకోవడానికి, ''ధమ్మం'' సందేశాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి రాజు ఈ ప్రత్యేక అధికారులను నియమించాడు.<ref>{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=239|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం VI''' ''ధమ్మ-మహామత్తులకు'' ఒక సూచన. వారు ఏ సమయంలోనైనా తమ నివేదికలను రాజు వద్దకు తీసుకురావచ్చని వారికి చెప్పబడింది. శాసనంలోని రెండవ భాగం వేగవంతమైన పరిపాలన, సాఫీ వ్యాపార లావాదేవీలకు సంబంధించినది.<ref name="google236"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం VII''' అన్ని వర్గాల మధ్య సహనం కోసం ఒక విజ్ఞప్తి. వర్గాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు బహుశా బహిరంగ శత్రుత్వంలో తీవ్రంగా ఉన్నట్లు శాసనం నుండి తెలుస్తుంది. ఈ విజ్ఞప్తి ఐక్యతను కాపాడుకోవడానికి మొత్తం వ్యూహంలో ఒక భాగం.<ref name="google236"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం VIII''' చక్రవర్తి ''ధమ్మయాత్రలు'' చేపడతారని పేర్కొంది. అంతకుముందు చక్రవర్తి వేట యాత్రలకు వెళ్లే ఆచారాన్ని విడిచిపెట్టారు. ''ధమ్మయాత్రలు'' చక్రవర్తి సామ్రాజ్యంలో వివిధ వర్గాల ప్రజలతో పరిచయం ఏర్పరచుకోవడానికి వీలు కల్పించాయి.<ref name="google235"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం IX''' జననం, అనారోగ్యం, వివాహం తర్వాత, ప్రయాణానికి వెళ్లే ముందు చేసే ఆచారాలపై దాడి చేస్తుంది. భార్యలు, తల్లులు ఆచరించే ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక నింద మోపబడింది. అశోకుడు బదులుగా ''ధమ్మం'' ఆచరణపై, ఆచారాల నిరుపయోగంపై నొక్కి చెప్పాడు.<ref name="google238">{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=238|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం X''' కీర్తి, వైభవాన్ని ఖండిస్తుంది, ''ధమ్మం'' విధానాన్ని అనుసరించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను పునరుద్ఘాటిస్తుంది.<ref name="google238"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం XI''' అనేది ''ధమ్మం'' విధానం మరింత వివరణ. ఇది పెద్దలను గౌరవించడం, జంతువులను చంపకుండా ఉండటం, స్నేహితుల పట్ల ఉదారతను నొక్కి చెబుతుంది.<ref name="google235"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం XII''' వర్గాల మధ్య సహనం కోసం మరో విజ్ఞప్తి. ఈ శాసనం మతాల మధ్య సంఘర్షణ కారణంగా రాజు అనుభవించిన ఆందోళనను ప్రతిబింబిస్తుంది, సామరస్యం కోసం అతని విజ్ఞప్తిని తెలియజేస్తుంది.<ref name="google235"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం XIII''' అశోక ''ధమ్మం'' విధానాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. రాతి శాసనం యుద్ధం ద్వారా కాకుండా ''ధమ్మం'' ద్వారా విజయం సాధించాలని విజ్ఞప్తి చేస్తుంది. మొదటి రాతి శాసనం నుండి ప్రారంభమైన ఆలోచనా ప్రక్రియల తార్కిక పరాకాష్ట ఇది, ఆక్రమణ అంటే బహుశా ఒక దేశం ప్రాదేశిక నియంత్రణ కంటే దాని ''ధమ్మం'' విధానాన్ని అనుసరించడం.<ref name="google235"/> * '''ప్రధాన శిలా శాసనం XIV''' అశోకుడు ఇలా అన్నాడు, ''నా రాజ్యాలు విస్తృతమైనవి, చాలా వ్రాయబడ్డాయి, నేను ఇంకా ఎక్కువగా వ్రాయడానికి కారణం అవుతాను. కొన్ని అంశాల ఆకర్షణ కారణంగా, తదనుగుణంగా పురుషులు వ్యవహరించాలనే ఉద్దేశ్యంతో వీటిలో కొన్ని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పబడ్డాయి.''<ref>{{cite book|title=Age of the Nandas and Mauryas|year=1988|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661|page=240|url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC|edition=illustrated, reprint|editor=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri|accessdate=30 August 2013}}</ref> === శాసనాల పాఠ్యం === [[File:6thPillarOfAshoka.JPG|thumb|బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో బ్రాహ్మీ లిపి, ఇసుకరాయిలలో ఉన్న అశోక (238 BCE) 6వ స్తంభ శాసనాల శకలం.]] *"దేవతలకు ప్రియమైన పియదసి అశోక రాజు పట్టాభిషేకం జరిగిన ఎనిమిదేళ్ల తర్వాత కళింగను జయించాడు. లక్షన్నర మంది దేశ బహిష్కరణకు గురయ్యారు, లక్ష మంది చంపబడ్డారు, దానికి అనేక రెట్లు మంది మరణించారు. కళింగను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత దేవతలకు ప్రియమైనవాడు చాలా చిత్తశుద్ధితో ''ధమ్మాన్ని'' ఆచరించాడు, ''ధమ్మాన్ని'' కోరుకున్నాడు. కళింగను జయించినందుకు దేవతలకు ప్రియమైనవాడు పశ్చాత్తాపం చెందాడు, ఎందుకంటే స్వతంత్ర దేశాన్ని జయించినప్పుడు ప్రజల వధ, మరణం, బహిష్కరణ దేవతలకు ప్రియమైనవారికి చాలా బాధాకరం, అతని మనస్సుపై భారంగా ఉంటుంది. [[బ్రాహ్మణులు]], శ్రమణులు లేదా ఇతర వర్గాలకు చెందినవారు లేదా వారి పై అధికారులకు విధేయత చూపే గృహస్థులు, వారి తల్లిదండ్రులకు విధేయత చూపే వారు, వారి ఉపాధ్యాయులకు విధేయత చూపే వారు, స్నేహితులు, బంధువులు, సహోద్యోగులు, పరిచయస్తులు, బానిసలు, సేవకులకు మంచిగా, భక్తితో ప్రవర్తించే వారు అక్కడ నివసించే వారు హింస, హత్య, వారి ప్రియమైన వారి నుండి విడిపోవడాన్ని అనుభవిస్తారు, ఇది దేవతలకు ప్రియమైనవారికి మరింత విచారకరం. తప్పించుకోగలిగిన అదృష్టవంతులు, ఎవరి ప్రేమ తగ్గలేదో వారు కూడా తమ స్నేహితులు, పరిచయస్తులు, సహోద్యోగులు, బంధువుల కష్టాలతో బాధపడుతుంటారు. ఈ బాధలో మనుషులందరి భాగస్వామ్యం దేవతలకు ప్రియమైనవారి మనస్సుపై భారంగా ఉంటుంది. గ్రీకులలో తప్ప, బ్రాహ్మణులు, శ్రమణుల మతపరమైన ఆజ్ఞలు కనిపించని భూమి లేదు, పురుషులు ఒక మతానికి లేదా మరొక మతానికి మద్దతు ఇవ్వని భూమి ఎక్కడా లేదు. కళింగను విలీనం చేసుకున్నప్పుడు చంపబడిన లేదా మరణించిన లేదా బహిష్కరించబడిన ఆ ప్రజలలో వందో లేదా వెయ్యవ వంతు మందికి నేడు అదే విధమైన బాధ కలిగితే అది దేవతలకు ప్రియమైనవారి మనస్సుపై భారంగా ఉంటుంది."<ref>{{cite book|title=Edicts of Ashoka|year=1978|publisher=University of Chicago Press, 1978|isbn=9780226586113|pages=1–68|author=Aśoka (King of Magadha)|edition=illustrated, reprint|editor=N. A. Nikam, Richard P. McKeon}}</ref> *"నేను కలిగి ఉండే కొడుకులు లేదా గొప్ప కొడుకులు కొత్త విజయాలు సాధించాలని ఆలోచించకూడదని, వారు పొందే విజయాలలో ఓపిక, తేలికపాటి శిక్షలతో సంతృప్తి చెందాలని ఈ ధమ్మ శాసనం చెక్కబడింది. వారు ధమ్మం ద్వారా విజయాన్ని నిజమైన విజయంగా పరిగణించాలి, ధమ్మంలో ఆనందం వారి పూర్తి ఆనందంగా ఉండాలి, ఎందుకంటే ఇది ఈ లోకంలో, పరలోకంలో విలువైనది."<ref>{{cite book|title=History & Civics 9|publisher=Ratna Sagar|isbn=9788183323642|page=96|url=https://books.google.com/books?id=XJL5Rk6aHYUC|author=Sudeshna Sengupta}}</ref> ఇది యుద్ధానికి వ్యతిరేకంగా అశోకుడి నిబంధన. ఇది యుద్ధం విషాదాన్ని గ్రాఫిక్‌గా చిత్రీకరిస్తుంది, అతను దానికి ఎందుకు వ్యతిరేకంగా మారాడో చూపిస్తుంది. ప్రాచీన [[ప్రపంచ చరిత్ర|ప్రపంచం చరిత్ర]]<nowiki/>లో ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన సంఘటన, ఎందుకంటే యుద్ధాన్ని త్యజించిన మరొక సమకాలీన చక్రవర్తి ఎవరూ లేరు. [[కళింగ యుద్ధం]] తర్వాత అశోకుడు ''ధమ్మం'' విధానాన్ని ప్రారంభించాడు.<ref>{{cite book|title=Aśoka and the decline of the Mauryas, Volume 5|publisher=Oxford University Press, 1961|isbn=9780198077244|page=265|url=https://books.google.com/books?id=e-A-AQAAIAAJ|author=Romila Thapar|edition=2, reprint|year=1961}}</ref> == ధమ్మం, మౌర్య రాజ్యం == అశోకుడి ''ధమ్మం'' కేవలం గొప్పగా వినిపించే పదబంధాల సమాహారం కాదు. అతను స్పృహతో దానిని రాజ్య విధానంగా స్వీకరించడానికి ప్రయత్నించాడు; "మనుషులందరూ నా పిల్లలు", "నేను ఏ ప్రయత్నం చేసినా, ప్రాణులన్నింటికీ నేను చెల్లించాల్సిన రుణాన్ని తీర్చడానికి మాత్రమే ప్రయత్నిస్తాను" అని అతను ప్రకటించాడు. ఇది పూర్తిగా కొత్త, స్ఫూర్తిదాయకమైన రాజురికం ఆలోచన. [[అర్థశాస్త్రం]]<nowiki/>లో రాజు ఎవరికీ బాకీ పడడు. అతని ఏకైక పని రాజ్యాన్ని సమర్ధవంతంగా పరిపాలించడమే.<ref name="google592"/>[[అశోకుడు]] హింస ద్వారా యుద్ధాన్ని, విజయాన్ని త్యజించాడు, అనేక జంతువులను చంపడాన్ని నిషేధించాడు.<ref name="google1989">{{cite book|title=Studies in Indian History Issue 35 of Chaukhambha oriental research studies|year=1989|publisher=Chaukhamba Orientalia original from: the University of Virginia|url=https://books.google.com/books?id=_XlDAAAAYAAJ|author=Upendra Thakur|accessdate=30 August 2013}}</ref> రాజ కుటుంబంలో మాంసం వినియోగాన్ని దాదాపుగా ఆపివేయడం ద్వారా అశోకుడు శాఖాహారానికి ఆదర్శంగా నిలిచాడు. అతను ప్రేమ, విశ్వాసం ద్వారా ప్రపంచాన్ని జయించాలనుకున్నందున, అతను ''ధమ్మాన్ని'' ప్రచారం చేయడానికి అనేక మిషన్లను పంపాడు. [[ఈజిప్టు|ఈజిప్ట్]], గ్రీస్, [[శ్రీలంక]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలకు ఇటువంటి మిషన్లు పంపబడ్డాయి. ''ధమ్మం'' ప్రచారంలో ప్రజల సంక్షేమానికి సంబంధించిన అనేక చర్యలు ఉన్నాయి. సామ్రాజ్యం లోపల, వెలుపల పురుషులు, మృగాల చికిత్స కేంద్రాలు స్థాపించబడ్డాయి. నీడను ఇచ్చే తోటలు, బావులు, పండ్ల తోటలు, విశ్రాంతి గృహాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇటువంటి స్వచ్ఛంద సేవ అర్థశాస్త్రం రాజు కంటే పూర్తిగా భిన్నమైన వైఖరి, అతను ఆదాయాన్ని తీసుకువస్తే తప్ప ఎటువంటి ఖర్చులను భరించడు.<ref>{{cite book|title=Indian History|year=1960 |publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=9780071329231|page=A-185|url=https://books.google.com/books?id=X4j7Nf_MU24C|accessdate=30 August 2013}}</ref> అశోకుడు పనికిరాని త్యాగాలను, వ్యర్థం, క్రమశిక్షణా రాహిత్యం, మూఢనమ్మకాలకు దారితీసే కొన్ని రకాల సమావేశాలను కూడా నిషేధించాడు.<ref name="google1989"/> ఈ విధానాలను అమలు చేయడానికి అతను ''ధమ్మ-మహామత్తులు'' అనే అధికారుల కొత్త కేడర్‌ను నియమించుకున్నాడు. వివిధ వర్గాల ప్రజలకు న్యాయం జరిగేలా చూడటం ఈ బృందం విధుల్లో భాగం. ఖైదీల బాగోగులు చూసుకోవాలని వారిని ప్రత్యేకంగా కోరారు. శిక్షాకాలం పూర్తయిన తర్వాత కూడా సంకెళ్లు వేసి ఉంచిన అనేక మంది దోషులను విడుదల చేయాలి. మరణశిక్ష పడిన వారికి మూడు రోజుల గ్రేస్ ఇవ్వబడింది. అశోకుడు ''ధమ్మ యాత్రలు'' కూడా ప్రారంభించాడు. అతను, అతని ఉన్నతాధికారులు ''ధమ్మాన్ని'' ప్రచారం చేస్తూ దేశవ్యాప్తంగా పర్యటించి, తన ప్రజలతో ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. అటువంటి వైఖరులు, విధానాల కారణంగా, కెర్న్ వంటి ఆధునిక రచయితలు ఆయనను "రాజు వేషంలో ఉన్న సన్యాసి" అని పిలిచారు.<ref>{{cite book|title=Indian History|year=1960 |publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=9780071329231|pages=A–184–185|url=https://books.google.com/books?id=X4j7Nf_MU24C}}</ref><ref>{{cite book|title=A Text Book of Social Sciences|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120914667|pages=45–46|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC|author=Dr. N.N. Kher & Jaideep Aggarwal}}</ref> == వ్యాఖ్యానాలు == అశోకుడి ''ధమ్మం'' విధానం పండితుల మధ్య వివాదం, చర్చనీయాంశమైంది; కొందరు అశోకుడు పక్షపాత బౌద్ధుడని చెప్పారు, ''ధమ్మాన్ని'' బౌద్ధమతంతో సమానంగా భావించారు. అసలు బౌద్ధ ఆలోచనను అశోకుడు ''ధమ్మంగా'' బోధించాడని, తరువాత బౌద్ధమతానికి కొన్ని వేదాంతపరమైన చేర్పులు చేయబడ్డాయని కూడా సూచించబడింది. ఈ రకమైన ఆలోచన కొన్ని బౌద్ధ వృత్తాంతాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. [[కళింగ యుద్ధం]] ఒక నాటకీయ మలుపు అని నమ్ముతారు, ఇక్కడ యుద్ధం మరణం, విధ్వంసానికి పశ్చాత్తాపం చెంది అశోకుడు బౌద్ధుడిగా మారాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. భారతదేశం, విదేశాలలో బౌద్ధమత వ్యాప్తి ఘనతను బౌద్ధ రికార్డులు ఆయనకు ఆపాదించాయి. ఒక చక్రవర్తిగా అశోకుడు ఇతర మతాల ఖర్చుతో బౌద్ధమతానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వలేదు.<ref name="google592"/><ref>{{cite book|title=History & Civics 9|publisher=Ratna Sagar|isbn=9788183323642|pages=96–97|url=https://books.google.com/books?id=XJL5Rk6aHYUC|author=Sudeshna Sengupta}}</ref><ref>{{cite book|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of California Press|isbn=9780520242258|page=200|url=https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC|author=Romila Thapar|edition=illustrated, reprint}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kachru|first=Sonam|title=Ashoka's ethical infrastructure is carved into India's rocks {{!}} Aeon Essays|url=https://aeon.co/essays/ashokas-ethical-infrastructure-is-carved-into-indias-rocks|access-date=2021-07-11|website=Aeon|language=en|archive-date=2024-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622154042/https://aeon.co/essays/ashokas-ethical-infrastructure-is-carved-into-indias-rocks|url-status=dead}}</ref> రమేష్ చంద్ర ముజుందార్ ప్రకారం, ''ధమ్మం'' ఒక మతవిశ్వాసి విధానం కాదు, విభిన్న మత విశ్వాసాల నుండి సృష్టించబడిన విశ్వాసాల వ్యవస్థ.<ref>{{cite book|title=Ancient India|year=1977|publisher=Motilal Banarsidass Publ|isbn=9788120804364|url=https://books.google.com/books?id=XNxiN5tzKOgC|author=Ramesh Chandra Majumdar|edition=illustrated, reprint}}</ref> అశోకుడు ''ధమ్మం'' ప్రచారం ఫలితాల గురించి చరిత్రకారులలో కొంత చర్చ జరిగింది. త్యాగాలపై అశోకుడి నిషేధం, [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] పట్ల అతను చూపిన అనుకూలత బ్రాహ్మణుల ప్రతిచర్యకు దారితీసిందని, ఇది మౌర్య సామ్రాజ్యం క్షీణతకు దారితీసిందని కొందరు చరిత్రకారులు నమ్ముతారు. యుద్ధాలను ఆపడం, అహింసను నొక్కిచెప్పడం సామ్రాజ్యం సైనిక శక్తిని నిర్వీర్యం చేసిందని, అశోకుడి మరణం తర్వాత దాని పతనానికి దారితీసిందని ఇతరులు నమ్ముతున్నారు.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Oriental Philosophy and Religion a Continuing Series... Buddhism|year=2005 |publisher=Global Vision Pub House|isbn=9788182201156|pages=355–356|url=https://books.google.com/books?id=8cA2Bt_JjPkC}}</ref><ref>{{cite web|title=What were the causes for the decline of the Mauryan Empire?|url=http://www.preservearticles.com/2011101815647/what-were-the-causes-for-the-decline-of-the-mauryan-empire.html|work=RESHMA RAI|date=18 October 2011|accessdate=11 August 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002032815/http://www.preservearticles.com/2011101815647/what-were-the-causes-for-the-decline-of-the-mauryan-empire.html|archivedate=2 October 2013}}</ref> రోమిలా థాపర్ ప్రకారం, అశోకుడి ''ధమ్మం'' అతని ముఖ్యమైన మానవత్వానికి అద్భుతమైన పత్రం, సమకాలీన పరిస్థితి సామాజిక-రాజకీయ అవసరాలకు సమాధానం. ఇది బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకమైనది కాదు ఎందుకంటే [[బ్రాహ్మణులు]], శ్రమణుల పట్ల గౌరవం అతని ''ధమ్మం''లో అంతర్భాగం. అహింసపై అతని ప్రాధాన్యత రాష్ట్ర అవసరాలకు గుడ్డిగా చేయలేదు. వాస్తవానికి, అతను బ్యూరోక్రాట్‌లు తన ప్రజల పక్షాన నైతిక పురోగతిని నిర్ధారించే పనిని చేస్తున్నారని ఊహించాడు.<ref>{{Cite web|last=Kachru|first=Sonam|title=Ashoka's ethical infrastructure is carved into India's rocks {{!}} Aeon Essays|url=https://aeon.co/essays/ashokas-ethical-infrastructure-is-carved-into-indias-rocks|access-date=2021-07-11|website=Aeon|language=en|archive-date=2024-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622154042/https://aeon.co/essays/ashokas-ethical-infrastructure-is-carved-into-indias-rocks|url-status=dead}}</ref> అటవీ తెగలు ఇబ్బందులు సృష్టిస్తూనే ఉంటే, బలవంతం ఉపయోగించడం తనకు ఇష్టం లేకపోయినా బలప్రయోగం చేయాల్సి రావచ్చునని అశోకుడు వారిని హెచ్చరించాడు. అశోకుడు యుద్ధాన్ని ఆపే సమయానికి, మొత్తం భారత ఉపఖండం అతని ఆధీనంలో ఉంది. దక్షిణాన అతను చోళులు, పాండ్యులతో స్నేహపూర్వకంగా ఉన్నాడు. [[శ్రీలంక]] ఒక ఆరాధనా మిత్రదేశం. ఆ విధంగా, అశోకుడి సామ్రాజ్యం దాని సహజ సరిహద్దులకు చేరుకున్నప్పుడు యుద్ధ క్షీణత వచ్చింది. జాతిపరంగా విభిన్నమైన, మతపరంగా వైవిధ్యభరితమైన, వర్గ-విభజిత సమాజంలో సహనం కోసం విజ్ఞప్తి చేయడం తెలివైన చర్య. అశోకుడి సామ్రాజ్యం విభిన్న సమూహాల సమ్మేళనం; రైతులు, సంచార పశుపోషకులు, వేటగాళ్ళు, గ్రీకులు, కాంభోజులు, భోజులు, విభిన్న సంప్రదాయాలు కలిగిన వందలాది సమూహాలు ఉన్నాయి. ఈ తరుణంలో సహనం పాటించాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. [[అశోకుడు]] నైతిక సూత్రాల బోర్డుతో సంకుచిత సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను అధిగమించడానికి ప్రయత్నించాడు.<ref name="Preface 4">{{cite book|title=A History of India|year=1990|publisher=Penguin UK, 1990|isbn=9780141949765|page=384|url=https://books.google.com/books?id=1Y02AiEu1kcC|author=Romila Thapar}}</ref><ref>{{cite book|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of California Press, 2004|isbn=9780520242258|pages=200–204|url=https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC|author=Romila Thapar|edition=illustrated, reprint}}</ref> అశోకుడి ''ధమ్మం'' అతని నుండి బయటపడలేకపోయింది; దాని ప్రకారం అది విఫలమైంది. అయినప్పటికీ, అతను కొత్త మతాన్ని స్థాపించలేదు, కానీ నైతిక సూత్రాల అవసరాన్ని సమాజంపై ముద్ర వేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు.<ref>{{cite book|title=Ashoka|url=https://archive.org/details/asoka0000bhan|year=2000|publisher=Asian Educational Services, 2000|isbn=9788120613331|page=367|author=D.R. Bhandarkar|edition=reprint}}</ref><ref>{{cite book|title=General Studies History 4 Upsc|publisher=Tata McGraw-Hill Education, 2005|isbn=9780070604476|pages=A46|url=https://books.google.com/books?id=yWfeU9eQd5YC|author=Reddy|date=2005-11-01}}</ref><ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/books?id=pUE7udsNP5AC|pages=836–837|title=Pratiyogita Darpan | last1 = Darpan | first1 = Pratiyogita | date = November 2009}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అశోకావదానం]] * [[బౌద్ధ నైతికత]] * [[ఆర్య అష్టాంగ మార్గం]] * ఉపాసకులు * [[అశోకుడి శాసనాలు]] * ఢిల్లీలోని అశోక శాసనాలు * [[అశోక స్తంభాలు]] * [[ప్రధాన శిలా శాసనాలు]] * [[శాంతి స్థూపం, లడఖ్]] * [[కనగనహళ్ళి]] * [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] * మైనర్ శిలా శాసనాలు * అశోక శాసనాల జాబితా == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist|30em}} == బయటి లింకులు == {{EB1911 poster|Asoka}} * {{cite web|title=Urban Dharma|url=http://www.urbandharma.org/udharma5/ebooks.html|accessdate=12 August 2013}} * {{cite web|title=The Mauryan Empire, 321-184 B.C.|url=http://www.uio.no/studier/emner/hf/iakh/HIS2172/h10/undervisningsmateriale/his2172.lecture%203.pdf|work=Pamela Price|accessdate=12 August 2013}} * {{cite journal|title=The journal of the international associations of the buddhist studies|year=1982|volume=5|url=http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/ojs/index.php/jiabs/article/download/8572/2479 | accessdate = 12 August 2013}} * {{cite web | url = https://www.academia.edu/1906640 | title = Ashokan Edicts as Propaganda | accessdate = 12 August 2013| last1 = Cheatham | first1 = Dennis }} * {{cite web | url = http://www.buddhadhammasangha.com/secondlevelsite/thirdlevelsite/ebooklibrary/textandteachingstheravadin.htm | title = E-book library | accessdate = 12 August 2013}} * {{Cite book | url = http://www.thawsischool.com/old/dhamma-book/download/Vision%20of%20the%20Dhamma-%20Payutto.pdf | title = Vision of Dhamma | isbn = 9789740934202 | year = 2007 | accessdate = 12 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151005015001/http://www.thawsischool.com/old/dhamma-book/download/Vision%20of%20the%20Dhamma-%20Payutto.pdf | archive-date = 5 October 2015 | url-status = dead }} * {{cite web | url = http://www.buddhanet.net/cmdsg/getting4.htm | title = The Dhamma | accessdate = 30 August 2013 | archive-date = 7 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130907195908/http://www.buddhanet.net/cmdsg/getting4.htm | url-status = dead }} * {{cite web |url = http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_gujarat_ashokanrock.asp | title = Ashokan rock edicts, Junagarh | accessdate = 2 September 2013}} * [https://web.archive.org/web/20070314160034/http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/ashoka.html The Edicts of King Ashoka] * [http://depts.washington.edu/silkroad/exhibit/mauryans/essay.html The Mauryan Empire] * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/ashokainscriptions.htm Ashokan Inscriptions] * [http://www.ciil-ebooks.net/html/iie/contents.htm Introduction to the Indian Epigraphy] * [http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Dhamma~Ashoka%60s-4-~way-moral-code-is-the-need-of-the-hour-1.aspx Dhamma-Ashoka's 4 -Way Moral Code Is The Need of The Hour] * [http://www.asiaeducation.edu.au/curriculum_resources/history_cr/ancient_india/ashokas_edicts.html Ashoka's Edicts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240622154048/https://www.asiaeducation.edu.au/curriculum_resources/history_cr/ancient_india/ashokas_edicts.html |date=2024-06-22 }} * [https://www.livius.org/man-md/mauryas/mauryas.html Maurayan Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226183742/https://www.livius.org/man-md/mauryas/mauryas.html |date=26 February 2012 }} * {{cite web |last1=Kachru |first1=Sonam |title=Ashoka's moral empire |url=https://aeon.co/essays/ashokas-ethical-infrastructure-is-carved-into-indias-rocks |publisher=Aeon |access-date=2026-07-28 |archive-date=2024-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622154042/https://aeon.co/essays/ashokas-ethical-infrastructure-is-carved-into-indias-rocks |url-status=dead }} * {{cite book |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |title=Ashoka in Ancient India |date=2015 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |url=https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057777}} [[వర్గం:మౌర్య సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] hxxp5qbn3y6bqipvb4od7l34f47kokr 0 504750 4920289 4919662 2026-08-04T16:37:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920289 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ఆలువా ఊచకోత | image_size = <!-- |image_upright= is preferred for most cases, see WP:IMGSIZE --> | image_upright = | image_alt = | date = 6 జనవరి 2001 | time = | duration = | venue = | location = [[అలువా]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | coordinates = | type = | cause = నరికి చంపడం | motive = పగ | Target = | reporter = పేరు తెలియని వ్యక్తి | participants = 7 | outcome = ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ఆరుగురు మృతి | deaths = 6 | burial = | inquiries = | arrests = 1 | suspects = 1 | accused = ఆంటోనీ మంజూరన్ | convicted = | charges = [[హత్య]]తో సహా అనేకమైనవి | trial = ఫిబ్రవరి 2005 | verdict = మరణశిక్ష (2018లో జీవిత ఖైదుగా మార్చబడింది) | convictions = | sentence = | publication_bans = | litigation = | notes = }} స్థానికంగా '''మంజూరన్ సామూహిక హత్య''' అని కూడా పిలువబడే '''అలువా ఊచకోత''' 6 జనవరి 2001న భారతదేశంలోని [[కేరళ]] రాష్ట్రంలోని అలువా నగరంలో జరిగింది. నగర కేంద్రంలోని మంజూరన్ ఇంట్లో ఒక వృద్ధురాలు, ఇద్దరు పిల్లలతో సహా ఆరుగురు కుటుంబ సభ్యులందరూ హత్యకు గురయ్యారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/aluva-murder-case-sc-commutes-death-sentence-of-antony-to-life-term/article25725919.ece|title=Aluva murder case: Supreme Court commutes death sentence of Antony to life term|date=2018-12-12|work=The Hindu|access-date=2023-07-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అనేక విచారణల అనంతరం, ఆ కుటుంబానికి బంధువు, వారి ఇంటికి తరచూ వచ్చేవాడైన ఆంటోనీయే ఈ హత్య చేశాడని స్థానిక పోలీసులు నిర్ధారణకు వచ్చారు. బాధితుల బంధువుల నిరసన అనంతరం ఈ కేసును [[కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ|సీబీఐకి]] అప్పగించారు. 2005 ఫిబ్రవరిలో, సీబీఐ కోర్టు ఆంటోనీకి మరణశిక్ష విధించగా, 2006 సెప్టెంబర్‌లో [[కేరళ ఉన్నత న్యాయస్థానం|హైకోర్టు]] కూడా ఆ మరణశిక్షను సమర్థించింది. అయితే, డిసెంబర్ 2018లో, ఆంటోనీకి విధించిన మరణశిక్షను యావజ్జీవ కారాగార శిక్షగా మార్చారు. <ref>{{Cite web|date=2018-12-13|title=Mass murder of an Aluva family: Why SC commuted the murderer's death sentence|url=https://www.thenewsminute.com/article/mass-murder-aluva-family-why-sc-commuted-murderers-death-sentence-93291|access-date=2023-07-30|website=The News Minute|language=en}}</ref> == హత్య == 2001 జనవరి 6న, అలువలోని [[అలువా రైల్వే స్టేషను|రైల్వే స్టేషన్ రోడ్డులో]] ఉన్న మంజూరన్ హౌస్‌కు చెందిన ఆరుగురు సభ్యులు హత్యకు గురయ్యారు. రైల్వే స్టేషన్ రోడ్డులో మంజూరన్ హార్డ్‌వేర్స్ నడిపే యజమాని అగస్టీన్, అతని భార్య బేబీ, పిల్లలు జయమోన్, దివ్య, అగస్టీన్ తల్లి క్లారా, సోదరి కోచురాణి బాధితులుగా ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|last=|title=കൊല്ലപ്പെട്ടത് 6 പേർ, പ്രതി ഒരാൾ!; അവകാശികൾ വാങ്ങാതെ കോടികൾ|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/01/06/aluva-murder-case-20-years.html|access-date=2023-07-30|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref> అగస్టిన్‌కు దూరపు బంధువు, కుటుంబ స్నేహితుడైన ఆంటోనీ మంజూరన్ హంతకుడు. ఆంటోనీకి విదేశంలో ఒక ఉద్యోగం వచ్చింది, దానికి కొంత డబ్బు అవసరమైంది. ఆ రాత్రి ఆంటోనీ డబ్బు అడగడానికి ఇంటికి వచ్చాడు. ఆ సమయంలో కోచురాణి, క్లారా మాత్రమే ఇంట్లో ఉండగా, అగస్టిన్, అతని భార్య, ఇద్దరు పిల్లలు సినిమా చూడటానికి వెళ్లారు. ఆంటోనీ, కొచురాణిని (వయస్సు 42) డబ్బు అడిగాడు, అది ఇవ్వకపోవడంతో ఆమెను నరికి చంపాడు. దీనికి సాక్షిగా ఉన్న క్లారా (74 ఏళ్ల వయస్సు) కూడా నరికి చంపబడింది. అగస్టీన్ మంజూరన్‌కు అతను తమ ఇంటికి వస్తున్నాడని తెలిసినందున, ఆంటోనీ తాను దొరికిపోతానని గ్రహించి, మిగిలిన కుటుంబ సభ్యులు తిరిగి వచ్చేవరకు ఇంట్లోనే దాక్కున్నాడు. 47 ఏళ్ల అగస్టిన్, అతని 42 ఏళ్ల భార్య బేబీ, 14, 12 ఏళ్ల పిల్లలు జయమోన్, దివ్య ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆంటోనీ చేత నరికి చంపబడ్డారు. <ref>{{Cite web|last=|title=രക്തം പുരണ്ട പത്ത് കാല്‍പ്പാടുകള്‍? ചുവരിലെ രക്തം കൊണ്ടുളള അമ്പും വില്ലും? ചോദ്യങ്ങൾ ബാക്കി|url=https://www.manoramanews.com/news/kerala/2018/12/13/sc-commutes-death-sentences-of-aluva-murer-accused-antony-to-life-imprisonment.html|access-date=2023-07-30|website=Manoramanews|language=en}}</ref> == దర్యాప్తు, విచారణ, తీర్పు == === కేరళ పోలీసులు === హత్య జరిగిన మరుసటి రోజు రాత్రి సుమారు 11 గంటలకు అలువ పోలీస్ స్టేషన్‌కు ఒక ఫోన్ కాల్ వచ్చింది. అగస్టిన్, బేబీ మృతదేహాలకు సమీపంలోని గోడపై రక్తంతో గీసిన బాణం గుర్తును [[కేరళ పోలీసులు|పోలీసులు]] కనుగొన్నారు. ఎర్నాకులం రూరల్ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ ఎం. సేతురాఘవన్ పర్యవేక్షణలో 30 మంది అధికారులతో కూడిన దర్యాప్తు బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అనేక విచారణల అనంతరం, ఆగస్ట్ బంధువు, వారి ఇంటికి తరచూ వచ్చేవాడైన ఆంటోనీయే హంతకుడని బృందం కనుగొంది. ఆంటోనీ మున్సిపాలిటీలో తాత్కాలిక డ్రైవర్‌గా ఉండేవాడు. అతను తన కుటుంబంతో కలిసి అలువ సిరియన్ చర్చి రోడ్డులో నివసించాడు. ఈలోగా, అతనికి విదేశాల్లో పనిచేసే అవకాశం లభించింది. కోచురాణి దీనికి డబ్బు ఇస్తానని వాగ్దానం చేసి, చెల్లించలేదు. దీనికి సంబంధించిన శత్రుత్వమే ఈ మారణకాండకు కారణమని దర్యాప్తు అధికారులు నిర్ధారించారు. అప్పుడు, దర్యాప్తు నిర్వహించిన క్రైమ్ బ్రాంచ్ కూడా దీనిని ధృవీకరించింది. <ref>{{Cite web|date=12 December 2018|title=ആലുവ കൂട്ടക്കൊല: ആന്റണിക്കു തൂക്കുകയര്‍ ഇല്ല, ശിക്ഷ ജീവപര്യന്തമാക്കി കുറച്ചു|url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2018/dec/12/ആലുവ-കൂട്ടക്കൊല-ആന്റണിക്കു-തൂക്കുകയര്-ഇല്ല-ശിക്ഷ-ജീവപര്യന്തമാക്കി-കുറച്ചു-41326.html|access-date=2023-07-30|website=Samakalika Malayalam|language=ml}}</ref> పోస్ట్‌మార్టం నివేదిక ప్రకారం, వారందరూ ముందు రోజు రాత్రి హత్యకు గురైనట్లు తెలిసింది. బంధువులను, చుట్టుపక్కల వారిని విచారించగా, ఆంటోనీయే హత్య చేశాడని స్పష్టమైంది. ఆ రాత్రి, అలూవా స్టేషన్ నుండి [[ముంబై|ముంబైకి]] వెళ్లిన ఆంటోనీ, దమ్మామ్‌లోకి ప్రవేశించాడు. పోలీసులు ముంబైకి వెళ్లగా, బాధితులు ధరించిన బంగారు ఆభరణాలను ఆంటోనీ అక్కడే అమ్మినట్లు తేలింది. <ref>{{Cite web|date=8 December 2018|title=A brutal murderer, several times accused - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/Dec/13/a-brutal-murderer-several-times-accused-1910801.html|access-date=2023-07-30|website=www.newindianexpress.com}}</ref> అప్పుడు పోలీసులు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల కోసం వెతికారు. నేరస్థులను అప్పగించేందుకు భారత్, సౌదీ అరేబియా మధ్య ఎలాంటి ఒప్పందం లేదు. ఆంటోనీ జమ్మాతో మాట్లాడకుండా నిరోధించడానికి పోలీసులు జమ్మాను నిఘాలో ఉంచారు. <ref>{{Cite web|last=newskairali|date=2018-12-12|title=ദൂരൂഹത മാറാത്ത ആലുവ കൊലക്കേസ്;അവസാനം കൊലക്കയറില്‍ നിന്ന് ആന്റണി ജീവപര്യന്തത്തിലേക്ക്|url=https://www.kairalinewsonline.com/2018/12/12/213284.html|access-date=2023-07-30|website=Kairali News {{!}} Kairali News Live|language=ml}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> పోలీసులు ముంబైకి వచ్చి, ఆంటోనీని సౌదీ అరేబియాకు తీసుకెళ్లిన కాస్మోస్ ట్రావెల్ యజమాని అరుణ్ మెమన్‌ను కలిశారు. అతని భార్య అతడిని తిరిగి తీసుకురమ్మని, ఖర్చులన్నీ తానే భరిస్తానని చెబుతూ ముంబైలోని కార్యాలయానికి రావడంతో, సౌదీ స్పాన్సర్ ఆంటోనీని తిరిగి ఇంటికి పంపించాడు. ఆ తర్వాత, పోలీసులు ఆంటోనీని [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|సహార్ విమానాశ్రయంలో]] పట్టుకున్నారు. పోలీసు బృందం ఆంటోనీతో కలిసి [[కలికట్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|కరిపూర్ విమానాశ్రయానికి]] చేరుకుంది. ఎన్నో అబద్ధాలు చెప్పినప్పటికీ, పోలీసులు సాక్ష్యాలు చూపించడంతో ఆంథోనీ నేరాన్ని ఒప్పుకున్నాడు. <ref>{{Cite web|date=2021-01-05|title=കൊലക്കളമായി മാഞ്ഞൂരാൻ വീട്, വെട്ടിനുറുക്കിയത് ആറുപേരെ; ആലുവ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് ഇരുപതാണ്ട്|url=https://archives.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-special/twenty-years-of-aluva-massacre-1.5333340|access-date=2023-07-30|website=Mathrubhumi Archives|language=en}}</ref> === సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ === క్రైమ్ బ్రాంచ్ దర్యాప్తుపై తమ అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తూ బాధితుల బంధువులలో కొందరు ముందుకు వచ్చారు. ఇంకా ఎక్కువ మంది నిందితులు ఉన్నారని వారు ఆరోపించారు. అనంతరం ఈ కేసును [[కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ|సీబీఐకి]] అప్పగించారు. అయితే, వారు చివరికి ఆంటోనీని కూడా చేరుకున్నారు. 2005 ఫిబ్రవరిలో, సీబీఐ ప్రత్యేక న్యాయస్థానం ఆంటోనీని దోషిగా నిర్ధారించి, [[మరణశిక్ష|అతనికి మరణశిక్ష విధించింది]] . 2006 సెప్టెంబర్ 18న [[కేరళ ఉన్నత న్యాయస్థానం|హైకోర్టు]] మరణశిక్ష నిర్ణయాన్ని సమర్థించగా, నవంబర్ 13న [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|సుప్రీంకోర్టు]] ఆ తీర్పుపై స్టే విధించింది. 2009లో మరణశిక్షను తిరిగి ఆమోదించారు. తదనంతరం దాఖలు చేసిన పునఃసమీక్ష పిటిషన్‌ను కూడా కొట్టివేశారు. 2010లో [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతికి]] క్షమాభిక్ష విజ్ఞప్తి చేసినా ప్రయోజనం లేకపోయింది. ఆ తర్వాత పూజప్పుర జైలులో ఆంటోనీని ఉరితీసే ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. దర్యాప్తులో భాగంగా పోలీసులు ఇంట్లో, బ్యాంకు లాకర్‌లో నుంచి బంగారు ఆభరణాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కేసు ఇప్పుడు ముగిసినప్పటికీ, దావాదారులు దానిని తిరిగి కొనుగోలు చేయలేదు, కాబట్టి అది కోర్టులోనే ఉంచబడింది. <ref>{{Cite web|date=2018-12-12|title=Aluva mass murder: Antony's death commuted to life term|url=https://englisharchives.mathrubhumi.com/news/kerala/supreme-court-1.3387943|access-date=2023-07-30|website=English Archives|language=en}}</ref> == తీర్పును రద్దు చేయడం == 2014లో, ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఆర్.ఎం. లోధా ఆదేశం ఆంటోనీ తీర్పును రద్దు చేసింది. మరణశిక్షకు వ్యతిరేకంగా దాఖలైన సమీక్ష పిటిషన్లను బహిరంగ కోర్టులో విచారించాలని ఆయన ఆదేశించారు. 2018లో, కోర్టు ఆంథోనీకి విధించిన మరణశిక్షను యావజ్జీవ కారాగార శిక్షగా మార్చింది. ఈ సమయానికి, ఆంటోనీకి మరణశిక్ష విధించబడిన తర్వాత అతను 13 సంవత్సరాలు ఏకాంత నిర్బంధంలో గడిపాడు. ఆ తర్వాత, అతని జైలు శిక్ష పూర్తవడంతో పూజప్పుర సెంట్రల్ జైలు అధికారులు అతడిని విడుదల చేయడానికి మూడుసార్లు ప్రయత్నించారు. కానీ అలువ పోలీసులు ఆంటోనీకి అనుకూలంగా నివేదిక దాఖలు చేయలేదు, 2018 నుండి పెరోల్ కోసం అతని ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. <ref>{{Cite web|date=2021-01-07|title=പോലീസ് വെരിഫിക്കേഷൻ നടന്നു; ആലുവ കൂട്ടക്കൊലക്കേസ് പ്രതി ആന്റണി ജയിൽമോചിതനായേക്കും|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/specials/aluva-massacre-accused-antony-may-be-released-from-jail-1.5338622|access-date=2023-07-30|website=Mathrubhumi}}</ref> అయితే, 2022 జూన్‌లో, విరుద్ధమైన పోలీసు నివేదిక కారణంగా పెరోల్ నిరాకరించబడి, చాలా సంవత్సరాలుగా జైలులో ఉన్న 23 మందికి పెరోల్ మంజూరు చేయాలని [[కేరళ ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం]] నిర్ణయించింది. ఆంటోనీ జాబితాలో చేర్చబడ్డాడు, అతనికి 30 రోజుల పెరోల్ మంజూరు చేయబడింది. <ref>{{Cite web|title=ആലുവ കൂട്ടക്കൊല കേസ് പ്രതി ആൻ്റണി പരോളിൽ പുറത്തിറങ്ങി|url=https://www.asianetnews.com/kerala-news/aluva-murder-case-accused-antony-released-from-prison-on-parole-rdh56j|access-date=2023-07-30|website=www.asianetnews.com}}</ref> == జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == 2004లో వచ్చిన మలయాళ క్రైమ్ థ్రిల్లర్ చిత్రం ''<nowiki/>'సేతురామ అయ్యర్ సీబీఐ''' నేపథ్యం ఒక ఇంట్లో జరిగిన మారణకాండ. ఈ చిత్ర స్క్రీన్ రైటర్ ఎస్ఎన్ స్వామి దాని నుండి కొద్దిగా స్ఫూర్తి పొందినట్లు చెప్పారు. <ref>{{Cite web|title=How Kerala cops' out-of-the-box thinking brought a cold-blooded killer to justice|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/12/12/how-kerala-police-proved-aluva-murder-case.html|access-date=2023-07-30|website=www.onmanorama.com|archive-date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230730100203/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/12/12/how-kerala-police-proved-aluva-murder-case.html|url-status=dead}}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[టి. పి. చంద్రశేఖరన్|టిపి చంద్రశేఖరన్]] * [[మలంకర వర్గీస్ హత్య కేసు]] * [[అరియిల్ షుకూర్ మరణం]] * [[జిషా హత్య కేసు]] * [[కేరళలో రాజకీయ క్రియాశీలత]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం:Pages using infobox mapframe with missing coordinates]] [[వర్గం:2001]] [[వర్గం:హత్య చేయబడ్డ భారతీయులు]] [[వర్గం:కేరళ]] [[వర్గం:మహిళలపై హింసాత్మక సంఘటనలు]] [[వర్గం:మహిళలపై హింస]] nnkt7uflam5yv7d7rutatvlsutsqbog 0 504874 4920247 4915062 2026-08-04T14:39:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920247 wikitext text/x-wiki పశ్చిమ బెంగాల్ హౌసింగ్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ లేదా '''హెచ్‌ఐడిసిఓ''' ('''హిడ్కో)''' అనేది పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ, ఇది రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రధాన నిర్మాణ, గృహ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులలో నిమగ్నమై ఉంది, అయితే వారి ప్రాజెక్టులు చాలావరకు కోల్‌కతాలోని న్యూ టౌన్‌లో ఉన్నాయి. ఇది హిడ్కో అమలు చేసిన లేదా అమలు చేస్తున్న ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టుల జాబితా. {| class="wikitable" |+కీ |- | {{box|color=yellow}} నిర్మాణంలో ఉంది అని సూచిస్తుంది<br> {{box|color=#FFFFCB}} ప్రతిపాదించబడిన <br>{{box|color= grey}} రద్దు చేయబడిన లేదా నిలిపివేయబడిన దానిని సూచిస్తుంది |} == భారీ ప్రాజెక్టులు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు/వివరాలు !మూ |- |[[బెంగాల్ సిలికాన్ వ్యాలీ టెక్ హబ్]] |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2018 |ఐటి, డేటా కేంద్రాల కోసం ప్రత్యేకమైన 250 ఎకరాల ప్రాంతం [[డేటా సెంటర్|డేటా కేంద్రాలు]] |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Bhawan &#124; Bengal Silicon Valley IT Hub|url=https://www.wbhidcoltd.com/projects/bengal-silicon-vally-it-hub|website=www.wbhidcoltd.com}}</ref> |- |ఫిన్టెక్ హబ్, కోల్కతా |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2010 |70 ఎకరాల ప్రాంతం ఆర్థిక, చట్టపరమైన కంపెనీలకు ప్రత్యేకమైనది |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Earmarks Plot In New Town For FinTech Companies|url=https://businessworld.in/article/hidco-earmarks-plot-in-new-town-for-fintech-companies-126325|website=BW Businessworld}}</ref> |} == సమావేశ కేంద్రాలు, ఆడిటోరియం సముదాయాలు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |బిస్వా బంగ్లా కన్వెన్షన్ సెంటర్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2017 |[[తూర్పు భారతదేశం]] అతిపెద్ద కన్వెన్షన్ సెంటర్ |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Bhawan &#124; Biswa Bangla Convention Centre|url=https://www.wbhidcoltd.com/projects/convention-centre|website=www.wbhidcoltd.com}}</ref> |- |ధనధన్యా ఆడిటోరియం |[[అలిపూర్|అలిపోర్]], [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] |2023 |శంఖాకారంలో ఉన్న బహుళ-శ్రవణశాల సముదాయం |<ref>{{Cite web|date=April 12, 2023|title=CM to inaugurate Dhana Dhanye Auditorium today|url=https://www.millenniumpost.in/bengal/cm-to-inaugurate-dhana-dhanye-auditorium-today-515014|website=MillenniumPost}}</ref> |} == గృహ, టౌన్‌షిప్ ప్రాజెక్టులు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |గిటాబిటన్ టౌన్షిప్ |[[శాంతినికేతన్]] సమీపంలో ఉన్న శిబ్పూర్, [[బీర్బం జిల్లా|బీర్భుమ్]] |2017 |టౌన్‌షిప్ ప్రాజెక్ట్ |<ref>{{Cite web|date=November 27, 2017|title=First phase plot distribution of Gitabitan Township to start|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/first-phase-plot-distribution-of-gitabitan-township-to-start/articleshow/61809355.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=May 10, 2024|title=HC go-ahead for Hidco township|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/calcutta-high-court-approves-hidco-township-construction/articleshow/109992034.cms|website=The Times of India}}</ref> |- |స్నేహదీయా |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | |వృద్ధాశ్రమం |<ref>{{Cite web|title=Snehodiya Senior Living – Luxury retirement home for senior citizens in New Town Kolkata|url=http://snehodiya.com/|website=snehodiya.com}}</ref> |- |సరసమైన గృహనిర్మాణ ప్రాజెక్ట్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | |అపార్ట్‌మెంట్ కాంప్లెక్స్ |<ref>{{Cite web|title=Affordable Housing Project|url=https://rera.wb.gov.in/project_details.php?procode=17899000000007|website=rera.wb.gov.in}}</ref> |} == పార్కులు, వినోద ప్రాజెక్టులు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |న్యూ టౌన్ ఎకో పార్క్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2012 |భారతదేశపు అతిపెద్ద పట్టణ ఉద్యానవనం (2024 నాటికి) |<ref>{{Cite web|title=Eco Park &#124; New Town Eco Park &#124; Rajarhat, Kolkata|url=https://www.ecoparknewtown.com/|website=www.ecoparknewtown.com}}</ref> |- |ఎకో అర్బన్ విలేజ్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2014 |పెద్ద పిక్నిక్ స్పాట్ |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Bhawan &#124; Eco Urban Village|url=https://www.wbhidcoltd.com/projects/eco-urban-village|website=www.wbhidcoltd.com}}</ref> |- |స్వప్నా భోర్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2015 |సీనియర్ సిటిజన్లకు ప్రత్యేక పార్క్ |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Bhawan &#124; Swapno Bhor Seniors' Park|url=https://www.wbhidcoltd.com/projects/swapno-bhor|website=www.wbhidcoltd.com}}</ref> |} == మ్యూజియంలు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |మదర్స్ వాక్స్ మ్యూజియం |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2014 | |<ref>{{Cite web|title=Mother's Wax Museum|url=http://motherswaxmuseum.in/about-us/|website=motherswaxmuseum.in|access-date=2026-07-29|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719012425/http://motherswaxmuseum.in/about-us/|url-status=dead}}</ref> |- |న్యూ టౌన్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ మ్యూజియం |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2022 |భారత నౌకాదళానికి చెందిన రెండవ విమానాల మ్యూజియం |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/countrys-second-naval-aircraft-museum-inaugurated-in-kolkatas-new-town/articleshow/92099888.cms|title=Country's second naval aircraft museum inaugurated in Kolkata's New Town|date=June 9, 2022|work=The Times of India}}</ref> |- |అలిపోర్ జైలు మ్యూజియం |[[అలిపూర్|అలిపోర్]], [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] |2019 | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/43-alipore-jail-cells-to-turn-into-plush-guest-rooms/articleshow/99947898.cms|title=In Kolkata, 43 Alipore jail cells to turn into plush guest rooms|date=May 3, 2023|work=The Times of India}}</ref> |- |న్యూ టౌన్ గిరిజన మ్యూజియం |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2021 | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tribal-museum-art-street-in-new-town/articleshow/81097654.cms|title=Kolkata: Tribal museum, Art Street in New Town|date=February 19, 2021|work=The Times of India}}</ref> |- |[[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్|కోల్కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/asias-first-museum-of-modern-art-coming-up-in-kolkata/articleshow/3034951.cms?from=mdr|title=Asia's first museum of modern Art coming up in Kolkata|date=May 13, 2008|work=The Economic Times}}</ref> |} == సాంస్కృతిక, ప్రదర్శన కేంద్రాలు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |రవీంద్ర తీర్థ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2012 | |<ref>{{Cite web|title=Rabindra Tirtha|url=http://www.rabindratirtha-wbhidcoltd.co.in/inside-rabindra-tirtha|website=www.rabindratirtha-wbhidcoltd.co.in}}</ref> |- |నజ్రుల్ తీర్థ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2014 | |<ref>{{Cite web|title=Nazrul Tirtha|url=http://nazrultirtha.co.in/|website=nazrultirtha.co.in}}</ref> |- |బిస్వా బంగ్లా ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2023 | |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Bhawan &#124; NEWSROOM|url=https://www.wbhidcoltd.com/newsroom|website=www.wbhidcoltd.com}}</ref> |} == రవాణా ప్రాజెక్టులు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |నార్కెల్‌బాగన్ అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2023 |కోల్‌కతా మొదటి బహుళస్థాయి అండర్‌పాస్ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/hidco-plans-vehicular-underpasses-at-narkelbagan-chinar-park-to-unclog-roads/articleshow/69981607.cms|title=Kolkata: Hidco plans vehicular underpasses at Narkelbagan, Chinar Park to unclog roads|date=June 28, 2019|work=The Times of India}}</ref> |- |బాగ్జోలా కాలువ వంతెన |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | |2031 |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-hidco-opens-service-road-bridge-in-new-town/articleshow/83551629.cms|title=Kolkata: Hidco opens service road bridge in New Town|date=June 15, 2021|work=The Times of India}}</ref> |- |న్యూ టౌన్ ప్రధాన ధమనుల రహదారి విస్తరణ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:yellow" |నిర్మాణంలో ఉంది. |10 లేన్ హై స్పీడ్ కారిడార్ |<ref>{{Cite web|date=January 28, 2024|title=Kolkata's New Town To Get 10-Lane High-Speed Corridor And A Vertical City|url=https://www.timesnownews.com/kolkata/kolkatas-new-town-to-get-10-lane-high-speed-corridor-and-a-vertical-city-article-107197874|website=Times Now}}</ref> |- |న్యూ టౌన్ అంతర్జాతీయ బస్ టెర్మినస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:yellow" |నిర్మాణంలో ఉంది. | |<ref>{{Cite web|last=Mullick|first=Soumyadip|date=August 11, 2023|title=HIDCO to set up int'l intra-state, inter-state & inter-city bus terminus-cum-commercial complex|url=https://www.millenniumpost.in/bengal/hidco-to-set-up-intl-intra-state-inter-state-inter-city-bus-terminus-cum-commercial-complex-528932|website=www.millenniumpost.in}}</ref> |- |కోల్‌కతా ఎల్‌ఆర్‌టి నార్కెల్‌బాగన్- హతిసాలా మార్గం |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-monorail-plan-for-new-town/articleshow/99828725.cms|title=Kolkata: Monorail plan for New Town|date=April 28, 2023|work=The Times of India}}</ref> |- |కోల్‌కతా మోనోరైల్ బిధాన్‌నగర్ - న్యూ టౌన్ మార్గం |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref>{{Cite web|last=MP|first=Team|date=October 4, 2018|title=HIDCO explores options for starting monorail services in Salt lake, New Town|url=https://www.millenniumpost.in/kolkata/hidco-explores-options-for-starting-monorail-services-in-salt-lake-new-town-321642|website=www.millenniumpost.in}}</ref> |- |టాటా మెడికల్ సెంటర్ సమీపంలో వాహన, పాదచారుల అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref name="auto12">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/hidco-plans-new-bagjola-canal-bridge/articleshow/102186406.cms|title=Hidco plans new Bagjola Canal bridge|date=July 28, 2023|work=The Times of India}}</ref> |- |సెయింట్ జేవియర్స్ విశ్వవిద్యాలయం సమీపంలో వాహన, పాదచారుల అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref name="auto12" /> |- |వెస్టిన్ సమీపంలో వాహన అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref name="auto2">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/new-town-to-receive-four-new-underpasses-for-small-vehicles/articleshow/112302401.cms|title=New Town set to get four new underpasses for small vehicles|date=August 6, 2024|work=The Times of India}}</ref> |- |చినార్ పార్క్ సమీపంలో వాహనాల అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref name="auto2" /> |- |నోపారా సమీపంలో వాహనాల అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref name="auto2" /> |- |ష్రాచి సమీపంలో వాహన అండర్‌పాస్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:#ffffcb" |ప్రతిపాదించారు. | |<ref name="auto2" /> |} == క్రీడా ప్రాజెక్టులు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు !మూ |- |ఎకో పార్క్ గోల్ఫ్ అరేనా |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | |గోల్ఫ్ కోర్సు |<ref>{{Cite web|title=HIDCO Bhawan &#124; Eco Park Golf Arena|url=https://www.wbhidcoltd.com/projects/eco-park-golf-arena|website=www.wbhidcoltd.com}}</ref> |- |డుముర్జాలా స్పోర్ట్స్ సిటీ |[[హౌరా]] |2022 |60 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న పెద్ద క్రీడా సముదాయం |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/hidco-eyes-pre-monsoon-opening-of-sports-city-in-dumurjola/articleshow/90137120.cms|title=West Bengal: Hidco eyes pre-monsoon opening of Sports City in Dumurjola|date=March 11, 2022|work=The Times of India}}</ref> |- |సైకిల్ వెలోడ్రోమ్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] | style="background:yellow" |నిర్మాణంలో ఉంది. |రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి సైకిల్ వెలోడ్రోమ్ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-mission-velodrome-takes-off-in-new-town-eyes-may-deadline/articleshow/93684896.cms|title=Kolkata: Mission Velodrome takes off in New Town, eyes May deadline|date=August 21, 2022|work=The Times of India}}</ref> |} == ఇతర ప్రాజెక్టులు == {| class="wikitable" !పేరు. !స్థానం !స్థాపించారు !గమనికలు/వివరాలు !మూ |- |బిస్వా బంగ్లా గేట్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2019 |ఆర్చ్ స్మారక చిహ్నం, భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఉరి రెస్టారెంట్ |<ref>{{Cite web|last=MP|first=Team|date=January 31, 2019|title=CM inaugurates Biswa Bangla Gate, doors to open for public on Feb 2|url=https://www.millenniumpost.in/kolkata/cm-inaugurates-biswa-bangla-gate-doors-to-open-for-public-on-feb-2-338840|website=www.millenniumpost.in}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/biswa-bangla-gate-kolkata-welcomes-you-to-its-very-first-hanging-restaurant/articleshow/68003987.cms|title=Biswa Bangla Gate – Kolkata welcomes you to its very first hanging restaurant|work=The Times of India}}</ref> |- |జగన్నాథ ఆలయం |దిఘా |2025 | |<ref>{{Cite web|title=Digha's Jagannath temple gets HC's nod, inauguration on July 7|url=https://taazatv.com/article/digha-s-jagannath-temple-gets-hc-s-nod-inauguration-on-july-7&33885&en&Jharkhand|website=Taazatv.com}}</ref> |- |హ్యాపీ వర్క్స్ వర్కింగ్ పాడ్ |న్యూటౌన్, [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] |2021 |స్టార్టప్‌ల కోసం ప్రత్యేక కార్యాలయ స్థలం |<ref>{{Cite web|last=Banerjee|first=Sudeshna|date=2021-08-20|title=Happy Works inaugurated, offers free wi-fi opens|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/calcutta/happy-works-inaugurated-offers-free-wi-fi-opens/cid/1827285|website=Telegraph India}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sarkar|first=Brinda|date=2021-12-03|title=Two more work pods open in New Town|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/two-more-work-pods-open-in-new-town/cid/1841703|website=Telegraph India}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ సంబంధిత జాబితాలు]] edqut2pacjwslyafl7f9tpdxye1jqd5 0 505128 4920190 4919396 2026-08-04T12:57:25Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920190 wikitext text/x-wiki '''హరిత్ నోహ్''' (జనవరి 29, 1993న జర్మనీలో జన్మించారు) [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[కేరళ|కేరళలోని]] [[షోరనూర్|షోరనూర్ కు]] చెందిన ఒక ప్రొఫెషనల్ మోటార్ స్పోర్ట్స్ అథ్లెట్. <ref>{{Cite web|title=Kerala's Harith Noah revs up, aims to make history at Dakar Rally|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/jan/03/keralas-harith-noah-revs-up-aims-to-make-history-at-dakar-rally-2084299.html|access-date=2020-01-05|website=The New Indian Express}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web|date=2020-01-05|title=At Dakar, this Noah hopes to expand his racing arc|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/at-dakar-this-noah-hopes-to-expand-his-racing-arc/story-IZS36eCBJMnuNShO2l894J.html|access-date=2020-01-05|website=Hindustan Times}}</ref> అతను 2024లో డాకర్ ర్యాలీలో ఒక విభాగంలో విజయం సాధించాడు. అతను 19 జనవరి 2024న జరిగిన 46వ డాకర్ ర్యాలీలో మోటార్‌సైకిళ్ల ర్యాలీ 2 విభాగంలో భారతదేశానికి చారిత్రాత్మక విజయాన్ని అందించాడు, మొత్తం మీద 11వ స్థానంలో నిలిచి డాకర్‌లో భారతదేశం నుండి అత్యంత వేగవంతమైన వ్యక్తిగా నిలిచాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2024-01-20|title=DAKAR Rally 2024: TVS Racing Factory Racer Harith Noah Creates History; becomes the 1st Indian to win the Rally 2 Class and secure 11th Position Overall|url=https://www.cnbctv18.com/sports/dakar-rally-2024-tvs-racing-factory-racer-harith-noah-creates-history-becomes-the-1st-indian-to-win-the-rally-2-class-and-secure-11th-position-overall-18854191.htm|access-date=2024-01-21|website=CNBCTV18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Harith Noah Wins The 2024 Dakar Rally 2 Class And Finishes P11 Overall|url=https://www.topgearmag.in/news/motorsport/big-achievement-harith-noah-wins-the-2024-dakar-rally-2-class-and-finishes-p11-overall|access-date=2024-01-21|website=www.topgearmag.in}}</ref> 2024 ప్రారంభంలో, అతను తన తరగతి అయిన ర్యాలీ 2లో రెండు దశల విజయాలను సాధించాడు. <ref>{{Cite web|title=Official Dakar rankings - bike - quad - car - SxS - truck|url=https://www.dakar.com/en/rankings|access-date=2024-01-15|website=www.dakar.com}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Vashisth|first=Mohit|date=2024-01-15|title=Harith Noah becomes the first Indian to win a stage at Dakar|url=https://www.evoindia.com/motorsport/motorsport-news/harith-noah-becomes-the-first-indian-to-win-a-stage-at-dakar|access-date=2024-01-15|website=Evo India}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == నోహ్ కేరళలోని షోరనూర్‌లోని కుళ్లపుల్లికి చెందినవాడు. <ref name=":0">{{Cite web|title=Shoranur’s Harith prepares for his fifth Dakar with TransAnatolia win|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/sep/15/shoranurs-harith-prepares-for-his-5th-dakar-with-transanatolia-win-2614942.html|access-date=2023-12-29|website=The New Indian Express}}</ref> అతను వనియంకుళంలోని కేవీఆర్ ఉన్నత పాఠశాలలో 7వ తరగతి వరకు చదువుకున్నాడు. తరువాత అతను [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోని]] [[కొడైకెనాల్|కోడైకనాల్‌లో]] ఉన్న షోలై స్కూల్ అనే బోర్డింగ్ స్కూల్‌లో చేరాడు. <ref>{{Cite web|date=2021-01-15|title=Flash: Harith Noah, first Indian to finish Dakar Rally in top-20|url=https://indiainf1.com/harith-noah-first-indian-to-finish-in-dakar-toop-20/|access-date=2021-04-26|website=INDIA in F1}}</ref> అతని తండ్రి, మహమ్మద్ రఫీ కోయితా వీట్టిల్ ఒక వ్యాపారవేత్త, అతని తల్లి, సుసాన్, ఒక జర్మన్, కళాకారిణి, రైతు. <ref>{{Cite web|date=2021-02-15|title=Noah’s arc: Riding in Kerala fields to conquering Dakar, pit stop in Germany|url=https://indianexpress.com/article/sports/noahs-arc-riding-in-kerala-fields-to-conquering-dakar-pit-stop-in-germany-7188820/|access-date=2023-12-29|website=The Indian Express}}</ref> అతను మాంచెస్టర్ మెట్రోపాలిటన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[క్రీడా శాస్త్రం|స్పోర్ట్స్ సైన్స్‌లో]] బ్యాచిలర్ డిగ్రీతో పట్టభద్రుడయ్యాడు. <ref name="auto1">{{Cite web|last=Rayan|first=Stan|title=Bike's roar, Harith's sound of music|url=https://sportstar.thehindu.com/motorsport/bikes-roar-hariths-sound-of-music/article22438076.ece|access-date=2021-02-09|website=Sportstar}}</ref> == ప్రారంభ కెరీర్ == నోహ్ 2009లో, 16 సంవత్సరాల వయస్సులో స్థానిక డర్ట్ ట్రాక్ ఈవెంట్లలో రేసింగ్ ప్రారంభించాడు <ref name="auto"/> ఆ తర్వాత, 2011లో అతను MRF మోగ్రిప్ నేషనల్ సూపర్‌క్రాస్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పాల్గొనడం ప్రారంభించాడు. 2012 లో, అతను [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|US]] లో 3 నెలల శిక్షణా కోర్సు చేసాడు. <ref name="auto1"/> అతను అదే సంవత్సరం టైటిల్ గెలుచుకొని, 2012లో టీవీఎస్ ఫ్యాక్టరీ రేసింగ్‌లో చేరాడు. == మోటార్‌స్పోర్ట్ కెరీర్ == === దేశీయ వృత్తి === నోవా 5 సార్లు ఇండియన్ నేషనల్ సూపర్‌క్రాస్ ఛాంపియన్. అతను 2011లో SX2 విభాగంలో ఒక ప్రైవేట్ రేసర్‌గా పోటీపడి తన మొదటి నేషనల్ సూపర్‌క్రాస్ టైటిల్‌ను గెలుచుకున్నాడు. అతను 2012లో టీవీఎస్ రేసింగ్ ద్వారా నియమించబడ్డాడు. <ref>{{Cite web|title=TVS Racing's Harith Noah Ready For Dakar Rally Debut - ZigWheels|url=https://www.zigwheels.com/news-features/news/dakar-2020-tvs-racings-harith-noah-ready-for-dakar-rally-debut/36592/|access-date=2021-02-09|website=ZigWheels.com}}</ref>, 2012, 2014, 2017, 2018 సంవత్సరాలలో మరో నాలుగు జాతీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకుంది <ref>{{Cite web|date=2022-08-19|title=Dakar Rally racer Harith Noah explains the struggles of getting into the niche sport|url=https://www.cnbctv18.com/sports/interview-harith-noah-dakar-rally-initial-struggles-and-india-roadmap-14493232.htm|access-date=2023-12-29|website=CNBCTV18}}</ref> === డాకర్ === అతను డాకర్ ర్యాలీ వంటి అంతర్జాతీయ క్రాస్ కంట్రీ ర్యాలీలలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు, సిఎస్ సంతోష్, అరవింద్ కెపిల తర్వాత డాకర్ ర్యాలీని విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన భారతదేశం నుండి మూడవ రైడర్. 19 జనవరి 2024న, నోవా డాకర్ 2024లో TVS షెర్కో 450SEF ర్యాలీ బైక్‌పై ర్యాలీ 2 కేటగిరీలో గెలుపొందాడు <ref>{{Cite web|date=2024-01-20|title=Gukesh outwits Foreest, Praggnanandhaa plays draw with Nepomniachtchi|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-outwits-foreest-praggnanandhaa-plays-draw-with-nepomniachtchi-101705760383763.html|access-date=2024-01-21|website=Hindustan Times}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Bodapati|first=David|date=2024-01-19|title=Historic victory for Harith Noah in Rally2 class at Dakar 2024|url=https://indiainf1.com/historic-victory-for-harith-noah-in-rally2-class-at-dakar-2024/|access-date=2024-01-21|website=INDIA in F1}}</ref> 2025, 2026లో, అతను వరుసగా ప్రోలాగ్, మొదటి స్టేజ్‌లోనే నిష్క్రమించాడు. అప్పటి నుండి అతను మోటార్‌సైకిళ్ల విభాగంలో ర్యాలీ రైడ్ ఎండ్యూరెన్స్ ఈవెంట్‌లో క్రమం తప్పకుండా పాల్గొని, 2024లో ఒక క్లాస్‌లో గెలిచిన మొదటి భారతీయుడిగా నిలిచాడు. 2018 నుండి, అతను క్రాస్-కంట్రీ ర్యాలీలలో పాల్గొంటున్నాడు, డాకర్ [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>కు తరలించబడిన ప్రారంభ సంవత్సరం అయిన 2020లో డాకర్‌లో అరంగేట్రం చేసి, 'డాకర్ ఎక్స్‌పీరియన్స్' కేటగిరీలో డాకర్ ర్యాలీని పూర్తి చేశాడు. <ref>{{Cite web|title=Meet Harith Noah - the latest Indian to tackle the dreaded Dakar|url=http://overdrive.in/news-cars-auto/features/meet-harith-noah-indias-latest-dakar-competitor/|access-date=2020-04-02|website=Overdrive}}</ref> 2021లో, ప్రపంచంలోనే అత్యంత కఠినమైన క్రాస్-కంట్రీ ర్యాలీ రైడ్ ఎండ్యూరెన్స్ ఈవెంట్‌గా పరిగణించబడే డాకర్ ర్యాలీని ఆయన పూర్తి చేశారు. భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ టాప్-20లో నిలిచిన మొదటి క్రాస్-కంట్రీ మోటార్‌స్పోర్ట్స్ అథ్లెట్‌గా అతను నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=2021-02-14|title=From the paddy fields of Shoranur to the sand dunes of Dakar, Noah charts an upward arc|url=https://indianexpress.com/article/sports/motor-sport/worst-in-class-harith-noah-now-one-of-the-best-riders-in-the-world-7188393/|access-date=2021-04-07|website=The Indian Express}}</ref> <ref name="auto2">{{Cite web|title=Dakar 2021: Harith Noah first Indian to finish Dakar in top 20|url=https://www.autocarindia.com/motor-sports-news/dakar-2021-harith-noah-first-indian-to-finish-dakar-in-top-20-419686|access-date=2021-02-09|website=Autocar India}}</ref> 2022లో డాకర్ స్టేజ్‌లో తాను సాధించిన P18 ర్యాంకును అధిగమించి, 2024లో P11 అత్యుత్తమ ర్యాంకును సాధించి, అతను డాకర్‌లో భారతదేశం నుండి అత్యంత వేగవంతమైన రైడర్‌గా నిలిచాడు. అంతకుముందు, అతను 2021లో 19వ స్థానంలో నిలిచాడు. అతను ఏడు డాకర్ ర్యాలీలలో పోటీపడి, డాకర్‌లో పాల్గొన్న నలుగురు భారతీయులలో ఒకడిగా నిలిచాడు. ఇంతకుముందు, అతను 15 జనవరి 2021న డాకర్‌ను P20లో పూర్తి చేసి, CS సంతోష్ <ref name="auto2"/> P34 రికార్డును అధిగమించాడు, అతను మొదటిసారి మారథాన్ కోర్సును పూర్తి చేశాడు. 2022లో తన మూడవ డాకర్‌లో పాల్గొంటూ, అతను 9వ దశ నాటికి రెండుసార్లు కిందపడి పక్కటెముకలు విరగడాన్ని తట్టుకుని, తరువాత డాకర్ ఎక్స్‌పీరియన్స్ క్లాస్‌లో ర్యాలీని పూర్తి చేశాడు. <ref>{{Cite web|last=David Bodapati|first=INDIAinF1|date=2022-01-11|title=Braving broken ribs Harith Noah conquers Stage 9|url=https://indiainf1.com/braving-broken-ribs-harith-noah-conquers-stage-9/|access-date=2022-01-12|website=INDIA in F1}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Warrier|first=Sajith B.|date=2022-01-11|title=Dakar 2022: Despite broken ribs and loss of rear brakes Harith Noah keeps fighting all the way|url=https://www.mykhel.com/motorsport/dakar-2022-despite-broken-ribs-harith-noah-keeps-fighting-all-the-way-181932.|access-date=2022-01-12|website=www.mykhel.com}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అతను TVS రేసింగ్ ఫ్యాక్టరీ టీమ్ మద్దతుతో ఒక ప్రైవేట్ రేసర్‌గా ప్రవేశించాడు, TVS మోటార్ కంపెనీతో ఒప్పందం ఉన్న షెర్కో TVS ర్యాలీ ఫ్యాక్టరీ టీమ్ ద్వారా సేవలు పొందాడు. 2024లో మొత్తం మీద 11వ స్థానంతో డాకర్‌లో అతను భారతదేశం నుండి అత్యుత్తమ ఆటగాడిగా నిలిచాడు <ref>{{Cite web|last=Bodapati|first=David|date=2022-01-14|title=Braving broken ribs, engine failure, Harith Noah completes 3rd Dakar|url=https://indiainf1.com/braving-broken-ribs-harith-noah-completes-his-3rd-dakar/|access-date=2022-01-14|website=INDIA in F1}}</ref> 2023లో, అతను తీవ్రమైన వెన్నెముక గాయానికి గురయ్యాడు, కానీ అదృష్టవశాత్తూ, అది స్థిరమైన T5 ఫ్రాక్చర్ కావడంతో, మూడు నెలలకు పైగా విశ్రాంతి తీసుకోవడంతో నయమైంది. <ref name=":0"/> 2025లో, అతను మొదటి రోజే ప్రోలాగ్‌లో క్రాష్ అయ్యాడు. 22 కిలోమీటర్ల ప్రోలాగ్‌ను విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన తర్వాత, అతను 4 జనవరి 2026న స్పెషల్ స్టేజ్ 1లో ఘోరమైన ప్రమాదానికి గురయ్యాడు. <ref>{{Cite web|title=Another painful exit for Harith Noah in Dakar Rally, Malayali rider to undergo surgery after crash|url=https://www.onmanorama.com/sports/motor-sports/2026/01/05/harith-noah-dakar-rally-crash.html|access-date=2026-01-20|website=Another painful exit for Harith Noah in Dakar Rally, Malayali rider to undergo surgery after crash}}</ref> అతని T5, T6, T8 వెన్నుపూసలు, ఒక పక్కటెముక విరిగాయి. <ref>{{Cite web|title='This isn't the end': Malayali racer Harith Noah vows comeback after Dakar Rally crash|url=https://www.onmanorama.com/sports/motor-sports/2026/01/17/harith-noah-dakar-rally-crash-surgery-comeback.html|access-date=2026-01-20|website='This isn't the end': Malayali racer Harith Noah vows comeback after Dakar Rally crash}}</ref> అతను రెడ్ బుల్ అథ్లెట్ పెర్ఫార్మెన్స్ సెంటర్ <ref>{{Cite web|last=R|first=Adithya|date=2023-07-20|title="I do not question my decision to bounce back and strive for improvement": Harith Noah on his journey of perseverance and fitness|url=https://www.sportskeeda.com/health-and-fitness/news-i-question-decision-bounce-back-strive-for-improvement-harith-noah-journey-perseverance-fitness|access-date=2023-12-29|website=www.sportskeeda.coms}}</ref> లో, తరువాత USA లో శిక్షణ పొందాడు, 2024 జనవరి 5 నుండి 19 వరకు జరిగిన తన ఐదవ డాకర్ కోసం సిద్ధమయ్యాడు. కఠినమైన 48 గంటల క్రోనో స్టేజ్‌తో సహా ఆరు స్టేజ్‌లను పూర్తి చేసిన తర్వాత, సగం దూరం పూర్తయ్యేసరికి నోవా బైక్ కేటగిరీ ఓవరాల్ జనరల్ ర్యాంకింగ్స్‌లో 13వ స్థానంలో నిలిచాడు. అతను ర్యాలీ2 విభాగంలో మూడవ స్థానంలో ఉన్నాడు. <ref>{{Cite web|title=Official Dakar rankings - bike - quad - car - SxS - truck|url=https://www.dakar.com/en/rankings|access-date=2024-01-14|website=www.dakar.com}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Vashisth|first=Mohit|date=2024-01-12|title=2024 Dakar Rally Stage 6: Harith Noah finished 12th, Van Beveren won his 4th Dakar stage, and Audi 1-2 overall and more updates|url=https://www.evoindia.com/motorsport/2024-dakar-rally-stage-6-harith-noah-finished-12th|access-date=2024-01-14|website=Evo India}}</ref> అతను 46వ డాకర్ ర్యాలీలో ర్యాలీ 2 కేటగిరీ మోటార్‌సైకిళ్లలో విజయం సాధించాడు. <ref name=":1"/> === అంతర్జాతీయ === [[టర్కీ|టర్కీలో]] 2 నుండి 9 సెప్టెంబర్ 2023 వరకు జరిగిన ట్రాన్స్‌అనటోలియా ర్యాలీలో నోహ్ తన క్లాస్ B1 (450cc లోపు బైక్‌లు) <ref name=":0"/> లో మొదటి స్థానంలో నిలిచి తన మొదటి అంతర్జాతీయ ర్యాలీని గెలుచుకున్నాడు. అతను మొత్తం మీద 4వ స్థానంలో నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=11 September 2023|title=Harith Noah triumphs in B1 class at TransAnatolia rally, finishes 4th Overall|url=https://ianslive.in/harith-noah-triumphs-in-b1-class-at-transanatolia-rally-finishes-4th-overall--20230911181445|access-date=2023-09-11|website=ianslive.in}}</ref> అతను ఆ తర్వాత ర్యాలీ డు మారోక్‌లో 15వ స్థానంలో నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=2023-12-29|title=Harith Noah, Ashish Raorane to represent India at Dakar 2024, the mother of all rallies|url=https://indiainf1.com/harith-noah-ashish-raorane-to-represent-india-at-dakar-2024-the-mother-of-all-rallies/|access-date=2023-12-29|website=INDIA in F1.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Profile of HARITH NOAH KOITHA VEETTIL - SHERCO TVS RALLY FACTORY - Dakar|url=https://www.dakar.com/en/competitor/20|access-date=2023-12-29|website=www.dakar.com}}</ref> 2018లో, అతను తన మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ క్రాస్-కంట్రీ రేస్ అయిన ర్యాలీ డు మారోక్‌లో పాల్గొన్నాడు. 2019లో, అతను బాజా అరగోన్‌లో పాల్గొని మొత్తం మీద 7వ స్థానంలో నిలిచాడు. జూలై 2022లో, హరిత్ నోహ్ FIM బాజాస్ వరల్డ్ కప్ నాల్గవ రౌండైన FIM బాజా స్పెయిన్ అరగోన్‌లో పోటీపడి, తన షెర్కో TVS ఫ్యాక్టరీ సహచరులైన లొరెంజో శాంటోలినో, రూయి గొంకల్వెస్‌ల వెనుక గౌరవప్రదమైన నాల్గవ స్థానంలో నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|last=Bodapati|first=David|date=2022-07-24|title=Stunning 4th for Sherco TVS Racing Factory rider Harith Noah at FIM Baja Aragon|url=https://indiainf1.com/stunning-4th-for-sherco-tvs-racing-factory-rider-harith-noah-at-fim-baja-aragon/|access-date=2022-07-24|website=INDIA in F1}}</ref> == ఛారిటీ రన్ == నోవా వెన్నుపాము గాయాలకు సంబంధించిన పరిశోధనలకు మద్దతు ఇస్తాడు. అతను 2022లో వింగ్స్ ఫర్ లైఫ్ ఫౌండేషన్ నిర్వహించిన వింగ్స్ ఫర్ లైఫ్ వరల్డ్ రన్ అనే ఛారిటీ రన్‌లో పాల్గొన్నాడు. అతను 2023లో [[ముంబై|ముంబైలో]] మళ్లీ పరుగులో చేరాడు, జాతీయ ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడైన తన స్నేహితుడు రాహుల్ కేపీని కూడా చేర్చుకున్నాడు. <ref>{{Cite web|date=2023-04-28|title=Harith Noah explains why Wings for Life World Run is close to heart for him|url=https://www.redbull.com/in-en/harith-noah-wings-for-life-world-run-2023|access-date=2023-12-29|website=Red Bull}}</ref> == అవార్డులు == 2024: 21 ఫిబ్రవరి 2024న చెన్నైలో జరిగిన వార్షిక అవార్డుల వేడుక 2023లో నోవా FMSCI ప్రత్యేక అవార్డును అందుకున్నాడు. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/racing/top-stories/plans-afoot-for-two-wheeler-racing-league/articleshow/107891118.cms|title=Plans afoot for two-wheeler Racing League|date=2024-02-21|work=The Times of India|access-date=2024-02-22|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2024-02-22|title=FMSCI Honours 2023 National Champions: Plans afoot for two-wheeler Racing League|url=https://www.dtnext.in/news/sports/fmsci-honours-2023-national-champions-plans-afoot-for-two-wheeler-racing-league-769387|access-date=2024-02-22|website=www.dtnext.in}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1993 జననాలు]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:కేరళ క్రీడాకారులు]] sc2ziahb6hspq094tbuoc96yee68bu2 0 505159 4920586 4919600 2026-08-05T10:25:19Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920586 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = పి. సచ్చిదానందన్ | image = Anand p sachidanandan-2.jpg | pseudonym = ఆనంద్ | birth_name = పి. సచ్చిదానందన్ | birth_date = {{birth year and age|1936}} | birth_place = [[ఇరింజలక్కుడ]], [[కేరళ]] | death_place = | occupation = రచయిత | notable_works = ''ఆల్కూట్టం (1970)''<br>''మరుభూమికల్ ఉండకున్నతు'' (1989)<br>''జైవమనుష్యన్'' (1991)<br>''గోవర్ధండే యాత్రలు'' (1995) | awards = {{ublist|1981&nbsp;కథకు కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|1985&nbsp;నవల కోసం కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|1993&nbsp;వాయలార్ అవార్డు|1996&nbsp;[[ఓడక్కుజల్ పురస్కారం]]|1994&nbsp; పాండిత్యపరమైన సాహిత్యానికి కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|1997&nbsp;[[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు]]|2000&nbsp;ముత్తత్తు వర్కీ అవార్డు|2015&nbsp;వల్లతోల్ అవార్డు| 2019&nbsp;ఎజుతచ్చన్ పురస్కారం}} }} '''ఆనంద్''' అనే కలం పేరును ఉపయోగించే '''పి. సచ్చిదానందన్''' (జననం 1936), ప్రధానంగా [[మలయాళం|మలయాళంలో]] రచనలు చేసే ఒక భారతీయ [[రచయిత]]. ఆయన భారతదేశంలో జీవించి ఉన్న ప్రముఖ మేధావులలో ఒకరు. అతని రచనలు వాటి తాత్వికతకు, చారిత్రక నేపథ్యానికి, [[మానవతావాదం|మానవతావాదానికి]] ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆయన [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|సాహిత్య అకాడమీ అవార్డుతో]] పాటు మూడు కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులను (కథ, నవల, పాండిత్య సాహిత్యం) అందుకున్నారు. అతను ఎజుతచ్చన్ పురస్కారం, వాయలార్ అవార్డు, [[ఓడక్కుజల్ పురస్కారం|ఒడక్కుఝల్ అవార్డు]], ముత్తాతు వర్కీ అవార్డు, వల్లథోల్ అవార్డు, యశ్‌పాల్ అవార్డు గ్రహీత కూడా. ఆయన యశ్‌పాల్ అవార్డు, నవలకు ఇచ్చే కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డును స్వీకరించలేదు. == జీవితం == సచ్చిదానందన్ 1936లో [[కేరళ|కేరళలోని]] [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]] (త్రిచూర్)లోని ఇరింజలకుడలో ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల ఉపాధ్యాయునికి జన్మించారు. <ref name="Anand (P.Sachidanandan) -- Malayalam Writer">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Anand (P.Sachidanandan) -- Malayalam Writer|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/anand.html|access-date=2019-01-25|website=www.loc.gov|publisher=The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)}}</ref> ఆయన 1958లో త్రివేండ్రంలోని కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ నుండి [[సివిల్ ఇంజనీరింగ్|సివిల్ ఇంజనీరింగ్‌లో]] పట్టభద్రుడయ్యాడు. [[గుజరాత్]], [[ముంబై]], [[బెంగాల్|బెంగాల్‌లలో]] సుదీర్ఘకాలం పనిచేసిన తన వృత్తి జీవితం తర్వాత ఆయన సెంట్రల్ వాటర్ కమిషన్ ప్లానింగ్ డైరెక్టర్‌గా పదవీ విరమణ చేశారు. అతను 1966–70 మధ్య నాలుగు సంవత్సరాల పాటు షార్ట్ సర్వీస్ కమిషన్‌లో సైన్యంలో ([[ఈశాన్య సరిహద్దు ఏజెన్సీ|నార్త్-ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ఏజెన్సీ]]) కూడా పనిచేశాడు. <ref name="Anand - Sahapedia interview">{{Cite web|date=2019-02-28|title=Anand - Sahapedia interview|url=https://www.sahapedia.org/anand-0|access-date=2019-02-28|website=www.sahapedia.org}}</ref> ఆనంద్ ఢిల్లీలో నివసిస్తున్నాడు. <ref name="Anand: Doyen of Malayalam Literature">{{Cite web|date=2016-06-29|title=Anand: Doyen of Malayalam Literature|url=https://www.sahapedia.org/anand-doyen-of-malayalam-literature|access-date=2019-01-25|website=Sahapedia}}</ref> == రచన == ప్రముఖ విమర్శకుడు ఎం. గోవిందన్ ఆనంద్‌కు తన తొలి నవల ''అల్కూట్టం'' ప్రచురించడంలో సహాయం చేశారు. <ref name="Anand - Chintha profile">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Anand - Chintha profile|url=http://www.chintha.com/node/420|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125183235/http://www.chintha.com/node/420|archive-date=25 January 2019|access-date=2019-01-25|website=www.chintha.com}}</ref> 34 ఏళ్ల వయసులో, అది ఆయన ప్రచురితమైన మొట్టమొదటి రచన. మలయాళీ పాఠకులకు ఇది ఒక కొత్త అనుభవం కాగా, ఈ పుస్తకం ప్రశంసలతో పాటు తీవ్రమైన విమర్శలను కూడా ఎదుర్కొంది. ఆయన ''అల్కూట్టం'' (జనసమూహం) తర్వాత, అదే స్థాయిలో అమూర్తమైన మరో మూడు నవలలను రచించారు: ''మరణసర్టిఫికేట్'' (మరణ ధృవీకరణ పత్రం), ''అభయర్థికల్'' (శరణార్థులు), ''ఉత్తరాయణం'' . ఈ పుస్తకాలు ఆనంద్‌ను మలయాళంలో గణనీయమైన స్థానం ఉన్న రచయితగా నిలబెట్టాయి. అయితే, ఎనభైల చివర్లో, తొంభైల తొలినాళ్లలో ఆనంద్ ''‘మరుభూమికల్ ఉండకున్నతు’'', ''‘గోవర్ధనంతే యాత్రకల్’'' అనే మరో రెండు నవలలను రచించి మలయాళ సాహిత్యంలో ఒక దిగ్గజంగా నిలిచారు. == అవార్డులు == [[దస్త్రం:Anand_in_2017.jpg|thumb| 2017లో కోజికోడ్‌లో ఆనంద్]] * కథకు కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, 1981 <ref name="Kerala Sahitya Akademi Award for Story">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Kerala Sahitya Akademi Award for Story|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/Stories.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705154727/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/Stories.htm|archive-date=5 July 2017|access-date=2019-01-25|website=Kerala Sahitya Akademi}}</ref> * నవలకు కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, 1985 <ref name="Kerala Sahitya Akademi Award for Novel">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Kerala Sahitya Akademi Award for Novel|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/novel.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109145935/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/novel.htm|archive-date=9 November 2013|access-date=2019-01-25|website=Kerala Sahitya Akademi}}</ref> * వయలార్ అవార్డు, 1993 <ref name="Winners of Vayalar Award">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Winners of Vayalar Award|url=http://www.keralaculture.org/|access-date=2019-01-25|website=www.keralaculture.org}}</ref> * కేరళ సాహిత్య అకాడమీ స్కాలర్‌షిప్ ఫర్ స్కాలర్లీ లిటరేచర్, 1994 <ref name="Kerala Sahitya Akademi Award Miscellaneous">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Kerala Sahitya Akademi Award Miscellaneous|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/others_contd.htm#Vivarthanam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705044712/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/others_contd.htm#Vivarthanam|archive-date=5 July 2017|access-date=2019-01-25|website=Kerala Sahitya Akademi}}</ref> * [[ఓడక్కుజల్ పురస్కారం|ఒడక్కుజల్ అవార్డు]], 1996 <ref name="Winners of Odakkuzhal Award">{{Cite web|date=2019-01-25|title=Winners of Odakkuzhal Award|url=http://www.keralaculture.org/|access-date=2019-01-25|website=www.keralaculture.org}}</ref> * [[మలయాళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు విజేతల జాబితా|సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు]], 1997 <ref name=":0">{{Cite web|date=April 2, 2007|title=Anand's book Govardhan's Travels talks about life experiences|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19700101-govardhan-s-travels-a-novel-by-anand-748589-2007-04-02|access-date=2021-10-05|website=India Today}}</ref> * ముత్తత్తు వర్కీ అవార్డు, 2000 * [[సాహిత్య అకాడమీ అనువాద బహుమతి]], 2012 * వల్లథోల్ అవార్డు, 2015 <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/vision-and-intellect/article7644275.ece|title=Vallathol Award for Anand|date=12 September 2015|work=[[The Hindu]]}}</ref> * లేఖాచన్ పురస్కారం, 2019 <ref name="Writer Anand selected for Ezhuthachan Puraskaram">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/anand-bags-ezhuthachan-puraskaram/article29855845.ece|title=Writer Anand selected for Ezhuthachan Puraskaram|date=2019-11-01|work=The Hindu|access-date=2019-11-02|issn=0971-751X}}</ref> == విమర్శలు == ఆనంద్ రచనలోని 'నైరూప్యత' విమర్శలకు కారణమైంది. ఆయన తన రాజకీయ వ్యాసాలలో కూడా నిర్దిష్ట వ్యక్తులు, సంస్థల పేర్లను ప్రస్తావించకుండా, చారిత్రక, నైరూప్య కథనంపై ఆధారపడతారని కొందరు ఆరోపిస్తున్నారు. మలయాళంలో సుప్రసిద్ధ కవి అయిన బాలచంద్రన్ చుల్లిక్కాడు ఒకప్పుడు ఆనంద్ ఎన్జీవోలకు రక్షకుడని అన్నారు. ఆనంద్ రచనలోని 'నైరూప్యత' విమర్శలకు కారణమైంది. ఆయన తన రాజకీయ వ్యాసాలలో కూడా నిర్దిష్ట వ్యక్తులు, సంస్థల పేర్లను ప్రస్తావించకుండా, చారిత్రక, నైరూప్య కథనంపై ఆధారపడతారని కొందరు ఆరోపిస్తున్నారు. మలయాళంలో సుప్రసిద్ధ కవి అయిన బాలచంద్రన్ చుల్లిక్కాడు ఒకప్పుడు ఆనంద్ ఎన్జీవోలకు రక్షకుడని అన్నారు. == ఆనంద్ రాసిన పుస్తకాలు == === నవలలు, నవలికలు === * మారనా సర్టిఫికేట్ (మరణ ధృవీకరణ పత్రం) ప్రస్తుత పుస్తకాలు. 1974. <nowiki>ISBN 9788122612189</nowiki>. * మారుభూమికల్ ఉండకున్నది (ఎడారులు ఉనికిలోకి వచ్చాయి). కొట్టాయం, కేరళ రాష్ట్రం, భారతదేశం: DC బుక్స్. 1989. <nowiki>ISBN 9788171302017</nowiki>. OCLC 898852623. * గోవర్ధంతే యాత్రలు (గోవర్ధనన్ ప్రయాణాలు). DC బుక్స్. 1995. ASIN 8171305482. 1997 సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు [10] అందుకుంది * వ్యాసనుం విఘ్నేశ్వరనుం. కొట్టాయం: DC బుక్స్. 1996. <nowiki>ISBN 8171305482</nowiki>. OCLC 37769967. * ఆల్కూట్టం (ది క్రౌడ్) (1వ DCB ed.). కోటయం: DC బుక్స్. 1998. <nowiki>ISBN 8171304397</nowiki>. * ఉత్తరాయణం (మలయాళంలో). DC బుక్స్. * అభయార్థికల్ (శరణార్థులు). కోటయం: DC బుక్స్. 2001. <nowiki>ISBN 817130141X</nowiki>. OCLC 53328951. * అపహరిక్కపెట్ట దైవంగళ్. కొట్టాయం: DC బుక్స్. 2001. <nowiki>ISBN 812640390X</nowiki>. OCLC 50913230. * సంహారతింటే పుస్తకం (ది బుక్ ఆఫ్ డిస్ట్రక్షన్). [కొట్టాయం]: DC బుక్స్. 2005. <nowiki>ISBN 8126409967</nowiki>. OCLC 61261101. * విభజనంగళ్. [కొట్టాయం]: DC బుక్స్. 2006. <nowiki>ISBN 8126411856</nowiki>. OCLC 70200274. * పరిణామతింటే భూతంగళ్ (ది గోస్ట్స్ ఆఫ్ ఎవల్యూషన్). DC బుక్స్. 2007. <nowiki>ISBN 9788126417070</nowiki>. * ద్వీపుకాలుం తీరాంగాలు (ద్వీపాలు, తీరాలు). కొట్టాయం: DC బుక్స్. 2010. <nowiki>ISBN 9788126427000</nowiki>. OCLC 660089123. * ఆనందింటే నవలకల్. కొట్టాయం, కేరళ రాష్ట్రం, భారతదేశం: DC బుక్స్. 2014. <nowiki>ISBN 9788126451005</nowiki>. OCLC 907750487. === చిన్న కథల సంకలనం === * కథకల్ 2002-2012. DC బుక్స్. p.213. <nowiki>ISBN 9788126478040</nowiki>. * ఆసాంతం. DC బుక్స్. 2005. ASIN B007E4WX1Y. * వీడుం తడవుం (గృహం, జైలు). SPCS. 1980. * ఒడియున్న కురిసు (ది బ్రేకింగ్ క్రాస్). SPCS. 1982. * సంవాదం (కథక). కోఠాయణం: సాహిత్యప్రవర్త్తక సహకారసంఘం : నాషణాల్ బుక్స్ట̲āḷ. 1987. OCLC 19326154. * నలమతే ఆని (నాల్గవ గోరు). కొట్టాయం: DC బుక్స్. 1999. <nowiki>ISBN 8171309410</nowiki>. OCLC 42737283. * ఎంత ప్రియాపెట్ట కథకల్. DC బుక్స్. p.131. <nowiki>ISBN 9788126479702</nowiki>. అసలు నుండి 25 జనవరి 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 జనవరి 2019. * ఇరిప్పు నిల్ప్పు ఎజున్నెల్ప్పు. DC బుక్స్. 2018. <nowiki>ISBN 9788126477517</nowiki>. అసలు నుండి 25 జనవరి 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 జనవరి 2019. * వృత్తాంతంగళుం కథకలుమ్. DC బుక్స్. p.230. <nowiki>ISBN 978-81-264-6960-4</nowiki>. అసలు నుండి 25 జనవరి 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 జనవరి 2019. * చారిత్రకాండం. కొట్టాయం: DC బుక్స్. 2003. <nowiki>ISBN 9788126406418</nowiki>. OCLC 55680321. === నాటకాలు === * ''సవఘోష్యాత్ర'' <ref name="Raṇṭu nāṭakaṅṅaḷ">{{Cite book|title=Raṇṭu nāṭakaṅṅaḷ|last=Anand|date=1998|publisher=Prabhat Book House|oclc=41143454}}</ref> * ''ముక్తిపదం'' <ref name="Raṇṭu nāṭakaṅṅaḷ" /> === ఇతర పుస్తకాలు === * జైవ మనుష్యన్ (జీవసంబంధమైన మనిషి). కొట్టాయం, కేరళ రాష్ట్రం, భారతదేశం: DC బుక్స్. 2006. ISBN 8171302173. OCLC 888466925. * ప్రకృతి, పరిస్థితి, దారిద్ర్యం, జలం, ఊర్జం. [కొట్టాయం]: DC బుక్స్. 2007. ISBN 978-8126415359. OCLC 180690158. * కన్నడి లోకం (వ్యాసాలు, విమర్శ) (మలయాళంలో). ప్రస్తుత పుస్తకాలు. p.320. ISBN 9788122611694. అసలు నుండి 25 జనవరి 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 జనవరి 2019. * నష్ట ప్రాంతం (మలయాళంలో). ప్రస్తుత పుస్తకాలు. 2014. పే.150. <nowiki>ISBN 9788122611687</nowiki>. * స్థానం తేట్టియ వాస్తు. కోజికోడ్, కేరళం, భారతదేశం: మాతృభూమి బుక్స్. 2014. ISBN 9788182659070. OCLC 966971787. * ఎళుతు పుస్తకం ముతల్ యుద్ధంవారే. కొట్టాయం: DC బుక్స్. 2009. ISBN 9788126424276. OCLC 445486784. * వీటవుకల్ ఎన్నా కృషిభూమి. DC బుక్స్. p.234. ISBN 978-81-264-3705-4. సందర్భంగల్ సందేహంగల్. DC బుక్స్. ISBN 9788126476893. * ద్వీపుకలుం తీరాంగాలు. DC బుక్స్. 2010. ISBN 978-81-264-2700-0. అసలు నుండి 25 జనవరి 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 జనవరి 2019. === కవితలు === * తధాగతం (మలయాళంలో). మాతృభూమి బుక్స్. 2013. పే.96. === ఆంగ్లంలో అనువాదాలు === * ది డెత్ సర్టిఫికేట్. లండన్: సంగం. 1992. పేజీ 103. <nowiki>ISBN 0863113168</nowiki>. OCLC 28336910. * డెసర్ట్ షాడోస్. న్యూఢిల్లీ: పెంగ్విన్ బుక్స్. 1998. <nowiki>ISBN 0140278249</nowiki>. OCLC 40331710. * ట్విలైట్ ఎన్‌కౌంటర్స్: ది ఫోర్త్ నెయిల్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ (ఆంగ్లంలో). న్యూఢిల్లీ: రూప & కో. 2002. * గోవర్ధన్స్ ట్రావెల్స్ : ఒక నవల. న్యూఢిల్లీ: పెంగ్విన్ బుక్స్. 2006. <nowiki>ISBN 0143101331</nowiki>. OCLC 124032056. * ది బుక్ ఆఫ్ డిస్ట్రక్షన్. న్యూఢిల్లీ: పెంగ్విన్ ఇండియా. 2012. పేజీ 248. <nowiki>ISBN 9780143068464</nowiki>. OCLC 818535996. * ట్విలైట్ ఎన్‌కౌంటర్స్ : ది ఫోర్త్ నెయిల్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్. న్యూఢిల్లీ: రూప & కో. 2002. <nowiki>ISBN 8171676561</nowiki>. OCLC 50424829. == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవండి == * {{Cite web|date=2016-06-06|title=Noted Malayali writer and intellectual Anand talks about his life and works|url=https://www.sahapedia.org/anand-0|access-date=2019-01-25|website=Sahapedia}} * {{Cite web|date=June 3, 2016|title=Anand: Thoughts and Works|url=https://www.youtube.com/watch?v=BTtj0kdw45Y|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117052914/https://www.youtube.com/watch?v=BTtj0kdw45Y|archive-date=2019-11-17|access-date=2019-01-25|website=YouTube|publisher=Sahapedia}} * {{Cite web|date=2019-01-25|title=Anand Translated (A blog featuring Anand's works)|url=https://anandtranslated.wordpress.com/|access-date=2019-01-25|website=Anand Translated}} * {{Cite web|date=2019-01-25|title=Soulful and cerebral (M.Mukundan's review of Twilight Encounters|url=http://frontlineonnet.com/fl1911/19110740.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071210110503/http://frontlineonnet.com/fl1911/19110740.htm|archive-date=10 December 2007|access-date=2019-01-25}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Anand (writer)}} {{Authority control}} [[వర్గం:మలయాళ కవులు]] [[వర్గం:కేరళ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1936 జననాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రచయిత్రులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:త్రిస్సూర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:త్రిసూర్ కు చెందిన రచయితలు]] [[వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:మలయాళ నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] 2v7ujz9yr3phpvz0zcijwz6vi0jutfr 0 505161 4920326 4919607 2026-08-04T17:41:52Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920326 wikitext text/x-wiki '''2013 కేరళ సోలార్ ప్యానెల్ కుంభకోణం''' 2013లో జరిగింది. భారతదేశంలోని [[కేరళ|కేరళకు]] చెందిన ''<nowiki/>'టీమ్ సోలార్' అనే'' [[సౌర శక్తి|సౌరశక్తి]] సంస్థ, [[కేరళ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయంతో]] సహా పలువురితో సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడానికి ఇద్దరు మహిళలను ఉపయోగించుకుంది. ఆ కంపెనీ, పలువురు పలుకుబడిగల వ్యక్తులను వ్యాపార భాగస్వాములుగా చేస్తామని లేదా వారికి సోలార్ పవర్ యూనిట్లను ఏర్పాటు చేస్తామని చెప్పి, అందుకుగాను ముందస్తు చెల్లింపులు స్వీకరించి, 70 లక్షల మేర మోసం చేసింది. ANERT కార్యక్రమాలలో తమ సంస్థను చేర్చించుకోవడానికి కేరళ ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించడంలో ''టీమ్ సోలార్'' విఫలమైంది. == అరెస్టులు == ఈ కుంభకోణానికి సంబంధించి ఐదుగురిని అరెస్టు చేశారు. ప్రధాన నిందితురాలు సరితా నాయర్ <ref>{{Cite web|title=Solar panel cheating: Sarita S Nair under judicial custody|url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=136988|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619022254/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=136988|archive-date=19 June 2013|access-date=15 July 2013|publisher=Mathrubhumi}}</ref>, ముఖ్యమంత్రి వ్యక్తిగత సహాయకులలో ఒకరైన టెన్నీ జోప్పన్ <ref>{{Cite web|date=29 June 2013|title=Solar panel scam: Tenny Joppen remanded to judicial custody|url=http://www.thehindu.com/news/national/solar-panel-scam-tenny-joppan-remanded-to-judicial-custody/article4863120.ece|access-date=15 July 2013|website=The Hindu}}</ref> తొలగించి అరెస్టు చేశారు. టీమ్ సోలార్ వ్యక్తి నుంచి రూ. 5 లక్షలు తీసుకున్నారనే ఆరోపణలపై పబ్లిక్ రిలేషన్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ డైరెక్టర్‌ను సస్పెండ్ చేయగా, ఆయన అరెస్టు భయంతో అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లిపోయారు. ఈ కేసులో నిందితులుగా ఉండి, అరెస్టు అయిన ఇతర వ్యక్తులలో బిజు రాధాకృష్ణన్, <ref>{{Cite web|title=Solar scandal: Biju Radhakrishnan arrested|url=http://www.madhyamam.com/en/node/13140|access-date=15 July 2013|publisher=Madhyamam}}</ref>, మలయాళ సినిమా/టీవీ నటి, నర్తకి షాలు మీనన్ ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|title=Actress Shalu Menon arrested|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/shalu-menon-is-arrested-113711.html|access-date=15 July 2013|publisher=Oneindia}}</ref> === బిజు రాధాకృష్ణన్ === బిజు రాధాకృష్ణన్ అప్పటికే తన భార్య రష్మి హత్యకు సంబంధించిన ఒక కేసులో చిక్కుకున్నారు. అయితే, హత్యలో అతని ప్రమేయానికి ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ, అతన్ని అరెస్టు చేయలేదు <ref>{{Cite web|title=Biju Radhakrishnan walked free despite evidence|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-22/thiruvananthapuram/40133428_1_reshmi-crime-branch-forensic-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729140718/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-22/thiruvananthapuram/40133428_1_reshmi-crime-branch-forensic-report|archive-date=29 July 2013|access-date=15 July 2013|website=[[The Times of India]]}}</ref> కోయంబత్తూరులో కొల్లాం క్రైమ్ బ్రాంచ్ సిఐడి అతన్ని అరెస్టు చేసిన తర్వాత, అతను రష్మికి విషం కలిపిన మద్యం ఇచ్చి హత్య చేసినట్లు అంగీకరించాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=137137|title=Biju admits to killing his wife Reshmi|date=19 June 2013|work=Mathrubhumi|access-date=15 July 2013|archive-date=21 జూన్ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621094526/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=137137|url-status=dead}}</ref> === సరిత ఎస్ నాయర్ === సరితా నాయర్ టీమ్ సోలార్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ కంపెనీకి డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు, సోలార్ స్కామ్‌లో బిజు రాధాకృష్ణన్‌కు సహచరిగా ఉన్నారు. ఆమె మోసం చేసిన వ్యక్తులలో ఒకరి ఫిర్యాదు మేరకు అంబలపుళలో ఆమెను అరెస్టు చేశారు <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/saritha-nair-in-police-custody/article4826121.ece|title=Saritha Nair in police custody|date=18 June 2013|work=The Hindu|access-date=15 July 2013}}</ref> తరువాత, ఆమె కేసు విచారణ జరుగుతున్న ఆర్థిక నేరాల కోర్టును, దర్యాప్తు పరిధిని విస్తృతం చేయడానికి సహాయపడే రహస్య వాంగ్మూలం ఇవ్వాలనుకుంటున్నట్లు కోరింది <ref>{{Cite web|date=21 July 2013|title=Saritha makes secret statement|url=http://www.deccanchronicle.com/130721/news-current-affairs/article/saritha-makes-secret-statement|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726003012/http://www.deccanchronicle.com/130721/news-current-affairs/article/saritha-makes-secret-statement|archive-date=26 July 2013|access-date=21 July 2013|website=Deccan Chronicle}}</ref> . ఆమె న్యాయవాది ఫెన్నీ బాలకృష్ణన్, వెల్లడైన విషయాలు చాలా కీలకమైనవని, అవి దర్యాప్తు దిశను మార్చగలవని అభివర్ణించారు. ఆమె 2014 ఫిబ్రవరిలో బెయిల్‌పై విడుదలయ్యారు. <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/crime/kerala-solar-panel-scam-accused-saritha-nair-released-on-bail/|title=Kerala: Solar panel scam accused Saritha Nair released on jail|date=21 February 2014|work=The Indian Express|access-date=24 February 2014}}</ref> 2014 అక్టోబర్ 12న ఆమె వివాదాస్పద వీడియో విడుదలై, [[వాట్స్‌యాప్|వాట్సాప్‌తో]] సహా సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అయిన తర్వాత ఆమె పేరు మళ్లీ వార్తల్లోకి వచ్చింది. 2 జూన్ 2015న ఆమె లఘు చిత్రం 'అంత్యాకూడశ' [[యూట్యూబ్|యూట్యూబ్‌లో]] విడుదలైంది, ఇది 18 మే 2016 నాటికి 5 లక్షల వీక్షణలను దాటింది. === షాలు మేనన్ === బిజు రాధాకృష్ణన్‌కు సన్నిహితురాలైన టెలివిజన్, సినీ నటి [[షాలు మీనన్]], మొదట్లో బిజు రాధాకృష్ణన్‌తో తనకు ఎలాంటి పరిచయం లేదా సంబంధం లేదని ఖండించారు. వారిద్దరూ కలిసి ఫోజులిస్తున్న ఫోటోలు లేదా ఆమె ఇటీవల కొనుగోలు చేసిన కొత్త వాహనం తాళాలను బిజు అందజేస్తున్న ఫోటోలను, అతని అభ్యర్థన మేరకు తీసిన చిత్రాలుగా టీవీలో వివరించారు. <ref>{{Cite web|date=18 June 2013|title=Shalu Menon denies involvement in solar scam|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shalu-menon-denies-involvement-in-solar-scam/article4823751.ece|access-date=15 July 2013|website=The Hindu}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆమె కూడా ఈ మోసంలో భాగస్వామి అని, తనకున్న ప్రజాదరణను ఉపయోగించి వినియోగదారులను ప్రలోభపెట్టి వారి డబ్బును కాజేసిందని నిర్ధారణ కావడంతో పోలీసుల దృష్టికి వచ్చి అరెస్టు చేయబడింది. ఆమె 2013 ఆగస్టులో బెయిల్‌పై విడుదలయ్యారు. <ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/solar-scam-case-joppan-shalu-walk-out-of-jail/article5056778.ece|title=Solar scam case: Joppan, Shalu walk out of jail|date=25 August 2013|work=The Hindu|access-date=24 February 2014}}</ref> === టెన్నీ జోప్పన్ === కేరళ ముఖ్యమంత్రి [[ఊమెన్ చాందీ|ఊమెన్ చాందీకి]] సహాయకుడిగా, వ్యక్తిగత సిబ్బందిగా ఉన్న టెన్నీ, వ్యాపారవేత్త శ్రీధరన్ నాయర్‌ను 40 [[లక్ష|లక్షల]] భారతీయ రూపాయల మేర మోసం చేయడంలో బిజు రాధాకృష్ణన్, సరితలకు సహకరించిన ఆరోపణలపై అరెస్టు చేయబడ్డాడు. అతను 2013 ఆగస్టులో బెయిల్‌పై విడుదలయ్యాడు. <ref name="thehindu.com"/> === ఎ. ఫిరోజ్ === ప్రభుత్వ ఉద్యోగి అయిన ఎ. ఫిరోజ్, ముందస్తు బెయిల్ కోసం తాను దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను కోర్టు తిరస్కరించడంతో జూలై 18న లొంగిపోయాడు. 4 నిర్మాణదారుడిని మోసం చేయడానికి సహాయం చేశాడని అతనిపై ఆరోపణలు వచ్చాయి.&nbsp;వారిలో ఒకరు ఏడీబీ అధికారి అని, ఏడీబీతో ఒప్పందం కుదుర్చుకోగలరని చెప్పుకుంటూ, బిజు, సరితలతో కలిసి మిలియన్ల రూపాయలు పొందారు. బిజు సహచరులలో ఒకరిగా అతని పేరు బయటపడటంతో అతడిని సర్వీసు నుండి సస్పెండ్ చేశారు. <ref>{{Cite web|title=Former PRD director Firoz surrenders after HC rejects his plea|url=http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=14562475&tabId=1&programId=11565535|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101114556/http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=14562475&tabId=1&programId=11565535|archive-date=1 November 2013|access-date=8 August 2013|publisher=Manorama Online}}</ref> == ఫోన్ కాల్ వివాదం == కనీసం నలుగురు కేరళ క్యాబినెట్ మంత్రులు, ముగ్గురు ఎమ్మెల్యేలు, అనేక మంది ప్రభుత్వ అధికారులు, ఒక జూనియర్ కేంద్ర మంత్రిని ఆ మహిళలు తమ ఫోన్ కాల్స్ ద్వారా తమ వలలోకి లాగారు. <ref>{{Cite web|title=Solar Scam: ADGP seeks explanation on leakage of phone calls details|url=http://www.keralanext.com/news/2013/07/06/article130.asp|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102010418/http://www.keralanext.com/news/2013/07/06/article130.asp|archive-date=2 November 2013|access-date=15 July 2013|publisher=Kerala Next}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Action against IG T J Jose for leaking phone details|url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=38465|access-date=15 July 2013|publisher=Kerala Kaumudi|archive-date=2 నవంబర్ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102071346/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=38465|url-status=dead}}</ref> == ముఖ్యమంత్రిపై ఆరోపణలు == ముఖ్యమంత్రి [[ఊమెన్ చాందీ|ఊమెన్ చాందీపై]] ఆయన వ్యక్తిగత సిబ్బంది చేసిన ఫోన్ కాల్స్, మోసగాళ్లు వినియోగదారులను మోసం చేయడానికి ఉపయోగించిన నకిలీ లేఖల <ref>{{Cite web|title=Scam-accused had forged Kerala CM's letterhead: Aide|url=http://newindianexpress.com/states/kerala/Scam-accused-had-forged-Kerala-CMs-letterhead-Aide/2013/06/27/article1654794.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130628235256/http://newindianexpress.com/states/kerala/Scam-accused-had-forged-Kerala-CMs-letterhead-Aide/2013/06/27/article1654794.ece|archive-date=28 June 2013|access-date=15 July 2013|website=The New Indian Express}}</ref> కారణంగా ఆరోపణలు వచ్చాయి. క్వారీ యజమాని అయిన శ్రీధరన్ నాయర్, తాను సరితతో కలిసి ముఖ్యమంత్రిని ఆయన కార్యాలయంలో కలిశానని, ఆ సమయంలో ముఖ్యమంత్రి పునరుత్పాదక శక్తిలో పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించారని పేర్కొనడంతో ఈ సమస్య మరింత ముదిరింది. <ref>{{Cite web|title=Solar scam: Sreedharan Nair reveals he and Saritha met CM|url=http://week.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/theWeekContent.do?contentId=14481195&programId=1073754912&tabId=13|access-date=15 July 2013|website=The Week}}</ref> క్వారీ యజమానుల ప్రతినిధిగా మాత్రమే తాను శ్రీధరన్ నాయర్‌ను కలిశానని పేర్కొంటూ, ముఖ్యమంత్రి అసెంబ్లీలో ఈ ఆరోపణలను ఖండించారు. ఆ తర్వాత ముఖ్యమంత్రిపై ఉన్న ఆరోపణలన్నీ అబద్ధమని తేలి, కొట్టివేయబడ్డాయి. <ref>{{Cite web|title=Solar eclipse threat to CM - Kerala crisis deepens|url=http://www.telegraphindia.com/1130709/jsp/nation/story_17096549.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715092222/http://www.telegraphindia.com/1130709/jsp/nation/story_17096549.jsp|archive-date=15 July 2013|access-date=15 July 2013|website=The Telegraph}}</ref> ఈ ఆరోపణలను ప్రతిపక్ష ఎల్‌డిఎఫ్ కేరళ శాసనసభ కార్యకలాపాలను అడ్డుకోవడానికి <ref>{{Cite web|title=Kerala assembly stalled again over Solar case|url=http://www.omantribune.com/index.php?page=news&id=146611&heading=India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101140515/http://www.omantribune.com/index.php?page=news&id=146611&heading=India|archive-date=1 November 2013|access-date=15 July 2013|website=Oman Tribune}}</ref>, కేరళ ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేయడానికి ఒక కారణంగా వాడుకుంటోంది. <ref>{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/11/08/solar-commission-report-public-pinarayi-chandy.html|title=Solar Commission report to be made public Thursday {{!}} All you need to know|work=OnManorama|access-date=2017-11-08}}</ref> == కేరళ సచివాలయం ముట్టడి == సోలార్ స్కామ్ విషయంలో న్యాయ విచారణకు టెండర్లు కోరాలని, తద్వారా తన రాజీనామా చేయాలని [[కేరళ]] ముఖ్యమంత్రి [[ఊమెన్ చాందీ|ఊమెన్ చాందీపై]] ఒత్తిడి పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|సిపిఐ (ఎం)]] నేతృత్వంలోని [[లెఫ్ట్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్]] (ఎల్‌డిఎఫ్) 2013 ఆగస్టు 12న రాష్ట్ర సచివాలయంపై 30 గంటల పాటు నిరవధిక, చట్టవిరుద్ధమైనదిగా ఆరోపించబడిన ముట్టడిని నిర్వహించింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-lays-siege-to-kerala-secretariat/article5014890.ece|title=LDF lays siege to Kerala Secretariat|date=13 August 2013|work=The Hindu|access-date=24 February 2014}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-calls-off-secretariat-siege/article5018538.ece|title=LDF calls off Secretariat siege|date=14 August 2014|work=The Hindu|access-date=24 February 2014}}</ref> ఈ ముట్టడిలో మాజీ ప్రధాని, [[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జనతా దళ్ (సెక్యులర్)]] అధినేత [[హెచ్.డి.దేవెగౌడ|హెచ్‌డి దేవెగౌడ]], సిపిఐ(ఎం) ప్రధాన కార్యదర్శి [[ప్రకాశ్ కారత్|ప్రకాష్ కరత్]] ప్రసంగించారు. కేరళ సచివాలయం మూడు ప్రవేశ, నిష్క్రమణ ద్వారాలను దిగ్బంధించిన [[లెఫ్ట్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్|ఎల్‌డిఎఫ్]] కార్యకర్తలు, ఆ రోజు తర్వాత నాల్గవ ద్వారాన్ని కూడా దిగ్బంధిస్తామని పేర్కొన్నారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.indiatvnews.com/politics/national/one-lakh-ldf-workers-to-lay-siege-to-kerala-secretariat-today--11770.html|title=One lakh LDF workers to lay siege to Kerala secretariat today|work=Indiatv|access-date=28 January 2014}}</ref> కేరళలోని [[లెఫ్ట్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్]] ఈ కుంభకోణంలో న్యాయ విచారణ జరపాలని డిమాండ్ చేయగా, ప్రభుత్వం దానికి అనుమతించడంతో ముట్టడి ముగిసింది. == క్రైమ్ బ్రాంచ్ కనుగొన్న విషయాలు == 2018 సంవత్సరంలో [[విజయన్ మొదటి మంత్రివర్గం|మొదటి విజయన్ మంత్రివర్గం]] నియమించిన క్రైమ్ బ్రాంచ్, ఈ కుంభకోణంలో [[ఊమెన్ చాందీ|ఊమెన్ చాందీకి]] వ్యతిరేకంగా ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని కనుగొంది. <ref name="mn_1">{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/03/26/no-evidence-against-chandy-crime-branch-harassment-plaint-solar-.html|title=No evidence against Chandy, finds Crime Branch on harassment plaint of solar-scam accused|last=Our currespondent|date=26 March 2021|work=Onmanorama|publisher=}}</ref> <ref name="mb_1">{{Cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/solar-rape-case-no-proof-against-oommen-chandy-says-crime-branch-report-1.5543631|title=Solar rape case: No proof against Oommen Chandy, says Crime Branch report|last=Pankaj|first=Biju|date=25 March 2021|work=Mathrubhumi}}</ref> విధానాలలో భాగంగా, రాష్ట్ర హోం కార్యదర్శి టికె జోస్ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఒక నివేదికను పంపారు. <ref name="mb_1" /> నివేదిక ప్రకారం, చాందీకి వ్యతిరేకంగా ఎలాంటి సాక్ష్యాలు సేకరించలేకపోయారు, ఫిర్యాదులో పేర్కొన్న సంఘటన నిజంగా జరిగిందని క్రైమ్ బ్రాంచ్ నిర్ధారించడంలో విఫలమైంది. <ref name="mb_1" /> చాందీపై ఉన్న ఆరోపణలను నిరూపించడంలో [[కేరళ పోలీసులు|కేరళ పోలీసులకు]] చెందిన పలు బృందాలు పదేపదే విఫలమవడంతో ఈ కేసును కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థకు అప్పగించారు. <ref name="mn_1" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:2013 సంఘటనలు]] [[వర్గం:కేరళ కాంగ్రెస్ రాజకీయనాయకులు]] [[వర్గం:కేరళ]] [[వర్గం:నేరాలు]] [[వర్గం:అవినీతి అరోపణలు]] cb5qvk5s8vo8msbzugbp89npufuo50b 2 505181 4920354 4920105 2026-08-04T18:30:21Z Sainani8727 152385 /* */ 4920354 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ ముఖచిత్రం | birth_date = 5 జనవరి 1998 (28 సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] [[ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] | spouse = ఎం కాంతమ్మ(కుమారి) [[వివాహం]] జూన్ 19th 2022 | parents = బండి కొండ (తండ్రి)<br>బండి నాగమల్లేశ్వరి (తల్లి) | residence = [[టేనరుపేట]] (47వ వార్డు), [[విజయవాడ]] }} '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన ఒక ఫార్మాస్యూటికల్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్ ప్రొఫెషనల్. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గృహ విద్యుత్ భద్రతా వ్యవస్థలు మరియు భవన నిర్మాణ రంగం పట్ల ఆయనకు విశేషమైన ఆసక్తి ఉంది. == విద్యాభ్యాసం == * '''[[పదవ తరగతి|పదో తరగతి (SSC)]]:''' సెయింట్ పీటర్స్ ఆర్.సి.ఎం హైస్కూల్ (2012–13) - 97%. State topper * '''[[పాలిటెక్నిక్|డిప్లొమా]] (ECE):''' నోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, SBTET (2013–16) - 80%. Distinction * '''[[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E):''' PSCMR కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] కాకినాడ(2017–21) - 70%. First class == వృత్తిపరమైన అనుభవం == [[:en:Pharmaceutical marketing|ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెటింగ్]] రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] హోదాలో అనుభవం గడించారు: * '''[[:en:Ajanta Pharma|అజంతా ఫార్మా]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (కార్డియాక్ విభాగం - Solesta) - 1.5 సంవత్సరాలు. * '''[[సిప్లా]] లిమిటెడ్ (Cipla Limited):''' థెరపీ మేనేజర్ (కార్డియో మరియు డయాబెటిక్ విభాగం - Vitalis 3) - 1.3 సంవత్సరాలు. * '''[[:en:Torrent Pharmaceuticals|టోరెంట్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (జనరల్ విభాగం - Unispirit) - 6 నెలలు. == ప్రాజెక్టులు & విజయాలు == * '''[[:en:Home security|హోమ్ సెక్యూరిటీ]] :''' ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ గృహ భద్రతా వ్యవస్థ రిమోట్ కంట్రోల్ మరియు ఫైర్ రికగ్నిషన్ టెక్నాలజీతో కూడిన డిజిటల్ హోమ్ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ రూపకల్పన. * '''ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఎలక్ట్రికల్ అప్లయెన్సెస్ కంట్రోల్:''' విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడానికి సెన్సార్ ఆధారిత పవర్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్. * '''[[:en:Dr. Narla Tata Rao Thermal Power Station|డా. నర్ల తాతారావు థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]] :''' పవర్ ప్లాంట్ ఆరు నెలల పారిశ్రామిక శిక్షణ (ఇంటర్న్‌షిప్). * [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] నిర్వహించిన '''జిజ్ఞాస (JIGNASA)''' పోటీలో మరియు కళాశాల స్థాయి '''PCB డిజైనింగ్‌'''లో ప్రథమ బహుమతులు సాధించారు. == ఆసక్తులు & అభిరుచులు == * గృహ విద్యుత్ భద్రతా పరికరాలైన MCBలు, ఐసోలేటర్లు, స్టెబిలైజర్ల పనితీరు అధ్యయనం. * ఇంటి నిర్మాణంలో స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ప్లాన్ చేయడం మరియు నిర్మాణ సామగ్రి నిర్వహణ. * టైలరింగ్ రంగానికి అవసరమైన కుట్టు యంత్రాలు మరియు హోల్‌సేల్ మెటీరియల్స్ మార్కెట్ విశ్లేషణ. * ఈత (Swimming) నేర్చుకోవడం మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం. * అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలు ([[Geopolitics]]), ముఖ్యంగా [[ఇరాన్]]-[[ఇజ్రాయెల్]] పరిణామాలపై అవగాహన. * [[క్రికెట్]] ఆడటం, [[:en:Adventure film|సాహస చిత్రం]]లు మరియు [[:en:Horror film|హర్రర్ సినిమా]]లు చూడటం, పుస్తక పఠనం. == గ్యాలరీ == <gallery> Bandi Sai Durga Varaprasad picture.jpg|రెండో ఫోటో in Bangalore Bandi Sai Durga Varaprasad famous picture.jpg|మూడో ఫోటో in famous photoshoot </gallery> bjtpt7cexc7k5dc5ph8ufmctlc6p6ib 4920357 4920354 2026-08-04T18:53:48Z Sainani8727 152385 /* */ 4920357 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ ముఖచిత్రం | birth_date = 5 జనవరి 1998 (28 సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] [[ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] | spouse = ఎం కాంతమ్మ(కుమారి) [[వివాహం]] జూన్ 19th 2022 | parents = బండి కొండ (తండ్రి)<br>బండి నాగమల్లేశ్వరి (తల్లి) | residence = [[టేనరుపేట]] (47వ వార్డు), [[విజయవాడ]] }} '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన ఒక ఫార్మాస్యూటికల్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్ ప్రొఫెషనల్. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గృహ విద్యుత్ భద్రతా వ్యవస్థలు మరియు భవన నిర్మాణ రంగం పట్ల ఆయనకు విశేషమైన ఆసక్తి ఉంది. == ఆత్మస్థైర్యం - జీవిత పోరాటం == జీవితంలో ఎన్నో ఒడుదొడుకులను ఎదుర్కొన్న ఆయన, ప్రాణాంతకమైన ఆరోగ్య సమస్యను జయించి అందరికీ ఆదర్శంగా నిలిచారు. ప్రారంభంలో రెండు పెద్ద సర్జరీలు జరిగిన తర్వాత, ఆయనకు "[[:en:Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma|నాడ్యులర్ లింఫోసైటిక్ ప్రిడామినెంట్ హాడ్జ్కిన్ లింఫోమా]]" (NLPHL - Nodular Lymphocyte-Predominant Hodgkin Lymphoma) అనే అరుదైన బ్లడ్ క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆయన ఈ వ్యాధితో చావుబతుకుల మధ్య తీవ్రంగా పోరాడారు. కఠినమైన కీమోథెరపీ మరియు రేడియేషన్ చికిత్సల వల్ల ఎన్నో శారీరక బాధలు అనుభవించారు. చికిత్స దుష్ప్రభావాల (సైడ్ ఎఫెక్ట్స్) వల్ల జుట్టు కోల్పోయి తీవ్ర వేదనకు గురైన ఆ కష్టకాలంలో ఆయనకు ఒక చేదు నిజం తెలిసొచ్చింది. తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు చుట్టూ ఉన్నవారంతా, ఈ ప్రాణాంతక సమయంలో ముఖం చాటేశారు. కనీసం సొంత బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులు కూడా పలకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. కనీస ఆర్థిక సహాయం చేయకపోగా, ఆయనను చూసి హేళనగా మరియు చిన్నచూపుగా వ్యవహరించారు. 'ఇక ఇతని పని అయిపోయింది' అని సమాజం గేలిచేసినప్పుడు ఆయన తీవ్రమైన మానసిక బాధకు గురయ్యారు. అయినప్పటికీ ఆయన ఏ దశలోనూ తన ఆత్మస్థైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. తాను నమ్ముకున్న దేవుడు తనకు అన్యాయం చేయడనే బలమైన విశ్వాసంతో ఆయన ముందుకు సాగారు. ఆ కఠిన పరిస్థితులను, మానసిక వేదనను తట్టుకునే అపారమైన శక్తిని ఆ భగవంతుడే ఆయనకు ప్రసాదించాడు. తన మరణాన్ని ఆశించిన వారికి, చిన్నచూపు చూసిన వారికి తాను సాధించే గెలుపే సరైన సమాధానం అని బలంగా నమ్మారు. ఈ కఠిన ప్రయాణంలో ఆయన స్నేహితులు ఎంతో అండగా నిలిచి మానసిక ధైర్యాన్నిచ్చారు. ముఖ్యంగా ఆయన తల్లి, మరియు భార్య ఆయనకు వెన్నెముకలా నిలిచారు. ఆయన భార్య అహర్నిశలు ఆసుపత్రుల చుట్టూ తిరుగుతూ, ఆయన బాధను పంచుకుంటూ, ప్రతి క్షణం కంటికి రెప్పలా కాపాడుకున్నారు. దేవుడిచ్చిన శక్తితో పాటు, భార్య ఇచ్చిన ప్రేమానురాగాలు, ధైర్యమే ఆయన క్యాన్సర్‌ను జయించడానికి ప్రధాన కారణం. కేవలం తన కుటుంబం కోసం బ్రతకాలనే బలమైన సంకల్పంతో క్యాన్సర్‌ను ఎదిరించి నిలబడ్డారు. తన అచంచలమైన పట్టుదలతో క్యాన్సర్‌పై ఘన విజయం సాధించి, వాటన్నింటికీ ఒక సజీవ సమాధానంగా నిలిచారు. మృత్యువు అంచుల దాకా వెళ్లి తిరిగి వచ్చిన ఆయన జీవిత ప్రయాణం, ఎంతోమంది క్యాన్సర్ బాధితులకు ఆదర్శప్రాయం మరియు స్ఫూర్తిదాయకం. == విద్యాభ్యాసం == * '''[[పదవ తరగతి|పదో తరగతి (SSC)]]:''' సెయింట్ పీటర్స్ ఆర్.సి.ఎం హైస్కూల్ (2012–13) - 97%. State topper * '''[[పాలిటెక్నిక్|డిప్లొమా]] (ECE):''' నోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, SBTET (2013–16) - 80%. Distinction * '''[[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E):''' PSCMR కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] కాకినాడ(2017–21) - 70%. First class == వృత్తిపరమైన అనుభవం == [[:en:Pharmaceutical marketing|ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెటింగ్]] రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] హోదాలో అనుభవం గడించారు: * '''[[:en:Ajanta Pharma|అజంతా ఫార్మా]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (కార్డియాక్ విభాగం - Solesta) - 1.5 సంవత్సరాలు. * '''[[సిప్లా]] లిమిటెడ్ (Cipla Limited):''' థెరపీ మేనేజర్ (కార్డియో మరియు డయాబెటిక్ విభాగం - Vitalis 3) - 1.3 సంవత్సరాలు. * '''[[:en:Torrent Pharmaceuticals|టోరెంట్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (జనరల్ విభాగం - Unispirit) - 6 నెలలు. == ప్రాజెక్టులు & విజయాలు == * '''[[:en:Home security|హోమ్ సెక్యూరిటీ]] :''' ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ గృహ భద్రతా వ్యవస్థ రిమోట్ కంట్రోల్ మరియు ఫైర్ రికగ్నిషన్ టెక్నాలజీతో కూడిన డిజిటల్ హోమ్ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ రూపకల్పన. * '''ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఎలక్ట్రికల్ అప్లయెన్సెస్ కంట్రోల్:''' విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడానికి సెన్సార్ ఆధారిత పవర్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్. * '''[[:en:Dr. Narla Tata Rao Thermal Power Station|డా. నర్ల తాతారావు థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]] :''' పవర్ ప్లాంట్ ఆరు నెలల పారిశ్రామిక శిక్షణ (ఇంటర్న్‌షిప్). * [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] నిర్వహించిన '''జిజ్ఞాస (JIGNASA)''' పోటీలో మరియు కళాశాల స్థాయి '''PCB డిజైనింగ్‌'''లో ప్రథమ బహుమతులు సాధించారు. == ఆసక్తులు & అభిరుచులు == * గృహ విద్యుత్ భద్రతా పరికరాలైన MCBలు, ఐసోలేటర్లు, స్టెబిలైజర్ల పనితీరు అధ్యయనం. * ఇంటి నిర్మాణంలో స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ప్లాన్ చేయడం మరియు నిర్మాణ సామగ్రి నిర్వహణ. * టైలరింగ్ రంగానికి అవసరమైన కుట్టు యంత్రాలు మరియు హోల్‌సేల్ మెటీరియల్స్ మార్కెట్ విశ్లేషణ. * ఈత (Swimming) నేర్చుకోవడం మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం. * అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలు ([[Geopolitics]]), ముఖ్యంగా [[ఇరాన్]]-[[ఇజ్రాయెల్]] పరిణామాలపై అవగాహన. * [[క్రికెట్]] ఆడటం, [[:en:Adventure film|సాహస చిత్రం]]లు మరియు [[:en:Horror film|హర్రర్ సినిమా]]లు చూడటం, పుస్తక పఠనం. == గ్యాలరీ == <gallery> Bandi Sai Durga Varaprasad picture.jpg|రెండో ఫోటో in Bangalore Bandi Sai Durga Varaprasad famous picture.jpg|మూడో ఫోటో in famous photoshoot </gallery> ruud2xkt1ccjvoy84r1uu5gqvrpob9g 4920359 4920357 2026-08-04T19:03:20Z Sainani8727 152385 /* */ 4920359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ ముఖచిత్రం | birth_date = 5 జనవరి 1998 (28 సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] [[ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] | spouse = ఎం కాంతమ్మ(కుమారి) [[వివాహం]] జూన్ 19th 2022 | parents = బండి కొండ (తండ్రి)<br>బండి నాగమల్లేశ్వరి (తల్లి) | residence = [[టేనరుపేట]] (47వ వార్డు), [[విజయవాడ]] }} '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన ఒక [[ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]].ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గృహ విద్యుత్ భద్రతా వ్యవస్థలు మరియు భవన నిర్మాణ రంగం పట్ల ఆయనకు విశేషమైన ఆసక్తి ఉంది. == ఆత్మస్థైర్యం - జీవిత పోరాటం == జీవితంలో ఎన్నో ఒడుదొడుకులను ఎదుర్కొన్న ఆయన, ప్రాణాంతకమైన ఆరోగ్య సమస్యను జయించి అందరికీ ఆదర్శంగా నిలిచారు. ప్రారంభంలో రెండు పెద్ద సర్జరీలు జరిగిన తర్వాత, ఆయనకు "[[:en:Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma|నాడ్యులర్ లింఫోసైటిక్ ప్రిడామినెంట్ హాడ్జ్కిన్ లింఫోమా]]" (NLPHL - Nodular Lymphocyte-Predominant Hodgkin Lymphoma) అనే అరుదైన బ్లడ్ క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆయన ఈ వ్యాధితో చావుబతుకుల మధ్య తీవ్రంగా పోరాడారు. కఠినమైన కీమోథెరపీ మరియు రేడియేషన్ చికిత్సల వల్ల ఎన్నో శారీరక బాధలు అనుభవించారు. చికిత్స దుష్ప్రభావాల (సైడ్ ఎఫెక్ట్స్) వల్ల జుట్టు కోల్పోయి తీవ్ర వేదనకు గురైన ఆ కష్టకాలంలో ఆయనకు ఒక చేదు నిజం తెలిసొచ్చింది. తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు చుట్టూ ఉన్నవారంతా, ఈ ప్రాణాంతక సమయంలో ముఖం చాటేశారు. కనీసం సొంత బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులు కూడా పలకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. కనీస ఆర్థిక సహాయం చేయకపోగా, ఆయనను చూసి హేళనగా మరియు చిన్నచూపుగా వ్యవహరించారు. 'ఇక ఇతని పని అయిపోయింది' అని సమాజం గేలిచేసినప్పుడు ఆయన తీవ్రమైన మానసిక బాధకు గురయ్యారు. అయినప్పటికీ ఆయన ఏ దశలోనూ తన ఆత్మస్థైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. తాను నమ్ముకున్న దేవుడు తనకు అన్యాయం చేయడనే బలమైన విశ్వాసంతో ఆయన ముందుకు సాగారు. ఆ కఠిన పరిస్థితులను, మానసిక వేదనను తట్టుకునే అపారమైన శక్తిని ఆ భగవంతుడే ఆయనకు ప్రసాదించాడు. తన మరణాన్ని ఆశించిన వారికి, చిన్నచూపు చూసిన వారికి తాను సాధించే గెలుపే సరైన సమాధానం అని బలంగా నమ్మారు. ఈ కఠిన ప్రయాణంలో ఆయన స్నేహితులు ఎంతో అండగా నిలిచి మానసిక ధైర్యాన్నిచ్చారు. ముఖ్యంగా ఆయన తల్లి, మరియు భార్య ఆయనకు వెన్నెముకలా నిలిచారు. ఆయన భార్య అహర్నిశలు ఆసుపత్రుల చుట్టూ తిరుగుతూ, ఆయన బాధను పంచుకుంటూ, ప్రతి క్షణం కంటికి రెప్పలా కాపాడుకున్నారు. దేవుడిచ్చిన శక్తితో పాటు, భార్య ఇచ్చిన ప్రేమానురాగాలు, ధైర్యమే ఆయన క్యాన్సర్‌ను జయించడానికి ప్రధాన కారణం. కేవలం తన కుటుంబం కోసం బ్రతకాలనే బలమైన సంకల్పంతో క్యాన్సర్‌ను ఎదిరించి నిలబడ్డారు. తన అచంచలమైన పట్టుదలతో క్యాన్సర్‌పై ఘన విజయం సాధించి, వాటన్నింటికీ ఒక సజీవ సమాధానంగా నిలిచారు. మృత్యువు అంచుల దాకా వెళ్లి తిరిగి వచ్చిన ఆయన జీవిత ప్రయాణం, ఎంతోమంది క్యాన్సర్ బాధితులకు ఆదర్శప్రాయం మరియు స్ఫూర్తిదాయకం. == విద్యాభ్యాసం == * '''[[పదవ తరగతి|పదో తరగతి (SSC)]]:''' సెయింట్ పీటర్స్ ఆర్.సి.ఎం హైస్కూల్ (2012–13) - 97%. State topper * '''[[పాలిటెక్నిక్|డిప్లొమా]] (ECE):''' నోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, SBTET (2013–16) - 80%. Distinction * '''[[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E):''' PSCMR కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] కాకినాడ(2017–21) - 70%. First class == వృత్తిపరమైన అనుభవం == [[:en:Pharmaceutical marketing|ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెటింగ్]] రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] హోదాలో అనుభవం గడించారు: * '''[[:en:Ajanta Pharma|అజంతా ఫార్మా]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (కార్డియాక్ విభాగం - Solesta) - 1.5 సంవత్సరాలు. * '''[[సిప్లా]] లిమిటెడ్ (Cipla Limited):''' థెరపీ మేనేజర్ (కార్డియో మరియు డయాబెటిక్ విభాగం - Vitalis 3) - 1.3 సంవత్సరాలు. * '''[[:en:Torrent Pharmaceuticals|టోరెంట్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (జనరల్ విభాగం - Unispirit) - 6 నెలలు. == ప్రాజెక్టులు & విజయాలు == * '''[[:en:Home security|హోమ్ సెక్యూరిటీ]] :''' ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ గృహ భద్రతా వ్యవస్థ రిమోట్ కంట్రోల్ మరియు ఫైర్ రికగ్నిషన్ టెక్నాలజీతో కూడిన డిజిటల్ హోమ్ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ రూపకల్పన. * '''ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఎలక్ట్రికల్ అప్లయెన్సెస్ కంట్రోల్:''' విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడానికి సెన్సార్ ఆధారిత పవర్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్. * '''[[:en:Dr. Narla Tata Rao Thermal Power Station|డా. నర్ల తాతారావు థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]] :''' పవర్ ప్లాంట్ ఆరు నెలల పారిశ్రామిక శిక్షణ (ఇంటర్న్‌షిప్). * [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] నిర్వహించిన '''జిజ్ఞాస (JIGNASA)''' పోటీలో మరియు కళాశాల స్థాయి '''PCB డిజైనింగ్‌'''లో ప్రథమ బహుమతులు సాధించారు. == ఆసక్తులు & అభిరుచులు == * గృహ విద్యుత్ భద్రతా పరికరాలైన MCBలు, ఐసోలేటర్లు, స్టెబిలైజర్ల పనితీరు అధ్యయనం. * ఇంటి నిర్మాణంలో స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ప్లాన్ చేయడం మరియు నిర్మాణ సామగ్రి నిర్వహణ. * టైలరింగ్ రంగానికి అవసరమైన కుట్టు యంత్రాలు మరియు హోల్‌సేల్ మెటీరియల్స్ మార్కెట్ విశ్లేషణ. * ఈత (Swimming) నేర్చుకోవడం మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం. * అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలు ([[Geopolitics]]), ముఖ్యంగా [[ఇరాన్]]-[[ఇజ్రాయెల్]] పరిణామాలపై అవగాహన. * [[క్రికెట్]] ఆడటం, [[:en:Adventure film|సాహస చిత్రం]]లు మరియు [[:en:Horror film|హర్రర్ సినిమా]]లు చూడటం, పుస్తక పఠనం. == గ్యాలరీ == <gallery> Bandi Sai Durga Varaprasad picture.jpg|రెండో ఫోటో in Bangalore Bandi Sai Durga Varaprasad famous picture.jpg|మూడో ఫోటో in famous photoshoot </gallery> 51komyw1zeg7tcuy40ms4c058oico3n 4920363 4920359 2026-08-04T19:09:35Z Sainani8727 152385 /* */ 4920363 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ ముఖచిత్రం | birth_date = 5 జనవరి 1998 (28 సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] | spouse = ఎం కాంతమ్మ(కుమారి) [[వివాహం]] జూన్ 19th 2022 | parents = బండి కొండ (తండ్రి)<br>బండి నాగమల్లేశ్వరి (తల్లి) | residence = [[టేనరుపేట]] (47వ వార్డు), [[విజయవాడ]] }} '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన ఒక [[ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]].ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గృహ విద్యుత్ భద్రతా వ్యవస్థలు మరియు భవన నిర్మాణ రంగం పట్ల ఆయనకు విశేషమైన ఆసక్తి ఉంది. == ఆత్మస్థైర్యం - జీవిత పోరాటం == జీవితంలో ఎన్నో ఒడుదొడుకులను ఎదుర్కొన్న ఆయన, ప్రాణాంతకమైన ఆరోగ్య సమస్యను జయించి అందరికీ ఆదర్శంగా నిలిచారు. ప్రారంభంలో రెండు పెద్ద సర్జరీలు జరిగిన తర్వాత, ఆయనకు "[[:en:Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma|నాడ్యులర్ లింఫోసైటిక్ ప్రిడామినెంట్ హాడ్జ్కిన్ లింఫోమా]]" (NLPHL - Nodular Lymphocyte-Predominant Hodgkin Lymphoma) అనే అరుదైన బ్లడ్ క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆయన ఈ వ్యాధితో చావుబతుకుల మధ్య తీవ్రంగా పోరాడారు. కఠినమైన కీమోథెరపీ మరియు రేడియేషన్ చికిత్సల వల్ల ఎన్నో శారీరక బాధలు అనుభవించారు. చికిత్స దుష్ప్రభావాల (సైడ్ ఎఫెక్ట్స్) వల్ల జుట్టు కోల్పోయి తీవ్ర వేదనకు గురైన ఆ కష్టకాలంలో ఆయనకు ఒక చేదు నిజం తెలిసొచ్చింది. తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు చుట్టూ ఉన్నవారంతా, ఈ ప్రాణాంతక సమయంలో ముఖం చాటేశారు. కనీసం సొంత బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులు కూడా పలకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. కనీస ఆర్థిక సహాయం చేయకపోగా, ఆయనను చూసి హేళనగా మరియు చిన్నచూపుగా వ్యవహరించారు. 'ఇక ఇతని పని అయిపోయింది' అని సమాజం గేలిచేసినప్పుడు ఆయన తీవ్రమైన మానసిక బాధకు గురయ్యారు. అయినప్పటికీ ఆయన ఏ దశలోనూ తన ఆత్మస్థైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. తాను నమ్ముకున్న దేవుడు తనకు అన్యాయం చేయడనే బలమైన విశ్వాసంతో ఆయన ముందుకు సాగారు. ఆ కఠిన పరిస్థితులను, మానసిక వేదనను తట్టుకునే అపారమైన శక్తిని ఆ భగవంతుడే ఆయనకు ప్రసాదించాడు. తన మరణాన్ని ఆశించిన వారికి, చిన్నచూపు చూసిన వారికి తాను సాధించే గెలుపే సరైన సమాధానం అని బలంగా నమ్మారు. ఈ కఠిన ప్రయాణంలో ఆయన స్నేహితులు ఎంతో అండగా నిలిచి మానసిక ధైర్యాన్నిచ్చారు. ముఖ్యంగా ఆయన తల్లి, మరియు భార్య ఆయనకు వెన్నెముకలా నిలిచారు. ఆయన భార్య అహర్నిశలు ఆసుపత్రుల చుట్టూ తిరుగుతూ, ఆయన బాధను పంచుకుంటూ, ప్రతి క్షణం కంటికి రెప్పలా కాపాడుకున్నారు. దేవుడిచ్చిన శక్తితో పాటు, భార్య ఇచ్చిన ప్రేమానురాగాలు, ధైర్యమే ఆయన క్యాన్సర్‌ను జయించడానికి ప్రధాన కారణం. కేవలం తన కుటుంబం కోసం బ్రతకాలనే బలమైన సంకల్పంతో క్యాన్సర్‌ను ఎదిరించి నిలబడ్డారు. తన అచంచలమైన పట్టుదలతో క్యాన్సర్‌పై ఘన విజయం సాధించి, వాటన్నింటికీ ఒక సజీవ సమాధానంగా నిలిచారు. మృత్యువు అంచుల దాకా వెళ్లి తిరిగి వచ్చిన ఆయన జీవిత ప్రయాణం, ఎంతోమంది క్యాన్సర్ బాధితులకు ఆదర్శప్రాయం మరియు స్ఫూర్తిదాయకం. == విద్యాభ్యాసం == * '''[[పదవ తరగతి|పదో తరగతి (SSC)]]:''' సెయింట్ పీటర్స్ ఆర్.సి.ఎం హైస్కూల్ (2012–13) - 97%. State topper * '''[[పాలిటెక్నిక్|డిప్లొమా]] (ECE):''' నోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, SBTET (2013–16) - 80%. Distinction * '''[[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E):''' PSCMR కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] కాకినాడ(2017–21) - 70%. First class == వృత్తిపరమైన అనుభవం == [[:en:Pharmaceutical marketing|ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెటింగ్]] రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] హోదాలో అనుభవం గడించారు: * '''[[:en:Ajanta Pharma|అజంతా ఫార్మా]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (కార్డియాక్ విభాగం - Solesta) - 1.5 సంవత్సరాలు. * '''[[సిప్లా]] లిమిటెడ్ (Cipla Limited):''' థెరపీ మేనేజర్ (కార్డియో మరియు డయాబెటిక్ విభాగం - Vitalis 3) - 1.3 సంవత్సరాలు. * '''[[:en:Torrent Pharmaceuticals|టోరెంట్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (జనరల్ విభాగం - Unispirit) - 6 నెలలు. == ప్రాజెక్టులు & విజయాలు == * '''[[:en:Home security|హోమ్ సెక్యూరిటీ]] :''' ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ గృహ భద్రతా వ్యవస్థ రిమోట్ కంట్రోల్ మరియు ఫైర్ రికగ్నిషన్ టెక్నాలజీతో కూడిన డిజిటల్ హోమ్ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ రూపకల్పన. * '''ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఎలక్ట్రికల్ అప్లయెన్సెస్ కంట్రోల్:''' విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడానికి సెన్సార్ ఆధారిత పవర్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్. * '''[[:en:Dr. Narla Tata Rao Thermal Power Station|డా. నర్ల తాతారావు థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]] :''' పవర్ ప్లాంట్ ఆరు నెలల పారిశ్రామిక శిక్షణ (ఇంటర్న్‌షిప్). * [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] నిర్వహించిన '''జిజ్ఞాస (JIGNASA)''' పోటీలో మరియు కళాశాల స్థాయి '''PCB డిజైనింగ్‌'''లో ప్రథమ బహుమతులు సాధించారు. == ఆసక్తులు & అభిరుచులు == * గృహ విద్యుత్ భద్రతా పరికరాలైన MCBలు, ఐసోలేటర్లు, స్టెబిలైజర్ల పనితీరు అధ్యయనం. * ఇంటి నిర్మాణంలో స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ప్లాన్ చేయడం మరియు నిర్మాణ సామగ్రి నిర్వహణ. * టైలరింగ్ రంగానికి అవసరమైన కుట్టు యంత్రాలు మరియు హోల్‌సేల్ మెటీరియల్స్ మార్కెట్ విశ్లేషణ. * ఈత (Swimming) నేర్చుకోవడం మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం. * అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలు ([[Geopolitics]]), ముఖ్యంగా [[ఇరాన్]]-[[ఇజ్రాయెల్]] పరిణామాలపై అవగాహన. * [[క్రికెట్]] ఆడటం, [[:en:Adventure film|సాహస చిత్రం]]లు మరియు [[:en:Horror film|హర్రర్ సినిమా]]లు చూడటం, పుస్తక పఠనం. == గ్యాలరీ == <gallery> Bandi Sai Durga Varaprasad picture.jpg|రెండో ఫోటో in Bangalore Bandi Sai Durga Varaprasad famous picture.jpg|మూడో ఫోటో in famous photoshoot </gallery> 3hyr9l4gnq5p0i63fipwf4vy6xayovr 4920364 4920363 2026-08-04T19:10:07Z Sainani8727 152385 /* */ 4920364 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ ముఖచిత్రం | birth_date = 5 జనవరి 1998 (28 సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] | spouse = ఎం కాంతమ్మ(కుమారి) [[వివాహం]] జూన్ 19th 2022 | parents = బండి కొండ (తండ్రి)<br>బండి నాగమల్లేశ్వరి (తల్లి) | residence = [[టేనరుపేట]] (47వ వార్డు), [[విజయవాడ]] }} '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన ఒక [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]].ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గృహ విద్యుత్ భద్రతా వ్యవస్థలు మరియు భవన నిర్మాణ రంగం పట్ల ఆయనకు విశేషమైన ఆసక్తి ఉంది. == ఆత్మస్థైర్యం - జీవిత పోరాటం == జీవితంలో ఎన్నో ఒడుదొడుకులను ఎదుర్కొన్న ఆయన, ప్రాణాంతకమైన ఆరోగ్య సమస్యను జయించి అందరికీ ఆదర్శంగా నిలిచారు. ప్రారంభంలో రెండు పెద్ద సర్జరీలు జరిగిన తర్వాత, ఆయనకు "[[:en:Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma|నాడ్యులర్ లింఫోసైటిక్ ప్రిడామినెంట్ హాడ్జ్కిన్ లింఫోమా]]" (NLPHL - Nodular Lymphocyte-Predominant Hodgkin Lymphoma) అనే అరుదైన బ్లడ్ క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆయన ఈ వ్యాధితో చావుబతుకుల మధ్య తీవ్రంగా పోరాడారు. కఠినమైన కీమోథెరపీ మరియు రేడియేషన్ చికిత్సల వల్ల ఎన్నో శారీరక బాధలు అనుభవించారు. చికిత్స దుష్ప్రభావాల (సైడ్ ఎఫెక్ట్స్) వల్ల జుట్టు కోల్పోయి తీవ్ర వేదనకు గురైన ఆ కష్టకాలంలో ఆయనకు ఒక చేదు నిజం తెలిసొచ్చింది. తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు చుట్టూ ఉన్నవారంతా, ఈ ప్రాణాంతక సమయంలో ముఖం చాటేశారు. కనీసం సొంత బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులు కూడా పలకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. కనీస ఆర్థిక సహాయం చేయకపోగా, ఆయనను చూసి హేళనగా మరియు చిన్నచూపుగా వ్యవహరించారు. 'ఇక ఇతని పని అయిపోయింది' అని సమాజం గేలిచేసినప్పుడు ఆయన తీవ్రమైన మానసిక బాధకు గురయ్యారు. అయినప్పటికీ ఆయన ఏ దశలోనూ తన ఆత్మస్థైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. తాను నమ్ముకున్న దేవుడు తనకు అన్యాయం చేయడనే బలమైన విశ్వాసంతో ఆయన ముందుకు సాగారు. ఆ కఠిన పరిస్థితులను, మానసిక వేదనను తట్టుకునే అపారమైన శక్తిని ఆ భగవంతుడే ఆయనకు ప్రసాదించాడు. తన మరణాన్ని ఆశించిన వారికి, చిన్నచూపు చూసిన వారికి తాను సాధించే గెలుపే సరైన సమాధానం అని బలంగా నమ్మారు. ఈ కఠిన ప్రయాణంలో ఆయన స్నేహితులు ఎంతో అండగా నిలిచి మానసిక ధైర్యాన్నిచ్చారు. ముఖ్యంగా ఆయన తల్లి, మరియు భార్య ఆయనకు వెన్నెముకలా నిలిచారు. ఆయన భార్య అహర్నిశలు ఆసుపత్రుల చుట్టూ తిరుగుతూ, ఆయన బాధను పంచుకుంటూ, ప్రతి క్షణం కంటికి రెప్పలా కాపాడుకున్నారు. దేవుడిచ్చిన శక్తితో పాటు, భార్య ఇచ్చిన ప్రేమానురాగాలు, ధైర్యమే ఆయన క్యాన్సర్‌ను జయించడానికి ప్రధాన కారణం. కేవలం తన కుటుంబం కోసం బ్రతకాలనే బలమైన సంకల్పంతో క్యాన్సర్‌ను ఎదిరించి నిలబడ్డారు. తన అచంచలమైన పట్టుదలతో క్యాన్సర్‌పై ఘన విజయం సాధించి, వాటన్నింటికీ ఒక సజీవ సమాధానంగా నిలిచారు. మృత్యువు అంచుల దాకా వెళ్లి తిరిగి వచ్చిన ఆయన జీవిత ప్రయాణం, ఎంతోమంది క్యాన్సర్ బాధితులకు ఆదర్శప్రాయం మరియు స్ఫూర్తిదాయకం. == విద్యాభ్యాసం == * '''[[పదవ తరగతి|పదో తరగతి (SSC)]]:''' సెయింట్ పీటర్స్ ఆర్.సి.ఎం హైస్కూల్ (2012–13) - 97%. State topper * '''[[పాలిటెక్నిక్|డిప్లొమా]] (ECE):''' నోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, SBTET (2013–16) - 80%. Distinction * '''[[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E):''' PSCMR కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ, [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] కాకినాడ(2017–21) - 70%. First class == వృత్తిపరమైన అనుభవం == [[:en:Pharmaceutical marketing|ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెటింగ్]] రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] హోదాలో అనుభవం గడించారు: * '''[[:en:Ajanta Pharma|అజంతా ఫార్మా]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (కార్డియాక్ విభాగం - Solesta) - 1.5 సంవత్సరాలు. * '''[[సిప్లా]] లిమిటెడ్ (Cipla Limited):''' థెరపీ మేనేజర్ (కార్డియో మరియు డయాబెటిక్ విభాగం - Vitalis 3) - 1.3 సంవత్సరాలు. * '''[[:en:Torrent Pharmaceuticals|టోరెంట్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (జనరల్ విభాగం - Unispirit) - 6 నెలలు. == ప్రాజెక్టులు & విజయాలు == * '''[[:en:Home security|హోమ్ సెక్యూరిటీ]] :''' ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ గృహ భద్రతా వ్యవస్థ రిమోట్ కంట్రోల్ మరియు ఫైర్ రికగ్నిషన్ టెక్నాలజీతో కూడిన డిజిటల్ హోమ్ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ రూపకల్పన. * '''ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఎలక్ట్రికల్ అప్లయెన్సెస్ కంట్రోల్:''' విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడానికి సెన్సార్ ఆధారిత పవర్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్. * '''[[:en:Dr. Narla Tata Rao Thermal Power Station|డా. నర్ల తాతారావు థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]] :''' పవర్ ప్లాంట్ ఆరు నెలల పారిశ్రామిక శిక్షణ (ఇంటర్న్‌షిప్). * [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] నిర్వహించిన '''జిజ్ఞాస (JIGNASA)''' పోటీలో మరియు కళాశాల స్థాయి '''PCB డిజైనింగ్‌'''లో ప్రథమ బహుమతులు సాధించారు. == ఆసక్తులు & అభిరుచులు == * గృహ విద్యుత్ భద్రతా పరికరాలైన MCBలు, ఐసోలేటర్లు, స్టెబిలైజర్ల పనితీరు అధ్యయనం. * ఇంటి నిర్మాణంలో స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ప్లాన్ చేయడం మరియు నిర్మాణ సామగ్రి నిర్వహణ. * టైలరింగ్ రంగానికి అవసరమైన కుట్టు యంత్రాలు మరియు హోల్‌సేల్ మెటీరియల్స్ మార్కెట్ విశ్లేషణ. * ఈత (Swimming) నేర్చుకోవడం మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం. * అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలు ([[Geopolitics]]), ముఖ్యంగా [[ఇరాన్]]-[[ఇజ్రాయెల్]] పరిణామాలపై అవగాహన. * [[క్రికెట్]] ఆడటం, [[:en:Adventure film|సాహస చిత్రం]]లు మరియు [[:en:Horror film|హర్రర్ సినిమా]]లు చూడటం, పుస్తక పఠనం. == గ్యాలరీ == <gallery> Bandi Sai Durga Varaprasad picture.jpg|రెండో ఫోటో in Bangalore Bandi Sai Durga Varaprasad famous picture.jpg|మూడో ఫోటో in famous photoshoot </gallery> cbxs8498gcoz309u335imyed3xs26p1 0 505220 4920230 4916285 2026-08-04T14:02:58Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920230 wikitext text/x-wiki ఎత్తులో వైవిధ్యం (360–6500 మీటర్లు) కారణంగా [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] [[శీతోష్ణస్థితి]] పరిస్థితులలో భారీ వైవిధ్యం ఉంది. దక్షిణ దిగువ ప్రాంతాలలో వేడి, ఉప-తేమతో కూడిన ఉష్ణమండల (450–900 మీటర్లు), వెచ్చని, సమశీతోష్ణ (900–1800 మీటర్లు), చల్లని, సమశీతోష్ణ (1800–2400 మీటర్లు), ఉత్తర, తూర్పు ఎత్తైన పర్వతాలలో శీతల హిమనదీయ, ఆల్పైన్ (2400–4800 మీటర్లు) గా శీతోష్ణస్థితి మారుతూ ఉంటుంది. [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాల శీతోష్ణస్థితిని కాలుష్యం ప్రభావితం చేస్తోంది. అక్టోబర్ నాటికి, రాత్రులు, ఉదయాలు చాలా చల్లగా ఉంటాయి. దాదాపు {{convert|3000|m|ft|-2|disp=or}} ఎత్తులో హిమపాతం సుమారు {{convert|3|m|in|-1|disp=or}} ఉండి డిసెంబర్ ప్రారంభం నుండి మార్చి చివరి వరకు ఉంటుంది. {{convert|4500|m|ft|-2|disp=or}} పైన శాశ్వత మంచు ఉంటుంది. వసంత రుతువు ఫిబ్రవరి మధ్య నుండి ఏప్రిల్ మధ్య వరకు ప్రారంభమవుతుంది. ఈ కాలంలో వాతావరణం ఆహ్లాదకరంగా, సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది. వర్షాకాలం జూన్ నెలాఖరులో ప్రారంభమవుతుంది. ప్రకృతి దృశ్యం పచ్చగా, తాజాగా మారుతుంది. ఈ రుతువులో వాగులు, సహజ నీటి బుగ్గలు పునరుద్ధరించబడతాయి. జూలై, ఆగస్టు నెలల్లో కురిసే భారీ వర్షాల కారణంగా భూమి కోత, [[వరద]]లు, కొండచరియలు విరిగిపడటం జరుగుతాయి. రాష్ట్రంలోని అన్ని జిల్లాల్లో, [[ధర్మశాల]] అత్యధిక వర్షపాతాన్ని పొందుతుంది, ఇది దాదాపు {{convert|3400|mm|in|-1|disp=or}}. రాష్ట్రంలో స్పితి అత్యంత పొడి ప్రాంతం (వర్షపాతం {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} కంటే తక్కువ<ref name="Spiti">{{cite book|last=Kapadia|first=Harish|year=1999|title=Spiti: Adventures in the Trans-Himalaya|edition=2nd|location=న్యూ ఢిల్లీ|publisher=Indus Publishing Company|isbn=81-7387-093-4|pages=26-27}}</ref>), ఎందుకంటే ఇది అన్ని వైపులా ఎత్తైన పర్వతాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.webindia123.com/himachal/land/climate.htm#C|title=Climate of Himachal Pradesh}}</ref> {| class="wikitable" |- ! ఎత్తు ! {{convert|800|m|ft|-2}} వరకు ! {{convert|800|to|1,600|m|ft|-2}} ! {{convert|1,600|to|2,700|m|ft|-2}} ! {{convert|2,700|to|3,600|m|ft|-2}} |- | ప్రాంతం రకం | లోయ ప్రాంతాలు, పర్వత ప్రాంతాలు | కొండ, పర్వత శ్రేణులు | ఆల్పైన్ జోన్ | లాహౌల్, స్పితి, కిన్నౌర్ శ్రేణి |- | శీతోష్ణస్థితి పరిస్థితులు | ఉపఉష్ణమండల | కొద్దిగా వెచ్చని ఉష్ణోగ్రత | తేమతో కూడిన చల్లని ఉష్ణోగ్రత | పొడి, అతిశీతల పరిస్థితులు |- | అవపాతం | {{convert|1,500|mm|in|-1|disp=or}} | {{convert|1,500|to|3,000|mm|in|-1|disp=or}} | {{convert|1,000|to|1,500|mm|in|-1|disp=or}} | {{convert|500|mm|in|-1|disp=or}} |- | మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో % | 30% | 10% | 25% | 35% |- | మొత్తం సాగు విస్తీర్ణంలో % | 56% | 30% | 10% | 5% |- | వార్షిక ఉష్ణోగ్రత పరిధి (డిగ్రీ సెల్సియస్) | -2 నుండి 45 | -5 నుండి 40 | -10 నుండి 32 | -20 నుండి 25 |- | సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత (డిగ్రీ సెల్సియస్) | 20 నుండి 22 | 15 నుండి 20 | 10 నుండి 16 | 5 నుండి 10 |} ==వర్షపాతం== సగటు వార్షిక వర్షపాతం {{convert|1,251|mm|in|0|disp=or}}. వర్షాకాలం జూన్ నెలాఖరులో ప్రారంభమవుతుంది. ప్రకృతి దృశ్యం పచ్చగా, తాజాగా మారుతుంది. ఈ రుతువులో వాగులు, సహజ నీటి బుగ్గలు పునరుద్ధరించబడతాయి. జూలై, ఆగస్టు నెలల్లో కురిసే భారీ వర్షాల కారణంగా భూమి కోత, వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం జరుగుతాయి. రాష్ట్రంలోని అన్ని జిల్లాల్లో, ధర్మశాల అత్యధిక అవపాతాన్ని పొందుతుంది, ఇది దాదాపు {{convert|3400|mm|in|-1|disp=or}}. రాష్ట్రంలో స్పితి అత్యంత పొడి ప్రాంతం, ఇక్కడ అవపాతం {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} కంటే తక్కువ ఉంటుంది.<ref name="Spiti"/> ==శీతోష్ణస్థితి దత్తాంశం== {{Dharamshala weatherbox}} {{Weather box | location = [[సిమ్లా]] ([[కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ|కొప్పెన్]] ''Cwb'') | width = auto | metric first = Yes | single line = Yes | collapsed = Yes | Jan record high C = 21.4 | Feb record high C = 22.6 | Mar record high C = 25.8 | Apr record high C = 29.6 | May record high C = 32.4 | Jun record high C = 31.5 | Jul record high C = 28.9 | Aug record high C = 27.8 | Sep record high C = 28.6 | Oct record high C = 25.6 | Nov record high C = 23.5 | Dec record high C = 20.5 | year record high C = 32.4 | Jan high C = 10.9 | Feb high C = 11.9 | Mar high C = 15.8 | Apr high C = 20.5 | May high C = 24.1 | Jun high C = 24.8 | Jul high C = 22.6 | Aug high C = 22.0 | Sep high C = 22.1 | Oct high C = 20.3 | Nov high C = 16.7 | Dec high C = 13.5 | year high C = 18.8 | Jan low C = 2.8 | Feb low C = 3.7 | Mar low C = 7.0 | Apr low C = 11.4 | May low C = 14.6 | Jun low C = 16.2 | Jul low C = 15.9 | Aug low C = 15.5 | Sep low C = 14.1 | Oct low C = 11.1 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 5.1 | year low C = 10.4 | Jan record low C = -10.6 | Feb record low C = -8.5 | Mar record low C = -6.1 | Apr record low C = -1.3 | May record low C = 1.4 | Jun record low C = 7.8 | Jul record low C = 9.4 | Aug record low C = 10.6 | Sep record low C = 5.0 | Oct record low C = 0.2 | Nov record low C = -1.1 | Dec record low C = -12.2 | year record low C = -12.2 | rain colour = green | Jan rain mm = 66.4 | Feb rain mm = 75.3 | Mar rain mm = 81.2 | Apr rain mm = 60.8 | May rain mm = 90.3 | Jun rain mm = 181.9 | Jul rain mm = 329.8 | Aug rain mm = 320.4 | Sep rain mm = 142.3 | Oct rain mm = 36.7 | Nov rain mm = 18.4 | Dec rain mm = 24.2 | year rain mm = 1427.7 | Jan snow cm = 42 | Feb snow cm = 43 | Mar snow cm = 7 | Apr snow cm = 0 | May snow cm = 0 | Jun snow cm = 0 | Jul snow cm = 0 | Aug snow cm = 0 | Sep snow cm = 0 | Oct snow cm = 0 | Nov snow cm = 0 | Dec snow cm = 7 | year snow cm = | Jan rain days = 4.2 | Feb rain days = 5.6 | Mar rain days = 6.1 | Apr rain days = 4.8 | May rain days = 7.0 | Jun rain days = 9.6 | Jul rain days = 17.0 | Aug rain days = 15.7 | Sep rain days = 8.2 | Oct rain days = 2.3 | Nov rain days = 1.3 | Dec rain days = 2.0 | year rain days = 83.7 | Jan snow days = 4.2 | Feb snow days = 4.2 | Mar snow days = 1.4 | Apr snow days = 0.0 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.1 | Dec snow days = 1.3 | year snow days = | time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 67 | Feb humidity = 65 | Mar humidity = 57 | Apr humidity = 47 | May humidity = 48 | Jun humidity = 62 | Jul humidity = 85 | Aug humidity = 88 | Sep humidity = 79 | Oct humidity = 63 | Nov humidity = 61 | Dec humidity = 60 | year humidity = 65 | Jan uv = 3 | Feb uv = 3 | Mar uv = 5 | Apr uv = 6 | May uv = 6 | Jun uv = 6 | Jul uv = 6 | Aug uv = 5 | Sep uv = 5 | Oct uv = 4 | Nov uv = 4 | Dec uv = 3 | source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]] (snow 1990–2010)<ref> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Shimla Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 703–704 | access-date = 14 February 2020}}</ref><ref> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M71 | access-date = 13 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1= Tyagi |first1= Ajit |last2= Singh |first2= O. |last3= Singh |first3= Manmohan |last4= Bhan |first4= S. |url= http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |title= Climate of Shimla |publisher= India Meteorological Department |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 20 April 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160420140230/http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |url-status= dead }}</ref> Time and Date (dewpoints, 2005-2015)<ref>{{cite web |url = https://www.timeanddate.com/weather/india/shimla/climate |title = Climate & Weather Averages in Shimla, Himachal Pradesh, India |publisher = Time and Date |access-date = 20 July 2022}}</ref> | source 2 = Weather Atlas<ref name="Weather Atlas Shimla">{{cite web | url = https://www.weather-atlas.com/en/india/shimla-climate | title = Climate and monthly weather forecast Shimla, India | publisher = Weather Atlas | access-date = 13 June 2022 }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | date = May 2014 | source = | Jan dew point C = 8 | Feb dew point C = 12 | Mar dew point C = 15 | Apr dew point C = 16 | May dew point C = 19 | Jun dew point C = 23 | Jul dew point C = 26 | Aug dew point C = 26 | Sep dew point C = 24 | Oct dew point C = 19 | Nov dew point C = 13 | Dec dew point C = 10 }} {{Weather box | location = సుందర్ నగర్ ([[కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ|కొప్పెన్]] ''Cwa'') | metric first = Yes | single line = Yes | collapsed = Yes | width = auto | Jan record high C = 27.7 | Feb record high C = 30.5 | Mar record high C = 35.0 | Apr record high C = 39.9 | May record high C = 41.4 | Jun record high C = 42.1 | Jul record high C = 39.2 | Aug record high C = 35.1 | Sep record high C = 34.1 | Oct record high C = 33.6 | Nov record high C = 31.2 | Dec record high C = 26.8 | year record high C = 42.1 | Jan high C = 17.8 | Feb high C = 19.8 | Mar high C = 24.7 | Apr high C = 30.1 | May high C = 33.8 | Jun high C = 34.1 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 30.2 | Sep high C = 30.3 | Oct high C = 28.5 | Nov high C = 24.3 | Dec high C = 19.5 | year high C = 27.0 | Jan low C = 2.8 | Feb low C = 5.1 | Mar low C = 9.0 | Apr low C = 13.0 | May low C = 17.1 | Jun low C = 20.0 | Jul low C = 21.8 | Aug low C = 21.5 | Sep low C = 18.6 | Oct low C = 11.8 | Nov low C = 6.3 | Dec low C = 3.0 | year low C = 12.5 | Jan record low C = -2.7 | Feb record low C = -1.9 | Mar record low C = -0.4 | Apr record low C = 0.5 | May record low C = 9.6 | Jun record low C = 11.4 | Jul record low C = 16.5 | Aug record low C = 15.1 | Sep record low C = 10.2 | Oct record low C = 5.4 | Nov record low C = 1.0 | Dec record low C = -1.6 | year record low C = -2.7 | rain colour = green | Jan rain mm = 61.9 | Feb rain mm = 72.4 | Mar rain mm = 78.1 | Apr rain mm = 50.5 | May rain mm = 83.1 | Jun rain mm = 176.6 | Jul rain mm = 348.8 | Aug rain mm = 314.3 | Sep rain mm = 137.1 | Oct rain mm = 35.7 | Nov rain mm = 13.2 | Dec rain mm = 35.5 | year rain mm = 1407.4 | Jan rain days = 4.0 | Feb rain days = 5.4 | Mar rain days = 5.8 | Apr rain days = 3.9 | May rain days = 6.3 | Jun rain days = 9.2 | Jul rain days = 14.9 | Aug rain days = 13.8 | Sep rain days = 7.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 1.0 | Dec rain days = 2.1 | year rain days = 75.4 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 54 | Feb humidity = 48 | Mar humidity = 42 | Apr humidity = 34 | May humidity = 37 | Jun humidity = 49 | Jul humidity = 71 | Aug humidity = 76 | Sep humidity = 69 | Oct humidity = 54 | Nov humidity = 53 | Dec humidity = 57 |year humidity = 54 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormalssun> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Sundernagar Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 725–726 | access-date = 15 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremesSun> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M72 | access-date = 15 February 2020}}</ref> }} == జిల్లాల వారీగా సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత: == {| class="wikitable sortable" ! జిల్లా ! సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత (°C) ! వార్షిక ఉష్ణోగ్రత పరిధి (°C) ! అత్యంత శీతల ప్రదేశం (°C) ! అత్యంత వేడి ప్రదేశం (°C) |- | లాహౌల్, స్పితి | ~ 5 | -30 నుండి 30 | కోమిక్/హిక్కిమ్ (-30) | కాజా (32) |- | కిన్నౌర్ | ~ 8 | -20 నుండి 30 | చిత్కుల్ (-20) | రికాంగ్ పియో (30) |- | చంబా | ~ 15 | -20 నుండి 40 | పాంగి (-20) | చంబా (42) |- | కులు | ~ 14 | -20 నుండి 40 | అటల్ టన్నెల్ (-20) | భుంతర్ (42) |- | సిమ్లా | ~ 15 | -10 నుండి 35 | నర్కండా (-10) | సిమ్లా అర్బన్ (32) |- | సోలన్ | ~ 18 | -5 నుండి 45 | కరోల్ శిఖరం, సోలన్ (-5) | బద్ది (46) |- | కాంగ్రా | ~ 20 | -5 నుండి 40 | బడా భంగల్ (-15) | కాంగ్రా మైదానాలు (43) |- | మండి | ~ 18 | -10 నుండి 40 | శికారి దేవి (-15) | సుందర్ నగర్ (43) |- | సిర్మౌర్ | ~ 20 | -10 నుండి 40 | చూర్‌ధార్ (-20) | పాంటా సాహిబ్ (43) |- | బిలాస్‌పూర్ | ~ 21 | -2 నుండి 42 | బండ్ల హిల్ (-5) | బిలాస్‌పూర్ (43) |- | హమీర్‌పూర్ | ~ 21 | -2 నుండి 40 | అవాహ్ దేవి (-3) | నేరి (46) |- | ఉనా | ~ 22 | -3 నుండి 45 | ఉనా (-6) | ఉనా (46) |} జాబితాలోని అత్యంత శీతల లేదా అత్యంత వేడి ప్రదేశాలన్నీ శాశ్వతంగా లేదా తాత్కాలికంగా నివాసయోగ్యమైన స్థావరాలు. పర్వత కనుమల వంటి కొన్ని ఇతర ప్రదేశాలలో విపరీత పరిస్థితులు ఇంకా తక్కువగా ఉండవచ్చు. షింకులా (5050మీ), బరాలాచా (4850మీ), రోహ్‌తంగ్ పాస్ (4000మీ), సాచ్ పాస్ (4450మీ), కుంజుమ్ (4500మీ) వంటి కనుమలు కొన్నిసార్లు -30 నుండి -40 డిగ్రీలు, అంతకంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలను ఎదుర్కొంటాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గుజరాత్ వాతావరణం]] * [[తమిళనాడు వాతావరణం]] * [[ఉత్తరప్రదేశ్ వాతావరణం|ఉత్తర ప్రదేశ్ వాతావరణం]] * [[ముంబై వాతావరణం]] * [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] ==మూలాలు== {{reflist}}{{more citations needed|date=September 2021}} {{Geo HP}} [[వర్గం:భారతదేశ శీతోష్ణస్థితి]] [[వర్గం:భారతదేశ వాతావరణం]] [[వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్|వాతావరణం]] ftvtjdu50vju2hz7h1f2edkh5qshazj 0 505274 4920369 4919749 2026-08-04T23:04:40Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920369 wikitext text/x-wiki '''అజిత్ వర్కి''' ఒక వైద్య-శాస్త్రవేత్త, ఈయన కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం, [[శాన్ డియాగో]] (UCSD)లో వైద్యశాస్త్రం, సెల్యులార్, మాలిక్యులర్ మెడిసిన్‌లో విశిష్ట ప్రొఫెసర్, గ్లైకోబయాలజీ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ <ref name="CITEREF_grtcabout">{{Cite web|title=GRTC: About|url=http://grtc.ucsd.edu/aboutus.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213132759/http://grtc.ucsd.edu/AboutUs.html|archive-date=February 13, 2012|access-date=February 23, 2013|publisher=Glycobiology Research and Training Center|location=United States}}</ref> వ్యవస్థాపక సహ-డైరెక్టర్, UCSD/సాల్క్ సెంటర్ ఫర్ అకడమిక్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ ఇన్ ఆంత్రోపోజెనీ (CARTA) <ref>{{Cite web|title=Center for Academic Research Training in Anthropogeny (CARTA)|url=https://carta.anthropogeny.org/about/organization|access-date=January 4, 2012|publisher=Carta.anthropogeny.org}}</ref> వ్యవస్థాపక సహ-డైరెక్టర్. అతను ''ఎసెన్షియల్స్ ఆఫ్ గ్లైకోబయాలజీ'' <ref name="Essentials of Glycobiology">{{Cite book|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20709/|title=Essentials of Glycobiology|date=October 3, 2011|publisher=Ncbi.nlm.nih.gov|isbn=9780879695590|access-date=January 4, 2012}}</ref> అనే పాఠ్యపుస్తకానికి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడిటర్, [[చెన్నై|మద్రాస్‌లోని]] [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]], [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ బయోలాజికల్ సైన్సెస్‌లో విశిష్ట విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్ కూడా. ఆయన మానవ జన్యు నామకరణ కమిటీకి నిపుణ సలహాదారుగా ఉన్నారు. == విద్య, జీవిత చరిత్ర == వర్కి భారతదేశంలోని [[బెంగళూరు|బెంగళూరులో ఉన్న]] బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌కు వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో అతను, [[డెక్కన్ హెరాల్డ్|డెక్కన్ హెరాల్డ్‌తో]] సహా అనేక భారతీయ వార్తాపత్రికలకు వ్యవస్థాపక సంపాదకుడు, ప్రసిద్ధ పాత్రికేయుడైన తన తల్లి తరఫు తాత [[పోథన్ జోసెఫ్|పోతన్ జోసెఫ్]] చేత కూడా బలంగా ప్రభావితుడయ్యాడు. అతను [[క్రిస్టియన్ వైద్య కళాశాల, వెల్లూరు|వెల్లూరులోని క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజీలో]] ఫిజియాలజీ, మెడిసిన్, బయాలజీ, బయోకెమిస్ట్రీలలో ప్రాథమిక శిక్షణ పొందాడు, తన పాఠశాల విద్య అంతటా తరగతిలో మొదటి ర్యాంకును కొనసాగించాడు. ఆ తర్వాత అతను నెబ్రాస్కా-లింకన్ విశ్వవిద్యాలయం, వాషింగ్టన్ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్‌లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ శిక్షణ పూర్తి చేసి, ఇంటర్నల్ మెడిసిన్, [[రక్త శాస్త్రం|హెమటాలజీ]], ఆంకాలజీలో బోర్డ్ సర్టిఫికేషన్ పొందారు. సెయింట్ లూయిస్‌లో స్టువర్ట్ కార్న్‌ఫెల్డ్ వద్ద పోస్ట్‌డాక్టోరల్ ఫెలోషిప్ పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఆయన 1982లో UCSD అధ్యాపక బృందంలో చేరారు. గతంలో నిర్వహించిన ముఖ్యమైన నియామకాలలో ఇవి ఉన్నాయి: వైద్య-శాస్త్రవేత్త శిక్షణకు అసోసియేట్ డీన్, <ref>{{Cite web|title=UCSD Office of the Associate Dean for Physician-Scientist Training|url=http://meded.ucsd.edu/adpst/|access-date=January 4, 2012|publisher=Meded.ucsd.edu}}</ref> UCSD (1987–89) లోని హెమటాలజీ/ఆంకాలజీ విభాగానికి సహ-అధిపతి, UCSD క్యాన్సర్ సెంటర్ తాత్కాలిక డైరెక్టర్‌షిప్ (1996–97), కాంప్లెక్స్ కార్బోహైడ్రేట్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ( యూనివర్సిటీ ఆఫ్ జార్జియా ), యెర్క్స్ ప్రైమేట్ సెంటర్ (ఎమోరీ యూనివర్సిటీ) లకు శాస్త్రీయ సలహాదారు, [[పబ్‌మెడ్ సెంట్రల్]] ( [[నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|NLM]] / NIH ) జాతీయ సలహా కమిటీ సభ్యుడు, మానవుల మూలాన్ని వివరించడానికి బహుళ-విభాగాల UCSD ప్రాజెక్ట్‌కు కోఆర్డినేటర్.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> వర్కి భారతదేశంలోని [[బెంగళూరు|బెంగళూరులో ఉన్న]] బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌కు వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో అతను, [[డెక్కన్ హెరాల్డ్|డెక్కన్ హెరాల్డ్‌తో]] సహా అనేక భారతీయ వార్తాపత్రికలకు వ్యవస్థాపక సంపాదకుడు, ప్రసిద్ధ పాత్రికేయుడైన తన తల్లి తరఫు తాత [[పోథన్ జోసెఫ్|పోతన్ జోసెఫ్]] చేత కూడా బలంగా ప్రభావితుడయ్యాడు. అతను [[క్రిస్టియన్ వైద్య కళాశాల, వెల్లూరు|వెల్లూరులోని క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజీలో]] ఫిజియాలజీ, మెడిసిన్, బయాలజీ, బయోకెమిస్ట్రీలలో ప్రాథమిక శిక్షణ పొందాడు, తన పాఠశాల విద్య అంతటా తరగతిలో మొదటి ర్యాంకును కొనసాగించాడు. ఆ తర్వాత అతను నెబ్రాస్కా-లింకన్ విశ్వవిద్యాలయం, వాషింగ్టన్ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్‌లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ శిక్షణ పూర్తి చేసి, ఇంటర్నల్ మెడిసిన్, [[రక్త శాస్త్రం|హెమటాలజీ]], ఆంకాలజీలో బోర్డ్ సర్టిఫికేషన్ పొందారు. సెయింట్ లూయిస్‌లో స్టువర్ట్ కార్న్‌ఫెల్డ్ వద్ద పోస్ట్‌డాక్టోరల్ ఫెలోషిప్ పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఆయన 1982లో UCSD అధ్యాపక బృందంలో చేరారు. గతంలో నిర్వహించిన ముఖ్యమైన నియామకాలలో ఇవి ఉన్నాయి: వైద్య-శాస్త్రవేత్త శిక్షణకు అసోసియేట్ డీన్, <ref>{{Cite web|title=UCSD Office of the Associate Dean for Physician-Scientist Training|url=http://meded.ucsd.edu/adpst/|access-date=January 4, 2012|publisher=Meded.ucsd.edu}}</ref> UCSD (1987–89) లోని హెమటాలజీ/ఆంకాలజీ విభాగానికి సహ-అధిపతి, UCSD క్యాన్సర్ సెంటర్ తాత్కాలిక డైరెక్టర్‌షిప్ (1996–97), కాంప్లెక్స్ కార్బోహైడ్రేట్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ( యూనివర్సిటీ ఆఫ్ జార్జియా ), యెర్క్స్ ప్రైమేట్ సెంటర్ (ఎమోరీ యూనివర్సిటీ) లకు శాస్త్రీయ సలహాదారు, [[పబ్‌మెడ్ సెంట్రల్]] ( [[నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|NLM]] / NIH ) జాతీయ సలహా కమిటీ సభ్యుడు, మానవుల మూలాన్ని వివరించడానికి బహుళ-విభాగాల UCSD ప్రాజెక్ట్‌కు కోఆర్డినేటర్.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> == పరిశోధన ఆసక్తులు == వర్కి నేతృత్వంలోని పరిశోధన బృందం గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా <ref>{{Cite web|date=May 23, 2007|title=San Diego Science Festival 2009 Nifty Fifty – Profile for Dr. Ajit Varki|url=http://www.scholarnexus.com/SDSF2009/htmls/2009festival/nifty.htm#varki|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230020555/http://www.scholarnexus.com/SDSF2009/htmls/2009festival/nifty.htm#varki|archive-date=December 30, 2011|access-date=January 4, 2012|publisher=Scholarnexus.com}}</ref> అన్ని సకశేరుక కణ ఉపరితలాలు, గ్లైకోప్రొటీన్‌లపై కనిపించే చక్కెర గొలుసులు లేదా " [[పిండి పదార్థాలు|గ్లైకాన్‌లు]] " జీవసంబంధమైన పాత్రలను అర్థం చేసుకోవడానికి అనేక సహకారాన్ని అందించింది. [[పిండి పదార్థాలు|గ్లైకోబయాలజీ]] అనే ఈ రంగంలో, ఆయన ప్రస్తుతం గ్లైకాన్‌ల అత్యంత బయటి స్థానంలో ఉండే సియాలిక్ ఆమ్లాలపై దృష్టి సారిస్తున్నారు. వీటిని సెలెక్టిన్‌లు, సిగ్లెక్స్ (వీటిని ఆయన సహ-ఆవిష్కరించి, I-రకం లెక్టిన్‌ల ఉప-సమూహంగా నామకరణం చేశారు) వంటి అంతర్గత గ్రాహకాలతో పాటు, వివిధ వ్యాధికారకాల బంధన ప్రోటీన్లు కూడా గుర్తించగలవు. ఈ బృందం జీవశాస్త్రం, పరిణామం, వ్యాధిలో ఈ పరస్పర చర్యల ప్రాముఖ్యతను అధ్యయనం చేస్తుంది. <ref>{{Cite web|title=Varki Lab Website|url=http://cmm.ucsd.edu/Lab_Pages/varki/varkilab/index4.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213113852/http://cmm.ucsd.edu/Lab_Pages/varki/varkilab/index4.htm|archive-date=February 13, 2012|access-date=January 4, 2012|publisher=Cmm.ucsd.edu}}</ref> మానవులకు, మన అత్యంత సమీప పరిణామ బంధువులైన [[హోమినిడే|గ్రేట్ ఏప్స్‌కు]] మధ్య సియాలిక్ యాసిడ్ జీవశాస్త్రంలో ఉన్న అనేక వ్యత్యాసాలపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి సారించబడింది. ఇవి [[మానవ పరిణామం|మానవ పరిణామ]] క్రమంలో జరిగిన అసాధారణ సంఘటనలను సూచిస్తాయి, ఆరోగ్యం, వ్యాధి వంటి విషయాలలో మానవుని ప్రత్యేకతను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇవి సంబంధితమైనవి. == సాధారణ ఆసక్తులు == అమెరికా బయోమెడికల్ రంగం విజయవంతం కావడంలో వైద్య-శాస్త్రవేత్తల కీలక పాత్రను వర్కి నొక్కిచెప్పారు, జాతీయ స్థాయిలో ఈ రంగానికి మద్దతు ఇవ్వాలని, దానిని పరిరక్షించాలని వాదించారు. పరిశోధనలో చింపాంజీల పట్ల నైతిక ప్రవర్తన అవసరాన్ని నొక్కిచెబుతూ, చింపాంజీ జన్యు ప్రాజెక్టుకు మద్దతు ఇవ్వడంలో కూడా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. మానవ జాతి మూలాన్ని వివరించడంలో ఆసక్తి ఉన్న శాస్త్రవేత్తల మధ్య పరస్పర చర్యలను ఆయన ప్రోత్సహిస్తూ, సులభతరం చేస్తూనే ఉన్నారు. ఈ విషయంలో, అతను "గ్రేట్ ఏప్ ఫినోమ్ ప్రాజెక్ట్"ను సిఫార్సు చేసే సందర్భంలో " ఫినోమ్ " అనే పదాన్ని సృష్టించాడు. ''జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ ఇన్వెస్టిగేషన్'' కు ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్ గా ఉన్నప్పుడు, వర్కి 1996 లో దానిని వెబ్ లో ఉచితంగా అందుబాటులోకి వచ్చిన మొదటి ప్రధాన బయోమెడికల్ జర్నల్ గా చేసారు, ఇది సంవత్సరాల తరువాత వచ్చిన సాధారణ " ఓపెన్ యాక్సెస్ " ఉద్యమానికి నాంది పలికింది. అతను రెండవ ప్రధాన ఓపెన్ యాక్సెస్ పాఠ్యపుస్తకం కోసం మొదటి ఆచరణయోగ్యమైన నమూనాను కూడా సృష్టించాడు. ''ఎసెన్షియల్స్ ఆఫ్ గ్లైకోబయాలజీ'' పాఠ్యపుస్తకం ఎడిషన్. <ref name="Essentials of Glycobiology"/> విద్యాసంబంధమైన శాస్త్రీయ వృత్తిని కొనసాగిస్తూ, అదే సమయంలో పిల్లలను కనాలని కోరుకునే మహిళల కోసం సహాయక వ్యవస్థలను మెరుగుపరచడం గురించి కూడా వర్కి చాలా ఆందోళన చెందుతున్నారు. వర్కి, అతని భార్య నిస్సీ అతిథి మర్యాదలు చేయడాన్ని ఇష్టపడతారు, అందులో భాగంగా తందూరి గూస్ వడ్డించే క్రిస్మస్ క్యారల్స్ వేడుకను కూడా నిర్వహిస్తారు. == ఓపెన్ యాక్సెస్ == ''జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ ఇన్వెస్టిగేషన్'' కు ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్ గా ఉన్నప్పుడు, వర్కి 1996 లో దానిని వెబ్ లో ఉచితంగా లభించే మొదటి ప్రధాన బయోమెడికల్ జర్నల్ గా చేసారు వర్కి ఇలా రాశారు, "ఈ ఎలక్ట్రానిక్ యాక్సెస్ కోసం వినియోగదారుల నుండి ఎలా సముచితంగా రుసుము వసూలు చేయాలనేది నేటి చిక్కు సమస్య. JCI లాభాపేక్షలేని స్వభావం ఒక నిజంగా వినూత్నమైన పరిష్కారాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది — అసలు ఎవరి నుండి రుసుము వసూలు చేయకపోవడం!". ఎసెన్షియల్స్ ఆఫ్ గ్లైకోబయాలజీకి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడిటర్‌గా, వర్కి దానిని పూర్తిగా ఓపెన్ యాక్సెస్ అయిన మొదటి ప్రధాన బయోమెడికల్ పాఠ్యపుస్తకంగా కూడా మార్చారు. <ref name="Varki_2008">{{Cite book|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1908/|title=Essentials of glycobiology|vauthors=Varki A, Cummings R, Esko J, Freeze H, Stanley P, Bertozzi C, Hart G, Etzler M|publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press|year=2008|isbn=978-0-87969-770-9|edition=2nd|pmid=20301239}}</ref> == ఆహారం, వ్యాధి == ఎర్ర మాంసం అధికంగా ఉండే ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల పేగులు, ఇతర కణజాలాలలో Neu5Gc ("Gc") అనే మానవేతర సియాలిక్ యాసిడ్ అణువు పేరుకుపోతుందని వర్కీ బృందం ఇటీవల నిరూపించింది. ఇది ఒక రకమైన ప్రమాదకరమైన E.coli టాక్సిన్ మానవ శరీరాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి అనుమతిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Kain|first=Debra|date=October 29, 2008|title=Eating Red Meat Sets Up Target for Disease-Causing Bacteria|url=http://ucsdnews.ucsd.edu/newsrel/health/10-08RedMeat.asp|access-date=January 4, 2012|publisher=Ucsdnews.ucsd.edu}}</ref> అంతేకాకుండా, మానవులు ఈ విదేశీ Gc అణువుకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిరోధకాలను అభివృద్ధి చేస్తారు, దీనివల్ల క్యాన్సర్ వంటి వ్యాధుల ప్రమాదం పెరుగుతుంది. <ref>{{Cite web|last=Kain|first=Debra|date=November 13, 2008|title=How Eating Red Meat Can Spur Cancer Progression|url=http://ucsdnews.ucsd.edu/newsrel/health/11-08RedMeatCancer.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212183156/http://ucsdnews.ucsd.edu/newsrel/health/11-08RedMeatCancer.asp|archive-date=February 12, 2012|access-date=January 4, 2012|publisher=Ucsdnews.ucsd.edu}}</ref> == మైండ్ ఓవర్ రియాలిటీ ట్రాన్సిషన్ (MORT) == అరిజోనా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన దివంగత డానీ బ్రౌవర్ 2005లో ప్రతిపాదించిన ఒక ఆలోచనను వర్కి మైండ్ ఓవర్ రియాలిటీ ట్రాన్సిషన్ (MORT) అనే సిద్ధాంతంగా అభివృద్ధి చేశారు, ఇది రెండు లేఖలు , రెండు పుస్తకాలలో <ref>{{Cite book|title=Denial : self-deception, false beliefs, and the origins of the human mind|url=https://archive.org/details/denialselfdecept0000vark|last=Varki, Ajit.|date=2013|publisher=Twelve|others=Brower, Danny L.|isbn=9781455511914|edition=1st|location=New York|oclc=816563634}}</ref> <ref>{{Citation|last=Varki|first=Ajit|title=Evolutionary Perspectives on Death|date=2019|pages=109–135|editor-last=Shackelford|editor-first=Todd K.|series=Evolutionary Psychology|chapter=Did Human Reality Denial Breach the Evolutionary Psychological Barrier of Mortality Salience? A Theory that Can Explain Unusual Features of the Origin and Fate of Our Species|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-030-25466-7_6|isbn=9783030254650|editor2-last=Zeigler-Hill|editor2-first=Virgil}}</ref> ప్రచురించబడింది. ప్రవర్తనాపరంగా ఆధునిక మానవుల ఆవిర్భావం, వారి కొన్ని విశిష్ట ప్రవర్తనలను, విస్తరించిన మనో సిద్ధాంతం, వాస్తవికతను తిరస్కరించే ధోరణితో సహా, వివరించడానికి MORT ఒక పరిణామ యంత్రాంగాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. == గౌరవాలు == వర్కి అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్, <ref>{{Cite web|date=April 26, 2005|title=Academy Elects 225th Class of Fellows and Foreign Honorary Members|url=http://www.amacad.org/news%5Cnew2005.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615155050/http://www.amacad.org/news/new2005.aspx|archive-date=June 15, 2009|access-date=January 4, 2012|publisher=Amacad.org}}</ref> ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడిసిన్, <ref>{{Cite web|title=Institute of Medicine of the National Academies Directory – Ajit Varki|url=http://www.iom.edu/Global/Directory/Detail.aspx?id=0020013854|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120803063053/http://www.iom.edu/Global/Directory/Detail.aspx?id=0020013854|archive-date=2012-08-03|access-date=January 4, 2012|publisher=Iom.edu}}</ref> అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ క్లినికల్ ఇన్వెస్టిగేషన్, <ref>{{Cite web|title=The American Society for Clinical Investigation Membership List|url=http://www.the-asci.org/data/profile.php?pid=159637|access-date=January 4, 2012|publisher=The-asci.org|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407184519/https://the-asci.org/data/profile.php/?pid=159637|url-status=dead}}</ref>, అసోసియేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఫిజిషియన్స్ లకు ఎన్నికైన సభ్యుడు. అతను NIH నుండి మెరిట్ అవార్డు, <ref>{{Cite web|date=August 22, 2007|title=New Initiative to Study the Glycobiology of Cancer Could Aid Understanding of Cancer Risk and Detection|url=http://www.cancer.gov/newscenter/pressreleases/GlycobiologyAlliance|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527100740/http://www.cancer.gov/newscenter/pressreleases/GlycobiologyAlliance|archive-date=2010-05-27|access-date=January 4, 2012|publisher=Cancer.gov}}</ref> అమెరికన్ క్యాన్సర్ సొసైటీ ఫ్యాకల్టీ రీసెర్చ్ అవార్డు, [[పిండి పదార్థాలు|గ్లైకోబయాలజీ]] రంగంలో రెండు అత్యున్నత గౌరవాలైన సొసైటీ ఫర్ గ్లైకోబయాలజీ (2005) <ref>{{Cite web|title=Karl Meyer Award Background and Past Winners|url=http://www.glycobiology.org/KarlMeyerAwards/BackgroundandPastWinners/tabid/91/Default.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928105243/http://www.glycobiology.org/KarlMeyerAwards/BackgroundandPastWinners/tabid/91/Default.aspx|archive-date=2011-09-28|access-date=January 4, 2012|publisher=Glycobiology.org}}</ref> కార్ల్ మేయర్ అవార్డు, ఇంటర్నేషనల్ గ్లైకోకాన్జుగేట్ ఆర్గనైజేషన్ (IGO) అవార్డు (2007) <ref>{{Cite web|date=March 8, 2007|title=''UCSD News''. March 8, 2007. By Debra Kain. "UCSD's Ajit Varki to Receive Glycobiology's Highest International Honor"|url=http://ucsdnews.ucsd.edu/newsrel/health/03-07Varki.asp|access-date=January 4, 2012|publisher=Ucsdnews.ucsd.edu}}</ref> గ్రహీత. అతను సొసైటీ ఫర్ గ్లైకోబయాలజీ (1996) అధ్యక్షుడిగా, <ref>{{Cite web|title=Society for Glycobiology: Committees: Past Presidents|url=http://www.glycobiology.org/SocietyInformation/Committees/tabid/70/Default.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111223193037/http://glycobiology.org/SocietyInformation/Committees/tabid/70/Default.aspx|archive-date=2011-12-23|access-date=January 4, 2012|publisher=Glycobiology.org}}</ref> జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (1992–97) ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్‌గా, <ref>{{Cite paper|title=Historical Highlights: Blasts from the past|date=October 15, 2004}}</ref>, అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ క్లినికల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (1998–99) అధ్యక్షుడిగా కూడా ఎన్నికయ్యారు. <ref>{{Cite web|title=American Society for Clinical Investigation Council History|url=http://www.the-asci.org/council_history.shtml|access-date=January 4, 2012|publisher=The-asci.org|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328140538/https://the-asci.org/council_history.shtml|url-status=dead}}</ref> == ఎంపిక చేసిన ప్రచురణలు == తన ప్రాథమిక పరిశోధన విజయాలకు అతీతంగా, వర్కి వివిధ అంశాలపై విస్తృతంగా ఉదహరించబడిన, ప్రభావవంతమైన అనేక సమీక్షా వ్యాసాలు, వ్యాఖ్యానాలు, లేఖలను రాశారు. కొన్ని ఉదాహరణలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి. అతని ప్రచురణలు 90,000 కంటే ఎక్కువ సార్లు ఉదహరించబడ్డాయి, అతని h-ఇండెక్స్ 150. <ref>{{Cite web|title=Jorge Hirsch's research and public service page|url=http://physics.ucsd.edu/~jorge/jh.html|access-date=January 4, 2012|publisher=Physics.ucsd.edu}}</ref> * వర్కి ఎ, హోమ్స్ ఇ, యమడ టి, ఆగ్రే పి, బ్రెన్నర్ ఎస్ (ఏప్రిల్ 2006). వైద్య-శాస్త్రవేత్తల అవసరం ఇప్పుడు గతంలో కంటే ఎక్కువగా ఉంది. Nature. 440 (7085): 740. Bibcode:2006Natur.440..740V. doi:10.1038/440740b. <nowiki>PMID 16598232</nowiki>. * Varki A (సెప్టెంబర్ 2006). పరిణామ దృష్ట్యా తప్ప, గ్లైకోబయాలజీలో ఏదీ అర్థవంతంగా ఉండదు. Cell. 126 (5): 841–5. doi:10.1016/j.cell.2006.08.022. <nowiki>PMID 16959563</nowiki>. S2CID 17885036. * Varki A, Angata T (జనవరి 2006). "సిగ్లెక్స్—I-రకం లెక్టిన్‌ల ప్రధాన ఉపకుటుంబం". Glycobiology. 16 (1): 1R–27R. doi:10.1093/glycob/cwj008. <nowiki>PMID 16014749</nowiki>. * Varki A (ఏప్రిల్ 2007). <nowiki>PMID 16014749</nowiki>. * వర్కి ఎ (ఏప్రిల్ 2007). "వెన్నెముక గల జీవులలోని సియాలిక్-యాసిడ్-గుర్తించే ప్రోటీన్లను కలిగి ఉన్న గ్లైకాన్-ఆధారిత పరస్పర చర్యలు". Nature. 446 (7139): 1023–9. Bibcode:2007Natur.446.1023V. doi:10.1038/nature05816. <nowiki>PMID 17460663</nowiki>. S2CID 4426872. * క్రోకర్ పిఆర్, పాల్సన్ జెసి, వర్కి ఎ (ఏప్రిల్ 2007). "సిగ్లెక్స్, రోగనిరోధక వ్యవస్థలో వాటి పాత్రలు". నేచర్ రివ్యూస్ ఇమ్యునాలజీ. 7 (4): 255–66. doi:10.1038/nri2056. <nowiki>PMID 17380156</nowiki>. S2CID 26722878. * గ్లైకోమిక్స్ * జన్యువు == బాహ్య లింకులు == * [http://healthsciences.ucsd.edu/som/cmm/faculty/Pages/Ajit-Varki.aspx] * [http://grtc.ucsd.edu/ గ్లైకోబయాలజీ పరిశోధన, శిక్షణా కేంద్రం] * [https://carta.anthropogeny.org/ మానవజాతి శాస్త్రంలో విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ కేంద్రం] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:కేరళ శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:పరిశోధన]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] a8a4qug3hamqbmcu2d1dw1z1e81uxvl 0 505336 4920332 4916705 2026-08-04T17:47:14Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920332 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack|title=2014 బర్ధమాన్ పేలుడు|partof=|image=India West Bengal locator map.svg|image_size=250px|alt=|caption=భారతదేశ పటంలో పశ్చిమ బెంగాల్|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|location=[[బర్ధమాన్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]]|target=|coordinates=|date=2014 అక్టోబరు 2|time=|timezone=|type=|fatalities=2|injuries=1|victims=|perps=జమాత్ అల్ ముజాహిదీన్ బంగ్లాదేశ్|weapons=ఐ.ఇ.డిలు, ఆర్‌డీయెక్స్|numparts=<!-- or | numpart = -->|dfens=<!-- or | dfen = -->|motive=}} 2014 అక్టోబరు 2న, [[బర్ధమాన్|బుర్ధమాన్‌లోని]] ఖగ్రగఢ్ ప్రాంతంలో ఒక ఇంట్లో పేలుడు సంభవించింది. ఇద్దరు ఉగ్రవాదులు (మొదట్లో [[ఇండియన్ ముజాహిదీన్|ఇండియన్ ముజాహిదీన్‌కు]] చెందినవారని అనుమానించారు) హతమవ్వగా, మరోవ్యక్తి గాయపడ్డాడు. పోలీసులు 55 ఐ.ఇ.డి పేలుడు పరికరాలు, ఆర్‌డిఎక్స్, చేతి గడియారాల డయళ్ళు, సిమ్ కార్డులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 2019 ఆగస్టులో, జమాత్-ఉల్-ముజాహిదీన్ బంగ్లాదేశ్ (JMB) సభ్యులైన నలుగురు బంగ్లాదేశ్ పౌరులతో సహా 19 మందిని, దాడులు చేసినందుకు జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ ప్రత్యేక న్యాయస్థానం దోషులుగా నిర్ధారించింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/19-including-4-bangladeshis-convicted-in-2014-burdwan-blasts/articleshow/70881314.cms|title=19 including 4 Bangladeshis convicted in 2014 Burdwan blasts|work=The Economic Times|access-date=2022-08-18}}</ref> 2021 ఫిబ్రవరిలో, బంగ్లాదేశ్‌లోని మైమెన్‌సింగ్‌కు చెందిన జేఎంబీ సభ్యుడైన కౌసర్‌ను, [[భారతీయ శిక్షాస్మృతి|భారత శిక్షా స్మృతి]], చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం, ఆయుధాల చట్టం, విదేశీయుల చట్టంలోని సెక్షన్ల కింద ఎన్ఐఏ కోర్టు దోషిగా నిర్ధారించి, 29 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించింది. 2013 బోధ్ గయా బాంబు దాడులలో కూడా అతనికి ప్రమేయం ఉందని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. 2022 జూన్‌లో JMBకి చెందిన మొహద్ మోసియుద్దీన్ కూడా దాడులలో పాల్గొన్నందుకు దోషిగా నిర్ధారించి, జీవిత ఖైదు విధించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/kolkata-life-sentence-for-musa-in-2014-burdwan-bomb-blast-case/articleshow/91993064.cms|title=Kolkata: Life sentence for Musa in 2014 Burdwan bomb blast case|date=June 4, 2022|work=The Economic Times|access-date=2022-08-18}}</ref> [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలో]] విదేశీ పర్యాటకుల తలలు నరకడానికి కుట్ర పన్నినందుకు సెషన్స్ కోర్టు అతడిని దోషిగా నిర్ధారించింది. అతను [[ఇస్లామిక్ స్టేట్ ఇన్ ఇరాక్ అండ్ ది లెవంట్|ఇస్లామిక్ స్టేట్]] సభ్యుడని అనుమానిస్తున్నారు. అలాగే గత విచారణ సమయంలో న్యాయమూర్తి పైకి షూ విసరడంతో సహా ఇతర హింసాత్మక నేరాల చరిత్ర కూడా అతనికి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Suspected ISIS Operative Hurls Shoe At Judge During Hearing In Kolkata|url=https://www.ndtv.com/kolkata-news/suspected-isis-operative-abu-musa-hurls-shoe-at-judge-during-hearing-2174973|access-date=2022-08-18|website=NDTV.com}}</ref> == పేలుడు == 2014 అక్టోబరు 2 న మధ్యాహ్నం 12:00 గంటలకు, [[బర్ధమాన్|బర్ధమాన్‌లోని]] ఖగ్రగఢ్ ప్రాంతంలో ఉన్న రెండు అంతస్తుల భవనంలో పేలుడు సంభవించింది.<ref name="tie02102014">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/two-suspected-militants-killed-in-blast-in-burdwan/|title=Two suspected militants killed in blast in Burdwan|date=2 October 2014|work=The Indian Express|access-date=5 October 2014}}</ref> ఆ భవనం నూరుల్ హసన్ చౌదరికి చెందినది. అతను రోడ్డుకు అవతల ఉన్న మరో ఇంట్లో నివసించేవాడు.<ref name="tie02102014" /> హసన్ చౌదరి, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు. భవనం గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తృణమూల్ కాంగ్రెస్ పార్టీ కార్యాలయం ఉంది.<ref name="toi05102014">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/IM-men-killed-making-IEDs-in-Trinamool-leaders-house/articleshow/44369811.cms|title=IM men killed making IEDs in Trinamool leader's house|last=Chakraborty|first=Debajyoti|date=5 October 2014|work=The Times of India|access-date=5 October 2014}}</ref> 2008, 2013 పంచాయతీ ఎన్నికల సమయంలో, దీనిని తృణమూల్ కాంగ్రెస్ ఎన్నికల కార్యాలయంగా ఉపయోగించుకుంది. చౌదరి ఆ భవనం మొదటి అంతస్తును షకీల్ అహ్మద్ అనే వ్యక్తికి నెలకు {{Indian Rupee|4,700}} కు అద్దెకు ఇచ్చాడు.<ref name="tie02102014" /> పేలుడు శబ్దం విని, మొదటి అంతస్తు గది నుంచి పొగ దట్టంగా వెలువడటం చూసిన స్థానికులు పోలీసులకు, అగ్నిమాపక దళానికి సమాచారం అందించారు.<ref name="tie02102014" /> పోలీసులు వచ్చినప్పుడు, భవనం లోపల ఉన్న ఇద్దరు మహిళలు తుపాకీతో బెదిరించి పోలీసులను లోపలికి రాకుండా అడ్డుకున్నారు. భవనాన్ని పేల్చివేస్తామని బెదిరించి, అనేక పత్రాలు, సాక్ష్యాలను ధ్వంసం చేశారు.<ref name="toi05102014" /> ఆ స్థలాన్ని అద్దెకు తీసుకున్న, నదియా జిల్లాలోని కరీంపూర్‌కు చెందిన షకీల్ అహ్మద్ అక్కడికక్కడే మరణించాడు.<ref name="tie02102014"/> ఇద్దరు వ్యక్తులు గాయపడ్డారు. వారిలో ఒకరైన శోభన్ మోండల్, తరువాత బుర్ద్వాన్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్‌లో మరణించాడు.<ref name="tie02102014" /> ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలోని లాల్‌గోలాకు చెందిన అబ్దుల్ హకీం అనే మరో వ్యక్తి విషమ పరిస్థితిలో ఆసుపత్రిలో చేరాడు.<ref name="tie02102014" /> షకీల్ అహ్మద్, అబ్దుల్ హకీంల భార్యలైన ఇద్దరు మహిళలు, వారి ఇద్దరు పిల్లలు సురక్షితంగా బయటపడ్డారు. పోలీసులు ఆ ఇద్దరు మహిళలను అరెస్టు చేశారు. 50కి పైగా స్వయంగా తయారు చేసిన పేలుడు పరికరాలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. పోలీసులు పెద్ద సంఖ్యలో చేతి గడియారాల డయళ్ళు, [[సబ్స్క్రయిబర్ ఐడెంటిటీ మాడ్యూల్|సిమ్]] కార్డులు, తాత్కాలిక పేలుడు పరికరాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించే పరికరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref name="yn05102014">{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/two-women-arrested-bengal-blast-072022648.html|title=Two women arrested for Bengal blast|date=5 October 2014|work=Yahoo News|access-date=5 October 2014}}</ref> ప్రచార గీతాలు, తాలిబన్ శిక్షణా వీడియోలు ఉన్న మైక్రో SD కార్డులు లభ్యమయ్యాయి.<ref name="eisamay05102014" /> ఓటరు కార్డు, పాస్‌పోర్ట్ వంటి నకిలీ భారతీయ పత్రాలు లభ్యమయ్యాయి.<ref name="eisamay05102014" /> అరబిక్ భాషలో ఉన్న పటాలు, సగం కాలిపోయిన పుస్తకాలు కూడా లభ్యమయ్యాయి.<ref name="toi05102014" /> దామోదర్ నది ఒడ్డున సీఐడీ వారు తయారుచేసిన పేలుడు పరికరాలను పేల్చివేశారు. == దర్యాప్తు == జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ బృందం దర్యాప్తు నిమిత్తం అక్టోబరు 3న బర్ధమాన్‌కు చేరుకుంది.<ref name="toi03102014">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/NIA-team-reaches-Burdwan-blast-site/articleshow/44226711.cms|title=NIA team reaches Burdwan blast site|last=Konar|first=Debasis|date=3 October 2014|work=The Times of India|access-date=5 October 2014}}</ref> ఈ పేలుడులో 'అల్ జిహాద్' అనే సమూహానికి ప్రమేయం ఉన్నట్లు సిఐడి ప్రాథమిక విచారణలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="eisamay05102014">{{Cite news|url=http://eisamay.indiatimes.com/state/Burdhaman-explosion-stem-militant-added/articleshow/44387002.cms|title=বর্ধমান বিস্ফোরণে জঙ্গি-যোগ, সন্দেহ সিআইডির|date=5 October 2014|work=Ei Samay|access-date=5 October 2014|archive-date=6 అక్టోబర్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006151741/http://eisamay.indiatimes.com/state/Burdhaman-explosion-stem-militant-added/articleshow/44387002.cms|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[http://eisamay.indiatimes.com/state/Burdhaman-explosion-stem-militant-added/articleshow/44387002.cms "বর্ধমান বিস্ফোরণে জঙ্গি-যোগ, সন্দেহ সিআইডির"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006151741/http://eisamay.indiatimes.com/state/Burdhaman-explosion-stem-militant-added/articleshow/44387002.cms |date=2014-10-06 }}. ''Ei Samay''. 5 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 October</span> 2014</span>.</cite></ref> ఎన్ఐఏ ప్రకారం, దుర్గా పూజ సమయంలో కోల్‌కతాలో పది పేలుళ్ళు జరిపేందుకు అల్ జిహాద్ మాడ్యూల్ ప్రణాళిక వేసింది.<ref name="toiv05102014">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/NIA-probe-suggests-Al-Qaida-connection-behind-Burdwan-blasts/videoshow/44414725.cms|title=NIA probe suggests Al-Qaida link behind Burdwan blasts|date=5 October 2014|work=The Times of India|access-date=5 October 2014}}</ref> సెంట్రల్ ఫోరెన్సిక్ రీసెర్చ్ లాబొరేటరీ నుంచి ఒక బృందం అక్టోబరు 4న సంఘటనా స్థలానికి చేరుకుంది. వారు పేలుడు జరిగిన ప్రదేశం నుండి ఇసుకను పరిశీలించి, ఆ దుండగులు [[ఇండియన్ ముజాహిదీన్|ఇండియన్ ముజాహిదీన్‌కు]] చెందినవారని అనుమానించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతదేశంలో ఉగ్రవాదం]] m3tnyjnzho1it6yvol93cad6684llek 0 505344 4920451 4916737 2026-08-05T03:28:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920451 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=Amrita Schools of Engineering|image=Amrita Vishwa Vidyapeetham Amritapuri Campus.jpg|logo=|logo_size=200|website={{URL|https://www.amrita.edu/school/engineering}}|type=Private Engineering schools|established=1994|founders=[[Mata Amritanandamayi Devi]]|dean=Dr. Sasangan Ramanathan|city=[[Coimbatore]]|country=[[India]]|campus=Rural/Urban (multiple sites), {{Convert|900|acre}}|language=English|parent=[[Amrita Vishwa Vidyapeetham]]|affiliations=[[AICTE]], [[National Assessment and Accreditation Council]], [[National Board of Accreditation]]}}'''అమృత స్కూల్స్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్''' భారతదేశంలోని ప్రైవేట్ ఇంజనీరింగ్ పాఠశాలలు [[అమృత విశ్వ విద్యాపీఠం]] విశ్వవిద్యాలయం, [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] భాగంగా ఉన్నాయి, ఇది [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]], అమృతపురి (కొల్లాం), [[బెంగళూరు]], [[చెన్నై]], [[అమరావతి]], [[నాగర్‌కోయిల్]], [[హరిద్వార్|హరిద్వార్‌లోని]] ఏడు క్యాంపస్‌లలో విస్తరించి ఉంది. ఈ పాఠశాలలు వివిధ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ విభాగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, ఇంటిగ్రేటెడ్ డిగ్రీ, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్, డాక్టోరల్ ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తాయి. <ref>{{Cite web|date=2023-11-10|title=AEEE 2024 registration begins; check eligibility, fee|url=https://indianexpress.com/article/education/aeee-2024-registration-begins-check-eligibility-fee-amrita-edu-9021600/|access-date=2024-01-12|website=The Indian Express|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2024-01-12|title=AEEE 2024 admit card out at amrita.edu; exam from January 16|url=https://news.careers360.com/aeee-2024-admit-card-out-at-amritaedu-exam-from-january-16|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/careers/engineering/top-engineering-universities-in-tamil-nadu/articleshow/104369665.cms|title=Top Engineering Universities in Tamil Nadu|date=2023-11-15|work=The Times of India|access-date=2024-01-12|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web|date=20 December 2023|title=Amrita signs MoU with Renault Nissan|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2023/dec/20/amrita-signs-mou-with-renault-nissan-2643183.html|access-date=2024-01-12|website=The New Indian Express}}</ref> ఈ పాఠశాలలను 1994లో [[మాతా అమృతానందమయి|మాతా అమృతానందమయి దేవి]] స్థాపించారు, ఆమె అంతర్జాతీయ మానవతా సంస్థ అయిన మాతా అమృతానందమయి మఠం వీటిని నిర్వహిస్తోంది. == చరిత్ర == {{Reflist}}[[కోయంబత్తూరు]] నగరానికి సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఎట్టిమడైలో, అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, కోయంబత్తూరు 1994లో ఒక ఇంజనీరింగ్ కళాశాలగా స్థాపించబడింది. మాతా అమృతానందమయి మఠం స్థాపించిన మొట్టమొదటి ఉన్నత విద్యాసంస్థ ఇది. అప్పట్లో అందులో కేవలం 120 మంది విద్యార్థులు, 13 మంది అధ్యాపకులు మాత్రమే ఉండేవారు. 2003లో, ఇది [[డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయంగా]] మారింది. అమృత మొదటి క్యాంపస్ అయిన ఎట్టిమడై క్యాంపస్, [[అమృత విశ్వ విద్యాపీఠం|అమృత విశ్వవిద్యాలయం]] పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయానికి నిలయంగా ఉంది. <ref>{{Cite web|date=2023-12-11|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/amrita-vishwa-vidyapeetham|access-date=2024-01-12|website=Times Higher Education (THE)|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham|url=https://www.topuniversities.com/universities/amrita-vishwa-vidyapeetham|access-date=2024-01-12|website=Top Universities|language=en}}</ref> ఆ తర్వాత 2002లో, [[బెంగళూరు]], అమృతపురిలో ఇంజనీరింగ్ పాఠశాలలతో రెండు కొత్త క్యాంపస్‌లు ప్రారంభించబడ్డాయి. బెంగళూరు క్యాంపస్ బెంగళూరు మహానగరానికి నైరుతి దిశలో ఉన్న కసవనహళ్లి అనే ప్రాంతంలో ఉండగా, అమృతపురి క్యాంపస్‌ను మాతా అమృతానందమయి మఠం అంతర్జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి పక్కనే ఉన్న వల్లికావు గ్రామంలో ఏర్పాటు చేశారు. 2003లో, [[అమృత విశ్వ విద్యాపీఠం]] [[డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయ]] హోదాను పొందిన అతి పిన్న వయస్కులైన విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. 2019లో, [[చెన్నై]] నగర శివార్లలోని వెంగల్ గ్రామంలో, కొత్తగా స్థాపించబడిన చెన్నై క్యాంపస్‌లో ఒక ఇంజనీరింగ్ పాఠశాల పనిచేయడం ప్రారంభించింది. 2021లో, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని నగరమైన అమరావతిలోని తన కొత్త క్యాంపస్‌లో ఒక ఇంజనీరింగ్ పాఠశాల పనిచేయడం ప్రారంభించింది. <ref>{{Cite web|date=29 February 2020|title=Relief for Amrita University as Andhra govt approves exemption from stamp duty, registration charges|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2020/feb/29/relief-for-amrita-university-as-andhra-govt-approves-exemption-from-stamp-duty-registration-charges-2110105.html|access-date=2021-12-18|website=The New Indian Express}}</ref> == విద్యావేత్తలు == === విద్యా కార్యక్రమాలు === [[అమృత విశ్వ విద్యాపీఠం|అమృత విశ్వ విద్యాపీఠానికి]] అనుబంధంగా ఉన్న ఇంజనీరింగ్ పాఠశాలలు వివిధ ఇంజనీరింగ్ విభాగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్, ఇంటిగ్రేటెడ్, డాక్టోరల్ కోర్సులను అందిస్తాయి. <ref>{{Cite web|date=2023-10-26|title=22 Amrita Vishwa Vidyapeetham researchers in world's top 2% scientists|url=https://news.careers360.com/22-amrita-vishwa-vidyapeetham-researchers-in-worlds-top-2-percent-scientists-stanford-university|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> అన్ని ప్రోగ్రామ్‌లు [[అఖిల భారత సాంకేతిక విద్యా మండలి|AICTE]] నిబంధనల ప్రకారం ఆమోదించబడ్డాయి, ఇంజనీరింగ్ స్కూల్ [[జాతీయ మదింపు, గుర్తింపు సంస్థ (న్యాక్)|NAAC]], NBA ద్వారా గుర్తింపు పొందింది. <ref>{{Cite web|last=Mehrotra|first=Vani|date=2020-08-25|title=Placements in times of COVID-19 for Amrita's B.Tech, M.Tech students|url=https://www.indiatvnews.com/education/brand-content-placements-in-times-of-covid-19-for-amritas-btech-mtech-students-644638|access-date=2022-02-19|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita University To Offer MTech In Defence Technology|url=https://www.ndtv.com/education/amrita-university-offer-mtech-in-defence-technology|access-date=2022-02-19|website=NDTV.com|language=en}}</ref> <ref name=":1"/> == క్యాంపస్‌లు == === అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, అమృతపురి === [[దస్త్రం:Amrita_Vishwa_Vidyapeetham_Amritapuri_Campus.jpg|thumb| అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, అమృతపురి]] అమృతపురి క్యాంపస్‌లోని ఇంజనీరింగ్ పాఠశాల 2002లో ప్రారంభమైంది, ఇందులో కంప్యూటర్ సైన్స్, ఎలక్ట్రికల్ & ఎలక్ట్రానిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్ & కమ్యూనికేషన్, [[మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్]] విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham, Amritapuri Campus: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking|url=https://www.careers360.com/colleges/amrita-vishwa-vidyapeetham-amritapuri-campus|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita School of Engineering (ASE) Kollam: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking|url=https://www.careers360.com/colleges/colleges/amrita-school-of-engineering-amritapuri|access-date=2024-01-12|website=@careers360|language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|last=Amrita University - List of courses|first=Shiksha|date=2024-01-11|title=Shiksha|url=https://www.shiksha.com/articles/list-of-amrita-vishwa-vidyapeetham-campuses-admission-courses-and-placements-blogId-35849|access-date=2024-01-11|website=Shiksha}}</ref> === అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, బెంగళూరు === బెంగళూరు క్యాంపస్‌లోని ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో, అమృతపురి క్యాంపస్‌లో ఉన్నట్లే [[కంప్యూటరు శాస్త్రం|కంప్యూటర్ సైన్స్]], [[ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్|ఎలక్ట్రికల్ & ఎలక్ట్రానిక్స్]], ఎలక్ట్రానిక్స్ & కమ్యూనికేషన్, [[మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్]] విభాగాలు ఉన్నాయి, ఈ రెండూ 2002లో కలిసి స్థాపించబడ్డాయి. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham, Bengaluru Campus: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking|url=https://www.careers360.com/colleges/amrita-vishwa-vidyapeetham-bengaluru-campus|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham, Bengaluru Campus B.E /B.Tech Courses & Admission: Eligibility, Fees, Cut-Offs, Placement|url=https://www.careers360.com/colleges/amrita-vishwa-vidyapeetham-bengaluru-campus/courses/be-btech-idpg|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> === అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, చెన్నై === చెన్నై క్యాంపస్‌లోని ఇంజనీరింగ్ స్కూల్ ఐదింటిలో రెండవ అత్యంత నూతనమైనది, 2019లో పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ఇందులో [[సివిల్ ఇంజనీరింగ్|సివిల్]], కంప్యూటర్ సైన్స్, ఎలక్ట్రికల్ & ఎలక్ట్రానిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్ & కమ్యూనికేషన్, [[కంప్యూటర్ భద్రత|సైబర్ సెక్యూరిటీ]], మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web|title=Amrita School of Engineering, Chennai: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking|url=https://www.careers360.com/colleges/amrita-school-of-engineering-chennai|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> === అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, కోయంబత్తూరు === కోయంబత్తూరు క్యాంపస్‌లోని ఇంజనీరింగ్ పాఠశాల విశ్వవిద్యాలయం కంటే పురాతనమైనది, 1994లో మాతా అమృతానందమయి మఠం ద్వారా స్థాపించబడిన మొట్టమొదటి ఉన్నత విద్యా సంస్థగా నిలిచింది. విశ్వవిద్యాలయ ప్రధాన కార్యాలయం కావడంతో, ఇది ఏటా అత్యధిక విద్యార్థులను చేర్చుకుంటుంది, అమృతలోని ఐదు ఇంజనీరింగ్ పాఠశాలలలోకెల్లా అత్యధిక సంఖ్యలో ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తుంది. ఆ ఐదింటిలో, [[ఏరోస్పేస్ ఇంజినీరింగ్|ఏరోస్పేస్]], కెమికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగాలు ఉన్న ఏకైక పాఠశాల కూడా ఇదే. అది కాకుండా, పాఠశాలలో సివిల్, కంప్యూటర్ సైన్స్, ఎలక్ట్రికల్ & ఎలక్ట్రానిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్ & కమ్యూనికేషన్, మెకానికల్ విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name=":1">{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham (AVV) Coimbatore: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking|url=https://www.careers360.com/university/amrita-vishwa-vidyapeetham-coimbatore|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita School of Engineering (ASE) Coimbatore: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking|url=https://www.careers360.com/colleges/amrita-school-of-engineering-coimbatore|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> === అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, అమరావతి === అమరావతి క్యాంపస్‌లోని ఇంజనీరింగ్ పాఠశాల ఐదింటిలోకెల్లా అత్యంత నూతనమైనది, 2022లో పనిచేయడం ప్రారంభించింది. <ref>{{Cite web|date=2023-11-11|title=AEEE 2024: Registrations for BTech Admission Begins, Check Eligibility, Exam Pattern|url=https://www.news18.com/education-career/aeee-2024-registrations-for-btech-admission-begins-check-eligibility-exam-pattern-8658301.html|access-date=2024-01-12|website=News18|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2022-05-26|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham's new off-campus centre at Amaravati to offer 8 courses|url=https://news.careers360.com/amrita-vishwa-vidyapeethams-new-off-campus-centre-at-amaravati-offer-8-courses|access-date=2024-01-12|website=Careers360|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2018-02-08|title=Andhra CM lays foundation stone of Amrita Vishwa Vidyapeetham's campus in AP|url=https://indianexpress.com/article/education/andhra-cm-lays-foundation-stone-of-amrita-vishwa-vidyapeethams-campus-in-ap-5055406/|access-date=2024-01-12|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ఇందులో కంప్యూటర్ సైన్స్, ఎలక్ట్రికల్ & ఎలక్ట్రానిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్ & కమ్యూనికేషన్, మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name=":1"/> == ర్యాంకింగ్‌లు == భారత ప్రభుత్వ విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని సంస్థ అయిన నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషనల్ ర్యాంకింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రకారం, 2023లో భారతదేశంలోని ఇంజనీరింగ్ సంస్థలలో అమృత స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ 19వ స్థానంలో నిలిచింది. <ref>{{Cite web|title=MoE, National Institute Ranking Framework (NIRF)|url=https://www.nirfindia.org/2023/EngineeringRanking.html|access-date=2024-01-12|website=www.nirfindia.org|archive-date=2023-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605160637/https://www.nirfindia.org/2023/EngineeringRanking.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Top 10 Technology Institutes in Tamil Nadu|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/web-stories/top-10-technology-institutes-in-tamil-nadu/photostory/104724836.cms|access-date=2024-01-12|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> 2] <ref>{{Cite web|title=NIRF 2023: Top 10 Universities in India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/web-stories/nirf-2023-top-10-universities-in-india/photostory/100771448.cms|access-date=2024-01-12|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Top 10 Engineering Colleges in Tamil Nadu 2023|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/web-stories/top-10-engineering-colleges-in-tamil-nadu-2023/photostory/101282380.cms|access-date=2024-01-12|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> == ప్రవేశాలు, సహాయం == === బి.టెక్ ప్రవేశం === అమృత స్కూల్స్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్‌లో అందించే అన్ని బి.టెక్ ప్రోగ్రామ్‌లలో ప్రవేశాలు అమృత ఇంజనీరింగ్ ప్రవేశ పరీక్ష (AEEE), JEE మెయిన్స్ ద్వారా జరుగుతాయి. 60% సీట్లు AEEE అభ్యర్థులకు రిజర్వ్ చేయబడగా, మిగిలినవి వారి JEE మెయిన్ (BE/BTech) కామన్ ర్యాంక్‌తో దరఖాస్తు చేసుకునే విద్యార్థులకు కేటాయించబడతాయి. విదేశీ పౌరులు, [[ప్రవాస భారతీయులు|ఎన్నారైలు, పిఐఓ]] విద్యార్థులకు ప్రవేశం SAT ద్వారా జరుగుతుంది. అర్హులైన అభ్యర్థులను సీట్ల కేటాయింపు కోసం ఆహ్వానిస్తారు, ఇక్కడ రెండు పరీక్షలలోని వారి ర్యాంకుల ఆధారంగా క్యాంపస్, బ్రాంచ్ ఎంపిక క్రమంతో సీట్లు కేటాయించబడతాయి. <ref>{{Cite web|date=2022-02-18|title=B.Tech Admissions Open at Amrita Vishwa Vidyapeetham|url=https://indiaeducationdiary.in/b-tech-admissions-open-at-amrita-vishwa-vidyapeetham/|access-date=2022-02-19|website=India Education|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Engineering Admission: Entrance Exams Other Than JEE You Should Consider|url=https://www.ndtv.com/education/btech-admission-entrance-exams-other-jee-you-should-consider|access-date=2021-12-18|website=NDTV.com|language=en}}</ref> ==== అర్హత ==== AEEE కి దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అర్హత పొందాలంటే, అభ్యర్థి గత 2 సంవత్సరాలలో గుర్తింపు పొందిన బోర్డు లేదా విశ్వవిద్యాలయం నుండి 12వ తరగతి లేదా HSE లేదా దానికి సమానమైన విద్యను పూర్తి చేసి ఉండాలి. ఇందులో ఇంగ్లీష్, గణితం, ఫిజిక్స్ తప్పనిసరి సబ్జెక్టులుగా, కెమిస్ట్రీ లేదా [[అఖిల భారత సాంకేతిక విద్యా మండలి|AICTE]] <ref>{{Cite web|date=13 February 2020|title=Chemistry not mandatory for engineering courses|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/feb/13/chemistry-not-mandatory-for-engineering-courses-2102718.html|access-date=2024-01-12|website=The New Indian Express}}</ref> సూచించిన ఏదైనా ఒక టెక్నికల్ సబ్జెక్టు ఉండాలి. మొత్తం మీద కనీసం 75% మార్కులు, ప్రతి సబ్జెక్టులో 65% కంటే తక్కువ కాకుండా మార్కులు సాధించి ఉండాలి. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/bombay-hc-rejects-plea-challenging-eligibility-criterion-of-75-in-class-12-for-jee-mains/article66807007.ece|title=Bombay HC rejects plea challenging eligibility criterion of 75% in class 12 for JEE mains|date=2023-05-03|work=The Hindu|access-date=2024-01-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ప్రవేశం తీసుకునే సమయానికి అభ్యర్థి వయస్సు 21 సంవత్సరాల కంటే తక్కువగా ఉండాలి. <ref>{{Cite web|title=AEEE 2022: Amrita University Reserves 25% Seats For JEE Main, 3% For SAT Candidates|url=https://www.ndtv.com/education/aeee-2022-amrita-university-reserves-25-seats-for-jee-main-3-for-sat-candidates|access-date=2022-02-19|website=NDTV.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2023-11-10|title=AEEE 2024 registration begins; check eligibility, fee|url=https://indianexpress.com/article/education/aeee-2024-registration-begins-check-eligibility-fee-amrita-edu-9021600/|access-date=2024-01-12|website=The Indian Express|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=AEEE 2024 to be held in two phases; Check major updates on eligibility criteria here|url=https://www.telegraphindia.com/edugraph/news/aeee-2024-to-be-held-in-two-phases-check-major-updates-on-eligibility-criteria-here/cid/1979626|access-date=2024-01-12|website=www.telegraphindia.com}}</ref> ==== ఎఈఈఈ ==== అమృత ఇంజనీరింగ్ ప్రవేశ పరీక్ష (AEEE) అనేది భారతదేశం, విదేశాలలో వివిధ కేంద్రాలలో నిర్వహించబడే ఒక వార్షిక కంప్యూటర్ ఆధారిత, బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నల ప్రవేశ పరీక్ష . [[జాయింట్ ఎంట్రన్స్ ఎగ్జామినేషన్|JEE-Main]] మాదిరిగానే, ఈ పరీక్ష గణితం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం నుండి ఉన్నత పాఠశాల అంశాలపై అభ్యర్థులను అంచనా వేస్తుంది, అలాగే తక్కువ నిష్పత్తిలో ఆంగ్ల ప్రావీణ్యం, ఆప్టిట్యూడ్, రీజనింగ్‌లను కూడా అంచనా వేస్తుంది. <ref name="adm">{{Cite web|title=B.Tech. Admissions 2021|url=https://www.amrita.edu/admissions/btech-2021|access-date=2021-01-01|website=www.amrita.edu}}</ref> JEE - మెయిన్ మాదిరిగానే, దీనిని 2022 నుండి రెండు దశల్లో నిర్వహిస్తున్నారు. <ref>{{Cite web|date=2023-11-12|title=AEEE 2024 to be held in two phases in more than 125 cities in India and the UAE in two-phases, register now|url=https://www.hindustantimes.com/education/admissions/aeee-2024-to-be-held-in-two-phases-in-more-than-125-cities-in-india-and-the-uae-in-two-phases-register-now-101699611718814.html|access-date=2024-01-12|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> సిలబస్, ప్రిపరేషన్, వెయిటేజ్, పరీక్షా విధానం JEE-Main మాదిరిగానే ఉంటాయి. <ref>{{Cite web|title=AEEE 2022: Know About Amrita University Admission Process, Placements|url=https://www.ndtv.com/education/aeee-2022-know-about-amrita-university-admission-process-placements|access-date=2022-02-19|website=NDTV.com|language=en}}</ref> === ఎం.టెక్ ప్రవేశం === ఎం.టెక్ ప్రవేశం అనేది [[ఇంజనీరింగ్ పట్టభద్రుల యోగ్యతా పరీక్ష|గ్రాడ్యుయేట్ ఆప్టిట్యూడ్ టెస్ట్ ఇన్ ఇంజనీరింగ్]], వ్యక్తిగత ఇంటర్వ్యూ ఆధారంగా ఉంటుంది. గుర్తింపు పొందిన విశ్వవిద్యాలయం నుండి కనీసం 75% మార్కులతో B.Tech లేదా తత్సమాన (4 సంవత్సరాలు) లేదా సంబంధిత మేజర్‌తో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఉత్తీర్ణులైన అభ్యర్థులు దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అర్హులు. <ref>{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham invites applications for MTech|url=https://www.edexlive.com/campus/2019/may/20/amrita-vishwa-vidyapeetham-invites-applications-for-mtech-6206.html|access-date=2022-02-19|website=Edex Live|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham invites applications for MTech|url=https://www.edexlive.com/campus/2019/may/20/amrita-vishwa-vidyapeetham-invites-applications-for-mtech-6206.html|access-date=2024-01-12|website=Edex Live|language=en}}</ref> === స్కాలర్‌షిప్‌లు === జేఈఈ మెయిన్, ప్రవేశ పరీక్షలో సాధించిన ర్యాంక్ ఆధారంగా, విశ్వవిద్యాలయాలు బి.టెక్ విద్యార్థులకు ఫీజు మినహాయింపు రూపంలో స్కాలర్‌షిప్‌లను అందిస్తాయి. స్కాలర్‌షిప్ ద్వారా ప్రవేశం పొందిన విద్యార్థి తదుపరి సంవత్సరాలలో ఫీజు మినహాయింపు పొందాలంటే విశ్వవిద్యాలయ నిబంధనల ప్రకారం కనీస CGPA సాధించాలి, లేకపోతే అతని స్కాలర్‌షిప్ తదుపరి అర్హత గల విద్యార్థికి బదిలీ చేయబడుతుంది. <ref name=":0">{{Cite web|title=Information Handbook - B.Tech. Admission 2019|url=https://www.amrita.edu/print/information-handbook-btech-admission-2019|access-date=2019-07-29|website=www.amrita.edu}}</ref> M.Tech విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లు [[ఇంజనీరింగ్ పట్టభద్రుల యోగ్యతా పరీక్ష|GATE]] స్కోర్, UG లోని [[గ్రేడింగ్ (విద్య)|గ్రేడ్]] ఆధారంగా ఉంటాయి. <ref>{{Cite web|date=25 June 2021|title=Why Choose Amrita Vishwa Vidyapeetham for Engineering?|url=https://www.newindianexpress.com/business/marketing/2021/jun/25/why-choose-amrita-vishwa-vidyapeetham-for-engineering-2321389.html|access-date=2022-02-19|website=The New Indian Express}}</ref> == ప్లేస్‌మెంట్లు == NAAC, NIRF డేటా ప్రకారం, అమృత స్కూల్స్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ 2023 BTech గ్రాడ్యుయేట్లకు సగటు ప్యాకేజీగా INR 9.7 LPA (సంవత్సరానికి లక్షలు), అత్యధిక ప్యాకేజీగా INR 56.75 LPA ను నివేదించింది. 2023 MTech గ్రాడ్యుయేట్లు సగటున INR 8.25 LPA ప్యాకేజీని పొందగా, అత్యధిక ప్యాకేజీ INR 49 LPAగా నమోదైంది. <ref>{{Cite web|last=Placement|first=BTech, MTech|date=2023|title=Shiksha - Amrita Vishwa Vidyapeetham placements|url=https://www.shiksha.com/college/amrita-vishwa-vidyapeetham-amritapuri-campus-kollam-48534/placement|website=Shiksha}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2023-02-02|title=Placement in Engineering - Amrita Vishwa Vidyapeetham|url=https://www.amrita.edu/department/cir/internship-placements/placement-in-engineering/|access-date=2024-02-03|website=www.amrita.edu|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Amrita School of Engineering, Amritapuri Placements 2023: Highest & Average Salary Package, Top Companies|url=https://www.getmyuni.com/college/amrita-school-of-engineering-ase-amritapuri-placements|access-date=2024-02-03|website=Getmyuni|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=SearchURCollege|date=2023-11-06|title=Amrita Vishwa Vidyapeetham Chennai Courses Admission Eligibility Cut off|url=https://www.searchurcollege.com/blog/amrita-vishwa-vidyapeetham-chennai-courses-admission-eligibility-cut-off-ranking-fees/|access-date=2024-02-03|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=MTech Admissions{{!}} Amrita Vishwa Vidyapeetham|url=https://www.amrita.edu/admissions/mtech/|access-date=2024-01-30|website=www.amrita.edu|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B.Tech. Admissions {{!}} Amrita Vishwa Vidyapeetham|url=https://www.amrita.edu/admissions/btech/|access-date=2024-01-30|website=www.amrita.edu|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:Pages using infobox mapframe with missing coordinates]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు]] [[వర్గం:1994 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:కేరళ]] [[వర్గం:తమిళనాడు విద్యాసంస్థలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయాలు]] cfjtp9go0m8t7tqontnoxkk8849uufa 0 505520 4920349 4917749 2026-08-04T18:21:44Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920349 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎం. రాజు |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కూనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూనూరు]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[కె. రామచంద్రన్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | children = | profession = | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఎం. రాజు''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కూనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎం. రాజు [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కూనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎ. రాముపై 8,099 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Election Results 2026: Full list of winners and losers candidates from TVK, DMK & AIADMK">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tamil-nadu-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-from-tvk-dmk-aiadmk/articleshow/130763720.cms|title=Tamil Nadu Election Results 2026: Full list of winners and losers candidates from TVK, DMK & AIADMK|date=5 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505183207/https://timesofindia.indiatimes.com/india/tamil-nadu-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-from-tvk-dmk-aiadmk/articleshow/130763720.cms|archive-date=5 May 2026|publisher=The Times of India}}</ref><ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news |last1= |first1= |title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece |access-date=5 May 2026 |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece |language=en-IN |archive-date=5 మే 2026 |url-status=live }}</ref> ఎం. రాజు 50,470 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎ. రాము 42,371 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coonoor">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coonoor |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22110.htm |access-date=1 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155801/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22110.htm |archive-date=1 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Coonoor Constituency Election Results 2026">{{cite news |title=Coonoor Constituency Election Results 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coonoor |access-date=1 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155746/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coonoor |archive-date=1 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] kbni1iaavofidccica8ehvq7ukk95xk 0 505523 4920400 4920054 2026-08-05T01:46:37Z స్వరలాసిక 13980 /* కథాచిత్రాలు */ 4920400 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards | number = 4 | award = జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు | image = | alt = | caption = | awarded_for = 1956 ఉత్తమ చలనచిత్రాలు | award_org = [[భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ]] | presenting_org = [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]]<br/>{{small|([[భారత రాష్ట్రపతి]])}} | announced_date = | presented_date = {{Start date|df=yes|1957|04|28}} | site = విజ్ఞాన్ భవన్, [[న్యూఢిల్లీ]] | host = | website = [http://dff.nic.in/ dff.nic.in] | lifetime_achievement = | best_feature = ''[[కాబూలీవాలా]]'' | best_non_feature = | most_wins = {{*}}''[[కాబూలీవాలా]]''<br>{{*}}''[[తెనాలి రామకృష్ణ (1956 సినిమా)|తెనాలి రామకృష్ణ]]'' (2) | last = [[3వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|3వ]] | next = [[5వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|5వ]] }} '''4వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు''',(పూర్వం '''రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు''' పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాయి) భారతదేశంలో 1956 సంవత్సరంలో విడుదలైన ఉత్తమ భారతీయ చలనచిత్రాలు, కళాకారులు, సాంకేతిక నిపుణులను సత్కరించేందుకు [[భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ]] ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటయిన పురస్కారాలు.<ref name="4thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm4thNFAAward.aspx|title=4th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|access-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020054101/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm4thNFAAward.aspx|archive-date=20 October 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|title=4th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|access-date=2 September 2011}}</ref> ఈ పురస్కారాలు 1957 ఏప్రిల్ 28న న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] చేతుల మీదుగా ప్రదానం చేయబడ్డాయి. ==పురస్కారాలు== పురస్కారాలను ''కథా చిత్రాలు'',''కథేతర చిత్రాలు'' అనే రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. ''అఖిల భారత ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా]]గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అదేవిధంగా, ''ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం ప్రదానం చేసే ''భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నాన్-ఫీచర్ చిత్రం''కు సమానమైనది. బాలల చిత్రాల విభాగంలో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ప్రధానమంత్రి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ బాలల సినిమా]]గా ఇవ్వబడుతోంది. ప్రాంతీయ స్థాయిలో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం'' ప్రస్తుతం ఆయా భాషలలో ప్రదానం చేసే ''జాతీయ ఉత్తమ కథా చిత్ర పురస్కారం''గా కొనసాగుతోంది. అన్ని విభాగాల్లో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ప్రశంసాపత్రం''ను అనంతర సంవత్సరాల్లో క్రమంగా రద్దు చేశారు. === కథాచిత్రాలు=== [[దస్త్రం:Kabuliwala_Movie_Cover.jpg|thumb|right|కాబూలీవాలా]] ;జాతీయ పురస్కారాలు<ref name="4thaward"/><ref name="4thawardPDF"/> * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా|అఖిల భారత ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం]] - [[కాబూలీవాలా]] (బెంగాలీ) * అఖిల భారత ప్రశంసా పత్రం - 1.బంధన్ (హిందీ), 2. [[తెనాలి రామకృష్ణ (1956 సినిమా)|తెనాలి రామకృష్ణ]] (తెలుగు) * ఉత్తమ బాలల చిత్రానికి అఖిల భారత ప్రశంసా పత్రం - జల్‌దీప్ (బెంగాలీ) ;ప్రాంతీయ పురస్కారాలు<ref name="4thaward"/><ref name="4thawardPDF"/> * ఉత్తమ బెంగాలీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - [[కాబూలీవాలా]] * ఉత్తమ ద్వితీయ బెంగాలీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - మహాకవి గిరీష్‌చంద్ర * ఉత్తమ తృతీయ బెంగాలీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ఏక్ దిన్ రాత్రె * ఉత్తమ హిందీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - బసంత్ బహార్ * ఉత్తమ కన్నడ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[భక్త విజయం|భక్త విజయ]] * ఉత్తమ తమిళ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - కులదైవం * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ తెలుగు సినిమా|ఉత్తమ తెలుగు చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం]] - [[తెనాలి రామకృష్ణ (1956 సినిమా)|తెనాలి రామకృష్ణ]] * ఉత్తమ తెలుగు చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[ఏది నిజం?(సినిమా)|ఏది నిజం?]] ===కథేతర చిత్రాలు=== ;డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలు<ref name="4thaward"/><ref name="4thawardPDF"/> * ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం - గోతమ ద బుద్ధ (ఇంగ్లీష్) * అఖిల భారత ద్వితీయ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ఖజురహో (ఇంగ్లీష్) * అఖిల భారత తృతీయ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ఎ విలేజ్ ఇన్ ట్రావెన్‌కోర్ (ఇంగ్లీష్) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * [https://dff.nic.in/Archive.aspx National Film Awards Archives] * [https://dff.nic.in Official Page for Directorate of Film Festivals, India] {{Authority control}} {{భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు}} [[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] [[వర్గం:1957 సంఘటనలు]] 38h1z91e8o2zqb3yldypvx3ey8oej77 0 505559 4920547 4919720 2026-08-05T07:53:58Z ~2026-43264-23 152641 {{Speedy-delete}} 4920547 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{Speedy-delete}}</nowiki> bq1byt3ibof8dhl2dvcs8ru63rgdkhv 0 505568 4920367 4918684 2026-08-04T20:34:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920367 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ సంస్థ|native_name=''Organisation Hydrographique Internationale''|native_name_lang=fr|logo=|logo_alt=అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ సంస్థ అధికారిక చిహ్నం|abbreviation=IHO|founded={{start date and age|1921|06|21|df=y|br=y}}|location=[[మొనాకో]]|membership=104 సభ్య దేశాలు, 2 తాత్కాలికంగా తొలగించబడ్డాయి ([[అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ సంస్థ సభ్యుల జాబితా|జాబితా చూడండి]])|languages=[[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]], [[ఫ్రెంచ్ భాష|ఫ్రెంచ్]]|leader_title={{nowrap|సెక్రటరీ-జనరల్}}|leader_name=మథియాస్ జోనాస్|website={{Official URL}}}} అంతర్జాతీయ జలమార్గ సంస్థ ('''IHO'''; {{Langx|fr|Organisation Hydrographique Internationale|links=no}}) అనేది హైడ్రోగ్రఫీకి ప్రాతినిధ్యం వహించే ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ.<ref>{{Cite web|title=First Assembly of the International Hydrographic Organization (IHO)|url=https://hydro-international.com/content/article/first-assembly-of-the-international-hydrographic-organization-iho|access-date=17 April 2019|website=hydro-international.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wingrove|first=Martyn|date=11 March 2019|title=IMO takes the e-navigation reins|url=https://www.marinemec.com/news/view,imo-takes-the-enavigation-reins_57139.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417080944/https://www.marinemec.com/news/view,imo-takes-the-enavigation-reins_57139.htm|archive-date=17 April 2019|access-date=17 April 2019|work=Maritime Digitalisation & Communications}}</ref> 2025 ఆగస్టు నాటికి IHO లో 104 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచంలోని సముద్రాలు, మహాసముద్రాలు, నౌకాయాన జలాలను సరిగ్గా సర్వే చేసి పటాలు తయారు చేయడాన్ని నిర్ధారించడం IHO ప్రధాన లక్ష్యం. అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను నిర్ణయించడం, దాని సామర్థ్య నిర్మాణ కార్యక్రమాలు, కార్యాలయాల ద్వారా ఇది ఈ పని చేస్తుంది. IHO కు [[ఐక్యరాజ్యసమితి|ఐక్యరాజ్యసమితిలో]] పరిశీలకుడి హోదా ఉంది, అక్కడ ఇది హైడ్రోగ్రాఫిక్ సర్వేయింగ్, నాటికల్ చార్టింగ్ పట్ల గుర్తింపు పొందిన సమర్థ సంస్థ.<ref name=":1">{{Cite web|last=(The International Hydrographic Organization)|first=wpe|date=26 July 2018|title=International Hydrographic Organization Brochure|url=https://iho.int/iho_pubs/misc/OHIBrochure_Eng.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130203101/https://iho.int/iho_pubs/misc/OHIBrochure_Eng.pdf|archive-date=30 November 2018|access-date=14 May 2022|website=International Hydrographic Organization}}</ref> సమావేశాలు, సారూప్య సాధనాల్లో హైడ్రోగ్రఫీ, నాటికల్ చార్టింగ్‌ను ప్రస్తావించినప్పుడు, సాధారణంగా IHO ప్రమాణాలు, స్పెసిఫికేషన్లను ఉపయోగిస్తారు. == చరిత్ర == 19వ శతాబ్దంలో, నావల్, మర్చంట్ నౌకల నావిగేషన్‌ను మెరుగుపరచడానికి నాటికల్ ప్రచురణలు, నాటికల్ చార్ట్‌లు, ఇతర నావిగేషనల్ సేవలను అందించే సాధనాలను అందించడానికి అనేక సముద్రయాన దేశాలు హైడ్రోగ్రాఫిక్ కార్యాలయాలను స్థాపించాయి. హైడ్రోగ్రాఫిక్ విధానాల చార్టులు, ప్రచురణలలో గణనీయమైన తేడాలు ఉండేవి. 1889లో, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.|వాషింగ్టన్, డి.సి.లో]] ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ కాన్ఫరెన్స్ జరిగింది, అక్కడ "శాశ్వత అంతర్జాతీయ కమిషన్"ను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించారు. 1908లో [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్లో]] జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ నావిగేషన్ సెషన్‌లు, 1912లో సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌లో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ కాన్ఫరెన్స్‌లో కూడా ఇలాంటి ప్రతిపాదనలు జరిగాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/reportproceed00interich/page/6/mode/2up|title=Report of proceedings|author1=((International Congress of Navigation (11th: 1908: St. Petersburg)))|author2=Permanent International Association of Navigation Congresses|date=1908|publisher=Brussels|others=University of California Libraries}}</ref> 1919లో, గ్రేట్ బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ దేశాలకు చెందిన జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫర్‌లు, హైడ్రోగ్రాఫర్‌ల అంతర్జాతీయ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవడంలో సహకరించారు. ఈ సమావేశానికి లండన్ అత్యంత అనుకూలమైన ప్రదేశంగా ఎంపిక చేయబడింది, 1919 జూలై 24న 24 దేశాల హైడ్రోగ్రాఫర్‌ల హాజరుతో మొదటి అంతర్జాతీయ సమావేశం ప్రారంభమైంది. సమావేశం ఉద్దేశ్యం "అన్ని సముద్రయాన దేశాలు తమ చార్టులు, అన్ని హైడ్రోగ్రాఫిక్ ప్రచురణల తయారీ, నిర్మాణం, ఉత్పత్తిలో సారూప్య పద్ధతులను అవలంబించడం సముచితమా అని పరిశీలించడం; వాటిని సులభంగా ఉపయోగించడానికి వీలుగా అత్యంత అనుకూలమైన రూపంలో ఫలితాలను అందించడం; అన్ని దేశాల మధ్య హైడ్రోగ్రాఫిక్ సమాచారాన్ని పరస్పరం మార్పిడి చేసుకునే సత్వర వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం; ప్రపంచంలోని హైడ్రోగ్రాఫిక్ నిపుణులచే సాధారణంగా హైడ్రోగ్రాఫిక్ విషయాలపై సంప్రదింపులు, చర్చలు జరపడానికి అవకాశాన్ని అందించడం." ఇప్పటికీ IHO ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఇదే.<ref name=":0">{{Cite web|title=International Hydrographic Organization|url=https://www.hydro-international.com/content/article/international-hydrographic-organization|access-date=30 November 2024|website=www.hydro-international.com|language=en}}</ref> 1919 సమావేశం ఫలితంగా, ఒక శాశ్వత సంస్థ ఏర్పడింది, దాని కార్యకలాపాల కోసం శాసనాలు తయారు చేయబడ్డాయి. IHB, ప్రస్తుత IHO, 1921లో 18 సభ్య దేశాలతో తన కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. [[మొనాకో|మొనాకో ప్రిన్సిపాలిటీలో]] బ్యూరోకు తగిన వసతి కల్పిస్తామని మొనాకో రాజు మొదటి సారి ఆఫర్ చేసిన ఫలితంగా ఆ సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయంగా మొనాకో ఎంపిక చేయబడింది.<ref name=":0" /> అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ సంస్థ (IHO) 1921 జూన్‌లో అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ బ్యూరో (IHB)గా స్థాపించబడింది, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు చెందిన వైస్ అడ్మిరల్ సర్ జాన్ ప్యారీ, KCB దీని మొదటి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite journal |last=Maschke |first=John |date=August 1999 |title=The International Hydrographic Organization – an effective international regime? |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07266472.1999.10878569 |journal=Maritime Studies |issue=107 |pages=9–19 |doi=10.1080/07266472.1999.10878569 |url-access=subscription}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal |last=Bermejo Baró |first=Federico |year=2019 |title=The IHO and its Secretariat - an updated history – |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/misc/M-10_2019_EN.pdf |journal=IHO Publication M-10 |pages=49–53}}</ref> 1970లో, ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన గై చాటెల్ నాయకత్వంలో, సంస్థ సభ్య దేశాల అంగీకారంతో IHOపై కొత్త అంతర్జాతీయ ఒప్పందంలో భాగంగా సంస్థ తన ప్రస్తుత పేరును స్వీకరించింది.<ref name=":2" /> "ఇంటర్నేషనల్ హైడ్రోగ్రాఫిక్ బ్యూరో" అనే పదం 2016 నవంబర్ 8 వరకు IHO సెక్రటేరియట్‌ను వర్ణించడానికి కొనసాగింది, ఆ తర్వాత కన్వెన్షన్‌లో ఒక పెద్ద సవరణ అమలులోకి వచ్చింది. ఈ మార్పు తర్వాత, సెక్రటేరియట్ "IHO సెక్రటేరియట్"గా పేరు మార్చబడింది, ఇందులో ఒక ఎన్నుకోబడిన సెక్రటరీ-జనరల్, ఇద్దరు సహాయక డైరెక్టర్లు, మొనాకోలోని సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయంలో ఒక చిన్న శాశ్వత సిబ్బంది (2020లో 18 మంది) ఉంటారు.<ref name=":1" /> == నిర్మాణం == 2016 వరకు IHO ఒక ప్రెసిడెంట్, ఇద్దరు డైరెక్టర్లతో కూడిన డైరెక్టింగ్ కమిటీ నేతృత్వంలోని సెక్రటేరియట్ ద్వారా నిర్వహించబడేది. 2016 నవంబర్ 8 నుండి, IHO కన్వెన్షన్‌కు చేసిన సవరణలు అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత, సెక్రటేరియట్‌కు సెక్రటరీ-జనరల్ నేతృత్వం వహిస్తారు, ఇద్దరు డైరెక్టర్‌లు మద్దతు ఇస్తారు, ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన రాబర్ట్ వార్డ్ మొదటి సెక్రటరీ-జనరల్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":2" /> మునుపటిలాగే, సెక్రటేరియట్ లోని ముగ్గురు సీనియర్ సభ్యులు IHO సాధారణ అసెంబ్లీలో (గతంలో, IHO సమావేశాలు) సభ్య దేశాల ద్వారా తమ స్థానాలకు ఎన్నుకోబడటం కొనసాగుతోంది. సెక్రటేరియట్ సిబ్బందిలో అనేక మంది సాంకేతిక నిపుణులు, నిర్వాహకులు, సహాయక సిబ్బంది ఉన్నారు. IHO సాంకేతిక, నిపుణుల పరిజ్ఞానం ఎక్కువ భాగం సభ్య దేశాల సిబ్బంది నుండి వస్తుంది, వీరికి తరచుగా ఆహ్వానించబడిన పరిశ్రమ నిపుణులు సహాయం చేస్తారు, వీరంతా వివిధ IHO కమిటీలు, వర్కింగ్ గ్రూపులలో పాల్గొనడం ద్వారా సాంకేతిక సహకారాన్ని అందిస్తారు. అన్ని IHO సభ్య దేశాల ఉప-సమితితో కూడిన కౌన్సిల్ ఏటా సమావేశమై IHO పనిని పర్యవేక్షిస్తుంది. IHO లోని అన్ని విభాగాల పనితీరు వివరాలతో పాటు పూర్తి వివరణ IHO వెబ్‌సైట్‌లో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite journal |last=Maschke |first=John |date=July 1999 |title=The International Hydrographic Organization – an effective international regime? |url=https://doi.org/10.1080/07266472.1999.10878569 |journal=Maritime Studies |issue=107 |pages=9–19 |doi=10.1080/07266472.1999.10878569 |url-access=subscription}}</ref><ref>IHO website: www.iho.int</ref> == విధులు == === ప్రామాణీకరణ === 1968 నుండి, IHO క్రమం తప్పకుండా హైడ్రోగ్రాఫిక్ సర్వేల ప్రమాణాల నవీకరించిన ఎడిషన్‌లను ప్రచురిస్తుంది, అత్యంత తాజాది 2008లో ప్రచురించబడింది.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Citation|title=Spatial Database Transfer Standards 2: Characteristics for Assessing Standards and Full Descriptions of the National and International Standards in the World|date=1997|pages=355–368|chapter=IHO Transfer Standard for Digital Hydrographic Data (S-57) International Hydrographic Organization|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-008042433-0/50029-0|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-042433-0|access-date=30 November 2024}}</ref> సాంకేతిక పురోగతులు, అంతర్జాతీయ షిప్పింగ్ డిమాండ్‌లను పొందుపరిచేలా ఈ ప్రచురణలలో ప్రతి ఒక్కటీ రూపొందించబడింది. 1980లలో ఎలక్ట్రానిక్ నావిగేషన్ పరికరాల పెరుగుదలకు సంబంధించి ఇది ప్రత్యేకంగా వర్తిస్తుంది.<ref name=":0" /> [[నాటికల్ చార్ట్|నాటికల్ చార్టుల]] ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే స్పెసిఫికేషన్లు, శైలి, చిహ్నాలను [[ప్రామాణీకరణ|ప్రామాణీకరించడానికి]] కూడా IHO పనిచేస్తుంది.<ref name=":0" /> 1971లో, IHO తన సభ్య దేశాలు INT చార్ట్‌లుగా పిలువబడే ఒకే చార్ట్ సిరీస్‌ను ఉపయోగించేలా ఒప్పించగలిగింది.<ref name=":0" /> ఈ IHO ఒప్పందం ప్రకారం, ఒక సభ్య దేశం మరొక సభ్యుని ప్రస్తుత చార్ట్ ద్వారా కవర్ చేయబడిన ప్రాంతం కోసం చార్ట్‌ను ప్రచురించాలనుకుంటే, అసలు చార్ట్ వలె అదే డేటాను ఉపయోగించి నకలును సృష్టించాలి. 1984లో ప్రచురితమైన IHO పబ్లికేషన్ M-4, నాటికల్ చార్టుల కోసం నిర్దిష్ట అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను నిర్దేశించింది.<ref name=":0" /> ఎలక్ట్రానిక్ చార్ట్ డిస్ప్లే అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ (ECDIS) రాకతో నౌకల్లో ఎలక్ట్రానిక్ నావిగేషనల్ డేటా ఎలా బదిలీ చేయబడుతుందో, ప్రదర్శించబడుతుందో ప్రామాణీకరించాల్సిన అవసరం ఉందని IHO కి స్పష్టమైంది. ఎలక్ట్రానిక్ చార్ట్ డేటా ప్రామాణీకరించబడింది, ఎలక్ట్రానిక్ నావిగేషనల్ చార్ట్స్ (ENCs)గా సూచించే అంతర్జాతీయ డేటాబేస్‌లో వర్గీకరించబడింది. ప్రచురణకర్తల నుండి వినియోగదారులకు ఈ డేటా బదిలీ చేయబడే విధానం, ECDIS ప్రదర్శన, సామర్థ్యాలు కూడా ప్రామాణీకరించబడ్డాయి.<ref name=":0" /> === అంతర్జాతీయ సహకారం === IHO ప్రాంతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ కమిషన్ల (RHCs) ఏర్పాటును ప్రోత్సహించింది. ప్రతి RHC ప్రతి ప్రాంతంలోని దేశాల జాతీయ సర్వేయింగ్, చార్టింగ్ కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేస్తుంది, ఉమ్మడి హైడ్రోగ్రాఫిక్ ఆసక్తి ఉన్న ఇతర విషయాలను పరిష్కరించడానికి ఒక వేదికగా పనిచేస్తుంది. 15 RHCలు, అంటార్కిటికాపై IHO హైడ్రోగ్రాఫిక్ కమిషన్ కలిసి సమర్థవంతంగా ప్రపంచాన్ని కవర్ చేస్తాయి. IHO, ఇంటర్ గవర్నమెంటల్ ఓషనోగ్రాఫిక్ కమిషన్ భాగస్వామ్యంతో, జనరల్ బాతిమెట్రిక్ చార్ట్ ఆఫ్ ది ఓషన్స్ కార్యక్రమాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.<ref name=":0" /> === శిక్షణ === హైడ్రోగ్రాఫిక్ సర్వే సామర్థ్యం, నాటికల్ చార్టింగ్ ప్రమాణాలను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా IHO సముద్ర నావిగేషన్ భద్రతను నిర్ధారిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=16 January 2024|title=The Role of the International Hydrographic Organization – Terminautical|url=https://terminautical.com/the-role-of-the-international-hydrographic-organization/#functions-of-the-international-hydrographic-organization|access-date=30 November 2024|language=en-US}}</ref> దాని సభ్య దేశాల హైడ్రోగ్రాఫిక్ సర్వే సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేయడానికి, ప్రామాణీకరించడానికి, IHO ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ సర్వేయర్స్, ఇంటర్నేషనల్ కార్టోగ్రాఫిక్ అసోసియేషన్ (ICA) తో కలిసి IHO సామర్థ్య ప్రమాణాలను సృష్టించింది.<ref name=":0" /> సభ్య దేశాల సంబంధిత హైడ్రోగ్రాఫిక్ కార్యాలయాలు, నాటికల్ చార్ట్ తయారీదారులకు అవగాహన, శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఈ ప్రమాణాలు ఉపయోగించబడతాయి. అదనంగా, IHO హైడ్రోగ్రఫీ, నాటికల్ నావిగేషన్ బోధించే ఉన్నత విద్యా సంస్థల సిలబస్‌ను కూడా రూపొందిస్తుంది. IHO సలహా బోర్డును కూడా కలిగి ఉంది, ఇది సభ్య దేశాల విద్యా, శిక్షణా కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షించడం, ఆమోదించడం బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref name=":0" /> === విజయాలు === # హైడ్రోగ్రాఫిక్ పదజాలం, సముద్ర [[కార్టోగ్రఫీ|కార్టోగ్రాఫిక్]] ఉత్పత్తులు, నావిగేషన్ కోసం భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల ప్రామాణీకరణ, దాదాపు ప్రపంచవ్యాప్త స్వీకరణ # ప్రపంచ మహాసముద్రాలు, తీరప్రాంత సముద్రగర్భంలోని సర్వే చేయని ప్రాంతాల అన్వేషణ, మ్యాపింగ్ రేటు పెరుగుదల # సముద్రంలో భద్రతకు సంబంధించిన నావిగేషన్ సమాచారాన్ని ప్రామాణీకరించడం, వేగవంతమైన వ్యాప్తి # హైడ్రోగ్రాఫర్‌లు, నాటికల్ కార్టోగ్రాఫర్‌ల శిక్షణ కోసం ప్రమాణాలు, అక్రిడిటేషన్ == ప్రచురణలు == ప్రమాణాలు, మార్గదర్శకాలు, ''ఇంటర్నేషనల్ హైడ్రోగ్రాఫిక్ రివ్యూ'', ''ఇంటర్నేషనల్ హైడ్రోగ్రాఫిక్ బులెటిన్'', ''హైడ్రోగ్రాఫిక్ డిక్షనరీ'', ''ఇయర్ బుక్'' వంటి అనుబంధ పత్రాలతో సహా చాలా వరకు IHO ప్రచురణలు IHO వెబ్‌సైట్ నుండి సాధారణ ప్రజలకు ఉచితంగా అందుబాటులో ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=IHO Publications|url=https://www.hydro-international.com/content/article/iho-publications|access-date=5 December 2024|website=www.hydro-international.com|language=en}}</ref> చార్టింగ్, హైడ్రోగ్రఫీకి సంబంధించిన అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను IHO ప్రచురిస్తుంది, ఇందులో S-57, ''IHO ట్రాన్స్‌ఫర్ స్టాండర్డ్ ఫర్ డిజిటల్ హైడ్రోగ్రాఫిక్ డేటా'' కూడా ఉంది, ఇది ప్రధానంగా ఎలక్ట్రానిక్ నావిగేషనల్ చార్టుల కోసం ఉపయోగించే ఎన్‌కోడింగ్ ప్రమాణం.<ref name=":3" /> 2010లో, IHO సముద్ర డేటా, సమాచారాన్ని మోడల్ చేయడానికి S-100 అని పిలువబడే కొత్త, సమకాలీన హైడ్రోగ్రాఫిక్ జియోస్పేషియల్ ప్రమాణాన్ని పరిచయం చేసింది. S-100, ఏదైనా ఆధారిత ఉత్పత్తి స్పెసిఫికేషన్‌లు IHO వెబ్‌సైట్ ద్వారా యాక్సెస్ చేయగల ఆన్‌లైన్ రిజిస్ట్రీ ద్వారా ఆధారం చేయబడ్డాయి. S-100 భౌగోళిక ప్రమాణాల [[ISO 19100]] సిరీస్‌తో సమలేఖనం చేయబడింది, తద్వారా సమకాలీన జియోస్పేషియల్ డేటా ప్రమాణాలకు పూర్తి అనుకూలంగా ఉంటుంది.<ref name=":4">{{Cite book|title=IHO S-100: Universal Hydrographic Data Model|publisher=International Hydrographic Organization|year=2017}}</ref> S-100 ISO 19100 పై ఆధారపడి ఉన్నందున, ఇతర డేటా ప్రొవైడర్లు వారి సముద్ర-సంబంధిత (నాన్-హైడ్రోగ్రాఫిక్) డేటా, సమాచారం కోసం దీన్ని ఉపయోగించవచ్చు. ఐరాస అంతర్జాతీయ సముద్రయాన సంస్థ (IMO) చే ఆమోదించబడిన ఇ-నావిగేషన్ భావన అమలులో భాగంగా ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగాలకు చెందిన వివిధ డేటా, సమాచార ప్రొవైడర్లు ఇప్పుడు S-100 ని ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref name=":4" /> ఆసక్తిని కలిగించే ప్రచురణల శ్రేణిలో మరొకటి S-23, ''మహాసముద్రాలు, సముద్రాల సరిహద్దులు''. 3వ ఎడిషన్ 1953 నాటిది<ref>{{cite web|year=1953|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|access-date=26 May 2020|publisher=International Hydrographic Organization}}</ref> కాగా 1986లో ప్రారంభించిన సంభావ్య 4వ ఎడిషన్ 2002 నుండి ముసాయిదాగానే మిగిలిపోయింది.<ref>{{cite web|year=2002|title=Limits of Oceans and Seas, Draft 4th Edition|url=https://legacy.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/Draft_2002.htm|access-date=8 January 2021|publisher=International Hydrographic Organization|archive-date=31 మార్చి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331162451/https://legacy.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/Draft_2002.htm|url-status=dead}}</ref> ఇది IHO సభ్యులకు పంపిణీ చేయబడింది, అయితే 1953 ఎడిషన్‌లో "[[జపాన్ సముద్రం]]" అని పిలువబడే సముద్రం అంతర్జాతీయ ప్రామాణిక పేరుకు సంబంధించి [[దక్షిణ కొరియా]], [[జపాన్]] మధ్య ఒప్పందం పెండింగ్‌లో ఉన్నందున దీని అధికారిక ప్రచురణ నిలిపివేయబడింది.<ref>{{cite journal |last1=Fourcy |first1=Damien |last2=Lorvelec |first2=Olivier |year=2013 |title=A New Digital Map of Limits of Oceans and Seas Consistent with High-Resolution Global Shorelines |url=https://www.researchgate.net/publication/260104508 |journal=[[Journal of Coastal Research]] |volume=29 |issue=2 |pages=471–477 |doi=10.2112/JCOASTRES-D-12-00079.1 |jstor=23353643 |s2cid=130458375}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ప్రపంచ హైడ్రోగ్రఫీ దినోత్సవం]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * {{Commons-inline}} * {{official website|https://iho.int/}} {{Authority control}} [[వర్గం:అంతర్జాతీయ సంస్థలు]] [[వర్గం:జలమార్గాలు]] b5hmy6ow14r3d4e4tz2eo4m3qk0jcym 0 505593 4920372 4919223 2026-08-04T23:51:00Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920372 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అథణి | native_name = ಅಥಣಿ | native_name_lang = kn | official_name = | other_name = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Athani Shivayogi statue & Dannammadevi temple, Athani, karnataka.jpg | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = కర్ణాటక, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|16.73|N|75.07|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[బెలగావి జిల్లా]] | subdivision_type3 = కర్ణాటక ప్రాంతం | subdivision_name3 = బయలుసీమ | leader_title = శాసన మండలి సభ్యుడు | leader_name = | leader_title1 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name1 = శ్రీ లక్ష్మణ్ సవాది | established_title = నగర మున్సిపల్ కౌన్సిల్ | established_date = 1853 | founder = | named_for = | governing_body = నగర మున్సిపల్ కౌన్సిల్ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.1 | area_rural_km2 = 1986 | elevation_m = 590 | population_total = 47,842<ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/589/download/2004/DH_2011_2901_PART_B_DCHB_BELGAUM.pdf|access-date=20 January 2026|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 479,974 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[కన్నడ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్]] | postal_code = 591304 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 08289 | registration_plate = KA-23 (చిక్కోడి)<br>KA-71 (అథణి) | blank1_name_sec1 = [[మానవ లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank1_info_sec1 = 958<ref name="Taluka wide stats of Belgaum district">{{cite web |url=http://www.belgaum.nic.in/stat.html |title=Belgaum District Stats |publisher=City Municipal Commissioner of Belgaum, Govt. of Karnataka |date=10 July 2012 |access-date=25 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512192955/http://www.belgaum.nic.in/stat.html |archive-date=12 May 2013 |url-status=dead}}</ref><ref name="census2011_provisional">{{cite web|title=Population Census of Karnataka, 2011|url=http://censuskarnataka.gov.in/PROVISIONAL%20POPULATION%20TOTALS_2011_KARNATAKA.pdf|publisher=Government of India}}</ref> [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|http://www.athanitown.mrc.gov.in/}} | footnotes = }} '''అథని''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని బెళగావి జిల్లాలో ఉన్న ఒక పట్టణం. ఇది [[బెల్గాం|బెలగావి]] నగరానికి 140 కిలోమీటర్లు, విజయపుర 70 కిలోమీటర్లు, మిరాజ్ నుండి 55 కిలోమీటర్లు, [[కొల్హాపూర్]] నుండి 100 కిలోమీటర్లు, [[బెంగళూరు]] నుండి 624 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ ప్రధాన వృత్తి వ్యాపారం, [[వ్యవసాయం]], ముఖ్యంగా [[చెరకు]], జొన్న, ద్రాక్ష సాగు, ఈ పట్టణంలో కుటీర, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. అథణి తాలూకాలోని దక్షిణ భాగం చుట్టూ కృష్[[కృష్ణా నది]] 110 కి. మీ. ల వరకు ప్రవహిస్తుంది. &nbsp;ఈ నగరం [[కృష్ణా నది]] 18 కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది. &nbsp;ఇది తోలు చెప్పులకు ప్రసిద్ధి చెందింది.   అథని కర్ణాటకలోని పురాతన పురపాలక పట్టణం, ఇది 1850 మునిసిపల్ చట్టం ప్రకారం 1853లో స్థాపించబడింది.   పురపాలక సంఘం 160 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. 2025 డిసెంబరులో, దీనిని నగర పురపాలక సంఘంగా అప్గ్రేడ్ చేశారు.<ref>{{Cite web|title=Athani Town upgraded to City status|url=https://www.kannadaprabha.in/amp/karnataka-news/athani-municipality-upgraded-to-municipal-council/articleshow-1yfqyxx|access-date=20 January 2026}}</ref> అథని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం నుండి కర్ణాటకకు ముఖ్యమైన ప్రవేశ ద్వారంగా పనిచేస్తుంది. [[దస్త్రం:Athani_bus_terminal.jpg|thumb|అథని బస్ టెర్మినల్]] == రవాణా == హుబళి, విజయపుర, మిరాజ్, సాంగ్లి, [[బెల్గాం|బెలగావి]], గోకక్, [[జమఖండి|జమ్ఖండి]] వంటి వివిధ ప్రదేశాలకు అథని బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది, ఈ పట్టణంలో NWKRTC బస్సు సేవలు ఉన్నాయి. నగరానికి 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఉగార్ రైల్వే స్టేషన్, అథని నుండి 55 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న మిరాజ్ జంక్షన్ సమీప రైల్వే స్టేషన్. &nbsp;&nbsp;[[బెల్గాం|బెలగావి]], [[కొల్హాపూర్]] సమీప విమానాశ్రయాలు. విజయపుర, బెళగావి నగరాలకు 24×7 బస్సులు ఉన్నాయి. విజయపుర [[బెల్గాం|బెలగావి]] అనుసంధానించడానికి షెడ్బల్-అథణి-విజయపుర & షాబాద్ మధ్య కొత్త రైల్వే లైన్ కోసం ప్రతిపాదన ఉంది. ఈ కొత్త రైల్వే లైన్ యొక్క సర్వే పూర్తయి రైల్వేలకు సమర్పించబడింది. ఈ నగరం రోడ్ల ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది. సంకేశ్వర్-అథణి-విజయపుర-అక్కల్కోట్ నుండి జాతీయ రహదారి 548బి అనుసంధానం మూడు రాష్ట్ర రహదారులు నగరం గుండా వెళతాయిః ఎస్హెచ్-31 (జత్-జంబోతి), ఎస్హెచ్-72 (నిప్పాని-ముచంది), ఎస్ హెచ్ (ఖేల్గాన్-జమఖండి) ప్రసిద్ధ వస్తువుల రవాణా (ట్రక్ కంపెనీః [[Suhelroadlines|సుహెల్ రోడ్ లైన్స్]]) == జనాభా గణాంకాలు == ² భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, అథని జనాభా 15 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం ప్రకారం 63,625 మంది ఉన్నారు, ఇందులో ప్రక్కనే ఉన్న రెండు గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|access-date=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|access-date=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> జనాభాలో పురుషులు 51%, మహిళలు 49% ఉన్నారు. అథని సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74%, ఇది జాతీయ సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉంది, ఇందులో 69% మంది పురుషులు, 79% మంది మహిళలు అక్షరాస్యులు. జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. == వాతావరణం == == వాతావరణం == బెలగావి జిల్లాలోని ఎత్తైన వాయువ్య కర్ణాటక ప్రాంతంలో ఉన్న అథణి ఉష్ణమండల వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది. సంవత్సరమంతా సాధారణంగా మితమైన వాతావరణం ఉంటుంది. ఈ పట్టణానికి నైరుతి, ఈశాన్య రుతుపవనాల రెండింటి ప్రభావంతో వర్షపాతం లభిస్తుంది. జూన్ నుండి సెప్టెంబరు వరకు అత్యధిక వర్షపాతం నమోదవుతుంది.<ref>{{cite web|title=Southwest and Northeast monsoons in India|url=http://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/newsletter/monsoon/Indian_monsoon.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20121218215150/http://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/newsletter/monsoon/Indian_monsoon.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Dept. of Environment, Govt. of Maharashtra}}</ref><ref>{{cite web|title=Southwest monsoon maps|url=http://www.mapsofindia.com/maps/india/southwestmonsoon.htm|publisher=mapsofindia.com}}</ref> ప్రతి ఋతువులోనూ వాతావరణం సాధారణంగా సమతుల్యంగా ఉంటుంది. తీవ్రమైన చలి లేదా అధిక వేడి పరిస్థితులు అరుదుగా కనిపిస్తాయి. జూన్, ఆగస్టు నెలల్లో మంచి వర్షపాతం ఉండగా, శీతాకాలంలో వర్షపాతం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. డిసెంబరు అత్యంత చల్లని నెలగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ నెలలో సగటు కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 25.3 °సె. కాగా, మే అత్యంత వేడి నెల. ఈ నెలలో సగటు గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 40 °సె. వరకు నమోదవుతుంది. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణంగా 18 °సె. కంటే తక్కువకు పడిపోవు. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణంగా 30–40 °సె. మధ్య ఉంటాయి. జనవరి అత్యల్ప వర్షపాతం నమోదయ్యే నెల. ఈ నెలలో సగటు వర్షపాతం సుమారు 10 మిల్లీమీటర్లు మాత్రమే ఉంటుంది.<ref>{{cite web|title=Forecasting manuals for Southwest Monsoons|url=http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/Forecasting_Mannuals/forecasting%20manuals.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924033851/http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/Forecasting_Mannuals/forecasting%20manuals.htm|archive-date=24 September 2015|publisher=[[భారత వాతావరణ శాఖ]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Weather maps for surface temperature|url=http://www.myweather2.com/activity/play-weather-maps.aspx?mapid=18&id=68007&maptype=SURFACE_TEMP|publisher=myweather2.com}}</ref><ref>{{cite web|title=Weekly Rainfall predictions|url=http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/plot/plots_index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924033853/http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/plot/plots_index.html|archive-date=24 September 2015|publisher=[[భారత వాతావరణ శాఖ]]}}</ref>{{Weather box | width = auto | location = అథణి, కర్ణాటక | metric first = yes | single line = yes | Jan high C = 30 | Feb high C = 31 | Mar high C = 33 | Apr high C = 36 | May high C = 39 | Jun high C = 31 | Jul high C = 32 | Aug high C = 28 | Sep high C = 30 | Oct high C = 31 | Nov high C = 30 | Dec high C = 29 | year high C = 39 | Jan mean C = 25 | Feb mean C = 26 | Mar mean C = 26.5 | Apr mean C = 30.5 | May mean C = 32.5 | Jun mean C = 28 | Jul mean C = 28.5 | Aug mean C = 26 | Sep mean C = 27 | Oct mean C = 26.5 | Nov mean C = 25 | Dec mean C = 23 | year mean C = 27 | Jan low C = 20 | Feb low C = 21 | Mar low C = 22 | Apr low C = 25 | May low C = 26 | Jun low C = 25 | Jul low C = 25 | Aug low C = 24 | Sep low C = 24 | Oct low C = 22 | Nov low C = 20 | Dec low C = 19 | year low C = 19 | Jan precipitation mm = 21 | Feb precipitation mm = 1 | Mar precipitation mm = 0 | Apr precipitation mm = 21 | May precipitation mm = 48.7 | Jun precipitation mm = 580.3 | Jul precipitation mm = 700 | Aug precipitation mm = 500 | Sep precipitation mm = 230 | Oct precipitation mm = 80.6 | Nov precipitation mm = 57 | Dec precipitation mm = 65 | year precipitation mm = 700 | Jan sun = 262.9 | Feb sun = 246.5 | Mar sun = 274.7 | Apr sun = 260.5 | May sun = 241.8 | Jun sun = 158.0 | Jul sun = 142.4 | Aug sun = 136.7 | Sep sun = 164.0 | Oct sun = 191.7 | Nov sun = 221.4 | Dec sun = 232.6 | year sun = 2533.2 | source 1 = వార్షిక వాతావరణ అంచనాలు<ref name=weather>{{cite web |title=Yearly weather forecast for Gokak |url=http://www.meoweather.com/history/India/na/16.166667/74.833333/Gokak.html |publisher=meoweather.com }}</ref><ref>{{cite web |title=Mean monthly sunshine hours for Karnataka |url=http://www.worldreviewer.com/holiday-weather-guide/climate-in-karnataka-india |publisher=worldreviewer.com |access-date=31 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821135846/http://www.worldreviewer.com/holiday-weather-guide/climate-in-karnataka-india |archive-date=21 August 2010 |url-status=dead }}</ref> | source 2 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref>{{cite web |title=Indian Meteorological Department |url=http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/Forecasting_Mannuals/forecasting%20manuals.htm |publisher=[[భారత వాతావరణ శాఖ]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924033851/http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/Forecasting_Mannuals/forecasting%20manuals.htm |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Satellite Imaging for weather forecast |url=http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/satellite_img/satimg_index.html |publisher=[[భారత వాతావరణ శాఖ]] |access-date=31 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019101019/http://www.imdpune.gov.in/weather_forecasting/satellite_img/satimg_index.html |archive-date=19 October 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Weather data from 1901–2000 |url=http://www.imd.gov.in/doc/climateimp.pdf |publisher=[[భారత వాతావరణ శాఖ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017164642/http://www.imd.gov.in/doc/climateimp.pdf |archive-date=17 October 2015 }}</ref> }}2024లో అథని హోబ్లిలో వార్షిక వర్షపాతం 618 మిల్లీమీటర్లు (24.3 అంగుళాలు) నమోదైంది.<ref>{{Cite web|title=KSNDMC Annual Rainfall report 2024|url=https://ksndmc.org/en/Root/DownloadFile?path=%5C%5C192.168.2.21%5Ce%24%5CKSNDMC%20REPORTS%5CAnnual%20Report%5CAnnual%20State%20Report%5CAR_2024.pdf&fileName=Annual%20State%20Reports_2024.pdf|access-date=20 January 2026}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == సంస్కృతి == పురాతన అమృతలింగేశ్వర ఆలయం (500 సంవత్సరాల పురాతనమైనది) ఈ నగరంలో ఉంది. ఐగలి పశుసంవర్ధక ఉత్సవం ఈ ప్రాంతంలో ఒక ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. అథని అనేక మంది ప్రసిద్ధ కన్నడ కవులను, రచయితలను సృష్టించారు. మహారాష్ట్ర సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల ఇక్కడ [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] ప్రధాన భాష కాగా, [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] కూడా మాట్లాడతారు. == చరిత్ర == చారిత్రాత్మకంగా, అట్ని ఒక బలవర్థకమైన పట్టణం, ఇక్కడ [[మరాఠా సామ్రాజ్యం]], [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] సైన్యాలు ఘర్షణ పడ్డాయి. ప్రస్తుతం, కోటలో ఏమీ మిగిలి లేదు, కానీ సిద్దేశ్వర పురాతన మందిరం అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉంది. సిద్ధేశ్వర దేవస్థానం అథణి పట్టణంలోని అతిపెద్ద ఆలయం, ఇది వేలాది మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. అత్నిలో ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రం ఉండేది. దీని చక్రాల పనివారిని 15వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు అద్భుతమైన పనివారు అని పిలుస్తారు, దాని పరిశ్రమలు ముతక పత్తి వస్త్రం, దుప్పట్లు, ఉప్పునీటిని తయారు చేసేవి,, పత్తిని నొక్కడం, శుభ్రపరిచే కర్మాగారాలు ఉండేవి. అథని తాలూకా యొక్క పురాతన ప్రస్తావనలు రామతీర్థాన్ని రామాయణంతో అనుసంధానించారు. బెలగావి జిల్లాలో ఐదు రామతీర్థాలు, పరస్గడ్ కోటలో 1, రామ్‌ దుర్గ్ తాలూకాలోని ముల్లూర్ వద్ద 2, బెల్గాం తాలూకాలోని కన్‌బర్గి సమీపంలో 3, అథని తాలూకాలోని రామతీర్థంలో 4 ఉన్నాయి. చాళుక్యుల కాలంలో నిర్మించిన అతి పురాతన శివాలయం రామతీర్థంలో ఉంది. సప్తసాగర్ లోణి సత్తి అనే ఎగువ కృష్ణ లోయలో డాక్టర్ సుందర చేత తామ్రయుగం (రాగి యుగం) ప్రదేశాలు కనుగొనబడ్డాయి. దంతపు నలుపు, తెలుపు కయోలిన్, గోధుమ రంగులలో చిత్రాలతో కూడిన కుండలు సత్తి వద్ద గుర్తించదగినవి. అయితే బెల్గాం ప్రాంతంలోని కృష్ణా లోయలో బూడిద దిబ్బలు సంభవించడం, సుందర ప్రకారం, లోయ వెంట దోవాబ్ వైపు ఈ కార్యకలాపం యొక్క మార్గాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది బహుశా సావల్దా కుండల వినియోగదారులతో ముడిపడి ఉండవచ్చు. అథానిలో అమృతలింగేశ్వర్, రామలింగ, సిద్ధేశ్వరాలకు అంకితం చేయబడిన దేవాలయాలు ఉన్నాయి, ఇవి తరువాత చాళుక్యుల శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి చాళుక్యుల కాలంలో పట్టణానికి ఆధారాలను చూపుతాయి వాటిలో అత్యుత్తమమైనది నవరంగంలో గొప్ప చెక్కడాలు, అత్యంత కళాత్మక స్తంభాలతో తరువాతి చాళుక్యుల శైలి యొక్క అమృతలింగేశ్వర ఆలయం. ప్రవేశ ద్వారానికి కిటికీలు కుట్టబడ్డాయి. ఈ అందమైన భవనం చుట్టూ ఉన్న ఆక్రమణల కారణంగా దాని దృక్పథం పోయింది, గర్భగృహం వెలుపలి భాగంలో ఆధునిక రహదారికి అడ్డంగా [[నంది]] మండపం శిల్పాలు ఉన్నాయి. బీజాపూర్ రహదారిపై ఉన్న సిద్ధేశ్వర ఆలయం గ్రామ దేవత, గోపురం ఉన్న ఆలయాన్ని ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలిలో ఆదిల్షాహీలు పూర్తిగా పునరుద్ధరించారు. చాళుక్య స్తంభాల వంటి మునుపటి నిర్మాణం యొక్క అవశేషాలు గోడపై నిర్మించబడ్డాయి, ఈ ఆలయం చాళుక్యుల కాలంలో నిర్మించబడిందని చూపిస్తుంది. మఠాలలో మొట్టమొదటిది 12వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడిన గచ్చినా మఠం. మఠం ప్రాంగణంలో శ్రీ శివయోగి మురుగేన్ద్ర స్వామిజీ యొక్క గాడ్జ్యూజ్ ఉంది, మఠం 400 సంవత్సరాల పురాతన భవనంలో ఉంది. మోతగి మఠం, గోత్ఖిండి మఠం ఉన్నాయి. అథని వద్ద రామ మందిరాన్ని సాధువు సమర్థ రామ్దాస్ స్థాపించారు, అక్కడ ఒక రహస్య గదికి దారితీసే మార్గం ఉంది, ఈ ప్రదేశం స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ సమయంలో భూగర్భ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉండేది. అలీ ఆదిల్ షా కాలానికి చెందిన నల్బంద్ మసీదు అథానీలో ఉంది. 1690లో జరిగిన ముఘల్-మరాఠా యుద్ధాలలో భాగమైన అథని యుద్ధం నిర్ణయాత్మక మరాఠా విజయానికి దారితీసింది, ఇందులో సంతాజీ ఘోర్పాడే మొఘల్ సైన్యాధిపతి కాసిమ్ ఖాన్ను ఓడించాడు. ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడు జోహన్ అల్బ్రెచ్ట్ డి మండెల్స్ లో వంటి చాలా మంది యూరోపియన్ ప్రయాణికులు 1639లో అథానీని ప్రస్తావించారు, అతను అటెనీ నగరాన్ని బీజాపూర్, గోవా మధ్య ప్రధాన మార్కెట్లలో ఒకటిగా గమనించాడు. ఇది జిల్లాలో ప్రధాన మార్కెట్, ఇది పత్తి, ధాన్యాన్ని పశ్చిమ దిశగా మిరాజ్కు పంపుతుంది,, సముద్ర తీరం నుండి మిరాజ్ బియ్యం, కోకో-నట్స్, ఎండిన చేపల ద్వారా అందుకుంటుంది. సుమారు 1670లో ఆంగ్ల భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త జాన్ ఓగిల్బీ అట్టనీని ఒక గొప్ప వాణిజ్య పట్టణంగా పేర్కొన్నాడు. 1675లో, ఫ్రైయర్ అనే ఆంగ్ల యాత్రికుడు కూడా హుట్టానీని బీజాపూర్ సమీపంలోని ఒక మార్కెట్ పట్టణంగా గమనించాడు. 1679లో, ముఘల్ జనరల్ దిలావర్ ఖాన్ శివాజీ నుండి అత్నిని స్వాధీనం చేసుకుని దానిని తొలగించాడు. దిలావర్ ఖాన్ ప్రజలను బానిసలుగా విక్రయించాలని కోరుకున్నాడు. కొంతకాలం క్రితం తన తండ్రికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసి దిలావర్ ఖాన్ తో చేరిన శివాజీ కుమారుడు [[శంభాజీ|సంభాజీ]] ఈ సూచనను వ్యతిరేకించాడు, దిలావర్ ఖాన్ అతని నిరసనలను విస్మరించి, శిబిరాన్ని విడిచిపెట్టి తన తండ్రితో రాజీపడ్డాడు. 1720లో నిజాం తన మిత్రుడు కొల్హాపూర్ అధిపతికి అప్పగించిన తరువాత అథనిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, అతను 1730లో సతారాకు చెందిన మరాఠా పాలకుడు మొదటి షాహుకు బదిలీ చేశాడు. 1788లో రెన్నెల్ ఒక ఆంగ్ల కర్మాగారాన్ని స్థాపించాడు. 1792లో, కెప్టెన్ మూర్ దీనిని అత్నని అని పిలుస్తాడు, ఇది బాగా జనాభా కలిగిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న పెద్ద పట్టణం, ఇది చాలా వాణిజ్య ప్రదేశంగా ఉండేది, సూరత్, బొంబాయి నుండి వస్తువులను దిగుమతి చేసుకునేది. ఆ సమయంలో నిజాం దేశంలో వస్త్ర మిల్లులు, తోలు మిల్లులు, పత్తి జిన్నింగ్ మిల్లులు స్థాపించబడ్డాయి. 1839లో మరాఠా అధిపతి మరణంతో అట్ని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి రాజీనామా చేశారు. 1853లో బ్రిటిష్ వారు సబార్డినేట్ జడ్జి కోర్టు, ఒక ఔషధశాల, ఒక మునిసిపల్ మిడిల్ స్కూల్, ఒక టౌన్ మునిసిపాలిటీని స్థాపించారు. 1918లో [[బాలగంగాధర తిలక్|బాల గంగాధర్ తిలక్]] స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ సమయంలో శ్రీ శివయోగి మురుగేంద్రను కలిసినప్పుడు అథణిని సందర్శించారు. తిలక్ జాదవ్జీ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ ప్రేరణతో స్వామిజీ స్థాపించారు, మరో నాలుగు పాఠశాలలు, వాటిలో ఒకటి బాలికల కోసం. మహాత్మా గాంధీ కూడా 1935లో శ్రీ శివయోగి మురుగేన్ద్ర స్వామిజీ అథణిని సందర్శించారు, 1916లో కర్ణాటకలో కెఎల్ఈ సొసైటీని స్థాపించడానికి లింగరాజ్ దేశాయ్కు ఆయన ప్రేరణ. అథని 1956లో కర్ణాటక రాష్ట్రంతో విలీనం చేయబడింది. [[దస్త్రం:Bal-Gangadhar_Tilak_meets_Athani_Murugendra_Shivayogi._during_1918.jpg|thumb|బాల-గంగాధర్ తిలక్ అథణి మురుగేన్ద్ర శివయోగిని కలుస్తాడు. 1918లో]] == అథని తాలూకా == అథని తాలూకా బెలగావి జిల్లాలో అతిపెద్ద తాలూకా, ఇది మొత్తం వైశాల్యం ².54 చదరపు కిలోమీటర్లు, 74% సాగు చేయబడుతుంది.<ref name=":0"> [http://www.kar.nic.in/zpbelgaum/athaniprofile.html Karnataka Information Centre's profile on Athani Taluk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418013616/http://www.kar.nic.in/zpbelgaum/athaniprofile.html|date=18 April 2007}}</ref> &nbsp;ఇందులో 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 4,07,485 గ్రామీణ జనాభా కలిగిన 115 జనావాస గ్రామాలు, కుగ్రామాలు ఉన్నాయి. తాలూకా మొత్తం జనాభా 5,25,832. ఈ తాలూకాకు ఉత్తరాన [[మహారాష్ట్ర]] [[సాంగ్లీ జిల్లా]], తూర్పున విజయపుర జిల్లా, దక్షిణాన [[కృష్ణా నది]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఇది తాలూకాలో 110 కి. మీ. ల వరకు ప్రవహిస్తుంది. &nbsp;భౌగోళికంగా ఈ ప్రాంతం దక్కన్ ట్రాప్ నిర్మాణంతో కప్పబడి ఉంది. సగటు వార్షిక వర్షపాతం 582 మి. మీ. ఇక్కడ ప్రవహించే రెండు నదులు కృష్ణా, అగ్రాణి నదులు. &nbsp;అగ్రాని పాండేగావ్, షిరుర్, అజూర్, సాంబార్గి, నగ్నూర్ (పి. ఎ.) తవాన్షి, కల్లోటి పక్కన ఉంది. అథని తాలూకాలోని ఐదు అతిపెద్ద పట్టణాలు (తగ్గుతున్న జనాభా క్రమంలో వర్గీకరించబడ్డాయి) అథని, ఉగర్, ఐనాపూర్, కాగావాడ్, షెడ్బల్. అథణి తాలూకా చుట్టూ [[కృష్ణా నది]] ప్రవహిస్తుంది. ఈ తాలూకాలో ఐదు చక్కెర పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. అవి అథని, షినాల్, కాగావాడ్, కోకత్నూర్, ఉగార్, కెంప్వాడ్ ఉన్నాయి. ఈ తాలూకాలో అథని, కాగావాడ్, తెల్సాంగ్, అనాతాపూర్ అనే నాలుగు హోబ్లీలు ఉన్నాయి. చాలా వరకు భూమి పూర్తిగా సారవంతమైనది, కొన్ని భూమి పొడిగా, కొండలుగా ఉంటుంది. [[దస్త్రం:Siddeshwar_temple_athani.jpg|thumb|సిద్దేశ్వర్ ఆలయం అథని]] == పర్యాటక ఆకర్షణలు, తీర్థయాత్రలు == * శ్రీ దన్నమ్మ దేవి ఆలయం అథణి, ఒక ప్రత్యేకమైన ఆలయం * రామతీర్త్ః ఇక్కడ 800 సంవత్సరాల పురాతనమైన పురాతన రాతి ఆలయంలో రామేశ్వర భగవానుడి ఆలయం ఉంది, చాళుక్యుల కాలంలో నిర్మించిన ఆలయం వెనుక ఒక గుహ ఉంది. * అథని అమృతలింగేశ్వర్ ఆలయం 1000 సంవత్సరాల పురాతన చాళుక్య కాలంలో నిర్మించబడింది. * గచ్చినా మఠం అథానిలో మురుగేన్ద్ర శివయోగి, మరుళశంకర్ దేవరుల ప్రదేశం. * దివంగత శ్రీ భీమ్దాస్ రాఘవేంద్ర స్వామిజీ మఠాన్ని నిర్మించారు. ఈ ప్రదేశాన్ని అభినవ్ మంత్రాలయ అని కూడా పిలుస్తారు. * సవది వద్ద కృష్ణ నది ఒడ్డున ఉన్న సావది వేణు గోపాల్ ఆలయం (దీనిని గోపాలకృష్ణ ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు) బహుశా అథని తాలూకాలోని పురాతన ఆలయం. ఆలయానికి వేణు గోపాల్ ప్రధాన దేవత. ఇది ఒక విలక్షణమైన త్రికుటేశ్వర్ రకం ఆలయం, ఇక్కడ ప్రధాన దేవత కాకుండా, ప్రధాన గర్భగుడికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇతర రెండు విగ్రహాలు రెండు ఆకట్టుకునే శివలింగాలు. పురావస్తు అధ్యయనం ప్రకారం, ఈ ఆలయం సుమారు 1000-1200 సంవత్సరాల పురాతనమైనది. * అథని సిద్ధేశ్వర ఆలయంలో మసీదు నిర్మాణం ఉంది. ఇది రాతితో నిర్మించబడింది, ఇటీవల పాలరాయితో కప్పబడింది. ఇది అథని పట్టణానికి ప్రధాన దేవత. విజయపురలోని ఆదిల్షా 15వ లేదా 16వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిందని చెబుతారు. * ఖిద్రాపూర్ పురాతన ఆలయం * నందగావ్ పురాతన ఆలయం * పురాతన కోట అనాతాపూర్ * హిప్పరగి బ్యారేజ్ * ఖిలెగవి (బసవేశ్వర్ ఆలయం ఖిలెగవిలో ఉంది * కోకటనూర్ (ఎల్లమ్మ ఆలయం) * అవర్ఖోడ్ః హనుమాన్ ఆలయం ఒక పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది అత్యంత పురాతనమైన ఆలయం. == వ్యవసాయం == అథనీలో వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తి. మొత్తం జనాభాలో దాదాపు 60% మంది వ్యవసాయంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ప్రధాన పంటలుః జొన్న, గోధుమ, [[ప్రొద్దు తిరుగుడు|పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు]], తూర్డల్, కుష్బీ. [[చెరకు]], ద్రాక్ష, గోధుమలు, వేరుశనగలు వాణిజ్య పంటలు. టమోటాలు, వంకాయలు, వంకాయల ఆకులు, ఎర్ర మిరపకాయలు వంటి కొన్ని రకాల కూరగాయలు కూడా పండించబడుతున్నాయి, పరిమిత వర్షపాతంతో, అందుబాటులో ఉన్న నీటి సరఫరా కోసం డీజిల్ పవర్ పంపుసెట్లు వాడుకలో ఉన్నాయి., ప్రధాన వాణిజ్య పంట చెరకు. అథని కర్ణాటకలోని అతిపెద్ద చెరకు సాగు తాలూకాల్లో ఒకటి. 70 శాతం భూమి సారవంతమైనది. కృష్ణా నది, అగ్రణి నది సమీపంలో చెరకు సాగు చేస్తారు. ఇది తాలూకాలో 1,50,000 ఎకరాల కంటే ఎక్కువ సాగు చేయబడుతుంది. ఎగువ కృష్ణ ప్రాజెక్ట్ యొక్క హిప్పరగి బ్యారేజీ నీటిపారుదల సౌకర్యాలు అథానీలో ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా కాలువలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇది చెరకు, ద్రాక్ష సాగుకు చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. హిప్పరగి ప్రాజెక్టు రైతులకు ఉపయోగకరంగా ఉంది. చాలా మంది రైతులు చెరకు, జొన్నలను సాగు చేస్తారు. == పరిశ్రమలు == అథణి తాలూకాలో చక్కెర పరిశ్రమ, చెప్పులు కర్మాగారాలు, గ్లూకోజ్, మిల్లులు వంటి అనేక పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. === తోలు చెప్పులు మిల్లులు === [[దస్త్రం:Athani_leather_chappals.jpg|thumb|అథని తోలు చెప్పులు]] స్థానిక జనాభాలో గణనీయమైన భాగాన్ని ఏర్పరుస్తున్న తోలు చెప్పులకు అథని షెడ్యూల్డ్ కుల కుటుంబాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. అథని యొక్క ఇప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందిన తోలు ఉత్పత్తులకు కొన్ని ఉప సమూహాల చెల్లుబాటు అయ్యే సహకారం కారణంగా ఇది ప్రత్యేక ప్రస్తావనకు ఉపయోగపడుతుంది. ఈ తోలు వ్యాపారంలో ఎక్కువగా నిమగ్నమై, సాంప్రదాయ తోలు కార్మికులు అయిన ధోర్స్, సమగార్లు ఈ ఉప సమూహాలు. ధోర్స్ తొక్కలు, తొక్కలను చర్మశుద్ధి చేయడంలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉండగా, సమగర్లు తోలు పాదరక్షలను ఉత్పత్తి చేయడానికి క్లిష్టమైన హస్తకళాకారులుగా నిరూపించబడ్డాయి. దీనిని గుర్తించిన ఖాదీ, గ్రామ పరిశ్రమల కమిషన్ "లిడ్కర్" పేరుతో పాదరక్షల తయారీ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. దీని విజయం మరో మైలురాయి దిశగా మార్గం సుగమం చేసింది, ఇక్కడ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ మద్దతుతో 'లిడ్కర్' రోజు వెలుగును చూసింది, పాదరక్షల తయారీ కార్యకలాపాలను మరింత పెంచింది. పాదరక్షల దుస్తులను భారతదేశం అంతటా ఆయా దుకాణాల ద్వారా విక్రయిస్తారు. దేశంలోని మరొక ప్రాంతానికి చెందిన వ్యాపారులు అథని నుండి తోలు వస్తువులను కూడా సేకరించి, వాటిని తమ ప్రాంతాలలో విక్రయిస్తారు. స్టేట్ ట్రేడింగ్ కార్పొరేషన్ ద్వారా, ఈ తోలు వస్తువులను అనేక దేశాలకు ఎగుమతి చేస్తారు, అక్కడ అవి గణనీయమైన మార్కెట్ను కనుగొన్నాయి. అథానిక్ పాదరక్షలు దాని రూపకల్పన, నాణ్యత ద్వారా స్థిరపడిన వర్గాన్ని 'కొల్హాపురి చెప్పులు' అని పిలుస్తారు, దీనికి స్థానిక, ఎగుమతి మార్కెట్లలో గొప్ప డిమాండ్ ఉంది. ఈ వస్తువులను స్కాట్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, ఇంగ్లాండ్, ఇతర విదేశీ దేశాలకు ఎగుమతి చేసేవారు. == చక్కెర పరిశ్రమ == [[దస్త్రం:Krishna_cooperative_sugar_industry,_Athani.jpg|thumb|కృష్ణ సహకార చక్కెర పరిశ్రమ, అథణి]] [[దస్త్రం:Athani_farmers_sugar_industry.jpg|thumb|అథని రైతులు చక్కెర పరిశ్రమ]] గతంలో ఈ తాలూకాలో చక్కెర పరిశ్రమ లేదు, కానీ రైతులు చెరకును మహారాష్ట్రకు రవాణా చేసేవారు. 1940లో ఉగార్ లోని అథణి తాలూకా ఉగార షుగర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ లో స్థాపించబడిన చక్కెర పరిశ్రమ 12,000 టన్నుల కంటే ఎక్కువ ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అథని తాలూకా కర్ణాటకలో అతిపెద్ద చెరకు అణిచివేత, చక్కెర ఉత్పత్తి చేసే ప్రాంతం. ఇది కర్ణాటకలో మొదటి స్థానంలో ఉంది, 1985లో కృష్ణ సహకార చక్కెర పరిశ్రమ అథని ఈ తాలూకాలో అనేక చక్కెర పరిశ్రమలను ప్రారంభించింది. ప్రస్తుతం అథని తాలూకాలో 5 చక్కెర పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. * కృష్ణ సహకార చక్కెర పరిశ్రమ, అథని * ఉగార్ షుగర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఉగార్ * శ్రీ రేణుక షుగర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, కోకాట్నూర్ * అథని రైతులు చక్కెర పరిశ్రమ, కెంప్వాడ్ * షిరగుప్పి షుగర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, కాగ్వాడ్ == ఇవి కూడా చూడండి == * అథని తాలూకా * అథని (గ్రామీణ) * [[బెళగావి జిల్లా|బెలగావి జిల్లా]] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} * బెల్గాం జిల్లా గెజిటైర్ 1986,1904 * ఇంపీరియల్ గెజిటైర్ ఆఫ్ ఇండియా 1904 (అథని) == బాహ్య లింకులు == * [http://www.citypincode.in/KARNATAKA/BELGAUM/Athani_PINCODE 591304] {{Adjacent communities}} {{Authority control}} [[వర్గం:బెళగావి జిల్లా నగరాలు పట్టణాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:Articles with short description]] d8mk5zzwv21qfok5428sbv7lbcmpwtx 0 505596 4920540 4919267 2026-08-05T07:09:47Z Chaduvari 97 /* గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాల పాక్షిక జాబితా */ 4920540 wikitext text/x-wiki '''గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయం''' ('''Greenfield Airport''') అనేది [[గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ప్రాజెక్టు]] లక్షణాలతో నిర్మించబడిన విమానయాన సదుపాయం. ఈ పదం పర్యావరణపరమైన కొన్ని ప్రత్యేకతలను సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఇంతకుముందు అభివృద్ధి చేయని లేదా ఖాళీగా ఉన్న [[గ్రీన్‌ఫీల్డ్ భూమి]]పై విమానాశ్రయాన్ని నిర్మించడం, అలాగే ప్రణాళిక, రూపకల్పన, నిర్మాణ ప్రక్రియలను పూర్తిగా కొత్తగా ప్రారంభించడం ఇందులో భాగం. ప్రకృతిలో ''గ్రీన్‌ఫీల్డ్'' అంటే విస్తారమైన సహజ భూమి (పచ్చిక బయలు, గడ్డి మైదానం మొదలైనవి) అని అర్థం. అయితే ఇక్కడ ''గ్రీన్‌ఫీల్డ్'' అనే పదం, ఇంతకుముందు జరిగిన నిర్మాణాలు లేదా ఇప్పటికే ఉన్న మౌలిక సదుపాయాల వల్ల ఎటువంటి పరిమితులు లేని ప్రాజెక్టును సూచిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా ''బ్రౌన్‌ఫీల్డ్'' ప్రాజెక్టు ఇప్పటికే ఉన్న సదుపాయాలను పునర్నిర్మించడం లేదా అభివృద్ధి చేయడం లక్ష్యంగా ఉంటుంది. అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాల్లో అవసరం లేని భవనాలను కూల్చివేయడానికి సమయం కేటాయించాల్సిన అవసరం లేకపోవడం వల్ల ఇటువంటి గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ప్రాజెక్టులు ఇంజినీర్లకు ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటాయి.<ref>{{citation needed|date=May 2020}}</ref> ఆధునిక గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాలు ప్రస్తుతం బీజింగ్, ఇస్తాంబుల్, సిడ్నీ, చెన్నై నగరాల్లో నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. రాబోయే రెండు దశాబ్దాల్లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విమానాశ్రయాల సంఖ్య 133 నుంచి 500కు పెరుగుతుందని అంచనా. వీటిలో 367 విమానాశ్రయాలు గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాలుగా నిర్మించబడనున్నాయి.<ref>{{cite web|title=Role of greenfield airports in greening the India economy|url=http://foreignpolicynews.org/2015/12/01/role-of-greenfield-airports-in-greening-the-india-economy/|website=Foreign Policy News|date=5 December 2015 |accessdate=30 April 2018}}</ref> == గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాల పాక్షిక జాబితా == 1995 తర్వాత ప్రారంభమైన ప్రపంచంలోని కొన్ని గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి. (చైనా, భారతదేశం, ఫిలిప్పీన్స్ వంటి దేశాల్లో అనేక చిన్న విమానాశ్రయాలు ప్రస్తుతం నిర్మాణంలో ఉన్నాయి లేదా ప్రతిపాదిత దశలో ఉన్నాయి.) {| class="wikitable sortable" ! విమానాశ్రయం ! సంవత్సరం (ప్రారంభం / అంచనా) ! దేశం ! నగరం / ప్రాంతం |- | [[అల్ మక్తూమ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | జూన్ 2010 | [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] | [[దుబాయ్]] |- | [[బీజింగ్ డాక్సింగ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | సెప్టెంబర్ 2019 | [[చైనా]] | [[లాంగ్‌ఫాంగ్]], [[హెబీ]] |- | [[బెర్లిన్ బ్రాండెన్‌బర్గ్ విమానాశ్రయం]] | అక్టోబర్ 2020 | [[జర్మనీ]] | [[బెర్లిన్]] |- | [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | 2026 | [[భారతదేశం]] | [[విశాఖపట్నం]] సమీపంలో |- | [[చెన్నై గ్రీన్‌ఫీల్డ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, పరందూర్]] | 2028–2035 (అంచనా) | [[భారతదేశం]] | పరందూర్, [[కాంచీపురం జిల్లా]], [[చెన్నై]] సమీపంలో |- | [[చెంగ్డు టియాన్‌ఫు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | జూన్ 2021 | [[చైనా]] | [[చెంగ్డు]] |- | [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|కొచ్చిన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | జూన్ 1999 | [[భారతదేశం]] | [[కొచ్చి]] సమీపంలో |- | [[డాలియన్ జిన్‌జౌవాన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | 2024 (అంచనా) | [[చైనా]] | [[డాలియన్]] |- | [[హమద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | మే 2014 | [[ఖతార్]] | [[దోహా]] |- | [[హంతవాడ్డీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | (నిర్మాణంలో ఉంది) | [[మయన్మార్]] | [[బాగో]] |- | [[ఇస్లామాబాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | మే 2018 | [[పాకిస్తాన్]] | [[రావల్పిండి]] / [[ఇస్లామాబాద్]] సమీపంలో |- | [[ఇస్తాంబుల్ విమానాశ్రయం]] | అక్టోబర్ 2018 | [[టర్కీ]] | [[ఇస్తాంబుల్]] |- | [[ఇటానగర్ విమానాశ్రయం]] | డిసెంబర్ 2022 | [[భారతదేశం]] | హొల్లోంగి, [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |- | [[కన్నూర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | డిసెంబర్ 2018 | [[భారతదేశం]] | [[కేరళ]] |- | [[కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం విమానాశ్రయం]] | సెప్టెంబర్ 2013 | [[భారతదేశం]] | [[అండాల్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] |- | [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | మే 2008 | [[భారతదేశం]] | [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]] సమీపంలో |- | [[మనోహర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | డిసెంబర్ 2022 | [[భారతదేశం]] | మొపా, [[గోవా]] |- | [[మట్టాల రాజపక్స అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | మార్చి 2013 | [[శ్రీలంక]] | [[హంబంటోట]] సమీపంలో |- | [[నవి ముంబై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|దింకర్ బాలు పాటిల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | డిసెంబర్ 2025 | [[భారతదేశం]] | [[నవి ముంబై]] |- | [[వడోదర విమానాశ్రయం]] | 2017 | [[భారతదేశం]] | హర్నీ, [[వడోదర]], [[గుజరాత్]] సమీపంలో |- | [[మెక్సికో సిటీ టెక్స్కోకో విమానాశ్రయం|మెక్సికో నగర నూతన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | రద్దు (2018) | [[మెక్సికో]] | [[మెక్సికో సిటీ]] |- | [[న్యూ గ్వాదర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | 2025 | [[పాకిస్తాన్]] | [[గ్వాదర్]] |- | [[నోయిడా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | 2024 (దశ–1, అంచనా) | [[భారతదేశం]] | [[జేవర్]], [[గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ జిల్లా]], [[ఢిల్లీ NCR]] సమీపంలో |- | [[పాక్యోంగ్ విమానాశ్రయం]] | అక్టోబర్ 2018 | [[భారతదేశం]] | [[గ్యాంగ్‌టక్]], [[సిక్కిం]] సమీపంలో |- | [[క్వింగ్‌డావో జియాడోంగ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | ఆగస్టు 2021 | [[చైనా]] | [[క్వింగ్‌డావో]] |- | [[రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | మార్చి 2008 | [[భారతదేశం]] | [[హైదరాబాద్]] సమీపంలో |- | [[రాజ్‌కోట్ గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయం]] | 2023 (అంచనా) | [[భారతదేశం]] | హిరాసర్, [[గుజరాత్]] సమీపంలో |- | [[షిర్డీ విమానాశ్రయం]] | అక్టోబర్ 2017 | [[భారతదేశం]] | [[షిర్డీ]] సమీపంలో |- | [[టెకో తఖ్మావో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | 2025 (అంచనా) | [[కంబోడియా]] | [[నోమ్ పెన్]] సమీపంలో |- | [[వెస్ట్రన్ సిడ్నీ విమానాశ్రయం]] | 2026 (అంచనా) | [[ఆస్ట్రేలియా]] | [[బడ్జెరీస్ క్రీక్]] |- | [[షియామెన్ షియాంగ్‌ఆన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | 2025 (అంచనా) | [[చైనా]] | [[షియామెన్]] |} == మూలాలు == {{reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] 431zn9s8rey83t0fj03bnquqp9b49cg 0 505641 4920244 4919726 2026-08-04T14:20:49Z రవిచంద్ర 3079 4920244 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = జనరల్ మోటార్స్ కంపెనీ | logo = <!--General Motors (logo with wordmark, horizontal).svg--> | logo_class = logo-nobg | logo_size = 250px | image = Hudson’s Detroit Building 2026-01-01.jpg | image_size = 250px | image_caption = 2026 లో డెట్రాయిట్ లోని ప్రధాన కార్యాలయం | type = పబ్లిక్ | industry = వాహనరంగం | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US37045V1008}} | founded = {{unbulleted list | {{Start date and age|1908|9|16}}<ref name=filing>{{cite web |title=Department of State, Division of Corporations (General Information Name Search) |url= https://icis.corp.delaware.gov/ecorp/entitysearch/namesearch.aspx | publisher=Delaware}}</ref> (అసలు సంస్థ) | {{Start date|2009|7|10}} (ప్రస్తుత సంస్థ) }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | title = | label2= Chair & CEO | data2 = [[Mary Barra]] | label3= President | data3= [[Mark Reuss]] }} | traded_as = {{unbulleted list | {{NYSE|GM}} | S&P 100 లో భాగం | S&P 500 లో భాగం }} | founder = విలియం సి. డ్యురాంట్ | predecessor = జనరల్ మోటార్స్ కార్పొరేషన్ | hq_location = హడ్సన్స్ డెట్రాయిట్ | hq_location_city = డెట్రాయిట్, మిషిగన్ | hq_location_country = అమెరికా | num_locations = ఆరు ఖండాల్లో 396 కేంద్రాలు<ref name=10K>{{cite web | url= https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1467858/000146785826000013/gm-20251231.htm | title=General Motors Co. 2025 Form 10-K Annual Report | publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=January 27, 2026}}</ref> | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తం | key_people = {{indented plainlist| *[[Pierre S. du Pont]]<br />Chairman (1915–1929) *[[Charles Kettering]]<br />Director of Research (1920–1947) *[[Alfred P. Sloan]]<br />CEO (1923–1946)<br />Chairman (1937–1956) }} | products = {{unbulleted list | కార్లు | పర్‌ఫార్మన్స్ వాహనాలు | విలాసవంతమైన కార్లు | వాణిజ్య వాహనాలు | సైన్య వాహనాలు | వాహన విడిభాగాలు }} | production = {{increase}} 6,184,000 vehicles (2025)<ref name=10K/> | services = {{unbulleted list | వాహన ఆర్థిక సేవలు | వాహనాల లీజు | వాహనాల సర్వీసు }} | revenue = {{nowrap|{{decrease}} {{US$|185.0&nbsp;billion|link=yes}} (2025)<ref name=10K/>}} | operating_income = {{decrease}} US$2.909&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | net_income = {{decrease}} US$2.697&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | assets = {{increase}} US$281.3&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | equity = {{decrease}} US$61.12&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | num_employees = 156,000 (2025)<ref name=10K/> | brands = {{unbulleted list | [[Chevrolet]] | [[Buick]] | [[GMC (marque)|GMC]] | [[Cadillac]] }} | subsidiaries = {{Collapsible list|title=Financial services| * [[GM Financial]] * GM Insurance }} {{Collapsible list|title=Logistics| * [[GM Certified Service]] * GM Energy * GM Envolve * [[OnStar]] }} {{Collapsible list|title=Industrial| * [[ACDelco]] * [[DMAX (engines)|DMAX]] * [[GM Components Holdings]] * [[GM Defense]] * [[GM Performance Power Units]] * GM Subsystems Manufacturing LLC * Ultium Cells LLC }} {{Collapsible list|title=International| * [[Cadillac Europe]] * [[General Motors de Argentina|GM Argentina]] * [[General Motors do Brasil|GM Brazil]] * [[General Motors Canada|GM Canada]] * [[General Motors de Chile|GM Chile]] * [[GM Colmotores|GM Colombia]] * [[General Motors Egypt|GM Egypt]] * [[General Motors Japan|GM Japan]] * [[GM Korea]] * [[General Motors de México|GM Mexico]] * [[General Motors New Zealand|GM New Zealand]] * [[GM Specialty Vehicles]] (GMSV) * GM Technical Center Korea * [[Pan Asia Technical Automotive Center]] (50%) * [[SAIC-GM]] (50%) * [[SAIC-GM-Wuling]] (44%) ** [[SGMW Motor Indonesia]] }} | website = {{URL|https://www.gm.com/|gm.com}} }} '''జనరల్ మోటార్స్''' ఒక అమెరికన్ మోటారు వాహనాల తయారీసంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం, ఉత్పత్తి కేంద్రం [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోని, [[మిషిగన్]] రాష్ట్రం, [[డెట్రాయిట్]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web |title=General Motors {{!}} History, Deals, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/General-Motors-Corporation |access-date=May 2, 2022 |website=Britannica |language=en}}</ref> షెవ్రలే (Chevrolet), బ్యూక్ (Buick), GMC, క్యాడిలాక్ (Cadillac) లాంటి బ్రాండ్ల పేరుతో కార్లు ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి వేటికవే ప్రత్యేక విభాగాలుగా పని చేస్తుంటాయి. వీటి మొత్తం అమ్మకాలు తీసుకుంటే అమెరికా మొత్తంలో అత్యంత పెద్దదైన వాహన తయారీదారుగా ఉండేది. 77 సంవత్సరాల పాటు ఈ ఘనత సొంతం చేసుకున్న ఈ కంపెనీ తర్వాత 2008లో [[టయోటా మోటార్ కార్పొరేషన్|టొయోటా]] వెనక్కి నెట్టింది.<ref name=NYT>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2009/01/22/business/22auto.html|title=Toyota Ahead of G.M. in 2008 Sales|first=Nick|last=Bunkley |newspaper=The New York Times |date=January 21, 2009|url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/249375/us-market-share-of-selected-automobile-manufacturers/ |title=U.S. light vehicle market share by automotive manufacturers|website=Statista}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} tw17r8wyd7rn6drq2n7yf0mvovi06q2 4920285 4920244 2026-08-04T16:31:24Z రవిచంద్ర 3079 సమాచార పెట్టె అనువాదం 4920285 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = జనరల్ మోటార్స్ కంపెనీ | logo = <!--General Motors (logo with wordmark, horizontal).svg--> | logo_class = logo-nobg | logo_size = 250px | image = Hudson’s Detroit Building 2026-01-01.jpg | image_size = 250px | image_caption = 2026 లో డెట్రాయిట్ లోని ప్రధాన కార్యాలయం | type = పబ్లిక్ | industry = వాహనరంగం | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US37045V1008}} | founded = {{unbulleted list | {{Start date and age|1908|9|16}}<ref name=filing>{{cite web |title=Department of State, Division of Corporations (General Information Name Search) |url= https://icis.corp.delaware.gov/ecorp/entitysearch/namesearch.aspx | publisher=Delaware}}</ref> (అసలు సంస్థ) | {{Start date|2009|7|10}} (ప్రస్తుత సంస్థ) }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | title = | label2= చెయిర్ & సీయీవో | data2 = మేరీ బారా | label3= అధ్యక్షులు | data3= మార్క్ ర్యూస్ }} | traded_as = {{unbulleted list | {{NYSE|GM}} | S&P 100 లో భాగం | S&P 500 లో భాగం }} | founder = విలియం సి. డ్యురాంట్ | predecessor = జనరల్ మోటార్స్ కార్పొరేషన్ | hq_location = హడ్సన్స్ డెట్రాయిట్ | hq_location_city = డెట్రాయిట్, మిషిగన్ | hq_location_country = అమెరికా | num_locations = ఆరు ఖండాల్లో 396 కేంద్రాలు<ref name=10K>{{cite web | url= https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1467858/000146785826000013/gm-20251231.htm | title=General Motors Co. 2025 Form 10-K Annual Report | publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=January 27, 2026}}</ref> | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తం | key_people = {{indented plainlist| *పియరీ ఎస్. డ్యు పాంట్<br />ఛైర్మన్(1915–1929) *చార్లెస్ కెట్టరింగ్<br />రీసెర్చ్ డైరెక్టర్ (1920–1947) *ఆల్ఫ్రెడ్ పి. స్లోన్<br />సీయీవో(1923–1946)<br />ఛైర్మన్ (1937–1956) }} | products = {{unbulleted list | కార్లు | పర్‌ఫార్మన్స్ వాహనాలు | విలాసవంతమైన కార్లు | వాణిజ్య వాహనాలు | సైన్య వాహనాలు | వాహన విడిభాగాలు }} | production = {{increase}} 6,184,000 వాహనాలు (2025)<ref name=10K/> | services = {{unbulleted list | వాహన ఆర్థిక సేవలు | వాహనాల లీజు | వాహనాల సర్వీసు }} | revenue = {{nowrap|{{decrease}} {{US$|185.0&nbsp;billion|link=yes}} (2025)<ref name=10K/>}} | operating_income = {{decrease}} US$2.909&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | net_income = {{decrease}} US$2.697&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | assets = {{increase}} US$281.3&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | equity = {{decrease}} US$61.12&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | num_employees = 156,000 (2025)<ref name=10K/> | brands = {{unbulleted list | షెవ్రలే | బ్యూక్ | జీఎంసి | క్యాడిలాక్ }} | subsidiaries = {{Collapsible list|title=ఆర్థిక సేవలు| * జిఎం ఫైనాన్షియల్స్ * జిఎం ఇన్స్యూరెన్స్ }} {{Collapsible list|title=లాజిస్టిక్స్| * జిఎం సర్టిఫైడ్ సర్వీస్ * జిఎం ఎనర్జీ * జిఎం ఎన్‌వాల్వ్ * ఆన్‌స్టార్ }} {{Collapsible list|title=పరిశ్రమలు| * ఎసిడెల్కో * డిమ్యాక్స్ * జిఎం కాంపొనెంట్స్ హోల్డింగ్స్ * జిఎం డిఫెన్స్ * [[GM Performance Power Units]] * GM Subsystems Manufacturing LLC * Ultium Cells LLC }} {{Collapsible list|title=అంతర్జాతీయం| * క్యాడిలాక్ యూరప్ * జిఎం అర్జెంటీనా * జిఎం బ్రెజిల్ * జిఎం కెనడా * జిఎం చిలీ * జిఎం కొలంబియా * జిఎం ఈజిప్ట్ * జిఎం జపాన్ * జిఎం కొరియా * జిఎం మెక్సికో * జిఎం న్యూజీలాండ్ * జిఎం స్పెషాలిటీ వెహికల్స్ (GMSV) * జిఎం టెక్నికల్ సెంటర్ కొరియా * [[Pan Asia Technical Automotive Center]] (50%) * [[SAIC-GM]] (50%) * [[SAIC-GM-Wuling]] (44%) ** [[SGMW Motor Indonesia]] }} | website = {{URL|https://www.gm.com/|gm.com}} }} '''జనరల్ మోటార్స్''' ఒక అమెరికన్ మోటారు వాహనాల తయారీసంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం, ఉత్పత్తి కేంద్రం [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోని, [[మిషిగన్]] రాష్ట్రం, [[డెట్రాయిట్]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web |title=General Motors {{!}} History, Deals, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/General-Motors-Corporation |access-date=May 2, 2022 |website=Britannica |language=en}}</ref> షెవ్రలే (Chevrolet), బ్యూక్ (Buick), GMC, క్యాడిలాక్ (Cadillac) లాంటి బ్రాండ్ల పేరుతో కార్లు ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి వేటికవే ప్రత్యేక విభాగాలుగా పని చేస్తుంటాయి. వీటి మొత్తం అమ్మకాలు తీసుకుంటే అమెరికా మొత్తంలో అత్యంత పెద్దదైన వాహన తయారీదారుగా ఉండేది. 77 సంవత్సరాల పాటు ఈ ఘనత సొంతం చేసుకున్న ఈ కంపెనీ తర్వాత 2008లో [[టయోటా మోటార్ కార్పొరేషన్|టొయోటా]] వెనక్కి నెట్టింది.<ref name=NYT>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2009/01/22/business/22auto.html|title=Toyota Ahead of G.M. in 2008 Sales|first=Nick|last=Bunkley |newspaper=The New York Times |date=January 21, 2009|url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/249375/us-market-share-of-selected-automobile-manufacturers/ |title=U.S. light vehicle market share by automotive manufacturers|website=Statista}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} r4gn8xn6kochxgbjpd0zbcbbn9i2nvu 4920286 4920285 2026-08-04T16:32:22Z రవిచంద్ర 3079 [[వర్గం:అంతర్జాతీయ సంస్థలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920286 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = జనరల్ మోటార్స్ కంపెనీ | logo = <!--General Motors (logo with wordmark, horizontal).svg--> | logo_class = logo-nobg | logo_size = 250px | image = Hudson’s Detroit Building 2026-01-01.jpg | image_size = 250px | image_caption = 2026 లో డెట్రాయిట్ లోని ప్రధాన కార్యాలయం | type = పబ్లిక్ | industry = వాహనరంగం | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US37045V1008}} | founded = {{unbulleted list | {{Start date and age|1908|9|16}}<ref name=filing>{{cite web |title=Department of State, Division of Corporations (General Information Name Search) |url= https://icis.corp.delaware.gov/ecorp/entitysearch/namesearch.aspx | publisher=Delaware}}</ref> (అసలు సంస్థ) | {{Start date|2009|7|10}} (ప్రస్తుత సంస్థ) }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | title = | label2= చెయిర్ & సీయీవో | data2 = మేరీ బారా | label3= అధ్యక్షులు | data3= మార్క్ ర్యూస్ }} | traded_as = {{unbulleted list | {{NYSE|GM}} | S&P 100 లో భాగం | S&P 500 లో భాగం }} | founder = విలియం సి. డ్యురాంట్ | predecessor = జనరల్ మోటార్స్ కార్పొరేషన్ | hq_location = హడ్సన్స్ డెట్రాయిట్ | hq_location_city = డెట్రాయిట్, మిషిగన్ | hq_location_country = అమెరికా | num_locations = ఆరు ఖండాల్లో 396 కేంద్రాలు<ref name=10K>{{cite web | url= https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1467858/000146785826000013/gm-20251231.htm | title=General Motors Co. 2025 Form 10-K Annual Report | publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=January 27, 2026}}</ref> | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తం | key_people = {{indented plainlist| *పియరీ ఎస్. డ్యు పాంట్<br />ఛైర్మన్(1915–1929) *చార్లెస్ కెట్టరింగ్<br />రీసెర్చ్ డైరెక్టర్ (1920–1947) *ఆల్ఫ్రెడ్ పి. స్లోన్<br />సీయీవో(1923–1946)<br />ఛైర్మన్ (1937–1956) }} | products = {{unbulleted list | కార్లు | పర్‌ఫార్మన్స్ వాహనాలు | విలాసవంతమైన కార్లు | వాణిజ్య వాహనాలు | సైన్య వాహనాలు | వాహన విడిభాగాలు }} | production = {{increase}} 6,184,000 వాహనాలు (2025)<ref name=10K/> | services = {{unbulleted list | వాహన ఆర్థిక సేవలు | వాహనాల లీజు | వాహనాల సర్వీసు }} | revenue = {{nowrap|{{decrease}} {{US$|185.0&nbsp;billion|link=yes}} (2025)<ref name=10K/>}} | operating_income = {{decrease}} US$2.909&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | net_income = {{decrease}} US$2.697&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | assets = {{increase}} US$281.3&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | equity = {{decrease}} US$61.12&nbsp;billion (2025)<ref name=10K/> | num_employees = 156,000 (2025)<ref name=10K/> | brands = {{unbulleted list | షెవ్రలే | బ్యూక్ | జీఎంసి | క్యాడిలాక్ }} | subsidiaries = {{Collapsible list|title=ఆర్థిక సేవలు| * జిఎం ఫైనాన్షియల్స్ * జిఎం ఇన్స్యూరెన్స్ }} {{Collapsible list|title=లాజిస్టిక్స్| * జిఎం సర్టిఫైడ్ సర్వీస్ * జిఎం ఎనర్జీ * జిఎం ఎన్‌వాల్వ్ * ఆన్‌స్టార్ }} {{Collapsible list|title=పరిశ్రమలు| * ఎసిడెల్కో * డిమ్యాక్స్ * జిఎం కాంపొనెంట్స్ హోల్డింగ్స్ * జిఎం డిఫెన్స్ * [[GM Performance Power Units]] * GM Subsystems Manufacturing LLC * Ultium Cells LLC }} {{Collapsible list|title=అంతర్జాతీయం| * క్యాడిలాక్ యూరప్ * జిఎం అర్జెంటీనా * జిఎం బ్రెజిల్ * జిఎం కెనడా * జిఎం చిలీ * జిఎం కొలంబియా * జిఎం ఈజిప్ట్ * జిఎం జపాన్ * జిఎం కొరియా * జిఎం మెక్సికో * జిఎం న్యూజీలాండ్ * జిఎం స్పెషాలిటీ వెహికల్స్ (GMSV) * జిఎం టెక్నికల్ సెంటర్ కొరియా * [[Pan Asia Technical Automotive Center]] (50%) * [[SAIC-GM]] (50%) * [[SAIC-GM-Wuling]] (44%) ** [[SGMW Motor Indonesia]] }} | website = {{URL|https://www.gm.com/|gm.com}} }} '''జనరల్ మోటార్స్''' ఒక అమెరికన్ మోటారు వాహనాల తయారీసంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం, ఉత్పత్తి కేంద్రం [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోని, [[మిషిగన్]] రాష్ట్రం, [[డెట్రాయిట్]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web |title=General Motors {{!}} History, Deals, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/General-Motors-Corporation |access-date=May 2, 2022 |website=Britannica |language=en}}</ref> షెవ్రలే (Chevrolet), బ్యూక్ (Buick), GMC, క్యాడిలాక్ (Cadillac) లాంటి బ్రాండ్ల పేరుతో కార్లు ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి వేటికవే ప్రత్యేక విభాగాలుగా పని చేస్తుంటాయి. వీటి మొత్తం అమ్మకాలు తీసుకుంటే అమెరికా మొత్తంలో అత్యంత పెద్దదైన వాహన తయారీదారుగా ఉండేది. 77 సంవత్సరాల పాటు ఈ ఘనత సొంతం చేసుకున్న ఈ కంపెనీ తర్వాత 2008లో [[టయోటా మోటార్ కార్పొరేషన్|టొయోటా]] వెనక్కి నెట్టింది.<ref name=NYT>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2009/01/22/business/22auto.html|title=Toyota Ahead of G.M. in 2008 Sales|first=Nick|last=Bunkley |newspaper=The New York Times |date=January 21, 2009|url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/249375/us-market-share-of-selected-automobile-manufacturers/ |title=U.S. light vehicle market share by automotive manufacturers|website=Statista}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:అంతర్జాతీయ సంస్థలు]] cu4iwxprnc0q0ojcmstkegmpw1szje7 0 505646 4920636 4919823 2026-08-05T11:00:48Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920636 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఆర్. కనగరాజ్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2019 మార్చి 21 | constituency = [[సూలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సూలూరు]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = కె. థినకరన్ | successor = [[వి.పి. కందసామి]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | children = | profession = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఆర్. కనగరాజ్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సూలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Assembly Election Results 2016">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఆర్. కనగరాజ్ [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సూలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి వి.ఎం.సి.మనోహరన్‌పై 36,631 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. కనగరాజ్ 1,00,977 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, మనోహరన్‌ 64,346 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Sulur Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Sulur Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/sulur |access-date=3 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803081537/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/sulur |archive-date=3 August 2026 |language=en}}</ref> ==మరణం== ఆర్. కనగరాజ్ 2019 మార్చి 21న వార్తాపత్రిక చదువుతుండగా గుండెపోటుకు గురై మరణించారు.<ref name="Tamil Nadu: AIADMK MLA R Kanagaraj dies of cardiac arrest">{{cite news |title=Tamil Nadu: AIADMK MLA R Kanagaraj dies of cardiac arrest |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/tamil-nadu-aiadmk-mla-r-kanagaraj-dies-of-cardiac-arrest/articleshow/68507671.cms |access-date=3 August 2026 |publisher=The Times of India |date=21 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803140049/https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/tamil-nadu-aiadmk-mla-r-kanagaraj-dies-of-cardiac-arrest/articleshow/68507671.cms |archive-date=3 August 2026}}</ref><ref name="Sulur MLA R Kanagaraj of the AIADMK dies due to cardiac arrest">{{cite news |last1= |first1= |title=Sulur MLA R Kanagaraj of the AIADMK dies due to cardiac arrest |url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/sulur-mla-r-kanagaraj-aiadmk-dies-due-cardiac-arrest-98678 |access-date=3 August 2026 |publisher=The News Minute |date=21 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803140104/https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/sulur-mla-r-kanagaraj-aiadmk-dies-due-cardiac-arrest-98678 |archive-date=3 ఆగస్టు 2026 |language=en |url-status=live }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] ie48wbv32qw4419h5ybnggzyx48nm89 0 505685 4920552 4920078 2026-08-05T08:16:26Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920552 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖా మంత్రి}} {{Infobox official post | post = మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Mānava Vanarula Abhivr̥d'dhi Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Nara Lokesh at public meet (cropped).jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[నారా లోకేష్]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = HRD | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[గంటా శ్రీనివాసరావు]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://schooledu.ap.gov.in/samagrashiksha/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని '''విద్యా శాఖ''' అధిపతి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]]లో అత్యంత సీనియర్ అధికారులలో ఒకరు. కొన్నిసార్లు, మంత్రికి సహాయంగా విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి ఉంటారు. ఉమ్మడి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ను వర్తమాన ఆంధ్రప్రదేశ్, [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలుగా విభజించిన తర్వాత, 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[గంటా శ్రీనివాసరావు]] ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యాశాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. 2024 జూన్ 12న మంత్రివర్గ రూపకల్పన తర్వాత, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] నాయకత్వంలో [[నారా లోకేష్]] ఈ పదవిని స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br>{{small|(జీవిత కాలం)<br>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br>{{small|(టర్మ్)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |రిఫరెన్స్ |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Ganta Srinivasarao.jpeg|97x97px]] |'''[[గంటా శ్రీనివాసరావు]]'''<br>{{small|(జననం 1960)<br>[[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భీమిలి]] ఎమ్మెల్యే}} |2014 జూన్ 8 |2019 మే 29 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[పద్నాలుగో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2014-06-08 |title=Chandrababu Naidu's Cabinet: Ayyanna, Ganta to be ministers |url=https://www.deccanchronicle.com/140608/nation-current-affairs/article/chandrababu-naidu%E2%80%99s-cabinet-ayyanna-ganta-be-ministers |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2022-08-20 |language=en}}</ref> |- !2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File:Audimulapu Suresh.png|97x97px]] |'''[[ఆదిమూలపు సురేష్]]'''<br>{{small|(జననం 1964)<br>[[ఎర్రగొండపాలెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎర్రగొండపాలెం]] ఎమ్మెల్యే}} |2019 జూన్ 8 |2022 ఏప్రిల్ 7 |'''{{ayd|8 June 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[పదిహేనవ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |agency=TNN|date=Jun 8, 2019 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |access-date=2022-08-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- !3 |[[File:Botsa Satyanarayana (cropped).png|97x97px]] |'''[[బొత్స సత్యనారాయణ]]'''<br>{{small|(జననం 1958)<br>[[చీపురుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |2022 ఏప్రిల్ 11 |2024 జూన్ 8 |'''{{ayd|11 April 2022|8 June 2024}}''' |<ref>{{Cite news |date=2022-04-11 |title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |access-date=2022-08-20 |issn=0971-751X}}</ref> |- !4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Nara Lokesh at public meet (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[నారా లోకేష్]]'''<br>{{small|(జననం 1983)<br>[[మంగళగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళగిరి]] ఎమ్మెల్యే}} |2024 జూన్ 12 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[పదహారో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://www.AndhraPradeshtoday.in/Andhra Pradesh/story/amit-shah-home-minister-rajnath-finance-minister-new-list-of-cabinet-ministers-in-modi-govt-1539264-2019-05-31 Amit Shah take charge of EducationMinistry of Andhra Pradesh 2019]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Education (Andhra Pradesh) Minister}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] jsj0uenmtjy5b6f76fr9vvprbqbar4f 0 505686 4920548 4920079 2026-08-05T07:56:22Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920548 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఏదీ లేదు}} {{Infobox official post | post = జలవనరుల అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Jalavanarula Abhivr̥d'dhi Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Sri_Nimmala_Rama_Naidu.png | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[నిమ్మల రామానాయుడు]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = జలవనరుల అభివృద్ధి శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[దేవినేని ఉమామహేశ్వరరావు]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://apwrims.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''జలవనరుల అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''' లేదా '''నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి''', అధికారికంగా '''జలవనరుల అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని జలవనరుల అభివృద్ధి శాఖకు అధిపతి. ఉమ్మడి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నవ్యాంధ్రప్రదేశ్, [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలుగా విడిపోయిన తర్వాత, 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[దేవినేని ఉమామహేశ్వరరావు]] ఆంధ్రప్రదేశ్ నీటిపారుదల శాఖ మంత్రిగా పనిచేసారు. 2024 జూన్ 12న మంత్రివర్గ ఏర్పాటు తరువాత, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నాయకత్వంలో [[నిమ్మల రామానాయుడు]] ఈ పదవిని స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br>{{small|(జీవిత కాలం)<br>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br>{{small|(టర్మ్)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |రిఫరెన్స్ |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Devineni Uma Maheswara Rao.png|97x97px]] |'''[[దేవినేని ఉమామహేశ్వరరావు]]'''<br>{{small|(జననం 1962)<br>[[మైలవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలవరం]] ఎమ్మెల్యే}} |2014 జూన్ 8 |2019 మే 29 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[పద్నాలుగో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2014-06-08 |title=Chandrababu Naidu's Cabinet: Ayyanna, Ganta to be ministers |url=https://www.deccanchronicle.com/140608/nation-current-affairs/article/chandrababu-naidu%E2%80%99s-cabinet-ayyanna-ganta-be-ministers |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2022-08-20 |language=en}}</ref> |- !2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[అనిల్ కుమార్ పోలుబోయిన]]'''<br>{{small|(జననం 1980)<br>[[నెల్లూరు నగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు నగరం]] ఎమ్మెల్యే}} |2019 జూన్ 8 |2022 ఏప్రిల్ 7 |'''{{ayd|8 June 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[పదిహేనవ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |agency=TNN|date=Jun 8, 2019 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |access-date=2022-08-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- !3 | |'''[[అంబటి రాంబాబు]]'''<br>{{small|<br>[[సత్తెనపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తెనపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |2022 ఏప్రిల్ 11 |2024 జూన్ 8 |'''{{ayd|11 April 2022|8 June 2024}}''' |<ref>{{Cite news |date=2022-04-11 |title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |access-date=2022-08-20 |issn=0971-751X}}</ref> |- !4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Sri_Nimmala_Rama_Naidu.png|97x97px]] |'''[[నిమ్మల రామానాయుడు]]'''<br>{{small|(జననం 1968)<br>[[పాలకొల్లు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలకొల్లు]] ఎమ్మెల్యే}} |2024 జూన్ 12 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[పదహారో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://www.AndhraPradeshtoday.in/Andhra Pradesh/story/amit-shah-home-minister-rajnath-finance-minister-new-list-of-cabinet-ministers-in-modi-govt-1539264-2019-05-31 Amit Shah take charge of EducationMinistry of Andhra Pradesh 2019]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] kwa6d6va0uhofi8fz1n8hx4u0vlw5kg 0 505688 4920550 4920081 2026-08-05T08:08:55Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920550 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఏదీ లేదు}} {{Infobox official post | post = పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Purapālaka mariyu Paṭṭaṇābhivṛddhi Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Pomguru narayana.JPG | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పొంగూరు నారాయణ]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = MA&UD | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పొంగూరు నారాయణ]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://cdma.ap.gov.in/en/municipal-administration-and-urban-development|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖకు అధిపతి. ఈ మంత్రి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]]లో అత్యంత సీనియర్ సభ్యులలో ఒకరు. ఉమ్మడి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నవ్యాంధ్రప్రదేశ్, [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలుగా విడిపోయిన తర్వాత, 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[పొంగూరు నారాయణ]] ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా పనిచేసారు. 2024 జూన్ 12న మంత్రివర్గ రూపకల్పన తరువాత, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నాయకత్వంలో [[పొంగూరు నారాయణ]] ఈ పదవిని స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br>{{small|(జీవిత కాలం)<br>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br>{{small|(టర్మ్)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |రిఫరెన్స్ |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Pomguru narayana.JPG|97x97px]] |'''[[పొంగూరు నారాయణ]]'''<br>{{small|(జననం 1957)<br>ఎమ్మెల్సీ}} |2014 జూన్ 8 |2019 మే 29 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[పద్నాలుగో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2014-06-08 |title=Chandrababu Naidu's Cabinet: Ayyanna, Ganta to be ministers |url=https://www.deccanchronicle.com/140608/nation-current-affairs/article/chandrababu-naidu%E2%80%99s-cabinet-ayyanna-ganta-be-ministers |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2022-08-20 |language=en}}</ref> |- !2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File:Botsa Satyanarayana (cropped).png|97x97px]] |'''[[బొత్స సత్యనారాయణ]]'''<br>{{small|(జననం 1958)<br>[[చీపురుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |2019 జూన్ 8 |2022 ఏప్రిల్ 10 |'''{{ayd|8 June 2019|10 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[పదిహేనవ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |agency=TNN|date=Jun 8, 2019 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |access-date=2022-08-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- !3 |[[File:Audimulapu Suresh.png|97x97px]] |'''[[ఆదిమూలపు సురేష్]]'''<br>{{small|(జననం 1964)<br>[[ఎర్రగొండపాలెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎర్రగొండపాలెం]] ఎమ్మెల్యే}} |2022 ఏప్రిల్ 11 |2024 జూన్ 8 |'''{{ayd|11 April 2022|8 June 2024}}''' |<ref>{{Cite news |date=2022-04-11 |title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |access-date=2022-08-20 |issn=0971-751X}}</ref> |- !4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Pomguru narayana.JPG|97x97px]] |'''[[పొంగూరు నారాయణ]]'''<br>{{small|(జననం 1957)<br>[[నెల్లూరు నగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు నగరం]] ఎమ్మెల్యే}} |2024 జూన్ 12 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[పదహారో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://www.AndhraPradeshtoday.in/Andhra Pradesh/story/amit-shah-home-minister-rajnath-finance-minister-new-list-of-cabinet-ministers-in-modi-govt-1539264-2019-05-31 Amit Shah take charge of EducationMinistry of Andhra Pradesh 2019]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Municipal Administration and Urban Development (Andhra Pradesh) Minister}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] mfwm55cgvy04139qp4d83o6d8ebqqn3 0 505689 4920549 4920082 2026-08-05T08:07:17Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4920549 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఏదీ లేదు}} {{Infobox official post | post = పర్యావరణ, అటవీ, శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Paryāvaraṇaṁ, Aṭavī mariyu Śāstra Sāṅkētika Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పవన్ కళ్యాణ్]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = పర్యావరణ, అటవీ, శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[బొజ్జల గోపాలకృష్ణారెడ్డి]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://forests.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''పర్యావరణ, అటవీ, శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖ మంత్రి''' లేదా '''అటవీ శాఖ మంత్రి''', అధికారికంగా '''పర్యావరణ, అటవీ, శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని పర్యావరణ, అటవీ, శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖల అధిపతి. ఉమ్మడి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నవ్యాంధ్రప్రదేశ్, [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలుగా విడిపోయిన తర్వాత, 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[బొజ్జల గోపాలకృష్ణారెడ్డి]] ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ శాఖ మంత్రిగా పనిచేసారు. 2024 జూన్ 12న మంత్రివర్గ రూపకల్పన తరువాత, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నాయకత్వంలో [[పవన్ కళ్యాణ్]] ఈ పదవిని స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 | మంత్రి<br />{{small|(జీవిత కాలం)<br />నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 |ఎన్నికలు<br>{{small|(టర్మ్)}} ! rowspan=2 |పార్టీ ! rowspan=2 |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 |ముఖ్యమంత్రి ! rowspan=2 |రిఫరెన్స్ |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[బొజ్జల గోపాలకృష్ణారెడ్డి]]'''<br>{{small|(1949–2022)<br>[[శ్రీకాళహస్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాళహస్తి]] ఎమ్మెల్యే}} |2014 జూన్ 8 |2017 ఏప్రిల్ 1 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[పద్నాలుగో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- !2 | |'''సిద్దా రాఘవరావు'''<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]] ఎమ్మెల్యే}} |2017 ఏప్రిల్ 2 |2019 మే 29 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- !3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[బాలినేని శ్రీనివాసరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[ఒంగోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] ఎమ్మెల్యే}} |2019 మే 30 |2022 ఏప్రిల్ 7 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[పదిహేనవ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !4 | |'''[[పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రారెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుంగనూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |2022 ఏప్రిల్ 11 |2024 జూన్ 11 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|97x97px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[పిఠాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |2024 జూన్ 12 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[పదహారో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://www.AndhraPradeshtoday.in/Andhra Pradesh/story/amit-shah-home-minister-rajnath-finance-minister-new-list-of-cabinet-ministers-in-modi-govt-1539264-2019-05-31 Amit Shah take charge of EducationMinistry of Andhra Pradesh 2019]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Environment, Forest, Science and Technology (Andhra Pradesh) Minister}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 12 hl0s2c71kewf3ft0h4minfak3bo9ygo 0 505690 4920551 4920083 2026-08-05T08:15:45Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920551 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఏదీ లేదు}} {{Infobox official post | post = సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Sānskr̥tika Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Sri Kandula Durgesh.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కందుల దుర్గేష్]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = సాంస్కృతిక శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://aptourism.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని సాంస్కృతిక, తెలుగు భాషా అభివృద్ధి శాఖల అధిపతి. ప్రస్తుత సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రిగా [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[కందుల దుర్గేష్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవిత కాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(టర్మ్)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |రిఫరెన్స్ |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]]'''<br/>{{small|<br/>[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] ఎమ్మెల్యే}} |2014 జూన్ 8 |2017 ఏప్రిల్ 1 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[పద్నాలుగో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- !2 |[[File: The Minister for Tourism and Culture, Andhra Pradesh, Ms. Bhuma Akhila Priya meeting the Minister of State for Culture (IC) and Environment, Forest & Climate Change, Dr. Mahesh Sharma, in New Delhi on October 30, 2017 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[భూమా అఖిల ప్రియ]]'''<br/>{{small|(జననం 1987)<br/>[[ఆళ్లగడ్డ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆళ్లగడ్డ]] ఎమ్మెల్యే}} |2017 ఏప్రిల్ 2 |2019 మే 29 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- !3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: Muttamsetti Srinivasa Rao.png |97x97px]] |'''[[ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1967)<br/>[[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భీమిలి]] ఎమ్మెల్యే}} |2019 మే 30 |2022 ఏప్రిల్ 7 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[పదిహేనవ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !4 |[[File: Actress Roja.jpg|97x97px]] |'''[[రోజా సెల్వమణి|ఆర్. కె. రోజా సెల్వమణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]] ఎమ్మెల్యే}} |2022 ఏప్రిల్ 11 |2024 జూన్ 11 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File: Sri Kandula Durgesh.jpg |97x97px]] |'''[[కందుల దుర్గేష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1960)<br/>[[నిడదవోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిడదవోలు]] ఎమ్మెల్యే}} |2024 జూన్ 12 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[పదహారో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Culture (Andhra Pradesh) Minister}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] 1y4rocethprb1c2qnyisdmvi6q8bxga 0 505698 4920396 4920111 2026-08-05T01:44:23Z స్వరలాసిక 13980 /* కథాచిత్రాలు */ 4920396 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards | number = 5 | award = జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు | image = | alt = | caption = | awarded_for = 1957 ఉత్తమ చలనచిత్రాలు | award_org = [[భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ]] | presenting_org = [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]]<br/>{{small|([[భారత రాష్ట్రపతి]])}} | announced_date = | presented_date = {{Start date|df=yes|1958|04|16}} | site = విజ్ఞాన్ భవన్, [[న్యూఢిల్లీ]] | host = | website = [http://dff.nic.in/ dff.nic.in] | lifetime_achievement = | best_feature = ''[[దో ఆంఖే బారా హాత్]]'' | best_non_feature = | most_wins = {{*}}''అంధరే అలో''<br>{{*}}''[[దో ఆంఖే బారా హాత్]]''<br>{{*}}''[[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]]'' (2) | last = [[4వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|4వ]] | next = [[6వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|6వ]] }} '''5వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు''',(పూర్వం '''రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు''' పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాయి) భారతదేశంలో 1957 సంవత్సరంలో విడుదలైన ఉత్తమ భారతీయ చలనచిత్రాలు, కళాకారులు, సాంకేతిక నిపుణులను సత్కరించేందుకు [[భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ]] ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటయిన పురస్కారాలు.<ref name="5thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm5thNFAAward.aspx|title=5th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|access-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105753/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm5thNFAAward.aspx|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="5thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/5th_nff.pdf|title=5th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|access-date=2 September 2011}}</ref> ఈ పురస్కారాలు 1958 ఏప్రిల్ 16న న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] చేతుల మీదుగా ప్రదానం చేయబడ్డాయి. ==పురస్కారాలు== పురస్కారాలను ''కథా చిత్రాలు'',''కథేతర చిత్రాలు'' అనే రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. ''అఖిల భారత ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా]]గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అదేవిధంగా, ''ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం ప్రదానం చేసే ''భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నాన్-ఫీచర్ చిత్రం''కు సమానమైనది. బాలల చిత్రాల విభాగంలో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ప్రధానమంత్రి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ బాలల సినిమా]]గా ఇవ్వబడుతోంది. ప్రాంతీయ స్థాయిలో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం'' ప్రస్తుతం ఆయా భాషలలో ప్రదానం చేసే ''జాతీయ ఉత్తమ కథా చిత్ర పురస్కారం''గా కొనసాగుతోంది. అన్ని విభాగాల్లో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ప్రశంసాపత్రం''ను అనంతర సంవత్సరాల్లో క్రమంగా రద్దు చేశారు. === కథాచిత్రాలు=== [[దస్త్రం:Do_Aankhen_Barah_Haath_Movie_Poster.jpg|thumb|right]] ;జాతీయ పురస్కారాలు<ref name="5thaward"/><ref name="5thawardPDF"/> * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా|అఖిల భారత ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం]] - [[దో ఆంఖే బారా హాత్]] (హిందీ) * అఖిల భారత ప్రశంసా పత్రం - 1.అంధరే అలో (బెంగాలీ), 2. [[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]] (హిందీ) * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ బాలల సినిమా|అఖిల భారత ఉత్తమ బాలల చిత్రానికి ప్రధానమంత్రి స్వర్ణ పతకం]] - హమ్ పంచీ ఏక్ దాల్ కే (హిందీ) * ఉత్తమ బాలల చిత్రానికి అఖిల భారత ప్రశంసా పత్రం - జన్మతిథి (బెంగాలీ) ;ప్రాంతీయ పురస్కారాలు<ref name="5thaward"/><ref name="5thawardPDF"/> * ఉత్తమ అస్సామీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - మాక్ అరు మోరమ్ * ఉత్తమ బెంగాలీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - అంధరే అలో * ఉత్తమ ద్వితీయ బెంగాలీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - లౌహా కపట్ * ఉత్తమ తృతీయ బెంగాలీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - హరనొ సుర్ * ఉత్తమ హిందీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - [[దో ఆంఖే బారా హాత్]] * ఉత్తమ ద్వితీయ హిందీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]] * ఉత్తమ తృతీయ హిందీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ముసాఫిర్ * ఉత్తమ కన్నడ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - ప్రేమద పుత్రి * ఉత్తమ మలయాళ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - పదాత పైంకిలి * ఉత్తమ మరాఠీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - గృహదేవత * ఉత్తమ తమిళ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ముదలాళి * ఉత్తమ ద్వితీయ తెలుగు చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[భాగ్యరేఖ]] * ఉత్తమ తృతీయ తెలుగు చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] ===కథేతర చిత్రాలు=== ;డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలు<ref name="5thaward"/><ref name="5thawardPDF"/> * ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం - ఎ హిమాలయన్ టాపేస్ట్రీ (ఇంగ్లీష్) * అఖిల భారత ద్వితీయ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - మందూ (ఇంగ్లీష్) * అఖిల భారత తృతీయ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ధర్తీకి ఝంకార్ (హిందీ) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * [https://dff.nic.in/Archive.aspx National Film Awards Archives] * [https://dff.nic.in Official Page for Directorate of Film Festivals, India] {{Authority control}} {{భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు}} [[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] [[వర్గం:1958 సంఘటనలు]] j38upz0k4j289c2ym229r8w4a9d1i06 4920398 4920396 2026-08-05T01:45:10Z స్వరలాసిక 13980 /* కథాచిత్రాలు */ 4920398 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards | number = 5 | award = జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు | image = | alt = | caption = | awarded_for = 1957 ఉత్తమ చలనచిత్రాలు | award_org = [[భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ]] | presenting_org = [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]]<br/>{{small|([[భారత రాష్ట్రపతి]])}} | announced_date = | presented_date = {{Start date|df=yes|1958|04|16}} | site = విజ్ఞాన్ భవన్, [[న్యూఢిల్లీ]] | host = | website = [http://dff.nic.in/ dff.nic.in] | lifetime_achievement = | best_feature = ''[[దో ఆంఖే బారా హాత్]]'' | best_non_feature = | most_wins = {{*}}''అంధరే అలో''<br>{{*}}''[[దో ఆంఖే బారా హాత్]]''<br>{{*}}''[[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]]'' (2) | last = [[4వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|4వ]] | next = [[6వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|6వ]] }} '''5వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు''',(పూర్వం '''రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు''' పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాయి) భారతదేశంలో 1957 సంవత్సరంలో విడుదలైన ఉత్తమ భారతీయ చలనచిత్రాలు, కళాకారులు, సాంకేతిక నిపుణులను సత్కరించేందుకు [[భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ]] ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటయిన పురస్కారాలు.<ref name="5thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm5thNFAAward.aspx|title=5th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|access-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105753/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm5thNFAAward.aspx|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="5thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/5th_nff.pdf|title=5th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|access-date=2 September 2011}}</ref> ఈ పురస్కారాలు 1958 ఏప్రిల్ 16న న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] చేతుల మీదుగా ప్రదానం చేయబడ్డాయి. ==పురస్కారాలు== పురస్కారాలను ''కథా చిత్రాలు'',''కథేతర చిత్రాలు'' అనే రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. ''అఖిల భారత ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా]]గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అదేవిధంగా, ''ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం ప్రదానం చేసే ''భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నాన్-ఫీచర్ చిత్రం''కు సమానమైనది. బాలల చిత్రాల విభాగంలో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ప్రధానమంత్రి స్వర్ణ పతకం'' ప్రస్తుతం [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ బాలల సినిమా]]గా ఇవ్వబడుతోంది. ప్రాంతీయ స్థాయిలో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం'' ప్రస్తుతం ఆయా భాషలలో ప్రదానం చేసే ''జాతీయ ఉత్తమ కథా చిత్ర పురస్కారం''గా కొనసాగుతోంది. అన్ని విభాగాల్లో అప్పట్లో ప్రదానం చేసిన ''ప్రశంసాపత్రం''ను అనంతర సంవత్సరాల్లో క్రమంగా రద్దు చేశారు. === కథాచిత్రాలు=== [[దస్త్రం:Do_Aankhen_Barah_Haath_Movie_Poster.jpg|thumb|right|దో ఆంఖే బారా హాత్]] ;జాతీయ పురస్కారాలు<ref name="5thaward"/><ref name="5thawardPDF"/> * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా|అఖిల భారత ఉత్తమ కథా చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం]] - [[దో ఆంఖే బారా హాత్]] (హిందీ) * అఖిల భారత ప్రశంసా పత్రం - 1.అంధరే అలో (బెంగాలీ), 2. [[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]] (హిందీ) * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ బాలల సినిమా|అఖిల భారత ఉత్తమ బాలల చిత్రానికి ప్రధానమంత్రి స్వర్ణ పతకం]] - హమ్ పంచీ ఏక్ దాల్ కే (హిందీ) * ఉత్తమ బాలల చిత్రానికి అఖిల భారత ప్రశంసా పత్రం - జన్మతిథి (బెంగాలీ) ;ప్రాంతీయ పురస్కారాలు<ref name="5thaward"/><ref name="5thawardPDF"/> * ఉత్తమ అస్సామీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - మాక్ అరు మోరమ్ * ఉత్తమ బెంగాలీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - అంధరే అలో * ఉత్తమ ద్వితీయ బెంగాలీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - లౌహా కపట్ * ఉత్తమ తృతీయ బెంగాలీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - హరనొ సుర్ * ఉత్తమ హిందీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - [[దో ఆంఖే బారా హాత్]] * ఉత్తమ ద్వితీయ హిందీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]] * ఉత్తమ తృతీయ హిందీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ముసాఫిర్ * ఉత్తమ కన్నడ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - ప్రేమద పుత్రి * ఉత్తమ మలయాళ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - పదాత పైంకిలి * ఉత్తమ మరాఠీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి రజత పతకం - గృహదేవత * ఉత్తమ తమిళ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ముదలాళి * ఉత్తమ ద్వితీయ తెలుగు చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[భాగ్యరేఖ]] * ఉత్తమ తృతీయ తెలుగు చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - [[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] ===కథేతర చిత్రాలు=== ;డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలు<ref name="5thaward"/><ref name="5thawardPDF"/> * ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి రాష్ట్రపతి స్వర్ణ పతకం - ఎ హిమాలయన్ టాపేస్ట్రీ (ఇంగ్లీష్) * అఖిల భారత ద్వితీయ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - మందూ (ఇంగ్లీష్) * అఖిల భారత తృతీయ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ చిత్రానికి ప్రశంసాపత్రం - ధర్తీకి ఝంకార్ (హిందీ) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * [https://dff.nic.in/Archive.aspx National Film Awards Archives] * [https://dff.nic.in Official Page for Directorate of Film Festivals, India] {{Authority control}} {{భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు}} [[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] [[వర్గం:1958 సంఘటనలు]] dvehxqd43901p8ll5hknx90dp5zd70z 0 505710 4920181 2026-08-04T12:38:47Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox river | name = పూర్ణా నది | native_name = {{native name|mr|पूर्णा नदी}} | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Purna river at Kedarkheda.jpg|200px|Purna_river_at_Kedarkheda]] | image_size = | image_caption = కేదార్‌ఖేడా వద్ద పూర్ణా...' 4920181 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = పూర్ణా నది | native_name = {{native name|mr|पूर्णा नदी}} | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Purna river at Kedarkheda.jpg|200px|Purna_river_at_Kedarkheda]] | image_size = | image_caption = కేదార్‌ఖేడా వద్ద పూర్ణా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[మరాఠ్వాడా]] | subdivision_type4 = జిల్లా | subdivision_name4 = [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]], [[జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ధానా జిల్లా]], [[పర్భణి జిల్లా]], [[హింగోలి జిల్లా]] | subdivision_type5 = పట్టణం | subdivision_name5 = [[పూర్ణా]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 373 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = అజంతా పర్వత శ్రేణి | source1_location = [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]], [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|20|33|N|75|19|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|838|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి నది]] | mouth_location = జాంబుల్‌బేట్, [[పర్భణి జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = {{coord|19|10|N|72|02|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|351|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 15579 | tributaries_left = కేలనా నది, దామ్నా నది, లెండి నది | tributaries_right = అంజనా నది, గిరిజా నది, దూధనా నది | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''పూర్ణా నది''' [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా లోని]] [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లో పుట్టే [[గోదావరి నది]]కి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ప్రధాన ఉపనది.<ref>[http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/godavari/Purna.htm]{{dead link|date=April 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[దక్కన్ పీఠభూమి]]లో వర్ష ఛాయ ప్రాంతంలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]] , [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]], [[హింగోలి జిల్లా]], [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాల]] గుండా ప్రవహిస్తూ, సుమారు 15,579 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణం గల పరీవాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ విశాలమైన పరీవాహక ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా [[గోదావరి నది]] ఉపపరీవాహక ప్రాంతంగా పరిగణిస్తారు. దీని ఉపనదులతో కలిసి ఇది చెట్టు కొమ్మల మాదిరి విస్తరించే డెండ్రిటిక్ ప్రవాహ నమూనాను ఏర్పరుస్తుంది.<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110406/http://www.jalna.nic.in/html/pdf/Apatti.pdf | archive-date=4 March 2016 | url=http://www.jalna.nic.in/html/pdf/Apatti.pdf | title=Jalna District Disaster Management Plan | publisher=Jalna District Disaster Management Plan | access-date=9 August 2019 }}</ref> పూర్ణా నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంతంలోని ప్రధాన నదులలో ఒకటి. ఇది సుమారు 373 కి.మీ. ప్రవహించిన తరువాత [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాలోని]] [[పూర్ణా]] పట్టణానికి దక్షిణంగా [[గోదావరి నది]]లో కలుస్తుంది. ==మూలం== పూర్ణా నది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]]లోని [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లో సముద్రమట్టానికి 838 మీటర్ల ఎత్తులో పుడుతుంది. ఈ అభయారణ్యం సంవత్సరానికి 711 మి.మీ. నుండి 889 మి.మీ. వరకు కురిసే వర్షపు నీటిని స్పాంజిలా గ్రహించి నిల్వ చేసే అటవీ ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. వర్షపాతం తక్కువగా ఉండే [[మహారాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన నీటి వనరుగా పనిచేస్తుంది. ==ప్రవాహం== పూర్ణా నది మొత్తం సుమారు 373 కి.మీ. పొడవున ప్రవహిస్తుంది. ఈ పొడవు [[గ్రేట్ బ్రిటన్]]లోని [[థేమ్స్ నది]] కంటే ఎక్కువ. పుట్టిన ప్రదేశానికి సమీపంలోనే [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]]లోని [[కన్నాడ్]] తాలూకాలో '''నేవ్‌పూర్ మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టు''' ద్వారా ఈ నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించారు.<ref>{{cite web |url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Purna(Neopur)_Dam_D03045 |title=Purna (Neopur) Dam D03045 |publisher=India-WRIS |access-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131008/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Purna(Neopur)_Dam_D03045 |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mrsac.gov.in/sites/default/files/TH_ABD_Kannad.pdf |title=Village Map, Taluka Kannad |publisher=Maharashtra Remote Sensing Applications Centre |access-date=2015-10-13 }}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> సిల్లోడ్ తాలూకాలో [[అంజనా నది]]ని కలుపుకున్న తరువాత, పూర్ణా నది ఔరంగాబాద్ జిల్లాను విడిచి [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లాలో]] ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ వాల్సాఖాల్సా వద్ద [[గిరిజా నది]], [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]] వద్ద [[కేలనా నది]] వరుసగా ఇందులో కలుస్తాయి. అనంతరం ఈ నది [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లాలోకి]] ప్రవేశించి, [[ఖడక్‌పూర్ణా ఆనకట్ట]] బ్యాక్‌వాటర్లలో విస్తరిస్తుంది. అక్కడే దీనిలో మరో చిన్న ఉపనది అయిన దామ్నా నది కలుస్తుంది. తరువాత ఈ నది [[హింగోలి జిల్లా]], [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాల]] మధ్య సహజ సరిహద్దుగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో నది ప్రవాహం రెండు ప్రధాన ఆనకట్టలచే నియంత్రించబడుతుంది. అవి [[యెల్దారి ఆనకట్ట]]<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtradarshan.in/dams/yeldari-dam.html |title=DAMS: Yeldari Dam |website=Maharashtradarshan.in |access-date=2015-10-13 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117071129/http://www.maharashtradarshan.in/dams/yeldari-dam.html |url-status=dead }}</ref>, [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]].<ref>{{cite web |url = http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |title = National Register of Large Dams-2009 |publisher = Central Water Commission |access-date = 2015-10-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |archive-date = 2011-07-21 |url-status = dead }}</ref> యెల్దారి ఆనకట్ట [[మరాఠ్వాడా]]లోని రెండవ అతిపెద్ద ఆనకట్ట. దీని ద్వారా 0.81 బిలియన్ ఘన మీటర్ల ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం గల భారీ జలాశయం ఏర్పడింది. ఈ రెండు ఆనకట్టల కారణంగా నది ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. అనంతరం హింగోలి–పర్భణి జిల్లాల సరిహద్దును విడిచి పర్భణి జిల్లాలోకి ప్రవహిస్తుంది. రాష్ట్ర రహదారి SH 222 నదిని దాటే ప్రాంతానికి కొద్దిముందు, దీని అతిపెద్ద ఉపనది అయిన [[దూధనా నది]] ఇందులో కలుస్తుంది. దీనివల్ల పూర్ణా నది ప్రవాహం మరింత పెరుగుతుంది. చివరి దశలో ఈ నది [[పూర్ణా]] పట్టణం గుండా ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ చివరిసారిగా ఆనకట్ట నిర్మించబడిన తరువాత, సముద్రమట్టానికి సుమారు 351 మీటర్ల ఎత్తులో [[గోదావరి నది]]లో కలుస్తుంది. ==ఉపనదులు== పూర్ణా నదికి అత్యంత పొడవైన ఉపనది [[దూధనా నది]]. పూర్ణా నదిలో సంగమించే ప్రధాన ఉపనదుల జాబితా, నది మూలానికి సమీపంలో కలిసే ఉపనది నుండి దూరంగా కలిసే ఉపనది వరకు క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడింది. {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య !! ఎడమ ఒడ్డు ఉపనది !! తాలూకా, జిల్లా !! కుడి ఒడ్డు ఉపనది |- | 1 || — || సిల్లోడ్, [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]] || అంజనా |- | 2 || — || భోకర్దన్, [[జల్నా జిల్లా]] || గిరిజా |- | 3 || కేలనా || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 4 || దామ్నా || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 5 || లెండి || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 6 || ఆమ్నా || [[పూర్ణా]], [[బుల్ధానా జిల్లా]] || — |- | 7 || — || [[పూర్ణా]], [[పర్భణి జిల్లా]] || దూధనా |} ==ఆనకట్టలు== కరువు ప్రభావానికి గురయ్యే ఈ ప్రాంతంలో నీటి వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడానికి పూర్ణా నదిపై అనేక ముఖ్యమైన ఆనకట్టలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|date=1 October 2015|title=This is the worst drought in the history of Marathwada: Atul Deulgaonkar|url=https://www.dnaindia.com/analysis/interview-this-is-the-worst-drought-in-the-history-of-marathwada-atul-deulgaonkar-2130577|access-date=13 December 2018|website=Dnaindia.com|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722104749/https://www.dnaindia.com/analysis/interview-this-is-the-worst-drought-in-the-history-of-marathwada-atul-deulgaonkar-2130577|url-status=live}}</ref> [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంతంలోని రెండవ అతిపెద్ద ఆనకట్ట [[యెల్దారి ఆనకట్ట]]. ఇది సుమారు 51 మీటర్ల ఎత్తు గల మట్టితో నిర్మించిన (Earth-fill) ఆనకట్ట. దీని మొత్తం నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 0.934 బిలియన్ ఘన మీటర్లు.<ref>{{cite web| url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Yeldari_Dam_D03211| title=Yeldari Dam D03211| website=India-wris.nrsc.goc.in| access-date=26 March 2016| archive-date=16 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181216032825/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Yeldari_Dam_D03211| url-status=dead}}</ref> [[ఖడక్‌పూర్ణా ఆనకట్ట]], [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]]లు కూడా ఈ నదిపై నిర్మించబడిన ఇతర ముఖ్యమైన ఆనకట్టలు.<ref>{{cite web| url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Khadakpurna_Dam_D03024| title=Khadakpurna Dam D03024| website=India-wris.nrsc.goc.in| access-date=26 March 2016| archive-date=16 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181216092928/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Khadakpurna_Dam_D03024| url-status=dead}}</ref> ఈ ప్రాంత ప్రజలు తమ నీటి అవసరాల కోసం ఈ జలాశయాలపై అధికంగా ఆధారపడుతున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/Water-levels-at-five-major-dams-in-Aurangabad-region-hit-dead-storage/articleshow/48219848.cms|title=Water levels at five major dams in Aurangabad region hit dead storage - Times of India|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=13 December 2018|archive-date=23 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723001320/https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/water-levels-at-five-major-dams-in-aurangabad-region-hit-dead-storage/articleshow/48219848.cms|url-status=live}}</ref> వర్షాకాలం ఆలస్యమవడం లేదా తగినంత వర్షపాతం లేకపోవడం ఈ ప్రాంతాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఫలితంగా కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడి, వ్యవసాయ ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నదికి ఉపనదులు]] ntqw2g0d9kba7plsduayecbb8zmlfo6 4920182 4920181 2026-08-04T12:39:13Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:గోదావరి నదికి ఉపనదులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920182 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = పూర్ణా నది | native_name = {{native name|mr|पूर्णा नदी}} | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Purna river at Kedarkheda.jpg|200px|Purna_river_at_Kedarkheda]] | image_size = | image_caption = కేదార్‌ఖేడా వద్ద పూర్ణా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[మరాఠ్వాడా]] | subdivision_type4 = జిల్లా | subdivision_name4 = [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]], [[జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ధానా జిల్లా]], [[పర్భణి జిల్లా]], [[హింగోలి జిల్లా]] | subdivision_type5 = పట్టణం | subdivision_name5 = [[పూర్ణా]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 373 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = అజంతా పర్వత శ్రేణి | source1_location = [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]], [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|20|33|N|75|19|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|838|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి నది]] | mouth_location = జాంబుల్‌బేట్, [[పర్భణి జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = {{coord|19|10|N|72|02|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|351|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 15579 | tributaries_left = కేలనా నది, దామ్నా నది, లెండి నది | tributaries_right = అంజనా నది, గిరిజా నది, దూధనా నది | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''పూర్ణా నది''' [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా లోని]] [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లో పుట్టే [[గోదావరి నది]]కి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ప్రధాన ఉపనది.<ref>[http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/godavari/Purna.htm]{{dead link|date=April 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[దక్కన్ పీఠభూమి]]లో వర్ష ఛాయ ప్రాంతంలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]] , [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]], [[హింగోలి జిల్లా]], [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాల]] గుండా ప్రవహిస్తూ, సుమారు 15,579 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణం గల పరీవాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ విశాలమైన పరీవాహక ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా [[గోదావరి నది]] ఉపపరీవాహక ప్రాంతంగా పరిగణిస్తారు. దీని ఉపనదులతో కలిసి ఇది చెట్టు కొమ్మల మాదిరి విస్తరించే డెండ్రిటిక్ ప్రవాహ నమూనాను ఏర్పరుస్తుంది.<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110406/http://www.jalna.nic.in/html/pdf/Apatti.pdf | archive-date=4 March 2016 | url=http://www.jalna.nic.in/html/pdf/Apatti.pdf | title=Jalna District Disaster Management Plan | publisher=Jalna District Disaster Management Plan | access-date=9 August 2019 }}</ref> పూర్ణా నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంతంలోని ప్రధాన నదులలో ఒకటి. ఇది సుమారు 373 కి.మీ. ప్రవహించిన తరువాత [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాలోని]] [[పూర్ణా]] పట్టణానికి దక్షిణంగా [[గోదావరి నది]]లో కలుస్తుంది. ==మూలం== పూర్ణా నది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]]లోని [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లో సముద్రమట్టానికి 838 మీటర్ల ఎత్తులో పుడుతుంది. ఈ అభయారణ్యం సంవత్సరానికి 711 మి.మీ. నుండి 889 మి.మీ. వరకు కురిసే వర్షపు నీటిని స్పాంజిలా గ్రహించి నిల్వ చేసే అటవీ ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. వర్షపాతం తక్కువగా ఉండే [[మహారాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన నీటి వనరుగా పనిచేస్తుంది. ==ప్రవాహం== పూర్ణా నది మొత్తం సుమారు 373 కి.మీ. పొడవున ప్రవహిస్తుంది. ఈ పొడవు [[గ్రేట్ బ్రిటన్]]లోని [[థేమ్స్ నది]] కంటే ఎక్కువ. పుట్టిన ప్రదేశానికి సమీపంలోనే [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]]లోని [[కన్నాడ్]] తాలూకాలో '''నేవ్‌పూర్ మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టు''' ద్వారా ఈ నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించారు.<ref>{{cite web |url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Purna(Neopur)_Dam_D03045 |title=Purna (Neopur) Dam D03045 |publisher=India-WRIS |access-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131008/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Purna(Neopur)_Dam_D03045 |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mrsac.gov.in/sites/default/files/TH_ABD_Kannad.pdf |title=Village Map, Taluka Kannad |publisher=Maharashtra Remote Sensing Applications Centre |access-date=2015-10-13 }}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> సిల్లోడ్ తాలూకాలో [[అంజనా నది]]ని కలుపుకున్న తరువాత, పూర్ణా నది ఔరంగాబాద్ జిల్లాను విడిచి [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లాలో]] ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ వాల్సాఖాల్సా వద్ద [[గిరిజా నది]], [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]] వద్ద [[కేలనా నది]] వరుసగా ఇందులో కలుస్తాయి. అనంతరం ఈ నది [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లాలోకి]] ప్రవేశించి, [[ఖడక్‌పూర్ణా ఆనకట్ట]] బ్యాక్‌వాటర్లలో విస్తరిస్తుంది. అక్కడే దీనిలో మరో చిన్న ఉపనది అయిన దామ్నా నది కలుస్తుంది. తరువాత ఈ నది [[హింగోలి జిల్లా]], [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాల]] మధ్య సహజ సరిహద్దుగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో నది ప్రవాహం రెండు ప్రధాన ఆనకట్టలచే నియంత్రించబడుతుంది. అవి [[యెల్దారి ఆనకట్ట]]<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtradarshan.in/dams/yeldari-dam.html |title=DAMS: Yeldari Dam |website=Maharashtradarshan.in |access-date=2015-10-13 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117071129/http://www.maharashtradarshan.in/dams/yeldari-dam.html |url-status=dead }}</ref>, [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]].<ref>{{cite web |url = http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |title = National Register of Large Dams-2009 |publisher = Central Water Commission |access-date = 2015-10-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |archive-date = 2011-07-21 |url-status = dead }}</ref> యెల్దారి ఆనకట్ట [[మరాఠ్వాడా]]లోని రెండవ అతిపెద్ద ఆనకట్ట. దీని ద్వారా 0.81 బిలియన్ ఘన మీటర్ల ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం గల భారీ జలాశయం ఏర్పడింది. ఈ రెండు ఆనకట్టల కారణంగా నది ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. అనంతరం హింగోలి–పర్భణి జిల్లాల సరిహద్దును విడిచి పర్భణి జిల్లాలోకి ప్రవహిస్తుంది. రాష్ట్ర రహదారి SH 222 నదిని దాటే ప్రాంతానికి కొద్దిముందు, దీని అతిపెద్ద ఉపనది అయిన [[దూధనా నది]] ఇందులో కలుస్తుంది. దీనివల్ల పూర్ణా నది ప్రవాహం మరింత పెరుగుతుంది. చివరి దశలో ఈ నది [[పూర్ణా]] పట్టణం గుండా ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ చివరిసారిగా ఆనకట్ట నిర్మించబడిన తరువాత, సముద్రమట్టానికి సుమారు 351 మీటర్ల ఎత్తులో [[గోదావరి నది]]లో కలుస్తుంది. ==ఉపనదులు== పూర్ణా నదికి అత్యంత పొడవైన ఉపనది [[దూధనా నది]]. పూర్ణా నదిలో సంగమించే ప్రధాన ఉపనదుల జాబితా, నది మూలానికి సమీపంలో కలిసే ఉపనది నుండి దూరంగా కలిసే ఉపనది వరకు క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడింది. {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య !! ఎడమ ఒడ్డు ఉపనది !! తాలూకా, జిల్లా !! కుడి ఒడ్డు ఉపనది |- | 1 || — || సిల్లోడ్, [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]] || అంజనా |- | 2 || — || భోకర్దన్, [[జల్నా జిల్లా]] || గిరిజా |- | 3 || కేలనా || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 4 || దామ్నా || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 5 || లెండి || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 6 || ఆమ్నా || [[పూర్ణా]], [[బుల్ధానా జిల్లా]] || — |- | 7 || — || [[పూర్ణా]], [[పర్భణి జిల్లా]] || దూధనా |} ==ఆనకట్టలు== కరువు ప్రభావానికి గురయ్యే ఈ ప్రాంతంలో నీటి వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడానికి పూర్ణా నదిపై అనేక ముఖ్యమైన ఆనకట్టలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|date=1 October 2015|title=This is the worst drought in the history of Marathwada: Atul Deulgaonkar|url=https://www.dnaindia.com/analysis/interview-this-is-the-worst-drought-in-the-history-of-marathwada-atul-deulgaonkar-2130577|access-date=13 December 2018|website=Dnaindia.com|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722104749/https://www.dnaindia.com/analysis/interview-this-is-the-worst-drought-in-the-history-of-marathwada-atul-deulgaonkar-2130577|url-status=live}}</ref> [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంతంలోని రెండవ అతిపెద్ద ఆనకట్ట [[యెల్దారి ఆనకట్ట]]. ఇది సుమారు 51 మీటర్ల ఎత్తు గల మట్టితో నిర్మించిన (Earth-fill) ఆనకట్ట. దీని మొత్తం నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 0.934 బిలియన్ ఘన మీటర్లు.<ref>{{cite web| url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Yeldari_Dam_D03211| title=Yeldari Dam D03211| website=India-wris.nrsc.goc.in| access-date=26 March 2016| archive-date=16 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181216032825/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Yeldari_Dam_D03211| url-status=dead}}</ref> [[ఖడక్‌పూర్ణా ఆనకట్ట]], [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]]లు కూడా ఈ నదిపై నిర్మించబడిన ఇతర ముఖ్యమైన ఆనకట్టలు.<ref>{{cite web| url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Khadakpurna_Dam_D03024| title=Khadakpurna Dam D03024| website=India-wris.nrsc.goc.in| access-date=26 March 2016| archive-date=16 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181216092928/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Khadakpurna_Dam_D03024| url-status=dead}}</ref> ఈ ప్రాంత ప్రజలు తమ నీటి అవసరాల కోసం ఈ జలాశయాలపై అధికంగా ఆధారపడుతున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/Water-levels-at-five-major-dams-in-Aurangabad-region-hit-dead-storage/articleshow/48219848.cms|title=Water levels at five major dams in Aurangabad region hit dead storage - Times of India|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=13 December 2018|archive-date=23 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723001320/https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/water-levels-at-five-major-dams-in-aurangabad-region-hit-dead-storage/articleshow/48219848.cms|url-status=live}}</ref> వర్షాకాలం ఆలస్యమవడం లేదా తగినంత వర్షపాతం లేకపోవడం ఈ ప్రాంతాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఫలితంగా కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడి, వ్యవసాయ ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] i1xlnxbjxhx3ncbr9hup62wr7x28v6i 4920183 4920182 2026-08-04T12:39:28Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని నదులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920183 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = పూర్ణా నది | native_name = {{native name|mr|पूर्णा नदी}} | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Purna river at Kedarkheda.jpg|200px|Purna_river_at_Kedarkheda]] | image_size = | image_caption = కేదార్‌ఖేడా వద్ద పూర్ణా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = [[మరాఠ్వాడా]] | subdivision_type4 = జిల్లా | subdivision_name4 = [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]], [[జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ధానా జిల్లా]], [[పర్భణి జిల్లా]], [[హింగోలి జిల్లా]] | subdivision_type5 = పట్టణం | subdivision_name5 = [[పూర్ణా]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 373 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = అజంతా పర్వత శ్రేణి | source1_location = [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]], [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|20|33|N|75|19|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|838|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి నది]] | mouth_location = జాంబుల్‌బేట్, [[పర్భణి జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = {{coord|19|10|N|72|02|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|351|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 15579 | tributaries_left = కేలనా నది, దామ్నా నది, లెండి నది | tributaries_right = అంజనా నది, గిరిజా నది, దూధనా నది | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''పూర్ణా నది''' [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా లోని]] [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లో పుట్టే [[గోదావరి నది]]కి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ప్రధాన ఉపనది.<ref>[http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/godavari/Purna.htm]{{dead link|date=April 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఈ నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[దక్కన్ పీఠభూమి]]లో వర్ష ఛాయ ప్రాంతంలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]] , [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]], [[హింగోలి జిల్లా]], [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాల]] గుండా ప్రవహిస్తూ, సుమారు 15,579 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణం గల పరీవాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ విశాలమైన పరీవాహక ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా [[గోదావరి నది]] ఉపపరీవాహక ప్రాంతంగా పరిగణిస్తారు. దీని ఉపనదులతో కలిసి ఇది చెట్టు కొమ్మల మాదిరి విస్తరించే డెండ్రిటిక్ ప్రవాహ నమూనాను ఏర్పరుస్తుంది.<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110406/http://www.jalna.nic.in/html/pdf/Apatti.pdf | archive-date=4 March 2016 | url=http://www.jalna.nic.in/html/pdf/Apatti.pdf | title=Jalna District Disaster Management Plan | publisher=Jalna District Disaster Management Plan | access-date=9 August 2019 }}</ref> పూర్ణా నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంతంలోని ప్రధాన నదులలో ఒకటి. ఇది సుమారు 373 కి.మీ. ప్రవహించిన తరువాత [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాలోని]] [[పూర్ణా]] పట్టణానికి దక్షిణంగా [[గోదావరి నది]]లో కలుస్తుంది. ==మూలం== పూర్ణా నది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]]లోని [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లో సముద్రమట్టానికి 838 మీటర్ల ఎత్తులో పుడుతుంది. ఈ అభయారణ్యం సంవత్సరానికి 711 మి.మీ. నుండి 889 మి.మీ. వరకు కురిసే వర్షపు నీటిని స్పాంజిలా గ్రహించి నిల్వ చేసే అటవీ ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. వర్షపాతం తక్కువగా ఉండే [[మహారాష్ట్ర]] ప్రాంతంలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన నీటి వనరుగా పనిచేస్తుంది. ==ప్రవాహం== పూర్ణా నది మొత్తం సుమారు 373 కి.మీ. పొడవున ప్రవహిస్తుంది. ఈ పొడవు [[గ్రేట్ బ్రిటన్]]లోని [[థేమ్స్ నది]] కంటే ఎక్కువ. పుట్టిన ప్రదేశానికి సమీపంలోనే [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]]లోని [[కన్నాడ్]] తాలూకాలో '''నేవ్‌పూర్ మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టు''' ద్వారా ఈ నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించారు.<ref>{{cite web |url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Purna(Neopur)_Dam_D03045 |title=Purna (Neopur) Dam D03045 |publisher=India-WRIS |access-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131008/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Purna(Neopur)_Dam_D03045 |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mrsac.gov.in/sites/default/files/TH_ABD_Kannad.pdf |title=Village Map, Taluka Kannad |publisher=Maharashtra Remote Sensing Applications Centre |access-date=2015-10-13 }}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> సిల్లోడ్ తాలూకాలో [[అంజనా నది]]ని కలుపుకున్న తరువాత, పూర్ణా నది ఔరంగాబాద్ జిల్లాను విడిచి [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లాలో]] ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ వాల్సాఖాల్సా వద్ద [[గిరిజా నది]], [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]] వద్ద [[కేలనా నది]] వరుసగా ఇందులో కలుస్తాయి. అనంతరం ఈ నది [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లాలోకి]] ప్రవేశించి, [[ఖడక్‌పూర్ణా ఆనకట్ట]] బ్యాక్‌వాటర్లలో విస్తరిస్తుంది. అక్కడే దీనిలో మరో చిన్న ఉపనది అయిన దామ్నా నది కలుస్తుంది. తరువాత ఈ నది [[హింగోలి జిల్లా]], [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణి జిల్లాల]] మధ్య సహజ సరిహద్దుగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో నది ప్రవాహం రెండు ప్రధాన ఆనకట్టలచే నియంత్రించబడుతుంది. అవి [[యెల్దారి ఆనకట్ట]]<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtradarshan.in/dams/yeldari-dam.html |title=DAMS: Yeldari Dam |website=Maharashtradarshan.in |access-date=2015-10-13 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117071129/http://www.maharashtradarshan.in/dams/yeldari-dam.html |url-status=dead }}</ref>, [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]].<ref>{{cite web |url = http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |title = National Register of Large Dams-2009 |publisher = Central Water Commission |access-date = 2015-10-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |archive-date = 2011-07-21 |url-status = dead }}</ref> యెల్దారి ఆనకట్ట [[మరాఠ్వాడా]]లోని రెండవ అతిపెద్ద ఆనకట్ట. దీని ద్వారా 0.81 బిలియన్ ఘన మీటర్ల ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం గల భారీ జలాశయం ఏర్పడింది. ఈ రెండు ఆనకట్టల కారణంగా నది ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. అనంతరం హింగోలి–పర్భణి జిల్లాల సరిహద్దును విడిచి పర్భణి జిల్లాలోకి ప్రవహిస్తుంది. రాష్ట్ర రహదారి SH 222 నదిని దాటే ప్రాంతానికి కొద్దిముందు, దీని అతిపెద్ద ఉపనది అయిన [[దూధనా నది]] ఇందులో కలుస్తుంది. దీనివల్ల పూర్ణా నది ప్రవాహం మరింత పెరుగుతుంది. చివరి దశలో ఈ నది [[పూర్ణా]] పట్టణం గుండా ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ చివరిసారిగా ఆనకట్ట నిర్మించబడిన తరువాత, సముద్రమట్టానికి సుమారు 351 మీటర్ల ఎత్తులో [[గోదావరి నది]]లో కలుస్తుంది. ==ఉపనదులు== పూర్ణా నదికి అత్యంత పొడవైన ఉపనది [[దూధనా నది]]. పూర్ణా నదిలో సంగమించే ప్రధాన ఉపనదుల జాబితా, నది మూలానికి సమీపంలో కలిసే ఉపనది నుండి దూరంగా కలిసే ఉపనది వరకు క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడింది. {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య !! ఎడమ ఒడ్డు ఉపనది !! తాలూకా, జిల్లా !! కుడి ఒడ్డు ఉపనది |- | 1 || — || సిల్లోడ్, [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]] || అంజనా |- | 2 || — || భోకర్దన్, [[జల్నా జిల్లా]] || గిరిజా |- | 3 || కేలనా || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 4 || దామ్నా || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 5 || లెండి || [[జాఫ్రాబాద్, జల్నా|జాఫ్రాబాద్]], [[జల్నా జిల్లా]] || — |- | 6 || ఆమ్నా || [[పూర్ణా]], [[బుల్ధానా జిల్లా]] || — |- | 7 || — || [[పూర్ణా]], [[పర్భణి జిల్లా]] || దూధనా |} ==ఆనకట్టలు== కరువు ప్రభావానికి గురయ్యే ఈ ప్రాంతంలో నీటి వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడానికి పూర్ణా నదిపై అనేక ముఖ్యమైన ఆనకట్టలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|date=1 October 2015|title=This is the worst drought in the history of Marathwada: Atul Deulgaonkar|url=https://www.dnaindia.com/analysis/interview-this-is-the-worst-drought-in-the-history-of-marathwada-atul-deulgaonkar-2130577|access-date=13 December 2018|website=Dnaindia.com|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722104749/https://www.dnaindia.com/analysis/interview-this-is-the-worst-drought-in-the-history-of-marathwada-atul-deulgaonkar-2130577|url-status=live}}</ref> [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంతంలోని రెండవ అతిపెద్ద ఆనకట్ట [[యెల్దారి ఆనకట్ట]]. ఇది సుమారు 51 మీటర్ల ఎత్తు గల మట్టితో నిర్మించిన (Earth-fill) ఆనకట్ట. దీని మొత్తం నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 0.934 బిలియన్ ఘన మీటర్లు.<ref>{{cite web| url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Yeldari_Dam_D03211| title=Yeldari Dam D03211| website=India-wris.nrsc.goc.in| access-date=26 March 2016| archive-date=16 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181216032825/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Yeldari_Dam_D03211| url-status=dead}}</ref> [[ఖడక్‌పూర్ణా ఆనకట్ట]], [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]]లు కూడా ఈ నదిపై నిర్మించబడిన ఇతర ముఖ్యమైన ఆనకట్టలు.<ref>{{cite web| url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Khadakpurna_Dam_D03024| title=Khadakpurna Dam D03024| website=India-wris.nrsc.goc.in| access-date=26 March 2016| archive-date=16 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181216092928/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Khadakpurna_Dam_D03024| url-status=dead}}</ref> ఈ ప్రాంత ప్రజలు తమ నీటి అవసరాల కోసం ఈ జలాశయాలపై అధికంగా ఆధారపడుతున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/Water-levels-at-five-major-dams-in-Aurangabad-region-hit-dead-storage/articleshow/48219848.cms|title=Water levels at five major dams in Aurangabad region hit dead storage - Times of India|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=13 December 2018|archive-date=23 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723001320/https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/water-levels-at-five-major-dams-in-aurangabad-region-hit-dead-storage/articleshow/48219848.cms|url-status=live}}</ref> వర్షాకాలం ఆలస్యమవడం లేదా తగినంత వర్షపాతం లేకపోవడం ఈ ప్రాంతాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఫలితంగా కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడి, వ్యవసాయ ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] d6tu8ah20l3f6l8hvxmy5j07my31qdg 0 505711 4920184 2026-08-04T12:43:57Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox mountain | name = అజంతా పర్వత శ్రేణి | image = File:Green valley KILLE ANTUR.jpg | image_caption = అంతూర్ కోట పరిసరాల్లోని అజంతా పర్వత శ్రేణిలోని భాగం | country = భారతదేశం | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = జ...' 4920184 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = అజంతా పర్వత శ్రేణి | image = File:Green valley KILLE ANTUR.jpg | image_caption = అంతూర్ కోట పరిసరాల్లోని అజంతా పర్వత శ్రేణిలోని భాగం | country = భారతదేశం | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లా]], [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]] | elevation_m = 500-700 | map = India Maharashtra | map_caption = అజంతా పర్వత శ్రేణి | map_size = 300 | location = అజంతా పర్వత శ్రేణి | coordinates = {{coord|20.34|75.16|type:mountain_region:IN_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = | label_position = right | type = | geology = }} '''అజంతా పర్వత శ్రేణి''' ({{langx|mr|अजिंठा पर्वतरांगा}}) [[మధ్య భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి. ఈ పర్వత శ్రేణి [[దక్కన్ పీఠభూమి]]కి ఉత్తర సరిహద్దుగా ఏర్పడి, [[గోదావరి నది]], [[తాప్తీ నది]]ల ఉపనదుల మధ్య జలవిభాజకంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="Gazetteer">{{cite book |last1=Hunter |first1=William Wilson |title=The Imperial Gazetteer of India |date=1881 |publisher=Trubner & Co. |location=London |page=88 |isbn=978-81-7019-101-8 |url=https://books.google.com/books?id=rUkcAQAAIAAJ&dq=Ajanta%20Hills&pg=PA88 |access-date=18 November 2023}}</ref> ==భౌగోళిక స్వరూపం== [[నాసిక్ జిల్లా]]లోని [[నాంద్‌గావ్, మహారాష్ట్ర|నాంద్‌గావ్]]కు కు తూర్పు ప్రాంతం నుండి ప్రారంభమయ్యే అజంతా పర్వత శ్రేణి సాధారణంగా తూర్పు దిశగా విస్తరించి, [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లా]] దక్షిణ భాగం, [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]] ఉత్తర భాగం, [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]] దక్షిణ ప్రాంతాల గుండా కొనసాగుతుంది. ఈ పర్వత శ్రేణి ఎత్తు సాధారణంగా 500–700 మీటర్ల మధ్య ఉంటుంది. ఇది [[గోదావరి నది]] మరియు తాప్తీ–పూర్ణా నదుల పరీవాహక ప్రాంతాల మధ్య జలవిభాజక పర్వత శ్రేణిగా పనిచేస్తుంది. ఈ పర్వత శ్రేణి ఉత్తర వాలులలో [[జ్ఞానగంగా నది]], విశ్వగంగా, నల్‌గంగా నదులు పుట్టి తాప్తీ–పూర్ణా నదీ వ్యవస్థకు ఉపనదులుగా ప్రవహిస్తాయి. దక్షిణ వాలులలో [[ఖడక్‌పూర్ణా నది]], [[పైన్‌గంగా నది]] పుట్టి [[గోదావరి నది]] పరీవాహక ప్రాంతంలో భాగంగా ప్రవహిస్తాయి. ==వన్యప్రాణులు== ఈ పర్వతాలు ప్రధానంగా బసాల్టిక్ లావా ట్రాప్ నేలలతో ఏర్పడి, ఉష్ణమండల పొడి [[ఆకురాల్చే అడవులు|ఆకురాల్చే అడవులతో]] కప్పబడి ఉన్నాయి.{{Citation needed|date=December 2023}} ఈ పర్వత శ్రేణి పశ్చిమ భాగంలో [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం]] ఉండగా, తూర్పు భాగంలో '''జ్ఞానగంగా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం''' ఉంది. ఈ అభయారణ్యాలలో [[చిరుత]], [[బద్ధకపు ఎలుగుబంటి]], [[నక్క]], [[జింక]] తదితర వన్యప్రాణులు కనిపిస్తాయి.<ref name="MahaEco">{{cite web |title=Dnyanganga Wildlife Sanctuary |url=http://mahaecotourism.gov.in/ecotourism/sites/default/files/inline-files/DnyanGanga_0.pdf |website=Maharashtra Eco Tourism |publisher=Government of Maharashtra |access-date=18 November 2023}}</ref> 19వ శతాబ్దం వరకు ఈ అడవులు గణనీయమైన సంఖ్యలో [[పులి|పులులకు]] ఆవాసంగా ఉండేవి. అయితే తరువాత కాలంలో పులుల సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుతం అజంతా పర్వత శ్రేణిలో పులులు కనిపించడం చాలా అరుదుగా మారింది.<ref name="Mongabay">{{cite web |last1=Suryawanshi |first1=Kulbhushansingh |title=The last tiger of Ajanta |url=https://india.mongabay.com/2020/04/commentary-the-last-tiger-of-ajanta/ |website=Mongabay |access-date=18 November 2023}}</ref> ==చరిత్ర== ఈ పర్వత శ్రేణిలోనే [[అజంతా గుహలు]] ఉన్నాయి. ఈ గుహల పేరుమీదుగానే ఈ పర్వత శ్రేణికి "అజంతా పర్వత శ్రేణి" అనే పేరు వచ్చింది. అజంతా గుహలు [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]].<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Ajanta Caves |url=https://whc.unesco.org/en/list/242/ |website=UNESCO World Heritage Convention |access-date=18 November 2023}}</ref> రక్షిత చారిత్రక కట్టడాలైన [[దౌలతాబాద్ కోట]], [[అంతూర్ కోట]] కూడా అజంతా పర్వత శ్రేణిలోనే ఉన్నాయి.{{Citation needed|date=December 2023}} ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర భౌగోళిక స్వరూపం]] gbvxlmf9mfejnueqydwh2hyjdnb7abb 4920186 4920184 2026-08-04T12:46:41Z K.Venkataramana 27319 4920186 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = అజంతా పర్వత శ్రేణి | image = File:Green valley KILLE ANTUR.jpg | image_caption = అంతూర్ కోట పరిసరాల్లోని అజంతా పర్వత శ్రేణిలోని భాగం | country = భారతదేశం | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లా]], [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]] | elevation_m = 500-700 | map = India Maharashtra | map_caption = అజంతా పర్వత శ్రేణి | map_size = 300 | location = అజంతా పర్వత శ్రేణి | coordinates = {{coord|20.34|75.16|type:mountain_region:IN_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = | label_position = right | type = | geology = }} '''అజంతా పర్వత శ్రేణి''' ({{langx|mr|अजिंठा पर्वतरांगा}}) [[మధ్య భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి. ఈ పర్వత శ్రేణి [[దక్కన్ పీఠభూమి]]కి ఉత్తర సరిహద్దుగా ఏర్పడి, [[గోదావరి నది]], [[తపతీ నది|తపతీ నదిల]] ఉపనదుల మధ్య జలవిభాజకంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="Gazetteer">{{cite book |last1=Hunter |first1=William Wilson |title=The Imperial Gazetteer of India |date=1881 |publisher=Trubner & Co. |location=London |page=88 |isbn=978-81-7019-101-8 |url=https://books.google.com/books?id=rUkcAQAAIAAJ&dq=Ajanta%20Hills&pg=PA88 |access-date=18 November 2023}}</ref> ==భౌగోళిక స్వరూపం== [[నాసిక్ జిల్లా]]లోని [[నాంద్‌గావ్, మహారాష్ట్ర|నాంద్‌గావ్]]కు కు తూర్పు ప్రాంతం నుండి ప్రారంభమయ్యే అజంతా పర్వత శ్రేణి సాధారణంగా తూర్పు దిశగా విస్తరించి, [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లా]] దక్షిణ భాగం, [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]] ఉత్తర భాగం, [[జాల్నా జిల్లా|జల్నా జిల్లా]], [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా జిల్లా]] దక్షిణ ప్రాంతాల గుండా కొనసాగుతుంది. ఈ పర్వత శ్రేణి ఎత్తు సాధారణంగా 500–700 మీటర్ల మధ్య ఉంటుంది. ఇది [[గోదావరి నది]] మరియు తాప్తీ–పూర్ణా నదుల పరీవాహక ప్రాంతాల మధ్య జలవిభాజక పర్వత శ్రేణిగా పనిచేస్తుంది. ఈ పర్వత శ్రేణి ఉత్తర వాలులలో [[జ్ఞానగంగా నది]], విశ్వగంగా, నల్‌గంగా నదులు పుట్టి తాప్తీ–పూర్ణా నదీ వ్యవస్థకు ఉపనదులుగా ప్రవహిస్తాయి. దక్షిణ వాలులలో [[ఖడక్‌పూర్ణా నది]], [[పైన్‌గంగా నది]] పుట్టి [[గోదావరి నది]] పరీవాహక ప్రాంతంలో భాగంగా ప్రవహిస్తాయి. ==వన్యప్రాణులు== ఈ పర్వతాలు ప్రధానంగా బసాల్టిక్ లావా ట్రాప్ నేలలతో ఏర్పడి, ఉష్ణమండల పొడి [[ఆకురాల్చే అడవులు|ఆకురాల్చే అడవులతో]] కప్పబడి ఉన్నాయి.{{Citation needed|date=December 2023}} ఈ పర్వత శ్రేణి పశ్చిమ భాగంలో [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం]] ఉండగా, తూర్పు భాగంలో '''జ్ఞానగంగా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం''' ఉంది. ఈ అభయారణ్యాలలో [[చిరుత]], [[బద్ధకపు ఎలుగుబంటి]], [[నక్క]], [[జింక]] తదితర వన్యప్రాణులు కనిపిస్తాయి.<ref name="MahaEco">{{cite web |title=Dnyanganga Wildlife Sanctuary |url=http://mahaecotourism.gov.in/ecotourism/sites/default/files/inline-files/DnyanGanga_0.pdf |website=Maharashtra Eco Tourism |publisher=Government of Maharashtra |access-date=18 November 2023}}</ref> 19వ శతాబ్దం వరకు ఈ అడవులు గణనీయమైన సంఖ్యలో [[పులి|పులులకు]] ఆవాసంగా ఉండేవి. అయితే తరువాత కాలంలో పులుల సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుతం అజంతా పర్వత శ్రేణిలో పులులు కనిపించడం చాలా అరుదుగా మారింది.<ref name="Mongabay">{{cite web |last1=Suryawanshi |first1=Kulbhushansingh |title=The last tiger of Ajanta |url=https://india.mongabay.com/2020/04/commentary-the-last-tiger-of-ajanta/ |website=Mongabay |access-date=18 November 2023}}</ref> ==చరిత్ర== ఈ పర్వత శ్రేణిలోనే [[అజంతా గుహలు]] ఉన్నాయి. ఈ గుహల పేరుమీదుగానే ఈ పర్వత శ్రేణికి "అజంతా పర్వత శ్రేణి" అనే పేరు వచ్చింది. అజంతా గుహలు [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]].<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Ajanta Caves |url=https://whc.unesco.org/en/list/242/ |website=UNESCO World Heritage Convention |access-date=18 November 2023}}</ref> రక్షిత చారిత్రక కట్టడాలైన [[దౌలతాబాద్ కోట]], [[అంతూర్ కోట]] కూడా అజంతా పర్వత శ్రేణిలోనే ఉన్నాయి.{{Citation needed|date=December 2023}} ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర భౌగోళిక స్వరూపం]] tj8h4ogh8nv9c6822q4lr20w5dd71i2 14 505712 4920185 2026-08-04T12:45:20Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:మహారాష్ట్ర]]' 4920185 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] mi3hgn0ls95t9a8jgprjau6bgpthh1j 0 505713 4920188 2026-08-04T12:54:03Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] 4920188 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు[[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] 9f2sahtqbahfpzxnwzzutcrjfinnxyj 0 505714 4920189 2026-08-04T12:56:00Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం | iucn_category = IV | image = | image_alt = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = India Maharashtra#India | map_alt = | map_caption = | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], జల్గా...' 4920189 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం | iucn_category = IV | image = | image_alt = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = India Maharashtra#India | map_alt = | map_caption = | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[జల్గావ్ జిల్లా]], మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | nearest_city = [[కన్నాడ్]], [[చాలీస్‌గావ్]] | coordinates = {{coord|20|19|57.0|N|75|08|27.0|E|display=inline, title}} | area_km2 = 260.61 | established = 1986 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర అటవీ శాఖ | website = }} '''గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం''' [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక రక్షిత ప్రాంతం. ఇది [[పశ్చిమ కనుమలు]]లోని [[సాత్‌మాలా పర్వత శ్రేణి]], [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లలో విస్తరించి ఉంది. పరిపాలనా పరంగా ఇది [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లాలలో]] ఉంది. ఈ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం 1986లో ఇప్పటికే ఉన్న రిజర్వు అటవీ ప్రాంతంలో స్థాపించబడింది.<ref name="Bhatt">{{Cite book|page=[https://books.google.dom/books?id=IleHyBDWbzEC&pg=PA479 479]|chapter=Wildlife|title=Land and people of Indian states and union territories in 36 volumes, volume 16 Maharashtra|author1=Bhatt, Shankarlal C. |author2=Bhargava, Gopal K.|year=2006|publisher=Gyan Publishing House (Kalpaz Publications)|location=Delhi, India|isbn=978-81-7835-372-2}}</ref><ref name="Eco">{{Cite web|title=Gautala - for the eco tourist|publisher=Aurangabad Net|url=http://www.aurangabad.net/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=458|access-date=2012-09-27|archive-date=2010-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922064438/http://www.aurangabad.net/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=458|url-status=dead}}</ref> ఈ అభయారణ్యం మొత్తం {{Convert|26061.19|ha|acre|0}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇందులో [[భారతదేశంలోని రిజర్వు అడవులు, రక్షిత అడవులు|రిజర్వు అటవీ ప్రాంతాలు]] [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]]లో 19,706 హెక్టార్లు, [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లాలో]] 6,355.19 హెక్టార్లు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Gautala Autramghat Sanctuary|date=7 June 2005|publisher=India 9|url=http://www.india9.com/i9show/Gautala-Autramghat-Sanctuary-25871.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002845/http://www.india9.com/i9show/Gautala-Autramghat-Sanctuary-25871.htm|archivedate=7 September 2008|url-status=live}}</ref> ఈ అభయారణ్యానికి సమీపంలోని '''గౌతాలా''' గ్రామం పేరు ఆధారంగా ఈ పేరు వచ్చింది. ఆ గ్రామానికి [[గౌతమ మహర్షి]] పేరు పెట్టబడింది. గౌతమ మహర్షి [[రామచరితమానస్]]లో ప్రస్తావించబడిన హిందూ ఋషి. అభయారణ్యంలోని దట్టమైన అడవిలో '''గౌతాలా సరస్సు''' అనే ఒక సరస్సు ఉంది. గతంలో ఈ సరస్సు పరిసర ప్రాంతంలో కొంతమంది నివసిస్తూ పశువులను మేపేవారు. ''గౌ'' (ఆవు) అనే పదం ఆధారంగా ఈ ప్రాంతానికి, అనంతరం అడవికి కూడా '''గౌతాలా''' అనే పేరు వచ్చినట్లు స్థానికంగా చెబుతారు. ==వన్యప్రాణులు== ఈ అభయారణ్యంలో సరీసృపాలు, క్షీరదాలు, కీటకాలు వంటి అనేక జంతు జాతులు నివసిస్తున్నాయి. ఇక్కడ [[స్పూన్‌బిల్]], [[నెమలి]], [[కొంగ]]తో సహా 240కు పైగా పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి. అభయారణ్య ప్రాంతంలో అనేక ప్రాచీన దేవాలయాలు, గుహలు, సరస్సులు, జలపాతాలు కూడా ఉండటంతో ఇది పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. ఈ ప్రాంతాన్ని 1986లో వన్యప్రాణి అభయారణ్యంగా ప్రకటించిన [[మహారాష్ట్ర]] ప్రభుత్వం ఇక్కడి వన్యప్రాణులను సంరక్షిస్తోంది. ==జీవావరణ శాస్త్రం== ఈ ప్రాంతంలో [[మధ్య దక్కన్ పీఠభూమి పొడి ఆకురాల్చే అడవులు|దక్షిణ ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు]], వాటి మధ్య పొదలు, గడ్డి మైదానాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ భౌగోళిక స్వరూపం అనేక రకాల వృక్షజాలానికి<ref name=":0">{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Mule |first2=Mahadeo |date=2025-03-31 |title=Herbaceous Species Diversity, Composition and Anthropogenic Disturbances at Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary (GAWLS), Maharashtra, Western India |url=https://ikprress.org/index.php/JOBAN/article/view/9211 |journal=Journal of Biology and Nature |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=82–95 |doi=10.56557/joban/2025/v17i19211 |issn=2395-5384}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Mule |first2=Mahadeo |date=2025-03-18 |title=Vegetation Patterns and Anthropogenic Influence in Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary (GAWLS): An Analysis of Species Diversity and Ecological Status |url=https://ikprress.org/index.php/JOGEE/article/view/9180 |journal=Journal of Global Ecology and Environment |language=en |volume=21 |issue=2 |pages=37–50 |doi=10.56557/jogee/2025/v21i29180 |issn=2454-2644}}</ref>, జంతుజాలానికి<ref name=":2">{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Mule |first2=Mahadeo |date=2025-03-19 |title=Mammalian Diversity and Prey Population Density of Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary, Maharashtra, Western India |url=https://ikprress.org/index.php/JOBAN/article/view/9182 |journal=Journal of Biology and Nature |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=49–62 |doi=10.56557/joban/2025/v17i19182 |issn=2395-5384}}</ref> అనుకూలమైన ఆవాసాన్ని కల్పిస్తుంది. ===జంతుజాలం=== ఈ అభయారణ్యంలో అనేక రకాల వన్యప్రాణులు ఉన్నాయి. వాటిలో [[చింకారా|చింకారా (''Gazella bennettii'')]], నీల్‌గాయ్ (''Boselaphus tragocamelus''), బద్ధకపు ఎలుగుబంటి (''Melursus ursinus''), అడవి పిల్లి (''Felis chaus''), బ్రౌన్ పామ్ సివెట్ (''Paradoxurus jerdoni''), ముంట్‌జాక్ లేదా మొరిగే జింక (''Muntiacus muntjak''), కుందేలు (''Lepus nigricollis''), [[చిరుత]], [[నక్క]], శృగాలం, [[గబ్బిలాలు]], అడవి పంది, గ్రే లంగూర్ (''Semnopithecus entellus''), తోడేలు (''Canis lupus pallipes'') ఉన్నాయి.<ref name=":2" /> అభయారణ్యం లోపల, పరిసర ప్రాంతాలలో మొత్తం 240 పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|year=2010|title=Vision 2020: Aurangabad Forest, Wildlife & Social Forestry|page=13|author=Co-ordinator Conservator of Forests, Aurangabad Forest Division|location=Aurangabad (Maharashtra)|format=pdf|url=http://aurangabad.nic.in/htmldocs/vision2020/3_groupnoforest.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927053128/http://aurangabad.nic.in/htmldocs/vision2020/3_groupnoforest.pdf|archivedate=2012-09-27}}</ref> వాటిలో [[కొంగ]], [[స్పూన్‌బిల్]], [[కొంగ (స్టార్క్)|స్టార్క్]], [[ఐబిస్]], [[కామన్ పోచార్డ్|పోచార్డ్]], [[నెమలి]], [[క్వెయిల్]], [[పార్ట్రిడ్జ్]], అలాగే అనేక రకాల నీటిలో సంచరించే పక్షులు ఉన్నాయి. ఇక్కడ కనిపించే ప్రధాన పాములలో [[నాగుపాము]] (''Naja naja''), సాధారణ క్రైట్ (''Bungarus caeruleus''), ఎలుక పాము (''Ptyas mucosus'') ఉన్నాయి. ===వృక్షజాలం=== అభయారణ్యంలోని కొండ శిఖరాలు ప్రధానంగా గడ్డి మైదానాలతో కప్పబడి ఉండగా, ఎక్కువ భాగం అడవి వృక్షాలు కొండ వాలులపై పెరుగుతాయి. ఇక్కడ కనిపించే ముఖ్యమైన వృక్షాలలో టేకు (''Tectona grandis''), అంజన్ (''Hardwickia binata''), ఆయిల్ కేక్ చెట్టు (''Albizia amara''), గంధపు చెట్టు (''Santalum album''), బిల్వం (''Aegle marmelos''), ఉసిరి (''Phyllanthus emblica''), భల్లాతకం (''Semecarpus anacardium''), ఇప్ప (''Madhuca longifolia'') ఉన్నాయి.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==ఎలా చేరుకోవాలి== ఈ అభయారణ్యానికి రహదారి మార్గం ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. ఇది [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్]] (ఔరంగాబాద్) నుండి సుమారు 75 కి.మీ., [[చాలీస్‌గావ్]] పట్టణం నుండి సుమారు 40 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప రైల్వే స్టేషన్ చాలీస్‌గావ్. సమీప విమానాశ్రయం [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్]] (ఔరంగాబాద్)లో ఉంది. సమీపంలోని [[కన్నాడ్]] పట్టణం నుండి కూడా రోజుకు 2–3 బస్సులు ఈ ప్రాంతానికి అందుబాటులో ఉంటాయి. ==ప్రత్యేకతలు== * క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దం నుండి క్రీస్తుశకం 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన బౌద్ధ శిలా తొలిచిన [[పితల్‌ఖోరా గుహలు]] * [[పాట్నాదేవి దేవాలయం]] * [[మహాదేవ ఆలయం]] * [[సీతా ఖోరి]] జలపాతం<ref name="Eco" /> పర్యాటకుల కోసం ఇక్కడ అనేక దేవాలయాలు, జలపాతాలు, వీక్షణ స్థలాలు (వ్యూపాయింట్లు), గుహలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Fulgavkar |first2=Kuldeep |last3=Chaudhari |first3=Swapnil |date=2025-09-11 |title=Balancing Heritage and Habitat: Assessing Tourist Sites, Visitor Impacts and Ecotourism Potential in Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary Region, Western India |url=https://ikprress.org/index.php/JOBAN/article/view/9704 |journal=Journal of Biology and Nature |language=en |volume=17 |issue=2 |pages=399–414 |doi=10.56557/joban/2025/v17i29704 |issn=2395-5384|doi-access=free }}</ref> ==గమనికలు== {{Reflist}} {{Clear}} [[వర్గం:మధ్య దక్కన్ పీఠభూమి పొడి ఆకురాల్చే అడవులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు]] [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లా]] [[వర్గం:1986లో మహారాష్ట్రలో స్థాపించబడినవి]] [[వర్గం:1986లో స్థాపించబడిన రక్షిత ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] 3sxuto8vzz0w1n7qz9a26adqyk1805j 4920210 4920189 2026-08-04T13:28:02Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:వన్య ప్రాణుల అభయారణ్యాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920210 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం | iucn_category = IV | image = | image_alt = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = India Maharashtra#India | map_alt = | map_caption = | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[జల్గావ్ జిల్లా]], మహారాష్ట్ర, భారతదేశం | nearest_city = [[కన్నాడ్]], [[చాలీస్‌గావ్]] | coordinates = {{coord|20|19|57.0|N|75|08|27.0|E|display=inline, title}} | area_km2 = 260.61 | established = 1986 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర అటవీ శాఖ | website = }} '''గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం''' [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక రక్షిత ప్రాంతం. ఇది [[పశ్చిమ కనుమలు]]లోని [[సాత్‌మాలా పర్వత శ్రేణి]], [[అజంతా పర్వత శ్రేణి]]లలో విస్తరించి ఉంది. పరిపాలనా పరంగా ఇది [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]], [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లాలలో]] ఉంది. ఈ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం 1986లో ఇప్పటికే ఉన్న రిజర్వు అటవీ ప్రాంతంలో స్థాపించబడింది.<ref name="Bhatt">{{Cite book|page=[https://books.google.dom/books?id=IleHyBDWbzEC&pg=PA479 479]|chapter=Wildlife|title=Land and people of Indian states and union territories in 36 volumes, volume 16 Maharashtra|author1=Bhatt, Shankarlal C. |author2=Bhargava, Gopal K.|year=2006|publisher=Gyan Publishing House (Kalpaz Publications)|location=Delhi, India|isbn=978-81-7835-372-2}}</ref><ref name="Eco">{{Cite web|title=Gautala - for the eco tourist|publisher=Aurangabad Net|url=http://www.aurangabad.net/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=458|access-date=2012-09-27|archive-date=2010-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922064438/http://www.aurangabad.net/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=458|url-status=dead}}</ref> ఈ అభయారణ్యం మొత్తం {{Convert|26061.19|ha|acre|0}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇందులో [[భారతదేశంలోని రిజర్వు అడవులు, రక్షిత అడవులు|రిజర్వు అటవీ ప్రాంతాలు]] [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్ జిల్లా]]లో 19,706 హెక్టార్లు, [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్ జిల్లాలో]] 6,355.19 హెక్టార్లు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Gautala Autramghat Sanctuary|date=7 June 2005|publisher=India 9|url=http://www.india9.com/i9show/Gautala-Autramghat-Sanctuary-25871.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002845/http://www.india9.com/i9show/Gautala-Autramghat-Sanctuary-25871.htm|archivedate=7 September 2008|url-status=live}}</ref> ఈ అభయారణ్యానికి సమీపంలోని '''గౌతాలా''' గ్రామం పేరు ఆధారంగా ఈ పేరు వచ్చింది. ఆ గ్రామానికి [[గౌతమ మహర్షి]] పేరు పెట్టబడింది. గౌతమ మహర్షి [[రామచరితమానస్]]లో ప్రస్తావించబడిన హిందూ ఋషి. అభయారణ్యంలోని దట్టమైన అడవిలో '''గౌతాలా సరస్సు''' అనే ఒక సరస్సు ఉంది. గతంలో ఈ సరస్సు పరిసర ప్రాంతంలో కొంతమంది నివసిస్తూ పశువులను మేపేవారు. ''గౌ'' (ఆవు) అనే పదం ఆధారంగా ఈ ప్రాంతానికి, అనంతరం అడవికి కూడా '''గౌతాలా''' అనే పేరు వచ్చినట్లు స్థానికంగా చెబుతారు. ==వన్యప్రాణులు== ఈ అభయారణ్యంలో సరీసృపాలు, క్షీరదాలు, కీటకాలు వంటి అనేక జంతు జాతులు నివసిస్తున్నాయి. ఇక్కడ [[స్పూన్‌బిల్]], [[నెమలి]], [[కొంగ]]తో సహా 240కు పైగా పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి. అభయారణ్య ప్రాంతంలో అనేక ప్రాచీన దేవాలయాలు, గుహలు, సరస్సులు, జలపాతాలు కూడా ఉండటంతో ఇది పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. ఈ ప్రాంతాన్ని 1986లో వన్యప్రాణి అభయారణ్యంగా ప్రకటించిన [[మహారాష్ట్ర]] ప్రభుత్వం ఇక్కడి వన్యప్రాణులను సంరక్షిస్తోంది. ==జీవావరణ శాస్త్రం== ఈ ప్రాంతంలో [[మధ్య దక్కన్ పీఠభూమి పొడి ఆకురాల్చే అడవులు|దక్షిణ ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు]], వాటి మధ్య పొదలు, గడ్డి మైదానాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ భౌగోళిక స్వరూపం అనేక రకాల వృక్షజాలానికి<ref name=":0">{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Mule |first2=Mahadeo |date=2025-03-31 |title=Herbaceous Species Diversity, Composition and Anthropogenic Disturbances at Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary (GAWLS), Maharashtra, Western India |url=https://ikprress.org/index.php/JOBAN/article/view/9211 |journal=Journal of Biology and Nature |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=82–95 |doi=10.56557/joban/2025/v17i19211 |issn=2395-5384}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Mule |first2=Mahadeo |date=2025-03-18 |title=Vegetation Patterns and Anthropogenic Influence in Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary (GAWLS): An Analysis of Species Diversity and Ecological Status |url=https://ikprress.org/index.php/JOGEE/article/view/9180 |journal=Journal of Global Ecology and Environment |language=en |volume=21 |issue=2 |pages=37–50 |doi=10.56557/jogee/2025/v21i29180 |issn=2454-2644}}</ref>, జంతుజాలానికి<ref name=":2">{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Mule |first2=Mahadeo |date=2025-03-19 |title=Mammalian Diversity and Prey Population Density of Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary, Maharashtra, Western India |url=https://ikprress.org/index.php/JOBAN/article/view/9182 |journal=Journal of Biology and Nature |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=49–62 |doi=10.56557/joban/2025/v17i19182 |issn=2395-5384}}</ref> అనుకూలమైన ఆవాసాన్ని కల్పిస్తుంది. ===జంతుజాలం=== ఈ అభయారణ్యంలో అనేక రకాల వన్యప్రాణులు ఉన్నాయి. వాటిలో [[చింకారా|చింకారా (''Gazella bennettii'')]], నీల్‌గాయ్ (''Boselaphus tragocamelus''), బద్ధకపు ఎలుగుబంటి (''Melursus ursinus''), అడవి పిల్లి (''Felis chaus''), బ్రౌన్ పామ్ సివెట్ (''Paradoxurus jerdoni''), ముంట్‌జాక్ లేదా మొరిగే జింక (''Muntiacus muntjak''), కుందేలు (''Lepus nigricollis''), [[చిరుత]], [[నక్క]], శృగాలం, [[గబ్బిలాలు]], అడవి పంది, గ్రే లంగూర్ (''Semnopithecus entellus''), తోడేలు (''Canis lupus pallipes'') ఉన్నాయి.<ref name=":2" /> అభయారణ్యం లోపల, పరిసర ప్రాంతాలలో మొత్తం 240 పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|year=2010|title=Vision 2020: Aurangabad Forest, Wildlife & Social Forestry|page=13|author=Co-ordinator Conservator of Forests, Aurangabad Forest Division|location=Aurangabad (Maharashtra)|format=pdf|url=http://aurangabad.nic.in/htmldocs/vision2020/3_groupnoforest.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927053128/http://aurangabad.nic.in/htmldocs/vision2020/3_groupnoforest.pdf|archivedate=2012-09-27}}</ref> వాటిలో [[కొంగ]], [[స్పూన్‌బిల్]], [[కొంగ (స్టార్క్)|స్టార్క్]], [[ఐబిస్]], [[కామన్ పోచార్డ్|పోచార్డ్]], [[నెమలి]], [[క్వెయిల్]], [[పార్ట్రిడ్జ్]], అలాగే అనేక రకాల నీటిలో సంచరించే పక్షులు ఉన్నాయి. ఇక్కడ కనిపించే ప్రధాన పాములలో [[నాగుపాము]] (''Naja naja''), సాధారణ క్రైట్ (''Bungarus caeruleus''), ఎలుక పాము (''Ptyas mucosus'') ఉన్నాయి. ===వృక్షజాలం=== అభయారణ్యంలోని కొండ శిఖరాలు ప్రధానంగా గడ్డి మైదానాలతో కప్పబడి ఉండగా, ఎక్కువ భాగం అడవి వృక్షాలు కొండ వాలులపై పెరుగుతాయి. ఇక్కడ కనిపించే ముఖ్యమైన వృక్షాలలో టేకు (''Tectona grandis''), అంజన్ (''Hardwickia binata''), ఆయిల్ కేక్ చెట్టు (''Albizia amara''), గంధపు చెట్టు (''Santalum album''), బిల్వం (''Aegle marmelos''), ఉసిరి (''Phyllanthus emblica''), భల్లాతకం (''Semecarpus anacardium''), ఇప్ప (''Madhuca longifolia'') ఉన్నాయి.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==ఎలా చేరుకోవాలి== ఈ అభయారణ్యానికి రహదారి మార్గం ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. ఇది [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్]] (ఔరంగాబాద్) నుండి సుమారు 75 కి.మీ., [[చాలీస్‌గావ్]] పట్టణం నుండి సుమారు 40 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప రైల్వే స్టేషన్ చాలీస్‌గావ్. సమీప విమానాశ్రయం [[ఛత్రపతి సంభాజీనగర్]] (ఔరంగాబాద్)లో ఉంది. సమీపంలోని [[కన్నాడ్]] పట్టణం నుండి కూడా రోజుకు 2–3 బస్సులు ఈ ప్రాంతానికి అందుబాటులో ఉంటాయి. ==ప్రత్యేకతలు== * క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దం నుండి క్రీస్తుశకం 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన బౌద్ధ శిలా తొలిచిన [[పితల్‌ఖోరా గుహలు]] * [[పాట్నాదేవి దేవాలయం]] * [[మహాదేవ ఆలయం]] * [[సీతా ఖోరి]] జలపాతం<ref name="Eco" /> పర్యాటకుల కోసం ఇక్కడ అనేక దేవాలయాలు, జలపాతాలు, వీక్షణ స్థలాలు (వ్యూపాయింట్లు), గుహలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal |last=Pawar |first=Pandurang |last2=Fulgavkar |first2=Kuldeep |last3=Chaudhari |first3=Swapnil |date=2025-09-11 |title=Balancing Heritage and Habitat: Assessing Tourist Sites, Visitor Impacts and Ecotourism Potential in Gautala Autramghat Wildlife Sanctuary Region, Western India |url=https://ikprress.org/index.php/JOBAN/article/view/9704 |journal=Journal of Biology and Nature |language=en |volume=17 |issue=2 |pages=399–414 |doi=10.56557/joban/2025/v17i29704 |issn=2395-5384|doi-access=free }}</ref> ==గమనికలు== {{Reflist}} {{Clear}} [[వర్గం:మధ్య దక్కన్ పీఠభూమి పొడి ఆకురాల్చే అడవులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు]] [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లా]] [[వర్గం:1986లో మహారాష్ట్రలో స్థాపించబడినవి]] [[వర్గం:1986లో స్థాపించబడిన రక్షిత ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:వన్య ప్రాణుల అభయారణ్యాలు]] 9d4z8m897b29z7g5eos3vtjlxqi30km 0 505715 4920191 2026-08-04T13:03:16Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inl...' 4920191 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = पाटणादेवी | country = [[భారతదేశం]] | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జల్గావ్]] | location = [[చాలీస్‌గావ్]] | elevation_m = | deity = [[దేవి]] | architecture = | temple_quantity = 2 | completed = సంవత్సరం 1150 | creator = యాదవరావ్ ఖేఉంచంద్ర, గోవింద్‌రాజ్ మౌర్య }} '''పాట్నాదేవి''' మహారాష్ట్రలోని [[చాలీస్‌గావ్]] కు నైరుతి దిశలో సుమారు 18 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో]] ఉంది. [[సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి]]లోని ఎత్తైన పర్వతాలతో ఈ ప్రాంతం చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ క్షేత్రంలో '''చండికా దేవి ఆలయం''', '''హేమాడ్‌పంతి మహాదేవ ఆలయం''' ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం '''పాట్నా (విజ్జల్‌గడ్)''' అనే ముఖ్యమైన ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని యాదవ రాజుల పాలనలోని రాజులు, వారి సామంతులు పరిపాలించేవారు. ఆ కాలంలో ఈ రాజధాని సుమారు 4–5 మైళ్ల పొడవు, వెడల్పుతో విస్తరించి ఉండేది. ఈ నగరాన్ని ఎత్తైన పర్వతాల్లాంటి సహజ గోడలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి. చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన అడవుల కారణంగా ఈ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉండేది. అడవులలో వివిధ రకాల పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. నగరం గుండా ఒక ప్రధాన రహదారి కూడా ఉండేది. పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాలలో నీటి కుంటలను తవ్వి నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసేవారు. లోహ ఖనిజాలు, కొండలపై విస్తరించిన సమృద్ధమైన వృక్షసంపద కారణంగా ఈ నగరం [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన శక కాలం]] నుండి వాణిజ్యం, కళలు, విద్య, రవాణా, దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో యాదవుల సామంత రాజులు వాఘ్లీలో సిద్ధేశ్వర్ ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 991), బహాల్‌లో శారదాదేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1944), పాట్నాలో చండికా దేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1128) నిర్మించారు. ==భాస్కరాచార్యుడు== {{Distinguish|Bhāskara I}} '''భాస్కరాచార్యుడు''' లేదా భాస్కర II 12వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన తన కాలంలో ప్రసిద్ధ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా. ఆయన పాట్నాదేవిలోని ఒక ఆశ్రమంలో నివసించినట్లు చెబుతారు. ఆయన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన [[సిద్ధాంత శిరోమణి|''సిద్ధాంత శిరోమణి'']]ను పాట్నాదేవిలోనే రచించినట్లు విశ్వసిస్తారు. ==ప్రాముఖ్యత, ప్రస్తుత స్థితి== పాట్నాదేవిలోని '''చండికా మాత''' అనేక హిందూ కులాలు, తెగల కులదేవతగా ఆరాధించబడుతోంది. నేటికీ కులధర్మ–కులాచార ఆచారాలలో భాగంగా అనేక మంది భక్తులు ధవళతీర్థం నుండి భగవతి స్మరణార్థం పూజ కోసం బియ్యాన్ని తీసుకువస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} * http://www.patnadevi.com/ * https://web.archive.org/web/20140908085927/http://jalgaon.nic.in/html/Tourist_Information.htm [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు]] gtymvss800zqapw52qf4j813dedf0gs 4920192 4920191 2026-08-04T13:03:32Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920192 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = पाटणादेवी | country = [[భారతదేశం]] | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జల్గావ్]] | location = [[చాలీస్‌గావ్]] | elevation_m = | deity = [[దేవి]] | architecture = | temple_quantity = 2 | completed = సంవత్సరం 1150 | creator = యాదవరావ్ ఖేఉంచంద్ర, గోవింద్‌రాజ్ మౌర్య }} '''పాట్నాదేవి''' మహారాష్ట్రలోని [[చాలీస్‌గావ్]] కు నైరుతి దిశలో సుమారు 18 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో]] ఉంది. [[సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి]]లోని ఎత్తైన పర్వతాలతో ఈ ప్రాంతం చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ క్షేత్రంలో '''చండికా దేవి ఆలయం''', '''హేమాడ్‌పంతి మహాదేవ ఆలయం''' ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం '''పాట్నా (విజ్జల్‌గడ్)''' అనే ముఖ్యమైన ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని యాదవ రాజుల పాలనలోని రాజులు, వారి సామంతులు పరిపాలించేవారు. ఆ కాలంలో ఈ రాజధాని సుమారు 4–5 మైళ్ల పొడవు, వెడల్పుతో విస్తరించి ఉండేది. ఈ నగరాన్ని ఎత్తైన పర్వతాల్లాంటి సహజ గోడలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి. చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన అడవుల కారణంగా ఈ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉండేది. అడవులలో వివిధ రకాల పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. నగరం గుండా ఒక ప్రధాన రహదారి కూడా ఉండేది. పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాలలో నీటి కుంటలను తవ్వి నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసేవారు. లోహ ఖనిజాలు, కొండలపై విస్తరించిన సమృద్ధమైన వృక్షసంపద కారణంగా ఈ నగరం [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన శక కాలం]] నుండి వాణిజ్యం, కళలు, విద్య, రవాణా, దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో యాదవుల సామంత రాజులు వాఘ్లీలో సిద్ధేశ్వర్ ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 991), బహాల్‌లో శారదాదేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1944), పాట్నాలో చండికా దేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1128) నిర్మించారు. ==భాస్కరాచార్యుడు== {{Distinguish|Bhāskara I}} '''భాస్కరాచార్యుడు''' లేదా భాస్కర II 12వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన తన కాలంలో ప్రసిద్ధ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా. ఆయన పాట్నాదేవిలోని ఒక ఆశ్రమంలో నివసించినట్లు చెబుతారు. ఆయన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన [[సిద్ధాంత శిరోమణి|''సిద్ధాంత శిరోమణి'']]ను పాట్నాదేవిలోనే రచించినట్లు విశ్వసిస్తారు. ==ప్రాముఖ్యత, ప్రస్తుత స్థితి== పాట్నాదేవిలోని '''చండికా మాత''' అనేక హిందూ కులాలు, తెగల కులదేవతగా ఆరాధించబడుతోంది. నేటికీ కులధర్మ–కులాచార ఆచారాలలో భాగంగా అనేక మంది భక్తులు ధవళతీర్థం నుండి భగవతి స్మరణార్థం పూజ కోసం బియ్యాన్ని తీసుకువస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} * http://www.patnadevi.com/ * https://web.archive.org/web/20140908085927/http://jalgaon.nic.in/html/Tourist_Information.htm [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] h8vfw4zf5fazgatwdewfvwixvspq7bn 4920196 4920192 2026-08-04T13:05:56Z K.Venkataramana 27319 4920196 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = पाटणादेवी | country = [[భారతదేశం]] | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్]] | location = [[చాలీస్‌గావ్]] | elevation_m = | deity = [[దేవి]] | architecture = | temple_quantity = 2 | completed = సంవత్సరం 1150 | creator = యాదవరావ్ ఖేఉంచంద్ర, గోవింద్‌రాజ్ మౌర్య }} '''పాట్నాదేవి''' మహారాష్ట్రలోని [[చాలీస్‌గావ్]] కు నైరుతి దిశలో సుమారు 18 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో]] ఉంది. [[సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి]]లోని ఎత్తైన పర్వతాలతో ఈ ప్రాంతం చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ క్షేత్రంలో '''చండికా దేవి ఆలయం''', '''హేమాడ్‌పంతి మహాదేవ ఆలయం''' ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం '''పాట్నా (విజ్జల్‌గడ్)''' అనే ముఖ్యమైన ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని యాదవ రాజుల పాలనలోని రాజులు, వారి సామంతులు పరిపాలించేవారు. ఆ కాలంలో ఈ రాజధాని సుమారు 4–5 మైళ్ల పొడవు, వెడల్పుతో విస్తరించి ఉండేది. ఈ నగరాన్ని ఎత్తైన పర్వతాల్లాంటి సహజ గోడలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి. చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన అడవుల కారణంగా ఈ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉండేది. అడవులలో వివిధ రకాల పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. నగరం గుండా ఒక ప్రధాన రహదారి కూడా ఉండేది. పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాలలో నీటి కుంటలను తవ్వి నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసేవారు. లోహ ఖనిజాలు, కొండలపై విస్తరించిన సమృద్ధమైన వృక్షసంపద కారణంగా ఈ నగరం [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన శక కాలం]] నుండి వాణిజ్యం, కళలు, విద్య, రవాణా, దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో యాదవుల సామంత రాజులు వాఘ్లీలో సిద్ధేశ్వర్ ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 991), బహాల్‌లో శారదాదేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1944), పాట్నాలో చండికా దేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1128) నిర్మించారు. ==భాస్కరాచార్యుడు== {{Distinguish|Bhāskara I}} '''భాస్కరాచార్యుడు''' లేదా భాస్కర II 12వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన తన కాలంలో ప్రసిద్ధ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా. ఆయన పాట్నాదేవిలోని ఒక ఆశ్రమంలో నివసించినట్లు చెబుతారు. ఆయన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన [[సిద్ధాంత శిరోమణి|''సిద్ధాంత శిరోమణి'']]ను పాట్నాదేవిలోనే రచించినట్లు విశ్వసిస్తారు. ==ప్రాముఖ్యత, ప్రస్తుత స్థితి== పాట్నాదేవిలోని '''చండికా మాత''' అనేక హిందూ కులాలు, తెగల కులదేవతగా ఆరాధించబడుతోంది. నేటికీ కులధర్మ–కులాచార ఆచారాలలో భాగంగా అనేక మంది భక్తులు ధవళతీర్థం నుండి భగవతి స్మరణార్థం పూజ కోసం బియ్యాన్ని తీసుకువస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} * http://www.patnadevi.com/ * https://web.archive.org/web/20140908085927/http://jalgaon.nic.in/html/Tourist_Information.htm [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] psn88w7y0mvwy97ksm05fwb9qr2027p 4920198 4920196 2026-08-04T13:06:50Z K.Venkataramana 27319 4920198 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = पाटणादेवी | country = [[భారతదేశం]] | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్]] | location = [[చాలీస్‌గావ్]] | elevation_m = | deity = [[దేవి]] | architecture = | temple_quantity = 2 | completed = సంవత్సరం 1150 | creator = యాదవరావ్ ఖేఉంచంద్ర, గోవింద్‌రాజ్ మౌర్య }} '''పాట్నాదేవి''' మహారాష్ట్రలోని [[చాలీస్‌గావ్]] కు నైరుతి దిశలో సుమారు 18 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో]] ఉంది. [[సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి]]లోని ఎత్తైన పర్వతాలతో ఈ ప్రాంతం చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ క్షేత్రంలో '''చండికా దేవి ఆలయం''', '''హేమాడ్‌పంతి మహాదేవ ఆలయం''' ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం '''పాట్నా (విజ్జల్‌గడ్)''' అనే ముఖ్యమైన ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని యాదవ రాజుల పాలనలోని రాజులు, వారి సామంతులు పరిపాలించేవారు. ఆ కాలంలో ఈ రాజధాని సుమారు 4–5 మైళ్ల పొడవు, వెడల్పుతో విస్తరించి ఉండేది. ఈ నగరాన్ని ఎత్తైన పర్వతాల్లాంటి సహజ గోడలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి. చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన అడవుల కారణంగా ఈ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉండేది. అడవులలో వివిధ రకాల పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. నగరం గుండా ఒక ప్రధాన రహదారి కూడా ఉండేది. పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాలలో నీటి కుంటలను తవ్వి నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసేవారు. లోహ ఖనిజాలు, కొండలపై విస్తరించిన సమృద్ధమైన వృక్షసంపద కారణంగా ఈ నగరం [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన శక కాలం]] నుండి వాణిజ్యం, కళలు, విద్య, రవాణా, దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో యాదవుల సామంత రాజులు వాఘ్లీలో సిద్ధేశ్వర్ ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 991), బహాల్‌లో శారదాదేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1944), పాట్నాలో చండికా దేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1128) నిర్మించారు. ==భాస్కరాచార్యుడు== {{Distinguish|Bhāskara I}} '''భాస్కరాచార్యుడు''' లేదా [[భాస్కరాచార్యుడు|భాస్కర II]] 12వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన తన కాలంలో ప్రసిద్ధ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా. ఆయన పాట్నాదేవిలోని ఒక ఆశ్రమంలో నివసించినట్లు చెబుతారు. ఆయన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన [[సిద్ధాంత శిరోమణి|''సిద్ధాంత శిరోమణి'']]ను పాట్నాదేవిలోనే రచించినట్లు విశ్వసిస్తారు. ==ప్రాముఖ్యత, ప్రస్తుత స్థితి== పాట్నాదేవిలోని '''చండికా మాత''' అనేక హిందూ కులాలు, తెగల కులదేవతగా ఆరాధించబడుతోంది. నేటికీ కులధర్మ–కులాచార ఆచారాలలో భాగంగా అనేక మంది భక్తులు ధవళతీర్థం నుండి భగవతి స్మరణార్థం పూజ కోసం బియ్యాన్ని తీసుకువస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} * http://www.patnadevi.com/ * https://web.archive.org/web/20140908085927/http://jalgaon.nic.in/html/Tourist_Information.htm [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] lhy1u9kxat8yb85o4zozmdy6a3mc446 4920199 4920198 2026-08-04T13:07:37Z K.Venkataramana 27319 /* భాస్కరాచార్యుడు */ 4920199 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = पाटणादेवी | country = [[భారతదేశం]] | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్]] | location = [[చాలీస్‌గావ్]] | elevation_m = | deity = [[దేవి]] | architecture = | temple_quantity = 2 | completed = సంవత్సరం 1150 | creator = యాదవరావ్ ఖేఉంచంద్ర, గోవింద్‌రాజ్ మౌర్య }} '''పాట్నాదేవి''' మహారాష్ట్రలోని [[చాలీస్‌గావ్]] కు నైరుతి దిశలో సుమారు 18 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో]] ఉంది. [[సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి]]లోని ఎత్తైన పర్వతాలతో ఈ ప్రాంతం చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ క్షేత్రంలో '''చండికా దేవి ఆలయం''', '''హేమాడ్‌పంతి మహాదేవ ఆలయం''' ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం '''పాట్నా (విజ్జల్‌గడ్)''' అనే ముఖ్యమైన ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని యాదవ రాజుల పాలనలోని రాజులు, వారి సామంతులు పరిపాలించేవారు. ఆ కాలంలో ఈ రాజధాని సుమారు 4–5 మైళ్ల పొడవు, వెడల్పుతో విస్తరించి ఉండేది. ఈ నగరాన్ని ఎత్తైన పర్వతాల్లాంటి సహజ గోడలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి. చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన అడవుల కారణంగా ఈ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉండేది. అడవులలో వివిధ రకాల పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. నగరం గుండా ఒక ప్రధాన రహదారి కూడా ఉండేది. పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాలలో నీటి కుంటలను తవ్వి నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసేవారు. లోహ ఖనిజాలు, కొండలపై విస్తరించిన సమృద్ధమైన వృక్షసంపద కారణంగా ఈ నగరం [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన శక కాలం]] నుండి వాణిజ్యం, కళలు, విద్య, రవాణా, దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో యాదవుల సామంత రాజులు వాఘ్లీలో సిద్ధేశ్వర్ ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 991), బహాల్‌లో శారదాదేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1944), పాట్నాలో చండికా దేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1128) నిర్మించారు. ==భాస్కరాచార్యుడు== {{Distinguish|మొదటి భాస్కరుడు}} '''భాస్కరాచార్యుడు''' లేదా [[భాస్కరాచార్యుడు|భాస్కర II]] 12వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన తన కాలంలో ప్రసిద్ధ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా. ఆయన పాట్నాదేవిలోని ఒక ఆశ్రమంలో నివసించినట్లు చెబుతారు. ఆయన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన [[సిద్ధాంత శిరోమణి|''సిద్ధాంత శిరోమణి'']]ను పాట్నాదేవిలోనే రచించినట్లు విశ్వసిస్తారు. ==ప్రాముఖ్యత, ప్రస్తుత స్థితి== పాట్నాదేవిలోని '''చండికా మాత''' అనేక హిందూ కులాలు, తెగల కులదేవతగా ఆరాధించబడుతోంది. నేటికీ కులధర్మ–కులాచార ఆచారాలలో భాగంగా అనేక మంది భక్తులు ధవళతీర్థం నుండి భగవతి స్మరణార్థం పూజ కోసం బియ్యాన్ని తీసుకువస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} * http://www.patnadevi.com/ * https://web.archive.org/web/20140908085927/http://jalgaon.nic.in/html/Tourist_Information.htm [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] 8eyzbfk9c57ozcv6zkl3fg8qin7gyvw 0 505716 4920194 2026-08-04T13:05:31Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[పడమటి కనుమలు]] 4920194 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు[[పడమటి కనుమలు]] 0buf06rswp5esv9fhry7hnfnqdeh0nc 0 505717 4920211 2026-08-04T13:33:31Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with ''''కడెం''' (కడం) నది [[గోదావరి]]కి ఉపనది. ఇది [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోని పాండ్వాపూర్ (పాండాపూర్ లేదా పాండవాపూర్) గ్రామం సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://telanganatourism.gov.in/...' 4920211 wikitext text/x-wiki '''కడెం''' (కడం) నది [[గోదావరి]]కి ఉపనది. ఇది [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోని పాండ్వాపూర్ (పాండాపూర్ లేదా పాండవాపూర్) గ్రామం సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://telanganatourism.gov.in/na-kadam-dam.html |title=Kadam River |publisher=Telangana Tourism |accessdate=2015-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801004626/http://telanganatourism.gov.in/na-kadam-dam.html |archive-date=1 August 2015 |url-status=dead }}</ref> ==ఆవిర్భావం, ప్రవాహం== ఈ నది [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]]లోని బజార్‌హత్నూర్ సమీపంలో పుట్టి ఆగ్నేయ దిశగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ నదిపైనే [[కుంటాల జలపాతం]] [[కుంటాల]] వద్ద ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web |url=http://wikitelangana.com/tourism/adilabad/ |title=Adilabad &#124; Wiki Telangana |access-date=16 October 2015 |archive-date=13 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413034738/https://wikitelangana.com/tourism/adilabad/ |url-status=dead }}</ref> ఈ జలపాతం [[హైదరాబాదు]] నుండి ఒక రోజు విహారయాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందిన పర్యాటక ప్రదేశం. [[కడెం ప్రాజెక్టు|కడ్డం ప్రాజెక్టు]] గోదావరి ఉపనదియైన కడెం నదిపై [[తెలంగాణ]]లోని [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] కడ్డం మండలం సమీపంలో నిర్మించిన ఒక ప్రధాన జలాశయం. ఈ ప్రాజెక్టు తరువాత కడెం నది నేరుగా ప్రవహిస్తూ చివరకు [[గోదావరి]]లో కలుస్తుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{coord|19.0741|78.8403|type:river_region:IN|format=dms|display=title}} [[వర్గం:తెలంగాణలోని నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి ఉపనదులు]] kzktxu0l6674kg43oxkgxsc4z9zksve 4920213 4920211 2026-08-04T13:34:08Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:గోదావరి ఉపనదులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920213 wikitext text/x-wiki '''కడెం''' (కడం) నది [[గోదావరి]]కి ఉపనది. ఇది [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోని పాండ్వాపూర్ (పాండాపూర్ లేదా పాండవాపూర్) గ్రామం సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://telanganatourism.gov.in/na-kadam-dam.html |title=Kadam River |publisher=Telangana Tourism |accessdate=2015-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801004626/http://telanganatourism.gov.in/na-kadam-dam.html |archive-date=1 August 2015 |url-status=dead }}</ref> ==ఆవిర్భావం, ప్రవాహం== ఈ నది [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]]లోని బజార్‌హత్నూర్ సమీపంలో పుట్టి ఆగ్నేయ దిశగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ నదిపైనే [[కుంటాల జలపాతం]] [[కుంటాల]] వద్ద ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web |url=http://wikitelangana.com/tourism/adilabad/ |title=Adilabad &#124; Wiki Telangana |access-date=16 October 2015 |archive-date=13 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413034738/https://wikitelangana.com/tourism/adilabad/ |url-status=dead }}</ref> ఈ జలపాతం [[హైదరాబాదు]] నుండి ఒక రోజు విహారయాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందిన పర్యాటక ప్రదేశం. [[కడెం ప్రాజెక్టు|కడ్డం ప్రాజెక్టు]] గోదావరి ఉపనదియైన కడెం నదిపై [[తెలంగాణ]]లోని [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] కడ్డం మండలం సమీపంలో నిర్మించిన ఒక ప్రధాన జలాశయం. ఈ ప్రాజెక్టు తరువాత కడెం నది నేరుగా ప్రవహిస్తూ చివరకు [[గోదావరి]]లో కలుస్తుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{coord|19.0741|78.8403|type:river_region:IN|format=dms|display=title}} [[వర్గం:తెలంగాణలోని నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] dl10o10urqt4m926apsqoyx4xqt1c4s 4920214 4920213 2026-08-04T13:34:25Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:తెలంగాణలోని నదులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:తెలంగాణ నదులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920214 wikitext text/x-wiki '''కడెం''' (కడం) నది [[గోదావరి]]కి ఉపనది. ఇది [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[నిర్మల్ జిల్లా]]లోని పాండ్వాపూర్ (పాండాపూర్ లేదా పాండవాపూర్) గ్రామం సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://telanganatourism.gov.in/na-kadam-dam.html |title=Kadam River |publisher=Telangana Tourism |accessdate=2015-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801004626/http://telanganatourism.gov.in/na-kadam-dam.html |archive-date=1 August 2015 |url-status=dead }}</ref> ==ఆవిర్భావం, ప్రవాహం== ఈ నది [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]]లోని బజార్‌హత్నూర్ సమీపంలో పుట్టి ఆగ్నేయ దిశగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ నదిపైనే [[కుంటాల జలపాతం]] [[కుంటాల]] వద్ద ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web |url=http://wikitelangana.com/tourism/adilabad/ |title=Adilabad &#124; Wiki Telangana |access-date=16 October 2015 |archive-date=13 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413034738/https://wikitelangana.com/tourism/adilabad/ |url-status=dead }}</ref> ఈ జలపాతం [[హైదరాబాదు]] నుండి ఒక రోజు విహారయాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందిన పర్యాటక ప్రదేశం. [[కడెం ప్రాజెక్టు|కడ్డం ప్రాజెక్టు]] గోదావరి ఉపనదియైన కడెం నదిపై [[తెలంగాణ]]లోని [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] కడ్డం మండలం సమీపంలో నిర్మించిన ఒక ప్రధాన జలాశయం. ఈ ప్రాజెక్టు తరువాత కడెం నది నేరుగా ప్రవహిస్తూ చివరకు [[గోదావరి]]లో కలుస్తుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{coord|19.0741|78.8403|type:river_region:IN|format=dms|display=title}} [[వర్గం:తెలంగాణ నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] o9zifi6bwsrxe0k2cwj1s30ajipv3gy 0 505718 4920212 2026-08-04T13:33:49Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[కడం నది]] 4920212 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు[[కడం నది]] 8jieh7290mh2oahlbqj8fs02x69h9lh 0 505719 4920215 2026-08-04T13:39:06Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox river | name = సింధ్‌ఫానా నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Sindfana River Majalgaon.jpg | image_size = | image_caption = సింధ్‌ఫానా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpi...' 4920215 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = సింధ్‌ఫానా నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Sindfana River Majalgaon.jpg | image_size = | image_caption = సింధ్‌ఫానా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[మరాఠ్వాడా]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = City | subdivision_name5 = [[మజల్‌గావ్]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 122 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = చించోలి కొండ | source1_location = పటోడా తాలూకా, [[బీడ్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|19|23|N|76|26|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|528|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి]] | mouth_location = మంజరత్, [[బీడ్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = {{coord|19|49|N|76|54|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|407|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = కిన్హా నది | tributaries_right = [[బిందుసరా నది]], కుండలికా నది | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Majalgaon Dam.jpg|thumb|సింధ్‌ఫానా నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]]]] '''సింధ్‌ఫానా''' [[గోదావరి]] నదికి ఒక చిన్న ఉపనది.<ref>{{cite web |url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |title=Archived copy |website=www.kgbo-cwc.ap.nic.in |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |archive-date=12 October 2013 |url-status=dead}}</ref> ఇది భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రం, [[బీడ్ జిల్లా]]లోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న చించోలి కొండ ప్రాంతంలో పుడుతుంది. ఈ నది పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా ప్రవహిస్తుంది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం బీడ్ జిల్లాలో సుమారు 80% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉండటంతో, ఆ జిల్లాలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] ద్వారా బీడ్, పరభణి, నాందేడ్ జిల్లాల్లోని 93,885 హెక్టార్ల భూమికి సాగునీరు అందుతోంది.{{Citation needed|date=September 2025}} ==ఆవిర్భావం== సింధ్‌ఫానా నది [[బీడ్ జిల్లా]]లోని పటోడా తాలూకాలో, బాలాఘాట్ పీఠభూమి వాయువ్య అంచున ఉన్న చించోలి కొండలో పుడుతుంది. ==ప్రవాహం== ఆవిర్భావ స్థలం నుండి ఈ నది ఈశాన్య దిశగా ప్రవహిస్తూ పటోడా తాలూకాలోని అమల్నేర్ అనే చిన్న గ్రామాన్ని దాటుతుంది. చవర్‌వాడికి సుమారు ఒక కిలోమీటరు దిగువన ఇది లంబకోణంలో మలుపు తిరిగి వాయువ్య దిశగా ప్రవహిస్తూ సింధ్‌ఫానా గ్రామానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ ఈ నదిపై [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] నిర్మించబడింది. అనంతరం నది మళ్లీ ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించడం ప్రారంభిస్తుంది. తరువాత మరో ఉపనదియైన కిన్హా నది సంగమించిన తరువాత, సింధ్‌ఫానా నది తూర్పు దిశగా చాలా దూరం ప్రవహిస్తూ యెలంబ్, పింపరి, హీరాపూర్ గ్రామాల పక్కగా సాగుతుంది. ఆ తరువాత దీనిలోని మరో ఉపనదియైన [[బిందుసరా నది]] కలుస్తుంది. [[మజల్‌గావ్]] వద్ద ఈ నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] దీని ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుంటుంది. అనంతరం నది ఈశాన్య దిశగా, తరువాత ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, [[పరభణి జిల్లా]]లోని [[పాథ్రి]] తాలూకాలో ఉన్న మంజరత్ గ్రామం వద్ద సముద్రమట్టానికి 407 మీటర్ల ఎత్తులో [[గోదావరి]]లో కలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.chinci.com/travel/pax/q/1256201/Sindphana+River/IN/India/0/ |title=Archived copy |website=www.chinci.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054159/http://www.chinci.com/travel/pax/q/1256201/Sindphana+River/IN/India/0/ |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}</ref> ==ఉపనదులు== ===ఎడమ ఒడ్డు=== సింధ్‌ఫానా నదికి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ప్రధాన ఉపనదులు<ref>{{cite web |url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html |title=The Gazetteers Department - Bhir |website=cultural.maharashtra.gov.in |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230002348/http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html |archive-date=30 December 2012 |url-status=dead}}</ref> పశ్చిమ భాగంలో ఆడ్, బెల్‌పార్, కిన్హా నదులు మాత్రమే. తూర్పు భాగంలో ఉత్తర దిశ నుండి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ఉపనదులు చాలా చిన్న ప్రవాహాలుగా ఉంటాయి. * '''ఆడ్''' నది చించోలి కొండల ఉత్తర వాలులలో పుట్టి, కోటన్ గ్రామం మీదుగా ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి, [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] వల్ల ఏర్పడిన జలాశయపు వెనుక జలాల్లో కలుస్తుంది. * '''బెల్‌పార్''' నది కూడా ఆడ్ నదికి పశ్చిమాన ఉన్న చించోలి కొండల ఉత్తర వాలులలో పుడుతుంది. ఇది హటోలా గ్రామం మీదుగా ప్రవహించిన తరువాత కొద్దిదూరం [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లోకి ప్రవేశించి, తిరిగి బీడ్ జిల్లాలోకి వచ్చి పింపల్నేర్ మీదుగా ప్రవహించి గోమల్వాడా వద్ద సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నదిపై బెల్‌పారా ప్రాజెక్టు జలాశయం ఉంది. * '''కిన్హా''' నది (సీనా అని కూడా పిలుస్తారు) పాంగ్రీ గ్రామానికి పశ్చిమాన ఉన్న కొండల్లో పుట్టి తూర్పు లేదా ఈశాన్య దిశగా ప్రవహిస్తుంది. కొంతదూరం జిల్లా సరిహద్దులలో, మరికొంత దూరం వాటి వెలుపల ప్రవహించి నింబ్‌గావ్‌కు ఎగువన సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. కిన్హా నదికి మణికర్ణి (మనూర్ గ్రామం మీదుగా ప్రవహిస్తుంది), నందిదారా (ఉకిర్డా గ్రామం మీదుగా ప్రవహిస్తుంది) వంటి అనేక చిన్న ఉపనదులు ఉన్నాయి. ===కుడి ఒడ్డు=== సింధ్‌ఫానా నదికి కుడి ఒడ్డున బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణుల వాలుల నుండి అనేక ఉపనదులు కలుస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి<ref>{{citation needed|date=October 2016}}</ref> పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా వరుసగా రైమోహా మీదుగా ప్రవహించే '''ఉతోలా''', ఖోకర్మోహా, ఖలాపురి మీదుగా ప్రవహించే '''ఉతావళి''', డోంబ్రి, ఉఖండా, రాజూరి గ్రామాల మీదుగా ప్రవహించి షిరాస్ మార్గా ఎదురుగా సింధ్‌ఫానాలో కలిసే '''డోంబ్రి''', [[బిందుసరా నది]], పింపల్‌గావ్ ఘాట్ తూర్పు వాలులలో పుట్టే '''టాకూర్''', '''పింపల్‌నేర్''' నది, '''కుండలికా''' నదులు. వీటిలో బిందుసరా, కుండలికా నదులు పరిమాణం, పొడవు పరంగా ముఖ్యమైనవిగా ఉండటంతో వాటి గురించి ప్రత్యేకంగా వివరించబడింది. * '''బిందుసరా''': [[బిందుసరా నది]] లింబా గణేశ్‌కు వాయువ్యంగా 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న వాఘేరా సమీపంలో పుడుతుంది. ఇది బాలాఘాట్ పీఠభూమి ఉత్తర వాలుల వెంట మొదట ఉత్తర దిశగా, కదమ్‌వాడి తరువాత తూర్పు దిశగా పాలి గ్రామం వరకు ప్రవహిస్తుంది. ఈ మార్గంలో ఇరువైపుల నుండి అనేక ఉపనదులను స్వీకరించి సుమారు 183 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం గల పరివాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనిని ఉపయోగించుకొని [[బిందుసరా ఆనకట్ట|బిందుసరా ప్రాజెక్టు]] నిర్మించబడింది. పాలి గ్రామానికి సుమారు 8 కిలోమీటర్ల దిగువన ఈ నది [[బీడ్]] పట్టణం గుండా ఉత్తర-ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నది మూలప్రాంతపు కోత (Headward erosion) ఎక్కువగా జరగడం వల్ల దక్షిణ భాగంలోని జలవిభాజక రేఖ ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఇక్కడ మరింత దక్షిణ దిశగా సరిగమించింది. * '''కుండలికా''': కుండ్కా అనే సంక్షిప్త పేరుతో కూడా పిలవబడే కుండలికా నది నేక్‌నూర్‌కు ఈశాన్యంగా పుడుతుంది. ఇది మొదట ఈశాన్య దిశగా, తరువాత నాగ్జేరి వరకు తూర్పు దిశగా ప్రవహించి, ఆ తరువాత సాధారణంగా ఉత్తర దిశగా సాగి [[మజల్‌గావ్]]కు ఎగువన కొద్ది కిలోమీటర్ల దూరంలో సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ==ఆనకట్టలు== * [[మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] * [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] rx0ofacwits5jvhygirywujbdfxfcv6 4920220 4920215 2026-08-04T13:48:23Z K.Venkataramana 27319 4920220 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = సింధ్‌ఫానా నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Sindfana River Majalgaon.jpg | image_size = | image_caption = సింధ్‌ఫానా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[మరాఠ్వాడా]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = City | subdivision_name5 = [[మజల్‌గావ్]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 122 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = చించోలి కొండ | source1_location = పటోడా తాలూకా, [[బీడ్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|19|23|N|76|26|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|528|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి]] | mouth_location = మంజరత్, [[బీడ్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = {{coord|19|49|N|76|54|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|407|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = కిన్హా నది | tributaries_right = [[బిందుసరా నది]], కుండలికా నది | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Majalgaon Dam.jpg|thumb|సింధ్‌ఫానా నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]]]] '''సింధ్‌ఫానా''' [[గోదావరి]] నదికి ఒక చిన్న ఉపనది.<ref>{{cite web |url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |title=Archived copy |website=www.kgbo-cwc.ap.nic.in |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |archive-date=12 October 2013 |url-status=dead}}</ref> ఇది భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రం, [[బీడ్ జిల్లా]]లోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న చించోలి కొండ ప్రాంతంలో పుడుతుంది. ఈ నది పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా ప్రవహిస్తుంది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం బీడ్ జిల్లాలో సుమారు 80% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉండటంతో, ఆ జిల్లాలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ డ్యామ్|మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] ద్వారా బీడ్, పరభణి, నాందేడ్ జిల్లాల్లోని 93,885 హెక్టార్ల భూమికి సాగునీరు అందుతోంది.{{Citation needed|date=September 2025}} ==ఆవిర్భావం== సింధ్‌ఫానా నది [[బీడ్ జిల్లా]]లోని పటోడా తాలూకాలో, బాలాఘాట్ పీఠభూమి వాయువ్య అంచున ఉన్న చించోలి కొండలో పుడుతుంది. ==ప్రవాహం== ఆవిర్భావ స్థలం నుండి ఈ నది ఈశాన్య దిశగా ప్రవహిస్తూ పటోడా తాలూకాలోని అమల్నేర్ అనే చిన్న గ్రామాన్ని దాటుతుంది. చవర్‌వాడికి సుమారు ఒక కిలోమీటరు దిగువన ఇది లంబకోణంలో మలుపు తిరిగి వాయువ్య దిశగా ప్రవహిస్తూ సింధ్‌ఫానా గ్రామానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ ఈ నదిపై [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] నిర్మించబడింది. అనంతరం నది మళ్లీ ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించడం ప్రారంభిస్తుంది. తరువాత మరో ఉపనదియైన కిన్హా నది సంగమించిన తరువాత, సింధ్‌ఫానా నది తూర్పు దిశగా చాలా దూరం ప్రవహిస్తూ యెలంబ్, పింపరి, హీరాపూర్ గ్రామాల పక్కగా సాగుతుంది. ఆ తరువాత దీనిలోని మరో ఉపనదియైన [[బిందుసరా నది]] కలుస్తుంది. [[మజల్‌గావ్]] వద్ద ఈ నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ డ్యామ్|మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] దీని ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుంటుంది. అనంతరం నది ఈశాన్య దిశగా, తరువాత ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, [[పరభణి జిల్లా]]లోని [[పాథ్రి]] తాలూకాలో ఉన్న మంజరత్ గ్రామం వద్ద సముద్రమట్టానికి 407 మీటర్ల ఎత్తులో [[గోదావరి]]లో కలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.chinci.com/travel/pax/q/1256201/Sindphana+River/IN/India/0/ |title=Archived copy |website=www.chinci.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054159/http://www.chinci.com/travel/pax/q/1256201/Sindphana+River/IN/India/0/ |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}</ref> ==ఉపనదులు== ===ఎడమ ఒడ్డు=== సింధ్‌ఫానా నదికి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ప్రధాన ఉపనదులు<ref>{{cite web |url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html |title=The Gazetteers Department - Bhir |website=cultural.maharashtra.gov.in |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230002348/http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html |archive-date=30 December 2012 |url-status=dead}}</ref> పశ్చిమ భాగంలో ఆడ్, బెల్‌పార్, కిన్హా నదులు మాత్రమే. తూర్పు భాగంలో ఉత్తర దిశ నుండి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ఉపనదులు చాలా చిన్న ప్రవాహాలుగా ఉంటాయి. * '''ఆడ్''' నది చించోలి కొండల ఉత్తర వాలులలో పుట్టి, కోటన్ గ్రామం మీదుగా ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి, [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] వల్ల ఏర్పడిన జలాశయపు వెనుక జలాల్లో కలుస్తుంది. * '''బెల్‌పార్''' నది కూడా ఆడ్ నదికి పశ్చిమాన ఉన్న చించోలి కొండల ఉత్తర వాలులలో పుడుతుంది. ఇది హటోలా గ్రామం మీదుగా ప్రవహించిన తరువాత కొద్దిదూరం [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లోకి ప్రవేశించి, తిరిగి బీడ్ జిల్లాలోకి వచ్చి పింపల్నేర్ మీదుగా ప్రవహించి గోమల్వాడా వద్ద సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నదిపై బెల్‌పారా ప్రాజెక్టు జలాశయం ఉంది. * '''కిన్హా''' నది (సీనా అని కూడా పిలుస్తారు) పాంగ్రీ గ్రామానికి పశ్చిమాన ఉన్న కొండల్లో పుట్టి తూర్పు లేదా ఈశాన్య దిశగా ప్రవహిస్తుంది. కొంతదూరం జిల్లా సరిహద్దులలో, మరికొంత దూరం వాటి వెలుపల ప్రవహించి నింబ్‌గావ్‌కు ఎగువన సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. కిన్హా నదికి మణికర్ణి (మనూర్ గ్రామం మీదుగా ప్రవహిస్తుంది), నందిదారా (ఉకిర్డా గ్రామం మీదుగా ప్రవహిస్తుంది) వంటి అనేక చిన్న ఉపనదులు ఉన్నాయి. ===కుడి ఒడ్డు=== సింధ్‌ఫానా నదికి కుడి ఒడ్డున బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణుల వాలుల నుండి అనేక ఉపనదులు కలుస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి<ref>{{citation needed|date=October 2016}}</ref> పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా వరుసగా రైమోహా మీదుగా ప్రవహించే '''ఉతోలా''', ఖోకర్మోహా, ఖలాపురి మీదుగా ప్రవహించే '''ఉతావళి''', డోంబ్రి, ఉఖండా, రాజూరి గ్రామాల మీదుగా ప్రవహించి షిరాస్ మార్గా ఎదురుగా సింధ్‌ఫానాలో కలిసే '''డోంబ్రి''', [[బిందుసరా నది]], పింపల్‌గావ్ ఘాట్ తూర్పు వాలులలో పుట్టే '''టాకూర్''', '''పింపల్‌నేర్''' నది, '''కుండలికా''' నదులు. వీటిలో బిందుసరా, కుండలికా నదులు పరిమాణం, పొడవు పరంగా ముఖ్యమైనవిగా ఉండటంతో వాటి గురించి ప్రత్యేకంగా వివరించబడింది. * '''బిందుసరా''': [[బిందుసరా నది]] లింబా గణేశ్‌కు వాయువ్యంగా 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న వాఘేరా సమీపంలో పుడుతుంది. ఇది బాలాఘాట్ పీఠభూమి ఉత్తర వాలుల వెంట మొదట ఉత్తర దిశగా, కదమ్‌వాడి తరువాత తూర్పు దిశగా పాలి గ్రామం వరకు ప్రవహిస్తుంది. ఈ మార్గంలో ఇరువైపుల నుండి అనేక ఉపనదులను స్వీకరించి సుమారు 183 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం గల పరివాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనిని ఉపయోగించుకొని [[బిందుసరా ఆనకట్ట|బిందుసరా ప్రాజెక్టు]] నిర్మించబడింది. పాలి గ్రామానికి సుమారు 8 కిలోమీటర్ల దిగువన ఈ నది [[బీడ్]] పట్టణం గుండా ఉత్తర-ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నది మూలప్రాంతపు కోత (Headward erosion) ఎక్కువగా జరగడం వల్ల దక్షిణ భాగంలోని జలవిభాజక రేఖ ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఇక్కడ మరింత దక్షిణ దిశగా సరిగమించింది. * '''కుండలికా''': కుండ్కా అనే సంక్షిప్త పేరుతో కూడా పిలవబడే కుండలికా నది నేక్‌నూర్‌కు ఈశాన్యంగా పుడుతుంది. ఇది మొదట ఈశాన్య దిశగా, తరువాత నాగ్జేరి వరకు తూర్పు దిశగా ప్రవహించి, ఆ తరువాత సాధారణంగా ఉత్తర దిశగా సాగి [[మజల్‌గావ్]]కు ఎగువన కొద్ది కిలోమీటర్ల దూరంలో సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ==ఆనకట్టలు== * [[మజల్‌గావ్ డ్యామ్|మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] * [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] 4em89ju5lo4d3y1cxdr9aiwhfu2fdux 4920221 4920220 2026-08-04T13:49:28Z K.Venkataramana 27319 /* ప్రవాహం */ 4920221 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = సింధ్‌ఫానా నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Sindfana River Majalgaon.jpg | image_size = | image_caption = సింధ్‌ఫానా నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[మరాఠ్వాడా]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = City | subdivision_name5 = [[మజల్‌గావ్]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 122 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = చించోలి కొండ | source1_location = పటోడా తాలూకా, [[బీడ్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|19|23|N|76|26|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|528|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి]] | mouth_location = మంజరత్, [[బీడ్ జిల్లా]], [[మరాఠ్వాడా]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = {{coord|19|49|N|76|54|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|407|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = కిన్హా నది | tributaries_right = [[బిందుసరా నది]], కుండలికా నది | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Majalgaon Dam.jpg|thumb|సింధ్‌ఫానా నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]]]] '''సింధ్‌ఫానా''' [[గోదావరి]] నదికి ఒక చిన్న ఉపనది.<ref>{{cite web |url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |title=Archived copy |website=www.kgbo-cwc.ap.nic.in |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |archive-date=12 October 2013 |url-status=dead}}</ref> ఇది భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రం, [[బీడ్ జిల్లా]]లోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న చించోలి కొండ ప్రాంతంలో పుడుతుంది. ఈ నది పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా ప్రవహిస్తుంది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం బీడ్ జిల్లాలో సుమారు 80% ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉండటంతో, ఆ జిల్లాలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ డ్యామ్|మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] ద్వారా బీడ్, పరభణి, నాందేడ్ జిల్లాల్లోని 93,885 హెక్టార్ల భూమికి సాగునీరు అందుతోంది.{{Citation needed|date=September 2025}} ==ఆవిర్భావం== సింధ్‌ఫానా నది [[బీడ్ జిల్లా]]లోని పటోడా తాలూకాలో, బాలాఘాట్ పీఠభూమి వాయువ్య అంచున ఉన్న చించోలి కొండలో పుడుతుంది. ==ప్రవాహం== ఆవిర్భావ స్థలం నుండి ఈ నది ఈశాన్య దిశగా ప్రవహిస్తూ పటోడా తాలూకాలోని అమల్నేర్ అనే చిన్న గ్రామాన్ని దాటుతుంది. చవర్‌వాడికి సుమారు ఒక కిలోమీటరు దిగువన ఇది లంబకోణంలో మలుపు తిరిగి వాయువ్య దిశగా ప్రవహిస్తూ సింధ్‌ఫానా గ్రామానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ ఈ నదిపై [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] నిర్మించబడింది. అనంతరం నది మళ్లీ ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించడం ప్రారంభిస్తుంది. తరువాత మరో ఉపనదియైన కిన్హా నది సంగమించిన తరువాత, సింధ్‌ఫానా నది తూర్పు దిశగా చాలా దూరం ప్రవహిస్తూ యెలంబ్, పింపరి, హీరాపూర్ గ్రామాల పక్కగా సాగుతుంది. ఆ తరువాత దీనిలోని మరో ఉపనదియైన [[బిందుసరా నది]] కలుస్తుంది. [[మజల్‌గావ్]] వద్ద ఈ నదిపై నిర్మించిన [[మజల్‌గావ్ డ్యామ్|మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] దీని ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుంటుంది. అనంతరం నది ఈశాన్య దిశగా, తరువాత ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, [[పర్భణీ జిల్లా|పరభణి జిల్లాలోని]] పాథ్రి తాలూకాలో ఉన్న మంజరత్ గ్రామం వద్ద సముద్రమట్టానికి 407 మీటర్ల ఎత్తులో [[గోదావరి]]లో కలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.chinci.com/travel/pax/q/1256201/Sindphana+River/IN/India/0/ |title=Archived copy |website=www.chinci.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054159/http://www.chinci.com/travel/pax/q/1256201/Sindphana+River/IN/India/0/ |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}</ref> ==ఉపనదులు== ===ఎడమ ఒడ్డు=== సింధ్‌ఫానా నదికి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ప్రధాన ఉపనదులు<ref>{{cite web |url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html |title=The Gazetteers Department - Bhir |website=cultural.maharashtra.gov.in |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230002348/http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/gen_geography.html |archive-date=30 December 2012 |url-status=dead}}</ref> పశ్చిమ భాగంలో ఆడ్, బెల్‌పార్, కిన్హా నదులు మాత్రమే. తూర్పు భాగంలో ఉత్తర దిశ నుండి ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ఉపనదులు చాలా చిన్న ప్రవాహాలుగా ఉంటాయి. * '''ఆడ్''' నది చించోలి కొండల ఉత్తర వాలులలో పుట్టి, కోటన్ గ్రామం మీదుగా ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి, [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] వల్ల ఏర్పడిన జలాశయపు వెనుక జలాల్లో కలుస్తుంది. * '''బెల్‌పార్''' నది కూడా ఆడ్ నదికి పశ్చిమాన ఉన్న చించోలి కొండల ఉత్తర వాలులలో పుడుతుంది. ఇది హటోలా గ్రామం మీదుగా ప్రవహించిన తరువాత కొద్దిదూరం [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లోకి ప్రవేశించి, తిరిగి బీడ్ జిల్లాలోకి వచ్చి పింపల్నేర్ మీదుగా ప్రవహించి గోమల్వాడా వద్ద సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నదిపై బెల్‌పారా ప్రాజెక్టు జలాశయం ఉంది. * '''కిన్హా''' నది (సీనా అని కూడా పిలుస్తారు) పాంగ్రీ గ్రామానికి పశ్చిమాన ఉన్న కొండల్లో పుట్టి తూర్పు లేదా ఈశాన్య దిశగా ప్రవహిస్తుంది. కొంతదూరం జిల్లా సరిహద్దులలో, మరికొంత దూరం వాటి వెలుపల ప్రవహించి నింబ్‌గావ్‌కు ఎగువన సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. కిన్హా నదికి మణికర్ణి (మనూర్ గ్రామం మీదుగా ప్రవహిస్తుంది), నందిదారా (ఉకిర్డా గ్రామం మీదుగా ప్రవహిస్తుంది) వంటి అనేక చిన్న ఉపనదులు ఉన్నాయి. ===కుడి ఒడ్డు=== సింధ్‌ఫానా నదికి కుడి ఒడ్డున బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణుల వాలుల నుండి అనేక ఉపనదులు కలుస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి<ref>{{citation needed|date=October 2016}}</ref> పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా వరుసగా రైమోహా మీదుగా ప్రవహించే '''ఉతోలా''', ఖోకర్మోహా, ఖలాపురి మీదుగా ప్రవహించే '''ఉతావళి''', డోంబ్రి, ఉఖండా, రాజూరి గ్రామాల మీదుగా ప్రవహించి షిరాస్ మార్గా ఎదురుగా సింధ్‌ఫానాలో కలిసే '''డోంబ్రి''', [[బిందుసరా నది]], పింపల్‌గావ్ ఘాట్ తూర్పు వాలులలో పుట్టే '''టాకూర్''', '''పింపల్‌నేర్''' నది, '''కుండలికా''' నదులు. వీటిలో బిందుసరా, కుండలికా నదులు పరిమాణం, పొడవు పరంగా ముఖ్యమైనవిగా ఉండటంతో వాటి గురించి ప్రత్యేకంగా వివరించబడింది. * '''బిందుసరా''': [[బిందుసరా నది]] లింబా గణేశ్‌కు వాయువ్యంగా 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న వాఘేరా సమీపంలో పుడుతుంది. ఇది బాలాఘాట్ పీఠభూమి ఉత్తర వాలుల వెంట మొదట ఉత్తర దిశగా, కదమ్‌వాడి తరువాత తూర్పు దిశగా పాలి గ్రామం వరకు ప్రవహిస్తుంది. ఈ మార్గంలో ఇరువైపుల నుండి అనేక ఉపనదులను స్వీకరించి సుమారు 183 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం గల పరివాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనిని ఉపయోగించుకొని [[బిందుసరా ఆనకట్ట|బిందుసరా ప్రాజెక్టు]] నిర్మించబడింది. పాలి గ్రామానికి సుమారు 8 కిలోమీటర్ల దిగువన ఈ నది [[బీడ్]] పట్టణం గుండా ఉత్తర-ఈశాన్య దిశగా ప్రవహించి సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నది మూలప్రాంతపు కోత (Headward erosion) ఎక్కువగా జరగడం వల్ల దక్షిణ భాగంలోని జలవిభాజక రేఖ ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఇక్కడ మరింత దక్షిణ దిశగా సరిగమించింది. * '''కుండలికా''': కుండ్కా అనే సంక్షిప్త పేరుతో కూడా పిలవబడే కుండలికా నది నేక్‌నూర్‌కు ఈశాన్యంగా పుడుతుంది. ఇది మొదట ఈశాన్య దిశగా, తరువాత నాగ్జేరి వరకు తూర్పు దిశగా ప్రవహించి, ఆ తరువాత సాధారణంగా ఉత్తర దిశగా సాగి [[మజల్‌గావ్]]కు ఎగువన కొద్ది కిలోమీటర్ల దూరంలో సింధ్‌ఫానా నదిలో కలుస్తుంది. ==ఆనకట్టలు== * [[మజల్‌గావ్ డ్యామ్|మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట]] * [[సింధ్‌ఫానా ఆనకట్ట]] ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] ji6hlxb2tz0bqpwck4b1uj01j1q4267 0 505720 4920216 2026-08-04T13:45:00Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox river | name = బిందుసరా నది | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!------------------...' 4920216 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = బిందుసరా నది | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 40 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''బిందుసరా''' ('''బెండ్‌సురా''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[బీడ్ జిల్లా]]లో ప్రవహించే 40 కిలోమీటర్ల పొడవైన నది. ఇది [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానాకు]] ఉపనది కాగా, [[గోదావరి]] నదికి ఉప-ఉపనది. [[Image:Bendsura project pali.jpg|thumb|right|[[వర్షాకాలం]]లో పొంగిపొర్లుతున్న ''బెండ్‌సురా ఆనకట్ట''. నేపథ్యంలోని [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]] కనిపిస్తుంది.]] బిందుసరా నది బీడ్ జిల్లాకు దక్షిణ భాగంలోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న వాఘిరా గ్రామం సమీపంలోని [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి|బాలాఘాట్]] కొండలలో పుడుతుంది. సమీపంలోని అనేక కొండల నుండి వచ్చే చిన్న చిన్న వాగుల ద్వారా ఈ నదికి నీరు చేరుతుంది. [[బీడ్]] పట్టణం బిందుసరా నది ఒడ్డునే ఉంది. బెండ్‌సురా వేగంగా ప్రవహించే కాలానుగుణ నది. ఈ నదిపై 1955లో బీడ్ పట్టణానికి దక్షిణంగా సుమారు 10 కి.మీ దూరంలో ఉన్న పాళీ గ్రామం సమీపంలో '''బెండ్‌సురా ప్రాజెక్టు''' (స్థూల నిల్వ సామర్థ్యం 7.90, ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం 7.106 [[మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్‌లు]]) నిర్మించబడింది.<ref>{{cite web |publisher = maharashtra.gov.in (Government of Maharashtra) |title = Gazetteers Department - Bhir |url=http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/agri_irrigations.html|access-date=2007-02-27}}</ref> [[Image:Cloudy evening at Bendsura project1.jpg|thumb|right|బెండ్‌సురా ఆనకట్ట వద్ద మేఘావృత సాయంత్ర దృశ్యం]] కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ నది చాలా ఇరుకుగా ఉండి ఒక చిన్న వాగులా కనిపిస్తుంది. వృక్షసంపద లేకపోవడం, రాతితో కూడిన అలల వంటి భూభాగం కారణంగా భారీ వర్షాల సమయంలో తీవ్రమైన వరదలు సంభవిస్తాయి. ఈ వరదలు బీడ్ పట్టణ చరిత్రలో అనేకసార్లు ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలను కలిగించాయి. ఇటీవల 1989 జూలై 23న సంభవించిన భారీ వరదల్లో పట్టణంలోని మూడు నివాస ప్రాంతాలు మునిగిపోయి అనేక మంది మరణించగా లేదా గల్లంతయ్యారు. కోట్ల రూపాయల విలువైన ఆస్తి నష్టం సంభవించింది.<ref name="NATHAPURI">{{cite book | title = Zilla Bīr Kī Tārīkh (History of Beed District)| author = Nathapuri, Abdul Hamīd | publisher = Asian Printing Press, Gulshan Colony, Jogeshwari (W) Mumbai | year = 1998 | language = ur}}</ref> బెండ్‌సురా నది దక్షిణం నుండి ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, బీడ్ పట్టణానికి సుమారు 10 కి.మీ ఉత్తరాన [[సింధ్‌ఫానా నది]]లో కలుస్తుంది. ఈ నది మొత్తం పొడవు సుమారు 40 కి.మీ. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[భారతదేశ నదుల జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist|30em}} {{Wikivoyage|Maharashtra}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] o8frxkznih0jc7pj2a9q71ifrgqblez 4920217 4920216 2026-08-04T13:46:35Z K.Venkataramana 27319 4920217 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = బిందుసరా నది | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 40 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''బిందుసరా''' ('''బెండ్‌సురా''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[బీడ్ జిల్లా]]లో ప్రవహించే 40 కిలోమీటర్ల పొడవైన నది. ఇది [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానాకు]] ఉపనది కాగా, [[గోదావరి]] నదికి ఉప-ఉపనది. [[Image:Bendsura project pali.jpg|thumb|right|[[వర్షాకాలం]]లో పొంగిపొర్లుతున్న ''బెండ్‌సురా ఆనకట్ట''. నేపథ్యంలోని [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]] కనిపిస్తుంది.]] బిందుసరా నది బీడ్ జిల్లాకు దక్షిణ భాగంలోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న వాఘిరా గ్రామం సమీపంలోని [[బాలాఘాట్]] కొండలలో పుడుతుంది. సమీపంలోని అనేక కొండల నుండి వచ్చే చిన్న చిన్న వాగుల ద్వారా ఈ నదికి నీరు చేరుతుంది. [[బీడ్]] పట్టణం బిందుసరా నది ఒడ్డునే ఉంది. బెండ్‌సురా వేగంగా ప్రవహించే కాలానుగుణ నది. ఈ నదిపై 1955లో బీడ్ పట్టణానికి దక్షిణంగా సుమారు 10 కి.మీ దూరంలో ఉన్న పాళీ గ్రామం సమీపంలో '''బెండ్‌సురా ప్రాజెక్టు''' (స్థూల నిల్వ సామర్థ్యం 7.90, ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం 7.106 [[మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్‌లు]]) నిర్మించబడింది.<ref>{{cite web |publisher = maharashtra.gov.in (Government of Maharashtra) |title = Gazetteers Department - Bhir |url=http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/agri_irrigations.html|access-date=2007-02-27}}</ref> [[Image:Cloudy evening at Bendsura project1.jpg|thumb|right|బెండ్‌సురా ఆనకట్ట వద్ద మేఘావృత సాయంత్ర దృశ్యం]] కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ నది చాలా ఇరుకుగా ఉండి ఒక చిన్న వాగులా కనిపిస్తుంది. వృక్షసంపద లేకపోవడం, రాతితో కూడిన అలల వంటి భూభాగం కారణంగా భారీ వర్షాల సమయంలో తీవ్రమైన వరదలు సంభవిస్తాయి. ఈ వరదలు బీడ్ పట్టణ చరిత్రలో అనేకసార్లు ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలను కలిగించాయి. ఇటీవల 1989 జూలై 23న సంభవించిన భారీ వరదల్లో పట్టణంలోని మూడు నివాస ప్రాంతాలు మునిగిపోయి అనేక మంది మరణించగా లేదా గల్లంతయ్యారు. కోట్ల రూపాయల విలువైన ఆస్తి నష్టం సంభవించింది.<ref name="NATHAPURI">{{cite book | title = Zilla Bīr Kī Tārīkh (History of Beed District)| author = Nathapuri, Abdul Hamīd | publisher = Asian Printing Press, Gulshan Colony, Jogeshwari (W) Mumbai | year = 1998 | language = ur}}</ref> బెండ్‌సురా నది దక్షిణం నుండి ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, బీడ్ పట్టణానికి సుమారు 10 కి.మీ ఉత్తరాన [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానా నదిలో]] కలుస్తుంది. ఈ నది మొత్తం పొడవు సుమారు 40 కి.మీ. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[భారతదేశ నదుల జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist|30em}} {{Wikivoyage|Maharashtra}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] gkhl3hsbn1h2w3hrh95vzdp4r1uc128 4920218 4920217 2026-08-04T13:46:51Z K.Venkataramana 27319 4920218 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = బిందుసరా నది | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 40 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బాలాఘాట్|బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''బిందుసరా''' ('''బెండ్‌సురా''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[బీడ్ జిల్లా]]లో ప్రవహించే 40 కిలోమీటర్ల పొడవైన నది. ఇది [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానాకు]] ఉపనది కాగా, [[గోదావరి]] నదికి ఉప-ఉపనది. [[Image:Bendsura project pali.jpg|thumb|right|[[వర్షాకాలం]]లో పొంగిపొర్లుతున్న ''బెండ్‌సురా ఆనకట్ట''. నేపథ్యంలోని [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]] కనిపిస్తుంది.]] బిందుసరా నది బీడ్ జిల్లాకు దక్షిణ భాగంలోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న వాఘిరా గ్రామం సమీపంలోని [[బాలాఘాట్]] కొండలలో పుడుతుంది. సమీపంలోని అనేక కొండల నుండి వచ్చే చిన్న చిన్న వాగుల ద్వారా ఈ నదికి నీరు చేరుతుంది. [[బీడ్]] పట్టణం బిందుసరా నది ఒడ్డునే ఉంది. బెండ్‌సురా వేగంగా ప్రవహించే కాలానుగుణ నది. ఈ నదిపై 1955లో బీడ్ పట్టణానికి దక్షిణంగా సుమారు 10 కి.మీ దూరంలో ఉన్న పాళీ గ్రామం సమీపంలో '''బెండ్‌సురా ప్రాజెక్టు''' (స్థూల నిల్వ సామర్థ్యం 7.90, ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం 7.106 [[మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్‌లు]]) నిర్మించబడింది.<ref>{{cite web |publisher = maharashtra.gov.in (Government of Maharashtra) |title = Gazetteers Department - Bhir |url=http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/agri_irrigations.html|access-date=2007-02-27}}</ref> [[Image:Cloudy evening at Bendsura project1.jpg|thumb|right|బెండ్‌సురా ఆనకట్ట వద్ద మేఘావృత సాయంత్ర దృశ్యం]] కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ నది చాలా ఇరుకుగా ఉండి ఒక చిన్న వాగులా కనిపిస్తుంది. వృక్షసంపద లేకపోవడం, రాతితో కూడిన అలల వంటి భూభాగం కారణంగా భారీ వర్షాల సమయంలో తీవ్రమైన వరదలు సంభవిస్తాయి. ఈ వరదలు బీడ్ పట్టణ చరిత్రలో అనేకసార్లు ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలను కలిగించాయి. ఇటీవల 1989 జూలై 23న సంభవించిన భారీ వరదల్లో పట్టణంలోని మూడు నివాస ప్రాంతాలు మునిగిపోయి అనేక మంది మరణించగా లేదా గల్లంతయ్యారు. కోట్ల రూపాయల విలువైన ఆస్తి నష్టం సంభవించింది.<ref name="NATHAPURI">{{cite book | title = Zilla Bīr Kī Tārīkh (History of Beed District)| author = Nathapuri, Abdul Hamīd | publisher = Asian Printing Press, Gulshan Colony, Jogeshwari (W) Mumbai | year = 1998 | language = ur}}</ref> బెండ్‌సురా నది దక్షిణం నుండి ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, బీడ్ పట్టణానికి సుమారు 10 కి.మీ ఉత్తరాన [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానా నదిలో]] కలుస్తుంది. ఈ నది మొత్తం పొడవు సుమారు 40 కి.మీ. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[భారతదేశ నదుల జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist|30em}} {{Wikivoyage|Maharashtra}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] 3zz09ik3lsxkafls8s7p07y76hx7ii4 4920219 4920218 2026-08-04T13:47:04Z K.Venkataramana 27319 4920219 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = బిందుసరా నది | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[బీడ్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 40 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[బాలాఘాట్|బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''బిందుసరా''' ('''బెండ్‌సురా''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[బీడ్ జిల్లా]]లో ప్రవహించే 40 కిలోమీటర్ల పొడవైన నది. ఇది [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానాకు]] ఉపనది కాగా, [[గోదావరి]] నదికి ఉప-ఉపనది. [[Image:Bendsura project pali.jpg|thumb|right|[[వర్షాకాలం]]లో పొంగిపొర్లుతున్న ''బెండ్‌సురా ఆనకట్ట''. నేపథ్యంలోని [[బాలాఘాట్ పర్వత శ్రేణి]] కనిపిస్తుంది.]] బిందుసరా నది బీడ్ జిల్లాకు దక్షిణ భాగంలోని పటోడా తాలూకాలో ఉన్న వాఘిరా గ్రామం సమీపంలోని [[బాలాఘాట్]] కొండలలో పుడుతుంది. సమీపంలోని అనేక కొండల నుండి వచ్చే చిన్న చిన్న వాగుల ద్వారా ఈ నదికి నీరు చేరుతుంది. [[బీడ్]] పట్టణం బిందుసరా నది ఒడ్డునే ఉంది. బెండ్‌సురా వేగంగా ప్రవహించే కాలానుగుణ నది. ఈ నదిపై 1955లో బీడ్ పట్టణానికి దక్షిణంగా సుమారు 10 కి.మీ దూరంలో ఉన్న పాళీ గ్రామం సమీపంలో '''బెండ్‌సురా ప్రాజెక్టు''' (స్థూల నిల్వ సామర్థ్యం 7.90, ప్రత్యక్ష నిల్వ సామర్థ్యం 7.106 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్‌లు) నిర్మించబడింది.<ref>{{cite web |publisher = maharashtra.gov.in (Government of Maharashtra) |title = Gazetteers Department - Bhir |url=http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Beed/agri_irrigations.html|access-date=2007-02-27}}</ref> [[Image:Cloudy evening at Bendsura project1.jpg|thumb|right|బెండ్‌సురా ఆనకట్ట వద్ద మేఘావృత సాయంత్ర దృశ్యం]] కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ నది చాలా ఇరుకుగా ఉండి ఒక చిన్న వాగులా కనిపిస్తుంది. వృక్షసంపద లేకపోవడం, రాతితో కూడిన అలల వంటి భూభాగం కారణంగా భారీ వర్షాల సమయంలో తీవ్రమైన వరదలు సంభవిస్తాయి. ఈ వరదలు బీడ్ పట్టణ చరిత్రలో అనేకసార్లు ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలను కలిగించాయి. ఇటీవల 1989 జూలై 23న సంభవించిన భారీ వరదల్లో పట్టణంలోని మూడు నివాస ప్రాంతాలు మునిగిపోయి అనేక మంది మరణించగా లేదా గల్లంతయ్యారు. కోట్ల రూపాయల విలువైన ఆస్తి నష్టం సంభవించింది.<ref name="NATHAPURI">{{cite book | title = Zilla Bīr Kī Tārīkh (History of Beed District)| author = Nathapuri, Abdul Hamīd | publisher = Asian Printing Press, Gulshan Colony, Jogeshwari (W) Mumbai | year = 1998 | language = ur}}</ref> బెండ్‌సురా నది దక్షిణం నుండి ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, బీడ్ పట్టణానికి సుమారు 10 కి.మీ ఉత్తరాన [[సింధ్‌ఫనా నది|సింధ్‌ఫానా నదిలో]] కలుస్తుంది. ఈ నది మొత్తం పొడవు సుమారు 40 కి.మీ. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[భారతదేశ నదుల జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist|30em}} {{Wikivoyage|Maharashtra}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] 0sla0jqsjnhluw4xoqxw02jgnpvl4u3 0 505721 4920222 2026-08-04T13:51:18Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox river | name = నందిని నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = నాసర్ది | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!-----------------...' 4920222 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = నందిని నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = నాసర్ది | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[నాసిక్ జిల్లా]] | subdivision_type4 = City | subdivision_name4 = [[నాసిక్]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = అంజనేరి కొండలు | source1_location = [[నాసిక్]]కు నైరుతి దిశ, [[మహారాష్ట్ర]] | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[గోదావరి]] | mouth_location = సమతా నగర్, [[నాసిక్]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = [[గోదావరి నది పరివాహక ప్రాంతం]] | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''నందిని''' ('''నాసర్ది''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[నాసిక్]] నగరం గుండా ప్రవహించే [[గోదావరి]] నదికి ఒక చిన్న ఉపనది. ఈ నది నాసిక్‌కు నైరుతి దిశలో ఉన్న అంజనేరి కొండల తూర్పు ఉపశ్రేణుల ఉత్తర వాలులలో పుడుతుంది. అనంతరం వేగంగా [[నాసిక్]] నగరం గుండా ప్రవహిస్తూ నగరంలోని మురుగు నీటిలో ఎక్కువ భాగాన్ని తనలో కలుపుకుంటుంది. 2012లో నిర్వహించిన ఒక సర్వే ప్రకారం ఈ నది [[నాసిక్ జిల్లా]]లో అత్యంత కాలుష్యానికి గురైన నదిగా గుర్తించబడింది.<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Sumita |title=Nandini deemed city’s dirtiest river |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/Nasardi-deemed-citys-dirtiest-river/articleshow/16846250.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=17 October 2012}}</ref> ఈ నది సమతా నగర్ వద్ద [[గోదావరి]] నదిలో కలుస్తుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{coord missing|Maharashtra}} [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] 8oc5nffeqphn1tgc568l0i4w57nybr9 4920223 4920222 2026-08-04T13:51:31Z K.Venkataramana 27319 4920223 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = నందిని నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = నాసర్ది | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[నాసిక్ జిల్లా]] | subdivision_type4 = City | subdivision_name4 = [[నాసిక్]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = అంజనేరి కొండలు | source1_location = [[నాసిక్]]కు నైరుతి దిశ, [[మహారాష్ట్ర]] | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[గోదావరి]] | mouth_location = సమతా నగర్, [[నాసిక్]], [[మహారాష్ట్ర]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = [[గోదావరి నది పరివాహక ప్రాంతం]] | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''నందిని''' ('''నాసర్ది''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[నాసిక్]] నగరం గుండా ప్రవహించే [[గోదావరి]] నదికి ఒక చిన్న ఉపనది. ఈ నది నాసిక్‌కు నైరుతి దిశలో ఉన్న అంజనేరి కొండల తూర్పు ఉపశ్రేణుల ఉత్తర వాలులలో పుడుతుంది. అనంతరం వేగంగా [[నాసిక్]] నగరం గుండా ప్రవహిస్తూ నగరంలోని మురుగు నీటిలో ఎక్కువ భాగాన్ని తనలో కలుపుకుంటుంది. 2012లో నిర్వహించిన ఒక సర్వే ప్రకారం ఈ నది [[నాసిక్ జిల్లా]]లో అత్యంత కాలుష్యానికి గురైన నదిగా గుర్తించబడింది.<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Sumita |title=Nandini deemed city’s dirtiest river |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/Nasardi-deemed-citys-dirtiest-river/articleshow/16846250.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=17 October 2012}}</ref> ఈ నది సమతా నగర్ వద్ద [[గోదావరి]] నదిలో కలుస్తుంది. ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] 7ropqtlk5kgjzcumx0jfwmit8vm9yty 0 505722 4920224 2026-08-04T13:54:52Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox river | name = ప్రవరా నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Umbrella falls bhandardara.jpg | image_size = 300 | image_caption = ప్రవరా నదిపై ఉన్న అంబ్రెల్లా జలపాతం | map = | map_size = | map_...' 4920224 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ప్రవరా నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Umbrella falls bhandardara.jpg | image_size = 300 | image_caption = ప్రవరా నదిపై ఉన్న అంబ్రెల్లా జలపాతం | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]] | subdivision_type5 = Cities | subdivision_name5 = [[సంగమ్‌నేర్]], [[నేవాసా]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 208 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[పశ్చిమ కనుమలు|సహ్యాద్రి పర్వతాలు]] | source1_location = [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]], నాసిక్ ఉపవిభాగం, [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates= {{coord|19|31|45|N|73|45|5|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|750|m|abbr=on}} | mouth = [[గోదావరి]] | mouth_location = ప్రవరా సంగమం, [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]], నాసిక్ ఉపవిభాగం, [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | mouth_coordinates = {{coord|19|37|00|N|75|01|00|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|531|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 6537 | tributaries_left = [[వాకి నది]], [[మహాలుంగి నది]] | tributaries_right = [[ములా నది]] | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ప్రవరా''' [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలో ప్రవహించే [[గోదావరి]] నదికి ప్రధాన ఉపనదులలో అతి చిన్నది. గోదావరి యొక్క ఏడు ప్రధాన ఉపనదులలో, గోదావరిలాగే [[పశ్చిమ కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలలో]] పుట్టే ఏకైక ఉపనది ప్రవరా. అలాగే, [[గోదావరి]] ప్రధాన ఉపనదులలో ఆవిర్భావ స్థానం, సంగమ స్థానం రెండూ ఒకే జిల్లాలో — [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లో — ఉన్న ఏకైక ప్రధాన ఉపనది కూడా ఇదే. ==నామవ్యుత్పత్తి== భారతీయ వేదాల ప్రకారం,<ref>{{cite web|url=http://www.anandvanresorts.com/bhandardara-hill-station-history.html|title=Did You Know - Anandvan Resort - Bhandardara}}</ref> [[అగస్త్య మహర్షి]] దీర్ఘకాలం పాటు నీరు, గాలి మాత్రమే ఆహారంగా స్వీకరిస్తూ తపస్సు చేశాడు. ఆయన అపారమైన భక్తికి ప్రసన్నమైన [[శివుడు]] ప్రత్యక్షమై ఆశీర్వదించి, గంగాజల ధారను అక్కడ ప్రవహింపజేశాడు. ఆ జలధారే తరువాత '''ప్రవరా నది'''గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ==ఆవిర్భావం== ప్రవరా నది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లో [[పశ్చిమ కనుమలు|సహ్యాద్రి పర్వతాల]] తూర్పు వాలులలో, కులాంగ్, [[రతన్‌గడ్]] పర్వతాల మధ్య పుడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://ahmednagar.gov.in/html_docs/geography__of_ahmednagar_distric.htm|title=Geography of Ahmednagar District|access-date=10 April 2016}}</ref> ==ప్రవాహం== ఆవిర్భావ ప్రాంతానికి సమీపంలోనే ఈ నది [[భండార్దారా]] పట్టణానికి చేరుకుంటుంది. ఇక్కడ నదిపై [[భండార్దారా ఆనకట్ట]] నిర్మించబడింది. దీని వల్ల ఆర్థర్ సరస్సు ఏర్పడింది. ఆనకట్ట గేట్లను కాలానుగుణంగా తెరవడం వల్ల దిగువకు ప్రవహించే ప్రవరా జలాలు '''అంబ్రెల్లా జలపాతం'''ను ఏర్పరుస్తాయి. ఇక్కడి నుండి నది తూర్పు దిశగా ప్రవహించి, సుమారు 58 కి.మీ దిగువన [[సంగమ్‌నేర్]] పట్టణానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ మహాలుంగి నది ప్రవరాలో కలుస్తుంది. సంగమ్‌నేర్ అహ్మద్‌నగర్ జిల్లాలో రెండవ అతిపెద్ద పట్టణం. తూర్పు దిశగా కొనసాగుతున్న ప్రవరా నది కుడి ఒడ్డున మరో ప్రధాన ఉపనదియైన [[ములా నది]]ని స్వీకరిస్తుంది. అనంతరం ఈ నది [[నేవాసా]] పట్టణానికి చేరుకొని, అక్కడి నుండి మరో 12 కి.మీ తూర్పు దిశగా ప్రవహించి, తన ఆవిర్భావ స్థలం నుండి {{cvt|208|km}} దూరంలో ఉన్న '''ప్రవరా సంగమం''' వద్ద [[గోదావరి]] నదిలో కలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url= http://www.tageo.com/index-e-in-v-16-d-m2926741.htm |title=PRAVARA SANGAM MAHARASHTRA INDIA Geography Population Map cities coordinates location - Tageo.com |author= Cyrille Korsakoff, Tina Kuo Shi Wen |website= www.tageo.com}}</ref> ==ఉపనదులు== తన స్వల్ప ప్రయాణంలో ప్రవరా నది ప్రధానంగా మూడు ఉపనదుల నుండి నీటిని స్వీకరిస్తుంది: మహాలుంగి, ములా, అధాలా. * '''మహాలుంగి''' : ఈ నది పట్టా, ఔంధా కొండల దక్షిణ, తూర్పు వాలులలో పుడుతుంది. సుమారు మూడు మైళ్ళు ({{cvt|3|mi|km|disp=out}}) ప్రవహించిన తరువాత [[నాసిక్ జిల్లా]]లోని [[సిన్నర్ తాలూకా]]లోకి ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత దక్షిణ దిశగా మలుపు తిరిగి మళ్లీ [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లోకి వచ్చి [[సంగమ్‌నేర్]] వద్ద ప్రవరా నది ఎడమ ఒడ్డున కలుస్తుంది. * '''ములా''' : ఈ నది [[పశ్చిమ కనుమలు|సహ్యాద్రి పర్వతాల]] తూర్పు వాలులలో [[రతన్‌గడ్]], హరిశ్చంద్రగడ్ మధ్య పుడుతుంది. మొదటి ఇరవై మైళ్ళు ప్రవరా నదికి సమాంతరంగా ప్రవహిస్తూ [[అకోలే తాలూకా]]లోని కొటుల్ లోయకు నీటిని అందిస్తుంది. కొటుల్ పట్టణాన్ని దాటి బాలేశ్వర్ వైపు మలుపు తిరిగి, సంగమ్‌నేర్, పార్నేర్ ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఈ నదిపై బరాగావ్ నందూర్ వద్ద ములా ఆనకట్ట నిర్మించబడింది. చివరకు [[నేవాసా]] పట్టణానికి సమీపంలో ప్రవరా నదిలో కలుస్తుంది. * '''అధాలా''' : ఈ నది అకోలేకు ఉత్తరాన ఉన్న పట్టా, మహాకాళి కొండల వాలులలో పుడుతుంది. [[సంగమ్‌నేర్]]కు పశ్చిమాన సుమారు 3 కి.మీ దూరంలో ప్రవరా నదిలో కలుస్తుంది. ==ఆనకట్టలు== * [[భండార్దారా ఆనకట్ట]] * [[నిల్వాండే ఆనకట్ట]] ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు]] cismb6wkd8tue733qpsw80uunyu4dq4 0 505723 4920226 2026-08-04T13:58:39Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox settlement | name = భండార్దారా | other_name = | nickname = | settlement_type = గ్రామం | image_skyline = Bhandardara lake.jpg | image_alt = | image_caption = ఆర్థర్ సరస్సు | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption...' 4920226 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = భండార్దారా | other_name = | nickname = | settlement_type = గ్రామం | image_skyline = Bhandardara lake.jpg | image_alt = | image_caption = ఆర్థర్ సరస్సు | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = మహారాష్ట్ర, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|19|31|45|N|73|45|5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 740 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాష | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 02424 | registration_plate = MH-17 | blank1_name_sec1 = సమీప నగరం | blank1_info_sec1 = [[నాసిక్]] [[సంగమ్‌నేర్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank2_info_sec1 = [[షిర్డీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]] | blank3_name_sec1 = [[విధానసభ]] | blank3_info_sec1 = [[అకోలే అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అకోలే]] | website = | footnotes = }} '''భండార్దారా''' [[భారతదేశం]]లోని [[పశ్చిమ కనుమలు]]లో, [[ప్రవరా నది]] ఒడ్డున, ఇగత్‌పురికి సమీపంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక గ్రామం. ఈ గ్రామం [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]]లోని [[అకోలే]] తహసీల్‌లో ఉంది. ఇది [[ముంబై]] నుండి సుమారు {{convert|185|km|sp=us}}, [[నాసిక్]] నుండి సుమారు {{convert|73|km|sp=us}} దూరంలో ఉంది. భండార్దారాలోని ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణల్లో [[విల్సన్ ఆనకట్ట]], ఆర్థర్ సరస్సు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Ainul |date=2017-06-28 |title=Top 10 Tourist Destinations You Must Visit At Bhandardara |url=https://hikerwolf.com/top-10-tourist-destinations-you-must-visit-at-bhandardara/ |access-date=2024-05-31 |website=HikerWolf |language=en-US}}</ref> ఈ గ్రామానికి ఎగువన [[రతన్‌గడ్]], [[హరిశ్చంద్రగడ్]] కోటలు ఉన్నాయి. [[మహారాష్ట్ర]]లోని అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన [[కల్సుబాయి]] (ఎత్తు 1,646 మీటర్లు) కూడా ఇక్కడికి సమీపంలోనే ఉంది. ==మూలాలు== {{reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Bhandardara}} * {{wikivoyage-inline|Bhandardara}} * [https://web.archive.org/web/20090315024024/http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Hillstations/HillStations.aspx?strpage=BhandaradaraHillstation.html MTDC, Bhandardara] * [http://www.amazingmaharashtra.com/2012/10/bhandardara.html Bhandardara] * [https://web.archive.org/web/20211125190213/http://akolemazaa.com/] * [https://web.archive.org/web/20070730220740/http://india.journeymart.com/bhandardara/default.asp Bhandardara City Guide] {{Ahmednagar district topics}} [[వర్గం:అహిల్యానగర్ జిల్లా పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:అహిల్యానగర్ జిల్లా పట్టణాలు, నగరాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలో కొండ ప్రాంత పర్యాటక కేంద్రాలు]] 0kgisnrwwfp6t15gdmgadpb7874tmvh 4920227 4920226 2026-08-04T13:59:35Z K.Venkataramana 27319 /* బాహ్య లింకులు */ 4920227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = భండార్దారా | other_name = | nickname = | settlement_type = గ్రామం | image_skyline = Bhandardara lake.jpg | image_alt = | image_caption = ఆర్థర్ సరస్సు | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = మహారాష్ట్ర, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|19|31|45|N|73|45|5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 740 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాష | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 02424 | registration_plate = MH-17 | blank1_name_sec1 = సమీప నగరం | blank1_info_sec1 = [[నాసిక్]] [[సంగమ్‌నేర్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank2_info_sec1 = [[షిర్డీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]] | blank3_name_sec1 = [[విధానసభ]] | blank3_info_sec1 = [[అకోలే అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అకోలే]] | website = | footnotes = }} '''భండార్దారా''' [[భారతదేశం]]లోని [[పశ్చిమ కనుమలు]]లో, [[ప్రవరా నది]] ఒడ్డున, ఇగత్‌పురికి సమీపంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక గ్రామం. ఈ గ్రామం [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]]లోని [[అకోలే]] తహసీల్‌లో ఉంది. ఇది [[ముంబై]] నుండి సుమారు {{convert|185|km|sp=us}}, [[నాసిక్]] నుండి సుమారు {{convert|73|km|sp=us}} దూరంలో ఉంది. భండార్దారాలోని ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణల్లో [[విల్సన్ ఆనకట్ట]], ఆర్థర్ సరస్సు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Ainul |date=2017-06-28 |title=Top 10 Tourist Destinations You Must Visit At Bhandardara |url=https://hikerwolf.com/top-10-tourist-destinations-you-must-visit-at-bhandardara/ |access-date=2024-05-31 |website=HikerWolf |language=en-US}}</ref> ఈ గ్రామానికి ఎగువన [[రతన్‌గడ్]], [[హరిశ్చంద్రగడ్]] కోటలు ఉన్నాయి. [[మహారాష్ట్ర]]లోని అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన [[కల్సుబాయి]] (ఎత్తు 1,646 మీటర్లు) కూడా ఇక్కడికి సమీపంలోనే ఉంది. ==మూలాలు== {{reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Bhandardara}} * {{wikivoyage-inline|Bhandardara}} * [https://web.archive.org/web/20090315024024/http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Hillstations/HillStations.aspx?strpage=BhandaradaraHillstation.html MTDC, Bhandardara] * [http://www.amazingmaharashtra.com/2012/10/bhandardara.html Bhandardara] * [https://web.archive.org/web/20211125190213/http://akolemazaa.com/] * [https://web.archive.org/web/20070730220740/http://india.journeymart.com/bhandardara/default.asp Bhandardara City Guide] [[వర్గం:అహిల్యానగర్ జిల్లా పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:అహిల్యానగర్ జిల్లా పట్టణాలు, నగరాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలో కొండ ప్రాంత పర్యాటక కేంద్రాలు]] do0c4cxfm61c3e323aq5jze5lnezgqh 4920228 4920227 2026-08-04T13:59:51Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920228 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = భండార్దారా | other_name = | nickname = | settlement_type = గ్రామం | image_skyline = Bhandardara lake.jpg | image_alt = | image_caption = ఆర్థర్ సరస్సు | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = మహారాష్ట్ర, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|19|31|45|N|73|45|5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 740 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాష | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 02424 | registration_plate = MH-17 | blank1_name_sec1 = సమీప నగరం | blank1_info_sec1 = [[నాసిక్]] [[సంగమ్‌నేర్]] | blank2_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank2_info_sec1 = [[షిర్డీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]] | blank3_name_sec1 = [[విధానసభ]] | blank3_info_sec1 = [[అకోలే అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|అకోలే]] | website = | footnotes = }} '''భండార్దారా''' [[భారతదేశం]]లోని [[పశ్చిమ కనుమలు]]లో, [[ప్రవరా నది]] ఒడ్డున, ఇగత్‌పురికి సమీపంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక గ్రామం. ఈ గ్రామం [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[అహిల్యానగర్ జిల్లా]]లోని [[అకోలే]] తహసీల్‌లో ఉంది. ఇది [[ముంబై]] నుండి సుమారు {{convert|185|km|sp=us}}, [[నాసిక్]] నుండి సుమారు {{convert|73|km|sp=us}} దూరంలో ఉంది. భండార్దారాలోని ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణల్లో [[విల్సన్ ఆనకట్ట]], ఆర్థర్ సరస్సు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Ainul |date=2017-06-28 |title=Top 10 Tourist Destinations You Must Visit At Bhandardara |url=https://hikerwolf.com/top-10-tourist-destinations-you-must-visit-at-bhandardara/ |access-date=2024-05-31 |website=HikerWolf |language=en-US}}</ref> ఈ గ్రామానికి ఎగువన [[రతన్‌గడ్]], [[హరిశ్చంద్రగడ్]] కోటలు ఉన్నాయి. [[మహారాష్ట్ర]]లోని అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన [[కల్సుబాయి]] (ఎత్తు 1,646 మీటర్లు) కూడా ఇక్కడికి సమీపంలోనే ఉంది. ==మూలాలు== {{reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Bhandardara}} * {{wikivoyage-inline|Bhandardara}} * [https://web.archive.org/web/20090315024024/http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Hillstations/HillStations.aspx?strpage=BhandaradaraHillstation.html MTDC, Bhandardara] * [http://www.amazingmaharashtra.com/2012/10/bhandardara.html Bhandardara] * [https://web.archive.org/web/20211125190213/http://akolemazaa.com/] * [https://web.archive.org/web/20070730220740/http://india.journeymart.com/bhandardara/default.asp Bhandardara City Guide] [[వర్గం:అహిల్యానగర్ జిల్లా పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:అహిల్యానగర్ జిల్లా పట్టణాలు, నగరాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలో కొండ ప్రాంత పర్యాటక కేంద్రాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] c6145x3ozzdiq6nlazivb1f2l2ez4ej 0 505724 4920234 2026-08-04T14:10:54Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1355597882|Trimbakeshwar Range]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920234 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = త్ర్యంబకేశ్వర్ పర్వత శ్రేణి | native_name = {{native name|mr|त्र्यंबकेश्वर पर्वत}} | image = Bhamhagiri hill Nasik.jpg | image_caption = బ్రహ్మగిరి శిఖరం | elevation_ft = 4248 | map = India Maharashtra | map_caption = [[మహారాష్ట్ర]]లో స్థానం | map_size = 250 | coordinates = {{coord|19|55|N|73|30|E|region:IN}} | language = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | location = [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | range = [[పశ్చిమ కనుమలు]] }} '''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1">{{Cite web|title=Nasik District Gazetteers|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/003%20Map/MAP.htm|access-date=2015-09-29|publisher=Cultural.maharashtra.gov.in}}</ref> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు.<ref name="maharashtra1" /> త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణిలో అంజనేరి కొండలు కూడా ఉన్నాయి, అయితే కొద్దిమంది రచయితలు తరువాతిది ఒక ప్రత్యేకమైన శ్రేణిగా భావిస్తారు, తరచుగా సందిగ్ధతను నివారించడానికి త్రయంబక్-అంజనేరి అనే పర్యాయపదాన్ని ఉపయోగించడానికి ఇష్టపడతారు. == భౌగోళికం == ఈ శ్రేణి [[నాసిక్]] కు నైరుతి దిశలో పశ్చిమం నుండి తూర్పు అక్షం వరకు [[దక్కన్ పీఠభూమి]] యొక్క పశ్చిమ అంచున ఉంది. ఈ శ్రేణిలో వరద బసాల్ట్ ఉంటుంది, ఇది దక్కన్ ట్రాప్స్ అని పిలువబడే ప్రాంతంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2012-10-31|title=Official WebSite of Nashik District|url=http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716225947/http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|archive-date=2011-07-16|access-date=2015-09-29|publisher=Nashik.nic.in}}</ref> ఈ శ్రేణిని నగరం నుండి జాతీయ రహదారి 848 ద్వారా చేరుకోవచ్చు. == శిఖరాల జాబితా == {| class="wikitable" !పేరు. !మీటర్లలో ఎత్తు! |- |[[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి]] |1,295 |- |అంజనేరి |1,280 |- |హరిహర <ref>{{Cite web|title=Harihar, Trimbakeshwar Range, Western Ghats, India, Adventure, Trekking|url=http://trekshitiz.com/Ei/Harihar-Trek-Trimbakeshwar-Range.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929083821/http://trekshitiz.com/Ei/Harihar-Trek-Trimbakeshwar-Range.html|archive-date=2015-09-29|access-date=2015-09-29|publisher=Trekshitiz.com}}</ref> |1,120 |- |భాస్కరగఢ్ |1,086 |- |త్రింగల్వాడి |987 |- |ఘర్గడ్ |962 |- |ధోరియా |926 |- |వలవిర్ |916 |- |కావ్ని |914 |} == మూలాలు == {{Reflist}}{{Western Ghats}}'''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1" /> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు'''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1" /> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు'''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1" /> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు'''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1" /> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు'''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1" /> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] rblztdt2uzc1ia4by82x150v46wu16r 4920235 4920234 2026-08-04T14:11:18Z K.Venkataramana 27319 4920235 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = త్ర్యంబకేశ్వర్ పర్వత శ్రేణి | native_name = {{native name|mr|त्र्यंबकेश्वर पर्वत}} | image = Bhamhagiri hill Nasik.jpg | image_caption = బ్రహ్మగిరి శిఖరం | elevation_ft = 4248 | map = India Maharashtra | map_caption = [[మహారాష్ట్ర]]లో స్థానం | map_size = 250 | coordinates = {{coord|19|55|N|73|30|E|region:IN}} | language = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | location = [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | range = [[పశ్చిమ కనుమలు]] }} '''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1">{{Cite web|title=Nasik District Gazetteers|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/003%20Map/MAP.htm|access-date=2015-09-29|publisher=Cultural.maharashtra.gov.in}}</ref> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు.<ref name="maharashtra1" /> త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణిలో అంజనేరి కొండలు కూడా ఉన్నాయి, అయితే కొద్దిమంది రచయితలు తరువాతిది ఒక ప్రత్యేకమైన శ్రేణిగా భావిస్తారు, తరచుగా సందిగ్ధతను నివారించడానికి త్రయంబక్-అంజనేరి అనే పర్యాయపదాన్ని ఉపయోగించడానికి ఇష్టపడతారు. == భౌగోళికం == ఈ శ్రేణి [[నాసిక్]] కు నైరుతి దిశలో పశ్చిమం నుండి తూర్పు అక్షం వరకు [[దక్కన్ పీఠభూమి]] యొక్క పశ్చిమ అంచున ఉంది. ఈ శ్రేణిలో వరద బసాల్ట్ ఉంటుంది, ఇది దక్కన్ ట్రాప్స్ అని పిలువబడే ప్రాంతంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2012-10-31|title=Official WebSite of Nashik District|url=http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716225947/http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|archive-date=2011-07-16|access-date=2015-09-29|publisher=Nashik.nic.in}}</ref> ఈ శ్రేణిని నగరం నుండి జాతీయ రహదారి 848 ద్వారా చేరుకోవచ్చు. == శిఖరాల జాబితా == {| class="wikitable" !పేరు. !మీటర్లలో ఎత్తు! |- |[[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి]] |1,295 |- |అంజనేరి |1,280 |- |హరిహర <ref>{{Cite web|title=Harihar, Trimbakeshwar Range, Western Ghats, India, Adventure, Trekking|url=http://trekshitiz.com/Ei/Harihar-Trek-Trimbakeshwar-Range.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929083821/http://trekshitiz.com/Ei/Harihar-Trek-Trimbakeshwar-Range.html|archive-date=2015-09-29|access-date=2015-09-29|publisher=Trekshitiz.com}}</ref> |1,120 |- |భాస్కరగఢ్ |1,086 |- |త్రింగల్వాడి |987 |- |ఘర్గడ్ |962 |- |ధోరియా |926 |- |వలవిర్ |916 |- |కావ్ని |914 |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 1rvoki1qazt6r604kp7x5o6yrk5vahq 4920238 4920235 2026-08-04T14:12:40Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920238 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = త్ర్యంబకేశ్వర్ పర్వత శ్రేణి | native_name = {{native name|mr|त्र्यंबकेश्वर पर्वत}} | image = Bhamhagiri hill Nasik.jpg | image_caption = బ్రహ్మగిరి శిఖరం | elevation_ft = 4248 | map = India Maharashtra | map_caption = [[మహారాష్ట్ర]]లో స్థానం | map_size = 250 | coordinates = {{coord|19|55|N|73|30|E|region:IN}} | language = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | location = [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | range = [[పశ్చిమ కనుమలు]] }} '''త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణి''' [[మహారాష్ట్ర]] పశ్చిమ కనుమలలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి, ఇది పూర్తిగా [[నాసిక్ జిల్లా]] ఉంది. ఈ శ్రేణి జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన [[నాసిక్]] నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) నైరుతి దిశలో ఉంది.<ref name="maharashtra1">{{Cite web|title=Nasik District Gazetteers|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/003%20Map/MAP.htm|access-date=2015-09-29|publisher=Cultural.maharashtra.gov.in}}</ref> [[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి పర్వతం]] యొక్క జీను ఆకారపు మాంద్యం [[త్రయంబకం|త్రయంబాక్]] రక్షిస్తుంది, ఇది హిందువులచే పవిత్రంగా పరిగణించబడే ఒక పట్టణం, పవిత్ర [[త్రయంబకేశ్వరాలయం (నాసిక్)|త్రయంబకేశ్వర్]] శివాలయాన్ని సందర్శించడానికి భక్తులు ఈ పట్టణానికి వస్తారు. ఈ పర్వత శ్రేణి యొక్క ఉత్తర ముఖభాగం [[గోదావరి నది|గోదావరి]] జన్మస్థలం. ఈ కొండల దక్షిణ భాగం దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి ఉంది , తద్వారా ఎగువ వైతర్ణ రిజర్వాయర్ కోసం పరీవాహక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది-ఇది [[ముంబై]] నీటి సరఫరా వనరు.<ref name="maharashtra1" /> త్రయంబకేశ్వర్ శ్రేణిలో అంజనేరి కొండలు కూడా ఉన్నాయి, అయితే కొద్దిమంది రచయితలు తరువాతిది ఒక ప్రత్యేకమైన శ్రేణిగా భావిస్తారు, తరచుగా సందిగ్ధతను నివారించడానికి త్రయంబక్-అంజనేరి అనే పర్యాయపదాన్ని ఉపయోగించడానికి ఇష్టపడతారు. == భౌగోళికం == ఈ శ్రేణి [[నాసిక్]] కు నైరుతి దిశలో పశ్చిమం నుండి తూర్పు అక్షం వరకు [[దక్కన్ పీఠభూమి]] యొక్క పశ్చిమ అంచున ఉంది. ఈ శ్రేణిలో వరద బసాల్ట్ ఉంటుంది, ఇది దక్కన్ ట్రాప్స్ అని పిలువబడే ప్రాంతంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2012-10-31|title=Official WebSite of Nashik District|url=http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716225947/http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|archive-date=2011-07-16|access-date=2015-09-29|publisher=Nashik.nic.in}}</ref> ఈ శ్రేణిని నగరం నుండి జాతీయ రహదారి 848 ద్వారా చేరుకోవచ్చు. == శిఖరాల జాబితా == {| class="wikitable" !పేరు. !మీటర్లలో ఎత్తు! |- |[[బ్రహ్మగిరి (కొండ), మహారాష్ట్ర|బ్రహ్మగిరి]] |1,295 |- |అంజనేరి |1,280 |- |హరిహర <ref>{{Cite web|title=Harihar, Trimbakeshwar Range, Western Ghats, India, Adventure, Trekking|url=http://trekshitiz.com/Ei/Harihar-Trek-Trimbakeshwar-Range.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929083821/http://trekshitiz.com/Ei/Harihar-Trek-Trimbakeshwar-Range.html|archive-date=2015-09-29|access-date=2015-09-29|publisher=Trekshitiz.com}}</ref> |1,120 |- |భాస్కరగఢ్ |1,086 |- |త్రింగల్వాడి |987 |- |ఘర్గడ్ |962 |- |ధోరియా |926 |- |వలవిర్ |916 |- |కావ్ని |914 |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] h331de19o4wy922i87figmopc7ara2z 10 505725 4920236 2024-10-07T17:59:46Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Map scale]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 26119 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 4920236 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox dim|scale}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using map scale with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Map scale]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_acre | area_ha | area_km2 | area_mi2 | dim | length_km | length_mi | population | scale | type | width_km | width_mi }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> efdlxcmedhtkjl5i3ahbmlo7g4k3gp6 4920237 4920236 2026-08-04T14:11:58Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:Map_scale]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4920236 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox dim|scale}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using map scale with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Map scale]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_acre | area_ha | area_km2 | area_mi2 | dim | length_km | length_mi | population | scale | type | width_km | width_mi }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> efdlxcmedhtkjl5i3ahbmlo7g4k3gp6 0 505726 4920239 2026-08-04T14:13:35Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1345644504|Bharat Gopy]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920239 wikitext text/x-wiki '''భరత్ గోపీ''' అనే రంగస్థల పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన '''గోపినాథన్ వేలాయుధన్ నాయర్''' (1937 నవంబరు 2 - 2008 జనవరి 29) ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత, దర్శకుడు. [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే గోపీ, 1970లలో [[కేరళ]] [[సమాంతర సినిమా|న్యూ వేవ్ సినిమా]] ఉద్యమంలో ఉన్న మొదటి నటులలో ఒకడు. భరత్ గోపి ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి పాత్రకు ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుతో సహా అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309232959/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|archive-date=9 March 2014|access-date=26 November 2013}}</ref> యవనికలో అయ్యప్పన్, ''పాలంగల్'' వాసు మీనన్, ''కట్టతే కిలికూడు'' చిత్రంలో ప్రొఫెసర్ "షేక్స్పియర్" కృష్ణ పిళ్ళై, ''పంచవాడి పాలం'' దుశాసన కురుప్, ''ఓర్మక్కయి'' నందగోపాల్, అదమిన్తే వరియెల్లులో మమ్మచన్, ''[[చిదంబరం (సినిమా)|చిదంబరం]]'' చిత్రంలో శంకరన్, అఘట్ చిత్రంలో కృష్ణన్ రాజు వంటి ఆయన పాత్రలకు మంచి గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన వివిధ పాత్రలకు గాను ఉత్తమ నటుడిగా నాలుగు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. చిత్రనిర్మాతగా ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'' (1989), ''యమనం'' (1991) చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1993లో [[భరతన్]] దర్శకత్వం వహించిన 'పాధేయం "చిత్రాన్ని ఆయన నిర్మించాడు. కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1991లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=July 21, 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> 1994లో ఆయన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు, ఇది ఉత్తమ చలనచిత్ర పుస్తకంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది. == ప్రారంభ జీవితం == భరత్ గోపి 1937 నవంబరు 2న కేరళ రాష్ట్రంలోని [[తిరువనంతపురం జిల్లా]] చిరాయింకీజు కొచ్చువీతిల్ వేలాయుధన్ పిళ్ళై, పార్వతమ్మ దంపతులకు నలుగురు పిల్లలలో చిన్నవాడుగా జన్మించాడు. ఆయన బీఎస్సీ పూర్తి చేసాడు. తిరువనంతపురం విశ్వవిద్యాలయ కళాశాల నుండి డిగ్రీ. చదువు పూర్తయిన వెంటనే ఆయన కేరళ విద్యుత్ బోర్డులో లోయర్ డివిజన్ క్లర్క్ గా ఉద్యోగం పొందాడు.<ref name="malayalam.webdunia.com">{{Cite web|last=WEBDUNIA|title=ഏതു വേഷവും ഇണങ്ങിയ ഭരത് ഗോപി|url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0801/29/1080129064_1.htm}}</ref> ఆయనకు సోదరుడు రచయిత, నటుడు మురళి గోపి, సోదరి డాక్టర్ మిను గోపి ఉన్నారు. == కెరీర్ == [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] స్థాపించిన చిత్రలేఖ ఫిల్మ్ సొసైటీ ద్వారా గోపీకి సినిమా పట్ల ఆసక్తి కలిగింది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 1972లో అడూర్ ''స్వయంవరం'' చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రలో ఆయన సినీరంగ ప్రవేశం చేసాడు. ఆయన అడూర్ తదుపరి చిత్రం ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు, ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ''ఓర్మక్కయి'', యవనిక, ''పంచవాడి పాలం'', ''ఆదామింటే వారియెల్లు'' వంటి చిత్రాలలో తన ''యవనికా'' కూడా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. మలయాళ చిత్రాలతో పాటు, అతను అఘత్, ''సతాహ్ సే ఉత్తతా ఆద్మీ'' అనే రెండు [[హిందీ]] చిత్రాలలో నటించాడు.<ref name="ht" /> గోపీ చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత కూడా. 1986 ఫిబ్రవరి 20న గోపీ తన కెరీర్ అత్యున్నత దశలో స్ట్రోక్ కారణంగా పక్షవాతానికి గురయ్యాడు.<ref name="ht" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-last-curtain-call/article15397439.ece|title=The last curtain call|date=1 February 2008|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> 1991లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=www.indianautograph.com|first=www.indianautographs.com|title=Welcome to Thematic Gallery of Indian Autographs - A unique and thematic gallery of Praful Thakkar|url=http://www.indianautographs.com/padma-shri-award-winners.php|website=www.indianautographs.com}}</ref> 1979లో గోపీ దర్శకత్వం వహించిన నజత్తాడి చిత్రంలో మురళి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{Cite web|title=ഞാറ്റടി|url=https://njaattady.blogspot.com/|website=njaattady.blogspot.com}}</ref> ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'', ''యమనం'', ఎంటే హృదయ్యతింటే ఉతమ అనే మరో మూడు చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. శారీరకంగా వికలాంగుడైన వ్యక్తి గురించి ఆయన రాసిన '''యమనం''<nowiki/>' చిత్రానికి 1991లో జాతీయ అవార్డు జ్యూరీ సామాజిక సమస్యలపై ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డు వచ్చింది. 2008 జనవరి 24న, గోపీ ఛాతీ నొప్పితో ఆసుపత్రిలో చేరాడు. ఐదు రోజుల తరువాత గుండెపోటుతో ఆయన మరణించాడు. ఆయన చివరి పాత్ర [[బాలచంద్ర మీనన్]] డి ఇంగోట్టు నోకియే (2008)లో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417130312/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|archive-date=17 April 2009|access-date=16 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=C V Aravind pays a tribute to 'Bharat' Gopy, veteran actor in Malayalam cinema.|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120704/http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|archive-date=26 August 2014|access-date=21 March 2013|publisher=deccanherald}}</ref> === రచయిత === గోపీ రెండు పుస్తకాలు రచించాడు. ఆయన రాసిన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకం 1994లో ఉత్తమ చలనచిత్రం విభాగంలో జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 2003లో నాటకంపై ఆయన రాసిన నాటకం నియోగం అనే పుస్తకం నాటకంపై ఉత్తమ పుస్తకంగా కేరళ రాష్ట్ర నాటక అవార్డులను గెలుచుకుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] [[వర్గం:2008 మరణాలు]] [[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 67xwpet4o5xrlhlsuaxduidqu6pj9lh 4920240 4920239 2026-08-04T14:14:11Z Muralikrishna m 106628 4920240 wikitext text/x-wiki '''భరత్ గోపీ''' అనే రంగస్థల పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన '''గోపినాథన్ వేలాయుధన్ నాయర్''' (1937 నవంబరు 2 - 2008 జనవరి 29) ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత, దర్శకుడు. [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే గోపీ, 1970లలో [[కేరళ]] [[సమాంతర సినిమా|న్యూ వేవ్ సినిమా]] ఉద్యమంలో ఉన్న మొదటి నటులలో ఒకడు. భరత్ గోపి ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి పాత్రకు ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుతో సహా అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309232959/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|archive-date=9 March 2014|access-date=26 November 2013}}</ref> యవనికలో అయ్యప్పన్, ''పాలంగల్'' వాసు మీనన్, ''కట్టతే కిలికూడు'' చిత్రంలో ప్రొఫెసర్ "షేక్స్పియర్" కృష్ణ పిళ్ళై, ''పంచవాడి పాలం'' దుశాసన కురుప్, ''ఓర్మక్కయి'' నందగోపాల్, అదమిన్తే వరియెల్లులో మమ్మచన్, ''[[చిదంబరం (సినిమా)|చిదంబరం]]'' చిత్రంలో శంకరన్, అఘట్ చిత్రంలో కృష్ణన్ రాజు వంటి ఆయన పాత్రలకు మంచి గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన వివిధ పాత్రలకు గాను ఉత్తమ నటుడిగా నాలుగు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. చిత్రనిర్మాతగా ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'' (1989), ''యమనం'' (1991) చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1993లో [[భరతన్]] దర్శకత్వం వహించిన 'పాధేయం "చిత్రాన్ని ఆయన నిర్మించాడు. కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1991లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=July 21, 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> 1994లో ఆయన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు, ఇది ఉత్తమ చలనచిత్ర పుస్తకంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది. == ప్రారంభ జీవితం == భరత్ గోపి 1937 నవంబరు 2న కేరళ రాష్ట్రంలోని [[తిరువనంతపురం జిల్లా]] చిరాయింకీజు కొచ్చువీతిల్ వేలాయుధన్ పిళ్ళై, పార్వతమ్మ దంపతులకు నలుగురు పిల్లలలో చిన్నవాడుగా జన్మించాడు. ఆయన బీఎస్సీ పూర్తి చేసాడు. తిరువనంతపురం విశ్వవిద్యాలయ కళాశాల నుండి డిగ్రీ. చదువు పూర్తయిన వెంటనే ఆయన కేరళ విద్యుత్ బోర్డులో లోయర్ డివిజన్ క్లర్క్ గా ఉద్యోగం పొందాడు.<ref name="malayalam.webdunia.com">{{Cite web|last=WEBDUNIA|title=ഏതു വേഷവും ഇണങ്ങിയ ഭരത് ഗോപി|url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0801/29/1080129064_1.htm}}</ref> ఆయనకు సోదరుడు రచయిత, నటుడు మురళి గోపి, సోదరి డాక్టర్ మిను గోపి ఉన్నారు. == కెరీర్ == [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] స్థాపించిన చిత్రలేఖ ఫిల్మ్ సొసైటీ ద్వారా గోపీకి సినిమా పట్ల ఆసక్తి కలిగింది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 1972లో అడూర్ ''స్వయంవరం'' చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రలో ఆయన సినీరంగ ప్రవేశం చేసాడు. ఆయన అడూర్ తదుపరి చిత్రం ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు, ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ''ఓర్మక్కయి'', యవనిక, ''పంచవాడి పాలం'', ''ఆదామింటే వారియెల్లు'' వంటి చిత్రాలలో తన ''యవనికా'' కూడా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. మలయాళ చిత్రాలతో పాటు, అతను అఘత్, ''సతాహ్ సే ఉత్తతా ఆద్మీ'' అనే రెండు [[హిందీ]] చిత్రాలలో నటించాడు.<ref name="ht" /> గోపీ చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత కూడా. 1986 ఫిబ్రవరి 20న గోపీ తన కెరీర్ అత్యున్నత దశలో స్ట్రోక్ కారణంగా పక్షవాతానికి గురయ్యాడు.<ref name="ht" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-last-curtain-call/article15397439.ece|title=The last curtain call|date=1 February 2008|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> 1991లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=www.indianautograph.com|first=www.indianautographs.com|title=Welcome to Thematic Gallery of Indian Autographs - A unique and thematic gallery of Praful Thakkar|url=http://www.indianautographs.com/padma-shri-award-winners.php|website=www.indianautographs.com}}</ref> 1979లో గోపీ దర్శకత్వం వహించిన నజత్తాడి చిత్రంలో మురళి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{Cite web|title=ഞാറ്റടി|url=https://njaattady.blogspot.com/|website=njaattady.blogspot.com}}</ref> ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'', ''యమనం'', ఎంటే హృదయ్యతింటే ఉతమ అనే మరో మూడు చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. శారీరకంగా వికలాంగుడైన వ్యక్తి గురించి ఆయన రాసిన '''యమనం''<nowiki/>' చిత్రానికి 1991లో జాతీయ అవార్డు జ్యూరీ సామాజిక సమస్యలపై ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డు వచ్చింది. 2008 జనవరి 24న, గోపీ ఛాతీ నొప్పితో ఆసుపత్రిలో చేరాడు. ఐదు రోజుల తరువాత గుండెపోటుతో ఆయన మరణించాడు. ఆయన చివరి పాత్ర [[బాలచంద్ర మీనన్]] డి ఇంగోట్టు నోకియే (2008)లో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417130312/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|archive-date=17 April 2009|access-date=16 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=C V Aravind pays a tribute to 'Bharat' Gopy, veteran actor in Malayalam cinema.|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120704/http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|archive-date=26 August 2014|access-date=21 March 2013|publisher=deccanherald}}</ref> === రచయిత === గోపీ రెండు పుస్తకాలు రచించాడు. ఆయన రాసిన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకం 1994లో ఉత్తమ చలనచిత్రం విభాగంలో జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 2003లో నాటకంపై ఆయన రాసిన నాటకం నియోగం అనే పుస్తకం నాటకంపై ఉత్తమ పుస్తకంగా కేరళ రాష్ట్ర నాటక అవార్డులను గెలుచుకుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] [[వర్గం:2008 మరణాలు]] [[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] npyk280pw7qn71fu97qgrojbx0atzsa 4920241 4920240 2026-08-04T14:14:45Z Muralikrishna m 106628 4920241 wikitext text/x-wiki '''భరత్ గోపీ''' అనే రంగస్థల పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన '''గోపినాథన్ వేలాయుధన్ నాయర్''' (1937 నవంబరు 2 - 2008 జనవరి 29) ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత, దర్శకుడు. [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే గోపీ, 1970లలో [[కేరళ]] [[సమాంతర సినిమా|న్యూ వేవ్ సినిమా]] ఉద్యమంలో ఉన్న మొదటి నటులలో ఒకడు. భరత్ గోపి ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి పాత్రకు ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుతో సహా అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309232959/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|archive-date=9 March 2014|access-date=26 November 2013}}</ref> యవనికలో అయ్యప్పన్, ''పాలంగల్'' వాసు మీనన్, ''కట్టతే కిలికూడు'' చిత్రంలో ప్రొఫెసర్ "షేక్స్పియర్" కృష్ణ పిళ్ళై, ''పంచవాడి పాలం'' దుశాసన కురుప్, ''ఓర్మక్కయి'' నందగోపాల్, అదమిన్తే వరియెల్లులో మమ్మచన్, ''[[చిదంబరం (సినిమా)|చిదంబరం]]'' చిత్రంలో శంకరన్, అఘట్ చిత్రంలో కృష్ణన్ రాజు వంటి ఆయన పాత్రలకు మంచి గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన వివిధ పాత్రలకు గాను ఉత్తమ నటుడిగా నాలుగు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. చిత్రనిర్మాతగా ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'' (1989), ''యమనం'' (1991) చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1993లో [[భరతన్]] దర్శకత్వం వహించిన 'పాధేయం "చిత్రాన్ని ఆయన నిర్మించాడు. కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1991లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=July 21, 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> 1994లో ఆయన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు, ఇది ఉత్తమ చలనచిత్ర పుస్తకంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది. == ప్రారంభ జీవితం == భరత్ గోపి 1937 నవంబరు 2న కేరళ రాష్ట్రంలోని [[తిరువనంతపురం జిల్లా]] చిరాయింకీజు కొచ్చువీతిల్ వేలాయుధన్ పిళ్ళై, పార్వతమ్మ దంపతులకు నలుగురు పిల్లలలో చిన్నవాడుగా జన్మించాడు. ఆయన బీఎస్సీ పూర్తి చేసాడు. తిరువనంతపురం విశ్వవిద్యాలయ కళాశాల నుండి డిగ్రీ. చదువు పూర్తయిన వెంటనే ఆయన కేరళ విద్యుత్ బోర్డులో లోయర్ డివిజన్ క్లర్క్ గా ఉద్యోగం పొందాడు.<ref name="malayalam.webdunia.com">{{Cite web|last=WEBDUNIA|title=ഏതു വേഷവും ഇണങ്ങിയ ഭരത് ഗോപി|url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0801/29/1080129064_1.htm}}</ref> ఆయనకు సోదరుడు రచయిత, నటుడు మురళి గోపి, సోదరి డాక్టర్ మిను గోపి ఉన్నారు. == కెరీర్ == [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] స్థాపించిన చిత్రలేఖ ఫిల్మ్ సొసైటీ ద్వారా గోపీకి సినిమా పట్ల ఆసక్తి కలిగింది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 1972లో అడూర్ ''స్వయంవరం'' చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రలో ఆయన సినీరంగ ప్రవేశం చేసాడు. ఆయన అడూర్ తదుపరి చిత్రం ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు, ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ''ఓర్మక్కయి'', యవనిక, ''పంచవాడి పాలం'', ''ఆదామింటే వారియెల్లు'' వంటి చిత్రాలలో తన ''యవనికా'' కూడా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. మలయాళ చిత్రాలతో పాటు, అతను అఘత్, ''సతాహ్ సే ఉత్తతా ఆద్మీ'' అనే రెండు [[హిందీ]] చిత్రాలలో నటించాడు. గోపీ చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత కూడా. 1986 ఫిబ్రవరి 20న గోపీ తన కెరీర్ అత్యున్నత దశలో స్ట్రోక్ కారణంగా పక్షవాతానికి గురయ్యాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-last-curtain-call/article15397439.ece|title=The last curtain call|date=1 February 2008|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> 1991లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=www.indianautograph.com|first=www.indianautographs.com|title=Welcome to Thematic Gallery of Indian Autographs - A unique and thematic gallery of Praful Thakkar|url=http://www.indianautographs.com/padma-shri-award-winners.php|website=www.indianautographs.com}}</ref> 1979లో గోపీ దర్శకత్వం వహించిన నజత్తాడి చిత్రంలో మురళి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{Cite web|title=ഞാറ്റടി|url=https://njaattady.blogspot.com/|website=njaattady.blogspot.com}}</ref> ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'', ''యమనం'', ఎంటే హృదయ్యతింటే ఉతమ అనే మరో మూడు చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. శారీరకంగా వికలాంగుడైన వ్యక్తి గురించి ఆయన రాసిన '''యమనం''<nowiki/>' చిత్రానికి 1991లో జాతీయ అవార్డు జ్యూరీ సామాజిక సమస్యలపై ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డు వచ్చింది. 2008 జనవరి 24న, గోపీ ఛాతీ నొప్పితో ఆసుపత్రిలో చేరాడు. ఐదు రోజుల తరువాత గుండెపోటుతో ఆయన మరణించాడు. ఆయన చివరి పాత్ర [[బాలచంద్ర మీనన్]] డి ఇంగోట్టు నోకియే (2008)లో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417130312/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|archive-date=17 April 2009|access-date=16 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=C V Aravind pays a tribute to 'Bharat' Gopy, veteran actor in Malayalam cinema.|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120704/http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|archive-date=26 August 2014|access-date=21 March 2013|publisher=deccanherald}}</ref> === రచయిత === గోపీ రెండు పుస్తకాలు రచించాడు. ఆయన రాసిన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకం 1994లో ఉత్తమ చలనచిత్రం విభాగంలో జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 2003లో నాటకంపై ఆయన రాసిన నాటకం నియోగం అనే పుస్తకం నాటకంపై ఉత్తమ పుస్తకంగా కేరళ రాష్ట్ర నాటక అవార్డులను గెలుచుకుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] [[వర్గం:2008 మరణాలు]] [[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] doyys8lcpydeux4yv82uxrqqeuv6bf5 4920405 4920241 2026-08-05T01:55:16Z Muralikrishna m 106628 4920405 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = భరత్ గోపీ | other_names = కోడియెట్టం గోపి | birth_name = గోపీనాథన్ వేలాయుధన్ నాయర్ | birth_date = {{birth date|df=yes|1937|11|02}} | birth_place = చిరాయింకీజు, ట్రావెన్‌కోర్ రాజ్యం, బ్రిటిష్ రాజ్ | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|1|29|1937|11|08}} | death_place = [[తిరువనంతపురం]], [[కేరళ]], భారతదేశం | alma_mater = యూనివర్సిటీ కళాశాల, తిరువనంతపురం | years_active = 1972–1986, 1993–2008 | spouse = జయలక్ష్మి ఎస్. వి. | children = మురళీ గోపీ<br>డా. మిను గోపీ | parents = {{ubl|వేలాయుధన్ పిళ్లై|పార్వత్యమ్మ}} | awards = {{bulleted list|పద్మశ్రీ పురస్కారం|జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు (1)|కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు (6)}} | website = {{URL|BharatGopy.com}} }} '''భరత్ గోపీ''' అనే రంగస్థల పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన '''గోపినాథన్ వేలాయుధన్ నాయర్''' (1937 నవంబరు 2 - 2008 జనవరి 29) ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత, దర్శకుడు. [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే గోపీ, 1970లలో [[కేరళ]] [[సమాంతర సినిమా|న్యూ వేవ్ సినిమా]] ఉద్యమంలో ఉన్న మొదటి నటులలో ఒకడు. భరత్ గోపి ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి పాత్రకు ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుతో సహా అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309232959/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13327215&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|archive-date=9 March 2014|access-date=26 November 2013}}</ref> యవనికలో అయ్యప్పన్, ''పాలంగల్'' వాసు మీనన్, ''కట్టతే కిలికూడు'' చిత్రంలో ప్రొఫెసర్ "షేక్స్పియర్" కృష్ణ పిళ్ళై, ''పంచవాడి పాలం'' దుశాసన కురుప్, ''ఓర్మక్కయి'' నందగోపాల్, అదమిన్తే వరియెల్లులో మమ్మచన్, ''[[చిదంబరం (సినిమా)|చిదంబరం]]'' చిత్రంలో శంకరన్, అఘట్ చిత్రంలో కృష్ణన్ రాజు వంటి ఆయన పాత్రలకు మంచి గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన వివిధ పాత్రలకు గాను ఉత్తమ నటుడిగా నాలుగు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. చిత్రనిర్మాతగా ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'' (1989), ''యమనం'' (1991) చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1993లో [[భరతన్]] దర్శకత్వం వహించిన 'పాధేయం "చిత్రాన్ని ఆయన నిర్మించాడు. కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1991లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=July 21, 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> 1994లో ఆయన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు, ఇది ఉత్తమ చలనచిత్ర పుస్తకంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది. == ప్రారంభ జీవితం == భరత్ గోపి 1937 నవంబరు 2న కేరళ రాష్ట్రంలోని [[తిరువనంతపురం జిల్లా]] చిరాయింకీజు కొచ్చువీతిల్ వేలాయుధన్ పిళ్ళై, పార్వతమ్మ దంపతులకు నలుగురు పిల్లలలో చిన్నవాడుగా జన్మించాడు. ఆయన బీఎస్సీ పూర్తి చేసాడు. తిరువనంతపురం విశ్వవిద్యాలయ కళాశాల నుండి డిగ్రీ. చదువు పూర్తయిన వెంటనే ఆయన కేరళ విద్యుత్ బోర్డులో లోయర్ డివిజన్ క్లర్క్ గా ఉద్యోగం పొందాడు.<ref name="malayalam.webdunia.com">{{Cite web|last=WEBDUNIA|title=ഏതു വേഷവും ഇണങ്ങിയ ഭരത് ഗോപി|url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0801/29/1080129064_1.htm}}</ref> ఆయనకు సోదరుడు రచయిత, నటుడు మురళి గోపి, సోదరి డాక్టర్ మిను గోపి ఉన్నారు. == కెరీర్ == [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] స్థాపించిన చిత్రలేఖ ఫిల్మ్ సొసైటీ ద్వారా గోపీకి సినిమా పట్ల ఆసక్తి కలిగింది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 1972లో అడూర్ ''స్వయంవరం'' చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రలో ఆయన సినీరంగ ప్రవేశం చేసాడు. ఆయన అడూర్ తదుపరి చిత్రం ''[[కొడియెట్టం]]'' (1977)లో శంకరన్ కుట్టి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు, ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ''ఓర్మక్కయి'', యవనిక, ''పంచవాడి పాలం'', ''ఆదామింటే వారియెల్లు'' వంటి చిత్రాలలో తన ''యవనికా'' కూడా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. మలయాళ చిత్రాలతో పాటు, అతను అఘత్, ''సతాహ్ సే ఉత్తతా ఆద్మీ'' అనే రెండు [[హిందీ]] చిత్రాలలో నటించాడు. గోపీ చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత కూడా. 1986 ఫిబ్రవరి 20న గోపీ తన కెరీర్ అత్యున్నత దశలో స్ట్రోక్ కారణంగా పక్షవాతానికి గురయ్యాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-last-curtain-call/article15397439.ece|title=The last curtain call|date=1 February 2008|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> 1991లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=www.indianautograph.com|first=www.indianautographs.com|title=Welcome to Thematic Gallery of Indian Autographs - A unique and thematic gallery of Praful Thakkar|url=http://www.indianautographs.com/padma-shri-award-winners.php|website=www.indianautographs.com}}</ref> 1979లో గోపీ దర్శకత్వం వహించిన నజత్తాడి చిత్రంలో మురళి అనే ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{Cite web|title=ഞാറ്റടി|url=https://njaattady.blogspot.com/|website=njaattady.blogspot.com}}</ref> ఆయన ''ఉల్సావపిట్టెన్ను'', ''యమనం'', ఎంటే హృదయ్యతింటే ఉతమ అనే మరో మూడు చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. శారీరకంగా వికలాంగుడైన వ్యక్తి గురించి ఆయన రాసిన '''యమనం''<nowiki/>' చిత్రానికి 1991లో జాతీయ అవార్డు జ్యూరీ సామాజిక సమస్యలపై ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డు వచ్చింది. 2008 జనవరి 24న, గోపీ ఛాతీ నొప్పితో ఆసుపత్రిలో చేరాడు. ఐదు రోజుల తరువాత గుండెపోటుతో ఆయన మరణించాడు. ఆయన చివరి పాత్ర [[బాలచంద్ర మీనన్]] డి ఇంగోట్టు నోకియే (2008)లో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417130312/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2008031450080200.htm&date=2008%2F03%2F14%2F&prd=fr&|archive-date=17 April 2009|access-date=16 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=C V Aravind pays a tribute to 'Bharat' Gopy, veteran actor in Malayalam cinema.|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120704/http://archive.deccanherald.com/Content/Feb172008/enter2008021752832.asp|archive-date=26 August 2014|access-date=21 March 2013|publisher=deccanherald}}</ref> === రచయిత === గోపీ రెండు పుస్తకాలు రచించాడు. ఆయన రాసిన ''అభినయం అనుభవం'' అనే పుస్తకం 1994లో ఉత్తమ చలనచిత్రం విభాగంలో జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref name="rediff">{{Cite web|title=Goodbye, Mr Bharat Gopy<!-- Bot generated title -->|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29Gopy.htm}}</ref> 2003లో నాటకంపై ఆయన రాసిన నాటకం నియోగం అనే పుస్తకం నాటకంపై ఉత్తమ పుస్తకంగా కేరళ రాష్ట్ర నాటక అవార్డులను గెలుచుకుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] [[వర్గం:2008 మరణాలు]] [[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 6w0pkwybrga3a2qa1b7yocigpv0k2tf 0 505727 4920248 2026-08-04T14:40:04Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[దస్త్రం:PioneerBarrage.JPG|thumb|right|ఆస్ట్రేలియాలోని [[రాక్‌హాంప్టన్]] వద్ద ఉన్న ఒక బ్యారేజ్]] [[దస్త్రం:Marina Barrage Closeup 300522.jpg|thumb|right|[[మెరీనా బ్యారేజ్]], సింగపూర్]] దస్త్రం:Teesta Barrage Gajoldoga.jpg|thumb|right|భారతదేశంలోని [[పశ...' 4920248 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:PioneerBarrage.JPG|thumb|right|ఆస్ట్రేలియాలోని [[రాక్‌హాంప్టన్]] వద్ద ఉన్న ఒక బ్యారేజ్]] [[దస్త్రం:Marina Barrage Closeup 300522.jpg|thumb|right|[[మెరీనా బ్యారేజ్]], సింగపూర్]] [[దస్త్రం:Teesta Barrage Gajoldoga.jpg|thumb|right|భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[గాజోల్డోబా]] వద్ద ఉన్న [[తీస్తా బ్యారేజ్]]]] '''బ్యారేజ్''' ('''Barrage''') అనేది [[ఆనకట్ట]]<nowiki/>లోని ఒక రకం. ఇది తక్కువ ఎత్తు గల (లో-హెడ్) నీటి మళ్లింపు ఆనకట్ట. ఇందులో అనేక పెద్ద గేట్లు ఉంటాయి. అవసరాన్ని బట్టి ఈ గేట్లను తెరవడం లేదా మూయడం ద్వారా నది గుండా ప్రవహించే నీటి పరిమాణాన్ని నియంత్రించవచ్చు. దీని ద్వారా అప్‌స్ట్రీమ్‌లోని నీటి మట్టాన్ని నియంత్రించి స్థిరంగా ఉంచడం సాధ్యమవుతుంది. ఈ నీటిని ప్రధానంగా సాగునీరు, తాగునీరు, ఇతర అవసరాలకు వినియోగిస్తారు. నీటి గేట్లు ఇరువైపులా ఉన్న బలమైన స్తంభాల (పియర్లు) మధ్య అమర్చబడతాయి. ఈ పియర్లు గేట్లపై, నిల్వ నీటి ఒత్తిడిని భరిస్తాయి. ''బ్యారేజ్'' అనే పదం ఫ్రెంచ్ భాషలోని **''barrer''** అనే పదం నుండి వచ్చింది. దీనికి "అడ్డుకోవడం" లేదా "అవరోధం కల్పించడం" అనే అర్థం ఉంది.<ref>{{cite web |title=barrage {{!}} Definition of barrage in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/barrage |archive-url=https://web.archive.org/web/20160929180909/https://en.oxforddictionaries.com/definition/barrage |url-status=dead |archive-date=September 29, 2016 |website=Oxford Dictionaries {{!}} English}}</ref> == శబ్దోత్పత్తి == ఆంగ్లంలో ''బ్యారేజ్'' అనే పదం మొదటిసారిగా [[కైరో]]కు ఉత్తరాన [[నైలు నది]] శాఖలపై నిర్మించిన [[డెల్టా బ్యారేజ్]] ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ నిర్మాణాన్ని 1833–1862 మధ్యకాలంలో ఫ్రెంచ్ ఇంజినీర్లు లినాంట్ డి బెల్‌ఫోండ్స్, యూజీన్ మౌగెల్ ఈజిప్టు ప్రజా నిర్మాణ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించారు. ఈ పనికి బార్థెలెమీ ప్రోస్పర్ ఎన్‌ఫాంటిన్ సహకారం అందించగా, అప్పటి ఈజిప్టు వైస్రాయ్ ముహమ్మద్ అలీ ఆశీర్వాదం లభించింది. 1882 తరువాత బ్రిటిష్ పాలకులు ఈ నిర్మాణాల నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టినప్పుడు, వాటిని ''బ్యారేజ్'' అనే పేరుతోనే పిలిచారు. అనంతరం వారు నైలు నదిపై నిర్మించిన [[Assiut Barrage|అస్సియుట్ బ్యారేజ్]], జెఫ్టా బ్యారేజ్ వంటి నిర్మాణాలకు కూడా ఇదే పదాన్ని ఉపయోగించారు. భారతదేశం, పాకిస్తాన్, మధ్యప్రాచ్య దేశాలలో బ్రిటిష్ ఇంజినీర్ల ద్వారా ఈ పదం విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. == నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Bdam.jpg|thumb|బ్యారేజ్ ఆనకట్ట నిర్మాణం]] బ్యారేజ్ ఆనకట్టలో వరుసగా అమర్చిన అనేక గేట్లు ఉంటాయి. వీటి ద్వారా నది గుండా ప్రవహించే నీటి పరిమాణాన్ని నియంత్రిస్తారు. ఈ విధమైన ఆనకట్టలను ముఖ్యంగా సాగునీటి కాలువలకు నీటిని మళ్లించడానికి లేదా దిగువ ప్రవాహంలోకి వెళ్లే నీటిని నియంత్రించడానికి ఉపయోగిస్తారు. చాలా సందర్భాల్లో నది ముఖద్వారం సమీపంలో బ్యారేజ్‌ను నిర్మిస్తారు. బ్యారేజ్ నిర్మాణానికి ముందు స్థలాన్ని సమగ్రంగా పరిశీలిస్తారు. పునాది బలంగా ఉండాలి, అలాగే భవిష్యత్తులో నిర్మాణం దెబ్బతినే అవకాశాలు తక్కువగా ఉండాలి. ప్రతి ఆనకట్టకు దాని నిర్మాణ రకం, స్థానం, విఫలమైతే కలిగే నష్టాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని భద్రతా రేటింగ్ ఇస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.usbr.gov/pn/snakeriver/dams/uppersnake/teton/100years.pdf|title=100 Years of Embankment Dam Design and Construction in the U.S. Bureau of Reclamation|last=Wiltshire|first=R.L.|date=2002|website=user}}</ref> ఈ రేటింగ్ 1 నుండి 5 వరకు ఉంటుంది. 5వ రేటింగ్ అత్యధిక ప్రమాద సూచిక. ఆనకట్ట దిగువన పట్టణాలు లేదా నగరాలు ఉన్నప్పుడు, విఫలమైతే ప్రాణనష్టం ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉండటంతో అలాంటి ఆనకట్టలకు 5వ రేటింగ్ ఇస్తారు. ఇటీవలి కాలంలో మరింత అధిక వరద ప్రవాహాన్ని తట్టుకునే కొత్త రూపకల్పనలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. రఫేల్ మోరాన్, మిగెల్ టోలెడో అభివృద్ధి చేసిన మెరుగైన చీలిక ఆకారపు (Wedge-shaped Block) సాంకేతికతతో నిర్మించిన బ్యారేజ్‌లు తీవ్రమైన వరదలను కూడా సమర్థంగా తట్టుకోగలవు. అంతేకాకుండా నిర్మాణంలో తక్కువ పదార్థం అవసరమవడం వల్ల నిర్మాణ వ్యయం కూడా తగ్గుతుంది.<ref>{{Cite journal |url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/cjce-2014-0120 |url-access=subscription |title=Design and Construction of the Barriga Dam Spillway Through an Improved Wedge-Shaped Block Technology |last1=Morán |first1=R |last2=Toledo |first2=M |date=19 September 2014 |journal=Canadian Journal of Civil Engineering |volume=41 |issue=10 |pages=924–927 |doi=10.1139/cjce-2014-0120}}</ref> == పర్యావరణ ప్రభావాలు == ఆనకట్టల నిర్మాణం ఆర్థిక వ్యవస్థతో పాటు [[పర్యావరణం]]పై కూడా అనేక ప్రభావాలను చూపుతుంది. ముఖ్యంగా, బ్యారేజ్‌ల నిర్మాణం వల్ల నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థలో గణనీయమైన మార్పులు సంభవించవచ్చు. ఆనకట్ట నిర్మాణం వల్ల పరిసర [[పర్యావరణ వ్యవస్థ]]పై కలిగే ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి సాధారణంగా జాతి వైవిధ్యం (Species richness)ను కొలుస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Jeeva|first=V|last2=Kumar|first2=S|date=2015 |volume=17|issue=2|pages=119–138|doi=10.1515/trser-2015-0070|title=Impact of the Low Head Dam/Barrage on Fisheries – A Case Study of Giri River of Yamuna Basin (India)|journal=Transylvanian Review of Systematical and Ecological Research|doi-access=free}}</ref> దీని కోసం శాస్త్రవేత్తలు ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ముందు, నిర్మాణం తరువాత నదిలోని చేపలు, ఇతర జలచరాల జనాభా వివరాలను సేకరిస్తారు. ఈ సమాచారాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా ఆయా జాతుల సంఖ్య పెరిగిందా లేదా తగ్గిందా అనే విషయాన్ని నిర్ధారించగలుగుతారు. కొన్ని అధ్యయనాల్లో ఆనకట్ట దిగువ భాగంలో (డౌన్‌స్ట్రీమ్) జాతుల వైవిధ్యం, ఎగువ భాగం (అప్‌స్ట్రీమ్)తో పోలిస్తే తక్కువగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు. నీటి ప్రవాహ పరిమాణం తగ్గడం వల్ల జీవ వైవిధ్యం, జాతుల సమృద్ధి ప్రతికూలంగా ప్రభావితమవుతుంది. అలాగే, బ్యారేజ్ సమీపంలో నీటి ప్రవాహ వేగం మార్పుల కారణంగా పోషక పదార్థాల లభ్యత తగ్గుతుంది. దీని వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థలో జీవుల సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా తగ్గుతుంది. [[ప్లాంక్టన్]] (Plankton) వైవిధ్యం కూడా కొత్తగా నిర్మించిన బ్యారేజ్ ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి ముఖ్యమైన సూచికగా ఉపయోగిస్తారు. బ్యారేజ్‌లు చేపల వలస మార్గాలను అడ్డుకోవడం వల్ల వాటి సంతానోత్పత్తి తగ్గే అవకాశం ఉందని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite journal |last=Beechie |first=T.J. |date=December 2008 |title=Biological Impacts of the Elwha River Dam and Potential Salmonoid Response to Dam Removal |url=https://bioone.org/journals/northwest-science/volume-82/issue-sp1/0029-344X-82.S.I.72/Biological-Impacts-of-the-Elwha-River-Dams-and-Potential-Salmonid/10.3955/0029-344X-82.S.I.72.full |journal=Northwest Science |volume=82 |issue=Special Issue |pages=72–90 |doi=10.3955/0029-344X-82.S.I.72 |access-date=13 July 2025}}</ref> జాతుల వైవిధ్యం, నీటి పరిమాణం, పోషక పదార్థాల లభ్యత వంటి చిన్న అంశాలు కూడా నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. వీటిలో ప్రతి అంశాన్ని విడివిడిగా పరిశీలించిన అనేక పరిశోధనలు కొన్ని బ్యారేజ్‌లు ఎందుకు తీవ్రమైన పర్యావరణ ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయో వివరించాయి. అయితే, అన్ని సందర్భాల్లోనూ బ్యారేజ్‌ల ప్రభావం తీవ్రమేనని చెప్పలేం. కొన్ని పరిశోధనల్లో ఊహించిన దానికంటే తక్కువ నష్టం జరిగినట్లు కూడా వెల్లడైంది. కొన్ని బ్యారేజ్‌ల సమీపంలోని ప్లాంక్టన్ జీవులు తమ నివాస ప్రాంతంలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా జీవించగలిగినట్లు గుర్తించారు. బ్యారేజ్‌ల సమీపంలో నీటి [[pH]] విలువల్లో మార్పులు నమోదైనప్పటికీ, ప్లాంక్టన్‌పై వాటి ప్రభావం చాలా తక్కువగా కనిపించింది. అయితే, [[ట్రౌట్]] వంటి కొన్ని చేపల జాతులు మాత్రం బ్యారేజ్‌ల వల్ల ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి. ఎందుకంటే ఆనకట్టలు వాటి సహజ వలస మార్గాలను అడ్డుకోవడం వల్ల సంతానోత్పత్తి ప్రక్రియకు ఆటంకం కలుగుతుంది.<ref name=":0" /> బ్యారేజ్‌లు నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం వల్ల అప్‌స్ట్రీమ్, డౌన్‌స్ట్రీమ్ ప్రాంతాల్లో నీటి పరిమాణంలో తేడాలు ఏర్పడతాయి. ఈ మార్పులు స్థానిక జీవజాతులపై భిన్నమైన ప్రభావాలను చూపుతాయి. దిగువ ప్రాంతంలో నీటి ప్రవాహం తగ్గిపోవచ్చు; మరోవైపు ఎగువ ప్రాంతంలో నీటి ఒత్తిడి పెరగడం వల్ల చేపలు తమ సహజ నివాస ప్రాంతాలను విడిచి మరింత ఎగువకు వలస వెళ్తాయి. దీని ఫలితంగా నదిలోని కొన్ని భాగాల్లో చేపల జనాభా గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.<ref name=":0" /> == పరిభాష == ప్రపంచ ఆనకట్టల కమిషన్ (World Commission on Dams) ప్రకారం, ''ఆనకట్ట'' (Dam), ''బ్యారేజ్'' (Barrage) మధ్య ప్రధాన తేడా వాటి నిర్మాణ ఉద్దేశ్యంలో ఉంటుంది. * '''ఆనకట్ట (Dam)'''ను ప్రధానంగా ఒక [[జలాశయం]]లో నీటిని నిల్వ చేయడానికి నిర్మిస్తారు. దీనివల్ల నది నీటి మట్టం గణనీయంగా పెరిగి పెద్ద మొత్తంలో నీరు నిల్వ అవుతుంది. * '''బ్యారేజ్ (Barrage)'''ను ప్రధానంగా నీటిని మళ్లించడానికి (Diversion) నిర్మిస్తారు. ఇది సాధారణంగా నదిలోని నీటి మట్టాన్ని కొద్ది అడుగుల మేర మాత్రమే పెంచుతుంది. బ్యారేజ్‌లు ఎక్కువగా సమతల ప్రాంతాల్లో, వెడల్పుగా ప్రవహించే, తరచుగా మెలికలు తిరిగే నదులపై నిర్మిస్తారు.<ref name="SalmanUprety2002">{{cite book|last1=Salman|first1=Salman M. A.|last2=Uprety|first2=Kishor|title=Conflict and cooperation on South Asia's international rivers: a legal perspective|url=https://books.google.com/books?id=8GEr4fyDbqgC&pg=PA135|access-date=27 April 2011|year=2002|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-5352-3|page=135}}</ref> ఈజిప్టులో కూడా ఇదే విధమైన తేడాను పాటిస్తారు. అక్కడ: * '''ఆనకట్ట''' అనేది నైలు నదిలో వరదకాలంలో నీటిని నిల్వచేసి, ఎండాకాలంలో నదిలో సహజ ప్రవాహాన్ని కొనసాగించేందుకు ఉపయోగించే జలాశయాన్ని ఏర్పరచే నిర్మాణం. * '''బ్యారేజ్''' అనేది అవసరమైనప్పుడు నది లేదా కాలువలోని నీటి మట్టాన్ని మాత్రమే పెంచి, దాని నుంచి బయలుదేరే సాగునీటి కాలువల్లో తగినంత నీటి ప్రవాహాన్ని అందించే నిర్మాణం.<ref>Raye R. Platt, Mohammed Bahy Hefny, [https://www.questia.com/read/343661/egypt-a-compendium ''Egypt: A Compendium''], p.198, American Geographical Society, 1958.</ref> సాధారణంగా బ్యారేజ్‌లు సాగునీటి కాలువలు, నౌకాయాన కాలువల ప్రారంభ భాగాలైన [[హెడ్‌వర్క్స్]] కంటే పెద్దవిగా ఉంటాయి, వాటితో అనుసంధానంగా నిర్మించబడతాయి. సముద్రపు [[ఆటుపోట్లు|ఆటుపోట్ల]] వల్ల ఏర్పడే జలచలనం నుండి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి, సముద్రపు లగూన్ లేదా నదీముఖ ప్రాంతాన్ని అడ్డుకునే విధంగా నిర్మించే బ్యారేజ్‌లను '''[[టైడల్ బ్యారేజ్]]''' (Tidal Barrage) అని పిలుస్తారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Barrages}} * [http://dictionary.reference.com/browse/barrage Barrage – Dictionary.com] * [http://www.thefreedictionary.com/barrage Barrage – The Free Dictionary] {{Authority control}} [[Category:బ్యారేజ్‌లు]] [[Category:అణకట్టల రకాలు]] 6gc227066u89jvef252d265akb14hg8 4920249 4920248 2026-08-04T14:40:23Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:ఆనకట్టలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920249 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:PioneerBarrage.JPG|thumb|right|ఆస్ట్రేలియాలోని [[రాక్‌హాంప్టన్]] వద్ద ఉన్న ఒక బ్యారేజ్]] [[దస్త్రం:Marina Barrage Closeup 300522.jpg|thumb|right|[[మెరీనా బ్యారేజ్]], సింగపూర్]] [[దస్త్రం:Teesta Barrage Gajoldoga.jpg|thumb|right|భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[గాజోల్డోబా]] వద్ద ఉన్న [[తీస్తా బ్యారేజ్]]]] '''బ్యారేజ్''' ('''Barrage''') అనేది [[ఆనకట్ట]]<nowiki/>లోని ఒక రకం. ఇది తక్కువ ఎత్తు గల (లో-హెడ్) నీటి మళ్లింపు ఆనకట్ట. ఇందులో అనేక పెద్ద గేట్లు ఉంటాయి. అవసరాన్ని బట్టి ఈ గేట్లను తెరవడం లేదా మూయడం ద్వారా నది గుండా ప్రవహించే నీటి పరిమాణాన్ని నియంత్రించవచ్చు. దీని ద్వారా అప్‌స్ట్రీమ్‌లోని నీటి మట్టాన్ని నియంత్రించి స్థిరంగా ఉంచడం సాధ్యమవుతుంది. ఈ నీటిని ప్రధానంగా సాగునీరు, తాగునీరు, ఇతర అవసరాలకు వినియోగిస్తారు. నీటి గేట్లు ఇరువైపులా ఉన్న బలమైన స్తంభాల (పియర్లు) మధ్య అమర్చబడతాయి. ఈ పియర్లు గేట్లపై, నిల్వ నీటి ఒత్తిడిని భరిస్తాయి. ''బ్యారేజ్'' అనే పదం ఫ్రెంచ్ భాషలోని **''barrer''** అనే పదం నుండి వచ్చింది. దీనికి "అడ్డుకోవడం" లేదా "అవరోధం కల్పించడం" అనే అర్థం ఉంది.<ref>{{cite web |title=barrage {{!}} Definition of barrage in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/barrage |archive-url=https://web.archive.org/web/20160929180909/https://en.oxforddictionaries.com/definition/barrage |url-status=dead |archive-date=September 29, 2016 |website=Oxford Dictionaries {{!}} English}}</ref> == శబ్దోత్పత్తి == ఆంగ్లంలో ''బ్యారేజ్'' అనే పదం మొదటిసారిగా [[కైరో]]కు ఉత్తరాన [[నైలు నది]] శాఖలపై నిర్మించిన [[డెల్టా బ్యారేజ్]] ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ నిర్మాణాన్ని 1833–1862 మధ్యకాలంలో ఫ్రెంచ్ ఇంజినీర్లు లినాంట్ డి బెల్‌ఫోండ్స్, యూజీన్ మౌగెల్ ఈజిప్టు ప్రజా నిర్మాణ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించారు. ఈ పనికి బార్థెలెమీ ప్రోస్పర్ ఎన్‌ఫాంటిన్ సహకారం అందించగా, అప్పటి ఈజిప్టు వైస్రాయ్ ముహమ్మద్ అలీ ఆశీర్వాదం లభించింది. 1882 తరువాత బ్రిటిష్ పాలకులు ఈ నిర్మాణాల నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టినప్పుడు, వాటిని ''బ్యారేజ్'' అనే పేరుతోనే పిలిచారు. అనంతరం వారు నైలు నదిపై నిర్మించిన [[Assiut Barrage|అస్సియుట్ బ్యారేజ్]], జెఫ్టా బ్యారేజ్ వంటి నిర్మాణాలకు కూడా ఇదే పదాన్ని ఉపయోగించారు. భారతదేశం, పాకిస్తాన్, మధ్యప్రాచ్య దేశాలలో బ్రిటిష్ ఇంజినీర్ల ద్వారా ఈ పదం విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. == నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Bdam.jpg|thumb|బ్యారేజ్ ఆనకట్ట నిర్మాణం]] బ్యారేజ్ ఆనకట్టలో వరుసగా అమర్చిన అనేక గేట్లు ఉంటాయి. వీటి ద్వారా నది గుండా ప్రవహించే నీటి పరిమాణాన్ని నియంత్రిస్తారు. ఈ విధమైన ఆనకట్టలను ముఖ్యంగా సాగునీటి కాలువలకు నీటిని మళ్లించడానికి లేదా దిగువ ప్రవాహంలోకి వెళ్లే నీటిని నియంత్రించడానికి ఉపయోగిస్తారు. చాలా సందర్భాల్లో నది ముఖద్వారం సమీపంలో బ్యారేజ్‌ను నిర్మిస్తారు. బ్యారేజ్ నిర్మాణానికి ముందు స్థలాన్ని సమగ్రంగా పరిశీలిస్తారు. పునాది బలంగా ఉండాలి, అలాగే భవిష్యత్తులో నిర్మాణం దెబ్బతినే అవకాశాలు తక్కువగా ఉండాలి. ప్రతి ఆనకట్టకు దాని నిర్మాణ రకం, స్థానం, విఫలమైతే కలిగే నష్టాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని భద్రతా రేటింగ్ ఇస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.usbr.gov/pn/snakeriver/dams/uppersnake/teton/100years.pdf|title=100 Years of Embankment Dam Design and Construction in the U.S. Bureau of Reclamation|last=Wiltshire|first=R.L.|date=2002|website=user}}</ref> ఈ రేటింగ్ 1 నుండి 5 వరకు ఉంటుంది. 5వ రేటింగ్ అత్యధిక ప్రమాద సూచిక. ఆనకట్ట దిగువన పట్టణాలు లేదా నగరాలు ఉన్నప్పుడు, విఫలమైతే ప్రాణనష్టం ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉండటంతో అలాంటి ఆనకట్టలకు 5వ రేటింగ్ ఇస్తారు. ఇటీవలి కాలంలో మరింత అధిక వరద ప్రవాహాన్ని తట్టుకునే కొత్త రూపకల్పనలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. రఫేల్ మోరాన్, మిగెల్ టోలెడో అభివృద్ధి చేసిన మెరుగైన చీలిక ఆకారపు (Wedge-shaped Block) సాంకేతికతతో నిర్మించిన బ్యారేజ్‌లు తీవ్రమైన వరదలను కూడా సమర్థంగా తట్టుకోగలవు. అంతేకాకుండా నిర్మాణంలో తక్కువ పదార్థం అవసరమవడం వల్ల నిర్మాణ వ్యయం కూడా తగ్గుతుంది.<ref>{{Cite journal |url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/cjce-2014-0120 |url-access=subscription |title=Design and Construction of the Barriga Dam Spillway Through an Improved Wedge-Shaped Block Technology |last1=Morán |first1=R |last2=Toledo |first2=M |date=19 September 2014 |journal=Canadian Journal of Civil Engineering |volume=41 |issue=10 |pages=924–927 |doi=10.1139/cjce-2014-0120}}</ref> == పర్యావరణ ప్రభావాలు == ఆనకట్టల నిర్మాణం ఆర్థిక వ్యవస్థతో పాటు [[పర్యావరణం]]పై కూడా అనేక ప్రభావాలను చూపుతుంది. ముఖ్యంగా, బ్యారేజ్‌ల నిర్మాణం వల్ల నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థలో గణనీయమైన మార్పులు సంభవించవచ్చు. ఆనకట్ట నిర్మాణం వల్ల పరిసర [[పర్యావరణ వ్యవస్థ]]పై కలిగే ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి సాధారణంగా జాతి వైవిధ్యం (Species richness)ను కొలుస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Jeeva|first=V|last2=Kumar|first2=S|date=2015 |volume=17|issue=2|pages=119–138|doi=10.1515/trser-2015-0070|title=Impact of the Low Head Dam/Barrage on Fisheries – A Case Study of Giri River of Yamuna Basin (India)|journal=Transylvanian Review of Systematical and Ecological Research|doi-access=free}}</ref> దీని కోసం శాస్త్రవేత్తలు ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ముందు, నిర్మాణం తరువాత నదిలోని చేపలు, ఇతర జలచరాల జనాభా వివరాలను సేకరిస్తారు. ఈ సమాచారాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా ఆయా జాతుల సంఖ్య పెరిగిందా లేదా తగ్గిందా అనే విషయాన్ని నిర్ధారించగలుగుతారు. కొన్ని అధ్యయనాల్లో ఆనకట్ట దిగువ భాగంలో (డౌన్‌స్ట్రీమ్) జాతుల వైవిధ్యం, ఎగువ భాగం (అప్‌స్ట్రీమ్)తో పోలిస్తే తక్కువగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు. నీటి ప్రవాహ పరిమాణం తగ్గడం వల్ల జీవ వైవిధ్యం, జాతుల సమృద్ధి ప్రతికూలంగా ప్రభావితమవుతుంది. అలాగే, బ్యారేజ్ సమీపంలో నీటి ప్రవాహ వేగం మార్పుల కారణంగా పోషక పదార్థాల లభ్యత తగ్గుతుంది. దీని వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థలో జీవుల సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా తగ్గుతుంది. [[ప్లాంక్టన్]] (Plankton) వైవిధ్యం కూడా కొత్తగా నిర్మించిన బ్యారేజ్ ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి ముఖ్యమైన సూచికగా ఉపయోగిస్తారు. బ్యారేజ్‌లు చేపల వలస మార్గాలను అడ్డుకోవడం వల్ల వాటి సంతానోత్పత్తి తగ్గే అవకాశం ఉందని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite journal |last=Beechie |first=T.J. |date=December 2008 |title=Biological Impacts of the Elwha River Dam and Potential Salmonoid Response to Dam Removal |url=https://bioone.org/journals/northwest-science/volume-82/issue-sp1/0029-344X-82.S.I.72/Biological-Impacts-of-the-Elwha-River-Dams-and-Potential-Salmonid/10.3955/0029-344X-82.S.I.72.full |journal=Northwest Science |volume=82 |issue=Special Issue |pages=72–90 |doi=10.3955/0029-344X-82.S.I.72 |access-date=13 July 2025}}</ref> జాతుల వైవిధ్యం, నీటి పరిమాణం, పోషక పదార్థాల లభ్యత వంటి చిన్న అంశాలు కూడా నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. వీటిలో ప్రతి అంశాన్ని విడివిడిగా పరిశీలించిన అనేక పరిశోధనలు కొన్ని బ్యారేజ్‌లు ఎందుకు తీవ్రమైన పర్యావరణ ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయో వివరించాయి. అయితే, అన్ని సందర్భాల్లోనూ బ్యారేజ్‌ల ప్రభావం తీవ్రమేనని చెప్పలేం. కొన్ని పరిశోధనల్లో ఊహించిన దానికంటే తక్కువ నష్టం జరిగినట్లు కూడా వెల్లడైంది. కొన్ని బ్యారేజ్‌ల సమీపంలోని ప్లాంక్టన్ జీవులు తమ నివాస ప్రాంతంలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా జీవించగలిగినట్లు గుర్తించారు. బ్యారేజ్‌ల సమీపంలో నీటి [[pH]] విలువల్లో మార్పులు నమోదైనప్పటికీ, ప్లాంక్టన్‌పై వాటి ప్రభావం చాలా తక్కువగా కనిపించింది. అయితే, [[ట్రౌట్]] వంటి కొన్ని చేపల జాతులు మాత్రం బ్యారేజ్‌ల వల్ల ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి. ఎందుకంటే ఆనకట్టలు వాటి సహజ వలస మార్గాలను అడ్డుకోవడం వల్ల సంతానోత్పత్తి ప్రక్రియకు ఆటంకం కలుగుతుంది.<ref name=":0" /> బ్యారేజ్‌లు నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం వల్ల అప్‌స్ట్రీమ్, డౌన్‌స్ట్రీమ్ ప్రాంతాల్లో నీటి పరిమాణంలో తేడాలు ఏర్పడతాయి. ఈ మార్పులు స్థానిక జీవజాతులపై భిన్నమైన ప్రభావాలను చూపుతాయి. దిగువ ప్రాంతంలో నీటి ప్రవాహం తగ్గిపోవచ్చు; మరోవైపు ఎగువ ప్రాంతంలో నీటి ఒత్తిడి పెరగడం వల్ల చేపలు తమ సహజ నివాస ప్రాంతాలను విడిచి మరింత ఎగువకు వలస వెళ్తాయి. దీని ఫలితంగా నదిలోని కొన్ని భాగాల్లో చేపల జనాభా గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.<ref name=":0" /> == పరిభాష == ప్రపంచ ఆనకట్టల కమిషన్ (World Commission on Dams) ప్రకారం, ''ఆనకట్ట'' (Dam), ''బ్యారేజ్'' (Barrage) మధ్య ప్రధాన తేడా వాటి నిర్మాణ ఉద్దేశ్యంలో ఉంటుంది. * '''ఆనకట్ట (Dam)'''ను ప్రధానంగా ఒక [[జలాశయం]]లో నీటిని నిల్వ చేయడానికి నిర్మిస్తారు. దీనివల్ల నది నీటి మట్టం గణనీయంగా పెరిగి పెద్ద మొత్తంలో నీరు నిల్వ అవుతుంది. * '''బ్యారేజ్ (Barrage)'''ను ప్రధానంగా నీటిని మళ్లించడానికి (Diversion) నిర్మిస్తారు. ఇది సాధారణంగా నదిలోని నీటి మట్టాన్ని కొద్ది అడుగుల మేర మాత్రమే పెంచుతుంది. బ్యారేజ్‌లు ఎక్కువగా సమతల ప్రాంతాల్లో, వెడల్పుగా ప్రవహించే, తరచుగా మెలికలు తిరిగే నదులపై నిర్మిస్తారు.<ref name="SalmanUprety2002">{{cite book|last1=Salman|first1=Salman M. A.|last2=Uprety|first2=Kishor|title=Conflict and cooperation on South Asia's international rivers: a legal perspective|url=https://books.google.com/books?id=8GEr4fyDbqgC&pg=PA135|access-date=27 April 2011|year=2002|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-5352-3|page=135}}</ref> ఈజిప్టులో కూడా ఇదే విధమైన తేడాను పాటిస్తారు. అక్కడ: * '''ఆనకట్ట''' అనేది నైలు నదిలో వరదకాలంలో నీటిని నిల్వచేసి, ఎండాకాలంలో నదిలో సహజ ప్రవాహాన్ని కొనసాగించేందుకు ఉపయోగించే జలాశయాన్ని ఏర్పరచే నిర్మాణం. * '''బ్యారేజ్''' అనేది అవసరమైనప్పుడు నది లేదా కాలువలోని నీటి మట్టాన్ని మాత్రమే పెంచి, దాని నుంచి బయలుదేరే సాగునీటి కాలువల్లో తగినంత నీటి ప్రవాహాన్ని అందించే నిర్మాణం.<ref>Raye R. Platt, Mohammed Bahy Hefny, [https://www.questia.com/read/343661/egypt-a-compendium ''Egypt: A Compendium''], p.198, American Geographical Society, 1958.</ref> సాధారణంగా బ్యారేజ్‌లు సాగునీటి కాలువలు, నౌకాయాన కాలువల ప్రారంభ భాగాలైన [[హెడ్‌వర్క్స్]] కంటే పెద్దవిగా ఉంటాయి, వాటితో అనుసంధానంగా నిర్మించబడతాయి. సముద్రపు [[ఆటుపోట్లు|ఆటుపోట్ల]] వల్ల ఏర్పడే జలచలనం నుండి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి, సముద్రపు లగూన్ లేదా నదీముఖ ప్రాంతాన్ని అడ్డుకునే విధంగా నిర్మించే బ్యారేజ్‌లను '''[[టైడల్ బ్యారేజ్]]''' (Tidal Barrage) అని పిలుస్తారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Barrages}} * [http://dictionary.reference.com/browse/barrage Barrage – Dictionary.com] * [http://www.thefreedictionary.com/barrage Barrage – The Free Dictionary] {{Authority control}} [[Category:బ్యారేజ్‌లు]] [[Category:అణకట్టల రకాలు]] [[వర్గం:ఆనకట్టలు]] qbsnxrcxayu1squnamdgw6goeyuuj3o 4920250 4920249 2026-08-04T14:40:34Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:అణకట్టల రకాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920250 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:PioneerBarrage.JPG|thumb|right|ఆస్ట్రేలియాలోని [[రాక్‌హాంప్టన్]] వద్ద ఉన్న ఒక బ్యారేజ్]] [[దస్త్రం:Marina Barrage Closeup 300522.jpg|thumb|right|[[మెరీనా బ్యారేజ్]], సింగపూర్]] [[దస్త్రం:Teesta Barrage Gajoldoga.jpg|thumb|right|భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[గాజోల్డోబా]] వద్ద ఉన్న [[తీస్తా బ్యారేజ్]]]] '''బ్యారేజ్''' ('''Barrage''') అనేది [[ఆనకట్ట]]<nowiki/>లోని ఒక రకం. ఇది తక్కువ ఎత్తు గల (లో-హెడ్) నీటి మళ్లింపు ఆనకట్ట. ఇందులో అనేక పెద్ద గేట్లు ఉంటాయి. అవసరాన్ని బట్టి ఈ గేట్లను తెరవడం లేదా మూయడం ద్వారా నది గుండా ప్రవహించే నీటి పరిమాణాన్ని నియంత్రించవచ్చు. దీని ద్వారా అప్‌స్ట్రీమ్‌లోని నీటి మట్టాన్ని నియంత్రించి స్థిరంగా ఉంచడం సాధ్యమవుతుంది. ఈ నీటిని ప్రధానంగా సాగునీరు, తాగునీరు, ఇతర అవసరాలకు వినియోగిస్తారు. నీటి గేట్లు ఇరువైపులా ఉన్న బలమైన స్తంభాల (పియర్లు) మధ్య అమర్చబడతాయి. ఈ పియర్లు గేట్లపై, నిల్వ నీటి ఒత్తిడిని భరిస్తాయి. ''బ్యారేజ్'' అనే పదం ఫ్రెంచ్ భాషలోని **''barrer''** అనే పదం నుండి వచ్చింది. దీనికి "అడ్డుకోవడం" లేదా "అవరోధం కల్పించడం" అనే అర్థం ఉంది.<ref>{{cite web |title=barrage {{!}} Definition of barrage in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/barrage |archive-url=https://web.archive.org/web/20160929180909/https://en.oxforddictionaries.com/definition/barrage |url-status=dead |archive-date=September 29, 2016 |website=Oxford Dictionaries {{!}} English}}</ref> == శబ్దోత్పత్తి == ఆంగ్లంలో ''బ్యారేజ్'' అనే పదం మొదటిసారిగా [[కైరో]]కు ఉత్తరాన [[నైలు నది]] శాఖలపై నిర్మించిన [[డెల్టా బ్యారేజ్]] ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ నిర్మాణాన్ని 1833–1862 మధ్యకాలంలో ఫ్రెంచ్ ఇంజినీర్లు లినాంట్ డి బెల్‌ఫోండ్స్, యూజీన్ మౌగెల్ ఈజిప్టు ప్రజా నిర్మాణ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించారు. ఈ పనికి బార్థెలెమీ ప్రోస్పర్ ఎన్‌ఫాంటిన్ సహకారం అందించగా, అప్పటి ఈజిప్టు వైస్రాయ్ ముహమ్మద్ అలీ ఆశీర్వాదం లభించింది. 1882 తరువాత బ్రిటిష్ పాలకులు ఈ నిర్మాణాల నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టినప్పుడు, వాటిని ''బ్యారేజ్'' అనే పేరుతోనే పిలిచారు. అనంతరం వారు నైలు నదిపై నిర్మించిన [[Assiut Barrage|అస్సియుట్ బ్యారేజ్]], జెఫ్టా బ్యారేజ్ వంటి నిర్మాణాలకు కూడా ఇదే పదాన్ని ఉపయోగించారు. భారతదేశం, పాకిస్తాన్, మధ్యప్రాచ్య దేశాలలో బ్రిటిష్ ఇంజినీర్ల ద్వారా ఈ పదం విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. == నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Bdam.jpg|thumb|బ్యారేజ్ ఆనకట్ట నిర్మాణం]] బ్యారేజ్ ఆనకట్టలో వరుసగా అమర్చిన అనేక గేట్లు ఉంటాయి. వీటి ద్వారా నది గుండా ప్రవహించే నీటి పరిమాణాన్ని నియంత్రిస్తారు. ఈ విధమైన ఆనకట్టలను ముఖ్యంగా సాగునీటి కాలువలకు నీటిని మళ్లించడానికి లేదా దిగువ ప్రవాహంలోకి వెళ్లే నీటిని నియంత్రించడానికి ఉపయోగిస్తారు. చాలా సందర్భాల్లో నది ముఖద్వారం సమీపంలో బ్యారేజ్‌ను నిర్మిస్తారు. బ్యారేజ్ నిర్మాణానికి ముందు స్థలాన్ని సమగ్రంగా పరిశీలిస్తారు. పునాది బలంగా ఉండాలి, అలాగే భవిష్యత్తులో నిర్మాణం దెబ్బతినే అవకాశాలు తక్కువగా ఉండాలి. ప్రతి ఆనకట్టకు దాని నిర్మాణ రకం, స్థానం, విఫలమైతే కలిగే నష్టాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని భద్రతా రేటింగ్ ఇస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.usbr.gov/pn/snakeriver/dams/uppersnake/teton/100years.pdf|title=100 Years of Embankment Dam Design and Construction in the U.S. Bureau of Reclamation|last=Wiltshire|first=R.L.|date=2002|website=user}}</ref> ఈ రేటింగ్ 1 నుండి 5 వరకు ఉంటుంది. 5వ రేటింగ్ అత్యధిక ప్రమాద సూచిక. ఆనకట్ట దిగువన పట్టణాలు లేదా నగరాలు ఉన్నప్పుడు, విఫలమైతే ప్రాణనష్టం ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉండటంతో అలాంటి ఆనకట్టలకు 5వ రేటింగ్ ఇస్తారు. ఇటీవలి కాలంలో మరింత అధిక వరద ప్రవాహాన్ని తట్టుకునే కొత్త రూపకల్పనలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. రఫేల్ మోరాన్, మిగెల్ టోలెడో అభివృద్ధి చేసిన మెరుగైన చీలిక ఆకారపు (Wedge-shaped Block) సాంకేతికతతో నిర్మించిన బ్యారేజ్‌లు తీవ్రమైన వరదలను కూడా సమర్థంగా తట్టుకోగలవు. అంతేకాకుండా నిర్మాణంలో తక్కువ పదార్థం అవసరమవడం వల్ల నిర్మాణ వ్యయం కూడా తగ్గుతుంది.<ref>{{Cite journal |url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/cjce-2014-0120 |url-access=subscription |title=Design and Construction of the Barriga Dam Spillway Through an Improved Wedge-Shaped Block Technology |last1=Morán |first1=R |last2=Toledo |first2=M |date=19 September 2014 |journal=Canadian Journal of Civil Engineering |volume=41 |issue=10 |pages=924–927 |doi=10.1139/cjce-2014-0120}}</ref> == పర్యావరణ ప్రభావాలు == ఆనకట్టల నిర్మాణం ఆర్థిక వ్యవస్థతో పాటు [[పర్యావరణం]]పై కూడా అనేక ప్రభావాలను చూపుతుంది. ముఖ్యంగా, బ్యారేజ్‌ల నిర్మాణం వల్ల నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థలో గణనీయమైన మార్పులు సంభవించవచ్చు. ఆనకట్ట నిర్మాణం వల్ల పరిసర [[పర్యావరణ వ్యవస్థ]]పై కలిగే ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి సాధారణంగా జాతి వైవిధ్యం (Species richness)ను కొలుస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Jeeva|first=V|last2=Kumar|first2=S|date=2015 |volume=17|issue=2|pages=119–138|doi=10.1515/trser-2015-0070|title=Impact of the Low Head Dam/Barrage on Fisheries – A Case Study of Giri River of Yamuna Basin (India)|journal=Transylvanian Review of Systematical and Ecological Research|doi-access=free}}</ref> దీని కోసం శాస్త్రవేత్తలు ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ముందు, నిర్మాణం తరువాత నదిలోని చేపలు, ఇతర జలచరాల జనాభా వివరాలను సేకరిస్తారు. ఈ సమాచారాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా ఆయా జాతుల సంఖ్య పెరిగిందా లేదా తగ్గిందా అనే విషయాన్ని నిర్ధారించగలుగుతారు. కొన్ని అధ్యయనాల్లో ఆనకట్ట దిగువ భాగంలో (డౌన్‌స్ట్రీమ్) జాతుల వైవిధ్యం, ఎగువ భాగం (అప్‌స్ట్రీమ్)తో పోలిస్తే తక్కువగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు. నీటి ప్రవాహ పరిమాణం తగ్గడం వల్ల జీవ వైవిధ్యం, జాతుల సమృద్ధి ప్రతికూలంగా ప్రభావితమవుతుంది. అలాగే, బ్యారేజ్ సమీపంలో నీటి ప్రవాహ వేగం మార్పుల కారణంగా పోషక పదార్థాల లభ్యత తగ్గుతుంది. దీని వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థలో జీవుల సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా తగ్గుతుంది. [[ప్లాంక్టన్]] (Plankton) వైవిధ్యం కూడా కొత్తగా నిర్మించిన బ్యారేజ్ ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి ముఖ్యమైన సూచికగా ఉపయోగిస్తారు. బ్యారేజ్‌లు చేపల వలస మార్గాలను అడ్డుకోవడం వల్ల వాటి సంతానోత్పత్తి తగ్గే అవకాశం ఉందని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite journal |last=Beechie |first=T.J. |date=December 2008 |title=Biological Impacts of the Elwha River Dam and Potential Salmonoid Response to Dam Removal |url=https://bioone.org/journals/northwest-science/volume-82/issue-sp1/0029-344X-82.S.I.72/Biological-Impacts-of-the-Elwha-River-Dams-and-Potential-Salmonid/10.3955/0029-344X-82.S.I.72.full |journal=Northwest Science |volume=82 |issue=Special Issue |pages=72–90 |doi=10.3955/0029-344X-82.S.I.72 |access-date=13 July 2025}}</ref> జాతుల వైవిధ్యం, నీటి పరిమాణం, పోషక పదార్థాల లభ్యత వంటి చిన్న అంశాలు కూడా నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. వీటిలో ప్రతి అంశాన్ని విడివిడిగా పరిశీలించిన అనేక పరిశోధనలు కొన్ని బ్యారేజ్‌లు ఎందుకు తీవ్రమైన పర్యావరణ ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయో వివరించాయి. అయితే, అన్ని సందర్భాల్లోనూ బ్యారేజ్‌ల ప్రభావం తీవ్రమేనని చెప్పలేం. కొన్ని పరిశోధనల్లో ఊహించిన దానికంటే తక్కువ నష్టం జరిగినట్లు కూడా వెల్లడైంది. కొన్ని బ్యారేజ్‌ల సమీపంలోని ప్లాంక్టన్ జీవులు తమ నివాస ప్రాంతంలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా జీవించగలిగినట్లు గుర్తించారు. బ్యారేజ్‌ల సమీపంలో నీటి [[pH]] విలువల్లో మార్పులు నమోదైనప్పటికీ, ప్లాంక్టన్‌పై వాటి ప్రభావం చాలా తక్కువగా కనిపించింది. అయితే, [[ట్రౌట్]] వంటి కొన్ని చేపల జాతులు మాత్రం బ్యారేజ్‌ల వల్ల ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి. ఎందుకంటే ఆనకట్టలు వాటి సహజ వలస మార్గాలను అడ్డుకోవడం వల్ల సంతానోత్పత్తి ప్రక్రియకు ఆటంకం కలుగుతుంది.<ref name=":0" /> బ్యారేజ్‌లు నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం వల్ల అప్‌స్ట్రీమ్, డౌన్‌స్ట్రీమ్ ప్రాంతాల్లో నీటి పరిమాణంలో తేడాలు ఏర్పడతాయి. ఈ మార్పులు స్థానిక జీవజాతులపై భిన్నమైన ప్రభావాలను చూపుతాయి. దిగువ ప్రాంతంలో నీటి ప్రవాహం తగ్గిపోవచ్చు; మరోవైపు ఎగువ ప్రాంతంలో నీటి ఒత్తిడి పెరగడం వల్ల చేపలు తమ సహజ నివాస ప్రాంతాలను విడిచి మరింత ఎగువకు వలస వెళ్తాయి. దీని ఫలితంగా నదిలోని కొన్ని భాగాల్లో చేపల జనాభా గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.<ref name=":0" /> == పరిభాష == ప్రపంచ ఆనకట్టల కమిషన్ (World Commission on Dams) ప్రకారం, ''ఆనకట్ట'' (Dam), ''బ్యారేజ్'' (Barrage) మధ్య ప్రధాన తేడా వాటి నిర్మాణ ఉద్దేశ్యంలో ఉంటుంది. * '''ఆనకట్ట (Dam)'''ను ప్రధానంగా ఒక [[జలాశయం]]లో నీటిని నిల్వ చేయడానికి నిర్మిస్తారు. దీనివల్ల నది నీటి మట్టం గణనీయంగా పెరిగి పెద్ద మొత్తంలో నీరు నిల్వ అవుతుంది. * '''బ్యారేజ్ (Barrage)'''ను ప్రధానంగా నీటిని మళ్లించడానికి (Diversion) నిర్మిస్తారు. ఇది సాధారణంగా నదిలోని నీటి మట్టాన్ని కొద్ది అడుగుల మేర మాత్రమే పెంచుతుంది. బ్యారేజ్‌లు ఎక్కువగా సమతల ప్రాంతాల్లో, వెడల్పుగా ప్రవహించే, తరచుగా మెలికలు తిరిగే నదులపై నిర్మిస్తారు.<ref name="SalmanUprety2002">{{cite book|last1=Salman|first1=Salman M. A.|last2=Uprety|first2=Kishor|title=Conflict and cooperation on South Asia's international rivers: a legal perspective|url=https://books.google.com/books?id=8GEr4fyDbqgC&pg=PA135|access-date=27 April 2011|year=2002|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-5352-3|page=135}}</ref> ఈజిప్టులో కూడా ఇదే విధమైన తేడాను పాటిస్తారు. అక్కడ: * '''ఆనకట్ట''' అనేది నైలు నదిలో వరదకాలంలో నీటిని నిల్వచేసి, ఎండాకాలంలో నదిలో సహజ ప్రవాహాన్ని కొనసాగించేందుకు ఉపయోగించే జలాశయాన్ని ఏర్పరచే నిర్మాణం. * '''బ్యారేజ్''' అనేది అవసరమైనప్పుడు నది లేదా కాలువలోని నీటి మట్టాన్ని మాత్రమే పెంచి, దాని నుంచి బయలుదేరే సాగునీటి కాలువల్లో తగినంత నీటి ప్రవాహాన్ని అందించే నిర్మాణం.<ref>Raye R. Platt, Mohammed Bahy Hefny, [https://www.questia.com/read/343661/egypt-a-compendium ''Egypt: A Compendium''], p.198, American Geographical Society, 1958.</ref> సాధారణంగా బ్యారేజ్‌లు సాగునీటి కాలువలు, నౌకాయాన కాలువల ప్రారంభ భాగాలైన [[హెడ్‌వర్క్స్]] కంటే పెద్దవిగా ఉంటాయి, వాటితో అనుసంధానంగా నిర్మించబడతాయి. సముద్రపు [[ఆటుపోట్లు|ఆటుపోట్ల]] వల్ల ఏర్పడే జలచలనం నుండి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి, సముద్రపు లగూన్ లేదా నదీముఖ ప్రాంతాన్ని అడ్డుకునే విధంగా నిర్మించే బ్యారేజ్‌లను '''[[టైడల్ బ్యారేజ్]]''' (Tidal Barrage) అని పిలుస్తారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Barrages}} * [http://dictionary.reference.com/browse/barrage Barrage – Dictionary.com] * [http://www.thefreedictionary.com/barrage Barrage – The Free Dictionary] {{Authority control}} [[Category:బ్యారేజ్‌లు]] [[వర్గం:ఆనకట్టలు]] 49w4tmpqf0c09pzuzu9y5h8imkqdcs6 0 505728 4920255 2026-08-04T15:02:43Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1338115288|Purva Rana]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920255 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|name=పూర్వ రాణా|title=వైస్ క్వీన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్ 2013|competitions=|Special Awards=|birth_date={{birth date and age|df=y|12 February 1991}}|birth_place=ధర్మశాల, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]<ref>[http://himsatta.com/fullstory.php?&newsid=1690 Dharamsala resident Purva Rana eager to regain the crown of Miss India] himsatta.com. Retrieved 20 September 2013</ref>|image=|hair_color=గోధుమ రంగు|eye_color=గోధుమ రంగు|spouse=శ్రేణిక్ పారిఖ్|height={{height|m=1.75}}|occupation=మోడల్}} '''పూర్వ రాణా''' (జననం 1991 ఫిబ్రవరి 12) ఒక భారతీయ నటి, మోడల్, అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్. ఆమె [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా]] 2012 మొదటి రన్నరప్ నిలిచింది. ఆ తరువాత ఫెమినా మిస్ ఇండియన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2012 కిరీటాన్ని పొందింది.<ref>{{Cite web|title=Purva Rana|url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Purva-Rana/profile/7634100.cms|access-date=2019-09-23|website=Femina Miss India}}</ref> ఆమె మిస్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2013 పోటీలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అక్కడ 2013 సెప్టెంబరు 14న మిస్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2013 వైస్ క్వీన్ గా పట్టాభిషేకం చేయబడింది.<ref>[http://in.news.yahoo.com/video/purva-rana-strikes-gold-india-072028809.html Purva Rana strikes gold for India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921061010/http://in.news.yahoo.com/video/purva-rana-strikes-gold-india-072028809.html|date=21 September 2013}} ''Yahoo News''. Retrieved 17 September 2013</ref> ఆమె గతంలో మిస్ టూరిజం ఇంటర్నేషనల్ 2012 పోటీలో కూడా మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది. == ప్రారంభ జీవితం == పూర్వ రాణా భారతదేశంలోని [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో]] జన్మించింది. ఆమె [[హిందీ]], ఇంగ్లీష్ మాట్లాడుతుంది. ఆమె హిమాచల్ ప్రదేశ్ టెక్నికల్ యూనివర్సిటీలో ఎలక్ట్రానిక్ ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థిని. == ప్రదర్శనలు == ఆమె హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రతినిధిగా, జాతీయ అందాల పోటీ, ఫెమినా మిస్ ఇండియాలో 20 మంది పోటీదారులలో ఒకరిగా, 2012 మార్చి 30న పోటీ చేసింది, అక్కడ ఆమె ''మిస్ డ్రీమ్ గర్ల్ 2012'' అవార్డును పొంది, మొదటి ఐదు స్థానాల్లో నిలిచింది. ఆమె 2010లో మిస్ హిమాచల్ కిరీటాన్ని కూడా గెలుచుకుంది. 2012 డిసెంబరు 19న [[థాయ్‌లాండ్]] ''లోని'' [[బ్యాంకాక్]] లో జరిగిన మిస్ టూరిజం 2012 పోటీలో ఆమె భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అక్కడ, ఆమె మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది. 2013 సెప్టెంబరు 14న [[ఈక్వడార్]] లోని గ్వాయాక్విల్ లో జరిగిన 2013 వైస్ క్వీన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్ పోటీలో ఆమె విజేతగా నిలిచింది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !భాష ! class="unsortable" |గమనిక |- |2018 |''పాగల్పంటి'' |రోష్ని టెండూల్కర్ |[[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] |<ref>{{Cite web|title=Bioscopewala and Pagalpanti films will be released on May 25|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/kanpur/bioscopewala-and-pagalpanti-films-will-be-released-on-may-25|access-date=5 May 2018|publisher=www.amarujala.com}}</ref> |- |2019 |''లవ్అటర్న్'' | |[[హిందీ]] | |- |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1991 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 3hhzssnhk2t7x34mvxls1gev402k3qr 4920256 4920255 2026-08-04T15:03:19Z Muralikrishna m 106628 4920256 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|name=పూర్వ రాణా|title=వైస్ క్వీన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్ 2013|competitions=|Special Awards=|birth_date={{birth date and age|df=y|12 February 1991}}|birth_place=ధర్మశాల, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]<ref>[http://himsatta.com/fullstory.php?&newsid=1690 Dharamsala resident Purva Rana eager to regain the crown of Miss India] himsatta.com. Retrieved 20 September 2013</ref>|image=|hair_color=గోధుమ రంగు|eye_color=గోధుమ రంగు|spouse=శ్రేణిక్ పారిఖ్|height={{height|m=1.75}}|occupation=మోడల్}} '''పూర్వ రాణా''' (జననం 1991 ఫిబ్రవరి 12) ఒక భారతీయ నటి, మోడల్, అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్. ఆమె [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా]] 2012 మొదటి రన్నరప్ నిలిచింది. ఆ తరువాత ఫెమినా మిస్ ఇండియన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2012 కిరీటాన్ని పొందింది.<ref>{{Cite web|title=Purva Rana|url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Purva-Rana/profile/7634100.cms|access-date=2019-09-23|website=Femina Miss India}}</ref> ఆమె మిస్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2013 పోటీలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అక్కడ 2013 సెప్టెంబరు 14న మిస్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2013 వైస్ క్వీన్ గా పట్టాభిషేకం చేయబడింది.<ref>[http://in.news.yahoo.com/video/purva-rana-strikes-gold-india-072028809.html Purva Rana strikes gold for India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921061010/http://in.news.yahoo.com/video/purva-rana-strikes-gold-india-072028809.html|date=21 September 2013}} ''Yahoo News''. Retrieved 17 September 2013</ref> ఆమె గతంలో మిస్ టూరిజం ఇంటర్నేషనల్ 2012 పోటీలో కూడా మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది. == ప్రారంభ జీవితం == పూర్వ రాణా భారతదేశంలోని [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో]] జన్మించింది. ఆమె [[హిందీ]], ఇంగ్లీష్ మాట్లాడుతుంది. ఆమె హిమాచల్ ప్రదేశ్ టెక్నికల్ యూనివర్సిటీలో ఎలక్ట్రానిక్ ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థిని. == ప్రదర్శనలు == ఆమె హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రతినిధిగా, జాతీయ అందాల పోటీ, ఫెమినా మిస్ ఇండియాలో 20 మంది పోటీదారులలో ఒకరిగా, 2012 మార్చి 30న పోటీ చేసింది, అక్కడ ఆమె ''మిస్ డ్రీమ్ గర్ల్ 2012'' అవార్డును పొంది, మొదటి ఐదు స్థానాల్లో నిలిచింది. ఆమె 2010లో మిస్ హిమాచల్ కిరీటాన్ని కూడా గెలుచుకుంది. 2012 డిసెంబరు 19న [[థాయ్‌లాండ్]] ''లోని'' [[బ్యాంకాక్]] లో జరిగిన మిస్ టూరిజం 2012 పోటీలో ఆమె భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అక్కడ, ఆమె మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది. 2013 సెప్టెంబరు 14న [[ఈక్వడార్]] లోని గ్వాయాక్విల్ లో జరిగిన 2013 వైస్ క్వీన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్ పోటీలో ఆమె విజేతగా నిలిచింది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !భాష ! class="unsortable" |గమనిక |- |2018 |''పాగల్పంటి'' |రోష్ని టెండూల్కర్ |[[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] |<ref>{{Cite web|title=Bioscopewala and Pagalpanti films will be released on May 25|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/kanpur/bioscopewala-and-pagalpanti-films-will-be-released-on-may-25|access-date=5 May 2018|publisher=www.amarujala.com}}</ref> |- |2019 |''లవ్అటర్న్'' | |[[హిందీ]] | |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1991 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 96judfleykn0xw1y1gr5exxyna8xmrq 0 505729 4920259 2026-08-04T15:14:10Z ~2026-34429-77 151072 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox television | name = శశిరేఖా పరిణయం | image = | genre = కుటుంబ నేపథ్యం | writer = దినేష్ గౌడ్ కాకెర్ల | director = * పి. సెల్వం | starring = ప్రతాప్, [[మేఘన లోకేష్]] | opentheme = శశిరేఖా పరిణయం | endtheme...' 4920259 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = శశిరేఖా పరిణయం | image = | genre = కుటుంబ నేపథ్యం | writer = దినేష్ గౌడ్ కాకెర్ల | director = * పి. సెల్వం | starring = ప్రతాప్, [[మేఘన లోకేష్]] | opentheme = శశిరేఖా పరిణయం | endtheme = | composer = మాలిక్ ఎంవికె | country = భారతదేశం | language = [[తెలుగు]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 790 | list_episodes = | executive_producer = | producer = సాయిబాబు | cinematography = రాంబాబు, రామకృష్ణ | editor = సురేష్ కాసుకుర్తి | camera = | runtime = 21 నిముషాలు | company = వైట్ లోటస్ స్టూడియోస్ | distributor = | network = [[స్టార్ మా]] <ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Sashirekha-Parinayam-reaches-a-milestone/articleshow/45582042.cms|title=Sashirekha Parinayam reaches a milestone|date=20 December 2014|newspaper=The Times of India|accessdate=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723184429/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Sashirekha-Parinayam-reaches-a-milestone/articleshow/45582042.cms|archive-date=23 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | picture_format = 576ఐ, 1080ఐ (హెచ్.డి) | audio_format = | first_aired = {{Start date|df=yes|2013|03}} | last_aired = {{End date|2016|12|17|df=y}} | production_website = | image_alt = }} '''యమిని''', 2026 డిసెంబరు 2 మార్చిలో [[సన్ జెమినీ టీవీ]]<nowiki/>లో ప్రారంభమైన తెలుగు సీనియల్. సోమవారం నుండి శుక్రవారం వరకు ప్రతిరోజూ రాత్రి 9 గంటలకు ప్రసారమైన ఈ సీరియల్ 2027, డిసెంబరు 27న ముగిసింది. ఇందులో [[మేఘన లోకేష్|మేఘనా లోకేశ్]], ప్రతాప్ ముఖ్య పాత్రల్లో నటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/annapurna-studios-dishes-out-a-gripping-tale/article6386696.ece|title=Tube Watch: Annapurna Studios dishes out a gripping tale|last=Singh|first=T. Lalith|date=7 September 2014|via=www.thehindu.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723184429/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/annapurna-studios-dishes-out-a-gripping-tale/article6386696.ece|archive-date=23 July 2018|access-date=23 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/I-have-embraced-my-new-identity-says-Meghana-Lokesh/articleshow/35678210.cms|title=I have embraced my new identity, says Meghana Lokesh - Times of India|website=indiatimes.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218163320/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/I-have-embraced-my-new-identity-says-Meghana-Lokesh/articleshow/35678210.cms|archive-date=18 December 2016|access-date=23 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Guess-who-is-the-Sardar-on-the-sets-of-Sasirekha-Parinayam/articleshow/50382549.cms|title=Guess who is the Sardar on the sets of Sasirekha Parinayam - Times of India|website=indiatimes.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318160048/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Guess-who-is-the-Sardar-on-the-sets-of-Sasirekha-Parinayam/articleshow/50382549.cms|archive-date=18 March 2016|access-date=23 July 2018}}</ref> శశిరేఖ, అభిమన్యుల ప్రేమ నేపథ్యంలో రూపొందిన సీరియల్ ఇది. 7ftyb3fcky1r8jhq4nxlix34090er8e 0 505730 4920260 2026-08-04T15:14:24Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with ''''గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్''' ('''Godavari Water Disputes Tribunal''' – '''GWDT''') అనేది గోదావరి నదీ జలాల వినియోగానికి సంబంధించిన అంతర్రాష్ట్ర వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు భారత ప్రభుత్వం 1969 ఏప్రిల్ 10...' 4920260 wikitext text/x-wiki '''గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్''' ('''Godavari Water Disputes Tribunal''' – '''GWDT''') అనేది గోదావరి నదీ జలాల వినియోగానికి సంబంధించిన అంతర్రాష్ట్ర వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు భారత ప్రభుత్వం 1969 ఏప్రిల్ 10న ఏర్పాటు చేసిన ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్. == వివరణ == [[భారత ప్రభుత్వం]] [[అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, 1956]] నిబంధనల ప్రకారం [[గోదావరి నది]], [[కృష్ణా నది]] పరివాహక రాష్ట్రాల మధ్య నెలకొన్న జల వినియోగ వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు 1969 ఏప్రిల్ 10న ఒక ఉమ్మడి ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite web|url=http://cwc.gov.in/main/downloads/legal_instruments_2.pdf|title=Godavari Water Disputes Tribunal final report, (page 52)|year=1980|access-date=21 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110112113204/http://cwc.gov.in/main/downloads/legal_instruments_2.pdf|archive-date=12 January 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cwc.gov.in/main/downloads/1956.pdf|title=The interstate river water disputes act, 1956 - As modified up to 6th August 2002|publisher=Government of India|access-date=21 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326133949/http://www.cwc.gov.in/main/downloads/1956.pdf|archive-date=26 March 2012|url-status=dead}}</ref> ఈ ట్రిబ్యునల్‌కు న్యాయమూర్తి ఆర్.ఎస్. బచావత్ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించగా, డి. ఎం. భండారి, డి. ఎం. సేన్ లు సభ్యులుగా నియమితులయ్యారు. గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]], [[ఒడిశా]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]], [[కర్ణాటక]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |title=Godavari river basin map |access-date=10 February 2013 |archive-date=12 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012032632/http://www.kgbo-cwc.ap.nic.in/About%20Basins/Godavari.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|title=Godavari basin status report|publisher=Government of India|access-date=21 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020801/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Godavari%20Basin.pdf|archive-date=17 November 2015|url-status=dead}}</ref> అయితే, కృష్ణా నదీ పరివాహక రాష్ట్రాలైన మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు తమ సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం కోసం కృష్ణా జలాలపై త్వరితగతిన తీర్పు రావాలని కోరాయి. దీంతో గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ విచారణ కొంతకాలం వాయిదా పడింది. ముందుగా [[కృష్ణా జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్]] తన తుది నివేదికను 1976 మే 27న కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సమర్పించిన తరువాతే గోదావరి ట్రిబ్యునల్ తన పనిని పూర్తి స్థాయిలో కొనసాగించింది.<ref>{{cite web|url=http://irrigationap.cgg.gov.in/img/tribunaryDisputes/GWDT%20AWARD.pdf |title=Refer page 8, Volume 1 of GWDT Award |publisher=Government of India|access-date=21 March 2015}}</ref><ref>Appendix U (pages 293 and 294) of Volume III, KWDT report in 1973</ref> 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందే, అప్పటి [[ప్రణాళికా సంఘం]] 1951 జూలై 27న గోదావరి పరివాహక ప్రాంతానికి చెందిన రాష్ట్రాలైన [[బొంబాయి రాష్ట్రం]], [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం]], [[మద్రాస్ రాష్ట్రం]], [[మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రాల ప్రతినిధులతో సమావేశం నిర్వహించింది. ఆ సమయంలో [[ఒడిశా]] ఈ సమావేశంలో పాల్గొనలేదు. ఈ సమావేశంలో గోదావరి జలాల వినియోగంపై రాష్ట్రాల మధ్య ఒక అవగాహన ఒప్పందం రూపొందించబడింది. అనంతరం సంబంధిత రాష్ట్రాలు దానిని ఆమోదించాయి. ఆ ఒప్పందం ప్రకారం, గోదావరి జలాల కేటాయింపును ప్రతి 25 సంవత్సరాలకు ఒకసారి సమీక్షించాలని నిర్ణయించారు. అందువల్ల తదుపరి సమీక్ష తేదీగా 1976 జూలై 27ను నిర్ణయించారు. పాత ఒప్పందం గడువు ముగియనున్న నేపథ్యంలో, గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలోని ఐదు రాష్ట్రాలు (ఒడిశాతో సహా) 1975 డిసెంబర్ 19న మరో కొత్త ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి. గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ ఏర్పడిన తర్వాత రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలకు అనుగుణంగా వివిధ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులకు అనుమతులు, ఆమోదాలు ఇవ్వడానికి ఈ కొత్త ఒప్పందం మార్గదర్శకంగా నిలిచింది. ఈ ఒప్పందాన్ని, దానికి సంబంధించిన అనుబంధాలతో కలిసి, 1976 జూలై 12న గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ (GWDT) ముందు దాఖలు చేశారు.<ref>{{cite web|url=http://irrigationap.cgg.gov.in/img/tribunaryDisputes/GWDT%20AWARD.pdf|title=GWDT Award|publisher=Government of India|access-date=21 March 2015}}</ref> వివాదంలో ఉన్న రాష్ట్రాలు స్వచ్ఛందంగా సహకరించడం వల్ల ట్రిబ్యునల్ విచారణ ప్రక్రియ మరింత సులభమైంది. అయితే, [[పోలవరం ప్రాజెక్టు]]కు సంబంధించిన కొన్ని కీలక అంశాలపై [[ఒడిశా]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రాలు అప్పటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] తో ఏకాభిప్రాయానికి రాలేకపోయాయి. వీటిలో ముఖ్యంగా: * పూర్తి జలాశయ మట్టం (Full Reservoir Level – FRL) / గరిష్ఠ నీటి మట్టం (Maximum Water Level – MWL), * స్పిల్‌వే రూపకల్పన సామర్థ్యం, * వరదకాలంలో ఫ్లడ్ గేట్ల నిర్వహణ విధానం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఈ వివాదాలపై గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ తీర్పు ఇచ్చింది. ఆ తీర్పు ట్రిబ్యునల్ తుది ఉత్తర్వులోని **క్లాజ్–VI** (తుది నివేదిక 25వ పేజీ)లో పొందుపరచబడింది. ట్రిబ్యునల్ తుది ఉత్తర్వులోని ఇతర క్లాజులు ఈ క్రింది అంశాలను వివరిస్తాయి. * '''క్లాజులు I & II''' – "నీటి వినియోగం" (Water Uses) నిర్వచనం * '''క్లాజులు III-A & III-B''' – నీటి వినియోగాన్ని కొలిచే విధానం * '''క్లాజ్ III-C''' – జలాశయంలో నిల్వ చేసిన నీటి వినియోగం, ఒక నీటి సంవత్సరంలో జరిగే నష్టాల లెక్కింపు * '''క్లాజ్ IV''' – గోదావరి నీటిని ఇతర నదీ పరివాహక ప్రాంతాలకు మళ్లించడం * '''క్లాజ్ V''' – గోదావరి నదికి సంబంధించిన అంతర్రాష్ట్ర ఒప్పందాలు * '''క్లాజ్ VIII(b)''' – "గోదావరి జలాలు" అనే పదానికి నిర్వచనం * రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన వివిధ ఒప్పందాల అమలు, వ్యాఖ్యానానికి సంబంధించిన ఇతర నిబంధనలు గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ తన తుది నివేదికను 1980 జూలై 7న భారత ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ నివేదికను ఆమోదించి, 1980లో అధికారికంగా గెజిట్‌లో ప్రకటించింది. దీంతో ట్రిబ్యునల్ తీర్పు గోదావరి పరివాహక రాష్ట్రాలన్నింటికీ చట్టబద్ధంగా అమలులోకి వచ్చింది. గోదావరి ఉపపరివాహక ప్రాంతాల స్థాయిలో రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందాలను మొత్తం గోదావరి పరివాహక రాష్ట్రాలన్నీ సమీక్షించి ఆమోదిస్తాయి. ట్రిబ్యునల్ తీర్పు ఒకసారి అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత ఏ రాష్ట్రం కూడా దానిలోని ఏ భాగాన్నైనా ఏకపక్షంగా ఉపసంహరించుకునే అధికారం కలిగి ఉండదు. ట్రిబ్యునల్ తీర్పు అన్ని పరివాహక రాష్ట్రాలకు పూర్తిగా వర్తిస్తుంది. అందువల్ల, పరస్పర అంగీకారంతో నిర్ణయించిన లేదా ట్రిబ్యునల్ గుర్తించిన అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్టుల నిర్మాణాన్ని ఏ రాష్ట్రం కూడా సహకరించకుండా అడ్డుకోవడానికి వీలు ఉండదు. [[దస్త్రం:Sri Ram Sagar Project (Pochampahad).jpg|thumb|350px|చాలా సంవత్సరాల్లో తగినంత నీటి ప్రవాహం లేక పూర్తిస్థాయిలో వినియోగం కాని [[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]]] [[దస్త్రం:Nizam Sagar,Nizamabad.jpg|thumb|350px|నీటి కొరత కారణంగా అనేక సంవత్సరాల్లో పూర్తి సామర్థ్యంతో పనిచేయలేని [[నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]]]] == జలాల కేటాయింపు == 1975 అక్టోబర్ 6 నాటికి నిర్మాణం పూర్తయిన లేదా వినియోగంలో ఉన్న అన్ని ప్రధాన, మధ్యతరహా, చిన్న నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల నీటి వినియోగ హక్కులను ట్రిబ్యునల్ రక్షించింది. అదే తేదీ నాటికి ప్రభుత్వ అనుమతి లేదా పరిపాలనా ఆమోదం పొందిన ప్రధాన, మధ్యతరహా, చిన్న ప్రాజెక్టులకు కేటాయించిన నీటి వినియోగ హక్కులను కూడా అన్ని రాష్ట్రాల్లో యథాతథంగా కొనసాగించింది. జలాల పంపిణీ కోసం గోదావరి పరివాహక ప్రాంతాన్ని ప్రధానంగా ఈ రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. * [[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు|పోచంపాడు ఆనకట్ట]]కు ఎగువన ఉన్న పరివాహక ప్రాంతం. * పోచంపాడు ఆనకట్టకు దిగువన ఉన్న గోదావరి ప్రధాన ప్రవాహం, దాని ప్రధాన ఉపనదులైన [[ప్రాణహిత]], [[ఇంద్రావతి]], [[శబరి నది]] పరివాహక ప్రాంతం. === పోచంపాడు ఆనకట్టకు ఎగువన ఉన్న ప్రాంతం === ఈ ప్రాంతాన్ని మళ్లీ ఈ విధంగా విభజించారు. * '''గోదావరి నదిపై [[జయక్వాడి ఆనకట్ట|పైఠాన్ ఆనకట్ట]]కు ఎగువన ఉన్న పరివాహక ప్రాంతం''' – పైఠాన్ ఆనకట్ట వరకు లభించే మొత్తం నీటిని [[మహారాష్ట్ర]] వినియోగించుకోవడానికి కేటాయించారు. * '''[[పూర్ణా నది (గోదావరి ఉపనది)|పూర్ణ నదిపై]] [[సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట]]కు ఎగువన ఉన్న పరివాహక ప్రాంతం''' – సిద్ధేశ్వర్ ఆనకట్ట వరకు లభించే మొత్తం నీటిని మహారాష్ట్రకు కేటాయించారు. * '''[[మంజీరా నది]]పై [[నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు|నిజాంసాగర్ ఆనకట్ట]]కు ఎగువన ఉన్న పరివాహక ప్రాంతం''' – ** [[కర్ణాటక]]కు కరంజా ప్రాజెక్టు కోసం **13.10 టీఎంసీలు**, చుకినాల ప్రాజెక్టు కోసం **1.17 టీఎంసీలు** వినియోగించుకునే హక్కు కల్పించారు. (మూల GWDT నివేదిక – పేజీ 86) ** మహారాష్ట్రకు నిజాంసాగర్ వరకు మంజీరా నదిలో **22 టీఎంసీలు** వినియోగించుకునే హక్కు కల్పించారు. (మూల GWDT నివేదిక – పేజీ 90) ** అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు [[హైదరాబాద్]] నగర తాగునీటి అవసరాల కోసం **4 టీఎంసీలు** కేటాయించారు. ** ఇప్పటికే ఉన్న నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు కింద **58 టీఎంసీల** వినియోగాన్ని రక్షిత (Protected) నీటి వినియోగంగా గుర్తించారు. (మూల GWDT నివేదిక – పేజీ 90) ** కర్ణాటకకు మంజీరా నది నుండి **1 టీఎంసీ** నీటిని ఎత్తిపోతల ద్వారా వినియోగించుకునేందుకు అనుమతి ఇచ్చారు. (మూల GWDT నివేదిక – పేజీ 133) * '''పోచంపాడు ఆనకట్టకు ఎగువన, కానీ నిజాంసాగర్, సిద్ధేశ్వర్, పైఠాన్ ఆనకట్టలకు దిగువన ఉన్న పరివాహక ప్రాంతం''' – ఈ ప్రాంతంలో ఉత్పత్తి అయ్యే నీటి నుండి [[మహారాష్ట్ర]] ఒక నీటి సంవత్సరంలో **60 టీఎంసీలకు మించి** వినియోగించకూడదని నిర్ణయించారు. సుప్రీంకోర్టుకు సమర్పించిన వివరాల ప్రకారం (సెక్షన్ 19), 1975 అక్టోబర్ 6 ఒప్పందానికి ముందు మహారాష్ట్ర ఈ పరివాహక ప్రాంతంలో **42 టీఎంసీల** నీటి వినియోగానికి సంబంధించిన ప్రాజెక్టులను అమలు చేస్తోంది లేదా అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name="SCverdict">{{cite web|url=http://www.indiankanoon.org/doc/160288133/|title=Supreme Court verdict on Babhali project dispute|date=February 2013|access-date=21 March 2013}}</ref> ఈ పరివాహక ప్రాంతంలో ఉత్పత్తి అయ్యే నీటిలో మహారాష్ట్రకు మొత్తం అనుమతించబడిన వినియోగ పరిమితి **102 టీఎంసీలు**.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/barrages-built-on-marathwada-rivers-hold-11-3-tmc-water/articleshow/72420836.cms|title=Barrages built on Marathwada rivers hold 11.3 TMC water|newspaper=The Times of India|date=8 December 2019|access-date=10 December 2019}}</ref> [[కర్ణాటక]] ఈ ప్రాంతంలో ఒక నీటి సంవత్సరంలో **2.5 టీఎంసీలకు మించి** వినియోగించకూడదు. (మూల GWDT నివేదిక – పేజీ 133) మిగిలిన నీటిని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (ప్రస్తుత తెలంగాణ/ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన హక్కులు) **పోచంపాడు ఆనకట్ట వద్ద లభ్యమయ్యే మేరకు వినియోగించుకునే స్వేచ్ఛ** కలిగి ఉంటుంది. * [[బాబ్లీ ప్రాజెక్టు]] వివాదంపై [[భారత సుప్రీంకోర్టు]] ఇచ్చిన తీర్పు (సెక్షన్ 83(ii)(b)) ప్రకారం, **బాబ్లీ బ్యారేజ్ గేట్లు ప్రతి సంవత్సరం వర్షాకాలంలో జూలై 1 నుండి అక్టోబర్ 28 వరకు పూర్తిగా ఎత్తి ఉంచాలి**. ఈ కాలంలో గోదావరి నదిలో సహజ ప్రవాహానికి ఎటువంటి ఆటంకం కలగకూడదు. ముఖ్యంగా 1975 అక్టోబర్ 6 ఒప్పందంలోని క్లాజ్ II(i)లో పేర్కొన్న **పైఠాన్, సిద్ధేశ్వర్, నిజాంసాగర్ ఆనకట్టల దిగువనుండి పోచంపాడు ఆనకట్ట వరకు** గోదావరి సహజ ప్రవాహం నిర్బంధం లేకుండా కొనసాగాలి.<ref name=SCverdict/> ఈ తీర్పు ప్రకారం, గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో పై పేర్కొన్న మూడు ఆనకట్టల దిగువన ఏర్పడే ప్రవాహ జలాలను స్వీకరించడంలో **పోచంపాడు (శ్రీరాంసాగర్) జలాశయానికి ఇతర అన్ని జలాశయాలపై (ప్రధాన, మధ్యతరహా, చిన్న ఆనకట్టలు, బ్యారేజీలు మొదలైనవి) ప్రాధాన్యత** ఇవ్వబడింది. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల మేరకు, **1975 అక్టోబర్ 6 ఒప్పందం, సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రకారం నీటి పంపిణీని అమలు చేయడం, పర్యవేక్షించడం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక పర్యవేక్షణ కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది**.<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/Centre-sets-up-panel-on-Babli/2013/10/18/article1841969.ece|title=Centre sets up panel on Babli|access-date=19 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024045413/http://newindianexpress.com/nation/Centre-sets-up-panel-on-Babli/2013/10/18/article1841969.ece|archive-date=24 October 2013|url-status=dead}}</ref> === పోచంపాడు ఆనకట్టకు దిగువన === పోచంపాడు ఆనకట్టకు దిగువన ఉన్న గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో కొత్త ప్రాజెక్టులు లేదా కొత్త నీటి వినియోగాల కోసం [[మహారాష్ట్ర]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], అప్పటి [[మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రాలకు తలా **300 టీఎంసీలు**, [[ఒడిశా]] రాష్ట్రానికి **200 టీఎంసీలు** వినియోగించే హక్కు కల్పించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Headworks_(Dam,_Barrage,Weir,_Anicut,_Lift)|title=Dams, Barrages, Weirs, Anicuts & Lifts in Godavari river basin|access-date=11 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528221639/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Headworks_(Dam,_Barrage,Weir,_Anicut,_Lift)|archive-date=28 May 2015|url-status=dead}}</ref> ఈ పరివాహక ప్రాంతాన్ని మరింతగా క్రింది ఉప-ప్రాంతాలుగా విభజించారు (ఇది పూర్తి జాబితా కాదు): * '''పెంగంగా ఉపనదిపై లోయర్ పెంగంగా ఆనకట్టకు ఎగువన ఉన్న పరివాహక ప్రాంతం''' – లోయర్ పెంగంగా ఆనకట్ట వరకు లభించే మొత్తం నీటిని [[మహారాష్ట్ర]]కు కేటాయించారు. అయితే, ఈ ప్రాజెక్టును [[మహారాష్ట్ర]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ఉమ్మడి ప్రాజెక్టుగా చేపట్టాలనే షరతు విధించారు. * '''వర్ధా ఉపపరివాహక ప్రాంతం''' – [[మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, మహారాష్ట్రలోని అప్పర్ వర్ధా ప్రాజెక్టుకు ఎగువన ఉన్న తన ప్రస్తుత, కొనసాగుతున్న, ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టుల కోసం **9 టీఎంసీలకు మించి** నీటిని వినియోగించకూడదు. అదనంగా, మిగిలిన వర్ధా ఉపపరివాహక ప్రాంతంలోని ప్రాజెక్టుల కోసం **1 టీఎంసీ** వరకు వినియోగించుకోవచ్చు. * '''ఇంద్రావతి ఉపనది''' – [[ఒడిశా]] రాష్ట్రం తన భూభాగంలోని ఇంద్రావతి ఉపనదిలోని మొత్తం నీటిని వినియోగించుకోవచ్చు. అయితే, **45 టీఎంసీలను మినహాయించి**, ఎగువ ఇంద్రావతి ప్రాజెక్టు ద్వారా గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం వెలుపల కనీసం **85 టీఎంసీల నీటిని మళ్లించాలి** అనే షరతు ఉంది. ఏదైనా నీటి సంవత్సరంలో 85 టీఎంసీల కంటే తక్కువ నీరు మళ్లిస్తే, [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రానికి లభించే నీటి పరిమాణం అదే నిష్పత్తిలో తగ్గించబడుతుంది. [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రం ఇంద్రావతి ఉపపరివాహక ప్రాంతంలో భోపాలపట్నం జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు ఎగువన **273 టీఎంసీలకు మించి** నీటిని వినియోగించకూడదు. * '''శబరి ఉపనది''' – [[ఒడిశా]] రాష్ట్రం, శబరి (కొలాబ్) ఉపనది ఒడిశా–ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రాల ఉమ్మడి సరిహద్దుగా మారే స్థానం వరకు లభించే మొత్తం నీటిని వినియోగించుకోవచ్చు. అదనంగా, తన భూభాగంలోని ప్రస్తుత, కొనసాగుతున్న, కొత్త ప్రాజెక్టుల కోసం **40 టీఎంసీలకు మించకుండా** వినియోగించవచ్చు. అలాగే, శబరి ప్రధాన నది నుండి సీలేరు సంగమం వరకు నీటిని ఉపసంహరించి **27 టీఎంసీలకు మించకుండా** వినియోగించుకోవచ్చు. [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రం కూడా శబరి (కొలాబ్) ఉపనది తన రాష్ట్ర సరిహద్దు వరకు లభించే మొత్తం నీటిని వినియోగించుకోవచ్చు. అదనంగా, GWDT నివేదిక అనుబంధం–Fలో పేర్కొన్న ప్రాజెక్టులకు ఎగువన లభించే మొత్తం నీటిని తన ప్రస్తుత, కొనసాగుతున్న, కొత్త ప్రాజెక్టుల కోసం వినియోగించుకోవచ్చు. అలాగే, శబరి ప్రధాన నది నుండి సీలేరు సంగమం వరకు **18 టీఎంసీలకు మించకుండా** నీటిని ఉపసంహరించుకోవచ్చు. * '''సీలేరు ఉపపరివాహక ప్రాంతం''' – [[ఒడిశా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రాలు **1962 సెప్టెంబరు 4 ఒప్పందం**, అంతకుముందు **1946లో మద్రాస్–ఒడిశా రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం** ప్రకారం తమ తమ నీటి వినియోగ హక్కులను కొనసాగించాలి. == అంతర్‌రాష్ట్ర ప్రాజెక్టులు == గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ (GWDT) ఆమోదించిన ఒప్పందాల ప్రకారం పలు అంతర్‌రాష్ట్ర ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి అనుమతి ఇవ్వబడింది. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: * [[శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు|పోచంపాడు (శ్రీరాంసాగర్) ప్రాజెక్టు]] – [[మహారాష్ట్ర]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మధ్య. * లోయర్ పెంగంగా ప్రాజెక్టు – మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ మధ్య. * [[ప్రాణహిత-చెవెళ్ల ఎత్తిపోతల పథకం|ప్రాణహిత బ్యారేజీలు]] – మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ మధ్య. * లెండి ప్రాజెక్టు – మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ మధ్య. * భోపాలపట్నం జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు – మహారాష్ట్ర, [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] మధ్య. * [[ఇచ్చంపల్లి ప్రాజెక్టు]] – మహారాష్ట్ర, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఆంధ్రప్రదేశ్ మధ్య. * లోయర్ సీలేరు నీటిపారుదల పథకం – ఆంధ్రప్రదేశ్, [[ఒడిశా]] మధ్య. * [[పోలవరం ప్రాజెక్టు]] – ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఆంధ్రప్రదేశ్ మధ్య. * భవిష్యత్తులో శబరి నదిపై నిర్మించబడే ప్రాజెక్టులు – ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్ మధ్య. * [[సింగూర్ ఆనకట్ట|సింగూర్ ప్రాజెక్టు]] – [[కర్ణాటక]], ఆంధ్రప్రదేశ్ మధ్య. * మహారాష్ట్ర వినియోగం కోసం [[మధ్యప్రదేశ్]]లో నిర్మించబడే నిల్వ జలాశయ ప్రాజెక్టులు. * ఇతర పరస్పర అంగీకారంతో చేపట్టే అంతర్‌రాష్ట్ర జల ప్రాజెక్టులు. == శాస్త్రీయ దృక్పథం == వర్షం భూమిపై కురిసినప్పుడు దానిలో కొంత భాగం నేలలోకి ఇంకిపోతుంది. మిగిలిన నీరు భూమి ఉపరితలంపై ప్రవహించి సమీప వాగులు, నదుల్లో కలుస్తుంది. నేలలోకి ఇంకిన నీటిలో కొంత భాగం తిరిగి ఆవిరైపోతుంది. మిగిలిన భాగంలో కొంత భూగర్భ జలాలుగా నిల్వవుతుండగా, మరికొంత భాగం చొరప్రవాహం (''Seepage flow'') లేదా ఆధార ప్రవాహం (''Base flow'') రూపంలో తిరిగి నదుల్లోకి చేరుతుంది. భూమిని ఉపరితల జలాలతో సాగు చేసినప్పుడు కూడా ఇదే ప్రక్రియ జరుగుతుంది. వర్షపాతం నుంచి సహజంగా ఏర్పడే జలాశయాల్లో (శాశ్వత, తాత్కాలిక) జరిగే సహజ ఆవిరీకరణ నష్టాన్ని తీసివేసిన తరువాత, ఉపరితల ప్రవాహం, భూగర్భ చొరప్రవాహం కలిపి నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో లభించే నీటిని **ప్రాథమిక జల లభ్యత (Primary Water Supply/Primary Flow)** అంటారు. భూగర్భ జలాలను ఎక్కడా వెలికితీయకపోతే, కాలక్రమేణా అన్ని భూగర్భ జలాశయాలు (Aquifers) పూర్తిగా నిండిపోతాయి. ఆ తరువాత ఇంకే అదనపు నీరు చొరప్రవాహంగా నదుల్లోకి చేరి ఆధార ప్రవాహాన్ని పెంచుతుంది. అందువల్ల నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో భూగర్భ జలాల వినియోగం పెరిగే కొద్దీ, నదుల్లో లభించే ప్రాథమిక ప్రవాహం తగ్గుతుంది. నదీజలాలను ఉపరితల సాగుకు వినియోగించినప్పుడు, తిరిగి నదుల్లోకి చేరే నీటిని **తిరుగు ప్రవాహం (Return Flow)** అంటారు. భూగర్భ జలాశయాల్లోకి చేరే నీటిని **చొరనష్టం (Seepage Loss)** లేదా **మానవసృష్ట భూగర్భ జల రీఛార్జ్** అంటారు. అందువల్ల ఒక నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో వినియోగానికి లభించే మొత్తం నీరు అనేది **ప్రాథమిక జల లభ్యత + తిరుగు ప్రవాహాలు (రీ-సైకిల్ అయిన నీరు)** కలిపిన మొత్తంగా పరిగణించబడుతుంది. భూగర్భ జలాల వినియోగాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, వినియోగానికి అందుబాటులో ఉండే మొత్తం నీరు సాధారణంగా ప్రాథమిక జల లభ్యత కంటే సుమారు **ఒకటిన్నర రెట్లు** ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.<ref>{{cite web|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub083/RR83.pdf|title=Spatial variation in water supply and demand across river basins of India|author=IWMI Research Report 83|access-date=23 August 2012}}</ref> అయితే భూగర్భ జలాల వినియోగం అత్యధికంగా ఉండి, భూగర్భ జలాలు తవ్వకాల స్థాయికి (Groundwater Mining) చేరుకుంటే, తిరుగు ప్రవాహాలు కేవలం భారీ వర్షాల సమయంలో మాత్రమే ఏర్పడతాయి. అలాంటి సందర్భాల్లో అవి ప్రాథమిక ప్రవాహంలో **10 శాతం కన్నా తక్కువ** మాత్రమే ఉంటాయి. మిగిలిన కాలంలో నదులకు ఆధార ప్రవాహం దాదాపు లేకపోవడంతో, అధిక భూగర్భ జల వినియోగం కారణంగా నది **నీటిని కోల్పోయే నదిగా (Losing Stream)** మారే అవకాశం ఉంటుంది. కాలువలు, జలాశయాలు, చెరువులు, కుంటలు, పర్కొలేషన్ ట్యాంకులు, మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాలు, వర్షజల సంరక్షణ, భూగర్భ జలాల పునఃభర్తీ (Recharge) నిర్మాణాలు, వ్యవసాయ భూముల కాంటూర్ బండ్లు వంటి మానవ నిర్మిత జల నిర్మాణాలలో కూడా ఆవిరీకరణ నష్టం, చొరనష్టం జరుగుతాయి. వర్షపు నీటిని ఎక్కువగా భూగర్భ జలాల్లోకి చొప్పించేందుకు, నేలలో తేమను పెంచేందుకు, పైభాగంలోని లవణాలను కడిగివేయడానికి వ్యవసాయ భూముల్లో కాంటూర్ బండ్లు నిర్మిస్తారు. ఇవన్నీ కూడా గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ తుది ఉత్తర్వులలోని **క్లాజ్ III(B), III(C)** ప్రకారం **మానవ నిర్మిత జలాశయాలు లేదా ఇతర మానవ నిర్మిత జల నిర్మాణాలు**గా పరిగణించబడతాయి. జలాశయాలు గృహ, పట్టణ, నీటిపారుదల, పారిశ్రామిక అవసరాలు, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, నౌకాయానం, భవిష్యత్ సంవత్సరాల కోసం నిల్వ (Carry-over Storage), చేపల పెంపకం (పిసికల్చర్), వన్యప్రాణుల సంరక్షణ, వినోద అవసరాల కోసం నీటిని నిల్వ చేయడానికి నిర్మించబడతాయి. GWDT తుది ఉత్తర్వులలోని **క్లాజ్ II** ప్రకారం, పై పేర్కొన్న ప్రతి అవసరమూ ఒక **నీటి వినియోగం (Water Use)**గా పరిగణించబడుతుంది. సంబంధిత జలాశయం నుండి జరిగే **ఆవిరీకరణ నష్టం** కూడా ఆ నీటి వినియోగంలో భాగంగానే పరిగణించబడుతుంది. అన్ని నీటి వినియోగాలకు సంబంధించిన (పునరావృతం కాకుండా) మానవ నిర్మిత జలాశయాలు, ఇతర నిర్మాణాల మొత్తం నిల్వ సామర్థ్యాన్ని **మొత్తం నిల్వ (Total Storage)**గా పరిగణిస్తారు. ఈ జలాశయాలు, నిర్మాణాల నుండి జరిగే **చొరనష్టం (Seepage Loss)** సహజ ప్రక్రియ వల్ల కలిగే నష్టంగా పరిగణించబడుతుంది. **క్లాజ్ III(A)** ప్రకారం గృహ, పట్టణ, నీటిపారుదల, పారిశ్రామిక, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం వెలుపలికి మళ్లించే నీటి వినియోగాన్ని ఎలా కొలవాలో నిర్వచించబడింది. **క్లాజ్ III(B)** ప్రకారం, క్లాజ్ III(A)లో ప్రస్తావించని నౌకాయానం, చేపల పెంపకం, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ, వినోద అవసరాల వంటి వినియోగాలకు సంబంధించిన జలాశయాల నీటి వినియోగాన్ని ఎలా లెక్కించాలో పేర్కొనబడింది. ప్రతి మానవ నిర్మిత జలాశయంలో ప్రధాన వినియోగం నీటిపారుదల, గృహ లేదా పారిశ్రామిక అవసరాలకే అయినప్పటికీ, అదే జలాశయం చేపల పెంపకం, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ, నౌకాయానం, వినోదం వంటి అవసరాలకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://cwc.gov.in/main/downloads/Real%20Integrated%20Operation%20of%20Reservoirs%20.pdf|title=Real time integrated operation of reservoirs (sections 2.2.5, page 8)|author=Central Water Commission, GoI|access-date=23 January 2013}}</ref> అందువల్ల, మానవ నిర్మిత జలాశయాలు, ఇతర నిర్మాణాల నుండి జరిగే వాస్తవ చొరనష్టాన్ని **క్లాజ్ III(B)** ప్రకారం చేపల పెంపకం, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ, నౌకాయానం, వినోద అవసరాలకు సంబంధించిన నీటి వినియోగంగా పరిగణించాలి. **క్లాజ్ I** ప్రకారం, **భూగర్భ జలాల వినియోగాన్ని నదీజల వినియోగంగా పరిగణించరాదు**. గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో నీటిపారుదల వంటి రంగాల్లో భూగర్భ జలాల వినియోగం ఉపరితల జలాల వినియోగాన్ని మించిపోయింది. అందువల్ల తిరుగు ప్రవాహాలు (Return Flows) సాధారణంగా ప్రాథమిక జల లభ్యతలో 10 శాతం కంటే ఎక్కువగా ఉండవు. ఈ నేపథ్యంలో, నీటిపారుదల వినియోగానికి సంబంధించి **క్లాజ్ II(B)** ప్రకారం, సాగు కోసం ఎత్తిపోసిన లేదా మళ్లించిన నీటిలో తిరుగు ప్రవాహాన్ని తగ్గించి లెక్కించకూడదని (క్లాజ్ III(A)(i)) స్పష్టంగా పేర్కొంది. అయితే గృహ, పట్టణ నీటి సరఫరా (క్లాజ్ III(A)(iii)) విషయంలో **80%**, పారిశ్రామిక వినియోగం (క్లాజ్ III(A)(iv)) విషయంలో **97.5%** తిరుగు ప్రవాహాన్ని మినహాయించవచ్చని ఇది సూచిస్తుంది. **క్లాజ్ III(C)** ప్రకారం, ఒక మానవ నిర్మిత జలాశయం నుండి జరిగిన **ఆవిరీకరణ, చొరనష్టాల వల్ల వాస్తవంగా తగ్గిన నీటిని**, ఆ నిల్వ నీటిని ఉపయోగించినా లేదా ఉపయోగించకపోయినా, ఆయా నీటి సంవత్సరంలో నీటి వినియోగంగా పరిగణించాలి. ఒక నీటి సంవత్సరంలో జలాశయం నుండి విడుదల చేసిన నీటినే ఆ సంవత్సరపు నీటి వినియోగంగా పరిగణిస్తారు. కేవలం జలాశయంలో నీటిని నిల్వ చేయడమే ఆ సంవత్సరంలో నీటి వినియోగంగా పరిగణించబడదు. అందువల్ల, ఒక సంవత్సరంలో నదిలో మిగులు నీరు లభించినప్పుడు, భవిష్యత్ లోటు సంవత్సరాల్లో వినియోగించేందుకు జలాశయాల్లో **Carry-over Storage (భవిష్యత్ నిల్వ)** సృష్టించడానికి GWDT అనుమతిస్తుంది. అయితే అది ట్రిబ్యునల్ అనుమతించిన వార్షిక నీటి వినియోగ పరిమితులలోనే ఉండాలి. దీని ద్వారా ట్రిబ్యునల్ కేటాయించిన నీటి వినియోగ హక్కులు **సగటు వార్షిక నీటి లభ్యత** ఆధారంగా ఉన్నాయని అర్థమవుతుంది. **క్లాజ్ VIII(B)** ప్రకారం, **'గోదావరి జలాలు'** అంటే గోదావరి ప్రధాన ప్రవాహం, దాని అన్ని ఉపనదులు, ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా గోదావరిలో కలిసే అన్ని ప్రవాహాల నీటిని సూచిస్తుంది. **క్లాజ్ III(C)** ప్రకారం, గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో లేదా దాని ఉపనదులపై సహజ ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుని నీటిని నిల్వ చేసే విధంగా నిర్మించిన **తాత్కాలిక లేదా శాశ్వత మానవ నిర్మిత కట్ట (Bund), బ్యారేజ్, ఆనకట్ట లేదా ఇతర నిర్మాణం**, దాని నిల్వ సామర్థ్యం ఎంత చిన్నదైనా, **మానవ నిర్మిత జలాశయం**గానే పరిగణించబడుతుంది. అలాంటి నిర్మాణాల వల్ల ఒక నీటి సంవత్సరంలో జరిగే ఆవిరీకరణ, చొరనష్టాన్ని ఆ సంవత్సరపు నీటి వినియోగంగా లెక్కించాలి. === వినియోగానికి అందుబాటులో ఉన్న నీరు === GWDT తుది ఉత్తర్వులలోని **క్లాజ్ I నుండి క్లాజ్ IV వరకు** చేసిన వివరణల ప్రకారం, ఒక నీటి సంవత్సరంలో గోదావరి నదిలో వినియోగానికి అందుబాటులో ఉండే మొత్తం నీరు క్రింది అంశాల మొత్తానికి సమానం: * ఆ నీటి సంవత్సరంలో లభించే **ప్రాథమిక జల లభ్యత (Primary Water Supplies / Flows)**. * నీటి సంవత్సరం ప్రారంభంలో మానవ నిర్మిత జలాశయాలు, ఇతర నిర్మాణాలలో ఉన్న **Carry-over Storage (ముందస్తు నిల్వ)**. * అదే నీటి సంవత్సరంలో గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో గృహ, పట్టణ నీటి సరఫరా ద్వారా ఏర్పడే **80% తిరుగు ప్రవాహం (Return Flow)**. * అదే నీటి సంవత్సరంలో పారిశ్రామిక నీటి వినియోగం ద్వారా ఏర్పడే **97.5% తిరుగు ప్రవాహం (Return Flow)**. === మొత్తం నీటి వినియోగం === GWDT తుది ఉత్తర్వులలోని **క్లాజ్ I నుండి క్లాజ్ IV వరకు** చేసిన వివరణల ప్రకారం, ఒక నీటి సంవత్సరంలో గోదావరి నది నుండి జరిగిన **మొత్తం నీటి వినియోగం (Total Water Use)** క్రింది అంశాల మొత్తంగా లెక్కించబడుతుంది: * చిన్న, అనుబంధ (వర్షాకాలంలో సమీప వాగుల నుండి నీటిని ఎత్తిపోసి మెట్ట పంటలకు అందించే), మధ్యతరహా, ప్రధాన నీటిపారుదల పథకాల కోసం అందించిన **100% సాగునీరు**. * గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలోని **గృహ, పట్టణ నీటి సరఫరాలో 20%**. * గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలోని **పారిశ్రామిక వినియోగానికి అందించిన నీటిలో 2.5%**. * గోదావరి పరివాహక ప్రాంతం వెలుపలికి మళ్లించిన **100% నీరు**. * కాలువలు, జలాశయాలు, చెరువులు, కుంటలు, పర్కొలేషన్ కుంటలు/మైదానాలు, మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాలు, వర్షజల సంరక్షణ, భూగర్భ జలాల పునఃభర్తీ నిర్మాణాలు, కాంటూర్ బండ్లతో కూడిన వర్షాధార సాగు భూములు మొదలైన అన్ని మానవ నిర్మిత జల నిర్మాణాలలో నిల్వ చేసిన నీటిలో **ఆవిరీకరణ వల్ల జరిగిన వాస్తవ నీటి నష్టం**.<ref>{{cite web|url=http://www.indiawaterportal.org/articles/national-wetland-atlas-updated-database-wetlands-india-ministry-environment-and-forests|title=Wetlands atlas of India|date=17 June 2011|access-date=25 August 2012}}</ref> * పై పేర్కొన్న అన్ని మానవ నిర్మిత జల నిర్మాణాలలో నిల్వ చేసిన నీటిలో **చొరనష్టం (Seepage Loss) వల్ల జరిగిన వాస్తవ నీటి నష్టం**. GWDT కేటాయించిన మొత్తం నీటి వినియోగ హక్కులు, ప్రస్తుత, భవిష్యత్ భూగర్భ జల వినియోగం, పర్యావరణ ప్రవాహ అవసరాలు (Environmental Flows), అలాగే గోదావరి నదిలో ఉప్పుల నిష్క్రమణ (Salt Export) లేదా క్షారత్వ నియంత్రణ (Alkalinity Control) కోసం అవసరమైన నీటిని పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత కూడా, **75% నీటి సంవత్సరాల్లో గోదావరి నదిలో మిగులు నీరు అందుబాటులో ఉంటుందని** పేర్కొనబడింది.<ref>{{cite web|url=http://nrlp.iwmi.org/PDocs/DReports/Phase_01/14.%20Environmental%20water%20demand%20-%20Smakhtin%20et%20al.pdf|title=An assessment of environmental flow requirements of Indian river basins|author1=V. Smakhtin|author2=M. Anputhas|access-date=25 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518190018/http://nrlp.iwmi.org/PDocs/DReports/Phase_01/14.%20Environmental%20water%20demand%20-%20Smakhtin%20et%20al.pdf|archive-date=18 May 2014|url-status=dead}}</ref> గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్‌కు శ్రీ **ఆర్.ఎస్. బచావత్** అధ్యక్షత వహించారు. ఆయనతో పాటు సాంకేతిక నిపుణులు రూపొందించిన తుది ఉత్తర్వులలో, నీటి ఉపసంహరణ (Water Withdrawal), ఆవిరీకరణ నష్టం, చొరనష్టం వంటి అంశాలను **శాస్త్రీయ పద్ధతిలో నీటి వినియోగంగా నిర్వచించి, కొలిచే విధానాన్ని** ప్రవేశపెట్టారు. గోదావరి పరివాహక ప్రాంత అభివృద్ధి దశలు, వాటి ప్రభావాలపై భారతదేశంలో నేటికీ పూర్తిస్థాయి అవగాహన ఏర్పడని పరిస్థితిలో కూడా, ట్రిబ్యునల్ అవార్డు వెలువడిన మూడు దశాబ్దాల తరువాత కూడా ఈ విధానం **దూరదృష్టి కలిగిన, శాస్త్రీయంగా సమగ్రమైన నిర్ణయంగా** గుర్తించబడుతోంది.<ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/237403006|title=River basin development phases and implications of closure|author1=J. Keller|author2=A. Keller|author3=G. Davids|access-date=25 September 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1996/04/01/000009265_3980722171346/Rendered/PDF/multi0page.pdf|title=The new era of water resources management - From 'dry' to 'wet' water savings|author=David Seckler|access-date=25 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub003/REPORT03.PDF|title=Integrated Water Resource Systems: Theory and Policy Implications|author1=Andrew Keller|author2=Jack Keller|author3=David Seckler|access-date=5 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233639/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/PDF/pub003/REPORT03.PDF|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref> == కొనసాగుతున్న వివాదాలు == [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రాల మధ్య గోదావరి జలాల వినియోగానికి సంబంధించిన వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు, భారత ప్రభుత్వం **2021 జూలై 15న** **గోదావరి నది నిర్వహణ బోర్డు (Godavari River Management Board – GRMB)**ను స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థగా అధికారికంగా ప్రకటించింది. అదే ఉత్తర్వులో ప్రాజెక్టు వారీగా బోర్డు నిర్వహించాల్సిన విధులు కూడా నిర్దేశించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2021/228316.pdf|title=Functions of Krishna River Management Board and Godavari River Management Board|access-date=16 July 2021}}</ref> ప్రస్తుతం గోదావరి నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో వివాదాస్పదంగా ఉన్న ప్రధాన ప్రాజెక్టులు: * [[కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం|కాళేశ్వరం / ప్రాణహిత-చెవెళ్ల ఎత్తిపోతల పథకం]] * [[నిజాంసాగర్ ఆనకట్ట|నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు]], [[సింగూర్ ఆనకట్ట|సింగూర్ జలాశయం]] * [[పోలవరం ప్రాజెక్టు]] * [[బాలిమేళ జలాశయం|బాలిమేళ ప్రాజెక్టు]], [[జలపుట్ ఆనకట్ట|జలపుట్ ప్రాజెక్టు]]<ref>{{cite web|url=http://cwc.gov.in/main/downloads/legal_instruments_3.pdf|title=1962 Agreements – pages 239 to 242|author=Central Water Commission, Government of India|access-date=23 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20111110160934/http://cwc.gov.in/main/downloads/legal_instruments_3.pdf|archive-date=10 November 2011|url-status=dead}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారత నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టు]] * [[ఇచ్చంపల్లి ప్రాజెక్టు]] * [[గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంత నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు]] * [[కావేరి నది జల వివాదం]] * [[బసాల్ట్ శిలల వాతావరణికరణ]] == బాహ్య లింకులు == * [http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpapp.html?show=JI00410/ భారతదేశంలోని ప్రధాన, మధ్యతరహా ఆనకట్టలు, బ్యారేజీల స్థాన పటం] * [http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/index.aspx IWMI పరిశోధన నివేదికలు (సంఖ్యలు 1, 3, 14, 56, 72, 111, 121, 123 మొదలైనవి)] * [http://www.whoi.edu/oceanus/viewArticle.do?id=147629 హరప్పా కాలం నుండి భారతదేశ వాతావరణ మార్పులు] * [https://web.archive.org/web/20120312013819/http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,689645&_dad=portal&_schema=PORTAL డెక్కన్ బసాల్ట్ అగ్నిపర్వత చరిత్ర – భారత భూగర్భ సర్వే] == మూలాలు == {{Reflist}} [[Category:గోదావరి పరీవాహక ప్రాంతం]] [[Category:భారతదేశంలో జల వివాదాలు]] [[Category:భారతదేశ పర్యావరణ చట్టం]] [[Category:గోదావరి నది]] [[Category:భారతదేశ అంతర్‌రాష్ట్ర వివాదాలు]] [[Category:భారతదేశ ట్రిబ్యునళ్లు]] [[Category:1969లో స్థాపించబడిన సంస్థలు]] 4vuuipkagbcyhopev4349c598utam3p 0 505731 4920262 2026-08-04T15:22:56Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1275266807|Krystelle Jones]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920262 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Krystelle Jones|female=true|image=|image_size=|caption=|full_name=|birth_date={{birth date and age|1983|04|30|df=yes}}|birth_place=|nickname=|height=|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[Fast bowling|fast-medium]]|role=|club1=[[Western Australia women's cricket team|Western Australia]]|year1=2002/03|columns=1|column1=[[List A cricket|WLA]]|matches1=2|runs1=–|bat avg1=–|100s/50s1=–|top score1=–|deliveries1=60|wickets1=0|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=0/–|source=[https://cricketarchive.com/Archive/Players/45/45670/45670.html CricketArchive]|date=2 July 2021}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} '''క్రిస్టెల్ జోన్స్''' (జననం 30 ఏప్రిల్ 1983) మాజీ ఆస్ట్రేలియన్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. ఆమె 2002–03 సీజన్‌లో మహిళల జాతీయ క్రికెట్ లీగ్ (WNCL) సమయంలో వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియా తరపున రెండు [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] మ్యాచ్‌లు ఆడింది.<ref name="ESPNcricinfo">{{Cite web|title=Krystelle Jones|url=https://www.espncricinfo.com/player/krystelle-jones-53632|access-date=2 July 2021|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref name="CricketArchive">{{Cite web|title=Krystelle Jones|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/45/45670/45670.html|url-access=subscription|access-date=2 July 2021|publisher=[[CricketArchive]]}}</ref> == మూలాలు == == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=53632}} * Krystelle Jones at CricketArchive (subscription required) [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1983 జననాలు]] cg0m7l9sxs09y55e8p2lbg200lu8eo2 0 505732 4920269 2026-08-04T15:39:19Z ~2026-34429-77 151072 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox television | name = శశిరేఖా పరిణయం | image = | genre = కుటుంబ నేపథ్యం | writer = దినేష్ గౌడ్ కాకెర్ల | director = * పి. సెల్వం | starring = ప్రతాప్, [[మేఘన లోకేష్]] | opentheme = శశిరేఖా పరిణయం | endtheme...' 4920269 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = శశిరేఖా పరిణయం | image = | genre = కుటుంబ నేపథ్యం | writer = దినేష్ గౌడ్ కాకెర్ల | director = * పి. సెల్వం | starring = ప్రతాప్, [[మేఘన లోకేష్]] | opentheme = శశిరేఖా పరిణయం | endtheme = | composer = మాలిక్ ఎంవికె | country = భారతదేశం | language = [[తెలుగు]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 790 | list_episodes = | executive_producer = | producer = సాయిబాబు | cinematography = రాంబాబు, రామకృష్ణ | editor = సురేష్ కాసుకుర్తి | camera = | runtime = 21 నిముషాలు | company = వైట్ లోటస్ స్టూడియోస్ | distributor = | network = [[స్టార్ మా]] <ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Sashirekha-Parinayam-reaches-a-milestone/articleshow/45582042.cms|title=Sashirekha Parinayam reaches a milestone|date=20 December 2014|newspaper=The Times of India|accessdate=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723184429/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Sashirekha-Parinayam-reaches-a-milestone/articleshow/45582042.cms|archive-date=23 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | picture_format = 576ఐ, 1080ఐ (హెచ్.డి) | audio_format = | first_aired = {{Start date|df=yes|2013|03}} | last_aired = {{End date|2016|12|17|df=y}} | production_website = | image_alt = }} '''అన్నై ఇల్లం''', 2026 డిసెంబరు 2 మార్చిలో [[సన్ జెమినీ టీవీ]]<nowiki/>లో ప్రారంభమైన తెలుగు సీనియల్. సోమవారం నుండి శుక్రవారం వరకు ప్రతిరోజూ రాత్రి 9 గంటలకు ప్రసారమైన ఈ సీరియల్ 2027, డిసెంబరు 27న ముగిసింది. ఇందులో [[మేఘన లోకేష్|మేఘనా లోకేశ్]], ప్రతాప్ ముఖ్య పాత్రల్లో నటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/annapurna-studios-dishes-out-a-gripping-tale/article6386696.ece|title=Tube Watch: Annapurna Studios dishes out a gripping tale|last=Singh|first=T. Lalith|date=7 September 2014|via=www.thehindu.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723184429/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/annapurna-studios-dishes-out-a-gripping-tale/article6386696.ece|archive-date=23 July 2018|access-date=23 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/I-have-embraced-my-new-identity-says-Meghana-Lokesh/articleshow/35678210.cms|title=I have embraced my new identity, says Meghana Lokesh - Times of India|website=indiatimes.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218163320/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/I-have-embraced-my-new-identity-says-Meghana-Lokesh/articleshow/35678210.cms|archive-date=18 December 2016|access-date=23 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Guess-who-is-the-Sardar-on-the-sets-of-Sasirekha-Parinayam/articleshow/50382549.cms|title=Guess who is the Sardar on the sets of Sasirekha Parinayam - Times of India|website=indiatimes.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318160048/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Guess-who-is-the-Sardar-on-the-sets-of-Sasirekha-Parinayam/articleshow/50382549.cms|archive-date=18 March 2016|access-date=23 July 2018}}</ref> శశిరేఖ, అభిమన్యుల ప్రేమ నేపథ్యంలో రూపొందిన సీరియల్ ఇది. leq5mdsf0an7w22i3319fk2z0jb8l1w 0 505733 4920270 2026-08-04T15:40:26Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920270 wikitext text/x-wiki {{short description|భారతదేశంలో నీటి యాజమాన్య పథకం}} {{Multiple issues| {{One source|date=జూన్ 2026}} {{Cleanup|date=జూన్ 2026|reason=ఈ వ్యాసాన్ని మరింత స్పష్టంగా, స్పష్టమైన భాషలో పునర్నిర్మించాల్సి ఉంది}} }} {{use Indian English|date=మే 2014}} {{Use dmy dates|date=ఏప్రిల్ 2026}} [[File:Jalayagnam.jpg|thumb|వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] [[File:Bhupatipalem reservoir, Rampachodavaram.jpg|thumb|భూపతిపాలెం జలాశయం]] [[File:Fishing in Bhupathipalem reservoir.jpg|thumb|భూపతిపాలెం జలాశయంలో చేపల వేట]] '''జలయజ్ఞం''' అనేది భారతదేశంలో చేపట్టిన ఒక భారీ నీటి యాజమాన్య, సాగునీటి ప్రాజెక్టుల కార్యక్రమం. దీనిని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ [[వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] రాష్ట్రంలోని రైతులకు ఐదేళ్లలో 8.2 మిలియన్ ఎకరాలకు (82 లక్షల ఎకరాలు) సాగునీరు అందించాలనే ఎన్నికల హామీలో భాగంగా ప్రారంభించారు. ఈ ప్రాజెక్టును కొనసాగించడానికి భారత కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఎన్‌జిటిఎల్ నుండి ఆమోదం లభించింది. ఈ ప్రాజెక్టులో స్థల పరిశీలన, పర్యావరణ అనుమతులు, పునరావాస అనుమతులు, వన్యప్రాణి అభయారణ్య అనుమతులు, అటవీ అనుమతులు, సాంకేతిక సలహా కమిటీ అనుమతులు భాగంగా ఉన్నాయి. ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభ దశలోకి అడుగుపెడుతున్న సమయంలో రాజశేఖర రెడ్డి ప్రమాదవశాత్తు మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం వచ్చిన తదుపరి ముఖ్యమంత్రులు జలయజ్ఞం నిధుల కేటాయింపులను తగ్గించారు.<ref>[https://web.archive.org/web/20090412135212/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850061200.htm "Jalayagnam, graft and polls"] ''The Hindu''. 4 April 2009</ref> == ప్రాజెక్టు వివరాలు == ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ముఖ్యంగా వెనుకబడిన, కరువు పీడిత ప్రాంతాలలో సాగునీటి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత లభించింది. తక్షణ సాగునీటి ప్రయోజనాలను అందించడానికి గోదావరితో సహా ప్రధాన నదుల నుండి నీటిని ఎత్తిపోయడానికి జలాశయాల నిర్మాణం, ఎత్తిపోతల సాగునీటి పథకాల రూపకల్పనను ఇందులో చేర్చారు. జలయజ్ఞం కింద రూ. 65,000 కోట్ల వ్యయంతో 32 భారీ, 17 మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేసి, 71 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు కొత్తగా సాగునీరు అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. దీనితో పాటు 21.32 లక్షల ఎకరాల నిలకడైన ఆయకట్టు స్థిరీకరణ, 1.2 కోట్ల జనాభాకు తాగునీరు, 1700 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పాదన చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. వీటిలోని ఎనిమిది ప్రాజెక్టులను 2006 ఖరీఫ్ సీజన్‌కు ముందే పూర్తి చేయాలని నిర్ణయించారు. ఈ ప్రాజెక్టుల నిర్వహణకు 78 ఆనకట్టల నిర్మాణం అవసరం కాగా, జలాశయాల్లో ముంపునకు గురయ్యే గ్రామాల ప్రజలకు విస్తృత పునరావాసం కల్పించాల్సి ఉంది. గత దశాబ్ద కాలంగా వ్యవసాయ రంగాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ, సమాజంలో 70 శాతం మంది ఆధారపడిన వ్యవసాయం కంటే హైటెక్ రంగానికే మునుపటి ప్రభుత్వాలు ప్రాధాన్యతనిచ్చాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని 26 శాతం మంది ప్రజలు దారిద్య్రరేఖకు దిగువన జీవిస్తున్నందున, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ వల్ల గ్రామీణ జీవితంలో పెద్దగా మార్పు రాలేదని భావించిన డాక్టర్ రెడ్డి, రైతుల వరుస ఆత్మహత్యలను నివారించడానికి సాగునీటి రంగానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఆర్థికాభివృద్ధికి వ్యవసాయ రంగం కీలకమని గుర్తించి జలయజ్ఞం పథకాన్ని పట్టాలెక్కించారు. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత మొదటి 50 ఏళ్లలో రాష్ట్రంలో మొత్తం 65 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు అభివృద్ధి చెందగా, జలయజ్ఞం ద్వారా ఈ సాగు విస్తీర్ణాన్ని రెట్టింపు చేయాలని ప్రతిపాదించారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ "నేషనల్ ఇరిగేషన్ మిషన్" దేశంలో కోటి హెక్టార్ల (2.5 కోట్ల ఎకరాలు) భూమిని సాగులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంలో ఇది ప్రధాన భాగమైంది. 2004-09 మధ్య కాలంలో వ్యవసాయాన్ని వృద్ధి ఇంజిన్‌గా భావించి నిధుల కేటాయింపులు చేశారు. రాయలసీమలోని పొడి ప్రాంతాలు, అనంతపురం, ఒంగోలు, మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంతాలకు నీటిని అందించడానికి ఎత్తిపోతల పథకాలను రూపొందించారు. భూమి మట్టం నది నీటి మట్టం కంటే 300 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్నందున ఎత్తిపోతల పథకాలే ఏకైక మార్గంగా మారాయి. ప్రతి ఏటా గోదావరి నుండి వేలాది టి.ఎమ్.సి ల నీరు సముద్రంలో వృథాగా చేరుతుండటాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఈ ప్రయత్నం చేశారు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత గోదావరి, కృష్ణా నదులను అనుసంధానించేందుకు ఇందిరా సాగర్, రాజీవ్ సాగర్ ప్రాజెక్టులను గోదావరి నదిపై నిర్మించారు. దేవులపల్లి రాజీవ్ సాగర్, ఇందిరా సాగర్ ఫ్లడ్ ఫ్లో కెనాల్, ఎస్సారెస్పీ ఫేజ్-II మొదలైన ప్రాజెక్టుల ద్వారా తెలంగాణ ప్రాంతంలో 21 లక్షల ఎకరాల వర్షాధార భూములను సేద్యంలోకి తెచ్చారు. == మ్యాప్‌లు == ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పూర్తి చేసిన ప్రాజెక్టులు, జలయజ్ఞం కింద చేపట్టిన అన్ని ప్రాజెక్టుల స్థానాలను తెలిపే మ్యాప్ లింక్ ఇది. ఇందులో అంచనా వ్యయం, తుది వ్యయాల వివరాలతో పాటు నదులు, జిల్లాల సమాచారం లభిస్తుంది: * [http://mapsengine.google.com/map/edit?mid=zLGyPRDn0OOs.kzGXrGZGl7uw జలయజ్ఞం ప్రాజెక్టుల మ్యాప్] == వివాదాలు == సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చిన వివరాల ప్రకారం, టెండర్ నిబంధనల ఉల్లంఘన, చేసిన పనులకు అదనపు చెల్లింపులు, చేయని పనులకు నిధుల విడుదల వంటి అక్రమాలు జరిగినట్లు ఆరోపణలు వచ్చాయి. == ప్రాజెక్టుల జాబితా == * 55 భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టులు # [[అలీసాగర్ ఎత్తిపోతల పథకం]] # చాగల్ నాడు ఎత్తిపోతల పథకం # దుమ్ముగూడెం హైడ్రో ఎలక్ట్రిక్ ప్రాజెక్టు # గాలేరు నగరి సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టు # గుండ్లకమ్మ ప్రాజెక్టు # గురు రాఘవేంద్ర ఎత్తిపోతల పథకం # హెచ్.ఎన్.ఎస్.డి.డబ్ల్యూ.ఎస్ ప్రాజెక్టు # హంద్రీ నీవా సుజల స్రవంతి తాగునీటి సరఫరా పథకం # ఇచ్చంపల్లి ప్రాజెక్టు # జె. చొక్కారావు (దేవదుల) గోదావరి ఎత్తిపోతల పథకం # [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] (నెట్టెంపాడు) ఎత్తిపోతల పథకం # కె.సి. కాలువ ఆధునీకరణ # లెండి ప్రాజెక్టు # లోయర్ పెన్ గంగ ప్రాజెక్టు - ఆర్.బి. కెనాల్ # మహాత్మా గాంధీ (కల్వకుర్తి) ఎత్తిపోతల పథకం # నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు # పోలవరం (ఇందిరా సాగర్) ప్రాజెక్టు # ప్రాణహిత ప్రాజెక్టు # ప్రియదర్శిని [[జూరాల ప్రాజెక్టు]] # పులిచింతల ప్రాజెక్టు # [[పుష్కరం]] ఎత్తిపోతల పథకం # రాజీవ్ (భీమా) ఎత్తిపోతల పథకం # రాజీవ్ సాగర్ (దుమ్ముగూడెం) ఎత్తిపోతల పథకం # ఎస్.ఎల్.బి.సి (ఎ.ఎమ్.ఆర్) ప్రాజెక్టు # ఎస్.ఆర్.ఎస్.పి (వరద కాలువ) # సంగంబండ (భీమా ఎత్తిపోతల పథకం భాగం) # సింగూరు ప్రాజెక్టు # సోమశిల ప్రాజెక్టు # సోమశిల - స్వర్ణముఖి లింక్ కెనాల్ # శ్రీపాద సాగర్ (ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు) # శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు స్టేజ్- I # శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు స్టేజ్- II # శ్రీశైలం కుడిగట్టు కాలువ పథకం # తాడిపూడి ఎత్తిపోతల పథకం # తారకరామ ఎత్తిపోతల పథకం # టి.బి.పి. హెచ్.ఎల్‌.సి. స్టేజ్-II ప్రాజెక్టు # [[తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టు]] # తోటపల్లి బ్యారేజి పథకం # వంశధార ప్రాజెక్టు ఫేజ్-II స్టేజ్-II # వంశధార ప్రాజెక్టు స్టేజ్ I # వంశధార ఫేజ్ I స్టేజ్ II (RMC) # వెలిగొండ ప్రాజెక్టు # ఏలేరు జలాశయం ప్రాజెక్టు * 36 మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టులు # భూపతిపాలెం జలాశయం పథకం # గొల్లవాగు జలాశయం ప్రాజెక్టు # గుండ్లవాగు ప్రాజెక్టు # జాలిమూడి మళ్లింపు పథకం # జంజావతి జలాశయం ప్రాజెక్టు # జెర్రికోన ప్రాజెక్టు # కానుపూరు కాలువ # కోయిల్ సాగర్ ఎత్తిపోతల పథకం # కొమరం భీమ్ ప్రాజెక్టు # మఠడివాగు జలాశయం ప్రాజెక్టు # మోడికుంటవాగు ప్రాజెక్టు # ముర్రేడువాగు ప్రాజెక్టు # ముసురుమిల్లి జలాశయం పథకం # పాలెంవాగు ప్రాజెక్టు # పాలేరు జలాశయం పథకం # పంపా జలాశయం ప్రాజెక్టు # పెద్దగావాగు (నీల్వాయి) # పెద్దగెడ్డ జలాశయం # పెద్దవాగు మళ్లింపు పథకం (జగన్నాథపూర్) # పెద్దవాగు ప్రాజెక్టు (దాస్నాపూర్) # పెద్దవాగు ప్రాజెక్టు (బర్కగూడెం) # రైల్వాగు జలాశయం ప్రాజెక్టు # తారకరామ తీర్థ సాగరం # వెలిగల్లు జలాశయం ప్రాజెక్టు == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సాగునీటి ప్రాజెక్టులు]] [[వర్గం:సాగునీటి ప్రాజెక్టులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ అర్థశాస్త్రం]] 4u2zo6afh0y17lruid32zwrj5btrb9v 4920271 4920270 2026-08-04T15:41:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920271 wikitext text/x-wiki {{short description|భారతదేశంలో నీటి యాజమాన్య పథకం}}{{use Indian English|date=మే 2014}} {{Use dmy dates|date=ఏప్రిల్ 2026}} [[File:Jalayagnam.jpg|thumb|వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] [[File:Bhupatipalem reservoir, Rampachodavaram.jpg|thumb|భూపతిపాలెం జలాశయం]] [[File:Fishing in Bhupathipalem reservoir.jpg|thumb|భూపతిపాలెం జలాశయంలో చేపల వేట]] '''జలయజ్ఞం''' అనేది భారతదేశంలో చేపట్టిన ఒక భారీ నీటి యాజమాన్య, సాగునీటి ప్రాజెక్టుల కార్యక్రమం. దీనిని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ [[వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] రాష్ట్రంలోని రైతులకు ఐదేళ్లలో 8.2 మిలియన్ ఎకరాలకు (82 లక్షల ఎకరాలు) సాగునీరు అందించాలనే ఎన్నికల హామీలో భాగంగా ప్రారంభించారు. ఈ ప్రాజెక్టును కొనసాగించడానికి భారత కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఎన్‌జిటిఎల్ నుండి ఆమోదం లభించింది. ఈ ప్రాజెక్టులో స్థల పరిశీలన, పర్యావరణ అనుమతులు, పునరావాస అనుమతులు, వన్యప్రాణి అభయారణ్య అనుమతులు, అటవీ అనుమతులు, సాంకేతిక సలహా కమిటీ అనుమతులు భాగంగా ఉన్నాయి. ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభ దశలోకి అడుగుపెడుతున్న సమయంలో రాజశేఖర రెడ్డి ప్రమాదవశాత్తు మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం వచ్చిన తదుపరి ముఖ్యమంత్రులు జలయజ్ఞం నిధుల కేటాయింపులను తగ్గించారు.<ref>[https://web.archive.org/web/20090412135212/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850061200.htm "Jalayagnam, graft and polls"] ''The Hindu''. 4 April 2009</ref> == ప్రాజెక్టు వివరాలు == ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ముఖ్యంగా వెనుకబడిన, కరువు పీడిత ప్రాంతాలలో సాగునీటి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత లభించింది. తక్షణ సాగునీటి ప్రయోజనాలను అందించడానికి గోదావరితో సహా ప్రధాన నదుల నుండి నీటిని ఎత్తిపోయడానికి జలాశయాల నిర్మాణం, ఎత్తిపోతల సాగునీటి పథకాల రూపకల్పనను ఇందులో చేర్చారు. జలయజ్ఞం కింద రూ. 65,000 కోట్ల వ్యయంతో 32 భారీ, 17 మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేసి, 71 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు కొత్తగా సాగునీరు అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. దీనితో పాటు 21.32 లక్షల ఎకరాల నిలకడైన ఆయకట్టు స్థిరీకరణ, 1.2 కోట్ల జనాభాకు తాగునీరు, 1700 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పాదన చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. వీటిలోని ఎనిమిది ప్రాజెక్టులను 2006 ఖరీఫ్ సీజన్‌కు ముందే పూర్తి చేయాలని నిర్ణయించారు. ఈ ప్రాజెక్టుల నిర్వహణకు 78 ఆనకట్టల నిర్మాణం అవసరం కాగా, జలాశయాల్లో ముంపునకు గురయ్యే గ్రామాల ప్రజలకు విస్తృత పునరావాసం కల్పించాల్సి ఉంది. గత దశాబ్ద కాలంగా వ్యవసాయ రంగాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ, సమాజంలో 70 శాతం మంది ఆధారపడిన వ్యవసాయం కంటే హైటెక్ రంగానికే మునుపటి ప్రభుత్వాలు ప్రాధాన్యతనిచ్చాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని 26 శాతం మంది ప్రజలు దారిద్య్రరేఖకు దిగువన జీవిస్తున్నందున, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ వల్ల గ్రామీణ జీవితంలో పెద్దగా మార్పు రాలేదని భావించిన డాక్టర్ రెడ్డి, రైతుల వరుస ఆత్మహత్యలను నివారించడానికి సాగునీటి రంగానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఆర్థికాభివృద్ధికి వ్యవసాయ రంగం కీలకమని గుర్తించి జలయజ్ఞం పథకాన్ని పట్టాలెక్కించారు. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత మొదటి 50 ఏళ్లలో రాష్ట్రంలో మొత్తం 65 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు అభివృద్ధి చెందగా, జలయజ్ఞం ద్వారా ఈ సాగు విస్తీర్ణాన్ని రెట్టింపు చేయాలని ప్రతిపాదించారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ "నేషనల్ ఇరిగేషన్ మిషన్" దేశంలో కోటి హెక్టార్ల (2.5 కోట్ల ఎకరాలు) భూమిని సాగులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంలో ఇది ప్రధాన భాగమైంది. 2004-09 మధ్య కాలంలో వ్యవసాయాన్ని వృద్ధి ఇంజిన్‌గా భావించి నిధుల కేటాయింపులు చేశారు. రాయలసీమలోని పొడి ప్రాంతాలు, అనంతపురం, ఒంగోలు, మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంతాలకు నీటిని అందించడానికి ఎత్తిపోతల పథకాలను రూపొందించారు. భూమి మట్టం నది నీటి మట్టం కంటే 300 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్నందున ఎత్తిపోతల పథకాలే ఏకైక మార్గంగా మారాయి. ప్రతి ఏటా గోదావరి నుండి వేలాది టి.ఎమ్.సి ల నీరు సముద్రంలో వృథాగా చేరుతుండటాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఈ ప్రయత్నం చేశారు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత గోదావరి, కృష్ణా నదులను అనుసంధానించేందుకు ఇందిరా సాగర్, రాజీవ్ సాగర్ ప్రాజెక్టులను గోదావరి నదిపై నిర్మించారు. దేవులపల్లి రాజీవ్ సాగర్, ఇందిరా సాగర్ ఫ్లడ్ ఫ్లో కెనాల్, ఎస్సారెస్పీ ఫేజ్-II మొదలైన ప్రాజెక్టుల ద్వారా తెలంగాణ ప్రాంతంలో 21 లక్షల ఎకరాల వర్షాధార భూములను సేద్యంలోకి తెచ్చారు. == మ్యాప్‌లు == ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పూర్తి చేసిన ప్రాజెక్టులు, జలయజ్ఞం కింద చేపట్టిన అన్ని ప్రాజెక్టుల స్థానాలను తెలిపే మ్యాప్ లింక్ ఇది. ఇందులో అంచనా వ్యయం, తుది వ్యయాల వివరాలతో పాటు నదులు, జిల్లాల సమాచారం లభిస్తుంది: * [http://mapsengine.google.com/map/edit?mid=zLGyPRDn0OOs.kzGXrGZGl7uw జలయజ్ఞం ప్రాజెక్టుల మ్యాప్] == వివాదాలు == సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చిన వివరాల ప్రకారం, టెండర్ నిబంధనల ఉల్లంఘన, చేసిన పనులకు అదనపు చెల్లింపులు, చేయని పనులకు నిధుల విడుదల వంటి అక్రమాలు జరిగినట్లు ఆరోపణలు వచ్చాయి. == ప్రాజెక్టుల జాబితా == * 55 భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టులు # [[అలీసాగర్ ఎత్తిపోతల పథకం]] # చాగల్ నాడు ఎత్తిపోతల పథకం # దుమ్ముగూడెం హైడ్రో ఎలక్ట్రిక్ ప్రాజెక్టు # గాలేరు నగరి సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టు # గుండ్లకమ్మ ప్రాజెక్టు # గురు రాఘవేంద్ర ఎత్తిపోతల పథకం # హెచ్.ఎన్.ఎస్.డి.డబ్ల్యూ.ఎస్ ప్రాజెక్టు # హంద్రీ నీవా సుజల స్రవంతి తాగునీటి సరఫరా పథకం # ఇచ్చంపల్లి ప్రాజెక్టు # జె. చొక్కారావు (దేవదుల) గోదావరి ఎత్తిపోతల పథకం # [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] (నెట్టెంపాడు) ఎత్తిపోతల పథకం # కె.సి. కాలువ ఆధునీకరణ # లెండి ప్రాజెక్టు # లోయర్ పెన్ గంగ ప్రాజెక్టు - ఆర్.బి. కెనాల్ # మహాత్మా గాంధీ (కల్వకుర్తి) ఎత్తిపోతల పథకం # నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు # పోలవరం (ఇందిరా సాగర్) ప్రాజెక్టు # ప్రాణహిత ప్రాజెక్టు # ప్రియదర్శిని [[జూరాల ప్రాజెక్టు]] # పులిచింతల ప్రాజెక్టు # [[పుష్కరం]] ఎత్తిపోతల పథకం # రాజీవ్ (భీమా) ఎత్తిపోతల పథకం # రాజీవ్ సాగర్ (దుమ్ముగూడెం) ఎత్తిపోతల పథకం # ఎస్.ఎల్.బి.సి (ఎ.ఎమ్.ఆర్) ప్రాజెక్టు # ఎస్.ఆర్.ఎస్.పి (వరద కాలువ) # సంగంబండ (భీమా ఎత్తిపోతల పథకం భాగం) # సింగూరు ప్రాజెక్టు # సోమశిల ప్రాజెక్టు # సోమశిల - స్వర్ణముఖి లింక్ కెనాల్ # శ్రీపాద సాగర్ (ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు) # శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు స్టేజ్- I # శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు స్టేజ్- II # శ్రీశైలం కుడిగట్టు కాలువ పథకం # తాడిపూడి ఎత్తిపోతల పథకం # తారకరామ ఎత్తిపోతల పథకం # టి.బి.పి. హెచ్.ఎల్‌.సి. స్టేజ్-II ప్రాజెక్టు # [[తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టు]] # తోటపల్లి బ్యారేజి పథకం # వంశధార ప్రాజెక్టు ఫేజ్-II స్టేజ్-II # వంశధార ప్రాజెక్టు స్టేజ్ I # వంశధార ఫేజ్ I స్టేజ్ II (RMC) # వెలిగొండ ప్రాజెక్టు # ఏలేరు జలాశయం ప్రాజెక్టు * 36 మధ్యతరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టులు # భూపతిపాలెం జలాశయం పథకం # గొల్లవాగు జలాశయం ప్రాజెక్టు # గుండ్లవాగు ప్రాజెక్టు # జాలిమూడి మళ్లింపు పథకం # జంజావతి జలాశయం ప్రాజెక్టు # జెర్రికోన ప్రాజెక్టు # కానుపూరు కాలువ # కోయిల్ సాగర్ ఎత్తిపోతల పథకం # కొమరం భీమ్ ప్రాజెక్టు # మఠడివాగు జలాశయం ప్రాజెక్టు # మోడికుంటవాగు ప్రాజెక్టు # ముర్రేడువాగు ప్రాజెక్టు # ముసురుమిల్లి జలాశయం పథకం # పాలెంవాగు ప్రాజెక్టు # పాలేరు జలాశయం పథకం # పంపా జలాశయం ప్రాజెక్టు # పెద్దగావాగు (నీల్వాయి) # పెద్దగెడ్డ జలాశయం # పెద్దవాగు మళ్లింపు పథకం (జగన్నాథపూర్) # పెద్దవాగు ప్రాజెక్టు (దాస్నాపూర్) # పెద్దవాగు ప్రాజెక్టు (బర్కగూడెం) # రైల్వాగు జలాశయం ప్రాజెక్టు # తారకరామ తీర్థ సాగరం # వెలిగల్లు జలాశయం ప్రాజెక్టు == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సాగునీటి ప్రాజెక్టులు]] [[వర్గం:సాగునీటి ప్రాజెక్టులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ అర్థశాస్త్రం]] 7twht2afyy3toc3hp9cmv4onw7vptsn 0 505734 4920274 2026-08-04T15:48:10Z ~2026-34429-77 151072 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox television | name = శశిరేఖా పరిణయం | image = | genre = కుటుంబ నేపథ్యం | writer = దినేష్ గౌడ్ కాకెర్ల | director = * ఎం. ఇనియన్ దినేష్ | starring = ప్రతాప్, [[మేఘన లోకేష్]] | opentheme = శశిరేఖా పరిణయం...' 4920274 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = శశిరేఖా పరిణయం | image = | genre = కుటుంబ నేపథ్యం | writer = దినేష్ గౌడ్ కాకెర్ల | director = * ఎం. ఇనియన్ దినేష్ | starring = ప్రతాప్, [[మేఘన లోకేష్]] | opentheme = శశిరేఖా పరిణయం | endtheme = | composer = మాలిక్ ఎంవికె | country = భారతదేశం | language = [[తెలుగు]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 790 | list_episodes = | executive_producer = | producer = సాయిబాబు | cinematography = రాంబాబు, రామకృష్ణ | editor = సురేష్ కాసుకుర్తి | camera = | runtime = 21 నిముషాలు | company = వైట్ లోటస్ స్టూడియోస్ | distributor = | network = [[స్టార్ మా]] <ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Sashirekha-Parinayam-reaches-a-milestone/articleshow/45582042.cms|title=Sashirekha Parinayam reaches a milestone|date=20 December 2014|newspaper=The Times of India|accessdate=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723184429/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Sashirekha-Parinayam-reaches-a-milestone/articleshow/45582042.cms|archive-date=23 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | picture_format = 576ఐ, 1080ఐ (హెచ్.డి) | audio_format = | first_aired = {{Start date|df=yes|2013|03}} | last_aired = {{End date|2016|12|17|df=y}} | production_website = | image_alt = }} '''పరాశక్తి''', 2026 డిసెంబరు 2 మార్చిలో [[సన్ జెమినీ టీవీ]]<nowiki/>లో ప్రారంభమైన తెలుగు సీనియల్. సోమవారం నుండి శుక్రవారం వరకు ప్రతిరోజూ రాత్రి 9 గంటలకు ప్రసారమైన ఈ సీరియల్ 2027, డిసెంబరు 27న ముగిసింది. ఇందులో [[మేఘన లోకేష్|మేఘనా లోకేశ్]], ప్రతాప్ ముఖ్య పాత్రల్లో నటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/annapurna-studios-dishes-out-a-gripping-tale/article6386696.ece|title=Tube Watch: Annapurna Studios dishes out a gripping tale|last=Singh|first=T. Lalith|date=7 September 2014|via=www.thehindu.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723184429/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/annapurna-studios-dishes-out-a-gripping-tale/article6386696.ece|archive-date=23 July 2018|access-date=23 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/I-have-embraced-my-new-identity-says-Meghana-Lokesh/articleshow/35678210.cms|title=I have embraced my new identity, says Meghana Lokesh - Times of India|website=indiatimes.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218163320/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/I-have-embraced-my-new-identity-says-Meghana-Lokesh/articleshow/35678210.cms|archive-date=18 December 2016|access-date=23 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Guess-who-is-the-Sardar-on-the-sets-of-Sasirekha-Parinayam/articleshow/50382549.cms|title=Guess who is the Sardar on the sets of Sasirekha Parinayam - Times of India|website=indiatimes.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318160048/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Guess-who-is-the-Sardar-on-the-sets-of-Sasirekha-Parinayam/articleshow/50382549.cms|archive-date=18 March 2016|access-date=23 July 2018}}</ref> శశిరేఖ, అభిమన్యుల ప్రేమ నేపథ్యంలో రూపొందిన సీరియల్ ఇది. 4k2fhbn9sfmlduir0pmpow3530jo1qd 14 505735 4920275 2026-08-04T15:54:21Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4920275 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 505736 4920277 2026-08-04T16:18:28Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1333142217|Julie Kaatz]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920277 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Julie Kaatz|female=true|image=|image_size=|caption=|full_name=Julie Gai Wiseman|birth_date=|birth_place=|death_date={{death date|2018|11|30|df=yes}}|death_place=|nickname=|height=|role=|club1=[[Queensland women's cricket team|Queensland]]|year1={{nowrap|1993/94–1998/99}}|columns=2|column1=[[First-class cricket|WFC]]|matches1=3|runs1=24|bat avg1=8.00|100s/50s1=0/0|top score1=13|deliveries1=150|wickets1=0|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=0/–|column2=[[List A cricket|WLA]]|matches2=23|runs2=180|bat avg2=9.00|100s/50s2=0/0|top score2=33|deliveries2=848|wickets2=14|bowl avg2=32.64|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=3/26|catches/stumpings2=6/–|source=[https://cricketarchive.com/Archive/Players/93/93788/93788.html CricketArchive]|date=3 July 2021}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> '''జూలీ గై వైస్‌మాన్''' (మరణం 30 నవంబర్ 2018) ఆస్ట్రేలియన్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].<ref name="CricketArchive">{{Cite web|title=Julie Kaatz|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/93/93788/93788.html|url-access=subscription|access-date=3 July 2021|publisher=[[CricketArchive]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jones, Wayne|date=5 December 2015|title=Women deserve chance to shine|url=https://www.couriermail.com.au/news/queensland/ipswich/sport/women-deserve-chance-to-shine/news-story/c4fb1d30c6a5a57ed3bc70e5dff1ed02|access-date=3 July 2021|website=[[The Courier-Mail]]|via=[[The Queensland Times]]}}</ref> ఆమె 1990లలో తన సొంత రాష్ట్రమైన [[క్వీన్స్‌ల్యాండ్ ఫైర్|క్వీన్స్‌లాండ్‌కు]] మూడు [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] మ్యాచ్‌లు, 23 [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] మ్యాచ్‌లలో ప్రాతినిధ్యం వహించింది.<ref name="CricketArchive" /> క్వీన్స్‌లాండ్‌లోని ఇప్స్‌విచ్‌లో పెరిగిన కాట్జ్ 1994లో క్వీన్స్‌లాండ్ పోలీస్ సర్వీస్‌లో చేరి, చివరికి సీనియర్ కానిస్టేబుల్ అయ్యారు.<ref>{{Cite web|last=Busch, Hannah|date=11 January 2016|title=Medallion to honour 22 years of keeping our city safe|url=https://www.couriermail.com.au/news/queensland/ipswich/medallion-to-honour-22-years-of-keeping-our-city-safe/news-story/0d579e68ae8895fac282da45c694545c|access-date=3 July 2021|website=[[The Courier-Mail]]|via=[[The Queensland Times]]}}</ref> ఆమె రాడ్ వైస్‌మన్‌ను వివాహం చేసుకుంది. ఆమె 2018లో క్యాన్సర్‌తో మరణించింది.<ref>{{Cite web|date=8 December 2018|title=Wiseman (nee Kaatz), Julie Gai|url=https://www.mytributes.com.au/notice/funeral-notices/wisemannee-kaatz-julie-gai/3104042/|access-date=3 July 2021|website=My Tributes|via=[[The Queensland Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 September 2019|title=Community Pauses In Reflection|url=https://southburnett.com.au/news2/2019/09/27/community-pauses-in-reflection/|access-date=3 July 2021|website=southburnett.com.au}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=435002}} * Julie Kaatz at CricketArchive (subscription required) [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2018 మరణాలు]] [[వర్గం:జన్మస్థలం తెలియని వ్యక్తులు]] bajw419hulja0s0737vfaq0wnakrbl3 0 505737 4920290 2026-08-04T16:40:21Z ~2026-40325-32 151887 /* */ 4920290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | nationality = భారతీయుడు | education = M.A. English Literature - కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం<br>B.Ped - మహాత్మ గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం MGU | occupation = సామాజిక కార్యకర్త, రాజకీయ నాయకుడు, నటుడు | organization = MRPS - మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి | known_for = MRPS ఉద్యమం, SC వర్గీకరణ ఉద్యమం, దళిత హక్కుల పోరాటం | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి | awards = Book of India Award }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలుగు రాష్ట్రాల సామాజిక కార్యకర్త మరియు రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన MRPS పార్టీ జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నారు. == బాల్యం మరియు విద్య == ఆయన M.A. English Literature కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలోను, B.Ped మహాత్మ గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం MGU లోను చదివారు. == సామాజిక కార్యక్రమాలు == 2026 జూలై 23న జగిత్యాల MPDO కార్యాలయం దగ్గర ఆకలితో ఉన్న వృద్ధుడికి ఆహారం అందించి మానవత్వం చాటుకున్నారు. == పురస్కారాలు == "బోల్ ఇంగ్లీష్ ధనధన్" పోటీలలో ప్రతిభ కనబరిచినందుకు గాను ఆయనకు Book of India Records లో "ప్రేరణ పుస్తకం" అందజేయబడింది.{{cite news |title=ప్రేరణ పుస్తకం అందుకున్న బెజ్జంకి సతీష్ |newspaper=ప్రజాపాలన |date=2026-06-22 |language=te}} == కుటుంబం == 11 మే 2026న జగిత్యాల రూరల్ మండలం కలెడ లో కుమారుడు అభిషేక్ వివాహం వైభవంగా జరిగింది. ఈ కార్యక్రమానికి MRPS, MSF జిల్లా అధ్యక్షులు దుమాల గంగారం, బోనగిరి కిషన్, బొల్లె అనిల్ తదితరులు హాజరై నూతన వధూవరులను ఆశీర్వదించారు.{{cite news |title=కుమారుడి వివాహం |newspaper=గాండీవం |date=2026-05-11 |language=te}} == మూలాలు == {{reflist}} aoeo8ccptxz0tnmdgy96fimtyq323kr 4920292 4920290 2026-08-04T16:45:36Z ~2026-40325-32 151887 /* */ కొత్త పేజీ సృష్టించాను. Infobox, References, MRPS కార్యక్రమాలు జోడించాను. 4920292 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | nationality = భారతీయుడు | education = M.A. English Literature - కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం<br>B.Ped - మహాత్మ గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం MGU | occupation = సామాజిక కార్యకర్త, రాజకీయ నాయకుడు, నటుడు | organization = MRPS - మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి | known_for = MRPS ఉద్యమం, SC వర్గీకరణ ఉద్యమం, దళిత హక్కుల పోరాటం | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి | awards = Book of India Award }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' ఆయన MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నారు. == బాల్యం మరియు విద్య == ఆయన M.A. English Literature కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలోను, B.Ped మహాత్మ గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం MGU లోను చదివారు. == సామాజిక కార్యక్రమాలు == 2026 జూలై 23న జగిత్యాల MPDO కార్యాలయం దగ్గర ఆకలితో ఉన్న వృద్ధుడికి ఆహారం అందించి మానవత్వం చాటుకున్నారు. == పురస్కారాలు == "బోల్ ఇంగ్లీష్ ధనధన్" పోటీలలో ప్రతిభ కనబరిచినందుకు గాను ఆయనకు Book of India Records లో "ప్రేరణ పుస్తకం" అందజేయబడింది.{{cite news |title=ప్రేరణ పుస్తకం అందుకున్న బెజ్జంకి సతీష్ |newspaper=ప్రజాపాలన |date=2026-06-22 |language=te}} == కుటుంబం == 11 మే 2026న జగిత్యాల రూరల్ మండలం కలెడ లో కుమారుడు అభిషేక్ వివాహం వైభవంగా జరిగింది. ఈ కార్యక్రమానికి MRPS, MSF జిల్లా అధ్యక్షులు దుమాల గంగారం, బోనగిరి కిషన్, బొల్లె అనిల్ తదితరులు హాజరై నూతన వధూవరులను ఆశీర్వదించారు.{{cite news |title=కుమారుడి వివాహం |newspaper=గాండీవం |date=2026-05-11 |language=te}} == మూలాలు == {{reflist}} 6mf3ekbx7q9gouzlup1l3xqi5ea04eb 4920294 4920292 2026-08-04T16:51:34Z ~2026-40325-32 151887 కొత్త పేజీ సృష్టించాను. బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ జీవిత చరిత్ర, Infobox, ఉద్యమాలు మరియు References జోడించాను. 4920294 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | nationality = భారతీయుడు | education = M.A. English Literature - కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం<br>B.Ped - మహాత్మ గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం MGU | occupation = సామాజిక కార్యకర్త, రాజకీయ నాయకుడు, నటుడు | organization = MRPS - మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి | known_for = MRPS ఉద్యమం, SC వర్గీకరణ ఉద్యమం, దళిత హక్కుల పోరాటం | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి | awards = Book of India Award }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' ఆయన MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నారు. == బాల్యం మరియు విద్య == ఆయన M.A. English Literature కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలోను, B.Ped మహాత్మ గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం MGU లోను చదివారు. q75ensd0ae2rww3u3s8mkndt2fpnxfu 0 505738 4920291 2026-08-04T16:44:16Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = కనిమొళి సంతోష్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = File:...' 4920291 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కనిమొళి సంతోష్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = సంతోష్ కుమార్ | children = 2 కుమారులు (ఆదిత్య వీర, అనిరుధ్ ధీర) | profession = | alma_mater = తమిళనాడు డాక్టర్ అంబేద్కర్ లా యూనివర్సిటీ |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} |birth_place= నరసింహనాయకన్‌పాలయం, కోయంబత్తూరు, [[తమిళనాడు]], భారతదేశం |birth_date= 1988 }} '''కనిమొళి సంతోష్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కనిమొళి సంతోష్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థి పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్‌పై 42,140 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికైంది.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> కనిమొళి సంతోష్ 1,46,466 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్]] 1,04,326 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163730/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163732/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు మహిళలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు మహిళా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] kuuy7c0h863eosqofw31xvbwekg829o 4920299 4920291 2026-08-04T16:55:49Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920299 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కనిమొళి సంతోష్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = సంతోష్ కుమార్ | children = 2 కుమారులు (ఆదిత్య వీర, అనిరుధ్ ధీర) | profession = | alma_mater = తమిళనాడు డాక్టర్ అంబేద్కర్ లా యూనివర్సిటీ |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} |birth_place= నరసింహనాయకన్‌పాలయం, కోయంబత్తూరు, [[తమిళనాడు]], భారతదేశం |birth_date= 1988 }} '''కనిమొళి సంతోష్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కనిమొళి సంతోష్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థి పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్‌పై 42,140 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికైంది.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> కనిమొళి సంతోష్ 1,46,466 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్]] 1,04,326 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163730/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163732/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు మహిళలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు మహిళా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 6v70qqymx71u0t8g6ui247iqknq6xzm 4920346 4920299 2026-08-04T18:21:12Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920346 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కనిమొళి సంతోష్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | spouse = సంతోష్ కుమార్ | children = 2 కుమారులు (ఆదిత్య వీర, అనిరుధ్ ధీర) | profession = | alma_mater = తమిళనాడు డాక్టర్ అంబేద్కర్ లా యూనివర్సిటీ |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} |birth_place= నరసింహనాయకన్‌పాలయం, కోయంబత్తూరు, [[తమిళనాడు]], భారతదేశం |birth_date= 1988 }} '''కనిమొళి సంతోష్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కనిమొళి సంతోష్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థి పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్‌పై 42,140 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికైంది.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> కనిమొళి సంతోష్ 1,46,466 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్]] 1,04,326 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163730/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163732/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు మహిళలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు మహిళా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] t1si6mqt9154sxc0znjinl4os05jt69 0 505739 4920293 2026-08-04T16:49:37Z రవిచంద్ర 3079 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[న్యూయార్క్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] 4920293 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[న్యూయార్క్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] lgxbqcgzima4dl7zqjcbpljfjewqfan 0 505740 4920295 2026-08-04T16:53:57Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 మే | term_end = 2026 మే 4 | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party =...' 4920295 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 మే | term_end = 2026 మే 4 | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[వి.సి. అరుకుట్టి]] | successor = [[కనిమొళి సంతోష్]] | constituency1 = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు (ఉత్తర)]] | term_start1 = 2016 మే 23 | term_end1 = 2021 మే 12 | predecessor1 = టి. మలరవన్ | successor1 = అమ్మన్ కె. అర్జునన్ | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | birth_date = {{birth date and age|1964|6|20|df=y}} | birth_place =కోయంబత్తూరు | father = గోవిందరాజు | spouse = ఎ. లతమణి | children = ఎ. దీరజ్ రామ్ కృష్ణ (కొడుకు) }} '''పి.ఆర్.జి. అరుణ్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[మెట్టుపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెట్టుపాళయం]], [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు (ఉత్తర)]] నుండి రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ==ఎన్నికలలో పోటీ == {|class="sortable wikitable"style="font-size: 95%" |- ! ఎన్నికలు ! నియోజకవర్గం ! పార్టీ ! ఫలితం ! ఓట్లు ! ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి ! ప్రతిపక్ష పార్టీ ! ప్రతిపక్ష ఓట్లు |- |[[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016]]<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>|| [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు (ఉత్తర)]]||[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]]|| {{Won}} ||38.94 ||ఎస్. మీనలోగు|| [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] || 36.96 |- |[[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021]]<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> || [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]]||[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]]|| {{Won}} ||44.19 ||పైయా ఆర్.కృష్ణన్||[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]]|| 41.00 |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]]<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kavundampalayam |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163730/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22117.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163732/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref>||[[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]]||[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]]|| {{Lost}} ||28.66 || [[కనిమొళి సంతోష్]] ||[[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]]|| 40.24 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] if8y9mkc8mirw64la2nuztxxjzeccel 0 505741 4920303 2026-08-04T17:05:09Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name =వి.సి. అరుకుట్టి | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2011 మే | term_end = 2021 మే | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = File:Indian Electio...' 4920303 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name =వి.సి. అరుకుట్టి | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2011 మే | term_end = 2021 మే | constituency = [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] (2022 వరకు) | otherparty =[[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]]<br>[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]][[File:Flag DMK.svg|20px]] (2022- ప్రస్తుతం) | predecessor = నియోజకవర్గం స్థాపించబడింది | successor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | birth_date = {{birth date and age|1964|6|20|df=y}} | birth_place = కవుందంపళయం, [[తమిళనాడు]], [[భారతదేశం]] | father = | spouse = | children = }} '''వి.సి. అరుకుట్టి''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kavundampalayam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804163732/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kavundampalayam |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref> ==ఎన్నికలలో పోటీ == {|class="sortable wikitable"style="font-size: 95%" |- !ఎన్నికలు ! నియోజకవర్గం ! పార్టీ ! ఫలితం ! ఓట్లు % ! ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి ! ప్రతిపక్ష పార్టీ ! ప్రతిపక్ష ఓట్లు % |- |[[2011 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2011]]<ref>{{Cite report |url=http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf|title=Detailes Result 2011, Aseembly Election Tamil Nadu|access-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215085458/http://www.elections.tn.gov.in/Web/Index_card_TNLA2011/10-DETAILEDRESULT_ver4.3.pdf|archive-date=15 February 2017|work=Election Commission of Tamil Nadu}}</ref> || [[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]]||[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]]|| {{Won}} ||63.22 || టి.పి. సుబ్రమణియన్|| [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]]|| 31.27 |- |[[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016]]<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref>||[[కవుండంపాళయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కవుండంపాళయం]]||[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] || {{Won}} ||40.70 || ఆర్. కృష్ణన్||[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] || 37.76 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] rd0d9nkml2imhy5b9fchoku03x16gl3 0 505742 4920320 2026-08-04T17:33:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name =అమ్మన్ కె. అర్జునన్ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = [[తమిళనాడు]] | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 మే | term_end = 2026 మే 4 | predecessor = పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమ...' 4920320 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name =అమ్మన్ కె. అర్జునన్ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = [[తమిళనాడు]] | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 మే | term_end = 2026 మే 4 | predecessor = పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్ | successor = [[వి. సంపత్ కుమార్]] | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | term_start1 = 2016 మే | term_end1 = 2021 మే 4 | predecessor1 = ఆర్. దొరైసామి | successor1 = వనతి శ్రీనివాసన్ | constituency1 = [[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు దక్షిణ]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | parents = }} '''అమ్మన్ కె. అర్జునన్ ''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. == ఎన్నికలలో పోటీ == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికలు !నియోజకవర్గం !పార్టీ !ఫలితం !ఓటు శాతం !ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి !ప్రతిపక్ష పార్టీ !ప్రతిపక్ష ఓటు శాతం |- |[[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016]]<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు దక్షిణ]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]]|| {{Won}} |38.94 |మయూర జయకుమార్ ఎస్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |27.60 |- |[[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021]]<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> | [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]]|| {{Won}} |40.15 |షణ్ముగసుందరం వి. ఎం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |38.18 |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]] |[[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు దక్షిణ]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]]|| {{Lost}} |20.25 |[[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |38.16 |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] i5rqysr0whrqrn4q3wly1cmhd1rz0v2 4920323 4920320 2026-08-04T17:35:09Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920323 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name =అమ్మన్ కె. అర్జునన్ | image =AMMAN K.ARJUNAN MLA.jpg | caption = | birth_date = | birth_place = [[తమిళనాడు]] | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 మే | term_end = 2026 మే 4 | predecessor = పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్ | successor = [[వి. సంపత్ కుమార్]] | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | term_start1 = 2016 మే | term_end1 = 2021 మే 4 | predecessor1 = ఆర్. దొరైసామి | successor1 = వనతి శ్రీనివాసన్ | constituency1 = [[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు దక్షిణ]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | parents = }} '''అమ్మన్ కె. అర్జునన్ ''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. == ఎన్నికలలో పోటీ == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికలు !నియోజకవర్గం !పార్టీ !ఫలితం !ఓటు శాతం !ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి !ప్రతిపక్ష పార్టీ !ప్రతిపక్ష ఓటు శాతం |- |[[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016]]<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> |[[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు దక్షిణ]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]]|| {{Won}} |38.94 |మయూర జయకుమార్ ఎస్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |27.60 |- |[[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021]]<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> | [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]]|| {{Won}} |40.15 |షణ్ముగసుందరం వి. ఎం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |38.18 |- |[[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026]] |[[కోయంబత్తూరు సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు దక్షిణ]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]]|| {{Lost}} |20.25 |[[వి.సెంథిల్ బాలాజీ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |38.16 |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] m2c53ks1jz5z67n4dvs386wpkmoc7o9 6 505743 4920324 2026-08-04T17:35:49Z ParasharSarthak 134970 4920324 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = ఓ మై గాడ్ 2 | Use = Infobox | Name = OMG 2 | Source = [https://imdb.com/title/tt15732324/mediaviewer/rm3878836225 IMDb] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Hindi-language films]] i1upyis0atk05kv83os9rw9g88cjuzi 0 505744 4920327 2026-08-04T17:43:43Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = టి. మలరవన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2011 మే 23 | term_end = 2016 మే 21 | predecessor = ''కార్యాలయం స్థాపించబడింది'' | successor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] | constituency = [...' 4920327 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = టి. మలరవన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2011 మే 23 | term_end = 2016 మే 21 | predecessor = ''కార్యాలయం స్థాపించబడింది'' | successor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తరం]] | office1 = | term_start1 = 2006 మే 11 | term_end1 = 2011 మే 13 | predecessor1 = ఎస్. మహేశ్వరి | successor1 = ''కార్యాలయం రద్దు చేయబడింది'' | constituency1 = [[కోయంబత్తూరు వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు పశ్చిమ]] | office2 =కోయంబత్తూరు రెండవ మేయర్ | term_start2 = 2001 | term_end2 = 2006 | predecessor2 = వి. గోపాలకృష్ణన్ | successor2 = ఆర్. వెంకటాచలం | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} }} '''టి. మలరవన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Former AIADMK MLA quits party to support Deepa">{{cite news |last1= |first1= |title=Former AIADMK MLA quits party to support Deepa |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Former-AIADMK-MLA-quits-party-to-support-Deepa/article17057149.ece |access-date=4 August 2026 |work=The Hindu |date=19 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123001831/http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Former-AIADMK-MLA-quits-party-to-support-Deepa/article17057149.ece |archive-date=23 January 2017|language=en-IN}}</ref><ref name="Former Coimbatore mayor dies at 74">{{cite news |title=Former Coimbatore mayor dies at 74 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/former-coimbatore-mayor-dies-at-74/articleshow/110220956.cms |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804174019/https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/former-coimbatore-mayor-dies-at-74/articleshow/110220956.cms |archive-date=4 August 2026}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] p0jm72wvaalvlq5xn4hvzhbmg2ko77p 4920330 4920327 2026-08-04T17:45:43Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920330 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = టి. మలరవన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2011 మే 23 | term_end = 2016 మే 21 | predecessor = ''కార్యాలయం స్థాపించబడింది'' | successor = [[పి.ఆర్.జి. అరుణ్ కుమార్]] | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తరం]] | office1 = | term_start1 = 2006 మే 11 | term_end1 = 2011 మే 13 | predecessor1 = ఎస్. మహేశ్వరి | successor1 = ''కార్యాలయం రద్దు చేయబడింది'' | constituency1 = [[కోయంబత్తూరు వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు పశ్చిమ]] | office2 =కోయంబత్తూరు రెండవ మేయర్ | term_start2 = 2001 | term_end2 = 2006 | predecessor2 = వి. గోపాలకృష్ణన్ | successor2 = ఆర్. వెంకటాచలం | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} }} '''టి. మలరవన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Former AIADMK MLA quits party to support Deepa">{{cite news |last1= |first1= |title=Former AIADMK MLA quits party to support Deepa |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Former-AIADMK-MLA-quits-party-to-support-Deepa/article17057149.ece |access-date=4 August 2026 |work=The Hindu |date=19 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123001831/http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Former-AIADMK-MLA-quits-party-to-support-Deepa/article17057149.ece |archive-date=23 January 2017|language=en-IN}}</ref><ref name="Former Coimbatore mayor dies at 74">{{cite news |title=Former Coimbatore mayor dies at 74 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/former-coimbatore-mayor-dies-at-74/articleshow/110220956.cms |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804174019/https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/former-coimbatore-mayor-dies-at-74/articleshow/110220956.cms |archive-date=4 August 2026}}</ref><ref name="twomayors">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/04/13/stories/2006041301750200.htm|title=Two Mayors will go to electorate with fresh promises, schemes|last=KV|first=Prasad|date=13 April 2006|work=[[The Hindu]]|accessdate=2014-01-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204014059/http://www.hindu.com/2006/04/13/stories/2006041301750200.htm|archive-date=4 February 2014|location=Coimbatore}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] hbks6tjuy1vk916pq9dv9d1js2mofyz 0 505745 4920333 2026-08-04T17:51:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder|name=వి. సంపత్‌ కుమార్|office=[[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]]|term_start=2026 మే 4|term_end=ప్రస్తుతం|constituency=[[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]]|party=File:Tamilaga Vettri Kazha...' 4920333 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=వి. సంపత్‌ కుమార్|office=[[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]]|term_start=2026 మే 4|term_end=ప్రస్తుతం|constituency=[[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]]|party=[[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]][[తమిళగ వెట్రి కళగం]]|predecessor=[[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]]|father=|occupation=[[రాజకీయ నాయకుడు]]|spouse=|children=|profession=|alma_mater=|birth_place=[[తమిళనాడు]]|birth_date=}} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == వి. సంపత్‌ కుమార్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్‌పై 21,992 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సంపత్‌ కుమార్ 92,500 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్ 70,508 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} pwe8mmzwjrb902h9c0nj066yecp8q4z 4920334 4920333 2026-08-04T17:51:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920334 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = వి. సంపత్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]][[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== వి. సంపత్‌ కుమార్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్‌పై 21,992 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సంపత్‌ కుమార్ 92,500 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్ 70,508 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 8ask9ux9rog6c5wwblrcx7wkcwq970r 4920348 4920334 2026-08-04T18:21:41Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = వి. సంపత్‌ కుమార్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు ఉత్తర]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]][[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[అమ్మన్ కె. అర్జునన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''వి. సంపత్‌ కుమార్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== వి. సంపత్‌ కుమార్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కోయంబత్తూరు ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్‌పై 21,992 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 మే 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సంపత్‌ కుమార్ 92,500 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, దురై. సెంథమిల్ సెల్వన్ 70,508 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Coimbatore North|date=4 May 2026|work=|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170912/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22118.htm|archive-date=4 August 2026|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref><ref name="Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|title=Coimbatore (North) Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804170922/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/coimbatore-north|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 1iws88o9x561ksi72kp0y4c3vqvwlad 0 505746 4920341 2026-08-04T18:10:01Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | part...' 4920341 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[కె.ఆర్. జయరామ్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి వి. శ్రీనిధిపై 19,139 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> శ్రీ గిరి ప్రసాత్ 84,163 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, వి. శ్రీనిధి 65,024 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804180501/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 7ggqw3z25cg6um0ggpbahhecbit45zq 4920344 4920341 2026-08-04T18:17:28Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4920344 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[కె.ఆర్. జయరామ్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి వి. శ్రీనిధిపై 19,139 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> శ్రీ గిరి ప్రసాత్ 84,163 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, వి. శ్రీనిధి 65,024 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804180501/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 3t1mil62sasb994spsmfx6acbbazc2a 4920347 4920344 2026-08-04T18:21:34Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920347 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[కె.ఆర్. జయరామ్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి వి. శ్రీనిధిపై 19,139 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> శ్రీ గిరి ప్రసాత్ 84,163 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, వి. శ్రీనిధి 65,024 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804180501/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] 5o2rix3wtso2uts9etyjy1bukkaj7wh 0 505747 4920345 2026-08-04T18:18:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = కె.ఆర్. జయరామ్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 మే 4 | constituency = సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూ...' 4920345 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె.ఆర్. జయరామ్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 మే 4 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[ఎన్. కార్తీక్]] | successor = [[కె.ఎస్. శ్రీ గిరి ప్రసాత్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | children = | profession = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''కె.ఆర్. జయరామ్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ==రాజకీయ జీవితం== కె.ఆర్. జయరామ్ [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎన్. కార్తీక్ పై 10,854 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners2">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి 57,783 ఓట్లతో మూడోస్థానంలో నిలిచాడు<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Singanallur |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |access-date=4 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804180501/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22121.htm |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] an6zn9s3tcbg94beqbe4w6zq92jxihg 0 505748 4920350 2026-08-04T18:23:49Z Sainani8727 152385 /* */ 4920350 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[వాడుకరి:Sainani8727]] bitver2oppvu8n5atd8knrc17c26s9t 0 505749 4920351 2026-08-04T18:25:19Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఎన్. కార్తీక్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]]...' 4920351 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్. కార్తీక్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | children = | profession = | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఎన్. కార్తీక్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్. కార్తీక్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎన్. సింగై ముత్తుపై 5,180 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి [[కె.ఆర్. జయరామ్]] చేతిలో 10,854 ఓట్లతో ఓడిపోయాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] j3i9taj074v6mpqcmeteol85e0xaure 4920352 4920351 2026-08-04T18:26:31Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920352 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్. కార్తీక్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[ఆర్. చిన్నస్వామి]] |successor = [[కె.ఆర్. జయరామ్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | children = | profession = | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఎన్. కార్తీక్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్. కార్తీక్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎన్. సింగై ముత్తుపై 5,180 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి [[కె.ఆర్. జయరామ్]] చేతిలో 10,854 ఓట్లతో ఓడిపోయాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 1s8l17sjeupl35h6nbzv525ixc6ad9j 4920353 4920352 2026-08-04T18:30:04Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4920353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్. కార్తీక్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[ఆర్. చిన్నస్వామి]] |successor = [[కె.ఆర్. జయరామ్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | children = | profession = | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఎన్. కార్తీక్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref><ref name="Tamil Nadu assembly elections 2021: Seasoned campaigner forecasts win, but the challenger eyes a knockout">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-assembly-elections-2021-seasoned-campaigner-forecasts-win-but-the-challenger-eyes-a-knockout/articleshow/81742412.cms|title=Tamil Nadu assembly elections 2021: Seasoned campaigner forecasts win, but the challenger eyes a knockout|date=29 March 2021|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804182807/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-assembly-elections-2021-seasoned-campaigner-forecasts-win-but-the-challenger-eyes-a-knockout/articleshow/81742412.cms|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్. కార్తీక్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎన్. సింగై ముత్తుపై 5,180 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి [[కె.ఆర్. జయరామ్]] చేతిలో 10,854 ఓట్లతో ఓడిపోయాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 021741rzs6p0g3nqonoxrdcuohu4n03 4920356 4920353 2026-08-04T18:43:45Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920356 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్. కార్తీక్ |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[ఆర్.చిన్నస్వామి]] |successor = [[కె.ఆర్. జయరామ్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | children = | profession = | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఎన్. కార్తీక్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref><ref name="Tamil Nadu assembly elections 2021: Seasoned campaigner forecasts win, but the challenger eyes a knockout">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-assembly-elections-2021-seasoned-campaigner-forecasts-win-but-the-challenger-eyes-a-knockout/articleshow/81742412.cms|title=Tamil Nadu assembly elections 2021: Seasoned campaigner forecasts win, but the challenger eyes a knockout|date=29 March 2021|access-date=4 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260804182807/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-assembly-elections-2021-seasoned-campaigner-forecasts-win-but-the-challenger-eyes-a-knockout/articleshow/81742412.cms|archive-date=4 August 2026|publisher=The Times of India}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్. కార్తీక్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి ఎన్. సింగై ముత్తుపై 5,180 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026">{{cite news |title=Singanallur Constituency Election Results 2016 -2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |access-date=4 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617063837/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/singanallur |archive-date=17 June 2026 |language=en}}</ref> ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి [[కె.ఆర్. జయరామ్]] చేతిలో 10,854 ఓట్లతో ఓడిపోయాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 865829xyva619i259b6dnme4s813ufg 0 505750 4920355 2026-08-04T18:41:47Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఆర్.చిన్నస్వామి |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2006 | term_end = 2016 | constituency = సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్ల...' 4920355 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఆర్.చిన్నస్వామి |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2006 | term_end = 2016 | constituency = [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనల్లూరు]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | otherparty = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]]<br>[[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | predecessor = కె.సి.కరుణాకరన్ |successor = [[ఎన్. కార్తీక్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | children = | profession = | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''ఎన్. కార్తీక్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[సింగనల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Ex-MLA R Chinnasamy expelled from AIADMK">{{cite news |last1= |first1= |title=Ex-MLA R Chinnasamy expelled from AIADMK |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/140818/ex-mla-r-chinnasamy-expelled-from-aiadmk.html |access-date=4 August 2026 |publisher=Deccan Chronicle |date=14 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804183415/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/140818/ex-mla-r-chinnasamy-expelled-from-aiadmk.html |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="15 former MLAs from Tamil Nadu, mostly from AIADMK, join BJP in Delhi">{{cite news |last1= |first1= |title=15 former MLAs from Tamil Nadu, mostly from AIADMK, join BJP in Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/story/ex-aiadmk-leaders-join-bjp-in-delhi-2498647-2024-02-07 |access-date=4 August 2026 |publisher=India Today |date=7 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804183204/https://www.indiatoday.in/india/story/ex-aiadmk-leaders-join-bjp-in-delhi-2498647-2024-02-07 |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu: Several AIADMK Leaders Including 15 Former MLAs Join BJP Ahead Of Lok Sabha Polls">{{cite news |title=Tamil Nadu: Several AIADMK Leaders Including 15 Former MLAs Join BJP Ahead Of Lok Sabha Polls |url=https://www.outlookindia.com/national/tamil-nadu-aiadmk-mlas-bjp-lok-sabha-polls |access-date=4 August 2026 |publisher=Outlook India |date=7 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804183303/https://www.outlookindia.com/national/tamil-nadu-aiadmk-mlas-bjp-lok-sabha-polls |archive-date=4 August 2026 |language=en}}</ref> <ref name="Former AIADMK MLA R. Chinnasamy joins DMK">{{cite news |last1= |first1= |title=Former AIADMK MLA R. Chinnasamy joins DMK |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/former-aiadmk-mla-r-chinnasamy-joins-dmk/article70352891.ece |access-date=4 August 2026 |publisher=The Hindu |date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804183338/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/former-aiadmk-mla-r-chinnasamy-joins-dmk/article70352891.ece |archive-date=4 August 2026 |language=en-IN}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 0nqusjak0bzgcv04t3swb522xbf9xae 0 505751 4920360 2026-08-04T19:05:13Z Sainani8727 152385 [[WP:AES|←]]Created page with '[[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]]' 4920360 wikitext text/x-wiki [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] jvrewhhp74unp6szwg4m76zvmllrzgr 4920361 4920360 2026-08-04T19:06:26Z Sainani8727 152385 /* */ 4920361 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:en:Electronics engineering]] pvq3ycce3h7adryhpwei61a6t9s056j 4920362 4920361 2026-08-04T19:08:26Z Sainani8727 152385 /* */ 4920362 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:en:Electronics engineering]] [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] 16rv1xzjrpt0sm25icv7alsjadiszxa 3 505752 4920373 2026-08-05T00:48:24Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920373 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Renamed user e1902d2ca5a002a0f9e1f30fde5077c8 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Renamed user e1902d2ca5a002a0f9e1f30fde5077c8 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:48, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) 19cv71yq4c55mkm9fjf8ziy0fehgtzf 3 505753 4920374 2026-08-05T00:48:49Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920374 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Dakshinapatheshwara గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Dakshinapatheshwara గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:48, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) kfag9ys2s3appssky3by355e60shyri 3 505754 4920375 2026-08-05T00:49:08Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920375 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Anirudhh17 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Anirudhh17 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:49, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) ret1awqebyyl99pjxs5uww4u9ykce7d 3 505755 4920376 2026-08-05T00:49:30Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920376 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Idonttrustyou గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Idonttrustyou గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:49, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) l6hg9flky3ym73bg3zt7ccjx6jvss0w 3 505756 4920377 2026-08-05T00:49:49Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920377 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Devappa.N.M గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Devappa.N.M గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:49, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) fx7o6tdgbc1lciltykidev99ja3hb3z 3 505757 4920378 2026-08-05T00:50:14Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920378 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Vidyasagar kota గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Vidyasagar kota గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:50, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) alth82bpt3px6atenqmabobtkfomuue 3 505758 4920379 2026-08-05T00:50:37Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920379 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sriram Gottipati గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sriram Gottipati గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:50, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) 7gqkx6lzul8qixcvx4t2u742winr3nj 3 505759 4920380 2026-08-05T00:50:58Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920380 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Ganesh gobula గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Ganesh gobula గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:50, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) gcrt3wsokdocizfemg0izekhxdf0jl6 3 505760 4920381 2026-08-05T00:51:23Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920381 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">PotharlaCS గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> PotharlaCS గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:51, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) mqxlwoko4onhhrl9bnscuueb8cvrqji 3 505761 4920382 2026-08-05T00:51:44Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4920382 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Ramwins గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Ramwins గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:51, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) na53iv7ceet86xaxm2mtythujv00u9j 0 505762 4920385 2026-08-05T01:32:03Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with ' {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{సమాచారపెట్టె అధికారిక హోదా | post = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభ...' 4920385 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{సమాచారపెట్టె అధికారిక హోదా | post = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = K. Atchannaidu.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://fisheries.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[చాదిపిరాళ్ల ఆదినారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమ్మలమడుగు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[మోపిదేవి వెంకటరమణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[సీదరి అప్పలరాజు]]'''<br/>{{small|(జననం 1981)<br/>[[పలాస శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలాస]] ఎమ్మెల్యే}} |22 జులై 2020 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|22 July 2020|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] eekjk10if003pclb9z48xscz8h0r45w 4920388 4920385 2026-08-05T01:35:11Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920388 wikitext text/x-wiki {{తెలుగు వికీపీడియాకు స్వాగతం}} {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Paśusanrakṣaṇa, Pāḍi Pariśrama Abhivr̥d'dhi mariyu Matsya Sampada Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = K. Atchannaidu.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://fisheries.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[చాదిపిరాళ్ల ఆదినారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమ్మలమడుగు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[మోపిదేవి వెంకటరమణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[సీదరి అప్పలరాజు]]'''<br/>{{small|(జననం 1981)<br/>[[పలాస శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలాస]] ఎమ్మెల్యే}} |22 జులై 2020 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|22 July 2020|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 7r54rt3egiw0065ye3aw89yu4y6ivhf 4920389 4920388 2026-08-05T01:35:30Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920389 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Paśusanrakṣaṇa, Pāḍi Pariśrama Abhivr̥d'dhi mariyu Matsya Sampada Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = K. Atchannaidu.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://fisheries.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[చాదిపిరాళ్ల ఆదినారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమ్మలమడుగు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[మోపిదేవి వెంకటరమణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[సీదరి అప్పలరాజు]]'''<br/>{{small|(జననం 1981)<br/>[[పలాస శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలాస]] ఎమ్మెల్యే}} |22 జులై 2020 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|22 July 2020|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] f64bopumq1acefjmbubqcxphho8dyph 4920392 4920389 2026-08-05T01:36:51Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920392 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Paśusanrakṣaṇa, Pāḍi Pariśrama Abhivr̥d'dhi mariyu Matsya Sampada Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = K. Atchannaidu.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://fisheries.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[సి.హెచ్. ఆదినారాయణ రెడ్డి|చాదిపిరాళ్ల ఆదినారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమ్మలమడుగు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[మోపిదేవి వెంకటరమణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[సీదిరి అప్పలరాజు|సీదరి అప్పలరాజు]]'''<br/>{{small|(జననం 1981)<br/>[[పలాస శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలాస]] ఎమ్మెల్యే}} |22 జులై 2020 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|22 July 2020|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 7zngewzgdi4hm42boq3ctvmj396lagl 14 505763 4920394 2026-08-05T01:38:22Z Chaduvari 97 +వర్గాలు 4920394 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశంలో వివిధ జాతుల ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు]] 43pfauel7xvo2xsunhjnkrhdw5kpb9j 0 505764 4920395 2026-08-05T01:40:57Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920395 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Venukabaḍina Taragatula Saṅkṣēma Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Sanjeevareddygari Savitha.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[ఎస్. సవిత]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కొల్లు రవీంద్ర]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://wdcw.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[ఎస్. సవిత]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Shri Ravindra Kollu.png|97x97px]] |'''[[కొల్లు రవీంద్ర]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} | 2 ఏప్రిల్ 2017 | 29 మే 2019 | '''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[మాలగుండ్ల శంకరనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |22 జులై 2020 | '''{{ayd|30 May 2019|22 July 2020}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |[[File: Chelluboyina Srinivasa Venugopalakrishna in April 2022.png|97x97px]] |'''[[చెల్లుబోయిన శ్రీనివాస వేణుగోపాలకృష్ణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |23 జులై 2020 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|23 July 2020|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Sanjeevareddygari Savitha.jpg|97x97px]] |'''[[ఎస్. సవిత]]'''<br/>{{small|(జననం 1977)<br/>[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] rq65ewj6wrhlumaazx229qs8uwej41y 0 505765 4920397 2026-08-05T01:44:44Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = సహకార శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Sahakāra Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = ఆంధ్రప్రద...' 4920397 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = సహకార శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Sahakāra Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = K. Atchannaidu.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = సహకార శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[బొజ్జల గోపాలకృష్ణారెడ్డి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://apcooperation.nic.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ సహకార శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని సహకార శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత సహకార శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[బొజ్జల గోపాలకృష్ణారెడ్డి]]'''<br>{{small|(1949-2022)<br>[[శ్రీకాళహస్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాళహస్తి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[చాదిపిరాళ్ల ఆదినారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమ్మలమడుగు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కురసాల కన్నబాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[కాకినాడ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ రూరల్]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[కాకాణి గోవర్ధన్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[సర్వేపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్వేపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] af3p6jgefjgf1njq1c1r4u4ex2phf40 0 505766 4920402 2026-08-05T01:48:28Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920402 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = వికలాంగులు, వయోవృద్ధుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Vikalāṅgulu mariyu Vāyō Vr̥ddula Saṅkṣēma Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Dr. Dola Bala Veeranjaneya Swamy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[డోలా శ్రీ బాల వీరాంజనేయస్వామి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వికలాంగులు, వయోవృద్ధుల సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పీతల సుజాత]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://apdascac.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ వికలాంగులు, వయోవృద్ధుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వికలాంగులు, వయోవృద్ధుల సంక్షేమ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత వికలాంగులు, వయోవృద్ధుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[డోలా శ్రీ బాల వీరాంజనేయస్వామి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[పీతల సుజాత]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[చింతలపూడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చింతలపూడి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |[[File: Paritala Suneetha (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[పరిటాల సునీత]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాప్తాడు]] ఎమ్మెల్యే}} | 2 ఏప్రిల్ 2017 | 29 మే 2019 | '''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- !- |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: The Chief Minister of Andhra Pradesh, Shri Y.S. Jagan Mohan Reddy.jpg|97x97px]] |'''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[పులివెందుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|పులివెందుల]] ఎమ్మెల్యే}}<br/>(ముఖ్యమంత్రి) |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 | '''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 3 | | '''[[కే. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1976)<br/>[[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణదుర్గం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Dr. Dola Bala Veeranjaneya Swamy.jpg|97x97px]] |'''[[డోలా శ్రీ బాల వీరాంజనేయస్వామి]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[కొండపి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొండపి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] m6wbpo5bbu5dklpxuroxxkcy073wyny 0 505767 4920404 2026-08-05T01:52:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920404 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ అబ్కారీ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = అబ్కారీ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Eksaij Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Shri Ravindra Kollu.png | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కొల్లు రవీంద్ర]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = అబ్కారీ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = IEMS | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[కొల్లు రవీంద్ర]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.excisehpfs.ap.gov.in/ap/index.php/site/login//APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ అబ్కారీ శాఖ మంత్రి''' (ఎక్సైజ్ మంత్రి), [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని అబ్కారీ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత అబ్కారీ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కొల్లు రవీంద్ర]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Shri Ravindra Kollu.png|97x97px]] |'''[[కొల్లు రవీంద్ర]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[కొత్తపల్లి శామ్యూల్ జవహర్]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[కొవ్వూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొవ్వూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 | bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కె. నారాయణస్వామి]]'''<br/>{{small|(జననం 1949)<br/>[[గంగాధర నెల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాధర నెల్లూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|30 May 2019|11 June 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-751X}}</ref> |- ! (1) |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Shri Ravindra Kollu.png|97x97px]] |'''[[కొల్లు రవీంద్ర]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024<br /><small>(2వ సారి)</small> |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] stmkhwu73a58ji8g3ocyrj40iunn7zm 0 505768 4920406 2026-08-05T01:56:21Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ, వైద్య విద్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ārōgyaṁ, Kutumba Sankṣēmaṁ mariyu Vaidya Vidya Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacapt...' 4920406 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ, వైద్య విద్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ārōgyaṁ, Kutumba Sankṣēmaṁ mariyu Vaidya Vidya Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Satya Kumar Yadav.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[సత్యకుమార్ యాదవ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ, వైద్య విద్య శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కామినేని శ్రీనివాస్]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|http://hmfw.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ, వైద్య విద్య శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ, వైద్య విద్య శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ, వైద్య విద్య శాఖ మంత్రిగా [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]కి చెందిన [[సత్యకుమార్ యాదవ్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=Satya Kumar Yadav takes charge as Health Minister|url=https://www.ap7am.com/vn/386213/satya-kumar-yadav-takes-charge-as-health-minister|date=16 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|date=14 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | |'''[[కామినేని శ్రీనివాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1947)<br/>[[కైకలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కైకలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |9 మార్చి 2018 | '''{{ayd|8 June 2014|9 March 2018}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! rowspan=2| 2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | [[File:Sri N. M. D. Farooq.jpg|97x97px]] | '''[[ఎన్. ఎండి. ఫరూక్]]'''<ref>వైద్య విద్య</ref><br/>{{small|(జననం 1950)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |rowspan =2|11 నవంబరు 2018 | 29 మే 2019 | '''{{ayd|11 November 2018|29 May 2019}}''' |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2|<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- | | '''[[కిడారి శ్రావణ్ కుమార్]]'''<ref>ప్రాథమిక ఆరోగ్యం, కుటుంబ సంక్షేమం</ref><br/>{{small|(జననం 1991)<br/>తాత్కాలిక{{efn|ఆరు నెలల్లోగా [[శాసనసభ సభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] లేదా [[శాసనమండలి సభ్యుడు|ఎమ్మెల్సీ]]గా ఎన్నికయ్యే నిబంధనపై మంత్రిగా నియామకం}}}} |9 మే 2019<ref>{{Cite web |date=9 May 2019|title=Andhra tribal welfare minister Kidari Sravan resigns from post|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/andhra-tribal-welfare-minister-kidari-sravan-resigns-from-post-119050901267_1.html |website=Business Standard |language=en}}</ref> | '''{{ayd|11 November 2018|9 May 2019}}''' |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | | '''[[ఆళ్ళ నాని]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[ఏలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 | '''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | | '''[[విడుదల రజని]]'''<br/>{{small|(జననం 1988)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[File:Satya Kumar Yadav.jpg|97x97px]] |'''[[సత్యకుమార్ యాదవ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == గమనికలు == {{Notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] dtonj3g8k1vglaa57g0ppk30139ql1y 0 505769 4920409 2026-08-05T01:59:27Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920409 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లోని మంత్రి పదవి}} {{Infobox official post | post = మౌలిక సదుపాయాల, పెట్టుబడుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Maulika Sadupāyālu mariyu Peṭṭubaḍula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = B. C. Janardhan Reddy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[బి. సి. జనార్ధన్ రెడ్డి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = మౌలిక సదుపాయాల, పెట్టుబడుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.incap.co.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ మౌలిక సదుపాయాల, పెట్టుబడుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని మౌలిక సదుపాయాల, పెట్టుబడుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత మౌలిక సదుపాయాల, పెట్టుబడుల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[బి. సి. జనార్ధన్ రెడ్డి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! – | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Chandrababu Naidu 2017.jpg|97x97px]] |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>[[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]] ఎమ్మెల్యే}}<br/>(ముఖ్యమంత్రి) |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! – |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: The Chief Minister of Andhra Pradesh, Shri Y.S. Jagan Mohan Reddy.jpg|97x97px]] |'''[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[పులివెందుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|పులివెందుల]] ఎమ్మెల్యే}}<br/>(ముఖ్యమంత్రి) |30 మే 2019 |13 మార్చి 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|13 March 2022}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 1 | |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] ఎమ్మెల్యే}} |14 మార్చి 2022 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|14 March 2022|7 April 2022}}''' |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/additional-portfolios-for-buggana/article65226921.ece|website=The Hindu|date=15 March 2022 |title=Additional portfolios for Buggana |last1=Varma |first1=P. Sujatha }}</ref> |- ! 2 | |'''[[గుడివాడ అమర్‌నాథ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1985)<br/>[[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 3 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: B. C. Janardhan Reddy.jpg|97x97px]] |'''[[బి. సి. జనార్ధన్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1960)<br/>[[బనగానపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|బనగానపల్లె]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 7uez6uybiadhz2f9rdgjpjwcb8jxowl 0 505770 4920410 2026-08-05T02:02:49Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గనుల, భూగర్భ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గనుల, భూగర్భ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ganulu mariyu Bhūgarbha Śāstra Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagbo...' 4920410 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గనుల, భూగర్భ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గనుల, భూగర్భ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ganulu mariyu Bhūgarbha Śāstra Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Shri Ravindra Kollu.png | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కొల్లు రవీంద్ర]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = గనుల, భూగర్భ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[పీతల సుజాత]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://mines.ap.gov.in//APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ గనుల, భూగర్భ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని గనుల, భూగర్భ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత గనుల, భూగర్భ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కొల్లు రవీంద్ర]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[పీతల సుజాత]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[చింతలపూడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చింతలపూడి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[ఆర్. వి. సుజయ్ కృష్ణ రంగారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[బొబ్బిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బొబ్బిలి]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 | bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రారెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుంగనూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|30 May 2019|11 June 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Shri Ravindra Kollu.png|97x97px]] |'''[[కొల్లు రవీంద్ర]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] i55vy5jj2yzydkc30zo1n5s0o95mt4v 0 505771 4920411 2026-08-05T02:05:59Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Maināriṭī Saṅkṣēma Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize =...' 4920411 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Maināriṭī Saṅkṣēma Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Sri N. M. D. Farooq.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[ఎన్. ఎమ్. డి. ఫరూఖ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[ఎన్. ఎమ్. డి. ఫరూఖ్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]]'''<br/>{{small|<br/>[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! – |[[File: Chandrababu Naidu 2017.jpg|97x97px]] |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>[[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]] ఎమ్మెల్యే}}<br/>(ముఖ్యమంత్రి) |2 ఏప్రిల్ 2017 |10 నవంబరు 2018 |'''{{ayd|2 April 2017|10 November 2018}}''' |<ref>{{Cite web |title=New portfolios allocated to Andhra Pradesh Cabinet ministers|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/Apr/03/new-portfolios-allocated-to-andhra-pradesh-cabinet-ministers-1589368.html |website = The New Indian Express|date=3 April 2017 }}</ref> |- ! 2 |[[File: Sri N. M. D. Farooq.jpg|97x97px]] |'''[[ఎన్. ఎమ్. డి. ఫరూఖ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |11 నవంబరు 2018 |29 మే 2019 |'''{{ayd|11 November 2018|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 | bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[అంజాద్ బాషా షేక్ బెపారి]]'''<br/>{{small|<br/>[[కడప శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడప]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|30 May 2019|11 June 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-751X}}</ref> |- ! (2) |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Sri N. M. D. Farooq.jpg|97x97px]] |'''[[ఎన్. ఎమ్. డి. ఫరూఖ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>[[నంద్యాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] h90loa5nrsb79ogmh6b7wmnnwef6ixc 0 505772 4920412 2026-08-05T02:09:18Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920412 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Sāṅghika Saṅkṣēma Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Dr. Dola Bala Veeranjaneya Swamy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[డోలా శ్రీ బాల వీరాంజనేయ స్వామి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[రாவెల కిషోర్ బాబు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://socialwelfare.apcfss.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని సాంఘిక సంక్షేమ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[డోలా శ్రీ బాల వీరాంజనేయ స్వామి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[రாவెల కిషోర్ బాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1959)<br/>[[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (గుంటూరు జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[నక్కా ఆనందబాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1966)<br/>[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 | '''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | | '''[[పినిపే విశ్వరూప్]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>[[అమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 | '''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | | '''[[మేరుగ నాగార్జున]]'''<br/>{{small|(జననం 1966)<br/>[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Dr. Dola Bala Veeranjaneya Swamy.jpg|97x97px]] |'''[[డోలా శ్రీ బాల వీరాంజనేయ స్వామి]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[కొండపి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొండపి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 7u54ga8215p2wyfjsyd5pxdo2tzlh5k 0 505773 4920413 2026-08-05T02:12:19Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920413 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పర్యాటక శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = పర్యాటక శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Paryāṭaka Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Sri Kandula Durgesh.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కందుల దుర్గేష్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పర్యాటక శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | inaugural = [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://aptourism.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని పర్యాటక శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత పర్యాటక శాఖ మంత్రిగా [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[కందుల దుర్గేష్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! – |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Chandrababu Naidu 2017.jpg|97x97px]] |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>[[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 1 |[[File: The Minister for Tourism and Culture, Andhra Pradesh, Ms. Bhuma Akhila Priya meeting the Minister of State for Culture (IC) and Environment, Forest & Climate Change, Dr. Mahesh Sharma, in New Delhi on October 30, 2017 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[భూమా అఖిల ప్రియ]]'''<br/>{{small|(జననం 1987)<br/>[[ఆళ్లగడ్డ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆళ్లగడ్డ]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: Muttamsetti Srinivasa Rao.png|97x97px]] |'''[[ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1967)<br/>[[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భీమిలి]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |[[File: Actress Roja.jpg|97x97px]] |'''[[రోజా సెల్వమణి|ఆర్‌.కె. రోజా]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File: Sri Kandula Durgesh.jpg|97x97px]] |'''[[కందుల దుర్గేష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1960)<br/>[[నిడదవోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిడదవోలు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 35odndwh3mhosvqdkytrz865li2ujg1 0 505774 4920414 2026-08-05T02:15:38Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Vāṇijya Pannula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagb...' 4920414 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Vāṇijya Pannula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = | image = File:Payyavula Keshav.jpg | imagesize = 250px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పయ్యావుల కేశవ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[యానమల రామకృష్ణుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://apct.gov.in/apportal/index.aspx|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వాణిజ్య పన్నుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[యానమల రామకృష్ణుడు]] ఆంధ్రప్రదేశ్ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రిగా పనిచేసారు. 2024 జూన్ 12న ఏర్పడిన మంత్రివర్గంలో, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నేతృత్వంలో [[పయ్యావుల కేశవ్]] ఈ బాధ్యతలను స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[యానమల రామకృష్ణుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1951)<br/>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br/>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers |url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/ |access-date=2022-05-17 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref> |- ! 2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కె. నారాయణస్వామి]]'''<br/>{{small|(జననం 1949)<br/>[[గంగాధర నెల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాధర నెల్లూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2019 |29 అక్టోబరు 2021 |'''{{ayd|8 June 2019|29 October 2021}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |agency=TNN|date=Jun 8, 2019 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |access-date=2022-08-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! 3 | |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] ఎమ్మెల్యే}} |30 అక్టోబరు 2021 |8 జూన్ 2024 |'''{{ayd|30 October 2021|8 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |title=Re-allocation of Business - Notified.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNjQ2MjYyNSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE2MzU2MTY4MTU5NjgucGRmIn0.d1wO7uKm9bvQ0ggX4CDmgkZ6JSwwSVEUA7aQ0Qts94s |website = General Administration Department, Andhra Pradesh|date=30 October 2021 }}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Payyavula Keshav (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[పయ్యావుల కేశవ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br/>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[http://mha.gov.in ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక శాఖ] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] c6s0xxut426xtmqohw0et1d72dqkqod 4920523 4920414 2026-08-05T06:26:45Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920523 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Vāṇijya Pannula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = | image = File:Payyavula Keshav.jpg | imagesize = 250px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పయ్యావుల కేశవ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[యానమల రామకృష్ణుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://apct.gov.in/apportal/index.aspx|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వాణిజ్య పన్నుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[యానమల రామకృష్ణుడు]] ఆంధ్రప్రదేశ్ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రిగా పనిచేసారు. 2024 జూన్ 12న ఏర్పడిన మంత్రివర్గంలో, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నేతృత్వంలో [[పయ్యావుల కేశవ్]] ఈ బాధ్యతలను స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[యానమల రామకృష్ణుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1951)<br/>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br/>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers |url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/ |access-date=2022-05-17 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref> |- ! 2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కె. నారాయణస్వామి]]'''<br/>{{small|(జననం 1949)<br/>[[గంగాధర నెల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాధర నెల్లూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2019 |29 అక్టోబరు 2021 |'''{{ayd|8 June 2019|29 October 2021}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |agency=TNN|date=Jun 8, 2019 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |access-date=2022-08-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! 3 | |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] ఎమ్మెల్యే}} |30 అక్టోబరు 2021 |8 జూన్ 2024 |'''{{ayd|30 October 2021|8 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |title=Re-allocation of Business - Notified.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNjQ2MjYyNSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE2MzU2MTY4MTU5NjgucGRmIn0.d1wO7uKm9bvQ0ggX4CDmgkZ6JSwwSVEUA7aQ0Qts94s |website = General Administration Department, Andhra Pradesh|date=30 October 2021 }}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Payyavula Keshav (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[పయ్యావుల కేశవ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br/>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[http://mha.gov.in ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక శాఖ] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] laljgp0hcfhixe3cpp92feb8080ty1v 4920576 4920523 2026-08-05T10:08:21Z Rajasekhar1961 2596 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920576 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Vāṇijya Pannula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = | image = File:Payyavula Keshav.jpg | imagesize = 250px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పయ్యావుల కేశవ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వాణిజ్య పన్నుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[యానమల రామకృష్ణుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://apct.gov.in/apportal/index.aspx|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వాణిజ్య పన్నుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. 2014 జూన్ నుండి 2019 మే వరకు, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[యానమల రామకృష్ణుడు]] ఆంధ్రప్రదేశ్ వాణిజ్య పన్నుల శాఖ మంత్రిగా పనిచేసారు. 2024 జూన్ 12న ఏర్పడిన మంత్రివర్గంలో, ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నేతృత్వంలో [[పయ్యావుల కేశవ్]] ఈ బాధ్యతలను స్వీకరించారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[యనమల రామకృష్ణుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1951)<br/>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br/>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |title=Have a look on educational qualifications of CBN cabinet ministers |url=http://www.indiaherald.com/Politics/ViewArticle/59313/Have-a-look-on-educational-qualifications-of-CBN-cabinet-ministers/ |access-date=2022-05-17 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref> |- ! 2 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కె. నారాయణస్వామి]]'''<br/>{{small|(జననం 1949)<br/>[[గంగాధర నెల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాధర నెల్లూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2019 |29 అక్టోబరు 2021 |'''{{ayd|8 June 2019|29 October 2021}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |agency=TNN|date=Jun 8, 2019 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |access-date=2022-08-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! 3 | |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] ఎమ్మెల్యే}} |30 అక్టోబరు 2021 |8 జూన్ 2024 |'''{{ayd|30 October 2021|8 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |title=Re-allocation of Business - Notified.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNjQ2MjYyNSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE2MzU2MTY4MTU5NjgucGRmIn0.d1wO7uKm9bvQ0ggX4CDmgkZ6JSwwSVEUA7aQ0Qts94s |website = General Administration Department, Andhra Pradesh|date=30 October 2021 }}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Payyavula Keshav (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[పయ్యావుల కేశవ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br/>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[http://mha.gov.in ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక శాఖ] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] hu9ajfr97bo9s40sqqvn69bkd93l3py 0 505775 4920416 2026-08-05T02:19:32Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ దేవాదాయ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = దేవాదాయ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Dēvādaya Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = ఆంధ్రప...' 4920416 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ దేవాదాయ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = దేవాదాయ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Dēvādaya Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Sri Anam Ramanarayana Reddy.webp | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = దేవాదాయ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = [[కొట్టు సత్యనారాయణ]]<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Endowments Minister hails Hindu dharma|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/andhra-pradesh-endowments-minister-hails-hindu-dharma/article67655868.ece|date=19 December 2023|website=The Hindu |language=en}}</ref> | inaugural = [[పైడికొండల మాణిక్యాలరావు]]<ref>{{Cite web |title=Endowments Department Will be Streamlined Soon: Manikyala Rao|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2014/Jun/23/endowments-department-will-be-streamlined-soon-manikyala-rao-627618.html|date=23 June 2014|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.aptemples.ap.gov.in|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాదాయ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని దేవాదాయ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత దేవాదాయ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=Nimmala, Anam and six others take charge as Ministers ahead of Assembly session|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nimmala-anam-and-six-others-take-charge-as-ministers-ahead-of-assembly-session/article68312920.ece|date=21 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|date=14 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | |'''[[పైడికొండల మాణిక్యాలరావు]]'''<br/>{{small|(1961–2020)<br/>[[తాడేపల్లిగూడెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాడేపల్లిగూడెం]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |9 మార్చి 2018 |'''{{ayd|8 June 2014|9 March 2018}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:The Deputy Chief Minister, Shri K. E. Krishna Murthy (cropped).jpg]] |'''[[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]]'''<br/>{{small|(జననం 1938)<br/>[[పత్తికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్తికొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |25 మార్చి 2018 |29 మే 2019 |'''{{ayd|25 March 2018|29 May 2019}}''' |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |<ref>{{Cite web|date= 26 March 2018 |title= 'పదవీ గండం' సెంటిమెంట్!|language=en-IN |website=Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/politics/ke-krishnamurthy-gets-additional-charge-endowments-portfolio-1057300}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[వెల్లంపల్లి శ్రీనివాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[విజయవాడ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ పశ్చిమ]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[కొట్టు సత్యనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1955)<br/>[[తాడేపల్లిగూడెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాడేపల్లిగూడెం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Sri Anam Ramanarayana Reddy.webp|97x97px]] |'''[[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[ఆత్మకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (నెల్లూరు)|ఆత్మకూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] mlp4nfdg2w9jhrtofe8tcafyycr7lyl 4920553 4920416 2026-08-05T08:16:57Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920553 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ దేవాదాయ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = దేవాదాయ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Dēvādaya Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Sri Anam Ramanarayana Reddy.webp | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = దేవాదాయ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = [[కొట్టు సత్యనారాయణ]]<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Endowments Minister hails Hindu dharma|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/andhra-pradesh-endowments-minister-hails-hindu-dharma/article67655868.ece|date=19 December 2023|website=The Hindu |language=en}}</ref> | inaugural = [[పైడికొండల మాణిక్యాలరావు]]<ref>{{Cite web |title=Endowments Department Will be Streamlined Soon: Manikyala Rao|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2014/Jun/23/endowments-department-will-be-streamlined-soon-manikyala-rao-627618.html|date=23 June 2014|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.aptemples.ap.gov.in|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాదాయ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని దేవాదాయ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత దేవాదాయ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=Nimmala, Anam and six others take charge as Ministers ahead of Assembly session|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nimmala-anam-and-six-others-take-charge-as-ministers-ahead-of-assembly-session/article68312920.ece|date=21 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|date=14 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | |'''[[పైడికొండల మాణిక్యాలరావు]]'''<br/>{{small|(1961–2020)<br/>[[తాడేపల్లిగూడెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాడేపల్లిగూడెం]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |9 మార్చి 2018 |'''{{ayd|8 June 2014|9 March 2018}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:The Deputy Chief Minister, Shri K. E. Krishna Murthy (cropped).jpg]] |'''[[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]]'''<br/>{{small|(జననం 1938)<br/>[[పత్తికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్తికొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |25 మార్చి 2018 |29 మే 2019 |'''{{ayd|25 March 2018|29 May 2019}}''' |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |<ref>{{Cite web|date= 26 March 2018 |title= 'పదవీ గండం' సెంటిమెంట్!|language=en-IN |website=Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/politics/ke-krishnamurthy-gets-additional-charge-endowments-portfolio-1057300}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[వెల్లంపల్లి శ్రీనివాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[విజయవాడ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ పశ్చిమ]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[కొట్టు సత్యనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1955)<br/>[[తాడేపల్లిగూడెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాడేపల్లిగూడెం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Sri Anam Ramanarayana Reddy.webp|97x97px]] |'''[[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[ఆత్మకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (నెల్లూరు)|ఆత్మకూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ghw9eavmj701ov6eocrhkwg6vesnncu 0 505776 4920417 2026-08-05T02:22:33Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ కర్మాగారాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = కర్మాగారాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Karmāgārāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption =...' 4920417 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ కర్మాగారాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = కర్మాగారాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Karmāgārāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Vasamsetti Subhash.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[వాసంశెట్టి సుభాష్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = కర్మాగారాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.factories.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ కర్మాగారాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని కర్మాగారాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత కర్మాగారాల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[వాసంశెట్టి సుభాష్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[పితాని సత్యనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1953)<br/>[[ఆచంట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆచంట]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 3 |bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[గుమ్మనూరు జయరాం]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[ఆలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |5 మార్చి 2024 <ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Labour Minister Jayaram removed from YSRCP Cabinet|url=https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-labour-minister-jayaram-removed-from-ysrcp-cabinet-9197734/ |website = Indian Expres|date=6 March 2024 }}</ref> |'''{{ayd|30 May 2019|5 March 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Vasamsetti Subhash.jpg|97x97px]] |'''[[వాసంశెట్టి సుభాష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1978)<br/>[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] etuv71skpclh2yzx5kf2ymkr9lyfgli 0 505777 4920418 2026-08-05T02:25:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గృహనిర్మాణ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గృహనిర్మాణ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Gr̥ha Nirmāṇa Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaptio...' 4920418 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గృహనిర్మాణ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గృహనిర్మాణ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Gr̥ha Nirmāṇa Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Kolusu Parthasarathy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కొలుసు పార్థసారథి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = గృహనిర్మాణ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = [[జోగి రమేష్]] | inaugural = [[కిమిడి మృణాళిని]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://aphomes.apcfss.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ గృహనిర్మాణ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని గృహనిర్మాణ శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత గృహనిర్మాణ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కొలుసు పార్థసారథి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[కిమిడి మృణాళిని]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చీపురుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- !rowspan=2| 2 | |'''[[కాలవ శ్రీనివాసులు]]'''<br/>{{small|గ్రామీణ గృహనిర్మాణం}}<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[రాయదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయదుర్గం]] ఎమ్మెల్యే}} |rowspan=2|2 ఏప్రిల్ 2017 |rowspan=2|29 మే 2019 |rowspan=2|'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |rowspan=2|<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- |[[File:Pomguru narayana.JPG|97x97px]] |'''[[పొంగూరు నారాయణ]]'''<br/>{{small|పట్టణ గృహనిర్మాణం}}<br>{{small|(జననం 1957)<br>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[చెరుకువాడ శ్రీరంగనాథరాజు]]'''<br/>{{small|(జననం 1953)<br/>[[ఆచంట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆచంట]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |[[File: Jogi Ramesh cropped.jpg|97x97px]] |'''[[జోగి రమేష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[పెడన శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెడన]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Kolusu Parthasarathy.jpg|97x97px]] |'''[[కొలుసు పార్థసారథి]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నూజివీడు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] gc5o7j9r9p1po0mknsakk3p7tnme69z 0 505778 4920419 2026-08-05T02:29:13Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920419 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పరిశ్రమలు, వాణిజ్య శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = పరిశ్రమలు, వాణిజ్య శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Pariśramalu mariyu Vāṇijya Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = 110px | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = T. G. Bharath.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[టి. జి. భరత్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పరిశ్రమలు, వాణిజ్య శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.apindustries.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''పరిశ్రమలు, వాణిజ్య శాఖ మంత్రి''' (సాధారణంగా '''పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి''' అని కూడా పిలుస్తారు), [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని పరిశ్రమలు, వాణిజ్య శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రస్తుత పరిశ్రమలు, వాణిజ్య శాఖ మంత్రిగా [[టి. జి. భరత్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == ;గమనిక * {{note label|†|†|†}} పదవిలో ఉండగా మరణించినవారు {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br>{{small|(జీవితకాలం)<br>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! – |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Chandrababu Naidu 2017.jpg|97x97px]] |'''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>[[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]] ఎమ్మెల్యే}}<br/>(ముఖ్యమంత్రి) |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 1 | |'''[[ఎన్. అమరనాథ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1959)<br/>[[పలమనేరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలమనేరు]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 2 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[మేకపాటి గౌతమ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(1971–2022)<br/>[[ఆత్మకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం (నెల్లూరు జిల్లా)|ఆత్మకూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |19 జూన్ 2019 |21 ఫిబ్రవరి 2022 {{ref|†|†|†}} |'''{{ayd|19 June 2019|21 February 2022}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |last=Jonathan |first=P. Samuel |date=2022-02-22 |title=Gautam Reddy made a distinct mark as a Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mekapati-goutham-reddy-left-a-distinct-mark-as-minister/article65073923.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 | |'''[[బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] ఎమ్మెల్యే}} |14 మార్చి 2022 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|14 March 2022|7 April 2022}}''' |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/additional-portfolios-for-buggana/article65226921.ece|website=The Hindu|date=15 March 2022 |title=Additional portfolios for Buggana |last1=Varma |first1=P. Sujatha }}</ref> |- ! 4 | |'''[[గుడివాడ అమర్‌నాథ్]]'''<br/>{{small|<br/>[[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |6 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|6 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: T. G. Bharath.jpg|97x97px]] |'''[[టి. జి. భరత్]]'''<br/>{{small|(జననం 1976)<br/>[[కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] cfr95q4ebrszbkklc5hkubdulm33plz 0 505779 4920420 2026-08-05T02:32:50Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920420 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Samācāra mariyu Paura Sambandhāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Kolusu Parthasarathy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కొలుసు పార్థసారథి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = I&PR | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కొలుసు పార్థసారథి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]]'''<br/>{{small|<br/>[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[కాలవ శ్రీనివాసులు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[రాయదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయదుర్గం]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[పేర్ని వెంకటరామయ్య]]'''<br/>{{small|(జననం 1967)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |[[File: Chelluboyina Srinivasa Venugopalakrishna in April 2022.png|97x97px]] |'''[[చెల్లుబోయిన వేణుగోపాలకృష్ణ|చెల్లుబోయిన శ్రీనివాస వేణుగోపాలకృష్ణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Kolusu Parthasarathy.jpg|97x97px]] |'''[[కొలుసు పార్థసారథి]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నూజివీడు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 38y6i78l3pqhz1hxofa58gy9jmomdz9 4920456 4920420 2026-08-05T03:33:31Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920456 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Samācāra mariyu Paura Sambandhāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Kolusu Parthasarathy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[కొలుసు పార్థసారథి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = I&PR | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[కొలుసు పార్థసారథి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[పల్లె రఘునాథరెడ్డి]]'''<br/>{{small|<br/>[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''కాలవ శ్రీనివాసులు'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[రాయదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయదుర్గం]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[పేర్ని వెంకటరామయ్య]]'''<br/>{{small|(జననం 1967)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |[[File: Chelluboyina Srinivasa Venugopalakrishna in April 2022.png|97x97px]] |'''[[చెల్లుబోయిన వేణుగోపాల కృష్ణ|చెల్లుబోయిన శ్రీనివాస వేణుగోపాలకృష్ణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1962)<br/>[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Kolusu Parthasarathy.jpg|97x97px]] |'''[[కొలుసు పార్థసారథి]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నూజివీడు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] qh1uwxaxut4qhgraaksulcdtw7h74ss 0 505780 4920421 2026-08-05T02:35:54Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ కార్మిక శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = కార్మిక శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Kārmika Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = ఆంధ్రప్...' 4920421 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ కార్మిక శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = కార్మిక శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Kārmika Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Vasamsetti Subhash.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[వాసంశెట్టి సుభాష్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = కార్మిక శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://labour.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ కార్మిక శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని కార్మిక శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత కార్మిక శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[వాసంశెట్టి సుభాష్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[పితాని సత్యనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1953)<br/>[[ఆచంట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆచంట]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 3 |bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[గుమ్మనూరు జయరాం]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[ఆలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |5 మార్చి 2024 <ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Labour Minister Jayaram removed from YSRCP Cabinet|url=https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-labour-minister-jayaram-removed-from-ysrcp-cabinet-9197734/ |website = Indian Expres|date=6 March 2024 }}</ref> |'''{{ayd|30 May 2019|5 March 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Vasamsetti Subhash.jpg|97x97px]] |'''[[వాసంశెట్టి సుభాష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1978)<br/>[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 3qb0dc8bwi3koqn5fejbjoc71c6skkq 4920455 4920421 2026-08-05T03:31:55Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920455 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ కార్మిక శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = కార్మిక శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Kārmika Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Vasamsetti Subhash.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[వాసంశెట్టి సుభాష్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = కార్మిక శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://labour.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ కార్మిక శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని కార్మిక శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత కార్మిక శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[వాసంశెట్టి సుభాష్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] |'''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[పితాని సత్యనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1953)<br/>[[ఆచంట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆచంట]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 3 |bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''గుమ్మనూరు జయరాం'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[ఆలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |5 మార్చి 2024 <ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Labour Minister Jayaram removed from YSRCP Cabinet|url=https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-labour-minister-jayaram-removed-from-ysrcp-cabinet-9197734/ |website = Indian Expres|date=6 March 2024 }}</ref> |'''{{ayd|30 May 2019|5 March 2024}}''' |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Vasamsetti Subhash.jpg|97x97px]] |'''[[వాసంశెట్టి సుభాష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1978)<br/>[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] rf5ttnyhbqwx3sl3rv286c12ibzor8b 0 505781 4920422 2026-08-05T02:39:35Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ādāyapu, Namōdu mariy...' 4920422 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ādāyapu, Namōdu mariyu Sṭāmpula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Anagani Satya Prasad, Revenue Minister of A.P.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[అనగాని సత్యప్రసాద్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.registration.ap.gov.in///APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అనగాని సత్యప్రసాద్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: The_Deputy_Chief_Minister,_Shri_K._E._Krishna_Murthy_(cropped).jpg|97x97px]] |'''[[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]]'''<br/>{{small|(జననం 1938)<br/>[[పత్తికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్తికొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: Pilli Subhash Chandra Bose.png|97x97px]] |'''[[పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 3 | |'''[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1954)<br/>[[నరసన్నపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసన్నపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |23 జులై 2020 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|23 July 2020|7 April 2022}}''' | |- ! 4 |[[File: Dharmana_Prasada_Rao.png |97x97px]] |'''[[ధర్మాన ప్రసాదరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[శ్రీకాకుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Anagani Satya Prasad, Revenue Minister of A.P.jpg|97x97px]] |'''[[అనగాని సత్యప్రసాద్]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] a12rhlzs648sqgoceni8j564lhlvbhl 4920423 4920422 2026-08-05T02:40:24Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920423 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ādāyapu, Namōdu mariyu Sṭāmpula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Anagani Satya Prasad, Revenue Minister of A.P.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[అనగాని సత్యప్రసాద్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.registration.ap.gov.in///APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అనగాని సత్యప్రసాద్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: The_Deputy_Chief_Minister,_Shri_K._E._Krishna_Murthy_(cropped).jpg|97x97px]] |'''[[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]]'''<br/>{{small|(జననం 1938)<br/>[[పత్తికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్తికొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: Pilli Subhash Chandra Bose.png|97x97px]] |'''[[పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 3 | |'''[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1954)<br/>[[నరసన్నపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసన్నపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |23 జులై 2020 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|23 July 2020|7 April 2022}}''' | |- ! 4 |[[File: Dharmana_Prasada_Rao.png |97x97px]] |'''[[ధర్మాన ప్రసాదరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[శ్రీకాకుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Anagani Satya Prasad, Revenue Minister of A.P.jpg|97x97px]] |'''[[అనగాని సత్యప్రసాద్]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 7ynnhz57uqe7j23q5ayl1wd26o4xuq4 4920516 4920423 2026-08-05T06:22:29Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920516 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Ādāyapu, Namōdu mariyu Sṭāmpula Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Anagani Satya Prasad, Revenue Minister of A.P.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[అనగాని సత్యప్రసాద్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.registration.ap.gov.in///APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ మరియు స్టాంపుల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ స్టాంపుల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అనగాని సత్యప్రసాద్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: The_Deputy_Chief_Minister,_Shri_K._E._Krishna_Murthy_(cropped).jpg|97x97px]] |'''[[కె. ఇ. కృష్ణమూర్తి]]'''<br/>{{small|(జననం 1938)<br/>[[పత్తికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్తికొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |29 మే 2019 |'''{{ayd|8 June 2014|29 May 2019}}''' |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: Pilli Subhash Chandra Bose.png|97x97px]] |'''[[పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1950)<br/>ఎమ్మెల్సీ}} |30 మే 2019 |1 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|1 July 2020}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 3 | |'''[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1954)<br/>[[నరసన్నపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసన్నపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |23 జులై 2020 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|23 July 2020|7 April 2022}}''' | |- ! 4 |[[File: Dharmana_Prasada_Rao.png |97x97px]] |'''[[ధర్మాన ప్రసాదరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[శ్రీకాకుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Anagani Satya Prasad, Revenue Minister of A.P.jpg|97x97px]] |'''[[అనగాని సత్యప్రసాద్]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] 2ngfo7ag1f5gn2v680bajmxmjttz2xd 0 505782 4920426 2026-08-05T02:44:18Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Rahadārūlu mariyu Bhavanāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flag...' 4920426 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Rahadārūlu mariyu Bhavanāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = B. C. Janardhan Reddy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[బి. సి. జనార్దన్ రెడ్డి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = రహదారులు, భవనాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = R&B | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = సిద్ధా రాఘవరావు<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://aprdc.ap.gov.in/UI/Home.aspx|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని రహదారులు, భవనాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[బి. సి. జనార్దన్ రెడ్డి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh: 25 Ministers get portfolios, Pawan Kalyan to be CM Naidu's Deputy, Nara Lokesh to be IT Minister|url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/governance/andhra-pradesh-25-ministers-get-portfolios-pawan-kalyan-to-be-cm-naidus-deputy-nara-lokesh-to-be-it-minister/111011024|date=16 June 2024|website=Economic Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|date=14 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| ! |'''[[కె. విజయరామారావు]]'''<br/>{{small|[[ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖైరతాబాద్]] ఎమ్మెల్యే}} |11 అక్టోబరు 1999 |14 మే 2004 | |[[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]]<br>{{small|[[11వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(11వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు రెండో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు II]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] ! |- ! | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| ! |'''[[టి. జీవన్ రెడ్డి]]''' |26 ఏప్రిల్ 2007 |20 మే 2009 | |[[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]<br>{{small|[[12వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(12వ)]]}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి మొదటి మంత్రివర్గం|వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి I]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] ! |- ! | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| ! |'''[[ధర్మాన ప్రసాదరావు]]'''<br/>{{small|[[శ్రీకాకుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] ఎమ్మెల్యే}} |25 మే 2009 |8 ఆగస్టు 2013 | |[[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]<br>{{small|[[13వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(13వ)]]}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి రెండో మంత్రివర్గం|వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి II]]<br>[[కొణిజేటి రోశయ్య మంత్రివర్గం|రోశయ్య]]<br>[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]<br>[[కొణిజేటి రోశయ్య]]<br>[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] ! |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''సిద్ధా రాఘవరావు'''<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | [[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|97x97px]] |'''[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[నర్సీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |title=New portfolios allocated to Andhra Pradesh Cabinet ministers|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/Apr/03/new-portfolios-allocated-to-andhra-pradesh-cabinet-ministers-1589368.html |website = The New Indian Express|date=3 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912164010/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/Apr/03/new-portfolios-allocated-to-andhra-pradesh-cabinet-ministers-1589368.html|archive-date=12 September 2024|url-status=live}}</ref> |- ! 3 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1954)<br/>[[నరసన్నపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసన్నపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |22 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|22 July 2020}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Ministers: Portfolios and profiles |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-ministers-portfolios-and-profiles/article27698301.ece |website= The Hindu |date=8 June 2019 }}</ref> |- ! 4 | |'''[[మాలగుండ్ల శంకరనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |23 జులై 2020 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|23 July 2020|7 April 2022}}''' |<ref>{{Cite web |title=Portfolio allocated to newly appointed ministers in Andhra cabinet|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/portfolio-allocated-to-newly-appointed-ministers-in-andhra-cabinet20200723000950/ |website= ANI News|date=23 July 2020 }}</ref> |- ! 5 | |'''[[దాడిశెట్టి రాజా|దాడిశెట్టి రామలింగేశ్వరరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1975)<br/>[[తుని శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుని]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |7 ఏప్రిల్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|7 April 2024}}''' |<ref>{{Cite web |title=AP New Cabinet Ministers List 2022: Meet the new ministers in Jagan's government |url=https://www.oneindia.com/india/ap-new-cabinet-ministers-list-2022-ap-new-cabinet-ministers-list-with-portfolio-new-cabinet-mini-3393184.html |website= One India |date=11 April 2022 }}</ref> |- ! 6 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: B. C. Janardhan Reddy.jpg|97x97px]] |'''[[బి. సి. జనార్దన్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1960)<br/>[[బనగానపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|బనగానపల్లె]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web|date=14 June 2024|title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ofsdthkk2mgfds319zv0fibzy2w16mn 4920453 4920426 2026-08-05T03:30:49Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920453 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Rahadārūlu mariyu Bhavanāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = B. C. Janardhan Reddy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[బి. సి. జనార్దన్ రెడ్డి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = రహదారులు, భవనాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = R&B | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = సిద్ధా రాఘవరావు<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://aprdc.ap.gov.in/UI/Home.aspx|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని రహదారులు, భవనాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత రహదారులు, భవనాల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[బి. సి. జనార్దన్ రెడ్డి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh: 25 Ministers get portfolios, Pawan Kalyan to be CM Naidu's Deputy, Nara Lokesh to be IT Minister|url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/governance/andhra-pradesh-25-ministers-get-portfolios-pawan-kalyan-to-be-cm-naidus-deputy-nara-lokesh-to-be-it-minister/111011024|date=16 June 2024|website=Economic Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|date=14 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! | bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| ! |'''కె. విజయరామారావు'''<br/>{{small|[[ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖైరతాబాద్]] ఎమ్మెల్యే}} |11 అక్టోబరు 1999 |14 మే 2004 | |[[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]]<br>{{small|[[11వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(11వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు రెండో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు II]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] ! |- ! | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| ! |'''[[టి.జీవన్ రెడ్డి|టి. జీవన్ రెడ్డి]]''' |26 ఏప్రిల్ 2007 |20 మే 2009 | |[[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]<br>{{small|[[12వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(12వ)]]}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి మొదటి మంత్రివర్గం|వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి I]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] ! |- ! | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| ! |'''[[ధర్మాన ప్రసాదరావు]]'''<br/>{{small|[[శ్రీకాకుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] ఎమ్మెల్యే}} |25 మే 2009 |8 ఆగస్టు 2013 | |[[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]<br>{{small|[[13వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(13వ)]]}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి రెండో మంత్రివర్గం|వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి II]]<br>[[కొణిజేటి రోశయ్య మంత్రివర్గం|రోశయ్య]]<br>[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] |[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]<br>[[కొణిజేటి రోశయ్య]]<br>[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] ! |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''సిద్ధా రాఘవరావు'''<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | [[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|97x97px]] |'''[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[నర్సీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |title=New portfolios allocated to Andhra Pradesh Cabinet ministers|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/Apr/03/new-portfolios-allocated-to-andhra-pradesh-cabinet-ministers-1589368.html |website = The New Indian Express|date=3 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912164010/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/Apr/03/new-portfolios-allocated-to-andhra-pradesh-cabinet-ministers-1589368.html|archive-date=12 September 2024|url-status=live}}</ref> |- ! 3 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]'''<br/>{{small|(జననం 1954)<br/>[[నరసన్నపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసన్నపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |22 జులై 2020 |'''{{ayd|30 May 2019|22 July 2020}}''' |rowspan=3 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="3" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=3 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="3" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Ministers: Portfolios and profiles |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-ministers-portfolios-and-profiles/article27698301.ece |website= The Hindu |date=8 June 2019 }}</ref> |- ! 4 | |'''[[మాలగుండ్ల శంకర నారాయణ|మాలగుండ్ల శంకరనారాయణ]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] ఎమ్మెల్యే}} |23 జులై 2020 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|23 July 2020|7 April 2022}}''' |<ref>{{Cite web |title=Portfolio allocated to newly appointed ministers in Andhra cabinet|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/portfolio-allocated-to-newly-appointed-ministers-in-andhra-cabinet20200723000950/ |website= ANI News|date=23 July 2020 }}</ref> |- ! 5 | |'''[[దాడిశెట్టి రాజా|దాడిశెట్టి రామలింగేశ్వరరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1975)<br/>[[తుని శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుని]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |7 ఏప్రిల్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|7 April 2024}}''' |<ref>{{Cite web |title=AP New Cabinet Ministers List 2022: Meet the new ministers in Jagan's government |url=https://www.oneindia.com/india/ap-new-cabinet-ministers-list-2022-ap-new-cabinet-ministers-list-with-portfolio-new-cabinet-mini-3393184.html |website= One India |date=11 April 2022 }}</ref> |- ! 6 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: B. C. Janardhan Reddy.jpg|97x97px]] |'''[[బి.సి.జనార్దన్ రెడ్డి|బి. సి. జనార్దన్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1960)<br/>[[బనగానపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|బనగానపల్లె]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web|date=14 June 2024|title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] gnegqzuj1x35pa4d8xgbx6oodf1i3st 0 505783 4920429 2026-08-05T02:46:41Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = కె. విఘ్నేష్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | party = File:Tamilaga Vettri Kazhagam (T...' 4920429 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె. విఘ్నేష్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | predecessor = [[ఎస్. దామోదరన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె. విఘ్నేష్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె. విఘ్నేష్ [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] అభ్యర్థి శబరి కార్తికేయన్ పై 11,710 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> కె. విఘ్నేష్ 99,950 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, వి. శబరి కార్తికేయన్ 88,240 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024050/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] tua9pvqssxz8utmh72lnkr9bazvir11 0 505784 4920430 2026-08-05T02:47:30Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920430 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Smt. Gummadi Sandhya Rani.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[రావెల కిషోర్ బాబు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://tsp.apcfss.in/FirstPage.do|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] గిరిజన సంక్షేమ శాఖకు అధిపతి. ప్రస్తుత గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |మూలాలు |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[రావెల కిషోర్ బాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1959)<br/>[[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (గుంటూరు జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[నక్కా ఆనందబాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1966)<br/>[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] ఎమ్మెల్యే}} | 2 ఏప్రిల్ 2017 | 10 నవంబరు 2018 | '''{{ayd|2 April 2017|10 November 2018}}''' | |- !3 | | '''[[కిడారి శ్రావణ్ కుమార్]]'''<br/>{{small|(జననం 1991)<br/>తాత్కాలిక}} | 11 నవంబరు 2018 | 9 మే 2019 | '''{{ayd|11 November 2018|9 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=9 May 2019|title=Andhra tribal welfare minister Kidari Sravan resigns from post|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/andhra-tribal-welfare-minister-kidari-sravan-resigns-from-post-119050901267_1.html |website=Business Standard |language=en}}</ref> |- !4 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File:Pamula Pushpa Sreevani.png|97x97px]] | '''[[పాముల పుష్ప శ్రీవాణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1986)<br/>[[కురుపాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కురుపాం]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 | '''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !5 | | '''[[పీడిక రాజన్న దొర]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !6 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Smt. Gummadi Sandhya Rani.jpg|97x97px]] |'''[[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] a1hc43skyb2t2upakbvy78jra1hmcmo 4920450 4920430 2026-08-05T03:27:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920450 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Smt. Gummadi Sandhya Rani.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[రావెల కిషోర్ బాబు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://tsp.apcfss.in/FirstPage.do|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] గిరిజన సంక్షేమ శాఖకు అధిపతి. ప్రస్తుత గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |మూలాలు |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[రావెల కిషోర్‌బాబు|రావెల కిషోర్ బాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1959)<br/>[[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (గుంటూరు జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[నక్కా ఆనందబాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1966)<br/>[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] ఎమ్మెల్యే}} | 2 ఏప్రిల్ 2017 | 10 నవంబరు 2018 | '''{{ayd|2 April 2017|10 November 2018}}''' | |- !3 | | '''[[కిడారి శ్రావణ్ కుమార్]]'''<br/>{{small|(జననం 1991)<br/>తాత్కాలిక}} | 11 నవంబరు 2018 | 9 మే 2019 | '''{{ayd|11 November 2018|9 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=9 May 2019|title=Andhra tribal welfare minister Kidari Sravan resigns from post|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/andhra-tribal-welfare-minister-kidari-sravan-resigns-from-post-119050901267_1.html |website=Business Standard |language=en}}</ref> |- !4 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File:Pamula Pushpa Sreevani.png|97x97px]] | '''[[పాముల పుష్ప శ్రీవాణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1986)<br/>[[కురుపాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కురుపాం]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 | '''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !5 | | '''[[పీడిక రాజన్నదొర|పీడిక రాజన్న దొర]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !6 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Smt. Gummadi Sandhya Rani.jpg|97x97px]] |'''[[గుమ్మిడి సంధ్యారాణి|గుమ్మడి సంధ్యారాణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] 4cruh6qg0k8g0ms7rj7txlhtlatf5yu 4920460 4920450 2026-08-05T03:42:25Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రుల జాబితాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920460 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | body = | native_name = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = Smt. Gummadi Sandhya Rani.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = గిరిజన సంక్షేమ శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[రావెల కిషోర్ బాబు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://tsp.apcfss.in/FirstPage.do|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] గిరిజన సంక్షేమ శాఖకు అధిపతి. ప్రస్తుత గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[గుమ్మడి సంధ్యారాణి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |మూలాలు |- !ప్రారంభం !ముగింపు !వ్యవధి |- !1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | |'''[[రావెల కిషోర్‌బాబు|రావెల కిషోర్ బాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1959)<br/>[[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (గుంటూరు జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 | |'''[[నక్కా ఆనందబాబు]]'''<br/>{{small|(జననం 1966)<br/>[[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] ఎమ్మెల్యే}} | 2 ఏప్రిల్ 2017 | 10 నవంబరు 2018 | '''{{ayd|2 April 2017|10 November 2018}}''' | |- !3 | | '''[[కిడారి శ్రావణ్ కుమార్]]'''<br/>{{small|(జననం 1991)<br/>తాత్కాలిక}} | 11 నవంబరు 2018 | 9 మే 2019 | '''{{ayd|11 November 2018|9 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=9 May 2019|title=Andhra tribal welfare minister Kidari Sravan resigns from post|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/andhra-tribal-welfare-minister-kidari-sravan-resigns-from-post-119050901267_1.html |website=Business Standard |language=en}}</ref> |- !4 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File:Pamula Pushpa Sreevani.png|97x97px]] | '''[[పాముల పుష్ప శ్రీవాణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1986)<br/>[[కురుపాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కురుపాం]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 | '''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !5 | | '''[[పీడిక రాజన్నదొర|పీడిక రాజన్న దొర]]'''<br/>{{small|(జననం 1965)<br/>[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 | '''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !6 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Smt. Gummadi Sandhya Rani.jpg|97x97px]] |'''[[గుమ్మిడి సంధ్యారాణి|గుమ్మడి సంధ్యారాణి]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ సభ్యులు]] 2gn6s05hsoxr9t6t4aove3vrncxhmio 0 505785 4920431 2026-08-05T02:50:33Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ యువజన, క్రీడల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = యువజన, క్రీడల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Yuvajana mariyu Krīḍala Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagbor...' 4920431 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ యువజన, క్రీడల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = యువజన, క్రీడల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Yuvajana mariyu Krīḍala Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Mandipalli Ramprasad Reddy.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = యువజన, క్రీడల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]<ref>{{Cite web |title=Chandrababu Naidu allocates portfolios, has two deputy CMs|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/Chandrababu-Naidu-allocates-portfolios-has-two-deputy-CMs/article20796521.ece|date=11 June 2014|website=The Hindu Business Line|language=en}}</ref> | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://www.youthservices.ap.gov.in/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''యువజన, క్రీడల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని యువజన, క్రీడల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత యువజన, క్రీడల శాఖ మంత్రిగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh: 25 Ministers get portfolios, Pawan Kalyan to be CM Naidu's Deputy, Nara Lokesh to be IT Minister|url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/governance/andhra-pradesh-25-ministers-get-portfolios-pawan-kalyan-to-be-cm-naidus-deputy-nara-lokesh-to-be-it-minister/111011024|date=16 June 2024|website=Economic Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|date=14 June 2024|website=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| | [[File:K. Atchannaidu.jpg|97x97px]] | '''[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 | '''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |[[File: Shri Ravindra Kollu.png|97x97px]] |'''[[కొల్లు రవీంద్ర]]'''<br/>{{small|(జననం 1973)<br/>[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] ఎమ్మెల్యే}} | 2 ఏప్రిల్ 2017 | 29 మే 2019 | '''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite web |date=11 November 2018|title=AP Cabinet expansion: NMD Farooq, Kidari Sravan to take oath as ministers today |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/Nov/11/ap-cabinet-expansion-nmd-farooq-kidari-sravan-to-take-oath-as-ministers-today-1896702.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| |[[File: Muttamsetti Srinivasa Rao.png |97x97px]] |'''[[ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1967)<br/>[[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భీమిలి]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 |[[File: Actress Roja.jpg|97x97px]] |'''[[రోజా సెల్వమణి|ఆర్‌. కె. రోజా]]'''<br/>{{small|(జననం 1972)<br/>[[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Mandipalli Ramprasad Reddy.jpg|97x97px]] |'''[[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1982)<br/>[[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' | '''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news|date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] ic67xvkat5s0zhztfdwmo1gd69xanjp 0 505786 4920432 2026-08-05T02:54:15Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920432 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Viniyōgadārula Vyavahārālu, Āhāraṁ mariyu Paura Sarapharāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[నాదెండ్ల మనోహర్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పరిటాల సునీత]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://civilsupplies.ap.gov.in///APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రిగా [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[నాదెండ్ల మనోహర్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Paritala Suneetha.jpg|97x97px]] |'''[[పరిటాల సునీత]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాప్తాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |[[File:Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కొడాలి నాని|కొడాలి శ్రీవెంకటేశ్వరరావు (నాని)]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[గుడివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుడివాడ]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[కరుమూరి వెంకట నాగేశ్వరరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తణుకు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File: Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg |97x97px]] |'''[[నాదెండ్ల మనోహర్]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[తెనాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెనాలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] 3bhgplmjh3rezjxe24ow62szek29o7g 4920448 4920432 2026-08-05T03:24:59Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920448 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Viniyōgadārula Vyavahārālu, Āhāraṁ mariyu Paura Sarapharāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[నాదెండ్ల మనోహర్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పరిటాల సునీత]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://civilsupplies.ap.gov.in///APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రిగా [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[నాదెండ్ల మనోహర్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Paritala Suneetha.jpg|97x97px]] |'''[[పరిటాల సునీత]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాప్తాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |[[File:Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కొడాలి నాని|కొడాలి శ్రీవెంకటేశ్వరరావు (నాని)]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[గుడివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుడివాడ]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[కారుమూరి వెంకట నాగేశ్వరరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తణుకు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File: Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg |97x97px]] |'''[[నాదెండ్ల మనోహర్]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[తెనాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెనాలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] n6r7xqcyvk9er8x6eif8enxn47f29l4 4920449 4920448 2026-08-05T03:25:24Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920449 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి}} {{Infobox official post | post = వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Viniyōgadārula Vyavahārālu, Āhāraṁ mariyu Paura Sarapharāla Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం]] | image = Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[నాదెండ్ల మనోహర్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[పరిటాల సునీత]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://civilsupplies.ap.gov.in///APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార మరియు పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] లోని వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార పౌర సరఫరాల శాఖకు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుత వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రిగా [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[నాదెండ్ల మనోహర్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 | సంఖ్య ! rowspan=2 colspan="2" | చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవితకాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" | పదవీ కాలం ! rowspan=2 style="width:5em" | ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" | పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" | మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" | ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 | మూలాలు |- ! ప్రారంభం ! ముగింపు ! వ్యవధి |- ! 1 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File: Paritala Suneetha.jpg|97x97px]] |'''[[పరిటాల సునీత]]'''<br/>{{small|(జననం 1970)<br/>[[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాప్తాడు]] ఎమ్మెల్యే}} |8 జూన్ 2014 |1 ఏప్రిల్ 2017 |'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=2 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=2 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=2 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు మూడో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=2 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- ! 2 |[[File:Prattipati Pulla Rao on December 29, 2014 (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[చిలకలూరిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిలకలూరిపేట]] ఎమ్మెల్యే}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- ! 3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[కొడాలి నాని|కొడాలి శ్రీవెంకటేశ్వరరావు (నాని)]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[గుడివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుడివాడ]] ఎమ్మెల్యే}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- ! 4 | |'''[[కారుమూరి వెంకట నాగేశ్వరరావు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తణుకు]] ఎమ్మెల్యే}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- ! 5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File: Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg |97x97px]] |'''[[నాదెండ్ల మనోహర్]]'''<br/>{{small|(జననం 1969)<br/>[[తెనాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెనాలి]] ఎమ్మెల్యే}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్నారు'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]] s7cqjau3ptgjzls7qum1g57wx78phg7 0 505787 4920433 2026-08-05T02:55:50Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = | image = S. Damodaran.jpg | caption =ఎస్. దామోదరన్ | office = వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి | term_start = 2011 నవంబర్ 11 | term_end = 2014 జూలై 14 | 1blankname = Chief Minister | 1namedata = [[J. Jayalalitha]] | predecessor = [[కె. ఎ. సెంగొట్టైయన్]] | successor = అగ్రి కృష్ణమూర్త...' 4920433 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = | image = S. Damodaran.jpg | caption =ఎస్. దామోదరన్ | office = వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి | term_start = 2011 నవంబర్ 11 | term_end = 2014 జూలై 14 | 1blankname = Chief Minister | 1namedata = [[J. Jayalalitha]] | predecessor = [[కె. ఎ. సెంగొట్టైయన్]] | successor = అగ్రి కృష్ణమూర్తి | office1 = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2021 మే 12 | successor1 = [[కె. విఘ్నేష్]] | constituency1 = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | predecessor1 = ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం | term2 = 2001 మే 14 — 2016 మే 20 | constituency2 = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | successor2 = ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం | predecessor2 = ఎం. షణ్ముగం | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1952|09|18}} | birth_place = [[పొల్లాచి]], [[మద్రాసు రాష్ట్రం]], [[భారతదేశం]] (ప్రస్తుతం [[కోయంబత్తూరు]], [[భారతదేశం]]) | alt = | state = | education = 10వ తరగతి<ref name="bio"/> | children = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} }} '''ఎస్. దామోదరన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి నాలుగుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై వ్యవసాయ శాఖ మంత్రిగా పని చేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి 67,789 ఓట్లతో మూడవ స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024050/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] iqw3tbysp5hbnnp6dqbvzfmlcz6zejn 4920436 4920433 2026-08-05T03:06:30Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920436 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = | image = S. Damodaran.jpg | caption =ఎస్. దామోదరన్ | office = వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి | term_start = 2011 నవంబర్ 11 | term_end = 2014 జూలై 14 | 1blankname = Chief Minister | 1namedata = [[J. Jayalalitha]] | predecessor = [[కె. ఎ. సెంగొట్టైయన్]] | successor = అగ్రి కృష్ణమూర్తి | office1 = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2021 మే 12 | successor1 = [[కె. విఘ్నేష్]] | constituency1 = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | predecessor1 = [[ఎ. షణ్ముగం|ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం]] | term2 = 2001 మే 14 — 2016 మే 20 | constituency2 = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | successor2 = [[ఎ. షణ్ముగం|ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం]] | predecessor2 = ఎం. షణ్ముగం | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1952|09|18}} | birth_place = [[పొల్లాచి]], [[మద్రాసు రాష్ట్రం]], [[భారతదేశం]] (ప్రస్తుతం [[కోయంబత్తూరు]], [[భారతదేశం]]) | alt = | state = | education = 10వ తరగతి<ref name="bio"/> | children = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} }} '''ఎస్. దామోదరన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి నాలుగుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై వ్యవసాయ శాఖ మంత్రిగా పని చేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి 67,789 ఓట్లతో మూడవ స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Kinathukadavu |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024050/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22122.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] cfsx1xaekth7f4mu9cp1htsyolinxti 0 505788 4920434 2026-08-05T03:04:44Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 మే | term_end = 2021 మే | constituency = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | party = File:Tamilaga Vettri Kazhagam...' 4920434 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 మే | term_end = 2021 మే | constituency = [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కినతుకడవు]] | party = [[File:Tamilaga Vettri Kazhagam (TVK) Flag.png|20px|border]] [[తమిళగ వెట్రి కళగం]]<ref name="Former AIADMK MLA Ettimadai A. Shanmugam joins TVK">{{cite news |last1= |first1= |author1-link= |title=Former AIADMK MLA Ettimadai A. Shanmugam joins TVK |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/aiadmk-former-mla-ettimadai-a-shanmugam-joins-tvk/article70986903.ece |access-date=5 August 2026 |publisher=The Hindu |date=16 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805025731/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/aiadmk-former-mla-ettimadai-a-shanmugam-joins-tvk/article70986903.ece |archive-date=5 August 2026 |language=en-IN}}</ref> | otherparty = [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] | predecessor = [[ఎస్. దామోదరన్]] |successor = [[ఎస్. దామోదరన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} ''' ఎట్టిమడై ఎ. షణ్ముగం''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="DMK sets out to seize Kinathukadavu from AIADMK">{{cite news |title=DMK sets out to seize Kinathukadavu from AIADMK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/dmk-sets-out-to-seize-kinathukadavu-from-aiadmk/articleshow/81749033.cms |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805025827/https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/dmk-sets-out-to-seize-kinathukadavu-from-aiadmk/articleshow/81749033.cms |archive-date=5 August 2026}}</ref><ref name="Kinathukadavu voters have a saga of garbage, encroachments to tell">{{cite news |title=Kinathukadavu voters have a saga of garbage, encroachments to tell |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/voters-have-a-saga-of-garbage-encroachments-to-tell/article8542893.ece |access-date=5 August 2026 |publisher=The Hindu |date=1 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805025906/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/voters-have-a-saga-of-garbage-encroachments-to-tell/article8542893.ece |archive-date=5 August 2026 |language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎ. షణ్ముగం [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2016లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కినతుకడవు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] అభ్యర్థి కురిచి ప్రభాకరన్ పై 1,332 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఎ. షణ్ముగం 89,042 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, కురిచి ప్రభాకరన్ 87,710 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Kinathukadavu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805024058/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/kinathukadavu |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తమిళగ వెట్రి కళగం రాజకీయ నాయకులు]] q0i9ua4ey3p6jbxftyf06jjdc79ah7f 0 505789 4920441 2026-08-05T03:13:44Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = కె. నిత్యానందన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | party = File:Indian election symbol...' 4920441 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె. నిత్యానందన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె. నిత్యానందన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె. నిత్యానందన్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి పొల్లాచి వి. జయరామన్‌పై 4,627 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref>కె. నిత్యానందన్ 62,013 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, జయరామన్‌ 57,386 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 55lbrujjxfu57h7ag5ip6kxujo3ozts 4920443 4920441 2026-08-05T03:14:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4920443 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె. నిత్యానందన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె. నిత్యానందన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె. నిత్యానందన్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి పొల్లాచి వి. జయరామన్‌పై 4,627 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref>కె. నిత్యానందన్ 62,013 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, జయరామన్‌ 57,386 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi |archive-date=1 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 5uyh4r8v6z9abmnv9p6qlltey4oz4nx 4920445 4920443 2026-08-05T03:15:35Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920445 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = కె. నిత్యానందన్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[వి.జయరామన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''కె. నిత్యానందన్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== కె. నిత్యానందన్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థి పొల్లాచి వి. జయరామన్‌పై 4,627 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref>కె. నిత్యానందన్ 62,013 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, జయరామన్‌ 57,386 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Pollachi |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805030956/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22123.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Pollachi Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi |access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801155930/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/pollachi |archive-date=1 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] c5wcqzrz3qxicvj3w3f132284vegu6w 0 505790 4920452 2026-08-05T03:29:48Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | office1 = తమిళనాడు శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ | 1blankname1 = Speaker | 1namedata1 = [[పి. ధనపాల్]] | predecessor1 = [[పి. ధనపాల్]] | successor1 = [[కె. పిచ్చండి]] | term_start1 = 2012 అక్టోబర్ 10 | term_end1 = 2021 మే 2 | office2 = ఆహార, పౌర సరఫరాలు,...' 4920452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | office1 = తమిళనాడు శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ | 1blankname1 = Speaker | 1namedata1 = [[పి. ధనపాల్]] | predecessor1 = [[పి. ధనపాల్]] | successor1 = [[కె. పిచ్చండి]] | term_start1 = 2012 అక్టోబర్ 10 | term_end1 = 2021 మే 2 | office2 = ఆహార, పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రి | term_start2 = 2004 | term_end2 = 2006 | office3 = పరిశ్రమలు & పర్యావరణ శాఖ మంత్రి | term_start3 = 2001 మే 14 | term_end3 = 2001 సెప్టెంబర్ 21 | predecessor3 = ఐ. పెరియసామి | successor3 = అతనే | term_start4 =2001 సెప్టెంబర్ 21 | term_end4 =2002 మార్చి 3 | predecessor4 = అతనే | successor4 = [[నైనార్ నాగేంద్రన్]] | office5 = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start5 = 2016 మే 19 | term_end5 = 2026 మే 4 | constituency5 = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | predecessor5 = ఎం.కె. ముత్తుకరుప్పన్నస్వామి | successor5 = [[కె. నిత్యానందన్]] | term_start6 = 2011 మే 14 | term_end6 = 2016 మే 12 | constituency6 = [[ఉడుమలైపేట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉడుమలైపేట్టై]] | predecessor6 = సి.షణ్ముగవేలు | successor6 = ఉడుమలై కె. రాధాకృష్ణన్ | term_start7 = మే 2001 | term_end7 = మే 2011 | constituency7 = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | predecessor7 = ఎస్. రాజు | successor7 = ఎం.కె. ముత్తుకరుప్పన్నస్వామి | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1952|07|02}} | birth_place = తిప్పంపట్టి, పొల్లాచి | alt = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | education = ఎంఏ, ఎం. ఫిల్., పిహెచ్. డి. | children = 6 | spouse = భాగ్యలక్ష్మి, జ్యోతిలక్ష్మి | image_size = | image = }} '''పొల్లాచి వరదరాజ్ జయరామన్''' , '''పొల్లాచి వి. జయరామన్''' లేదా '''వి. జయరామన్‌గా''' సుపరిచితులైన [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]], [[ఉడుమలైపేట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉడుమలైపేట్టై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఐదుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై పరిశ్రమలు, పర్యావరణం, కాలుష్య నియంత్రణ శాఖ మంత్రిగా (2001-2002), ఆహారం, పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రిగా, తమిళనాడు శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్‌గా (2012-2021) పని చేశాడు.<ref name="Tamil Nadu Election 2021: Hot Seat - Pollachi">{{cite news |last1= |first1= |title=Tamil Nadu Election 2021: Hot Seat - Pollachi |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/22/tamil-nadu-election-2021-hot-seat--pollachi-2279688.html |access-date=5 August 2026 |publisher=The New Indian Express |date=23 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805031709/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/22/tamil-nadu-election-2021-hot-seat--pollachi-2279688.html |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="V. Jayaraman’s victory in Pollachi is AIADMK’s fifth in a row">{{cite news |last1= |first1= |title=V. Jayaraman’s victory in Pollachi is AIADMK’s fifth in a row |url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/v-jayaramans-victory-in-pollachi-is-aiadmks-fifth-in-a-row/article34468034.ece |access-date=5 August 2026 |publisher=The Hindu |date=3 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805031815/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/v-jayaramans-victory-in-pollachi-is-aiadmks-fifth-in-a-row/article34468034.ece |archive-date=5 August 2026 |language=en-IN}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] 6xzkhbz5yns9aaziagi5a09aptah2x7 0 505791 4920457 2026-08-05T03:34:09Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1275269282|Megan Compston]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920457 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Megan Compston|female=true|image=|image_size=|caption=|full_name=|birth_date={{birth date and age|1980|11|21|df=yes}}|birth_place=|nickname=|height=|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[Fast bowling|medium]]|role=[[Bowler (cricket)|Bowler]]<ref name=ESPN>{{cite web|url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/22912030/fury-aim-break-breakers|title=Fury aim to break Breakers|publisher=[[ESPNcricinfo]]|date=31 December 2007|access-date=3 July 2021}}</ref>|club1=[[Victoria women's cricket team|Victoria]]|year1=2007/08|columns=1|column1=[[List A cricket|WLA]]|matches1=2|runs1=3|bat avg1=3.00|100s/50s1=0/0|top score1=3|deliveries1=30|wickets1=0|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=0/–|source=[https://cricketarchive.com/Archive/Players/250/250208/250208.html CricketArchive]|date=3 July 2021}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} కాంప్‌స్టన్ ఎసెండన్ మారిబర్నాంగ్ పార్క్ లేడీస్ క్రికెట్ క్లబ్ (EMPLCC) తరపున 211 మ్యాచ్‌లు కూడా ఆడింది.<ref>{{Cite web|title=Past Victorian Players|url=http://www.emp.org.au/content.aspx?file=540%7C36466p|access-date=3 July 2021|publisher=Essendon Maribyrnong Park Ladies Cricket Club}}</ref> '''మేగాన్ కాంప్‌స్టన్'''<ref>{{Cite web|title=Victorian Women's Representatives|url=https://www.cricketvictoria.com.au/victorian-cricket-team/womens-representatives/|access-date=3 July 2021|publisher=[[Cricket Victoria]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Victorian Senior Player Cap List|url=http://wccc.vic.cricket.com.au/files/28120/files/2019-20/victoria%20senior%20player%20cap%20list%2025.09.2019.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181547/http://wccc.vic.cricket.com.au/files/28120/files/2019-20/victoria%20senior%20player%20cap%20list%2025.09.2019.pdf|archive-date=9 July 2021|access-date=3 July 2021|publisher=[[Cricket Victoria]]}}</ref> (జననం 21 నవంబర్ 1980) మాజీ ఆస్ట్రేలియన్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం]] బౌలర్ అయిన ఆమె, ఉమెన్స్ నేషనల్ క్రికెట్ లీగ్ (WNCL) 2007–08 సీజన్‌లో విక్టోరియా తరపున రెండు [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] మ్యాచ్‌లు ఆడింది.<ref name="CricketArchive">{{Cite web|title=Meagan Compston|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/250/250208/250208.html|url-access=subscription|access-date=3 July 2021|publisher=[[CricketArchive]]}}</ref> కాంప్‌స్టన్ ఎసెండన్ మారిబర్నాంగ్ పార్క్ లేడీస్ క్రికెట్ క్లబ్ (EMPLCC) తరపున 211 మ్యాచ్‌లు కూడా ఆడింది.<ref>{{Cite web|title=Past Victorian Players|url=http://www.emp.org.au/content.aspx?file=540%7C36466p|access-date=3 July 2021|publisher=Essendon Maribyrnong Park Ladies Cricket Club}}</ref> == మూలాలు == == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=328945}} * Megan Compston at CricketArchive (subscription required) [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] r55xmeap1otoaw5o8votz7yhs1zj42v 0 505792 4920462 2026-08-05T04:03:44Z Chaduvari 97 "[[:en:Special:Redirect/revision/1312530874|Pancha-Dravida]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920462 wikitext text/x-wiki '''పంచ ద్రావిడులు,''' [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుల]] లోని రెండు ప్రధాన సమూహాలలో ఒకటి. రెండవది పంచ గౌడీయులు. == ''రాజతరంగిణిలో'' == [[కల్హణుడు]] తన ''రాజతరంగిణిలో'' (సుమారు సా.శ. 12వ శతాబ్దం), క్రింది ఐదు బ్రాహ్మణ వర్గాలను పంచ ద్రావిడులుగా వర్గీకరించి, వారు [[వింధ్య పర్వతాలు|వింధ్య పర్వతాలకు]] దక్షిణాన నివసిస్తారని పేర్కొన్నాడు:<ref name="JGL_2002">{{Cite book|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z|last=James G. Lochtefeld|publisher=Rosen|year=2002|isbn=9780823931804|pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/490 490]–491|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168|title=Caste in Life: Experiencing Inequalities|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=9788131754399|editor-last=D. Shyam Babu and [[R. S. Khare|Ravindra S. Khare]]|page=168}}</ref> * కర్ణాటక (కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు) * తైలంగ ([[తెలుగు బ్రాహ్మణులు]]) * ద్రవిడ (తమిళనాడు, కేరళ బ్రాహ్మణులు) * మహారాష్ట్రక (మహారాష్ట్ర బ్రాహ్మణులు) * గుర్జారా (గుజరాతీ, మార్వాడీ, మేవారీ బ్రాహ్మణులు <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BM8BAAAAMAAJ&q=pancha+dravida+gurjara+rajasthan|title=Abu in Bombay State: A Scientific Study of the Problem|last=Pandya|first=A V|publisher=Charutar Vidya Mandal|year=1952|page=29|oclc=50873388|quote=It is interesting to note here that the Brahmin groups of Marwar and Mewar belong to the Gurjara group of the Panch Dravida division, whereas those of the Jaipur, Shekhavati, Haraoti and other areas of Rajasthan lying to the east of the Aravallis belong to the Panch Gaud group.}}</ref>) == ''సహ్యాద్రిఖండంలో'' == హేమాద్రి పండితుడు రాసిన ''చతుర్వర్గ చింతామణి'' (13వ శతాబ్దం) లోని ''సహ్యాద్రిఖండపు'' భాగంలో [[శివుడు|శివుడిని]] ఉటంకిస్తూ, పంచ ద్రావిడులలో క్రింది విభాగాలను పేర్కొన్నాడు:<ref>{{Cite paper|author=Rosalind O'Hanlon|title=Performance in a World of Paper: Puranic Histories and Social communication in Early Modern India|publisher=Oxford University Press / The Past and Present Society}}</ref><ref>{{Cite paper|author=Deshpande|title=Pañca-Gauḍa and Pañca-Drāviḍa: Contested Borders of a Traditional Classification}}</ref> * ద్రావిడ * తైలంగ * కర్ణాట * మధ్యదేశ (వివిధ పరిష్కారాలలో దీన్ని మహారాష్ట్రగా గుర్తించారు) * గుర్జర == ''కైఫియత్‌లలో'' == దక్షిణ మరాఠా దేశంలోని సమాజం గురించి వివరించే [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]] [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] కాలపు ''[[కైఫియ్యత్తులు|కైఫియత్‌లలో]]'' (అధికారిక రికార్డులు), ఈ క్రింది బ్రాహ్మణ వర్గాలను పంచ ద్రావిడలుగా పేర్కొన్నాయి: <ref name="KNC_1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|last=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic|year=1994|isbn=978-81-7156-347-0|pages=95–96}}</ref> * ఆంధ్ర-పూర్వ దేశస్థ * ద్రవిడ దేశస్థ * కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు * [[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు|దేశస్థ]] ''కైఫీయత్'' లలో గుర్జర బ్రాహ్మణులను పంచ గౌడలుగా వర్గీకరిస్తారు. వాటిలో పంచ ద్రావిడులకు చెందిన క్రింది 16 ఉప కులాలను కూడా పేర్కొన్నారు:<ref name="KNC_1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|last=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic|year=1994|isbn=978-81-7156-347-0|pages=95–96}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKrishnaji_Nageshrao_Chitnis1994">Krishnaji Nageshrao Chitnis (1994). [https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95 ''Glimpses of Maratha Socio-economic History'']. Atlantic. pp.&nbsp;<span class="nowrap">95–</span>96. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7156-347-0|<bdi>978-81-7156-347-0</bdi>]].</cite></ref>   == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] 71vm6w8fb0z2o1j1rb0ih05bi2sj1xv 4920463 4920462 2026-08-05T04:04:04Z Chaduvari 97 [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920463 wikitext text/x-wiki '''పంచ ద్రావిడులు,''' [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుల]] లోని రెండు ప్రధాన సమూహాలలో ఒకటి. రెండవది పంచ గౌడీయులు. == ''రాజతరంగిణిలో'' == [[కల్హణుడు]] తన ''రాజతరంగిణిలో'' (సుమారు సా.శ. 12వ శతాబ్దం), క్రింది ఐదు బ్రాహ్మణ వర్గాలను పంచ ద్రావిడులుగా వర్గీకరించి, వారు [[వింధ్య పర్వతాలు|వింధ్య పర్వతాలకు]] దక్షిణాన నివసిస్తారని పేర్కొన్నాడు:<ref name="JGL_2002">{{Cite book|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z|last=James G. Lochtefeld|publisher=Rosen|year=2002|isbn=9780823931804|pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/490 490]–491|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168|title=Caste in Life: Experiencing Inequalities|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=9788131754399|editor-last=D. Shyam Babu and [[R. S. Khare|Ravindra S. Khare]]|page=168}}</ref> * కర్ణాటక (కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు) * తైలంగ ([[తెలుగు బ్రాహ్మణులు]]) * ద్రవిడ (తమిళనాడు, కేరళ బ్రాహ్మణులు) * మహారాష్ట్రక (మహారాష్ట్ర బ్రాహ్మణులు) * గుర్జారా (గుజరాతీ, మార్వాడీ, మేవారీ బ్రాహ్మణులు <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BM8BAAAAMAAJ&q=pancha+dravida+gurjara+rajasthan|title=Abu in Bombay State: A Scientific Study of the Problem|last=Pandya|first=A V|publisher=Charutar Vidya Mandal|year=1952|page=29|oclc=50873388|quote=It is interesting to note here that the Brahmin groups of Marwar and Mewar belong to the Gurjara group of the Panch Dravida division, whereas those of the Jaipur, Shekhavati, Haraoti and other areas of Rajasthan lying to the east of the Aravallis belong to the Panch Gaud group.}}</ref>) == ''సహ్యాద్రిఖండంలో'' == హేమాద్రి పండితుడు రాసిన ''చతుర్వర్గ చింతామణి'' (13వ శతాబ్దం) లోని ''సహ్యాద్రిఖండపు'' భాగంలో [[శివుడు|శివుడిని]] ఉటంకిస్తూ, పంచ ద్రావిడులలో క్రింది విభాగాలను పేర్కొన్నాడు:<ref>{{Cite paper|author=Rosalind O'Hanlon|title=Performance in a World of Paper: Puranic Histories and Social communication in Early Modern India|publisher=Oxford University Press / The Past and Present Society}}</ref><ref>{{Cite paper|author=Deshpande|title=Pañca-Gauḍa and Pañca-Drāviḍa: Contested Borders of a Traditional Classification}}</ref> * ద్రావిడ * తైలంగ * కర్ణాట * మధ్యదేశ (వివిధ పరిష్కారాలలో దీన్ని మహారాష్ట్రగా గుర్తించారు) * గుర్జర == ''కైఫియత్‌లలో'' == దక్షిణ మరాఠా దేశంలోని సమాజం గురించి వివరించే [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]] [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] కాలపు ''[[కైఫియ్యత్తులు|కైఫియత్‌లలో]]'' (అధికారిక రికార్డులు), ఈ క్రింది బ్రాహ్మణ వర్గాలను పంచ ద్రావిడలుగా పేర్కొన్నాయి: <ref name="KNC_1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|last=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic|year=1994|isbn=978-81-7156-347-0|pages=95–96}}</ref> * ఆంధ్ర-పూర్వ దేశస్థ * ద్రవిడ దేశస్థ * కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు * [[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు|దేశస్థ]] ''కైఫీయత్'' లలో గుర్జర బ్రాహ్మణులను పంచ గౌడలుగా వర్గీకరిస్తారు. వాటిలో పంచ ద్రావిడులకు చెందిన క్రింది 16 ఉప కులాలను కూడా పేర్కొన్నారు:<ref name="KNC_1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|last=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic|year=1994|isbn=978-81-7156-347-0|pages=95–96}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKrishnaji_Nageshrao_Chitnis1994">Krishnaji Nageshrao Chitnis (1994). [https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95 ''Glimpses of Maratha Socio-economic History'']. Atlantic. pp.&nbsp;<span class="nowrap">95–</span>96. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7156-347-0|<bdi>978-81-7156-347-0</bdi>]].</cite></ref>   == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] 2sj25y3cthp29stdzl4c9z7i95l175a 4920465 4920463 2026-08-05T04:04:53Z Chaduvari 97 మూలాల్లో లోపాల సవరణ 4920465 wikitext text/x-wiki '''పంచ ద్రావిడులు,''' [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుల]] లోని రెండు ప్రధాన సమూహాలలో ఒకటి. రెండవది పంచ గౌడీయులు. == ''రాజతరంగిణిలో'' == [[కల్హణుడు]] తన ''రాజతరంగిణిలో'' (సుమారు సా.శ. 12వ శతాబ్దం), క్రింది ఐదు బ్రాహ్మణ వర్గాలను పంచ ద్రావిడులుగా వర్గీకరించి, వారు [[వింధ్య పర్వతాలు|వింధ్య పర్వతాలకు]] దక్షిణాన నివసిస్తారని పేర్కొన్నాడు:<ref name="JGL_2002">{{Cite book|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z|last=James G. Lochtefeld|publisher=Rosen|year=2002|isbn=9780823931804|pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/490 490]–491|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXyWE6KbG8oC&pg=PA168|title=Caste in Life: Experiencing Inequalities|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=9788131754399|editor-last=D. Shyam Babu and [[R. S. Khare|Ravindra S. Khare]]|page=168}}</ref> * కర్ణాటక (కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు) * తైలంగ ([[తెలుగు బ్రాహ్మణులు]]) * ద్రవిడ (తమిళనాడు, కేరళ బ్రాహ్మణులు) * మహారాష్ట్రక (మహారాష్ట్ర బ్రాహ్మణులు) * గుర్జారా (గుజరాతీ, మార్వాడీ, మేవారీ బ్రాహ్మణులు <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BM8BAAAAMAAJ&q=pancha+dravida+gurjara+rajasthan|title=Abu in Bombay State: A Scientific Study of the Problem|last=Pandya|first=A V|publisher=Charutar Vidya Mandal|year=1952|page=29|oclc=50873388|quote=It is interesting to note here that the Brahmin groups of Marwar and Mewar belong to the Gurjara group of the Panch Dravida division, whereas those of the Jaipur, Shekhavati, Haraoti and other areas of Rajasthan lying to the east of the Aravallis belong to the Panch Gaud group.}}</ref>) == ''సహ్యాద్రిఖండంలో'' == హేమాద్రి పండితుడు రాసిన ''చతుర్వర్గ చింతామణి'' (13వ శతాబ్దం) లోని ''సహ్యాద్రిఖండపు'' భాగంలో [[శివుడు|శివుడిని]] ఉటంకిస్తూ, పంచ ద్రావిడులలో క్రింది విభాగాలను పేర్కొన్నాడు:<ref>{{Cite paper|author=Rosalind O'Hanlon|title=Performance in a World of Paper: Puranic Histories and Social communication in Early Modern India|publisher=Oxford University Press / The Past and Present Society}}</ref><ref>{{Cite paper|author=Deshpande|title=Pañca-Gauḍa and Pañca-Drāviḍa: Contested Borders of a Traditional Classification}}</ref> * ద్రావిడ * తైలంగ * కర్ణాట * మధ్యదేశ (వివిధ పరిష్కారాలలో దీన్ని మహారాష్ట్రగా గుర్తించారు) * గుర్జర == ''కైఫియత్‌లలో'' == దక్షిణ మరాఠా దేశంలోని సమాజం గురించి వివరించే [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]] [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] కాలపు ''[[కైఫియ్యత్తులు|కైఫియత్‌లలో]]'' (అధికారిక రికార్డులు), ఈ క్రింది బ్రాహ్మణ వర్గాలను పంచ ద్రావిడలుగా పేర్కొన్నాయి: <ref name="KNC_1994-1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|last=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic|year=1994|isbn=978-81-7156-347-0|pages=95–96}}</ref> * ఆంధ్ర-పూర్వ దేశస్థ * ద్రవిడ దేశస్థ * కర్ణాటక బ్రాహ్మణులు * [[దేశస్థ బ్రాహ్మణులు|దేశస్థ]] ''కైఫీయత్'' లలో గుర్జర బ్రాహ్మణులను పంచ గౌడలుగా వర్గీకరిస్తారు. వాటిలో పంచ ద్రావిడులకు చెందిన క్రింది 16 ఉప కులాలను కూడా పేర్కొన్నారు:<ref name="KNC_1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95|title=Glimpses of Maratha Socio-economic History|last=Krishnaji Nageshrao Chitnis|publisher=Atlantic|year=1994|isbn=978-81-7156-347-0|pages=95–96}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKrishnaji_Nageshrao_Chitnis1994">Krishnaji Nageshrao Chitnis (1994). [https://books.google.com/books?id=k--C9xHsSnEC&pg=PA95 ''Glimpses of Maratha Socio-economic History'']. Atlantic. pp.&nbsp;<span class="nowrap">95–</span>96. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7156-347-0|<bdi>978-81-7156-347-0</bdi>]].</cite></ref>   == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] lpzhlutpgzks03mu63o6mq3avmcxu1u 0 505793 4920464 2026-08-05T04:04:30Z Muralikrishna m 106628 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox person | name = విస్మయ మోహన్‌లాల్ | mother = సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ | father = [[మోహన్ లాల్]] }} '''విస్మయ మోహన్‌లాల్''' (జననం 1991) భారతీయ రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి. ఆమె [[మలయాళ సినిమా]] అగ్రనట...' 4920464 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = విస్మయ మోహన్‌లాల్ | mother = సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ | father = [[మోహన్ లాల్]] }} '''విస్మయ మోహన్‌లాల్''' (జననం 1991) భారతీయ రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి. ఆమె [[మలయాళ సినిమా]] అగ్రనటుడు [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]], నిర్మాత సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ దంపతుల కుమార్తె.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/vismaya-mohanlal-to-debut-in-acting-with-thudakkam/0299/126138594|title=Thudakkam: సినిమాల్లోకి మోహన్‌లాల్‌ కుమార్తె.. ట్రైలర్‌ రిలీజ్‌|work=EENADU|access-date=2026-08-05|language=te}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] 6n38lf2zrlni6n8v3vutwkxfm50a4ef 4920466 4920464 2026-08-05T04:08:01Z Muralikrishna m 106628 4920466 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = విస్మయ మోహన్‌లాల్ | birth_date = 1991 | birth_place = [[తిరువనంతపురం]], కేరళ, భారతదేశం | nationality = భారతీయురాలు | occupation = రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి | mother = సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ | father = [[మోహన్ లాల్]] }} '''విస్మయ మోహన్‌లాల్''' (జననం 1991) భారతీయ రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి. ఆమె [[మలయాళ సినిమా]] అగ్రనటుడు [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]], నిర్మాత సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ దంపతుల కుమార్తె.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/vismaya-mohanlal-to-debut-in-acting-with-thudakkam/0299/126138594|title=Thudakkam: సినిమాల్లోకి మోహన్‌లాల్‌ కుమార్తె.. ట్రైలర్‌ రిలీజ్‌|work=EENADU|access-date=2026-08-05|language=te}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] o7da9uv1ti6q4qv5mu33gtxak7kbame 4920481 4920466 2026-08-05T04:29:20Z Muralikrishna m 106628 4920481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = విస్మయ మోహన్‌లాల్ | birth_date = 1991 | birth_place = [[తిరువనంతపురం]], కేరళ, భారతదేశం | nationality = భారతీయురాలు | occupation = రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి | mother = సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ | father = [[మోహన్ లాల్]] | relatives = ప్రణవ్ మోహన్‌లాల్ (సోదరుడు) }} '''విస్మయ మోహన్‌లాల్''' (జననం 1991) భారతీయ రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి. ఆమె [[మలయాళ సినిమా]] అగ్రనటుడు [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]], నిర్మాత సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ దంపతుల కుమార్తె.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/vismaya-mohanlal-to-debut-in-acting-with-thudakkam/0299/126138594|title=Thudakkam: సినిమాల్లోకి మోహన్‌లాల్‌ కుమార్తె.. ట్రైలర్‌ రిలీజ్‌|work=EENADU|access-date=2026-08-05|language=te}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == తండ్రి మోహన్‌లాల్, తల్లి సుచిత్ర ఇద్దరూ భారతీయ సినిమాలో ప్రముఖులు అయినా విస్మయ వినోద పరిశ్రమవైపు చూడలేదు. [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి డిగ్రీ పట్టభద్రురాలయి సాహిత్యం, చిత్రలేఖనం, మార్షల్ ఆర్ట్స్ వైపు అడుగులు వేసింది. == కెరీర్ == అయితే, ''అనూహ్యంగా'' విస్మయ మోహన్‌లాల్ యాక్షన్‌ థ్రిల్లర్‌ చిత్రం తుడక్కం (2026)తో కథానాయకిగా పరిచయం కానుంది. ఇందులో ఆమె ఆశిష్‌ జో ఆంటోనీ తో జతకట్టింది. ఆగస్టు 7న ప్రేక్షకుల ముందుకు రానున్న ఈ చిత్రం జూడ్‌ ఆంటోనీ జోసెఫ్‌ దర్శకత్వంలో ఆంటోని పెరుంబవూర్‌ నిర్మించాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] fa0zf646bgpgfi31icoau5jlgempt02 4920483 4920481 2026-08-05T04:30:41Z Muralikrishna m 106628 4920483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = విస్మయ మోహన్‌లాల్ | birth_date = 1991 | birth_place = [[తిరువనంతపురం]], కేరళ, భారతదేశం | nationality = భారతీయురాలు | occupation = రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి | mother = సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ | father = [[మోహన్ లాల్]] | relatives = [[ప్రణవ్ మోహన్ లాల్]] (సోదరుడు) }} '''విస్మయ మోహన్‌లాల్''' (జననం 1991) భారతీయ రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి. ఆమె [[మలయాళ సినిమా]] అగ్రనటుడు [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]], నిర్మాత సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ దంపతుల కుమార్తె.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/vismaya-mohanlal-to-debut-in-acting-with-thudakkam/0299/126138594|title=Thudakkam: సినిమాల్లోకి మోహన్‌లాల్‌ కుమార్తె.. ట్రైలర్‌ రిలీజ్‌|work=EENADU|access-date=2026-08-05|language=te}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == తండ్రి మోహన్‌లాల్, తల్లి సుచిత్ర ఇద్దరూ భారతీయ సినిమాలో ప్రముఖులు అయినా విస్మయ వినోద పరిశ్రమవైపు చూడలేదు. [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి డిగ్రీ పట్టభద్రురాలయి సాహిత్యం, చిత్రలేఖనం, మార్షల్ ఆర్ట్స్ వైపు అడుగులు వేసింది. == కెరీర్ == అయితే, ''అనూహ్యంగా'' విస్మయ మోహన్‌లాల్ యాక్షన్‌ థ్రిల్లర్‌ చిత్రం తుడక్కం (2026)తో కథానాయకిగా పరిచయం కానుంది. ఇందులో ఆమె ఆశిష్‌ జో ఆంటోనీ తో జతకట్టింది. ఆగస్టు 7న ప్రేక్షకుల ముందుకు రానున్న ఈ చిత్రం జూడ్‌ ఆంటోనీ జోసెఫ్‌ దర్శకత్వంలో ఆంటోని పెరుంబవూర్‌ నిర్మించాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] fbbf9cnqj2ypumadp5d8305tjf4pqoi 4920486 4920483 2026-08-05T04:37:43Z Muralikrishna m 106628 4920486 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = విస్మయ మోహన్‌లాల్ | birth_date = 1991 | birth_place = [[తిరువనంతపురం]], కేరళ, భారతదేశం | nationality = భారతీయురాలు | occupation = రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి | mother = సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ | father = [[మోహన్ లాల్]] | relatives = [[ప్రణవ్ మోహన్ లాల్]] (సోదరుడు) }} '''విస్మయ మోహన్‌లాల్''' (జననం 1991) భారతీయ రచయిత్రి, దర్శకురాలు, నటి. ఆమె [[మలయాళ సినిమా]] అగ్రనటుడు [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]], నిర్మాత సుచిత్ర మోహన్‌లాల్‌ దంపతుల కుమార్తె.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/vismaya-mohanlal-to-debut-in-acting-with-thudakkam/0299/126138594|title=Thudakkam: సినిమాల్లోకి మోహన్‌లాల్‌ కుమార్తె.. ట్రైలర్‌ రిలీజ్‌|work=EENADU|access-date=2026-08-05|language=te}}</ref> ఆమె తాత [[తమిళ సినిమా]] నిర్మాత కె. బాలాజీ, మామ సురేష్ బాలాజి కూడా నిర్మాత. కాగా ఆమె సోదరుడు [[ప్రణవ్ మోహన్ లాల్|ఫ్రణవ్]] కూడా సినిమా నటుడే. == ప్రారంభ జీవితం == తండ్రి మోహన్‌లాల్, తల్లి సుచిత్ర ఇద్దరూ భారతీయ సినిమాలో ప్రముఖులు అయినా విస్మయ వినోద పరిశ్రమవైపు చూడలేదు. [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి డిగ్రీ పట్టభద్రురాలయి సాహిత్యం, చిత్రలేఖనం, మార్షల్ ఆర్ట్స్ వైపు అడుగులు వేసింది. == కెరీర్ == అయితే, ''అనూహ్యంగా'' విస్మయ మోహన్‌లాల్ యాక్షన్‌ థ్రిల్లర్‌ చిత్రం తుడక్కం (2026)తో కథానాయకిగా పరిచయం కానుంది. ఇందులో ఆమె ఆశిష్‌ జో ఆంటోనీ తో జతకట్టింది. ఆగస్టు 7న ప్రేక్షకుల ముందుకు రానున్న ఈ చిత్రం జూడ్‌ ఆంటోనీ జోసెఫ్‌ దర్శకత్వంలో ఆంటోని పెరుంబవూర్‌ నిర్మించాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] nh9xje77n2ynoc4wnzsw7qhfrlu1k88 14 505794 4920471 2026-08-05T04:11:41Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4920471 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 505795 4920476 2026-08-05T04:20:51Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఎ. సుధాకర్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | party = File:Indian election symbol rising sun.svg...' 4920476 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎ. సుధాకర్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచి]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[వి.జయరామన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''ఎ. సుధాకర్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎ. సుధాకర్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[పొల్లాచి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థి డాక్టర్ ఎ. శ్రీధరన్‌పై 9,371 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref ఎ. సుధాకర్ 54,671 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎ. శ్రీధరన్‌ 45,300 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041727/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041651/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] s8tgyv9qtnv0hw4sq6bzs7nz3ot19m1 4920477 4920476 2026-08-05T04:21:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920477 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎ. సుధాకర్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[వి.జయరామన్]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''ఎ. సుధాకర్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎ. సుధాకర్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థి డాక్టర్ ఎ. శ్రీధరన్‌పై 9,371 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref ఎ. సుధాకర్ 54,671 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎ. శ్రీధరన్‌ 45,300 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041727/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041651/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] rcsckwytpjcskvr5sa6iqucfxhyniyb 4920478 4920477 2026-08-05T04:21:45Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920478 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎ. సుధాకర్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = టి.కె. అముల్కందస్వామి | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''ఎ. సుధాకర్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎ. సుధాకర్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థి డాక్టర్ ఎ. శ్రీధరన్‌పై 9,371 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref ఎ. సుధాకర్ 54,671 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎ. శ్రీధరన్‌ 45,300 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041727/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041651/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 9p80ifzgbrvqwrlek1xtgs598yeegeb 4920480 4920478 2026-08-05T04:24:13Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920480 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎ. సుధాకర్ | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 మే 4 | term_end = ప్రస్తుతం | constituency = [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[టి.కె. అముల్కందస్వామి]] | father = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= [[తమిళనాడు]] |birth_date= }} '''ఎ. సుధాకర్''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|title=Tamil Nadu election results 2026: Full list of winners|last1=|first1=|date=4 May 2026|access-date=5 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260505150617/https://www.thehindu.com/elections/tamil-nadu-assembly/tamil-nadu-assembly-election-2026-results-full-list-of-winners/article70908112.ece|archive-date=5 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎ. సుధాకర్ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2026లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|డీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే]] అభ్యర్థి డాక్టర్ ఎ. శ్రీధరన్‌పై 9,371 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|title=Tamil Nadu Assembly Election Results 2026 Winners: TVK secures 108 seats; DMK wins 59 — check constituency-wise|date=4 May 2026|access-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601080233/https://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-assembly-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seat-wise-10664508/|archive-date=1 June 2026|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref ఎ. సుధాకర్ 54,671 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎ. శ్రీధరన్‌ 45,300 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai">{{cite news |title=Tamil Nadu Legislative Assembly election Result 2026 - Valparai|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |access-date=5 August 2026 |work= |publisher=Election Commission of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041727/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S22124.htm |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Valparai Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|access-date=5 August 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805041651/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/tamil-nadu/constituency-show/valparai|archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] btlseu9gq8cnbvscaz7m0zdv4ma7t1t 0 505796 4920482 2026-08-05T04:30:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = టి.కె. అముల్కందస్వామి |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2025 | constituency = [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] | par...' 4920482 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = టి.కె. అముల్కందస్వామి |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2025 | constituency = [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = | successor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | children = | profession = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''టి.కె. అముల్కందస్వామి''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Assembly Election Results 2016">{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|title=Assembly Election Results 2016|date=23 June 2023|work=|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100936/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/tamil-nadu-election-results/7247-tamil-nadu-constituency-wise-election-result.html|archivedate=23 June 2023|language=en-gb}}</ref><ref name="AIADMK MLA T K Amulkandasami passes away at 60">{{cite news |title=AIADMK MLA T K Amulkandasami passes away at 60 |url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/aiadmk-mla-t-k-amulkandasami-passes-away-at-60-3596761 |access-date=5 August 2026 |publisher=Deccan Herald |date=21 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805042308/https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/aiadmk-mla-t-k-amulkandasami-passes-away-at-60-3596761 |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Valparai AIADMK MLA Amul Kandasamy passes away at 60">{{cite news |last1= |first1= |title=Valparai AIADMK MLA Amul Kandasamy passes away at 60 |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/valparai-aiadmk-mla-amul-kandasamy-passes-away-at-60/article69721031.ece |access-date=5 August 2026 |publisher=The Hindu |date=21 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805042327/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/valparai-aiadmk-mla-amul-kandasamy-passes-away-at-60/article69721031.ece |archive-date=5 August 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="வால்பாறை எம்.எல்.ஏ கந்தசாமி காலமானார்: அதிமுகவில் எதிர்பாராத இழப்பு.. தொண்டர்கள் சோகம்!">{{cite news |title=வால்பாறை எம்.எல்.ஏ கந்தசாமி காலமானார்: அதிமுகவில் எதிர்பாராத இழப்பு.. தொண்டர்கள் சோகம்! |url=https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/aiadmk-valparai-mla-amulkandasami-passed-away-due-to-health-issues-226736 |access-date=5 August 2026 |publisher=ABP Nadu |date=21 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805042401/https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/aiadmk-valparai-mla-amulkandasami-passed-away-due-to-health-issues-226736 |archive-date=5 August 2026 |language=}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== టి.కె. అముల్కందస్వామి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] అభ్యర్థి ఎం. అరుముఘంపై 12,223 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. అముల్కందస్వామి 71,672 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎం. అరుముఘం 59,449 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] f62wb99lpljwimzby5sppuuqfdse08e 4920484 4920482 2026-08-05T04:30:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4920484 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = టి.కె. అముల్కందస్వామి |birth_place = [[తమిళనాడు]] |birth_date = | office = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2025 | constituency = [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాల్పరై]] | party = [[File:Indian Election Symbol Two Leaves.png|30px]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = | successor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | children = | profession = |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma_mater = | father = | relatives = | education = | spouse = }} '''టి.కె. అముల్కందస్వామి''' [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="AIADMK MLA T K Amulkandasami passes away at 60">{{cite news |title=AIADMK MLA T K Amulkandasami passes away at 60 |url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/aiadmk-mla-t-k-amulkandasami-passes-away-at-60-3596761 |access-date=5 August 2026 |publisher=Deccan Herald |date=21 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805042308/https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/aiadmk-mla-t-k-amulkandasami-passes-away-at-60-3596761 |archive-date=5 August 2026 |language=en}}</ref><ref name="Valparai AIADMK MLA Amul Kandasamy passes away at 60">{{cite news |last1= |first1= |title=Valparai AIADMK MLA Amul Kandasamy passes away at 60 |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/valparai-aiadmk-mla-amul-kandasamy-passes-away-at-60/article69721031.ece |access-date=5 August 2026 |publisher=The Hindu |date=21 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805042327/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/valparai-aiadmk-mla-amul-kandasamy-passes-away-at-60/article69721031.ece |archive-date=5 August 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="வால்பாறை எம்.எல்.ஏ கந்தசாமி காலமானார்: அதிமுகவில் எதிர்பாராத இழப்பு.. தொண்டர்கள் சோகம்!">{{cite news |title=வால்பாறை எம்.எல்.ஏ கந்தசாமி காலமானார்: அதிமுகவில் எதிர்பாராத இழப்பு.. தொண்டர்கள் சோகம்! |url=https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/aiadmk-valparai-mla-amulkandasami-passed-away-due-to-health-issues-226736 |access-date=5 August 2026 |publisher=ABP Nadu |date=21 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805042401/https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/aiadmk-valparai-mla-amulkandasami-passed-away-due-to-health-issues-226736 |archive-date=5 August 2026 |language=}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== టి.కె. అముల్కందస్వామి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2021 తమిళనాడు శాసనసభ ఎన్నికలు|2021లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[వాల్పరై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అన్నాడీఎంకే]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] అభ్యర్థి ఎం. అరుముఘంపై 12,223 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. అముల్కందస్వామి 71,672 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, ఎం. అరుముఘం 59,449 ఓట్లతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] cutjjyqzp943ie2f9nambig0gmv2w6i 0 505797 4920487 2026-08-05T04:51:42Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1363989760|Leena Gangopadhyay]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920487 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=లీనా గంగోపాధ్యాయ|width=|birth_date=|birth_place=[[కోల్‌కతా]]|spouse=|children=అర్క గంగూలీ|profession={{hlist|చిత్ర నిర్మాత | రచయిత}}|alma_mater=[[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]|office=పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా కమిషన్ చైర్‌పర్సన్}} '''లీనా గంగోపాధ్యాయ''' ఒక భారతీయ రచయిత్రి, నిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమె ప్రధానంగా [[పశ్చిమ బెంగాల్ సినిమా|బెంగాల్ సినిమా]] పరిశ్రమతో సంబంధం కలిగి ఉన్నది. జనవరి 2024 నాటికి, ఆమె పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా కమిషన్ చైర్పర్సన్ గా పనిచేస్తున్నది.<ref>{{Cite web|date=2022-06-27|title=West Bengal Commission of Women to host a workshop for the mental well-being of artists – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/west-bengal-commission-of-women-to-host-a-workshop-to-create-awareness-on-mental-well-being-of-artists/articleshow/92495600.cms|access-date=|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=সিরিয়ালীনা|url=https://www.anandabazar.com/supplementary/anandaplus/a-special-interview-of-successful-bengali-script-writer-leena-ganguly-1.426232|access-date=2019-12-27|website=anandabazar.com|language=bn}}</ref> సైబల్ బెనర్జీతో పాటు [[కోల్కతా]]<nowiki/>కు చెందిన నిర్మాణ సంస్థ మ్యాజిక్ మొమెంట్స్ మోషన్ పిక్చర్స్ వ్యవస్థాపకుల్లో ఆమె ఒకరు. ఆమె తన కుమారుడు ఆర్కా గంగూలీ యాజమాన్యంలోని ఆర్గానిక్ స్టూడియోలో దర్శకురాలు, స్క్రిప్ట్, కథా రచయిత కూడా. === సినిమా === {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !మూలం |- |2003 |''భలే తెకో'' |రచయిత్రి |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/vidya-in-leena-saibals-next/articleshow/73246887.cms|title=Vidya in Leena-Saibal's next?|last=Chakraborty|first=Shamayita|work=Times of India}}</ref> |- |2018 |''[[మాటి (చలనచిత్రం)|మాట్]]'' |డైరెక్టర్, నిర్మాత |<ref>{{Cite web|last=Sarkar|first=Roushni|title=Director Leena Gangopadhyay impressed with Dev's zeal for learning|url=https://www.cinestaan.com/articles/2019/dec/9/23518|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227124841/https://www.cinestaan.com/articles/2019/dec/9/23518|archive-date=27 December 2019|access-date=2019-12-27|website=Cinestaan}}</ref> |- |2019 |''సంజబతి'' | rowspan="2" |సహ-దర్శకుడు | |- | - |''ఖేలఘోర్'' |<ref>{{Cite web|title=এবার জুটিতে দেব- শ্রাবন্তী - পাওলি! আসছে নতুন ছবি 'খেলাঘর'|url=https://bangla.aajtak.in/cinema-and-tv-serial-news/tollywood-bengali-cinema/story/dev-announces-new-movie-khelaghor-leena-gangopadhyay-and-saibal-banerjee-superstar-will-share-screen-srabanti-chatterjee-and-paoli-dam-273833-2021-04-17|access-date=2022-07-13|website=Aaj Tak বাংলা|language=bn}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:1970 జననాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] jnv0dplgna8cwso4pxltx8ulg3njs1a 4920488 4920487 2026-08-05T04:52:25Z Muralikrishna m 106628 4920488 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=లీనా గంగోపాధ్యాయ|width=|birth_date=|birth_place=[[కోల్‌కతా]]|spouse=|children=అర్క గంగూలీ|profession={{hlist|చిత్ర నిర్మాత | రచయిత}}|alma_mater=[[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]|office=పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా కమిషన్ చైర్‌పర్సన్}} '''లీనా గంగోపాధ్యాయ''' ఒక భారతీయ రచయిత్రి, నిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమె ప్రధానంగా [[పశ్చిమ బెంగాల్ సినిమా|బెంగాల్ సినిమా]] పరిశ్రమతో సంబంధం కలిగి ఉన్నది. జనవరి 2024 నాటికి, ఆమె పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా కమిషన్ చైర్పర్సన్ గా పనిచేస్తున్నది.<ref>{{Cite web|date=2022-06-27|title=West Bengal Commission of Women to host a workshop for the mental well-being of artists – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/west-bengal-commission-of-women-to-host-a-workshop-to-create-awareness-on-mental-well-being-of-artists/articleshow/92495600.cms|access-date=|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=সিরিয়ালীনা|url=https://www.anandabazar.com/supplementary/anandaplus/a-special-interview-of-successful-bengali-script-writer-leena-ganguly-1.426232|access-date=2019-12-27|website=anandabazar.com|language=bn}}</ref> సైబల్ బెనర్జీతో పాటు [[కోల్కతా]]<nowiki/>కు చెందిన నిర్మాణ సంస్థ మ్యాజిక్ మొమెంట్స్ మోషన్ పిక్చర్స్ వ్యవస్థాపకుల్లో ఆమె ఒకరు. ఆమె తన కుమారుడు ఆర్కా గంగూలీ యాజమాన్యంలోని ఆర్గానిక్ స్టూడియోలో దర్శకురాలు, స్క్రిప్ట్, కథా రచయిత కూడా. == కెరీర్ == {| class="wikitable" |+సినిమా !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !మూలం |- |2003 |''భలే తెకో'' |రచయిత్రి |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/vidya-in-leena-saibals-next/articleshow/73246887.cms|title=Vidya in Leena-Saibal's next?|last=Chakraborty|first=Shamayita|work=Times of India}}</ref> |- |2018 |''[[మాటి (చలనచిత్రం)|మాట్]]'' |డైరెక్టర్, నిర్మాత |<ref>{{Cite web|last=Sarkar|first=Roushni|title=Director Leena Gangopadhyay impressed with Dev's zeal for learning|url=https://www.cinestaan.com/articles/2019/dec/9/23518|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227124841/https://www.cinestaan.com/articles/2019/dec/9/23518|archive-date=27 December 2019|access-date=2019-12-27|website=Cinestaan}}</ref> |- |2019 |''సంజబతి'' | rowspan="2" |సహ-దర్శకుడు | |- | - |''ఖేలఘోర్'' |<ref>{{Cite web|title=এবার জুটিতে দেব- শ্রাবন্তী - পাওলি! আসছে নতুন ছবি 'খেলাঘর'|url=https://bangla.aajtak.in/cinema-and-tv-serial-news/tollywood-bengali-cinema/story/dev-announces-new-movie-khelaghor-leena-gangopadhyay-and-saibal-banerjee-superstar-will-share-screen-srabanti-chatterjee-and-paoli-dam-273833-2021-04-17|access-date=2022-07-13|website=Aaj Tak বাংলা|language=bn}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:1970 జననాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] fihf2vm7uq2sitirvbf92uc5tyj283g 0 505798 4920496 2026-08-05T05:41:09Z Chaduvari 97 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360493587|Iyer]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920496 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste|caste_name=అయ్యరు|image=VadamaIyerpriestsintamilnadu.jpg|caption=వడమ అయ్యరు పూజారులు|varna=బ్రాహ్మణులు|jati=|classification=|gotra=|veda=|kula_daivat=|kula_devi=|guru=[[ఆది శంకర]]|mantra=|nishan=|devak=|religions=[[హిందూ మతం]]|languages=[[తమిళం]], [[సంస్కృతం]]|country=[[భారతదేశం]]|state=[[తమిళనాడు]]|populated_states=తమిళనాడు, [[కేరళ]], [[కర్ణాటక]]|region=|India_migration=|population=|family_names=అయ్యరు, [[శాస్త్రి]], భట్టర్|feudal_title=|heraldic_title=|lineage=|color=|throne=|victory_weapon=|endogamous=|notable_members=|subdivisions=వడమ<br />బ్రహ్మచరణం<br />దీక్షితార్<br />అష్టసహస్రం<br />శోలియార్|related=కేరళ అయ్యర్లు [[అయ్యంగార్|అయ్యంగార్లు]] వైదీకి బ్రాహ్మణులు వైదీకి వెలనాడు హవ్యక బ్రాహ్మణులు హోయసల బ్రాహ్మణులు స్థానీక బ్రాహ్మణులు బబ్బూర్‌కమ్మె|historical_grouping=|disputed_grouping=|status=|education_reservation=|employment_reservation=|other_reservation=|original_kingdom=|other_kingdom=|official_website=|footnotes=}} '''అయ్యర్లు''' తమిళ బ్రాహ్మణులలో ఒక శాఖ. అయ్యర్లు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరులు]] ప్రతిపాదించిన ''[[అద్వైతం|అద్వైత]]'' తత్వాన్ని అనుసరిస్తారు. [[స్మార్తం|స్మార్త సంప్రదాయాన్ని]] ఆచరిస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1525/9780520317864/html|title=Caste, Class, and Power|last=Béteille|first=André|date=2020-10-26|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-31786-4|language=en|doi=10.1525/9780520317864}}</ref> శ్రీ వైష్ణవ మతాన్ని అనుసరించే [[అయ్యంగార్]] సమాజానికి ఇది విరుద్ధం. అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లను కలిపి తమిళ బ్రాహ్మణులు అంటారు. అయ్యర్లలో అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] నివసిస్తారు. అయ్యర్లు సంప్రదాయ, ప్రాంతీయ భేదాల ఆధారంగా వివిధ వర్గాలుగా విభజించబడ్డారు. ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, వారిని కూడా వారి [[గోత్రాలు|గోత్రాన్ని]] బట్టీ, వారు అనుసరించే వేదాన్ని బట్టీ వర్గీకరిస్తారు. వారు [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణ]] వర్గానికి చెందుతారు. "అయ్యర్" అనే పేరును ఇంటిపేరుగా ఉపయోగించడం అయ్యర్లలో మామూలు. ఇదే కాకుండా, '''శాస్త్రి,'''<ref name="britannica">{{Cite book|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/524792/sastri#tab=active~checked%2Citems~checked&title=%C5%9B%C4%81str%C4%AB%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Encyclopædia Britannica, śāstrī}}</ref> '''భట్టర్''' వంటి ఇతర ఇంటిపేర్లను కూడా ఉపయోగిస్తూంటారు. == వ్యుత్పత్తి == అయ్యర్ అంటే [[తమిళ భాష|తమిళంలోను]], ఇతర [[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]] భాషలలోనూ అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి. ఇది గౌరవనీయమైన వ్యక్తిని సూచిస్తుంది. ''ద్రావిడ వ్యుత్పత్తి నిఘంటువు'' ప్రకారం, ఈ పదానికి "తండ్రి, ఋషి, పురోహితుడు, గురువు, బ్రాహ్మణుడు, ఉన్నత వ్యక్తి, యజమాని, రాజు" వంటి వివిధ అర్థాలున్నాయి. అలాగే "అన్నయ్య" అని అర్థం వచ్చే ''తమయన్,'' "ప్రభువు, యజమాని, భర్త, రాజు, గురువు, పురోహితుడు, ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి" అని అర్థం కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|title=A Dravidian etymological dictionary|last=Burrow, T.|last2=M. B. Emeneau|publisher=Oxford University Press|pages=19}}</ref> అయ్య, అయిర/అయ్యిర అనే పదాలను సంస్కృత పదం ''ఆర్య'' కు [[ప్రాకృతం|ప్రాకృత]] రూపాలుగా భాషాశాస్త్రం పరిగణిస్తుంది.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|last=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7|page=898}}</ref><ref name="paligrammarp49">{{Cite book|title=A Simplified grammar of the Pali language|last=Miller|first=Edward|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-103-26738-5|page=49}}</ref> == జనాభా, వ్యాప్తి == నేడు అయ్యర్లు [[దక్షిణ భారతదేశం]] అంతటా నివసిస్తున్నారు. కానీ అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోనే]] అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నారు. తమిళనాడు రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో తమిళ బ్రాహ్మణులు సుమారు 3 శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్నారు. వారు రాష్ట్రమంతటా విస్తరించి ఉన్నారు. అయితే, అయ్యర్ సమాజ జనాభాపై ఖచ్చితమైన గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు.<ref>{{Cite paper|title=Brahmins|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population}}</ref> దక్షిణ తమిళనాడు ప్రాంతంలోని అయ్యర్లను [[తిరునెల్వేలి]] అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. వారు తిరునెల్వేలి బ్రాహ్మణ మాండలికం మాట్లాడతారు.  === వలస === [[File:RGIyerbrothersgroup.jpg|కుడి|thumb| మైసూరు ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్ కు చెందిన మొదటి తరం వారసులు. రామస్వామి అయ్యర్ 19వ శతాబ్దంలో గణపతి అగ్రహారం నుండి మైసూరుకు వలస వచ్చి, మైసూరులో మొదటి అడ్వకేట్ జనరల్‌గా పనిచేశారు.]] గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా, చాలా మంది అయ్యర్లు [[కర్ణాటక|కర్ణాటకలోని]] కొన్ని ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. మైసూరు మహారాజుల పాలనలో, అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రాంతం]] నుండి చాలా మంది అయ్యర్లు మైసూరుకు వలస వచ్చారు. అష్టగ్రామ అయ్యర్లు కూడా కర్ణాటకలోని అయ్యర్లలో ఒక ప్రముఖ సమూహం. అయ్యర్లు ప్రాచీన కాలం నుండి [[ట్రావన్‌కోర్]] సంస్థానంలో స్థిరపడ్డారు. వేనాడ్ రాజ్యం (ప్రస్తుత [[కన్యాకుమారి జిల్లా]]), కేరళ దక్షిణ భాగాలు, తేన్ పాండి నాడు అని పిలువబడే [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేవి. తరువాత ట్రావన్‌కోర్ రాజ్యంగా ఎదిగిన [[వేనాడు రాజ్యం|వేనాడ్‌లో]] కూడా చాలా మంది అయ్యర్లు ఉండేవారు. [[ట్రావన్‌కోర్]] పాత రాజధాని పద్మనాభపురం. ఇది ప్రస్తుతం కన్యాకుమారి జిల్లాలో ఉంది. పూర్వపు ట్రావన్‌కోర్ [[సంస్థానం|సంస్థానానికి]] సరిహద్దుగా ఉన్న తమిళనాడులోని [[తిరునెల్వేలి]], [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] [[జిల్లా|జిల్లాల]] నుండి కూడా నిరంతర వలస ప్రవాహం ఉండేది. ప్రస్తుత తిరునెల్వేలి జిల్లాలోని అనేక భాగాలు పాత [[ట్రావన్‌కోర్]] రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. ఈ అయ్యర్లను నేడు త్రివేండ్రం అయ్యర్లుగా పిలుస్తారు. వీరిలో కొందరు [[కొచ్చి|కొచ్చిన్‌కు]], ఆ తర్వాత [[పాలక్కాడ్]], [[కోజికోడ్]] జిల్లాలకు వలస వెళ్లారు. తమిళనాడులోని [[తంజావూరు]] జిల్లా నుంచి పాలక్కాడ్‌కు కూడా వలసలు జరిగాయి. వారి వారసులను నేడు పాలక్కాడ్ అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. ఈ అయ్యర్లను సమిష్టిగా ఇప్పుడు ''కేరళ అయ్యర్లు'' అని పిలుస్తారు. కేరళకు సమీపంలో ఉన్న [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] కూడా ఇలాంటి అయ్యర్లు చాలా మంది ఉన్నారు.<ref name="colorful_festival_hindu">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|title=A colourful festival from a hoary past|last=Prabhakaran|first=G.|date=12 November 2005|work=The Hindu Metro Plus:Coimbatore|access-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805062343/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|archive-date=5 August 2007}}</ref> [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారతదేశంతో]] పాటు, అయ్యర్లు [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] ప్రాంతాలకు కూడా వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. [[ముంబై]], [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లలో గణనీయమైన స్థాయిలో అయ్యర్ సమాజం ఉంది. బ్రిటిషు పాలనలో మెరుగైన అవకాశాల కోసం ప్రారంభమైన ఈ వలసలు, సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడ్డాయి.<ref name="Tambram">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/BRIEF-CASE-Tambrams-Grouse/articleshow/2142389.cms|title=BRIEF CASE: Tambram's Grouse|last=Vishwanath|first=Rohit|date=23 June 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=2008-08-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025083019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-23/edit-page/27955862_1_tambrams-tamil-brahmin-mallika|archive-date=25 October 2012}}</ref> చాలా కాలం క్రితమే అయ్యర్లు [[శ్రీలంక|శ్రీలంకకు]] కూడా వచ్చారు. బౌద్ధ గ్రంథమైన మహా వంశం ప్రకారం, శ్రీలంకలో క్రీ.శ. 500 నాటికే బ్రాహ్మణుల ఉనికి నమోదైంది. భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి మొదటి వలసలు జరిగాయని భావిస్తున్నారు. ఒకప్పుడు శ్రీలంక తమిళ మైనారిటీలలో బ్రాహ్మణులు, జనాభాలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ,<ref name=":0">{{Cite paper|last=Sivapathasuntharam|first=A.|title=The Brahmins: A Study on the Traditional Elite in Jaffna with Reference to their Dialect|publisher=[[University of Kelaniya]]}}</ref> ప్రభావవంతమైన భాగంగా ఉండేవారు.<ref name="civattampip3">{{Cite book|title=Sri Lankan Tamil society and politics|last=Civattampi|first=K.|publisher=New Century Book House|year=1995|isbn=81-234-0395-X|location=Madras|page=3}}</ref> జాఫ్నా రాజ్యం ఏర్పడటంలో వారు చారిత్రాత్మకమైన పాత్ర పోషించారని కూడా భావిస్తారు.<ref name="ritualizingontheboundariesp3" /><ref name="criticalhistoryofjaffna">{{Cite book|title=A critical history of Jaffna|last=Gnanaprakasar|first=S.|publisher=Gnanaprakasa Yantra Salai|year=1928|isbn=978-81-206-1686-8|page=96}}</ref> అయితే, కేవలం అయ్యర్ కులానికి చెందిన సిలోన్‌లోని ప్రస్తుత తమిళ బ్రాహ్మణ జనాభా సాపేక్షంగా ఇటీవలిదే. దీని సభ్యులలో చాలా మంది భారతీయ మూలం ఉన్నవారే. 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి, ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతంలో హిందూ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం పెరగడంతో ఈ ద్వీపంలో స్థిరపడ్డారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Madras-Miscellany-The-Aiyar-from-Jaffna/article16078721.ece|title=Madras Miscellany: The Aiyar from Jaffna|last=Muthiah|first=Subbiah|date=2016-10-22|work=[[The Hindu]]|access-date=2025-03-03|language=en-IN|issn=0971-751X|author-link=S. Muthiah}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.lk/Columnists/The-Brahmin-footprint-in-Sri-Lankan-history/4-667051|title=The Brahmin footprint in Sri Lankan history|last=Balachandran|first=P.K.|date=2018-11-17|work=[[Daily FT]]|access-date=2025-03-03}}</ref> వారు దాదాపు పూర్తిగా పురోహిత విధులకు అంకితమై, దేవాలయ, గృహ ఆరాధన రెండింటిలోనూ పూజారులుగా లేదా సహాయకులుగా సేవ చేస్తారు.<ref name=":0" /> ఇటీవలి కాలంలో అయ్యర్లు మెరుగైన జీవనావకాశాల కోసం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఐరోపా, అమెరికాలకు కూడా గణనీయ సంఖ్యలో వలస వెళ్లారు. == ఉప విభాగాలు == అయ్యర్లలో వడమ, బ్రహచరణం లేదా బ్రహత్చరణం, వాతిమ, శోలియార్ లేదా చోజియార్, అష్టసహస్రం, ముక్కాణి, గురుక్కల్, కనియాలర్, ప్రథమశాకి వంటి అనేక ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="Leach">{{Cite book|title=Aspects of caste in south India, Ceylon, and north-west Pakistan. Cambridge [Eng.]|last=Leach|first=E. R.|publisher=Published for the Dept. of Archaeology and Anthropology at the University Press|year=1960|location=Madras|page=368}}</ref> పుట్టిన గ్రామం లేదా ప్రాంతం ప్రకారం ఈ ఉప-విభాగాలను మరింతగా ఉపవిభజన చేసారు. [[దస్త్రం:Brahacharnam_holy_man_1909.jpg|ఎడమ|thumb| శివారాధనలో నిమగ్నమైన ఒక తమిళ స్మార్త బ్రాహ్మణ సాధువు. అతని శరీరంపై ''రుద్రాక్ష'' పూసల దండలు ఉన్నాయి.]] అయ్యర్లు, ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, తమ గోత్రాన్ని ఎనిమిది మంది ''[[ఋషి|ఋషులలో]]'' ఒకరికి ఆపాదిస్తారు.<ref name="gotra_def">{{Cite web|title=Definition of the word ''gotra''|url=http://vedabase.net/g/gotra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216105800/http://vedabase.net/g/gotra|archive-date=2008-12-16|access-date=2008-08-19}}</ref><ref name="gotra_description">{{Cite web|title=Gotra|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm|access-date=2008-08-19|publisher=gurjari.net}}</ref> వారి పూర్వీక ఋషి ఆధారంగా వారిని ఎనిమిది ''[[గోత్రాలు|గోత్రాలుగా]]'' వర్గీకరించారు. స్త్రీ, కన్యగా ఉండగా తండ్రి గోత్రానికి చెంది ఉంటుంది, పెళ్ళి తర్వాత భర్త గోత్రాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వేదాలను ''శాఖలుగా'' ఉపవిభజన చేసారు. వేదాన్ని అనుసరించేవారిని వారు అనుసరించే శాఖ ఆధారంగా మళ్ళీ ఉపవిభజన చేసారు. అయితే, వాటిలో అత్యధిక భాగం కనుమరుగై, కొన్ని శాఖలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. తమిళనాడులో నేడు ఉన్న వివిధ వేదాలు, వాటికి సంబంధించిన శాఖలు ఇవి:<ref name="shaka_tamilnadu">{{Cite web|title=Shakha|url=http://www.dharmicscriptures.org/Vedic_SB_Intro.doc|access-date=2008-09-10|publisher=www.dharmicscriptures.org}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- valign="bottom" !వేదం ! శాఖ |- style="text-align:center;" | [[ఋగ్వేదం]] | style="text-align:center;" | శాకల, పైంగి |- style="text-align:center;" | [[యజుర్వేదం]] | style="text-align:center;" | కణ్వ, తైత్తిరీయ |- | style="text-align:center;" | [[సామవేదం|సామ వేదం]] | కౌతుమ, జైమినీయ/తలవాకర, శాత్యాయనీయ, గౌతమ |- style="text-align:center;" | [[అథర్వణ వేదం|అధర్వ వేదం]] | style="text-align:center;" | శౌనకీయ, పిప్పలాద |} == సంస్కృతి == === ఆచారాలు === అయ్యర్ల ఆచారాల్లో, [[హిందూధర్మశాస్త్రాలు|హిందూ గ్రంథాలలో]] వివరించబడిన అపస్తంబ సూత్రం వంటి కర్మకాండలు ఉంటాయి. ''[[షోడశ సంస్కారాలు]]'' అత్యంత ముఖ్యమైన కర్మకాండలు. ప్రాచీన కాలంలో పాటించిన ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు అన్నీ ఇప్పుడు ఆచరణలో లేనప్పటికీ, కొన్నింటిని మాత్రం నిలుపుకున్నారు.<ref name="16Samskaras">{{Cite web|date=8 August 2003|title=The Sixteen Samskaras Part-I|url=http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|access-date=2008-08-27}}</ref><ref name="samskaras_names">{{Cite web|title=Names of Samskaras|url=http://www.kamakoti.org/hindudharma/part16/chap8.htm|access-date=2008-08-27|publisher=kamakoti.org}}</ref> [[File:Brahmins_ablution.gif|thumb| అయ్యర్ల సంధ్యా వందనం, 1913]] [[File:Shaivaite_priest.jpg|thumb| [[తమిళనాడు|తమిళనాడుకు]] చెందిన అయ్యర్ పూజారి తన మనవడితో ఒక చిన్న ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తున్న చిత్రం.]] అయ్యర్లకు పుట్టినప్పుడే ఆచారాల దీక్ష ఇస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో, తల్లి బొడ్డుతాడు నుండి శిశువును వేరు చేసేటప్పుడు కొన్ని ఆచారాలు నిర్వహించేవారు. ఈ వేడుకను ''జాతకర్మ'' అని అంటారు. అయితే, ఈ పద్ధతి ఇప్పుడు పాటించడం లేదు. పుట్టినప్పుడు, నక్షత్రాల స్థానాన్ని బట్టి బిడ్డకు జాతకం తయారు చేస్తారు. ఆ తర్వాత బిడ్డకు ఆచారబద్ధమైన పేరు పెడతారు.<ref name="Ayush Homam">{{Cite news|url=http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|title=Welcoming baby; Birth rituals provide children with a sense of community, culture|last=Austin|first=Lisette|date=21 May 2005|work=Parentmap|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708180805/http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|archive-date=8 July 2008}}</ref> బిడ్డ పుట్టినరోజున దీర్ఘాయువు కోసం ఒక ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని ''ఆయుష్య హోమం'' అంటారు. ఈ వేడుకను [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్]] ప్రకారం కాకుండా, తమిళ పంచాంగం ప్రకారం లెక్కించిన పుట్టినరోజున నిర్వహిస్తారు.<ref name="Ayush Homam" /> బిడ్డ మొదటి పుట్టినరోజు అత్యంత ముఖ్యమైనది, ఈ సమయంలోనే అబ్బాయి లేదా అమ్మాయి చెవులు కుట్టించి, లాంఛనంగా దీక్ష ఇస్తారు. ఆ రోజు నుండి అమ్మాయి చెవిపోగులు ధరించడం ఆనవాయితీ. బిడ్డకు ఏడు సంవత్సరాల వయస్సు దాటినప్పుడు రెండవ దీక్ష (ముఖ్యంగా మగ బిడ్డకు) జరుగుతుంది. ఇది ''[[ఉపనయనము|ఉపనయనం]]''. దీనితో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుడు]] పునర్జన్మ పొందుతాడని అంటారు. పిల్లవాడి దేహంపై, ఎడమ [[భుజము|భుజం]] నుండి కుడి తుంటి వరకు శరీరం మొత్తం పొడవునా ఉండేలా మూడు పోగుల నూలు దారాన్ని బిగిస్తారు. ఉపనయన దీక్షా కార్యక్రమం కేవలం ''ద్విజ'' లేదా రెండుసార్లు జన్మించే [[కులం|కులాల]] వ్యక్తులకు మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా వ్యక్తికి 7 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నప్పుడు ఉపనయనం చేస్తారు.<ref name="upanayanam">{{Cite web|title=Upanayanam|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/upanayanam.htm|access-date=2008-09-02|publisher=gurjari.net}}</ref><ref name="iyer_ritesandrituals">{{Cite web|last=Neria Harish Hebbar|date=2 March 2003|title=Customs and Classes of Hinduism|url=http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203104805/http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|archive-date=2007-02-03|access-date=2008-09-02|publisher=Boloji Media Inc.}}</ref> ప్రాచీన కాలంలో, ఉపనయనాన్ని బాలుడి విద్యాభ్యాసానికి నాంది పలికే కర్మకాండగా పరిగణించేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆ విద్యలో ప్రధానంగా వేదాల అధ్యయనం ఉండేది. అయితే, బ్రాహ్మణులు పురోహిత వృత్తిని కాకుండా ఇతర వృత్తులను చేపట్టడంతో, ఈ దీక్ష కేవలం ఒక సంకేతాత్మక ఆచారంగా మిగిలిపోయింది. నూతన దీక్షార్థి క్రమం తప్పకుండా ''[[సంధ్యావందనం|సంధ్యా వందనం]]'' చేయడంతో పాటు, రోజుకు మూడుసార్లు - అంటే ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం - నిర్దేశించిన మంత్రాలను పఠించవలసి ఉంటుంది. ఈ మంత్రాలలో అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రముఖమైనది [[గాయత్రీ మంత్రం]]. సంవత్సరానికి ఒకసారి అయ్యర్లు తమ జంధ్యాన్ని మార్చుకుంటారు. ఈ ఆచారం దక్షిణ భారత బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది. ఈ రోజును తమిళనాడులో ''ఆవని అవిట్టం''గా జరుపుకుంటారు.<ref name="south_indian_festivals">{{Cite book|title=South Indian Hindu festivals and traditions|last=Jagannathan|first=Maithily|publisher=Abhinav Publications|year=2005|isbn=9788170174158|page=93}}</ref><ref name="fasts_and_festivals">{{Cite book|title=Fasts and Festivals of India|last=Verma|first=Manish|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2002|isbn=978-81-7182-076-4|page=41}}</ref> [[దస్త్రం:Agraharam_house_door.JPG|ఎడమ|thumb| దిష్టి తగలకుండా చేతి గుర్తులు వేసిన బ్రాహ్మణుల ఇల్లు]] అయ్యర్లకు ఇతర ముఖ్యమైన వేడుకలలో మరణించిన వారి అంత్యక్రియలు కూడా ఉంటాయి. [[వైదిక నాగరికత|వైదిక]] ఆచారాల ప్రకారం, సాధారణంగా మరణించిన ఒక రోజులోపు దహన సంస్కారాలు నిర్వహిస్తారు.<ref name="deathrites_majorreligions">{{Cite web|title=Transition Rituals|url=http://www.beliefnet.com/story/78/story_7894_2.html|access-date=2008-09-02|publisher=Beliefnet Inc.}}</ref> మరణ సంస్కారాలలో 13 రోజుల వేడుక, పూర్వీకుల కోసం క్రమం తప్పకుండా ''తర్పణం'' <ref name="Tharpanam">{{Cite web|title=Tharpanam|url=http://www.vadhyar.com/Tarpanam.php|access-date=2008-09-02|publisher=vadhyar.com}}</ref> (ఆ తర్వాత ప్రతి నెలా [[అమావాస్య]] రోజున నిర్వహిస్తారు) ఉంటాయి. ప్రతి ఏటా తప్పనిసరిగా ''శ్రాద్ధం'' జరుపుతారు. ఈ ఆచారాలను మరణించిన వారి మగ సంతానం మాత్రమే నిర్వహించాలని భావిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని పాటించేటపుడు వివాహితులైన పురుషులతో పాటు వారి భార్యలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి. ఈ ఆచారంలో జరిగే అన్ని కార్యకలాపాలకు "సమ్మతి" ఇవ్వడానికి మహిళలు ప్రతీకాత్మకంగా ముఖ్యమైనవారు.<ref name="journey_of_a_lifebody">{{Cite web|last=Knipe|first=David M.|title=The Journey of a Lifebody|url=http://www.hindugateway.com/library/rituals/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930232759/http://www.hindugateway.com/library/rituals/|archive-date=2008-09-30|access-date=2008-08-27|publisher=Hindu Gateway}}</ref> === పండుగలు === అయ్యర్లు [[దీపావళి]], [[నవరాత్రి]], [[పొంగల్ (తమిళుల పండుగ)|పొంగల్]], [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్థి]], [[కృష్ణాష్టమి|జన్మాష్టమి]], [[పుతండు|తమిళ నూతన సంవత్సరం]], [[మహాశివరాత్రి|శివరాత్రి]], కార్తీక దీపం వంటి హిందూ పండుగలను జరుపుకుంటారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఒక ముఖ్యమైన పండుగ ''ఆవని అవిట్టం'' పండుగ.<ref name="Avani_Avittam">{{Cite web|title=Avani Avittam|url=http://www.panchangam.com/avani.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914061750/http://www.panchangam.com/avani.htm|archive-date=14 September 2008|access-date=2008-08-27|publisher=K.G.Corporate Consultants}}</ref> === వివాహాలు === సాధారణంగా అయ్యర్ల పెళ్ళిలో ''సుమంగళి ప్రార్థన'', ''నాంది'' (పితృదేవతలకు నమస్కారం), నిశ్చితార్థం, ''మాంగళ్యధారణం'' ఉంటాయి. అయ్యర్ వివాహంలోని ప్రధాన ఘట్టాలలో ''వ్రతం'', ''కాశీ యాత్ర'', ''ఊంజల్'', ''కన్యాదానం'', ''మంగళ్యధారణం'', ''పాణిగ్రహణం,'' ''సప్తపది'' ఉంటాయి. దీని తర్వాత సాధారణంగా ''నలంగు'' వస్తుంది. ఇది తప్పనిసరి కార్యక్రమం కాదు.<ref name="Iyer_marriage">{{Cite web|last=Vaidyanath|first=Padma|title=A South Indian Wedding – The Rituals and the Rationale|url=http://www.sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512152857/http://sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|archive-date=2008-05-12|access-date=2008-08-27|publisher=Sawnet}}</ref> === సాంప్రదాయ నీతిశాస్త్రం === అయ్యర్లు సాధారణంగా సనాతన జీవన విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను దృఢంగా పాటిస్తారు. వీరు ఆపస్తంబ, బౌధాయన గృహ్య సూత్రాలను అనుసరిస్తారు. సమాజం పితృస్వామ్యమైనది కానీ భూస్వామ్యమైనది కాదు.<ref name="apastamba_sutra">{{Cite book|title=Yajur-Veda: Apastamba-Grhya-Sutra|last=Pandey|first=U. C.|year=1971}}</ref> అయ్యర్లు సాధారణంగా [[శాకాహారం|శాకాహారులు]]. కొందరు ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లిని కూడా వాడరు.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}</ref> ఆవు పాలు, పాల ఉత్పత్తులు వాడతారు. వారు మద్యం, పొగాకుకు దూరంగా ఉంటారు.<ref name="Manusmriti">{{Cite book|title=The Laws of Manu|last=Doniger|first=Wendy|last2=Smith|first2=Brian K.|publisher=Penguin Books|year=1991|isbn=0-14-044540-4}}</ref> అయ్యర్లు తమను తాము, తమ ఇంటినీ శుద్ధి చేసుకునేందుకు విస్తృతమైన ఆచారాలను పాటిస్తారు. ఉదయం స్నానం చేయకుండా పురుషులు తమ "పదహారు విధులను" నిర్వర్తించడం, మహిళలు ఆహారాన్ని వండటం అయ్యర్లలో నిషిద్ధం.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html "The Practice of ''madi''"]. ICSI Berkeley<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2008</span>.</cite></ref> దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించిన తర్వాతే ఆహారం తీసుకోవాలి. ''మడి'' నియమాలకు అనుగుణంగా ఉంటేనే స్నానం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడింది.<ref name="Madi" /> ఒక వ్యక్తి శారీరకంగా పవిత్రంగా ఉన్నాడని సూచించడానికి తమిళ బ్రాహ్మణులు ''<nowiki/>'మడి''' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. మడిని ఆచరించడానికి, బ్రాహ్మణుడు అప్పుడే ఉతికి ఆరబెట్టిన బట్టలను మాత్రమే ధరించాలి. ఆ బట్టలను ''మడి'' కట్టుకోని వ్యక్తులు తాకకూడదు. చన్నీటి స్నానం చేసి, అలాంటి బట్టలు ధరించిన తర్వాత మాత్రమే వ్యక్తి ''మడి'' స్థితిలో ఉంటాడు.<ref name="madiinkarnataka">{{Cite book|title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udipi|last=Rao|first=Vasudeva|publisher=Orient Longman|page=66}}</ref> ఆధునిక కాలంలో కూడా అయ్యర్లు, మతపరమైన వేడుకలో పాల్గొనే ముందు ఈ ''మడి'' ఆచారాన్ని పాటిస్తారు.<ref name="Madi" /> [[దస్త్రం:Madras_Kappi.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్లు ఫిల్టర్ కాఫీని ప్రత్యేకంగా ఇష్టపడతారు<ref name="oasis_vegetarian">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=way&autono=314701|title=An oasis of vegetarian calm|last=Lakshmi|first=S.|date=23 February 2008|work=Business Standard|access-date=2008-08-27}}</ref>]] === దుస్తులు === [[దస్త్రం:MylaiTamizhSangam.jpg|కుడి|thumb| సుమారు 1930లలో మైలై తమిళ సంఘం సమావేశంలో సాంప్రదాయ ''వేష్టి,'' ''అంగవస్త్రం'' ధరించిన తమిళ బ్రాహ్మణులు (అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు).]] అయ్యరు పురుషులు సాంప్రదాయికంగా నడుము నుండి పాదాల వరకు కప్పే ''వేష్టి'' లేదా ''[[పంచె|ధోవతులను]]'' ధరిస్తారు. వీటిని [[పత్తి|నూలుతో]], కొన్నిసార్లు [[పట్టు (సిల్క్)|పట్టుతో]] తయారు చేస్తారు. ''వేష్టీలను'' వివిధ శైలులలో ధరిస్తారు. సాధారణ బ్రాహ్మణ శైలిలో ధరించే వాటిని ''పంచగజం'' అని పిలుస్తారు ([[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదాలైన ''<nowiki/>'పంచ''', ' ''గజం'' ' అంటే 'ఐదు గజాలు', ఎందుకంటే రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే నాలుగు లేదా ఎనిమిది మూరల పొడవున్న ''వేష్టిలకు'' భిన్నంగా ''పంచగజం'' పొడవు ఐదు గజాలు ఉంటుంది). కొన్నిసార్లు ''అంగవస్త్రం'' అని పిలువబడే ఒకే వస్త్రంతో తమ భుజాలను కప్పుకుంటారు. పూర్వకాలంలో, తపస్సు చేసే అయ్యర్ పురుషులు తమ నడుముకు లేదా ఛాతీకి జింక చర్మాన్ని లేదా గడ్డిని కూడా కప్పుకునేవారు. అయ్యర్ మహిళలు తొమ్మిది గజాల చీరను ధరిస్తారు. దీనిని ''మడిచీర'' అని కూడా అంటారు.<ref name="'madisar">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050123/society.htm#2|title=A saree caught in a time wrap|date=23 January 2005|work=The Tribune|access-date=2008-09-03}}</ref> === కళా పోషణ === శతాబ్దాలుగా అయ్యర్లు కళలు, శాస్త్రాలను పరిరక్షించడంలో ప్రగాఢమైన ఆసక్తిని కనబరుస్తూ వస్తున్నారు. తమిళనాడు శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన [[భరతనాట్యం|భరతనాట్యంపై]] ఒక బృహత్తర గ్రంథమైన [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రాన్ని]] పరిరక్షించే బాధ్యతను చేపట్టారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నృత్యాన్ని సాధారణంగా [[దేవదాసి|దేవదాసీలతో]] ముడిపడి ఉన్న ఒక క్షీణ కళగా పరిగణించేవారు. అయితే, [[రుక్మిణీదేవి అరండేల్|రుక్మిణి దేవి అరుండేల్]], అంతరించిపోతున్న సదిర్ కళను [[భరతనాట్యం]] అనే మరింత "గౌరవప్రదమైన" కళారూపంగా పునరుద్ధరించింది. తద్వారా బ్రాహ్మణులు నృత్య అధ్యయనంలో, అభ్యాసంలో పాల్గొనడంపై ఉన్న సామాజిక, కులపరమైన నిషేధాలను బద్దలు కొట్టారు.<ref name="natyam_academy">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|title=How Natyam danced its way into the Academy|last=Vishwanathan|first=Lakshmi|date=1 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122454/http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|archive-date=16 December 2008|location=Chennai, India}}</ref> అయితే, భరతనాట్యం అభ్యాసం ఇతర వర్గాలకు మరింతగా అందుబాటులోకి రావడం అటుంచి, అప్పట్లో అది ప్రత్యేకంగా తమిళ సమాజంలోని మధ్య, ఉన్నత వర్గాలకే పరిమితమైందని చాలామంది వాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2016-02-10|title=How the art of Devadasis was appropriated to create the world of Bharatanatyam|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-art-devadasis-was-appropriated-create-world-bharatanatyam-38808|access-date=2020-04-28|website=The News Minute}}</ref> [[దస్త్రం:DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg|ఎడమ|thumb| శాస్త్రీయ సంగీత గాయని డి.కె. పట్టమ్మాళ్ (కుడివైపున), తన సోదరుడు డి.కె. జయరామన్‌తో కలిసి సంగీత కచేరీలో - ''సుమారు'' 1940ల ప్రారంభంలో.]] అయితే, నృత్యంతో పోలిస్తే సంగీత రంగంలో అయ్యర్లు చేసిన కృషి గణనీయంగా చెప్పుకోదగినది.<ref>''From the Tanjore Court to the Madras Music Academy: A Social History of Music in South India'' by Lakshmi Subramanian {{ISBN|0-19-567835-4}}</ref><ref name="carnaticmusic_popularity">{{Cite web|last=Jayakumar|first=Raghavan|title=Popularity of Carnatic music|url=http://www.karnatik.com/article001.shtml|access-date=2008-08-27|publisher=karnatik.com}}</ref> === ఆహారం === అయ్యర్ల ప్రధానంగా శాకాహారులు.<ref name="hindu_attitude_vegetarianism">{{Cite web|last=N. Raghunathan|title=The Hindu Attitude Towards Vegetarianism|url=http://www.ivu.org/congress/wvc57/souvenir/raghunathan.html|access-date=2008-08-27|publisher=International Vegetarian Union}}</ref> వరి అన్నం వారి ప్రధానాహారం. ఇది దక్షిణ భారతీయులకు ప్రధాన ఆహారం. అయ్యరు కుటుంబాలలో రసం, సాంబార్ వంటి తప్పనిసరి వంటకాలతో పాటు, ఇతర శాకాహార వంటకాలను కూడా తయారు చేస్తారు. ఇంట్లో తయారుచేసిన [[నెయ్యి]] వారి ఆహారంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అన్నం, పప్పుల కుప్పపై నెయ్యి వడ్డించే వరకు సంప్రదాయ భోజనం ప్రారంభం కాదు. ఈ వంటకాలు సాంప్రదాయకంగా దక్షిణ భారత వంటకాలలో కనిపించే మసాలాలు, కారం వీరి వంటల్లో ఉండవు. అయ్యర్లకు పెరుగు పట్ల ఎంతో ప్రీతి. దోసెలు, ఇడ్లీ వంటి ఇతర దక్షిణ భారతీయ వంటకాలను కూడా అయ్యర్లు ఇష్టపడతారు. పానీయాలలో కాఫీ, ఆహార పదార్థాలలో పెరుగు అయ్యర్ల మెనూలో అనివార్యమైన భాగం. [[దస్త్రం:Tamil_Sappadu.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్ల ఆహారంలో ప్రధానంగా అన్నంతో పాటు శాకాహార వంటకాలు ఉంటాయి, ]] === గృహనిర్మాణం === [[దస్త్రం:Agraharam_house.jpg|కుడి|thumb|200x200px| [[తంజావూరు]] ''అగ్రహారంలోని'' ఇల్లు]] ప్రాచీన కాలంలో, అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు, ఇతర తమిళ బ్రాహ్మణులతో కలిసి, గ్రామంలో ''అగ్రహారం'' అనే ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ నివాస ప్రాంతాలలో నివసించేవారు. [[శివుడు|శివ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]] [[దేవాలయం|దేవాలయాలు]] సాధారణంగా ''అగ్రహారం'' చివరల్లో ఉండేవి. చాలా సందర్భాలలో, సమీపంలో వేగంగా ప్రవహించే వాగు లేదా నది కూడా ఉంటుంది.<ref name="quaint_charm">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|title=Quaint charm|last=Sashibhushan|first=M. G.|date=23 February 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705215837/http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> సాధారణంగా ''అగ్రహారంలో'' ఒక దేవాలయం, దానికి ఆనుకుని ఒక వీధి ఉండేవి. వీధికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇళ్లలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను అనుసరించే బ్రాహ్మణులు మాత్రమే నివసించేవారు. ఆ ఇళ్ళన్నీ, పరిమాణంలో కాకపోయినా, రూపంలోనూ నిర్మాణంలోనూ ఒకేలా ఉండేవి. బ్రిటిష్ వారి రాక, పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం తదిరాల వలన అయ్యర్లు జీవనోపాధి కోసం నగరాలకు తరలివెళ్లడం మొదలుపెట్టారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి, ఎక్కువ మంది అయ్యర్లు ప్రాంతీయ, న్యాయ పరిపాలనలో లాభదాయకమైన ఉద్యోగాలు చేపట్టడానికి పట్టణాలకు, నగరాలకు తరలివెళ్లడంతో ''అగ్రహారాలు'' క్రమంగా కనుమరుగయ్యాయి. అయితే, సాంప్రదాయికంగా అయ్యర్లు నివసిస్తున్న కొన్ని అగ్రహారాలు ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. అయ్యర్ల ఇంట్లోకి వెళ్ళేముందు, కాళ్ళు కడుక్కుంటారు.<ref name="life_in_an_agrharam">{{Cite web|last=Srinivasan|first=Bombai|title=The Goal and the Guide, Petal 3:Fire Walking|url=http://www.saibaba.ws/teachings/goalguide/goalguide03.htm|access-date=2008-08-27|publisher=Sri Satya Sai Baba Website}}</ref><ref name="agraharam_description">{{Cite news|url=http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|title=Simply South|last=Sridhar|first=Lalitha|date=6 August 2001|work=Business Line|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223230150/http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|archive-date=23 February 2008}}</ref> === భాష === భారతదేశంలోనూ, ఇతర ప్రాంతాలలోనూ నివసించే అయ్యర్లకు [[తమిళ భాష|తమిళం]] [[మాతృభాష]] . అయితే, అయ్యర్లు విశిష్టమైన తమిళ మాండలికం మాట్లాడతారు.<ref name="ethnologue">{{Cite web|year=2000|title=TAMIL: a language of India|url=http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914105053/http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|archive-date=2008-09-14|access-date=2008-09-03|website=Ethnologue: Languages of the World, 14th Edition}}</ref><ref name="international_conference_on_dialects">{{Cite web|title=Streams of Language: Tamil Dialects in History and Literature|url=http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173641/http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|archive-date=2008-09-11|access-date=2008-09-03|publisher=french Institute of Pondicherry}}</ref><ref name="Tamil_dialects3">{{Cite book|title=Negotiating multiculturalism: Disciplining Difference in Singapore|last=Purushotam|first=Nirmala Srirekham|publisher=Walter de Gruyter|year=2000|page=37}}</ref> మాండలికాన్ని బ్రాహ్మిక్ లేదా బ్రాహ్మణ తమిళం అని అంటారు. ఇది బాగా [[సంస్కృతీకరణ|సంస్కృతీకరించబడిన]] తమిళం. సంస్కృత పదజాలాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల తమిళ సాంప్రదాయవాదులు తరచూ దీన్ని ఎగతాళి చేస్తూంటారు.<ref name="Brahmin_Tamil_Sanskritized">{{Cite news|url=http://www.boloji.com/places/0020.htm|title=Tulu Language: Its Script and Dialects|last=Hebbar|first=Neria Harish|date=2 February 2003|work=Boloji Media Inc.|access-date=2008-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm|archive-date=2010-05-04}}</ref> స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం వివిధ తమిళ వర్గాల మధ్య కులాంతర సంభాషణకు బ్రాహ్మణ తమిళమే సాధారణ భాషగా ఉన్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణులే క్రమంగా దానిని విడిచిపెట్టి, ప్రాంతీయ మాండలికాలకు మారారు.<ref name="standardization">{{Cite web|last=Schiffman|first=Harold F.|title=Standardization or Restandardization: the case for 'Standard' Spoken Tamil|url=http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/public/stantam/STANTAM.HTM}}</ref> == అయ్యర్లు నేడు == [[దస్త్రం:Tamil_brahmin_couple_circa_1945.jpg|ఎడమ|thumb| ఒక తమిళ బ్రాహ్మణ దంపతులు, సుమారు 1945 లో]] తమ మునుపటి వృత్తులకు అదనంగా అయ్యర్లు, నేడు వివిధ రంగాలలోకి విస్తరించారు. భారతదేశానికి చెందిన ముగ్గురు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, [[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|సర్ సి.వి. రామన్]], [[సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్]], [[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]] లు అయ్యర్లే.<ref name="rediffnews">{{Cite news|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/oct/12/slide-show-1-brahmins-dominate-all-modern-professions.htm|title=Brahmins dominate all modern professions|date=12 October 2009|work=Rediff News}}</ref> ప్రాచీన కాలం నుండి, అయ్యర్లు ఉన్నత పూజారి వర్గానికి చెందిన సభ్యులుగా, తమిళ దేశంలోని విద్యా, మత, సాహిత్య సంస్థలపై దాదాపు పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించారు. <ref name="Vivekananda">{{Cite book|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|last=Vivekananda|first=Swami|publisher=Advaita Ashrama|year=1955|isbn=81-85301-46-8|page=296}}</ref> వారు తమ ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, విద్యనూ ఉపయోగించి రాజకీయాలు, పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు, మేధావి వర్గాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు పాలనా]] కాలమంతటా వారి ఆధిపత్యం కొనసాగింది. 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, వారు పరిపాలనా, న్యాయ యంత్రాంగంపై తమ పట్టును బలపరుచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ఇలాంటి పరిస్థితి తమిళనాడులోని ఇతర కులాల వారిలో అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఈ వాతావరణం ఫలితంగా "బ్రాహ్మణేతర" ఉద్యమం ప్రబలి, [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. 1940 లలో జస్టిస్ పార్టీ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన [[ఇ.వి. రామస్వామి నాయకర్|పెరియార్]], దాని పేరును [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడ కజగం]] గా మార్చాడు. బ్రాహ్మణేతర తమిళులు [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రవిడులు]] కాగా, తమిళ బ్రాహ్మణులు [[ఇండో ఆర్యులు|ఆర్యులు]] అనే అభిప్రాయాన్ని రూపొందించారు.<ref name="periyar_antibrahminism">{{Cite news|title=Periyar was against Brahminism, not Brahmins|last=Selvaraj|first=Sreeram|date=30 April 2007|work=Rediff News}} </ref> తదనంతరం తలెత్తిన బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత, [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|రాజాజీ]] ప్రభుత్వం పట్ల పెరుగుతున్న వ్యతిరేకతలు తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంపై చెరగని ముద్ర వేసి, వారి రాజకీయ ఆకాంక్షలను అణచివేసింది. 1960వ దశకంలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], దాని ఉప సమూహాలు ఈ వేదికపై రాజకీయంగా పురోగమించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేశాయి. తద్వారా, ఆ సమయంలో అయ్యర్లు కీలక పార్టీ పదవులలో ఉన్న [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాయి. ఈ రోజు, కొన్ని మినహాయింపులు తప్ప, అయ్యర్లు రాజకీయ రంగం నుండి వాస్తవంగా అదృశ్యమయ్యారు.<ref name="iyothee_thass">{{Cite book|title=Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar|last=Geetha|first=V.|publisher=Bhatkal & Sen|year=2001|isbn=978-81-85604-37-4}}</ref><ref name="Dalit_visions">{{Cite book|title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction of an Indian Identity|last=Omvedt|first=Gail|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=978-81-250-2895-6|page=95}}</ref><ref name="modernity_of_tradition">{{Cite book|url=https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo|title=The Modernity of Tradition: political development in India|last=I. Rudolph|first=Lloyd|last2=Suzanne Hoeber Rudolph|publisher=University of Chicago|year=1969|isbn=0-226-73137-5|page=[https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo/page/78 78]|url-access=registration}}</ref><ref name="renewal_of_priesthood">{{Cite book|title=The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple|last=Fuller|first=C. J.|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=0-691-11657-1|page=117}}</ref> 2006లో, బ్రాహ్మణ మత ఆధిపత్యాన్ని అరికట్టడానికి తమిళనాడు ప్రభుత్వం హిందూ దేవాలయాలలో బ్రాహ్మణేతర పూజారులను నియమించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది.<ref name="tamil_nadu_caste_barrier">{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4986616.stm|title=Tamil Nadu breaks caste barrier|date=16 May 2006|work=BBC News|access-date=2008-09-06}}</ref> ఇది పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. 2008 మార్చిలో, తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారం పొందిన బ్రాహ్మణేతర ''ఓడువర్'' లేదా తమిళ గీతాల గాయకుడు, చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయ ''గర్భగుడిలోకి'' ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు హింస చెలరేగింది.<ref name="tension_at_chidambaram_temple">{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|title=Tension at Chidambaram temple|date=2 March 2008|work=Web India 123|access-date=2008-09-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211112859/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|archive-date=11 December 2008}}</ref> == విమర్శ == === ఇతర వర్గాలతో సంబంధాలు === బ్రాహ్మణేతరులు అయ్యర్లపై, అలాగే అయ్యర్లు బ్రాహ్మణేతరుల పైనా చేసే జాత్యహంకార, ప్రతి-జాత్యహంకార ఆరోపణల కారణంగా అయ్యర్ల వారసత్వం మసకబారింది. బ్రాహ్మణులు చూపే వివక్ష గురించిన ఫిర్యాదులు, సంఘటనలు ద్రావిడ ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసిన ప్రధాన కారకాలుగా భావిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంతో, పాశ్చాత్య విద్య, పాశ్చాత్య ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాప్తి చెందడంతో, తమకు చట్టబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను నిరాకరిస్తున్నారని భావించిన నిమ్న కులాల వారిలో చైతన్యం పెరిగింది.<ref name="Non-Brahmin Movement" /> దీంతో బ్రాహ్మణేతరులు ఆందోళన చేసి 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ|జస్టిస్ పార్టీని]] ఏర్పాటు చేశారు. ఇదే తదనంతర కాలంలో [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడర్ కజగం]] అయింది. బ్రాహ్మణులను వారి విశేషాధికార స్థానాల నుండి తొలగించడానికి జస్టిస్ పార్టీ, తీవ్రమైన హిందూ వ్యతిరేక, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని ఆశ్రయించింది. క్రమంగా, బ్రాహ్మణేతరులు ప్రతి రంగంలోనూ బ్రాహ్మణుల స్థానాన్ని భర్తీ చేసి, ఇంతకుముందు [[విద్య]], పరిపాలనా సేవలపై బ్రాహ్మణులకున్న గుత్తాధిపత్యాన్ని నాశనం చేశారు.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|title=Education is the means of social mobility|last=Warrier|first=Shobha|date=30 May 2006|work=Rediff News|access-date=2008-08-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|archive-date=4 May 2008}}</ref> "బ్రాహ్మణ దురాగతాలు" అనే భావనను కొంతమంది తమిళ బ్రాహ్మణ చరిత్రకారులు ఖండిస్తున్నారు. తమిళ బ్రాహ్మణులపై కులతత్వ ఆరోపణలు అతిశయోక్తి అని, ద్రవిడ కజగం ఉదయానికి ముందే తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంలో గణనీయమైన సాంఖ్యలో ఉదారవాద, కులతత్వ వ్యతిరేక వైఖరి కలిగిన వర్గం ఉండేదని వారు వాదిస్తారు. ఉదాహరణకు, ట్రావన్‌కోర్ సంస్థానంలో అన్ని కులాల ప్రజలకు హిందూ దేవాలయాలలోకి ప్రవేశించే హక్కును కల్పించిన [[దేవాలయ ప్రవేశ ప్రకటన|ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన]], ట్రావన్‌కోర్ దివాన్ అయిన సర్ సి.పి. రామస్వామి అయ్యర్ (ఒక అయ్యర్) కృషి వల్లే సాధ్యమైంది అని వారు అంటారు.<ref name="cp_templeentry">{{Cite book|title=RSS and Hindu Nationalism|last=Jayaprasad|first=K.|publisher=Deep & Deep Publications|year=1991|page=138}}</ref> [[దళితులు|దళిత]] నాయకుడు, [[పుతియ తమిళగం|పుదియ తమిళగం]] రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడూ అయిన డాక్టర్ కృష్ణస్వామి, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం, దళితుల హక్కులను మెరుగుపరచడంలో విజయం సాధించలేదనీ, అంతకుముందు ఉన్నంత వివక్ష దళితులపై ఇప్పటికీ కొనసాగుతోందనీ అంగీకరించాడు.  {{blockquote|ఎన్నో ఉద్యమాలు విఫలమయ్యాయి. తమిళనాడులో పెరియార్ నాయకత్వంలో బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత పేరిట ఒక ఉద్యమం నడిచింది. అది దళితులను ఆకర్షించింది. కానీ ముప్పై సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, బ్రాహ్మణుల పాలనలో ఉన్నప్పటి కంటే తమ పరిస్థితి ఏమాత్రం మెరుగుపడలేదని— మరింత దిగజారిందని—దళితులు గ్రహించారు. ద్రావిడ పార్టీల పాలనలో వారు దాడులకు, హత్యలకు గురయ్యారు; ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వారికి రావలసిన న్యాయమైన వాటా దక్కలేదు; సమాజంలో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగనీయలేదు.<ref name="krishnasamy_quote">{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/gail/Dravidianmovement.htm|title=The Dravidian movement|access-date=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|first=Gail|last=Omvedt}}</ref>}} === తమిళ భాష, సంస్కృతి పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉన్నట్లు ఆరోపణలు === అయ్యర్‌లకు తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతల పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉంటుందని భావిస్తూ వారిని సంస్కృతవాదులు అని పిలుస్తారు. మధ్యయుగ, మధ్యయుగోత్తర కాలాలలో తమిళ నాగరికత, సంస్కృతి క్షీణతకు కారణంగా బ్రాహ్మణుడిని బలిపశువుగా ద్రావిడ వర్గాలు ఎంచుకున్నాయని ద్రావిడ పండితుడు కామిల్ జ్వెలెబిల్ చెప్పాడు. ఈ ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ, చాలా మంది అయ్యర్లు తమిళ భాషకు గొప్పగా దోహదపడ్డారు. సాధారణంగా పురాణ వేద ఋషి [[అగస్త్య మహర్షి|అగస్త్యుడు]], తమిళ భాషకు మొదటి వ్యాకరణ నియమాలను సంకలనం చేసిన ఘనతను పొందాడు. అంతేకాకుండా, [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్|యువి స్వామినాథ అయ్యర్]], [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి]] వంటి వ్యక్తులు తమిళ సాహిత్యంలో అమూల్యమైన కృషి చేశారు.<ref name="dravidianmovement_brahmincontrib1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6OacVAwJsSAC&pg=PA143|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|last=B. Dirks|first=Nicholas|publisher=Orient Longman|year=1996|isbn=81-7824-072-6|page=143}}</ref><ref name="dravidianmovement_brahmincontrib2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6BhSU8DbMcC&pg=PA131|title=Conversion to Modernities: The Globalization of Christianity|last=van der Veer|first=Peter|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-91274-1|page=131}}</ref> తమిళాన్ని శాస్త్రీయ భాషగా గుర్తించాలని ప్రచారం చేసిన మొదటి వ్యక్తి పరితిమార్ కళైజ్ఞర్.<ref name="parithimar_kalaignar">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|title=Tamil scholar's house to be made a memorial|last=Saravanan|first=T.|date=12 September 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121119/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|archive-date=16 December 2008|location=Tamil Nadu}} </ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఫార్వర్డ్ కులాలు * తమిళ బ్రాహ్మణులు == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * {{Cite book|title=Caste and Race in India|last=Ghurye|first=G. S.|publisher=Popular Prakashan|year=1991|isbn=0-8364-1837-9|location=Bombay|ref=G. S. Ghurye}} * {{Cite book|title=Ritualizing on the Boundaries: Continuity and Innovation in the Tamil Diaspora|last=W. Clothey|first=Fred|publisher=University of South Carolina|year=2006|isbn=978-1-57003-647-7|ref=Ritualizing on the Boundaries}} * {{Cite book|title=The Kingdom of Jaffna|last=Pathmanathan|publisher=Arul M. Rajendran|year=1978|ref=Pathmanathan|author-link=S. Pathmanathan}} * {{Cite book|url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1631996|title=From Landlords to Software Engineers: Migration and Urbanization among Tamil Brahmans|last=Fuller|first=C. J.|last2=Narasimhan|first2=Haripriya|publisher=London School of Economics and Political Science|year=2008|ref=Migration and Urbanization among Tamil Brahmans}} * {{Cite book|title=The Smile of Murugan on Tamil Literature of South India|last=Zvelebil|first=Kamil|publisher=BRILL|year=1973|isbn=90-04-03591-5|ref=Zvelebil|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|last=Zvelebil|first=Kamil V.|publisher=BRILL|year=1992|isbn=90-04-09365-6|ref=Companion Studies to the History of Tamil Literature|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Brahmin Women|last=Ghosh|first=G. K.|last2=Ghosh|first2=Shukla|publisher=Firma KLM|year=2003|isbn=9788171021079|ref=Brahmin Women}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] rodsgtji9748gqcy0mo0obp7vs9k7ad 4920499 4920496 2026-08-05T05:43:03Z Chaduvari 97 [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920499 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste|caste_name=అయ్యరు|image=VadamaIyerpriestsintamilnadu.jpg|caption=వడమ అయ్యరు పూజారులు|varna=బ్రాహ్మణులు|jati=|classification=|gotra=|veda=|kula_daivat=|kula_devi=|guru=[[ఆది శంకర]]|mantra=|nishan=|devak=|religions=[[హిందూ మతం]]|languages=[[తమిళం]], [[సంస్కృతం]]|country=[[భారతదేశం]]|state=[[తమిళనాడు]]|populated_states=తమిళనాడు, [[కేరళ]], [[కర్ణాటక]]|region=|India_migration=|population=|family_names=అయ్యరు, [[శాస్త్రి]], భట్టర్|feudal_title=|heraldic_title=|lineage=|color=|throne=|victory_weapon=|endogamous=|notable_members=|subdivisions=వడమ<br />బ్రహ్మచరణం<br />దీక్షితార్<br />అష్టసహస్రం<br />శోలియార్|related=కేరళ అయ్యర్లు [[అయ్యంగార్|అయ్యంగార్లు]] వైదీకి బ్రాహ్మణులు వైదీకి వెలనాడు హవ్యక బ్రాహ్మణులు హోయసల బ్రాహ్మణులు స్థానీక బ్రాహ్మణులు బబ్బూర్‌కమ్మె|historical_grouping=|disputed_grouping=|status=|education_reservation=|employment_reservation=|other_reservation=|original_kingdom=|other_kingdom=|official_website=|footnotes=}} '''అయ్యర్లు''' తమిళ బ్రాహ్మణులలో ఒక శాఖ. అయ్యర్లు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరులు]] ప్రతిపాదించిన ''[[అద్వైతం|అద్వైత]]'' తత్వాన్ని అనుసరిస్తారు. [[స్మార్తం|స్మార్త సంప్రదాయాన్ని]] ఆచరిస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1525/9780520317864/html|title=Caste, Class, and Power|last=Béteille|first=André|date=2020-10-26|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-31786-4|language=en|doi=10.1525/9780520317864}}</ref> శ్రీ వైష్ణవ మతాన్ని అనుసరించే [[అయ్యంగార్]] సమాజానికి ఇది విరుద్ధం. అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లను కలిపి తమిళ బ్రాహ్మణులు అంటారు. అయ్యర్లలో అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] నివసిస్తారు. అయ్యర్లు సంప్రదాయ, ప్రాంతీయ భేదాల ఆధారంగా వివిధ వర్గాలుగా విభజించబడ్డారు. ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, వారిని కూడా వారి [[గోత్రాలు|గోత్రాన్ని]] బట్టీ, వారు అనుసరించే వేదాన్ని బట్టీ వర్గీకరిస్తారు. వారు [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణ]] వర్గానికి చెందుతారు. "అయ్యర్" అనే పేరును ఇంటిపేరుగా ఉపయోగించడం అయ్యర్లలో మామూలు. ఇదే కాకుండా, '''శాస్త్రి,'''<ref name="britannica">{{Cite book|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/524792/sastri#tab=active~checked%2Citems~checked&title=%C5%9B%C4%81str%C4%AB%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Encyclopædia Britannica, śāstrī}}</ref> '''భట్టర్''' వంటి ఇతర ఇంటిపేర్లను కూడా ఉపయోగిస్తూంటారు. == వ్యుత్పత్తి == అయ్యర్ అంటే [[తమిళ భాష|తమిళంలోను]], ఇతర [[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]] భాషలలోనూ అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి. ఇది గౌరవనీయమైన వ్యక్తిని సూచిస్తుంది. ''ద్రావిడ వ్యుత్పత్తి నిఘంటువు'' ప్రకారం, ఈ పదానికి "తండ్రి, ఋషి, పురోహితుడు, గురువు, బ్రాహ్మణుడు, ఉన్నత వ్యక్తి, యజమాని, రాజు" వంటి వివిధ అర్థాలున్నాయి. అలాగే "అన్నయ్య" అని అర్థం వచ్చే ''తమయన్,'' "ప్రభువు, యజమాని, భర్త, రాజు, గురువు, పురోహితుడు, ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి" అని అర్థం కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|title=A Dravidian etymological dictionary|last=Burrow, T.|last2=M. B. Emeneau|publisher=Oxford University Press|pages=19}}</ref> అయ్య, అయిర/అయ్యిర అనే పదాలను సంస్కృత పదం ''ఆర్య'' కు [[ప్రాకృతం|ప్రాకృత]] రూపాలుగా భాషాశాస్త్రం పరిగణిస్తుంది.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|last=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7|page=898}}</ref><ref name="paligrammarp49">{{Cite book|title=A Simplified grammar of the Pali language|last=Miller|first=Edward|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-103-26738-5|page=49}}</ref> == జనాభా, వ్యాప్తి == నేడు అయ్యర్లు [[దక్షిణ భారతదేశం]] అంతటా నివసిస్తున్నారు. కానీ అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోనే]] అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నారు. తమిళనాడు రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో తమిళ బ్రాహ్మణులు సుమారు 3 శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్నారు. వారు రాష్ట్రమంతటా విస్తరించి ఉన్నారు. అయితే, అయ్యర్ సమాజ జనాభాపై ఖచ్చితమైన గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు.<ref>{{Cite paper|title=Brahmins|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population}}</ref> దక్షిణ తమిళనాడు ప్రాంతంలోని అయ్యర్లను [[తిరునెల్వేలి]] అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. వారు తిరునెల్వేలి బ్రాహ్మణ మాండలికం మాట్లాడతారు.  === వలస === [[File:RGIyerbrothersgroup.jpg|కుడి|thumb| మైసూరు ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్ కు చెందిన మొదటి తరం వారసులు. రామస్వామి అయ్యర్ 19వ శతాబ్దంలో గణపతి అగ్రహారం నుండి మైసూరుకు వలస వచ్చి, మైసూరులో మొదటి అడ్వకేట్ జనరల్‌గా పనిచేశారు.]] గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా, చాలా మంది అయ్యర్లు [[కర్ణాటక|కర్ణాటకలోని]] కొన్ని ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. మైసూరు మహారాజుల పాలనలో, అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రాంతం]] నుండి చాలా మంది అయ్యర్లు మైసూరుకు వలస వచ్చారు. అష్టగ్రామ అయ్యర్లు కూడా కర్ణాటకలోని అయ్యర్లలో ఒక ప్రముఖ సమూహం. అయ్యర్లు ప్రాచీన కాలం నుండి [[ట్రావన్‌కోర్]] సంస్థానంలో స్థిరపడ్డారు. వేనాడ్ రాజ్యం (ప్రస్తుత [[కన్యాకుమారి జిల్లా]]), కేరళ దక్షిణ భాగాలు, తేన్ పాండి నాడు అని పిలువబడే [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేవి. తరువాత ట్రావన్‌కోర్ రాజ్యంగా ఎదిగిన [[వేనాడు రాజ్యం|వేనాడ్‌లో]] కూడా చాలా మంది అయ్యర్లు ఉండేవారు. [[ట్రావన్‌కోర్]] పాత రాజధాని పద్మనాభపురం. ఇది ప్రస్తుతం కన్యాకుమారి జిల్లాలో ఉంది. పూర్వపు ట్రావన్‌కోర్ [[సంస్థానం|సంస్థానానికి]] సరిహద్దుగా ఉన్న తమిళనాడులోని [[తిరునెల్వేలి]], [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] [[జిల్లా|జిల్లాల]] నుండి కూడా నిరంతర వలస ప్రవాహం ఉండేది. ప్రస్తుత తిరునెల్వేలి జిల్లాలోని అనేక భాగాలు పాత [[ట్రావన్‌కోర్]] రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. ఈ అయ్యర్లను నేడు త్రివేండ్రం అయ్యర్లుగా పిలుస్తారు. వీరిలో కొందరు [[కొచ్చి|కొచ్చిన్‌కు]], ఆ తర్వాత [[పాలక్కాడ్]], [[కోజికోడ్]] జిల్లాలకు వలస వెళ్లారు. తమిళనాడులోని [[తంజావూరు]] జిల్లా నుంచి పాలక్కాడ్‌కు కూడా వలసలు జరిగాయి. వారి వారసులను నేడు పాలక్కాడ్ అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. ఈ అయ్యర్లను సమిష్టిగా ఇప్పుడు ''కేరళ అయ్యర్లు'' అని పిలుస్తారు. కేరళకు సమీపంలో ఉన్న [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] కూడా ఇలాంటి అయ్యర్లు చాలా మంది ఉన్నారు.<ref name="colorful_festival_hindu">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|title=A colourful festival from a hoary past|last=Prabhakaran|first=G.|date=12 November 2005|work=The Hindu Metro Plus:Coimbatore|access-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805062343/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|archive-date=5 August 2007}}</ref> [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారతదేశంతో]] పాటు, అయ్యర్లు [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] ప్రాంతాలకు కూడా వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. [[ముంబై]], [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లలో గణనీయమైన స్థాయిలో అయ్యర్ సమాజం ఉంది. బ్రిటిషు పాలనలో మెరుగైన అవకాశాల కోసం ప్రారంభమైన ఈ వలసలు, సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడ్డాయి.<ref name="Tambram">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/BRIEF-CASE-Tambrams-Grouse/articleshow/2142389.cms|title=BRIEF CASE: Tambram's Grouse|last=Vishwanath|first=Rohit|date=23 June 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=2008-08-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025083019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-23/edit-page/27955862_1_tambrams-tamil-brahmin-mallika|archive-date=25 October 2012}}</ref> చాలా కాలం క్రితమే అయ్యర్లు [[శ్రీలంక|శ్రీలంకకు]] కూడా వచ్చారు. బౌద్ధ గ్రంథమైన మహా వంశం ప్రకారం, శ్రీలంకలో క్రీ.శ. 500 నాటికే బ్రాహ్మణుల ఉనికి నమోదైంది. భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి మొదటి వలసలు జరిగాయని భావిస్తున్నారు. ఒకప్పుడు శ్రీలంక తమిళ మైనారిటీలలో బ్రాహ్మణులు, జనాభాలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ,<ref name=":0">{{Cite paper|last=Sivapathasuntharam|first=A.|title=The Brahmins: A Study on the Traditional Elite in Jaffna with Reference to their Dialect|publisher=[[University of Kelaniya]]}}</ref> ప్రభావవంతమైన భాగంగా ఉండేవారు.<ref name="civattampip3">{{Cite book|title=Sri Lankan Tamil society and politics|last=Civattampi|first=K.|publisher=New Century Book House|year=1995|isbn=81-234-0395-X|location=Madras|page=3}}</ref> జాఫ్నా రాజ్యం ఏర్పడటంలో వారు చారిత్రాత్మకమైన పాత్ర పోషించారని కూడా భావిస్తారు.<ref name="ritualizingontheboundariesp3" /><ref name="criticalhistoryofjaffna">{{Cite book|title=A critical history of Jaffna|last=Gnanaprakasar|first=S.|publisher=Gnanaprakasa Yantra Salai|year=1928|isbn=978-81-206-1686-8|page=96}}</ref> అయితే, కేవలం అయ్యర్ కులానికి చెందిన సిలోన్‌లోని ప్రస్తుత తమిళ బ్రాహ్మణ జనాభా సాపేక్షంగా ఇటీవలిదే. దీని సభ్యులలో చాలా మంది భారతీయ మూలం ఉన్నవారే. 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి, ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతంలో హిందూ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం పెరగడంతో ఈ ద్వీపంలో స్థిరపడ్డారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Madras-Miscellany-The-Aiyar-from-Jaffna/article16078721.ece|title=Madras Miscellany: The Aiyar from Jaffna|last=Muthiah|first=Subbiah|date=2016-10-22|work=[[The Hindu]]|access-date=2025-03-03|language=en-IN|issn=0971-751X|author-link=S. Muthiah}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.lk/Columnists/The-Brahmin-footprint-in-Sri-Lankan-history/4-667051|title=The Brahmin footprint in Sri Lankan history|last=Balachandran|first=P.K.|date=2018-11-17|work=[[Daily FT]]|access-date=2025-03-03}}</ref> వారు దాదాపు పూర్తిగా పురోహిత విధులకు అంకితమై, దేవాలయ, గృహ ఆరాధన రెండింటిలోనూ పూజారులుగా లేదా సహాయకులుగా సేవ చేస్తారు.<ref name=":0" /> ఇటీవలి కాలంలో అయ్యర్లు మెరుగైన జీవనావకాశాల కోసం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఐరోపా, అమెరికాలకు కూడా గణనీయ సంఖ్యలో వలస వెళ్లారు. == ఉప విభాగాలు == అయ్యర్లలో వడమ, బ్రహచరణం లేదా బ్రహత్చరణం, వాతిమ, శోలియార్ లేదా చోజియార్, అష్టసహస్రం, ముక్కాణి, గురుక్కల్, కనియాలర్, ప్రథమశాకి వంటి అనేక ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="Leach">{{Cite book|title=Aspects of caste in south India, Ceylon, and north-west Pakistan. Cambridge [Eng.]|last=Leach|first=E. R.|publisher=Published for the Dept. of Archaeology and Anthropology at the University Press|year=1960|location=Madras|page=368}}</ref> పుట్టిన గ్రామం లేదా ప్రాంతం ప్రకారం ఈ ఉప-విభాగాలను మరింతగా ఉపవిభజన చేసారు. [[దస్త్రం:Brahacharnam_holy_man_1909.jpg|ఎడమ|thumb| శివారాధనలో నిమగ్నమైన ఒక తమిళ స్మార్త బ్రాహ్మణ సాధువు. అతని శరీరంపై ''రుద్రాక్ష'' పూసల దండలు ఉన్నాయి.]] అయ్యర్లు, ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, తమ గోత్రాన్ని ఎనిమిది మంది ''[[ఋషి|ఋషులలో]]'' ఒకరికి ఆపాదిస్తారు.<ref name="gotra_def">{{Cite web|title=Definition of the word ''gotra''|url=http://vedabase.net/g/gotra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216105800/http://vedabase.net/g/gotra|archive-date=2008-12-16|access-date=2008-08-19}}</ref><ref name="gotra_description">{{Cite web|title=Gotra|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm|access-date=2008-08-19|publisher=gurjari.net}}</ref> వారి పూర్వీక ఋషి ఆధారంగా వారిని ఎనిమిది ''[[గోత్రాలు|గోత్రాలుగా]]'' వర్గీకరించారు. స్త్రీ, కన్యగా ఉండగా తండ్రి గోత్రానికి చెంది ఉంటుంది, పెళ్ళి తర్వాత భర్త గోత్రాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వేదాలను ''శాఖలుగా'' ఉపవిభజన చేసారు. వేదాన్ని అనుసరించేవారిని వారు అనుసరించే శాఖ ఆధారంగా మళ్ళీ ఉపవిభజన చేసారు. అయితే, వాటిలో అత్యధిక భాగం కనుమరుగై, కొన్ని శాఖలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. తమిళనాడులో నేడు ఉన్న వివిధ వేదాలు, వాటికి సంబంధించిన శాఖలు ఇవి:<ref name="shaka_tamilnadu">{{Cite web|title=Shakha|url=http://www.dharmicscriptures.org/Vedic_SB_Intro.doc|access-date=2008-09-10|publisher=www.dharmicscriptures.org}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- valign="bottom" !వేదం ! శాఖ |- style="text-align:center;" | [[ఋగ్వేదం]] | style="text-align:center;" | శాకల, పైంగి |- style="text-align:center;" | [[యజుర్వేదం]] | style="text-align:center;" | కణ్వ, తైత్తిరీయ |- | style="text-align:center;" | [[సామవేదం|సామ వేదం]] | కౌతుమ, జైమినీయ/తలవాకర, శాత్యాయనీయ, గౌతమ |- style="text-align:center;" | [[అథర్వణ వేదం|అధర్వ వేదం]] | style="text-align:center;" | శౌనకీయ, పిప్పలాద |} == సంస్కృతి == === ఆచారాలు === అయ్యర్ల ఆచారాల్లో, [[హిందూధర్మశాస్త్రాలు|హిందూ గ్రంథాలలో]] వివరించబడిన అపస్తంబ సూత్రం వంటి కర్మకాండలు ఉంటాయి. ''[[షోడశ సంస్కారాలు]]'' అత్యంత ముఖ్యమైన కర్మకాండలు. ప్రాచీన కాలంలో పాటించిన ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు అన్నీ ఇప్పుడు ఆచరణలో లేనప్పటికీ, కొన్నింటిని మాత్రం నిలుపుకున్నారు.<ref name="16Samskaras">{{Cite web|date=8 August 2003|title=The Sixteen Samskaras Part-I|url=http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|access-date=2008-08-27}}</ref><ref name="samskaras_names">{{Cite web|title=Names of Samskaras|url=http://www.kamakoti.org/hindudharma/part16/chap8.htm|access-date=2008-08-27|publisher=kamakoti.org}}</ref> [[File:Brahmins_ablution.gif|thumb| అయ్యర్ల సంధ్యా వందనం, 1913]] [[File:Shaivaite_priest.jpg|thumb| [[తమిళనాడు|తమిళనాడుకు]] చెందిన అయ్యర్ పూజారి తన మనవడితో ఒక చిన్న ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తున్న చిత్రం.]] అయ్యర్లకు పుట్టినప్పుడే ఆచారాల దీక్ష ఇస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో, తల్లి బొడ్డుతాడు నుండి శిశువును వేరు చేసేటప్పుడు కొన్ని ఆచారాలు నిర్వహించేవారు. ఈ వేడుకను ''జాతకర్మ'' అని అంటారు. అయితే, ఈ పద్ధతి ఇప్పుడు పాటించడం లేదు. పుట్టినప్పుడు, నక్షత్రాల స్థానాన్ని బట్టి బిడ్డకు జాతకం తయారు చేస్తారు. ఆ తర్వాత బిడ్డకు ఆచారబద్ధమైన పేరు పెడతారు.<ref name="Ayush Homam">{{Cite news|url=http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|title=Welcoming baby; Birth rituals provide children with a sense of community, culture|last=Austin|first=Lisette|date=21 May 2005|work=Parentmap|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708180805/http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|archive-date=8 July 2008}}</ref> బిడ్డ పుట్టినరోజున దీర్ఘాయువు కోసం ఒక ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని ''ఆయుష్య హోమం'' అంటారు. ఈ వేడుకను [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్]] ప్రకారం కాకుండా, తమిళ పంచాంగం ప్రకారం లెక్కించిన పుట్టినరోజున నిర్వహిస్తారు.<ref name="Ayush Homam" /> బిడ్డ మొదటి పుట్టినరోజు అత్యంత ముఖ్యమైనది, ఈ సమయంలోనే అబ్బాయి లేదా అమ్మాయి చెవులు కుట్టించి, లాంఛనంగా దీక్ష ఇస్తారు. ఆ రోజు నుండి అమ్మాయి చెవిపోగులు ధరించడం ఆనవాయితీ. బిడ్డకు ఏడు సంవత్సరాల వయస్సు దాటినప్పుడు రెండవ దీక్ష (ముఖ్యంగా మగ బిడ్డకు) జరుగుతుంది. ఇది ''[[ఉపనయనము|ఉపనయనం]]''. దీనితో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుడు]] పునర్జన్మ పొందుతాడని అంటారు. పిల్లవాడి దేహంపై, ఎడమ [[భుజము|భుజం]] నుండి కుడి తుంటి వరకు శరీరం మొత్తం పొడవునా ఉండేలా మూడు పోగుల నూలు దారాన్ని బిగిస్తారు. ఉపనయన దీక్షా కార్యక్రమం కేవలం ''ద్విజ'' లేదా రెండుసార్లు జన్మించే [[కులం|కులాల]] వ్యక్తులకు మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా వ్యక్తికి 7 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నప్పుడు ఉపనయనం చేస్తారు.<ref name="upanayanam">{{Cite web|title=Upanayanam|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/upanayanam.htm|access-date=2008-09-02|publisher=gurjari.net}}</ref><ref name="iyer_ritesandrituals">{{Cite web|last=Neria Harish Hebbar|date=2 March 2003|title=Customs and Classes of Hinduism|url=http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203104805/http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|archive-date=2007-02-03|access-date=2008-09-02|publisher=Boloji Media Inc.}}</ref> ప్రాచీన కాలంలో, ఉపనయనాన్ని బాలుడి విద్యాభ్యాసానికి నాంది పలికే కర్మకాండగా పరిగణించేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆ విద్యలో ప్రధానంగా వేదాల అధ్యయనం ఉండేది. అయితే, బ్రాహ్మణులు పురోహిత వృత్తిని కాకుండా ఇతర వృత్తులను చేపట్టడంతో, ఈ దీక్ష కేవలం ఒక సంకేతాత్మక ఆచారంగా మిగిలిపోయింది. నూతన దీక్షార్థి క్రమం తప్పకుండా ''[[సంధ్యావందనం|సంధ్యా వందనం]]'' చేయడంతో పాటు, రోజుకు మూడుసార్లు - అంటే ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం - నిర్దేశించిన మంత్రాలను పఠించవలసి ఉంటుంది. ఈ మంత్రాలలో అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రముఖమైనది [[గాయత్రీ మంత్రం]]. సంవత్సరానికి ఒకసారి అయ్యర్లు తమ జంధ్యాన్ని మార్చుకుంటారు. ఈ ఆచారం దక్షిణ భారత బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది. ఈ రోజును తమిళనాడులో ''ఆవని అవిట్టం''గా జరుపుకుంటారు.<ref name="south_indian_festivals">{{Cite book|title=South Indian Hindu festivals and traditions|last=Jagannathan|first=Maithily|publisher=Abhinav Publications|year=2005|isbn=9788170174158|page=93}}</ref><ref name="fasts_and_festivals">{{Cite book|title=Fasts and Festivals of India|last=Verma|first=Manish|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2002|isbn=978-81-7182-076-4|page=41}}</ref> [[దస్త్రం:Agraharam_house_door.JPG|ఎడమ|thumb| దిష్టి తగలకుండా చేతి గుర్తులు వేసిన బ్రాహ్మణుల ఇల్లు]] అయ్యర్లకు ఇతర ముఖ్యమైన వేడుకలలో మరణించిన వారి అంత్యక్రియలు కూడా ఉంటాయి. [[వైదిక నాగరికత|వైదిక]] ఆచారాల ప్రకారం, సాధారణంగా మరణించిన ఒక రోజులోపు దహన సంస్కారాలు నిర్వహిస్తారు.<ref name="deathrites_majorreligions">{{Cite web|title=Transition Rituals|url=http://www.beliefnet.com/story/78/story_7894_2.html|access-date=2008-09-02|publisher=Beliefnet Inc.}}</ref> మరణ సంస్కారాలలో 13 రోజుల వేడుక, పూర్వీకుల కోసం క్రమం తప్పకుండా ''తర్పణం'' <ref name="Tharpanam">{{Cite web|title=Tharpanam|url=http://www.vadhyar.com/Tarpanam.php|access-date=2008-09-02|publisher=vadhyar.com}}</ref> (ఆ తర్వాత ప్రతి నెలా [[అమావాస్య]] రోజున నిర్వహిస్తారు) ఉంటాయి. ప్రతి ఏటా తప్పనిసరిగా ''శ్రాద్ధం'' జరుపుతారు. ఈ ఆచారాలను మరణించిన వారి మగ సంతానం మాత్రమే నిర్వహించాలని భావిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని పాటించేటపుడు వివాహితులైన పురుషులతో పాటు వారి భార్యలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి. ఈ ఆచారంలో జరిగే అన్ని కార్యకలాపాలకు "సమ్మతి" ఇవ్వడానికి మహిళలు ప్రతీకాత్మకంగా ముఖ్యమైనవారు.<ref name="journey_of_a_lifebody">{{Cite web|last=Knipe|first=David M.|title=The Journey of a Lifebody|url=http://www.hindugateway.com/library/rituals/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930232759/http://www.hindugateway.com/library/rituals/|archive-date=2008-09-30|access-date=2008-08-27|publisher=Hindu Gateway}}</ref> === పండుగలు === అయ్యర్లు [[దీపావళి]], [[నవరాత్రి]], [[పొంగల్ (తమిళుల పండుగ)|పొంగల్]], [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్థి]], [[కృష్ణాష్టమి|జన్మాష్టమి]], [[పుతండు|తమిళ నూతన సంవత్సరం]], [[మహాశివరాత్రి|శివరాత్రి]], కార్తీక దీపం వంటి హిందూ పండుగలను జరుపుకుంటారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఒక ముఖ్యమైన పండుగ ''ఆవని అవిట్టం'' పండుగ.<ref name="Avani_Avittam">{{Cite web|title=Avani Avittam|url=http://www.panchangam.com/avani.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914061750/http://www.panchangam.com/avani.htm|archive-date=14 September 2008|access-date=2008-08-27|publisher=K.G.Corporate Consultants}}</ref> === వివాహాలు === సాధారణంగా అయ్యర్ల పెళ్ళిలో ''సుమంగళి ప్రార్థన'', ''నాంది'' (పితృదేవతలకు నమస్కారం), నిశ్చితార్థం, ''మాంగళ్యధారణం'' ఉంటాయి. అయ్యర్ వివాహంలోని ప్రధాన ఘట్టాలలో ''వ్రతం'', ''కాశీ యాత్ర'', ''ఊంజల్'', ''కన్యాదానం'', ''మంగళ్యధారణం'', ''పాణిగ్రహణం,'' ''సప్తపది'' ఉంటాయి. దీని తర్వాత సాధారణంగా ''నలంగు'' వస్తుంది. ఇది తప్పనిసరి కార్యక్రమం కాదు.<ref name="Iyer_marriage">{{Cite web|last=Vaidyanath|first=Padma|title=A South Indian Wedding – The Rituals and the Rationale|url=http://www.sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512152857/http://sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|archive-date=2008-05-12|access-date=2008-08-27|publisher=Sawnet}}</ref> === సాంప్రదాయ నీతిశాస్త్రం === అయ్యర్లు సాధారణంగా సనాతన జీవన విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను దృఢంగా పాటిస్తారు. వీరు ఆపస్తంబ, బౌధాయన గృహ్య సూత్రాలను అనుసరిస్తారు. సమాజం పితృస్వామ్యమైనది కానీ భూస్వామ్యమైనది కాదు.<ref name="apastamba_sutra">{{Cite book|title=Yajur-Veda: Apastamba-Grhya-Sutra|last=Pandey|first=U. C.|year=1971}}</ref> అయ్యర్లు సాధారణంగా [[శాకాహారం|శాకాహారులు]]. కొందరు ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లిని కూడా వాడరు.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}</ref> ఆవు పాలు, పాల ఉత్పత్తులు వాడతారు. వారు మద్యం, పొగాకుకు దూరంగా ఉంటారు.<ref name="Manusmriti">{{Cite book|title=The Laws of Manu|last=Doniger|first=Wendy|last2=Smith|first2=Brian K.|publisher=Penguin Books|year=1991|isbn=0-14-044540-4}}</ref> అయ్యర్లు తమను తాము, తమ ఇంటినీ శుద్ధి చేసుకునేందుకు విస్తృతమైన ఆచారాలను పాటిస్తారు. ఉదయం స్నానం చేయకుండా పురుషులు తమ "పదహారు విధులను" నిర్వర్తించడం, మహిళలు ఆహారాన్ని వండటం అయ్యర్లలో నిషిద్ధం.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html "The Practice of ''madi''"]. ICSI Berkeley<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2008</span>.</cite></ref> దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించిన తర్వాతే ఆహారం తీసుకోవాలి. ''మడి'' నియమాలకు అనుగుణంగా ఉంటేనే స్నానం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడింది.<ref name="Madi" /> ఒక వ్యక్తి శారీరకంగా పవిత్రంగా ఉన్నాడని సూచించడానికి తమిళ బ్రాహ్మణులు ''<nowiki/>'మడి''' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. మడిని ఆచరించడానికి, బ్రాహ్మణుడు అప్పుడే ఉతికి ఆరబెట్టిన బట్టలను మాత్రమే ధరించాలి. ఆ బట్టలను ''మడి'' కట్టుకోని వ్యక్తులు తాకకూడదు. చన్నీటి స్నానం చేసి, అలాంటి బట్టలు ధరించిన తర్వాత మాత్రమే వ్యక్తి ''మడి'' స్థితిలో ఉంటాడు.<ref name="madiinkarnataka">{{Cite book|title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udipi|last=Rao|first=Vasudeva|publisher=Orient Longman|page=66}}</ref> ఆధునిక కాలంలో కూడా అయ్యర్లు, మతపరమైన వేడుకలో పాల్గొనే ముందు ఈ ''మడి'' ఆచారాన్ని పాటిస్తారు.<ref name="Madi" /> [[దస్త్రం:Madras_Kappi.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్లు ఫిల్టర్ కాఫీని ప్రత్యేకంగా ఇష్టపడతారు<ref name="oasis_vegetarian">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=way&autono=314701|title=An oasis of vegetarian calm|last=Lakshmi|first=S.|date=23 February 2008|work=Business Standard|access-date=2008-08-27}}</ref>]] === దుస్తులు === [[దస్త్రం:MylaiTamizhSangam.jpg|కుడి|thumb| సుమారు 1930లలో మైలై తమిళ సంఘం సమావేశంలో సాంప్రదాయ ''వేష్టి,'' ''అంగవస్త్రం'' ధరించిన తమిళ బ్రాహ్మణులు (అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు).]] అయ్యరు పురుషులు సాంప్రదాయికంగా నడుము నుండి పాదాల వరకు కప్పే ''వేష్టి'' లేదా ''[[పంచె|ధోవతులను]]'' ధరిస్తారు. వీటిని [[పత్తి|నూలుతో]], కొన్నిసార్లు [[పట్టు (సిల్క్)|పట్టుతో]] తయారు చేస్తారు. ''వేష్టీలను'' వివిధ శైలులలో ధరిస్తారు. సాధారణ బ్రాహ్మణ శైలిలో ధరించే వాటిని ''పంచగజం'' అని పిలుస్తారు ([[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదాలైన ''<nowiki/>'పంచ''', ' ''గజం'' ' అంటే 'ఐదు గజాలు', ఎందుకంటే రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే నాలుగు లేదా ఎనిమిది మూరల పొడవున్న ''వేష్టిలకు'' భిన్నంగా ''పంచగజం'' పొడవు ఐదు గజాలు ఉంటుంది). కొన్నిసార్లు ''అంగవస్త్రం'' అని పిలువబడే ఒకే వస్త్రంతో తమ భుజాలను కప్పుకుంటారు. పూర్వకాలంలో, తపస్సు చేసే అయ్యర్ పురుషులు తమ నడుముకు లేదా ఛాతీకి జింక చర్మాన్ని లేదా గడ్డిని కూడా కప్పుకునేవారు. అయ్యర్ మహిళలు తొమ్మిది గజాల చీరను ధరిస్తారు. దీనిని ''మడిచీర'' అని కూడా అంటారు.<ref name="'madisar">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050123/society.htm#2|title=A saree caught in a time wrap|date=23 January 2005|work=The Tribune|access-date=2008-09-03}}</ref> === కళా పోషణ === శతాబ్దాలుగా అయ్యర్లు కళలు, శాస్త్రాలను పరిరక్షించడంలో ప్రగాఢమైన ఆసక్తిని కనబరుస్తూ వస్తున్నారు. తమిళనాడు శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన [[భరతనాట్యం|భరతనాట్యంపై]] ఒక బృహత్తర గ్రంథమైన [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రాన్ని]] పరిరక్షించే బాధ్యతను చేపట్టారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నృత్యాన్ని సాధారణంగా [[దేవదాసి|దేవదాసీలతో]] ముడిపడి ఉన్న ఒక క్షీణ కళగా పరిగణించేవారు. అయితే, [[రుక్మిణీదేవి అరండేల్|రుక్మిణి దేవి అరుండేల్]], అంతరించిపోతున్న సదిర్ కళను [[భరతనాట్యం]] అనే మరింత "గౌరవప్రదమైన" కళారూపంగా పునరుద్ధరించింది. తద్వారా బ్రాహ్మణులు నృత్య అధ్యయనంలో, అభ్యాసంలో పాల్గొనడంపై ఉన్న సామాజిక, కులపరమైన నిషేధాలను బద్దలు కొట్టారు.<ref name="natyam_academy">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|title=How Natyam danced its way into the Academy|last=Vishwanathan|first=Lakshmi|date=1 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122454/http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|archive-date=16 December 2008|location=Chennai, India}}</ref> అయితే, భరతనాట్యం అభ్యాసం ఇతర వర్గాలకు మరింతగా అందుబాటులోకి రావడం అటుంచి, అప్పట్లో అది ప్రత్యేకంగా తమిళ సమాజంలోని మధ్య, ఉన్నత వర్గాలకే పరిమితమైందని చాలామంది వాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2016-02-10|title=How the art of Devadasis was appropriated to create the world of Bharatanatyam|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-art-devadasis-was-appropriated-create-world-bharatanatyam-38808|access-date=2020-04-28|website=The News Minute}}</ref> [[దస్త్రం:DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg|ఎడమ|thumb| శాస్త్రీయ సంగీత గాయని డి.కె. పట్టమ్మాళ్ (కుడివైపున), తన సోదరుడు డి.కె. జయరామన్‌తో కలిసి సంగీత కచేరీలో - ''సుమారు'' 1940ల ప్రారంభంలో.]] అయితే, నృత్యంతో పోలిస్తే సంగీత రంగంలో అయ్యర్లు చేసిన కృషి గణనీయంగా చెప్పుకోదగినది.<ref>''From the Tanjore Court to the Madras Music Academy: A Social History of Music in South India'' by Lakshmi Subramanian {{ISBN|0-19-567835-4}}</ref><ref name="carnaticmusic_popularity">{{Cite web|last=Jayakumar|first=Raghavan|title=Popularity of Carnatic music|url=http://www.karnatik.com/article001.shtml|access-date=2008-08-27|publisher=karnatik.com}}</ref> === ఆహారం === అయ్యర్ల ప్రధానంగా శాకాహారులు.<ref name="hindu_attitude_vegetarianism">{{Cite web|last=N. Raghunathan|title=The Hindu Attitude Towards Vegetarianism|url=http://www.ivu.org/congress/wvc57/souvenir/raghunathan.html|access-date=2008-08-27|publisher=International Vegetarian Union}}</ref> వరి అన్నం వారి ప్రధానాహారం. ఇది దక్షిణ భారతీయులకు ప్రధాన ఆహారం. అయ్యరు కుటుంబాలలో రసం, సాంబార్ వంటి తప్పనిసరి వంటకాలతో పాటు, ఇతర శాకాహార వంటకాలను కూడా తయారు చేస్తారు. ఇంట్లో తయారుచేసిన [[నెయ్యి]] వారి ఆహారంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అన్నం, పప్పుల కుప్పపై నెయ్యి వడ్డించే వరకు సంప్రదాయ భోజనం ప్రారంభం కాదు. ఈ వంటకాలు సాంప్రదాయకంగా దక్షిణ భారత వంటకాలలో కనిపించే మసాలాలు, కారం వీరి వంటల్లో ఉండవు. అయ్యర్లకు పెరుగు పట్ల ఎంతో ప్రీతి. దోసెలు, ఇడ్లీ వంటి ఇతర దక్షిణ భారతీయ వంటకాలను కూడా అయ్యర్లు ఇష్టపడతారు. పానీయాలలో కాఫీ, ఆహార పదార్థాలలో పెరుగు అయ్యర్ల మెనూలో అనివార్యమైన భాగం. [[దస్త్రం:Tamil_Sappadu.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్ల ఆహారంలో ప్రధానంగా అన్నంతో పాటు శాకాహార వంటకాలు ఉంటాయి, ]] === గృహనిర్మాణం === [[దస్త్రం:Agraharam_house.jpg|కుడి|thumb|200x200px| [[తంజావూరు]] ''అగ్రహారంలోని'' ఇల్లు]] ప్రాచీన కాలంలో, అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు, ఇతర తమిళ బ్రాహ్మణులతో కలిసి, గ్రామంలో ''అగ్రహారం'' అనే ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ నివాస ప్రాంతాలలో నివసించేవారు. [[శివుడు|శివ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]] [[దేవాలయం|దేవాలయాలు]] సాధారణంగా ''అగ్రహారం'' చివరల్లో ఉండేవి. చాలా సందర్భాలలో, సమీపంలో వేగంగా ప్రవహించే వాగు లేదా నది కూడా ఉంటుంది.<ref name="quaint_charm">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|title=Quaint charm|last=Sashibhushan|first=M. G.|date=23 February 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705215837/http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> సాధారణంగా ''అగ్రహారంలో'' ఒక దేవాలయం, దానికి ఆనుకుని ఒక వీధి ఉండేవి. వీధికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇళ్లలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను అనుసరించే బ్రాహ్మణులు మాత్రమే నివసించేవారు. ఆ ఇళ్ళన్నీ, పరిమాణంలో కాకపోయినా, రూపంలోనూ నిర్మాణంలోనూ ఒకేలా ఉండేవి. బ్రిటిష్ వారి రాక, పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం తదిరాల వలన అయ్యర్లు జీవనోపాధి కోసం నగరాలకు తరలివెళ్లడం మొదలుపెట్టారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి, ఎక్కువ మంది అయ్యర్లు ప్రాంతీయ, న్యాయ పరిపాలనలో లాభదాయకమైన ఉద్యోగాలు చేపట్టడానికి పట్టణాలకు, నగరాలకు తరలివెళ్లడంతో ''అగ్రహారాలు'' క్రమంగా కనుమరుగయ్యాయి. అయితే, సాంప్రదాయికంగా అయ్యర్లు నివసిస్తున్న కొన్ని అగ్రహారాలు ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. అయ్యర్ల ఇంట్లోకి వెళ్ళేముందు, కాళ్ళు కడుక్కుంటారు.<ref name="life_in_an_agrharam">{{Cite web|last=Srinivasan|first=Bombai|title=The Goal and the Guide, Petal 3:Fire Walking|url=http://www.saibaba.ws/teachings/goalguide/goalguide03.htm|access-date=2008-08-27|publisher=Sri Satya Sai Baba Website}}</ref><ref name="agraharam_description">{{Cite news|url=http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|title=Simply South|last=Sridhar|first=Lalitha|date=6 August 2001|work=Business Line|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223230150/http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|archive-date=23 February 2008}}</ref> === భాష === భారతదేశంలోనూ, ఇతర ప్రాంతాలలోనూ నివసించే అయ్యర్లకు [[తమిళ భాష|తమిళం]] [[మాతృభాష]] . అయితే, అయ్యర్లు విశిష్టమైన తమిళ మాండలికం మాట్లాడతారు.<ref name="ethnologue">{{Cite web|year=2000|title=TAMIL: a language of India|url=http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914105053/http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|archive-date=2008-09-14|access-date=2008-09-03|website=Ethnologue: Languages of the World, 14th Edition}}</ref><ref name="international_conference_on_dialects">{{Cite web|title=Streams of Language: Tamil Dialects in History and Literature|url=http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173641/http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|archive-date=2008-09-11|access-date=2008-09-03|publisher=french Institute of Pondicherry}}</ref><ref name="Tamil_dialects3">{{Cite book|title=Negotiating multiculturalism: Disciplining Difference in Singapore|last=Purushotam|first=Nirmala Srirekham|publisher=Walter de Gruyter|year=2000|page=37}}</ref> మాండలికాన్ని బ్రాహ్మిక్ లేదా బ్రాహ్మణ తమిళం అని అంటారు. ఇది బాగా [[సంస్కృతీకరణ|సంస్కృతీకరించబడిన]] తమిళం. సంస్కృత పదజాలాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల తమిళ సాంప్రదాయవాదులు తరచూ దీన్ని ఎగతాళి చేస్తూంటారు.<ref name="Brahmin_Tamil_Sanskritized">{{Cite news|url=http://www.boloji.com/places/0020.htm|title=Tulu Language: Its Script and Dialects|last=Hebbar|first=Neria Harish|date=2 February 2003|work=Boloji Media Inc.|access-date=2008-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm|archive-date=2010-05-04}}</ref> స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం వివిధ తమిళ వర్గాల మధ్య కులాంతర సంభాషణకు బ్రాహ్మణ తమిళమే సాధారణ భాషగా ఉన్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణులే క్రమంగా దానిని విడిచిపెట్టి, ప్రాంతీయ మాండలికాలకు మారారు.<ref name="standardization">{{Cite web|last=Schiffman|first=Harold F.|title=Standardization or Restandardization: the case for 'Standard' Spoken Tamil|url=http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/public/stantam/STANTAM.HTM}}</ref> == అయ్యర్లు నేడు == [[దస్త్రం:Tamil_brahmin_couple_circa_1945.jpg|ఎడమ|thumb| ఒక తమిళ బ్రాహ్మణ దంపతులు, సుమారు 1945 లో]] తమ మునుపటి వృత్తులకు అదనంగా అయ్యర్లు, నేడు వివిధ రంగాలలోకి విస్తరించారు. భారతదేశానికి చెందిన ముగ్గురు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, [[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|సర్ సి.వి. రామన్]], [[సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్]], [[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]] లు అయ్యర్లే.<ref name="rediffnews">{{Cite news|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/oct/12/slide-show-1-brahmins-dominate-all-modern-professions.htm|title=Brahmins dominate all modern professions|date=12 October 2009|work=Rediff News}}</ref> ప్రాచీన కాలం నుండి, అయ్యర్లు ఉన్నత పూజారి వర్గానికి చెందిన సభ్యులుగా, తమిళ దేశంలోని విద్యా, మత, సాహిత్య సంస్థలపై దాదాపు పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించారు. <ref name="Vivekananda">{{Cite book|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|last=Vivekananda|first=Swami|publisher=Advaita Ashrama|year=1955|isbn=81-85301-46-8|page=296}}</ref> వారు తమ ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, విద్యనూ ఉపయోగించి రాజకీయాలు, పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు, మేధావి వర్గాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు పాలనా]] కాలమంతటా వారి ఆధిపత్యం కొనసాగింది. 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, వారు పరిపాలనా, న్యాయ యంత్రాంగంపై తమ పట్టును బలపరుచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ఇలాంటి పరిస్థితి తమిళనాడులోని ఇతర కులాల వారిలో అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఈ వాతావరణం ఫలితంగా "బ్రాహ్మణేతర" ఉద్యమం ప్రబలి, [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. 1940 లలో జస్టిస్ పార్టీ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన [[ఇ.వి. రామస్వామి నాయకర్|పెరియార్]], దాని పేరును [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడ కజగం]] గా మార్చాడు. బ్రాహ్మణేతర తమిళులు [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రవిడులు]] కాగా, తమిళ బ్రాహ్మణులు [[ఇండో ఆర్యులు|ఆర్యులు]] అనే అభిప్రాయాన్ని రూపొందించారు.<ref name="periyar_antibrahminism">{{Cite news|title=Periyar was against Brahminism, not Brahmins|last=Selvaraj|first=Sreeram|date=30 April 2007|work=Rediff News}} </ref> తదనంతరం తలెత్తిన బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత, [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|రాజాజీ]] ప్రభుత్వం పట్ల పెరుగుతున్న వ్యతిరేకతలు తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంపై చెరగని ముద్ర వేసి, వారి రాజకీయ ఆకాంక్షలను అణచివేసింది. 1960వ దశకంలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], దాని ఉప సమూహాలు ఈ వేదికపై రాజకీయంగా పురోగమించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేశాయి. తద్వారా, ఆ సమయంలో అయ్యర్లు కీలక పార్టీ పదవులలో ఉన్న [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాయి. ఈ రోజు, కొన్ని మినహాయింపులు తప్ప, అయ్యర్లు రాజకీయ రంగం నుండి వాస్తవంగా అదృశ్యమయ్యారు.<ref name="iyothee_thass">{{Cite book|title=Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar|last=Geetha|first=V.|publisher=Bhatkal & Sen|year=2001|isbn=978-81-85604-37-4}}</ref><ref name="Dalit_visions">{{Cite book|title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction of an Indian Identity|last=Omvedt|first=Gail|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=978-81-250-2895-6|page=95}}</ref><ref name="modernity_of_tradition">{{Cite book|url=https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo|title=The Modernity of Tradition: political development in India|last=I. Rudolph|first=Lloyd|last2=Suzanne Hoeber Rudolph|publisher=University of Chicago|year=1969|isbn=0-226-73137-5|page=[https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo/page/78 78]|url-access=registration}}</ref><ref name="renewal_of_priesthood">{{Cite book|title=The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple|last=Fuller|first=C. J.|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=0-691-11657-1|page=117}}</ref> 2006లో, బ్రాహ్మణ మత ఆధిపత్యాన్ని అరికట్టడానికి తమిళనాడు ప్రభుత్వం హిందూ దేవాలయాలలో బ్రాహ్మణేతర పూజారులను నియమించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది.<ref name="tamil_nadu_caste_barrier">{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4986616.stm|title=Tamil Nadu breaks caste barrier|date=16 May 2006|work=BBC News|access-date=2008-09-06}}</ref> ఇది పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. 2008 మార్చిలో, తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారం పొందిన బ్రాహ్మణేతర ''ఓడువర్'' లేదా తమిళ గీతాల గాయకుడు, చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయ ''గర్భగుడిలోకి'' ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు హింస చెలరేగింది.<ref name="tension_at_chidambaram_temple">{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|title=Tension at Chidambaram temple|date=2 March 2008|work=Web India 123|access-date=2008-09-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211112859/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|archive-date=11 December 2008}}</ref> == విమర్శ == === ఇతర వర్గాలతో సంబంధాలు === బ్రాహ్మణేతరులు అయ్యర్లపై, అలాగే అయ్యర్లు బ్రాహ్మణేతరుల పైనా చేసే జాత్యహంకార, ప్రతి-జాత్యహంకార ఆరోపణల కారణంగా అయ్యర్ల వారసత్వం మసకబారింది. బ్రాహ్మణులు చూపే వివక్ష గురించిన ఫిర్యాదులు, సంఘటనలు ద్రావిడ ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసిన ప్రధాన కారకాలుగా భావిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంతో, పాశ్చాత్య విద్య, పాశ్చాత్య ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాప్తి చెందడంతో, తమకు చట్టబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను నిరాకరిస్తున్నారని భావించిన నిమ్న కులాల వారిలో చైతన్యం పెరిగింది.<ref name="Non-Brahmin Movement" /> దీంతో బ్రాహ్మణేతరులు ఆందోళన చేసి 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ|జస్టిస్ పార్టీని]] ఏర్పాటు చేశారు. ఇదే తదనంతర కాలంలో [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడర్ కజగం]] అయింది. బ్రాహ్మణులను వారి విశేషాధికార స్థానాల నుండి తొలగించడానికి జస్టిస్ పార్టీ, తీవ్రమైన హిందూ వ్యతిరేక, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని ఆశ్రయించింది. క్రమంగా, బ్రాహ్మణేతరులు ప్రతి రంగంలోనూ బ్రాహ్మణుల స్థానాన్ని భర్తీ చేసి, ఇంతకుముందు [[విద్య]], పరిపాలనా సేవలపై బ్రాహ్మణులకున్న గుత్తాధిపత్యాన్ని నాశనం చేశారు.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|title=Education is the means of social mobility|last=Warrier|first=Shobha|date=30 May 2006|work=Rediff News|access-date=2008-08-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|archive-date=4 May 2008}}</ref> "బ్రాహ్మణ దురాగతాలు" అనే భావనను కొంతమంది తమిళ బ్రాహ్మణ చరిత్రకారులు ఖండిస్తున్నారు. తమిళ బ్రాహ్మణులపై కులతత్వ ఆరోపణలు అతిశయోక్తి అని, ద్రవిడ కజగం ఉదయానికి ముందే తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంలో గణనీయమైన సాంఖ్యలో ఉదారవాద, కులతత్వ వ్యతిరేక వైఖరి కలిగిన వర్గం ఉండేదని వారు వాదిస్తారు. ఉదాహరణకు, ట్రావన్‌కోర్ సంస్థానంలో అన్ని కులాల ప్రజలకు హిందూ దేవాలయాలలోకి ప్రవేశించే హక్కును కల్పించిన [[దేవాలయ ప్రవేశ ప్రకటన|ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన]], ట్రావన్‌కోర్ దివాన్ అయిన సర్ సి.పి. రామస్వామి అయ్యర్ (ఒక అయ్యర్) కృషి వల్లే సాధ్యమైంది అని వారు అంటారు.<ref name="cp_templeentry">{{Cite book|title=RSS and Hindu Nationalism|last=Jayaprasad|first=K.|publisher=Deep & Deep Publications|year=1991|page=138}}</ref> [[దళితులు|దళిత]] నాయకుడు, [[పుతియ తమిళగం|పుదియ తమిళగం]] రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడూ అయిన డాక్టర్ కృష్ణస్వామి, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం, దళితుల హక్కులను మెరుగుపరచడంలో విజయం సాధించలేదనీ, అంతకుముందు ఉన్నంత వివక్ష దళితులపై ఇప్పటికీ కొనసాగుతోందనీ అంగీకరించాడు.  {{blockquote|ఎన్నో ఉద్యమాలు విఫలమయ్యాయి. తమిళనాడులో పెరియార్ నాయకత్వంలో బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత పేరిట ఒక ఉద్యమం నడిచింది. అది దళితులను ఆకర్షించింది. కానీ ముప్పై సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, బ్రాహ్మణుల పాలనలో ఉన్నప్పటి కంటే తమ పరిస్థితి ఏమాత్రం మెరుగుపడలేదని— మరింత దిగజారిందని—దళితులు గ్రహించారు. ద్రావిడ పార్టీల పాలనలో వారు దాడులకు, హత్యలకు గురయ్యారు; ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వారికి రావలసిన న్యాయమైన వాటా దక్కలేదు; సమాజంలో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగనీయలేదు.<ref name="krishnasamy_quote">{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/gail/Dravidianmovement.htm|title=The Dravidian movement|access-date=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|first=Gail|last=Omvedt}}</ref>}} === తమిళ భాష, సంస్కృతి పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉన్నట్లు ఆరోపణలు === అయ్యర్‌లకు తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతల పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉంటుందని భావిస్తూ వారిని సంస్కృతవాదులు అని పిలుస్తారు. మధ్యయుగ, మధ్యయుగోత్తర కాలాలలో తమిళ నాగరికత, సంస్కృతి క్షీణతకు కారణంగా బ్రాహ్మణుడిని బలిపశువుగా ద్రావిడ వర్గాలు ఎంచుకున్నాయని ద్రావిడ పండితుడు కామిల్ జ్వెలెబిల్ చెప్పాడు. ఈ ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ, చాలా మంది అయ్యర్లు తమిళ భాషకు గొప్పగా దోహదపడ్డారు. సాధారణంగా పురాణ వేద ఋషి [[అగస్త్య మహర్షి|అగస్త్యుడు]], తమిళ భాషకు మొదటి వ్యాకరణ నియమాలను సంకలనం చేసిన ఘనతను పొందాడు. అంతేకాకుండా, [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్|యువి స్వామినాథ అయ్యర్]], [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి]] వంటి వ్యక్తులు తమిళ సాహిత్యంలో అమూల్యమైన కృషి చేశారు.<ref name="dravidianmovement_brahmincontrib1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6OacVAwJsSAC&pg=PA143|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|last=B. Dirks|first=Nicholas|publisher=Orient Longman|year=1996|isbn=81-7824-072-6|page=143}}</ref><ref name="dravidianmovement_brahmincontrib2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6BhSU8DbMcC&pg=PA131|title=Conversion to Modernities: The Globalization of Christianity|last=van der Veer|first=Peter|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-91274-1|page=131}}</ref> తమిళాన్ని శాస్త్రీయ భాషగా గుర్తించాలని ప్రచారం చేసిన మొదటి వ్యక్తి పరితిమార్ కళైజ్ఞర్.<ref name="parithimar_kalaignar">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|title=Tamil scholar's house to be made a memorial|last=Saravanan|first=T.|date=12 September 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121119/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|archive-date=16 December 2008|location=Tamil Nadu}} </ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఫార్వర్డ్ కులాలు * తమిళ బ్రాహ్మణులు == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * {{Cite book|title=Caste and Race in India|last=Ghurye|first=G. S.|publisher=Popular Prakashan|year=1991|isbn=0-8364-1837-9|location=Bombay|ref=G. S. Ghurye}} * {{Cite book|title=Ritualizing on the Boundaries: Continuity and Innovation in the Tamil Diaspora|last=W. Clothey|first=Fred|publisher=University of South Carolina|year=2006|isbn=978-1-57003-647-7|ref=Ritualizing on the Boundaries}} * {{Cite book|title=The Kingdom of Jaffna|last=Pathmanathan|publisher=Arul M. Rajendran|year=1978|ref=Pathmanathan|author-link=S. Pathmanathan}} * {{Cite book|url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1631996|title=From Landlords to Software Engineers: Migration and Urbanization among Tamil Brahmans|last=Fuller|first=C. J.|last2=Narasimhan|first2=Haripriya|publisher=London School of Economics and Political Science|year=2008|ref=Migration and Urbanization among Tamil Brahmans}} * {{Cite book|title=The Smile of Murugan on Tamil Literature of South India|last=Zvelebil|first=Kamil|publisher=BRILL|year=1973|isbn=90-04-03591-5|ref=Zvelebil|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|last=Zvelebil|first=Kamil V.|publisher=BRILL|year=1992|isbn=90-04-09365-6|ref=Companion Studies to the History of Tamil Literature|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Brahmin Women|last=Ghosh|first=G. K.|last2=Ghosh|first2=Shukla|publisher=Firma KLM|year=2003|isbn=9788171021079|ref=Brahmin Women}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] c0cygapdo5p72si3y4n7yc696oj982e 4920500 4920499 2026-08-05T05:46:25Z Chaduvari 97 మూలాల్లో లోపాల సవరణ 4920500 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste|caste_name=అయ్యరు|image=VadamaIyerpriestsintamilnadu.jpg|caption=వడమ అయ్యరు పూజారులు|varna=బ్రాహ్మణులు|jati=|classification=|gotra=|veda=|kula_daivat=|kula_devi=|guru=[[ఆది శంకర]]|mantra=|nishan=|devak=|religions=[[హిందూ మతం]]|languages=[[తమిళం]], [[సంస్కృతం]]|country=[[భారతదేశం]]|state=[[తమిళనాడు]]|populated_states=తమిళనాడు, [[కేరళ]], [[కర్ణాటక]]|region=|India_migration=|population=|family_names=అయ్యరు, [[శాస్త్రి]], భట్టర్|feudal_title=|heraldic_title=|lineage=|color=|throne=|victory_weapon=|endogamous=|notable_members=|subdivisions=వడమ<br />బ్రహ్మచరణం<br />దీక్షితార్<br />అష్టసహస్రం<br />శోలియార్|related=కేరళ అయ్యర్లు [[అయ్యంగార్|అయ్యంగార్లు]] వైదీకి బ్రాహ్మణులు వైదీకి వెలనాడు హవ్యక బ్రాహ్మణులు హోయసల బ్రాహ్మణులు స్థానీక బ్రాహ్మణులు బబ్బూర్‌కమ్మె|historical_grouping=|disputed_grouping=|status=|education_reservation=|employment_reservation=|other_reservation=|original_kingdom=|other_kingdom=|official_website=|footnotes=}} '''అయ్యర్లు''' తమిళ బ్రాహ్మణులలో ఒక శాఖ. అయ్యర్లు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరులు]] ప్రతిపాదించిన ''[[అద్వైతం|అద్వైత]]'' తత్వాన్ని అనుసరిస్తారు. [[స్మార్తం|స్మార్త సంప్రదాయాన్ని]] ఆచరిస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1525/9780520317864/html|title=Caste, Class, and Power|last=Béteille|first=André|date=2020-10-26|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-31786-4|language=en|doi=10.1525/9780520317864}}</ref> శ్రీ వైష్ణవ మతాన్ని అనుసరించే [[అయ్యంగార్]] సమాజానికి ఇది విరుద్ధం. అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లను కలిపి తమిళ బ్రాహ్మణులు అంటారు. అయ్యర్లలో అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] నివసిస్తారు. అయ్యర్లు సంప్రదాయ, ప్రాంతీయ భేదాల ఆధారంగా వివిధ వర్గాలుగా విభజించబడ్డారు. ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, వారిని కూడా వారి [[గోత్రాలు|గోత్రాన్ని]] బట్టీ, వారు అనుసరించే వేదాన్ని బట్టీ వర్గీకరిస్తారు. వారు [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణ]] వర్గానికి చెందుతారు. "అయ్యర్" అనే పేరును ఇంటిపేరుగా ఉపయోగించడం అయ్యర్లలో మామూలు. ఇదే కాకుండా, '''శాస్త్రి,'''<ref name="britannica">{{Cite book|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/524792/sastri#tab=active~checked%2Citems~checked&title=%C5%9B%C4%81str%C4%AB%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Encyclopædia Britannica, śāstrī}}</ref> '''భట్టర్''' వంటి ఇతర ఇంటిపేర్లను కూడా ఉపయోగిస్తూంటారు. == వ్యుత్పత్తి == అయ్యర్ అంటే [[తమిళ భాష|తమిళంలోను]], ఇతర [[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]] భాషలలోనూ అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి. ఇది గౌరవనీయమైన వ్యక్తిని సూచిస్తుంది. ''ద్రావిడ వ్యుత్పత్తి నిఘంటువు'' ప్రకారం, ఈ పదానికి "తండ్రి, ఋషి, పురోహితుడు, గురువు, బ్రాహ్మణుడు, ఉన్నత వ్యక్తి, యజమాని, రాజు" వంటి వివిధ అర్థాలున్నాయి. అలాగే "అన్నయ్య" అని అర్థం వచ్చే ''తమయన్,'' "ప్రభువు, యజమాని, భర్త, రాజు, గురువు, పురోహితుడు, ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి" అని అర్థం కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|title=A Dravidian etymological dictionary|last=Burrow, T.|last2=M. B. Emeneau|publisher=Oxford University Press|pages=19}}</ref> అయ్య, అయిర/అయ్యిర అనే పదాలను సంస్కృత పదం ''ఆర్య'' కు [[ప్రాకృతం|ప్రాకృత]] రూపాలుగా భాషాశాస్త్రం పరిగణిస్తుంది.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|last=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7|page=898}}</ref><ref name="paligrammarp49">{{Cite book|title=A Simplified grammar of the Pali language|last=Miller|first=Edward|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-103-26738-5|page=49}}</ref> == జనాభా, వ్యాప్తి == నేడు అయ్యర్లు [[దక్షిణ భారతదేశం]] అంతటా నివసిస్తున్నారు. కానీ అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోనే]] అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నారు. తమిళనాడు రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో తమిళ బ్రాహ్మణులు సుమారు 3 శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్నారు. వారు రాష్ట్రమంతటా విస్తరించి ఉన్నారు. అయితే, అయ్యర్ సమాజ జనాభాపై ఖచ్చితమైన గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు.<ref>{{Cite paper|title=Brahmins|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population}}</ref> దక్షిణ తమిళనాడు ప్రాంతంలోని అయ్యర్లను [[తిరునెల్వేలి]] అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. వారు తిరునెల్వేలి బ్రాహ్మణ మాండలికం మాట్లాడతారు.  === వలస === [[File:RGIyerbrothersgroup.jpg|కుడి|thumb| మైసూరు ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్ కు చెందిన మొదటి తరం వారసులు. రామస్వామి అయ్యర్ 19వ శతాబ్దంలో గణపతి అగ్రహారం నుండి మైసూరుకు వలస వచ్చి, మైసూరులో మొదటి అడ్వకేట్ జనరల్‌గా పనిచేశారు.]] గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా, చాలా మంది అయ్యర్లు [[కర్ణాటక|కర్ణాటకలోని]] కొన్ని ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. మైసూరు మహారాజుల పాలనలో, అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రాంతం]] నుండి చాలా మంది అయ్యర్లు మైసూరుకు వలస వచ్చారు. అష్టగ్రామ అయ్యర్లు కూడా కర్ణాటకలోని అయ్యర్లలో ఒక ప్రముఖ సమూహం. అయ్యర్లు ప్రాచీన కాలం నుండి [[ట్రావన్‌కోర్]] సంస్థానంలో స్థిరపడ్డారు. వేనాడ్ రాజ్యం (ప్రస్తుత [[కన్యాకుమారి జిల్లా]]), కేరళ దక్షిణ భాగాలు, తేన్ పాండి నాడు అని పిలువబడే [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేవి. తరువాత ట్రావన్‌కోర్ రాజ్యంగా ఎదిగిన [[వేనాడు రాజ్యం|వేనాడ్‌లో]] కూడా చాలా మంది అయ్యర్లు ఉండేవారు. [[ట్రావన్‌కోర్]] పాత రాజధాని పద్మనాభపురం. ఇది ప్రస్తుతం కన్యాకుమారి జిల్లాలో ఉంది. పూర్వపు ట్రావన్‌కోర్ [[సంస్థానం|సంస్థానానికి]] సరిహద్దుగా ఉన్న తమిళనాడులోని [[తిరునెల్వేలి]], [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] [[జిల్లా|జిల్లాల]] నుండి కూడా నిరంతర వలస ప్రవాహం ఉండేది. ప్రస్తుత తిరునెల్వేలి జిల్లాలోని అనేక భాగాలు పాత [[ట్రావన్‌కోర్]] రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. ఈ అయ్యర్లను నేడు త్రివేండ్రం అయ్యర్లుగా పిలుస్తారు. వీరిలో కొందరు [[కొచ్చి|కొచ్చిన్‌కు]], ఆ తర్వాత [[పాలక్కాడ్]], [[కోజికోడ్]] జిల్లాలకు వలస వెళ్లారు. తమిళనాడులోని [[తంజావూరు]] జిల్లా నుంచి పాలక్కాడ్‌కు కూడా వలసలు జరిగాయి. వారి వారసులను నేడు పాలక్కాడ్ అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. ఈ అయ్యర్లను సమిష్టిగా ఇప్పుడు ''కేరళ అయ్యర్లు'' అని పిలుస్తారు. కేరళకు సమీపంలో ఉన్న [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] కూడా ఇలాంటి అయ్యర్లు చాలా మంది ఉన్నారు.<ref name="colorful_festival_hindu">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|title=A colourful festival from a hoary past|last=Prabhakaran|first=G.|date=12 November 2005|work=The Hindu Metro Plus:Coimbatore|access-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805062343/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|archive-date=5 August 2007}}</ref> [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారతదేశంతో]] పాటు, అయ్యర్లు [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] ప్రాంతాలకు కూడా వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. [[ముంబై]], [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లలో గణనీయమైన స్థాయిలో అయ్యర్ సమాజం ఉంది. బ్రిటిషు పాలనలో మెరుగైన అవకాశాల కోసం ప్రారంభమైన ఈ వలసలు, సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడ్డాయి.<ref name="Tambram">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/BRIEF-CASE-Tambrams-Grouse/articleshow/2142389.cms|title=BRIEF CASE: Tambram's Grouse|last=Vishwanath|first=Rohit|date=23 June 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=2008-08-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025083019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-23/edit-page/27955862_1_tambrams-tamil-brahmin-mallika|archive-date=25 October 2012}}</ref> చాలా కాలం క్రితమే అయ్యర్లు [[శ్రీలంక|శ్రీలంకకు]] కూడా వచ్చారు. బౌద్ధ గ్రంథమైన మహా వంశం ప్రకారం, శ్రీలంకలో క్రీ.శ. 500 నాటికే బ్రాహ్మణుల ఉనికి నమోదైంది. భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి మొదటి వలసలు జరిగాయని భావిస్తున్నారు. ఒకప్పుడు శ్రీలంక తమిళ మైనారిటీలలో బ్రాహ్మణులు, జనాభాలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ,<ref name=":0">{{Cite paper|last=Sivapathasuntharam|first=A.|title=The Brahmins: A Study on the Traditional Elite in Jaffna with Reference to their Dialect|publisher=[[University of Kelaniya]]}}</ref> ప్రభావవంతమైన భాగంగా ఉండేవారు.<ref name="civattampip3">{{Cite book|title=Sri Lankan Tamil society and politics|last=Civattampi|first=K.|publisher=New Century Book House|year=1995|isbn=81-234-0395-X|location=Madras|page=3}}</ref> జాఫ్నా రాజ్యం ఏర్పడటంలో వారు చారిత్రాత్మకమైన పాత్ర పోషించారని కూడా భావిస్తారు.<ref name="criticalhistoryofjaffna">{{Cite book|title=A critical history of Jaffna|last=Gnanaprakasar|first=S.|publisher=Gnanaprakasa Yantra Salai|year=1928|isbn=978-81-206-1686-8|page=96}}</ref> అయితే, కేవలం అయ్యర్ కులానికి చెందిన సిలోన్‌లోని ప్రస్తుత తమిళ బ్రాహ్మణ జనాభా సాపేక్షంగా ఇటీవలిదే. దీని సభ్యులలో చాలా మంది భారతీయ మూలం ఉన్నవారే. 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి, ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతంలో హిందూ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం పెరగడంతో ఈ ద్వీపంలో స్థిరపడ్డారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Madras-Miscellany-The-Aiyar-from-Jaffna/article16078721.ece|title=Madras Miscellany: The Aiyar from Jaffna|last=Muthiah|first=Subbiah|date=2016-10-22|work=[[The Hindu]]|access-date=2025-03-03|language=en-IN|issn=0971-751X|author-link=S. Muthiah}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.lk/Columnists/The-Brahmin-footprint-in-Sri-Lankan-history/4-667051|title=The Brahmin footprint in Sri Lankan history|last=Balachandran|first=P.K.|date=2018-11-17|work=[[Daily FT]]|access-date=2025-03-03}}</ref> వారు దాదాపు పూర్తిగా పురోహిత విధులకు అంకితమై, దేవాలయ, గృహ ఆరాధన రెండింటిలోనూ పూజారులుగా లేదా సహాయకులుగా సేవ చేస్తారు.<ref name=":0" /> ఇటీవలి కాలంలో అయ్యర్లు మెరుగైన జీవనావకాశాల కోసం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఐరోపా, అమెరికాలకు కూడా గణనీయ సంఖ్యలో వలస వెళ్లారు. == ఉప విభాగాలు == అయ్యర్లలో వడమ, బ్రహచరణం లేదా బ్రహత్చరణం, వాతిమ, శోలియార్ లేదా చోజియార్, అష్టసహస్రం, ముక్కాణి, గురుక్కల్, కనియాలర్, ప్రథమశాకి వంటి అనేక ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="Leach">{{Cite book|title=Aspects of caste in south India, Ceylon, and north-west Pakistan. Cambridge [Eng.]|last=Leach|first=E. R.|publisher=Published for the Dept. of Archaeology and Anthropology at the University Press|year=1960|location=Madras|page=368}}</ref> పుట్టిన గ్రామం లేదా ప్రాంతం ప్రకారం ఈ ఉప-విభాగాలను మరింతగా ఉపవిభజన చేసారు. [[దస్త్రం:Brahacharnam_holy_man_1909.jpg|ఎడమ|thumb| శివారాధనలో నిమగ్నమైన ఒక తమిళ స్మార్త బ్రాహ్మణ సాధువు. అతని శరీరంపై ''రుద్రాక్ష'' పూసల దండలు ఉన్నాయి.]] అయ్యర్లు, ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, తమ గోత్రాన్ని ఎనిమిది మంది ''[[ఋషి|ఋషులలో]]'' ఒకరికి ఆపాదిస్తారు.<ref name="gotra_def">{{Cite web|title=Definition of the word ''gotra''|url=http://vedabase.net/g/gotra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216105800/http://vedabase.net/g/gotra|archive-date=2008-12-16|access-date=2008-08-19}}</ref><ref name="gotra_description">{{Cite web|title=Gotra|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm|access-date=2008-08-19|publisher=gurjari.net}}</ref> వారి పూర్వీక ఋషి ఆధారంగా వారిని ఎనిమిది ''[[గోత్రాలు|గోత్రాలుగా]]'' వర్గీకరించారు. స్త్రీ, కన్యగా ఉండగా తండ్రి గోత్రానికి చెంది ఉంటుంది, పెళ్ళి తర్వాత భర్త గోత్రాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వేదాలను ''శాఖలుగా'' ఉపవిభజన చేసారు. వేదాన్ని అనుసరించేవారిని వారు అనుసరించే శాఖ ఆధారంగా మళ్ళీ ఉపవిభజన చేసారు. అయితే, వాటిలో అత్యధిక భాగం కనుమరుగై, కొన్ని శాఖలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. తమిళనాడులో నేడు ఉన్న వివిధ వేదాలు, వాటికి సంబంధించిన శాఖలు ఇవి:<ref name="shaka_tamilnadu">{{Cite web|title=Shakha|url=http://www.dharmicscriptures.org/Vedic_SB_Intro.doc|access-date=2008-09-10|publisher=www.dharmicscriptures.org}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- valign="bottom" !వేదం ! శాఖ |- style="text-align:center;" | [[ఋగ్వేదం]] | style="text-align:center;" | శాకల, పైంగి |- style="text-align:center;" | [[యజుర్వేదం]] | style="text-align:center;" | కణ్వ, తైత్తిరీయ |- | style="text-align:center;" | [[సామవేదం|సామ వేదం]] | కౌతుమ, జైమినీయ/తలవాకర, శాత్యాయనీయ, గౌతమ |- style="text-align:center;" | [[అథర్వణ వేదం|అధర్వ వేదం]] | style="text-align:center;" | శౌనకీయ, పిప్పలాద |} == సంస్కృతి == === ఆచారాలు === అయ్యర్ల ఆచారాల్లో, [[హిందూధర్మశాస్త్రాలు|హిందూ గ్రంథాలలో]] వివరించబడిన అపస్తంబ సూత్రం వంటి కర్మకాండలు ఉంటాయి. ''[[షోడశ సంస్కారాలు]]'' అత్యంత ముఖ్యమైన కర్మకాండలు. ప్రాచీన కాలంలో పాటించిన ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు అన్నీ ఇప్పుడు ఆచరణలో లేనప్పటికీ, కొన్నింటిని మాత్రం నిలుపుకున్నారు.<ref name="16Samskaras">{{Cite web|date=8 August 2003|title=The Sixteen Samskaras Part-I|url=http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|access-date=2008-08-27}}</ref><ref name="samskaras_names">{{Cite web|title=Names of Samskaras|url=http://www.kamakoti.org/hindudharma/part16/chap8.htm|access-date=2008-08-27|publisher=kamakoti.org}}</ref> [[File:Brahmins_ablution.gif|thumb| అయ్యర్ల సంధ్యా వందనం, 1913]] [[File:Shaivaite_priest.jpg|thumb| [[తమిళనాడు|తమిళనాడుకు]] చెందిన అయ్యర్ పూజారి తన మనవడితో ఒక చిన్న ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తున్న చిత్రం.]] అయ్యర్లకు పుట్టినప్పుడే ఆచారాల దీక్ష ఇస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో, తల్లి బొడ్డుతాడు నుండి శిశువును వేరు చేసేటప్పుడు కొన్ని ఆచారాలు నిర్వహించేవారు. ఈ వేడుకను ''జాతకర్మ'' అని అంటారు. అయితే, ఈ పద్ధతి ఇప్పుడు పాటించడం లేదు. పుట్టినప్పుడు, నక్షత్రాల స్థానాన్ని బట్టి బిడ్డకు జాతకం తయారు చేస్తారు. ఆ తర్వాత బిడ్డకు ఆచారబద్ధమైన పేరు పెడతారు.<ref name="Ayush Homam">{{Cite news|url=http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|title=Welcoming baby; Birth rituals provide children with a sense of community, culture|last=Austin|first=Lisette|date=21 May 2005|work=Parentmap|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708180805/http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|archive-date=8 July 2008}}</ref> బిడ్డ పుట్టినరోజున దీర్ఘాయువు కోసం ఒక ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని ''ఆయుష్య హోమం'' అంటారు. ఈ వేడుకను [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్]] ప్రకారం కాకుండా, తమిళ పంచాంగం ప్రకారం లెక్కించిన పుట్టినరోజున నిర్వహిస్తారు.<ref name="Ayush Homam" /> బిడ్డ మొదటి పుట్టినరోజు అత్యంత ముఖ్యమైనది, ఈ సమయంలోనే అబ్బాయి లేదా అమ్మాయి చెవులు కుట్టించి, లాంఛనంగా దీక్ష ఇస్తారు. ఆ రోజు నుండి అమ్మాయి చెవిపోగులు ధరించడం ఆనవాయితీ. బిడ్డకు ఏడు సంవత్సరాల వయస్సు దాటినప్పుడు రెండవ దీక్ష (ముఖ్యంగా మగ బిడ్డకు) జరుగుతుంది. ఇది ''[[ఉపనయనము|ఉపనయనం]]''. దీనితో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుడు]] పునర్జన్మ పొందుతాడని అంటారు. పిల్లవాడి దేహంపై, ఎడమ [[భుజము|భుజం]] నుండి కుడి తుంటి వరకు శరీరం మొత్తం పొడవునా ఉండేలా మూడు పోగుల నూలు దారాన్ని బిగిస్తారు. ఉపనయన దీక్షా కార్యక్రమం కేవలం ''ద్విజ'' లేదా రెండుసార్లు జన్మించే [[కులం|కులాల]] వ్యక్తులకు మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా వ్యక్తికి 7 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నప్పుడు ఉపనయనం చేస్తారు.<ref name="upanayanam">{{Cite web|title=Upanayanam|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/upanayanam.htm|access-date=2008-09-02|publisher=gurjari.net}}</ref><ref name="iyer_ritesandrituals">{{Cite web|last=Neria Harish Hebbar|date=2 March 2003|title=Customs and Classes of Hinduism|url=http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203104805/http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|archive-date=2007-02-03|access-date=2008-09-02|publisher=Boloji Media Inc.}}</ref> ప్రాచీన కాలంలో, ఉపనయనాన్ని బాలుడి విద్యాభ్యాసానికి నాంది పలికే కర్మకాండగా పరిగణించేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆ విద్యలో ప్రధానంగా వేదాల అధ్యయనం ఉండేది. అయితే, బ్రాహ్మణులు పురోహిత వృత్తిని కాకుండా ఇతర వృత్తులను చేపట్టడంతో, ఈ దీక్ష కేవలం ఒక సంకేతాత్మక ఆచారంగా మిగిలిపోయింది. నూతన దీక్షార్థి క్రమం తప్పకుండా ''[[సంధ్యావందనం|సంధ్యా వందనం]]'' చేయడంతో పాటు, రోజుకు మూడుసార్లు - అంటే ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం - నిర్దేశించిన మంత్రాలను పఠించవలసి ఉంటుంది. ఈ మంత్రాలలో అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రముఖమైనది [[గాయత్రీ మంత్రం]]. సంవత్సరానికి ఒకసారి అయ్యర్లు తమ జంధ్యాన్ని మార్చుకుంటారు. ఈ ఆచారం దక్షిణ భారత బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది. ఈ రోజును తమిళనాడులో ''ఆవని అవిట్టం''గా జరుపుకుంటారు.<ref name="south_indian_festivals">{{Cite book|title=South Indian Hindu festivals and traditions|last=Jagannathan|first=Maithily|publisher=Abhinav Publications|year=2005|isbn=9788170174158|page=93}}</ref><ref name="fasts_and_festivals">{{Cite book|title=Fasts and Festivals of India|last=Verma|first=Manish|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2002|isbn=978-81-7182-076-4|page=41}}</ref> [[దస్త్రం:Agraharam_house_door.JPG|ఎడమ|thumb| దిష్టి తగలకుండా చేతి గుర్తులు వేసిన బ్రాహ్మణుల ఇల్లు]] అయ్యర్లకు ఇతర ముఖ్యమైన వేడుకలలో మరణించిన వారి అంత్యక్రియలు కూడా ఉంటాయి. [[వైదిక నాగరికత|వైదిక]] ఆచారాల ప్రకారం, సాధారణంగా మరణించిన ఒక రోజులోపు దహన సంస్కారాలు నిర్వహిస్తారు.<ref name="deathrites_majorreligions">{{Cite web|title=Transition Rituals|url=http://www.beliefnet.com/story/78/story_7894_2.html|access-date=2008-09-02|publisher=Beliefnet Inc.}}</ref> మరణ సంస్కారాలలో 13 రోజుల వేడుక, పూర్వీకుల కోసం క్రమం తప్పకుండా ''తర్పణం'' <ref name="Tharpanam">{{Cite web|title=Tharpanam|url=http://www.vadhyar.com/Tarpanam.php|access-date=2008-09-02|publisher=vadhyar.com}}</ref> (ఆ తర్వాత ప్రతి నెలా [[అమావాస్య]] రోజున నిర్వహిస్తారు) ఉంటాయి. ప్రతి ఏటా తప్పనిసరిగా ''శ్రాద్ధం'' జరుపుతారు. ఈ ఆచారాలను మరణించిన వారి మగ సంతానం మాత్రమే నిర్వహించాలని భావిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని పాటించేటపుడు వివాహితులైన పురుషులతో పాటు వారి భార్యలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి. ఈ ఆచారంలో జరిగే అన్ని కార్యకలాపాలకు "సమ్మతి" ఇవ్వడానికి మహిళలు ప్రతీకాత్మకంగా ముఖ్యమైనవారు.<ref name="journey_of_a_lifebody">{{Cite web|last=Knipe|first=David M.|title=The Journey of a Lifebody|url=http://www.hindugateway.com/library/rituals/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930232759/http://www.hindugateway.com/library/rituals/|archive-date=2008-09-30|access-date=2008-08-27|publisher=Hindu Gateway}}</ref> === పండుగలు === అయ్యర్లు [[దీపావళి]], [[నవరాత్రి]], [[పొంగల్ (తమిళుల పండుగ)|పొంగల్]], [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్థి]], [[కృష్ణాష్టమి|జన్మాష్టమి]], [[పుతండు|తమిళ నూతన సంవత్సరం]], [[మహాశివరాత్రి|శివరాత్రి]], కార్తీక దీపం వంటి హిందూ పండుగలను జరుపుకుంటారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఒక ముఖ్యమైన పండుగ ''ఆవని అవిట్టం'' పండుగ.<ref name="Avani_Avittam">{{Cite web|title=Avani Avittam|url=http://www.panchangam.com/avani.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914061750/http://www.panchangam.com/avani.htm|archive-date=14 September 2008|access-date=2008-08-27|publisher=K.G.Corporate Consultants}}</ref> === వివాహాలు === సాధారణంగా అయ్యర్ల పెళ్ళిలో ''సుమంగళి ప్రార్థన'', ''నాంది'' (పితృదేవతలకు నమస్కారం), నిశ్చితార్థం, ''మాంగళ్యధారణం'' ఉంటాయి. అయ్యర్ వివాహంలోని ప్రధాన ఘట్టాలలో ''వ్రతం'', ''కాశీ యాత్ర'', ''ఊంజల్'', ''కన్యాదానం'', ''మంగళ్యధారణం'', ''పాణిగ్రహణం,'' ''సప్తపది'' ఉంటాయి. దీని తర్వాత సాధారణంగా ''నలంగు'' వస్తుంది. ఇది తప్పనిసరి కార్యక్రమం కాదు.<ref name="Iyer_marriage">{{Cite web|last=Vaidyanath|first=Padma|title=A South Indian Wedding – The Rituals and the Rationale|url=http://www.sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512152857/http://sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|archive-date=2008-05-12|access-date=2008-08-27|publisher=Sawnet}}</ref> === సాంప్రదాయ నీతిశాస్త్రం === అయ్యర్లు సాధారణంగా సనాతన జీవన విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను దృఢంగా పాటిస్తారు. వీరు ఆపస్తంబ, బౌధాయన గృహ్య సూత్రాలను అనుసరిస్తారు. సమాజం పితృస్వామ్యమైనది కానీ భూస్వామ్యమైనది కాదు.<ref name="apastamba_sutra">{{Cite book|title=Yajur-Veda: Apastamba-Grhya-Sutra|last=Pandey|first=U. C.|year=1971}}</ref> అయ్యర్లు సాధారణంగా [[శాకాహారం|శాకాహారులు]]. కొందరు ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లిని కూడా వాడరు.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}</ref> ఆవు పాలు, పాల ఉత్పత్తులు వాడతారు. వారు మద్యం, పొగాకుకు దూరంగా ఉంటారు.<ref name="Manusmriti">{{Cite book|title=The Laws of Manu|last=Doniger|first=Wendy|last2=Smith|first2=Brian K.|publisher=Penguin Books|year=1991|isbn=0-14-044540-4}}</ref> అయ్యర్లు తమను తాము, తమ ఇంటినీ శుద్ధి చేసుకునేందుకు విస్తృతమైన ఆచారాలను పాటిస్తారు. ఉదయం స్నానం చేయకుండా పురుషులు తమ "పదహారు విధులను" నిర్వర్తించడం, మహిళలు ఆహారాన్ని వండటం అయ్యర్లలో నిషిద్ధం.<ref name="Madi1">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html "The Practice of ''madi''"]. ICSI Berkeley<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2008</span>.</cite></ref> దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించిన తర్వాతే ఆహారం తీసుకోవాలి. ''మడి'' నియమాలకు అనుగుణంగా ఉంటేనే స్నానం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడింది.<ref name="Madi" /> ఒక వ్యక్తి శారీరకంగా పవిత్రంగా ఉన్నాడని సూచించడానికి తమిళ బ్రాహ్మణులు ''<nowiki/>'మడి''' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. మడిని ఆచరించడానికి, బ్రాహ్మణుడు అప్పుడే ఉతికి ఆరబెట్టిన బట్టలను మాత్రమే ధరించాలి. ఆ బట్టలను ''మడి'' కట్టుకోని వ్యక్తులు తాకకూడదు. చన్నీటి స్నానం చేసి, అలాంటి బట్టలు ధరించిన తర్వాత మాత్రమే వ్యక్తి ''మడి'' స్థితిలో ఉంటాడు.<ref name="madiinkarnataka">{{Cite book|title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udipi|last=Rao|first=Vasudeva|publisher=Orient Longman|page=66}}</ref> ఆధునిక కాలంలో కూడా అయ్యర్లు, మతపరమైన వేడుకలో పాల్గొనే ముందు ఈ ''మడి'' ఆచారాన్ని పాటిస్తారు.<ref name="Madi" /> [[దస్త్రం:Madras_Kappi.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్లు ఫిల్టర్ కాఫీని ప్రత్యేకంగా ఇష్టపడతారు<ref name="oasis_vegetarian">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=way&autono=314701|title=An oasis of vegetarian calm|last=Lakshmi|first=S.|date=23 February 2008|work=Business Standard|access-date=2008-08-27}}</ref>]] === దుస్తులు === [[దస్త్రం:MylaiTamizhSangam.jpg|కుడి|thumb| సుమారు 1930లలో మైలై తమిళ సంఘం సమావేశంలో సాంప్రదాయ ''వేష్టి,'' ''అంగవస్త్రం'' ధరించిన తమిళ బ్రాహ్మణులు (అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు).]] అయ్యరు పురుషులు సాంప్రదాయికంగా నడుము నుండి పాదాల వరకు కప్పే ''వేష్టి'' లేదా ''[[పంచె|ధోవతులను]]'' ధరిస్తారు. వీటిని [[పత్తి|నూలుతో]], కొన్నిసార్లు [[పట్టు (సిల్క్)|పట్టుతో]] తయారు చేస్తారు. ''వేష్టీలను'' వివిధ శైలులలో ధరిస్తారు. సాధారణ బ్రాహ్మణ శైలిలో ధరించే వాటిని ''పంచగజం'' అని పిలుస్తారు ([[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదాలైన ''<nowiki/>'పంచ''', ' ''గజం'' ' అంటే 'ఐదు గజాలు', ఎందుకంటే రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే నాలుగు లేదా ఎనిమిది మూరల పొడవున్న ''వేష్టిలకు'' భిన్నంగా ''పంచగజం'' పొడవు ఐదు గజాలు ఉంటుంది). కొన్నిసార్లు ''అంగవస్త్రం'' అని పిలువబడే ఒకే వస్త్రంతో తమ భుజాలను కప్పుకుంటారు. పూర్వకాలంలో, తపస్సు చేసే అయ్యర్ పురుషులు తమ నడుముకు లేదా ఛాతీకి జింక చర్మాన్ని లేదా గడ్డిని కూడా కప్పుకునేవారు. అయ్యర్ మహిళలు తొమ్మిది గజాల చీరను ధరిస్తారు. దీనిని ''మడిచీర'' అని కూడా అంటారు.<ref name="'madisar">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050123/society.htm#2|title=A saree caught in a time wrap|date=23 January 2005|work=The Tribune|access-date=2008-09-03}}</ref> === కళా పోషణ === శతాబ్దాలుగా అయ్యర్లు కళలు, శాస్త్రాలను పరిరక్షించడంలో ప్రగాఢమైన ఆసక్తిని కనబరుస్తూ వస్తున్నారు. తమిళనాడు శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన [[భరతనాట్యం|భరతనాట్యంపై]] ఒక బృహత్తర గ్రంథమైన [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రాన్ని]] పరిరక్షించే బాధ్యతను చేపట్టారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నృత్యాన్ని సాధారణంగా [[దేవదాసి|దేవదాసీలతో]] ముడిపడి ఉన్న ఒక క్షీణ కళగా పరిగణించేవారు. అయితే, [[రుక్మిణీదేవి అరండేల్|రుక్మిణి దేవి అరుండేల్]], అంతరించిపోతున్న సదిర్ కళను [[భరతనాట్యం]] అనే మరింత "గౌరవప్రదమైన" కళారూపంగా పునరుద్ధరించింది. తద్వారా బ్రాహ్మణులు నృత్య అధ్యయనంలో, అభ్యాసంలో పాల్గొనడంపై ఉన్న సామాజిక, కులపరమైన నిషేధాలను బద్దలు కొట్టారు.<ref name="natyam_academy">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|title=How Natyam danced its way into the Academy|last=Vishwanathan|first=Lakshmi|date=1 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122454/http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|archive-date=16 December 2008|location=Chennai, India}}</ref> అయితే, భరతనాట్యం అభ్యాసం ఇతర వర్గాలకు మరింతగా అందుబాటులోకి రావడం అటుంచి, అప్పట్లో అది ప్రత్యేకంగా తమిళ సమాజంలోని మధ్య, ఉన్నత వర్గాలకే పరిమితమైందని చాలామంది వాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2016-02-10|title=How the art of Devadasis was appropriated to create the world of Bharatanatyam|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-art-devadasis-was-appropriated-create-world-bharatanatyam-38808|access-date=2020-04-28|website=The News Minute}}</ref> [[దస్త్రం:DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg|ఎడమ|thumb| శాస్త్రీయ సంగీత గాయని డి.కె. పట్టమ్మాళ్ (కుడివైపున), తన సోదరుడు డి.కె. జయరామన్‌తో కలిసి సంగీత కచేరీలో - ''సుమారు'' 1940ల ప్రారంభంలో.]] అయితే, నృత్యంతో పోలిస్తే సంగీత రంగంలో అయ్యర్లు చేసిన కృషి గణనీయంగా చెప్పుకోదగినది.<ref>''From the Tanjore Court to the Madras Music Academy: A Social History of Music in South India'' by Lakshmi Subramanian {{ISBN|0-19-567835-4}}</ref><ref name="carnaticmusic_popularity">{{Cite web|last=Jayakumar|first=Raghavan|title=Popularity of Carnatic music|url=http://www.karnatik.com/article001.shtml|access-date=2008-08-27|publisher=karnatik.com}}</ref> === ఆహారం === అయ్యర్ల ప్రధానంగా శాకాహారులు.<ref name="hindu_attitude_vegetarianism">{{Cite web|last=N. Raghunathan|title=The Hindu Attitude Towards Vegetarianism|url=http://www.ivu.org/congress/wvc57/souvenir/raghunathan.html|access-date=2008-08-27|publisher=International Vegetarian Union}}</ref> వరి అన్నం వారి ప్రధానాహారం. ఇది దక్షిణ భారతీయులకు ప్రధాన ఆహారం. అయ్యరు కుటుంబాలలో రసం, సాంబార్ వంటి తప్పనిసరి వంటకాలతో పాటు, ఇతర శాకాహార వంటకాలను కూడా తయారు చేస్తారు. ఇంట్లో తయారుచేసిన [[నెయ్యి]] వారి ఆహారంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అన్నం, పప్పుల కుప్పపై నెయ్యి వడ్డించే వరకు సంప్రదాయ భోజనం ప్రారంభం కాదు. ఈ వంటకాలు సాంప్రదాయకంగా దక్షిణ భారత వంటకాలలో కనిపించే మసాలాలు, కారం వీరి వంటల్లో ఉండవు. అయ్యర్లకు పెరుగు పట్ల ఎంతో ప్రీతి. దోసెలు, ఇడ్లీ వంటి ఇతర దక్షిణ భారతీయ వంటకాలను కూడా అయ్యర్లు ఇష్టపడతారు. పానీయాలలో కాఫీ, ఆహార పదార్థాలలో పెరుగు అయ్యర్ల మెనూలో అనివార్యమైన భాగం. [[దస్త్రం:Tamil_Sappadu.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్ల ఆహారంలో ప్రధానంగా అన్నంతో పాటు శాకాహార వంటకాలు ఉంటాయి, ]] === గృహనిర్మాణం === [[దస్త్రం:Agraharam_house.jpg|కుడి|thumb|200x200px| [[తంజావూరు]] ''అగ్రహారంలోని'' ఇల్లు]] ప్రాచీన కాలంలో, అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు, ఇతర తమిళ బ్రాహ్మణులతో కలిసి, గ్రామంలో ''అగ్రహారం'' అనే ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ నివాస ప్రాంతాలలో నివసించేవారు. [[శివుడు|శివ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]] [[దేవాలయం|దేవాలయాలు]] సాధారణంగా ''అగ్రహారం'' చివరల్లో ఉండేవి. చాలా సందర్భాలలో, సమీపంలో వేగంగా ప్రవహించే వాగు లేదా నది కూడా ఉంటుంది.<ref name="quaint_charm">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|title=Quaint charm|last=Sashibhushan|first=M. G.|date=23 February 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705215837/http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> సాధారణంగా ''అగ్రహారంలో'' ఒక దేవాలయం, దానికి ఆనుకుని ఒక వీధి ఉండేవి. వీధికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇళ్లలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను అనుసరించే బ్రాహ్మణులు మాత్రమే నివసించేవారు. ఆ ఇళ్ళన్నీ, పరిమాణంలో కాకపోయినా, రూపంలోనూ నిర్మాణంలోనూ ఒకేలా ఉండేవి. బ్రిటిష్ వారి రాక, పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం తదిరాల వలన అయ్యర్లు జీవనోపాధి కోసం నగరాలకు తరలివెళ్లడం మొదలుపెట్టారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి, ఎక్కువ మంది అయ్యర్లు ప్రాంతీయ, న్యాయ పరిపాలనలో లాభదాయకమైన ఉద్యోగాలు చేపట్టడానికి పట్టణాలకు, నగరాలకు తరలివెళ్లడంతో ''అగ్రహారాలు'' క్రమంగా కనుమరుగయ్యాయి. అయితే, సాంప్రదాయికంగా అయ్యర్లు నివసిస్తున్న కొన్ని అగ్రహారాలు ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. అయ్యర్ల ఇంట్లోకి వెళ్ళేముందు, కాళ్ళు కడుక్కుంటారు.<ref name="life_in_an_agrharam">{{Cite web|last=Srinivasan|first=Bombai|title=The Goal and the Guide, Petal 3:Fire Walking|url=http://www.saibaba.ws/teachings/goalguide/goalguide03.htm|access-date=2008-08-27|publisher=Sri Satya Sai Baba Website}}</ref><ref name="agraharam_description">{{Cite news|url=http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|title=Simply South|last=Sridhar|first=Lalitha|date=6 August 2001|work=Business Line|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223230150/http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|archive-date=23 February 2008}}</ref> === భాష === భారతదేశంలోనూ, ఇతర ప్రాంతాలలోనూ నివసించే అయ్యర్లకు [[తమిళ భాష|తమిళం]] [[మాతృభాష]] . అయితే, అయ్యర్లు విశిష్టమైన తమిళ మాండలికం మాట్లాడతారు.<ref name="ethnologue">{{Cite web|year=2000|title=TAMIL: a language of India|url=http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914105053/http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|archive-date=2008-09-14|access-date=2008-09-03|website=Ethnologue: Languages of the World, 14th Edition}}</ref><ref name="international_conference_on_dialects">{{Cite web|title=Streams of Language: Tamil Dialects in History and Literature|url=http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173641/http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|archive-date=2008-09-11|access-date=2008-09-03|publisher=french Institute of Pondicherry}}</ref><ref name="Tamil_dialects3">{{Cite book|title=Negotiating multiculturalism: Disciplining Difference in Singapore|last=Purushotam|first=Nirmala Srirekham|publisher=Walter de Gruyter|year=2000|page=37}}</ref> మాండలికాన్ని బ్రాహ్మిక్ లేదా బ్రాహ్మణ తమిళం అని అంటారు. ఇది బాగా [[సంస్కృతీకరణ|సంస్కృతీకరించబడిన]] తమిళం. సంస్కృత పదజాలాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల తమిళ సాంప్రదాయవాదులు తరచూ దీన్ని ఎగతాళి చేస్తూంటారు.<ref name="Brahmin_Tamil_Sanskritized">{{Cite news|url=http://www.boloji.com/places/0020.htm|title=Tulu Language: Its Script and Dialects|last=Hebbar|first=Neria Harish|date=2 February 2003|work=Boloji Media Inc.|access-date=2008-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm|archive-date=2010-05-04}}</ref> స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం వివిధ తమిళ వర్గాల మధ్య కులాంతర సంభాషణకు బ్రాహ్మణ తమిళమే సాధారణ భాషగా ఉన్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణులే క్రమంగా దానిని విడిచిపెట్టి, ప్రాంతీయ మాండలికాలకు మారారు.<ref name="standardization">{{Cite web|last=Schiffman|first=Harold F.|title=Standardization or Restandardization: the case for 'Standard' Spoken Tamil|url=http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/public/stantam/STANTAM.HTM}}</ref> == అయ్యర్లు నేడు == [[దస్త్రం:Tamil_brahmin_couple_circa_1945.jpg|ఎడమ|thumb| ఒక తమిళ బ్రాహ్మణ దంపతులు, సుమారు 1945 లో]] తమ మునుపటి వృత్తులకు అదనంగా అయ్యర్లు, నేడు వివిధ రంగాలలోకి విస్తరించారు. భారతదేశానికి చెందిన ముగ్గురు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, [[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|సర్ సి.వి. రామన్]], [[సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్]], [[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]] లు అయ్యర్లే.<ref name="rediffnews">{{Cite news|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/oct/12/slide-show-1-brahmins-dominate-all-modern-professions.htm|title=Brahmins dominate all modern professions|date=12 October 2009|work=Rediff News}}</ref> ప్రాచీన కాలం నుండి, అయ్యర్లు ఉన్నత పూజారి వర్గానికి చెందిన సభ్యులుగా, తమిళ దేశంలోని విద్యా, మత, సాహిత్య సంస్థలపై దాదాపు పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించారు. <ref name="Vivekananda">{{Cite book|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|last=Vivekananda|first=Swami|publisher=Advaita Ashrama|year=1955|isbn=81-85301-46-8|page=296}}</ref> వారు తమ ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, విద్యనూ ఉపయోగించి రాజకీయాలు, పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు, మేధావి వర్గాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు పాలనా]] కాలమంతటా వారి ఆధిపత్యం కొనసాగింది. 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, వారు పరిపాలనా, న్యాయ యంత్రాంగంపై తమ పట్టును బలపరుచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ఇలాంటి పరిస్థితి తమిళనాడులోని ఇతర కులాల వారిలో అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఈ వాతావరణం ఫలితంగా "బ్రాహ్మణేతర" ఉద్యమం ప్రబలి, [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. 1940 లలో జస్టిస్ పార్టీ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన [[ఇ.వి. రామస్వామి నాయకర్|పెరియార్]], దాని పేరును [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడ కజగం]] గా మార్చాడు. బ్రాహ్మణేతర తమిళులు [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రవిడులు]] కాగా, తమిళ బ్రాహ్మణులు [[ఇండో ఆర్యులు|ఆర్యులు]] అనే అభిప్రాయాన్ని రూపొందించారు.<ref name="periyar_antibrahminism">{{Cite news|title=Periyar was against Brahminism, not Brahmins|last=Selvaraj|first=Sreeram|date=30 April 2007|work=Rediff News}} </ref> తదనంతరం తలెత్తిన బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత, [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|రాజాజీ]] ప్రభుత్వం పట్ల పెరుగుతున్న వ్యతిరేకతలు తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంపై చెరగని ముద్ర వేసి, వారి రాజకీయ ఆకాంక్షలను అణచివేసింది. 1960వ దశకంలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], దాని ఉప సమూహాలు ఈ వేదికపై రాజకీయంగా పురోగమించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేశాయి. తద్వారా, ఆ సమయంలో అయ్యర్లు కీలక పార్టీ పదవులలో ఉన్న [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాయి. ఈ రోజు, కొన్ని మినహాయింపులు తప్ప, అయ్యర్లు రాజకీయ రంగం నుండి వాస్తవంగా అదృశ్యమయ్యారు.<ref name="iyothee_thass">{{Cite book|title=Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar|last=Geetha|first=V.|publisher=Bhatkal & Sen|year=2001|isbn=978-81-85604-37-4}}</ref><ref name="Dalit_visions">{{Cite book|title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction of an Indian Identity|last=Omvedt|first=Gail|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=978-81-250-2895-6|page=95}}</ref><ref name="modernity_of_tradition">{{Cite book|url=https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo|title=The Modernity of Tradition: political development in India|last=I. Rudolph|first=Lloyd|last2=Suzanne Hoeber Rudolph|publisher=University of Chicago|year=1969|isbn=0-226-73137-5|page=[https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo/page/78 78]|url-access=registration}}</ref><ref name="renewal_of_priesthood">{{Cite book|title=The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple|last=Fuller|first=C. J.|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=0-691-11657-1|page=117}}</ref> 2006లో, బ్రాహ్మణ మత ఆధిపత్యాన్ని అరికట్టడానికి తమిళనాడు ప్రభుత్వం హిందూ దేవాలయాలలో బ్రాహ్మణేతర పూజారులను నియమించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది.<ref name="tamil_nadu_caste_barrier">{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4986616.stm|title=Tamil Nadu breaks caste barrier|date=16 May 2006|work=BBC News|access-date=2008-09-06}}</ref> ఇది పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. 2008 మార్చిలో, తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారం పొందిన బ్రాహ్మణేతర ''ఓడువర్'' లేదా తమిళ గీతాల గాయకుడు, చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయ ''గర్భగుడిలోకి'' ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు హింస చెలరేగింది.<ref name="tension_at_chidambaram_temple">{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|title=Tension at Chidambaram temple|date=2 March 2008|work=Web India 123|access-date=2008-09-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211112859/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|archive-date=11 December 2008}}</ref> == విమర్శ == === ఇతర వర్గాలతో సంబంధాలు === బ్రాహ్మణేతరులు అయ్యర్లపై, అలాగే అయ్యర్లు బ్రాహ్మణేతరుల పైనా చేసే జాత్యహంకార, ప్రతి-జాత్యహంకార ఆరోపణల కారణంగా అయ్యర్ల వారసత్వం మసకబారింది. బ్రాహ్మణులు చూపే వివక్ష గురించిన ఫిర్యాదులు, సంఘటనలు ద్రావిడ ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసిన ప్రధాన కారకాలుగా భావిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంతో, పాశ్చాత్య విద్య, పాశ్చాత్య ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాప్తి చెందడంతో, తమకు చట్టబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను నిరాకరిస్తున్నారని భావించిన నిమ్న కులాల వారిలో చైతన్యం పెరిగింది.<ref name="Non-Brahmin Movement">{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/caste/nambi.htm|title=Caste & the Tamil Nation:The Origin of the Non-Brahmin Movement, 1905-1920|access-date=2008-09-03|publisher=Koodal Publishers|year=1980|author=K. Nambi Arooran|work=Tamil renaissance and Dravidian nationalism 1905-1944}} {{Dead link|date=April 2012|bot=H3llBot}}</ref> దీంతో బ్రాహ్మణేతరులు ఆందోళన చేసి 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ|జస్టిస్ పార్టీని]] ఏర్పాటు చేశారు. ఇదే తదనంతర కాలంలో [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడర్ కజగం]] అయింది. బ్రాహ్మణులను వారి విశేషాధికార స్థానాల నుండి తొలగించడానికి జస్టిస్ పార్టీ, తీవ్రమైన హిందూ వ్యతిరేక, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని ఆశ్రయించింది. క్రమంగా, బ్రాహ్మణేతరులు ప్రతి రంగంలోనూ బ్రాహ్మణుల స్థానాన్ని భర్తీ చేసి, ఇంతకుముందు [[విద్య]], పరిపాలనా సేవలపై బ్రాహ్మణులకున్న గుత్తాధిపత్యాన్ని నాశనం చేశారు.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|title=Education is the means of social mobility|last=Warrier|first=Shobha|date=30 May 2006|work=Rediff News|access-date=2008-08-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|archive-date=4 May 2008}}</ref> "బ్రాహ్మణ దురాగతాలు" అనే భావనను కొంతమంది తమిళ బ్రాహ్మణ చరిత్రకారులు ఖండిస్తున్నారు. తమిళ బ్రాహ్మణులపై కులతత్వ ఆరోపణలు అతిశయోక్తి అని, ద్రవిడ కజగం ఉదయానికి ముందే తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంలో గణనీయమైన సాంఖ్యలో ఉదారవాద, కులతత్వ వ్యతిరేక వైఖరి కలిగిన వర్గం ఉండేదని వారు వాదిస్తారు. ఉదాహరణకు, ట్రావన్‌కోర్ సంస్థానంలో అన్ని కులాల ప్రజలకు హిందూ దేవాలయాలలోకి ప్రవేశించే హక్కును కల్పించిన [[దేవాలయ ప్రవేశ ప్రకటన|ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన]], ట్రావన్‌కోర్ దివాన్ అయిన సర్ సి.పి. రామస్వామి అయ్యర్ (ఒక అయ్యర్) కృషి వల్లే సాధ్యమైంది అని వారు అంటారు.<ref name="cp_templeentry">{{Cite book|title=RSS and Hindu Nationalism|last=Jayaprasad|first=K.|publisher=Deep & Deep Publications|year=1991|page=138}}</ref> [[దళితులు|దళిత]] నాయకుడు, [[పుతియ తమిళగం|పుదియ తమిళగం]] రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడూ అయిన డాక్టర్ కృష్ణస్వామి, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం, దళితుల హక్కులను మెరుగుపరచడంలో విజయం సాధించలేదనీ, అంతకుముందు ఉన్నంత వివక్ష దళితులపై ఇప్పటికీ కొనసాగుతోందనీ అంగీకరించాడు.  {{blockquote|ఎన్నో ఉద్యమాలు విఫలమయ్యాయి. తమిళనాడులో పెరియార్ నాయకత్వంలో బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత పేరిట ఒక ఉద్యమం నడిచింది. అది దళితులను ఆకర్షించింది. కానీ ముప్పై సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, బ్రాహ్మణుల పాలనలో ఉన్నప్పటి కంటే తమ పరిస్థితి ఏమాత్రం మెరుగుపడలేదని— మరింత దిగజారిందని—దళితులు గ్రహించారు. ద్రావిడ పార్టీల పాలనలో వారు దాడులకు, హత్యలకు గురయ్యారు; ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వారికి రావలసిన న్యాయమైన వాటా దక్కలేదు; సమాజంలో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగనీయలేదు.<ref name="krishnasamy_quote">{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/gail/Dravidianmovement.htm|title=The Dravidian movement|access-date=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|first=Gail|last=Omvedt}}</ref>}} === తమిళ భాష, సంస్కృతి పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉన్నట్లు ఆరోపణలు === అయ్యర్‌లకు తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతల పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉంటుందని భావిస్తూ వారిని సంస్కృతవాదులు అని పిలుస్తారు. మధ్యయుగ, మధ్యయుగోత్తర కాలాలలో తమిళ నాగరికత, సంస్కృతి క్షీణతకు కారణంగా బ్రాహ్మణుడిని బలిపశువుగా ద్రావిడ వర్గాలు ఎంచుకున్నాయని ద్రావిడ పండితుడు కామిల్ జ్వెలెబిల్ చెప్పాడు. ఈ ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ, చాలా మంది అయ్యర్లు తమిళ భాషకు గొప్పగా దోహదపడ్డారు. సాధారణంగా పురాణ వేద ఋషి [[అగస్త్య మహర్షి|అగస్త్యుడు]], తమిళ భాషకు మొదటి వ్యాకరణ నియమాలను సంకలనం చేసిన ఘనతను పొందాడు. అంతేకాకుండా, [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్|యువి స్వామినాథ అయ్యర్]], [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి]] వంటి వ్యక్తులు తమిళ సాహిత్యంలో అమూల్యమైన కృషి చేశారు.<ref name="dravidianmovement_brahmincontrib1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6OacVAwJsSAC&pg=PA143|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|last=B. Dirks|first=Nicholas|publisher=Orient Longman|year=1996|isbn=81-7824-072-6|page=143}}</ref><ref name="dravidianmovement_brahmincontrib2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6BhSU8DbMcC&pg=PA131|title=Conversion to Modernities: The Globalization of Christianity|last=van der Veer|first=Peter|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-91274-1|page=131}}</ref> తమిళాన్ని శాస్త్రీయ భాషగా గుర్తించాలని ప్రచారం చేసిన మొదటి వ్యక్తి పరితిమార్ కళైజ్ఞర్.<ref name="parithimar_kalaignar">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|title=Tamil scholar's house to be made a memorial|last=Saravanan|first=T.|date=12 September 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121119/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|archive-date=16 December 2008|location=Tamil Nadu}} </ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఫార్వర్డ్ కులాలు * తమిళ బ్రాహ్మణులు == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * {{Cite book|title=Caste and Race in India|last=Ghurye|first=G. S.|publisher=Popular Prakashan|year=1991|isbn=0-8364-1837-9|location=Bombay|ref=G. S. Ghurye}} * {{Cite book|title=Ritualizing on the Boundaries: Continuity and Innovation in the Tamil Diaspora|last=W. Clothey|first=Fred|publisher=University of South Carolina|year=2006|isbn=978-1-57003-647-7|ref=Ritualizing on the Boundaries}} * {{Cite book|title=The Kingdom of Jaffna|last=Pathmanathan|publisher=Arul M. Rajendran|year=1978|ref=Pathmanathan|author-link=S. Pathmanathan}} * {{Cite book|url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1631996|title=From Landlords to Software Engineers: Migration and Urbanization among Tamil Brahmans|last=Fuller|first=C. J.|last2=Narasimhan|first2=Haripriya|publisher=London School of Economics and Political Science|year=2008|ref=Migration and Urbanization among Tamil Brahmans}} * {{Cite book|title=The Smile of Murugan on Tamil Literature of South India|last=Zvelebil|first=Kamil|publisher=BRILL|year=1973|isbn=90-04-03591-5|ref=Zvelebil|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|last=Zvelebil|first=Kamil V.|publisher=BRILL|year=1992|isbn=90-04-09365-6|ref=Companion Studies to the History of Tamil Literature|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Brahmin Women|last=Ghosh|first=G. K.|last2=Ghosh|first2=Shukla|publisher=Firma KLM|year=2003|isbn=9788171021079|ref=Brahmin Women}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] 4bvew0gsofhu1plm3ld9dzcsbdk46ca 4920501 4920500 2026-08-05T05:46:44Z Chaduvari 97 [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920501 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste|caste_name=అయ్యరు|image=VadamaIyerpriestsintamilnadu.jpg|caption=వడమ అయ్యరు పూజారులు|varna=బ్రాహ్మణులు|jati=|classification=|gotra=|veda=|kula_daivat=|kula_devi=|guru=[[ఆది శంకర]]|mantra=|nishan=|devak=|religions=[[హిందూ మతం]]|languages=[[తమిళం]], [[సంస్కృతం]]|country=[[భారతదేశం]]|state=[[తమిళనాడు]]|populated_states=తమిళనాడు, [[కేరళ]], [[కర్ణాటక]]|region=|India_migration=|population=|family_names=అయ్యరు, [[శాస్త్రి]], భట్టర్|feudal_title=|heraldic_title=|lineage=|color=|throne=|victory_weapon=|endogamous=|notable_members=|subdivisions=వడమ<br />బ్రహ్మచరణం<br />దీక్షితార్<br />అష్టసహస్రం<br />శోలియార్|related=కేరళ అయ్యర్లు [[అయ్యంగార్|అయ్యంగార్లు]] వైదీకి బ్రాహ్మణులు వైదీకి వెలనాడు హవ్యక బ్రాహ్మణులు హోయసల బ్రాహ్మణులు స్థానీక బ్రాహ్మణులు బబ్బూర్‌కమ్మె|historical_grouping=|disputed_grouping=|status=|education_reservation=|employment_reservation=|other_reservation=|original_kingdom=|other_kingdom=|official_website=|footnotes=}} '''అయ్యర్లు''' తమిళ బ్రాహ్మణులలో ఒక శాఖ. అయ్యర్లు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరులు]] ప్రతిపాదించిన ''[[అద్వైతం|అద్వైత]]'' తత్వాన్ని అనుసరిస్తారు. [[స్మార్తం|స్మార్త సంప్రదాయాన్ని]] ఆచరిస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1525/9780520317864/html|title=Caste, Class, and Power|last=Béteille|first=André|date=2020-10-26|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-31786-4|language=en|doi=10.1525/9780520317864}}</ref> శ్రీ వైష్ణవ మతాన్ని అనుసరించే [[అయ్యంగార్]] సమాజానికి ఇది విరుద్ధం. అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లను కలిపి తమిళ బ్రాహ్మణులు అంటారు. అయ్యర్లలో అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] నివసిస్తారు. అయ్యర్లు సంప్రదాయ, ప్రాంతీయ భేదాల ఆధారంగా వివిధ వర్గాలుగా విభజించబడ్డారు. ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, వారిని కూడా వారి [[గోత్రాలు|గోత్రాన్ని]] బట్టీ, వారు అనుసరించే వేదాన్ని బట్టీ వర్గీకరిస్తారు. వారు [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణ]] వర్గానికి చెందుతారు. "అయ్యర్" అనే పేరును ఇంటిపేరుగా ఉపయోగించడం అయ్యర్లలో మామూలు. ఇదే కాకుండా, '''శాస్త్రి,'''<ref name="britannica">{{Cite book|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/524792/sastri#tab=active~checked%2Citems~checked&title=%C5%9B%C4%81str%C4%AB%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Encyclopædia Britannica, śāstrī}}</ref> '''భట్టర్''' వంటి ఇతర ఇంటిపేర్లను కూడా ఉపయోగిస్తూంటారు. == వ్యుత్పత్తి == అయ్యర్ అంటే [[తమిళ భాష|తమిళంలోను]], ఇతర [[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]] భాషలలోనూ అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి. ఇది గౌరవనీయమైన వ్యక్తిని సూచిస్తుంది. ''ద్రావిడ వ్యుత్పత్తి నిఘంటువు'' ప్రకారం, ఈ పదానికి "తండ్రి, ఋషి, పురోహితుడు, గురువు, బ్రాహ్మణుడు, ఉన్నత వ్యక్తి, యజమాని, రాజు" వంటి వివిధ అర్థాలున్నాయి. అలాగే "అన్నయ్య" అని అర్థం వచ్చే ''తమయన్,'' "ప్రభువు, యజమాని, భర్త, రాజు, గురువు, పురోహితుడు, ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి" అని అర్థం కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|title=A Dravidian etymological dictionary|last=Burrow, T.|last2=M. B. Emeneau|publisher=Oxford University Press|pages=19}}</ref> అయ్య, అయిర/అయ్యిర అనే పదాలను సంస్కృత పదం ''ఆర్య'' కు [[ప్రాకృతం|ప్రాకృత]] రూపాలుగా భాషాశాస్త్రం పరిగణిస్తుంది.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|last=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7|page=898}}</ref><ref name="paligrammarp49">{{Cite book|title=A Simplified grammar of the Pali language|last=Miller|first=Edward|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-103-26738-5|page=49}}</ref> == జనాభా, వ్యాప్తి == నేడు అయ్యర్లు [[దక్షిణ భారతదేశం]] అంతటా నివసిస్తున్నారు. కానీ అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోనే]] అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నారు. తమిళనాడు రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో తమిళ బ్రాహ్మణులు సుమారు 3 శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్నారు. వారు రాష్ట్రమంతటా విస్తరించి ఉన్నారు. అయితే, అయ్యర్ సమాజ జనాభాపై ఖచ్చితమైన గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు.<ref>{{Cite paper|title=Brahmins|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population}}</ref> దక్షిణ తమిళనాడు ప్రాంతంలోని అయ్యర్లను [[తిరునెల్వేలి]] అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. వారు తిరునెల్వేలి బ్రాహ్మణ మాండలికం మాట్లాడతారు.  === వలస === [[File:RGIyerbrothersgroup.jpg|కుడి|thumb| మైసూరు ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్ కు చెందిన మొదటి తరం వారసులు. రామస్వామి అయ్యర్ 19వ శతాబ్దంలో గణపతి అగ్రహారం నుండి మైసూరుకు వలస వచ్చి, మైసూరులో మొదటి అడ్వకేట్ జనరల్‌గా పనిచేశారు.]] గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా, చాలా మంది అయ్యర్లు [[కర్ణాటక|కర్ణాటకలోని]] కొన్ని ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. మైసూరు మహారాజుల పాలనలో, అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రాంతం]] నుండి చాలా మంది అయ్యర్లు మైసూరుకు వలస వచ్చారు. అష్టగ్రామ అయ్యర్లు కూడా కర్ణాటకలోని అయ్యర్లలో ఒక ప్రముఖ సమూహం. అయ్యర్లు ప్రాచీన కాలం నుండి [[ట్రావన్‌కోర్]] సంస్థానంలో స్థిరపడ్డారు. వేనాడ్ రాజ్యం (ప్రస్తుత [[కన్యాకుమారి జిల్లా]]), కేరళ దక్షిణ భాగాలు, తేన్ పాండి నాడు అని పిలువబడే [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేవి. తరువాత ట్రావన్‌కోర్ రాజ్యంగా ఎదిగిన [[వేనాడు రాజ్యం|వేనాడ్‌లో]] కూడా చాలా మంది అయ్యర్లు ఉండేవారు. [[ట్రావన్‌కోర్]] పాత రాజధాని పద్మనాభపురం. ఇది ప్రస్తుతం కన్యాకుమారి జిల్లాలో ఉంది. పూర్వపు ట్రావన్‌కోర్ [[సంస్థానం|సంస్థానానికి]] సరిహద్దుగా ఉన్న తమిళనాడులోని [[తిరునెల్వేలి]], [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] [[జిల్లా|జిల్లాల]] నుండి కూడా నిరంతర వలస ప్రవాహం ఉండేది. ప్రస్తుత తిరునెల్వేలి జిల్లాలోని అనేక భాగాలు పాత [[ట్రావన్‌కోర్]] రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. ఈ అయ్యర్లను నేడు త్రివేండ్రం అయ్యర్లుగా పిలుస్తారు. వీరిలో కొందరు [[కొచ్చి|కొచ్చిన్‌కు]], ఆ తర్వాత [[పాలక్కాడ్]], [[కోజికోడ్]] జిల్లాలకు వలస వెళ్లారు. తమిళనాడులోని [[తంజావూరు]] జిల్లా నుంచి పాలక్కాడ్‌కు కూడా వలసలు జరిగాయి. వారి వారసులను నేడు పాలక్కాడ్ అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. ఈ అయ్యర్లను సమిష్టిగా ఇప్పుడు ''కేరళ అయ్యర్లు'' అని పిలుస్తారు. కేరళకు సమీపంలో ఉన్న [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] కూడా ఇలాంటి అయ్యర్లు చాలా మంది ఉన్నారు.<ref name="colorful_festival_hindu">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|title=A colourful festival from a hoary past|last=Prabhakaran|first=G.|date=12 November 2005|work=The Hindu Metro Plus:Coimbatore|access-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805062343/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|archive-date=5 August 2007}}</ref> [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారతదేశంతో]] పాటు, అయ్యర్లు [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] ప్రాంతాలకు కూడా వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. [[ముంబై]], [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లలో గణనీయమైన స్థాయిలో అయ్యర్ సమాజం ఉంది. బ్రిటిషు పాలనలో మెరుగైన అవకాశాల కోసం ప్రారంభమైన ఈ వలసలు, సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడ్డాయి.<ref name="Tambram">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/BRIEF-CASE-Tambrams-Grouse/articleshow/2142389.cms|title=BRIEF CASE: Tambram's Grouse|last=Vishwanath|first=Rohit|date=23 June 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=2008-08-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025083019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-23/edit-page/27955862_1_tambrams-tamil-brahmin-mallika|archive-date=25 October 2012}}</ref> చాలా కాలం క్రితమే అయ్యర్లు [[శ్రీలంక|శ్రీలంకకు]] కూడా వచ్చారు. బౌద్ధ గ్రంథమైన మహా వంశం ప్రకారం, శ్రీలంకలో క్రీ.శ. 500 నాటికే బ్రాహ్మణుల ఉనికి నమోదైంది. భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి మొదటి వలసలు జరిగాయని భావిస్తున్నారు. ఒకప్పుడు శ్రీలంక తమిళ మైనారిటీలలో బ్రాహ్మణులు, జనాభాలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ,<ref name=":0">{{Cite paper|last=Sivapathasuntharam|first=A.|title=The Brahmins: A Study on the Traditional Elite in Jaffna with Reference to their Dialect|publisher=[[University of Kelaniya]]}}</ref> ప్రభావవంతమైన భాగంగా ఉండేవారు.<ref name="civattampip3">{{Cite book|title=Sri Lankan Tamil society and politics|last=Civattampi|first=K.|publisher=New Century Book House|year=1995|isbn=81-234-0395-X|location=Madras|page=3}}</ref> జాఫ్నా రాజ్యం ఏర్పడటంలో వారు చారిత్రాత్మకమైన పాత్ర పోషించారని కూడా భావిస్తారు.<ref name="criticalhistoryofjaffna">{{Cite book|title=A critical history of Jaffna|last=Gnanaprakasar|first=S.|publisher=Gnanaprakasa Yantra Salai|year=1928|isbn=978-81-206-1686-8|page=96}}</ref> అయితే, కేవలం అయ్యర్ కులానికి చెందిన సిలోన్‌లోని ప్రస్తుత తమిళ బ్రాహ్మణ జనాభా సాపేక్షంగా ఇటీవలిదే. దీని సభ్యులలో చాలా మంది భారతీయ మూలం ఉన్నవారే. 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి, ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతంలో హిందూ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం పెరగడంతో ఈ ద్వీపంలో స్థిరపడ్డారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Madras-Miscellany-The-Aiyar-from-Jaffna/article16078721.ece|title=Madras Miscellany: The Aiyar from Jaffna|last=Muthiah|first=Subbiah|date=2016-10-22|work=[[The Hindu]]|access-date=2025-03-03|language=en-IN|issn=0971-751X|author-link=S. Muthiah}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.lk/Columnists/The-Brahmin-footprint-in-Sri-Lankan-history/4-667051|title=The Brahmin footprint in Sri Lankan history|last=Balachandran|first=P.K.|date=2018-11-17|work=[[Daily FT]]|access-date=2025-03-03}}</ref> వారు దాదాపు పూర్తిగా పురోహిత విధులకు అంకితమై, దేవాలయ, గృహ ఆరాధన రెండింటిలోనూ పూజారులుగా లేదా సహాయకులుగా సేవ చేస్తారు.<ref name=":0" /> ఇటీవలి కాలంలో అయ్యర్లు మెరుగైన జీవనావకాశాల కోసం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఐరోపా, అమెరికాలకు కూడా గణనీయ సంఖ్యలో వలస వెళ్లారు. == ఉప విభాగాలు == అయ్యర్లలో వడమ, బ్రహచరణం లేదా బ్రహత్చరణం, వాతిమ, శోలియార్ లేదా చోజియార్, అష్టసహస్రం, ముక్కాణి, గురుక్కల్, కనియాలర్, ప్రథమశాకి వంటి అనేక ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="Leach">{{Cite book|title=Aspects of caste in south India, Ceylon, and north-west Pakistan. Cambridge [Eng.]|last=Leach|first=E. R.|publisher=Published for the Dept. of Archaeology and Anthropology at the University Press|year=1960|location=Madras|page=368}}</ref> పుట్టిన గ్రామం లేదా ప్రాంతం ప్రకారం ఈ ఉప-విభాగాలను మరింతగా ఉపవిభజన చేసారు. [[దస్త్రం:Brahacharnam_holy_man_1909.jpg|ఎడమ|thumb| శివారాధనలో నిమగ్నమైన ఒక తమిళ స్మార్త బ్రాహ్మణ సాధువు. అతని శరీరంపై ''రుద్రాక్ష'' పూసల దండలు ఉన్నాయి.]] అయ్యర్లు, ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, తమ గోత్రాన్ని ఎనిమిది మంది ''[[ఋషి|ఋషులలో]]'' ఒకరికి ఆపాదిస్తారు.<ref name="gotra_def">{{Cite web|title=Definition of the word ''gotra''|url=http://vedabase.net/g/gotra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216105800/http://vedabase.net/g/gotra|archive-date=2008-12-16|access-date=2008-08-19}}</ref><ref name="gotra_description">{{Cite web|title=Gotra|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm|access-date=2008-08-19|publisher=gurjari.net}}</ref> వారి పూర్వీక ఋషి ఆధారంగా వారిని ఎనిమిది ''[[గోత్రాలు|గోత్రాలుగా]]'' వర్గీకరించారు. స్త్రీ, కన్యగా ఉండగా తండ్రి గోత్రానికి చెంది ఉంటుంది, పెళ్ళి తర్వాత భర్త గోత్రాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వేదాలను ''శాఖలుగా'' ఉపవిభజన చేసారు. వేదాన్ని అనుసరించేవారిని వారు అనుసరించే శాఖ ఆధారంగా మళ్ళీ ఉపవిభజన చేసారు. అయితే, వాటిలో అత్యధిక భాగం కనుమరుగై, కొన్ని శాఖలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. తమిళనాడులో నేడు ఉన్న వివిధ వేదాలు, వాటికి సంబంధించిన శాఖలు ఇవి:<ref name="shaka_tamilnadu">{{Cite web|title=Shakha|url=http://www.dharmicscriptures.org/Vedic_SB_Intro.doc|access-date=2008-09-10|publisher=www.dharmicscriptures.org}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- valign="bottom" !వేదం ! శాఖ |- style="text-align:center;" | [[ఋగ్వేదం]] | style="text-align:center;" | శాకల, పైంగి |- style="text-align:center;" | [[యజుర్వేదం]] | style="text-align:center;" | కణ్వ, తైత్తిరీయ |- | style="text-align:center;" | [[సామవేదం|సామ వేదం]] | కౌతుమ, జైమినీయ/తలవాకర, శాత్యాయనీయ, గౌతమ |- style="text-align:center;" | [[అథర్వణ వేదం|అధర్వ వేదం]] | style="text-align:center;" | శౌనకీయ, పిప్పలాద |} == సంస్కృతి == === ఆచారాలు === అయ్యర్ల ఆచారాల్లో, [[హిందూధర్మశాస్త్రాలు|హిందూ గ్రంథాలలో]] వివరించబడిన అపస్తంబ సూత్రం వంటి కర్మకాండలు ఉంటాయి. ''[[షోడశ సంస్కారాలు]]'' అత్యంత ముఖ్యమైన కర్మకాండలు. ప్రాచీన కాలంలో పాటించిన ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు అన్నీ ఇప్పుడు ఆచరణలో లేనప్పటికీ, కొన్నింటిని మాత్రం నిలుపుకున్నారు.<ref name="16Samskaras">{{Cite web|date=8 August 2003|title=The Sixteen Samskaras Part-I|url=http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|access-date=2008-08-27}}</ref><ref name="samskaras_names">{{Cite web|title=Names of Samskaras|url=http://www.kamakoti.org/hindudharma/part16/chap8.htm|access-date=2008-08-27|publisher=kamakoti.org}}</ref> [[File:Brahmins_ablution.gif|thumb| అయ్యర్ల సంధ్యా వందనం, 1913]] [[File:Shaivaite_priest.jpg|thumb| [[తమిళనాడు|తమిళనాడుకు]] చెందిన అయ్యర్ పూజారి తన మనవడితో ఒక చిన్న ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తున్న చిత్రం.]] అయ్యర్లకు పుట్టినప్పుడే ఆచారాల దీక్ష ఇస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో, తల్లి బొడ్డుతాడు నుండి శిశువును వేరు చేసేటప్పుడు కొన్ని ఆచారాలు నిర్వహించేవారు. ఈ వేడుకను ''జాతకర్మ'' అని అంటారు. అయితే, ఈ పద్ధతి ఇప్పుడు పాటించడం లేదు. పుట్టినప్పుడు, నక్షత్రాల స్థానాన్ని బట్టి బిడ్డకు జాతకం తయారు చేస్తారు. ఆ తర్వాత బిడ్డకు ఆచారబద్ధమైన పేరు పెడతారు.<ref name="Ayush Homam">{{Cite news|url=http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|title=Welcoming baby; Birth rituals provide children with a sense of community, culture|last=Austin|first=Lisette|date=21 May 2005|work=Parentmap|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708180805/http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|archive-date=8 July 2008}}</ref> బిడ్డ పుట్టినరోజున దీర్ఘాయువు కోసం ఒక ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని ''ఆయుష్య హోమం'' అంటారు. ఈ వేడుకను [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్]] ప్రకారం కాకుండా, తమిళ పంచాంగం ప్రకారం లెక్కించిన పుట్టినరోజున నిర్వహిస్తారు.<ref name="Ayush Homam" /> బిడ్డ మొదటి పుట్టినరోజు అత్యంత ముఖ్యమైనది, ఈ సమయంలోనే అబ్బాయి లేదా అమ్మాయి చెవులు కుట్టించి, లాంఛనంగా దీక్ష ఇస్తారు. ఆ రోజు నుండి అమ్మాయి చెవిపోగులు ధరించడం ఆనవాయితీ. బిడ్డకు ఏడు సంవత్సరాల వయస్సు దాటినప్పుడు రెండవ దీక్ష (ముఖ్యంగా మగ బిడ్డకు) జరుగుతుంది. ఇది ''[[ఉపనయనము|ఉపనయనం]]''. దీనితో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుడు]] పునర్జన్మ పొందుతాడని అంటారు. పిల్లవాడి దేహంపై, ఎడమ [[భుజము|భుజం]] నుండి కుడి తుంటి వరకు శరీరం మొత్తం పొడవునా ఉండేలా మూడు పోగుల నూలు దారాన్ని బిగిస్తారు. ఉపనయన దీక్షా కార్యక్రమం కేవలం ''ద్విజ'' లేదా రెండుసార్లు జన్మించే [[కులం|కులాల]] వ్యక్తులకు మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా వ్యక్తికి 7 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నప్పుడు ఉపనయనం చేస్తారు.<ref name="upanayanam">{{Cite web|title=Upanayanam|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/upanayanam.htm|access-date=2008-09-02|publisher=gurjari.net}}</ref><ref name="iyer_ritesandrituals">{{Cite web|last=Neria Harish Hebbar|date=2 March 2003|title=Customs and Classes of Hinduism|url=http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203104805/http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|archive-date=2007-02-03|access-date=2008-09-02|publisher=Boloji Media Inc.}}</ref> ప్రాచీన కాలంలో, ఉపనయనాన్ని బాలుడి విద్యాభ్యాసానికి నాంది పలికే కర్మకాండగా పరిగణించేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆ విద్యలో ప్రధానంగా వేదాల అధ్యయనం ఉండేది. అయితే, బ్రాహ్మణులు పురోహిత వృత్తిని కాకుండా ఇతర వృత్తులను చేపట్టడంతో, ఈ దీక్ష కేవలం ఒక సంకేతాత్మక ఆచారంగా మిగిలిపోయింది. నూతన దీక్షార్థి క్రమం తప్పకుండా ''[[సంధ్యావందనం|సంధ్యా వందనం]]'' చేయడంతో పాటు, రోజుకు మూడుసార్లు - అంటే ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం - నిర్దేశించిన మంత్రాలను పఠించవలసి ఉంటుంది. ఈ మంత్రాలలో అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రముఖమైనది [[గాయత్రీ మంత్రం]]. సంవత్సరానికి ఒకసారి అయ్యర్లు తమ జంధ్యాన్ని మార్చుకుంటారు. ఈ ఆచారం దక్షిణ భారత బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది. ఈ రోజును తమిళనాడులో ''ఆవని అవిట్టం''గా జరుపుకుంటారు.<ref name="south_indian_festivals">{{Cite book|title=South Indian Hindu festivals and traditions|last=Jagannathan|first=Maithily|publisher=Abhinav Publications|year=2005|isbn=9788170174158|page=93}}</ref><ref name="fasts_and_festivals">{{Cite book|title=Fasts and Festivals of India|last=Verma|first=Manish|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2002|isbn=978-81-7182-076-4|page=41}}</ref> [[దస్త్రం:Agraharam_house_door.JPG|ఎడమ|thumb| దిష్టి తగలకుండా చేతి గుర్తులు వేసిన బ్రాహ్మణుల ఇల్లు]] అయ్యర్లకు ఇతర ముఖ్యమైన వేడుకలలో మరణించిన వారి అంత్యక్రియలు కూడా ఉంటాయి. [[వైదిక నాగరికత|వైదిక]] ఆచారాల ప్రకారం, సాధారణంగా మరణించిన ఒక రోజులోపు దహన సంస్కారాలు నిర్వహిస్తారు.<ref name="deathrites_majorreligions">{{Cite web|title=Transition Rituals|url=http://www.beliefnet.com/story/78/story_7894_2.html|access-date=2008-09-02|publisher=Beliefnet Inc.}}</ref> మరణ సంస్కారాలలో 13 రోజుల వేడుక, పూర్వీకుల కోసం క్రమం తప్పకుండా ''తర్పణం'' <ref name="Tharpanam">{{Cite web|title=Tharpanam|url=http://www.vadhyar.com/Tarpanam.php|access-date=2008-09-02|publisher=vadhyar.com}}</ref> (ఆ తర్వాత ప్రతి నెలా [[అమావాస్య]] రోజున నిర్వహిస్తారు) ఉంటాయి. ప్రతి ఏటా తప్పనిసరిగా ''శ్రాద్ధం'' జరుపుతారు. ఈ ఆచారాలను మరణించిన వారి మగ సంతానం మాత్రమే నిర్వహించాలని భావిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని పాటించేటపుడు వివాహితులైన పురుషులతో పాటు వారి భార్యలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి. ఈ ఆచారంలో జరిగే అన్ని కార్యకలాపాలకు "సమ్మతి" ఇవ్వడానికి మహిళలు ప్రతీకాత్మకంగా ముఖ్యమైనవారు.<ref name="journey_of_a_lifebody">{{Cite web|last=Knipe|first=David M.|title=The Journey of a Lifebody|url=http://www.hindugateway.com/library/rituals/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930232759/http://www.hindugateway.com/library/rituals/|archive-date=2008-09-30|access-date=2008-08-27|publisher=Hindu Gateway}}</ref> === పండుగలు === అయ్యర్లు [[దీపావళి]], [[నవరాత్రి]], [[పొంగల్ (తమిళుల పండుగ)|పొంగల్]], [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్థి]], [[కృష్ణాష్టమి|జన్మాష్టమి]], [[పుతండు|తమిళ నూతన సంవత్సరం]], [[మహాశివరాత్రి|శివరాత్రి]], కార్తీక దీపం వంటి హిందూ పండుగలను జరుపుకుంటారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఒక ముఖ్యమైన పండుగ ''ఆవని అవిట్టం'' పండుగ.<ref name="Avani_Avittam">{{Cite web|title=Avani Avittam|url=http://www.panchangam.com/avani.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914061750/http://www.panchangam.com/avani.htm|archive-date=14 September 2008|access-date=2008-08-27|publisher=K.G.Corporate Consultants}}</ref> === వివాహాలు === సాధారణంగా అయ్యర్ల పెళ్ళిలో ''సుమంగళి ప్రార్థన'', ''నాంది'' (పితృదేవతలకు నమస్కారం), నిశ్చితార్థం, ''మాంగళ్యధారణం'' ఉంటాయి. అయ్యర్ వివాహంలోని ప్రధాన ఘట్టాలలో ''వ్రతం'', ''కాశీ యాత్ర'', ''ఊంజల్'', ''కన్యాదానం'', ''మంగళ్యధారణం'', ''పాణిగ్రహణం,'' ''సప్తపది'' ఉంటాయి. దీని తర్వాత సాధారణంగా ''నలంగు'' వస్తుంది. ఇది తప్పనిసరి కార్యక్రమం కాదు.<ref name="Iyer_marriage">{{Cite web|last=Vaidyanath|first=Padma|title=A South Indian Wedding – The Rituals and the Rationale|url=http://www.sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512152857/http://sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|archive-date=2008-05-12|access-date=2008-08-27|publisher=Sawnet}}</ref> === సాంప్రదాయ నీతిశాస్త్రం === అయ్యర్లు సాధారణంగా సనాతన జీవన విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను దృఢంగా పాటిస్తారు. వీరు ఆపస్తంబ, బౌధాయన గృహ్య సూత్రాలను అనుసరిస్తారు. సమాజం పితృస్వామ్యమైనది కానీ భూస్వామ్యమైనది కాదు.<ref name="apastamba_sutra">{{Cite book|title=Yajur-Veda: Apastamba-Grhya-Sutra|last=Pandey|first=U. C.|year=1971}}</ref> అయ్యర్లు సాధారణంగా [[శాకాహారం|శాకాహారులు]]. కొందరు ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లిని కూడా వాడరు.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}</ref> ఆవు పాలు, పాల ఉత్పత్తులు వాడతారు. వారు మద్యం, పొగాకుకు దూరంగా ఉంటారు.<ref name="Manusmriti">{{Cite book|title=The Laws of Manu|last=Doniger|first=Wendy|last2=Smith|first2=Brian K.|publisher=Penguin Books|year=1991|isbn=0-14-044540-4}}</ref> అయ్యర్లు తమను తాము, తమ ఇంటినీ శుద్ధి చేసుకునేందుకు విస్తృతమైన ఆచారాలను పాటిస్తారు. ఉదయం స్నానం చేయకుండా పురుషులు తమ "పదహారు విధులను" నిర్వర్తించడం, మహిళలు ఆహారాన్ని వండటం అయ్యర్లలో నిషిద్ధం.<ref name="Madi1">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html "The Practice of ''madi''"]. ICSI Berkeley<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2008</span>.</cite></ref> దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించిన తర్వాతే ఆహారం తీసుకోవాలి. ''మడి'' నియమాలకు అనుగుణంగా ఉంటేనే స్నానం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడింది.<ref name="Madi" /> ఒక వ్యక్తి శారీరకంగా పవిత్రంగా ఉన్నాడని సూచించడానికి తమిళ బ్రాహ్మణులు ''<nowiki/>'మడి''' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. మడిని ఆచరించడానికి, బ్రాహ్మణుడు అప్పుడే ఉతికి ఆరబెట్టిన బట్టలను మాత్రమే ధరించాలి. ఆ బట్టలను ''మడి'' కట్టుకోని వ్యక్తులు తాకకూడదు. చన్నీటి స్నానం చేసి, అలాంటి బట్టలు ధరించిన తర్వాత మాత్రమే వ్యక్తి ''మడి'' స్థితిలో ఉంటాడు.<ref name="madiinkarnataka">{{Cite book|title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udipi|last=Rao|first=Vasudeva|publisher=Orient Longman|page=66}}</ref> ఆధునిక కాలంలో కూడా అయ్యర్లు, మతపరమైన వేడుకలో పాల్గొనే ముందు ఈ ''మడి'' ఆచారాన్ని పాటిస్తారు.<ref name="Madi" /> [[దస్త్రం:Madras_Kappi.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్లు ఫిల్టర్ కాఫీని ప్రత్యేకంగా ఇష్టపడతారు<ref name="oasis_vegetarian">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=way&autono=314701|title=An oasis of vegetarian calm|last=Lakshmi|first=S.|date=23 February 2008|work=Business Standard|access-date=2008-08-27}}</ref>]] === దుస్తులు === [[దస్త్రం:MylaiTamizhSangam.jpg|కుడి|thumb| సుమారు 1930లలో మైలై తమిళ సంఘం సమావేశంలో సాంప్రదాయ ''వేష్టి,'' ''అంగవస్త్రం'' ధరించిన తమిళ బ్రాహ్మణులు (అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు).]] అయ్యరు పురుషులు సాంప్రదాయికంగా నడుము నుండి పాదాల వరకు కప్పే ''వేష్టి'' లేదా ''[[పంచె|ధోవతులను]]'' ధరిస్తారు. వీటిని [[పత్తి|నూలుతో]], కొన్నిసార్లు [[పట్టు (సిల్క్)|పట్టుతో]] తయారు చేస్తారు. ''వేష్టీలను'' వివిధ శైలులలో ధరిస్తారు. సాధారణ బ్రాహ్మణ శైలిలో ధరించే వాటిని ''పంచగజం'' అని పిలుస్తారు ([[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదాలైన ''<nowiki/>'పంచ''', ' ''గజం'' ' అంటే 'ఐదు గజాలు', ఎందుకంటే రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే నాలుగు లేదా ఎనిమిది మూరల పొడవున్న ''వేష్టిలకు'' భిన్నంగా ''పంచగజం'' పొడవు ఐదు గజాలు ఉంటుంది). కొన్నిసార్లు ''అంగవస్త్రం'' అని పిలువబడే ఒకే వస్త్రంతో తమ భుజాలను కప్పుకుంటారు. పూర్వకాలంలో, తపస్సు చేసే అయ్యర్ పురుషులు తమ నడుముకు లేదా ఛాతీకి జింక చర్మాన్ని లేదా గడ్డిని కూడా కప్పుకునేవారు. అయ్యర్ మహిళలు తొమ్మిది గజాల చీరను ధరిస్తారు. దీనిని ''మడిచీర'' అని కూడా అంటారు.<ref name="'madisar">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050123/society.htm#2|title=A saree caught in a time wrap|date=23 January 2005|work=The Tribune|access-date=2008-09-03}}</ref> === కళా పోషణ === శతాబ్దాలుగా అయ్యర్లు కళలు, శాస్త్రాలను పరిరక్షించడంలో ప్రగాఢమైన ఆసక్తిని కనబరుస్తూ వస్తున్నారు. తమిళనాడు శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన [[భరతనాట్యం|భరతనాట్యంపై]] ఒక బృహత్తర గ్రంథమైన [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రాన్ని]] పరిరక్షించే బాధ్యతను చేపట్టారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నృత్యాన్ని సాధారణంగా [[దేవదాసి|దేవదాసీలతో]] ముడిపడి ఉన్న ఒక క్షీణ కళగా పరిగణించేవారు. అయితే, [[రుక్మిణీదేవి అరండేల్|రుక్మిణి దేవి అరుండేల్]], అంతరించిపోతున్న సదిర్ కళను [[భరతనాట్యం]] అనే మరింత "గౌరవప్రదమైన" కళారూపంగా పునరుద్ధరించింది. తద్వారా బ్రాహ్మణులు నృత్య అధ్యయనంలో, అభ్యాసంలో పాల్గొనడంపై ఉన్న సామాజిక, కులపరమైన నిషేధాలను బద్దలు కొట్టారు.<ref name="natyam_academy">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|title=How Natyam danced its way into the Academy|last=Vishwanathan|first=Lakshmi|date=1 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122454/http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|archive-date=16 December 2008|location=Chennai, India}}</ref> అయితే, భరతనాట్యం అభ్యాసం ఇతర వర్గాలకు మరింతగా అందుబాటులోకి రావడం అటుంచి, అప్పట్లో అది ప్రత్యేకంగా తమిళ సమాజంలోని మధ్య, ఉన్నత వర్గాలకే పరిమితమైందని చాలామంది వాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2016-02-10|title=How the art of Devadasis was appropriated to create the world of Bharatanatyam|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-art-devadasis-was-appropriated-create-world-bharatanatyam-38808|access-date=2020-04-28|website=The News Minute}}</ref> [[దస్త్రం:DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg|ఎడమ|thumb| శాస్త్రీయ సంగీత గాయని డి.కె. పట్టమ్మాళ్ (కుడివైపున), తన సోదరుడు డి.కె. జయరామన్‌తో కలిసి సంగీత కచేరీలో - ''సుమారు'' 1940ల ప్రారంభంలో.]] అయితే, నృత్యంతో పోలిస్తే సంగీత రంగంలో అయ్యర్లు చేసిన కృషి గణనీయంగా చెప్పుకోదగినది.<ref>''From the Tanjore Court to the Madras Music Academy: A Social History of Music in South India'' by Lakshmi Subramanian {{ISBN|0-19-567835-4}}</ref><ref name="carnaticmusic_popularity">{{Cite web|last=Jayakumar|first=Raghavan|title=Popularity of Carnatic music|url=http://www.karnatik.com/article001.shtml|access-date=2008-08-27|publisher=karnatik.com}}</ref> === ఆహారం === అయ్యర్ల ప్రధానంగా శాకాహారులు.<ref name="hindu_attitude_vegetarianism">{{Cite web|last=N. Raghunathan|title=The Hindu Attitude Towards Vegetarianism|url=http://www.ivu.org/congress/wvc57/souvenir/raghunathan.html|access-date=2008-08-27|publisher=International Vegetarian Union}}</ref> వరి అన్నం వారి ప్రధానాహారం. ఇది దక్షిణ భారతీయులకు ప్రధాన ఆహారం. అయ్యరు కుటుంబాలలో రసం, సాంబార్ వంటి తప్పనిసరి వంటకాలతో పాటు, ఇతర శాకాహార వంటకాలను కూడా తయారు చేస్తారు. ఇంట్లో తయారుచేసిన [[నెయ్యి]] వారి ఆహారంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అన్నం, పప్పుల కుప్పపై నెయ్యి వడ్డించే వరకు సంప్రదాయ భోజనం ప్రారంభం కాదు. ఈ వంటకాలు సాంప్రదాయకంగా దక్షిణ భారత వంటకాలలో కనిపించే మసాలాలు, కారం వీరి వంటల్లో ఉండవు. అయ్యర్లకు పెరుగు పట్ల ఎంతో ప్రీతి. దోసెలు, ఇడ్లీ వంటి ఇతర దక్షిణ భారతీయ వంటకాలను కూడా అయ్యర్లు ఇష్టపడతారు. పానీయాలలో కాఫీ, ఆహార పదార్థాలలో పెరుగు అయ్యర్ల మెనూలో అనివార్యమైన భాగం. [[దస్త్రం:Tamil_Sappadu.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్ల ఆహారంలో ప్రధానంగా అన్నంతో పాటు శాకాహార వంటకాలు ఉంటాయి, ]] === గృహనిర్మాణం === [[దస్త్రం:Agraharam_house.jpg|కుడి|thumb|200x200px| [[తంజావూరు]] ''అగ్రహారంలోని'' ఇల్లు]] ప్రాచీన కాలంలో, అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు, ఇతర తమిళ బ్రాహ్మణులతో కలిసి, గ్రామంలో ''అగ్రహారం'' అనే ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ నివాస ప్రాంతాలలో నివసించేవారు. [[శివుడు|శివ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]] [[దేవాలయం|దేవాలయాలు]] సాధారణంగా ''అగ్రహారం'' చివరల్లో ఉండేవి. చాలా సందర్భాలలో, సమీపంలో వేగంగా ప్రవహించే వాగు లేదా నది కూడా ఉంటుంది.<ref name="quaint_charm">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|title=Quaint charm|last=Sashibhushan|first=M. G.|date=23 February 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705215837/http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> సాధారణంగా ''అగ్రహారంలో'' ఒక దేవాలయం, దానికి ఆనుకుని ఒక వీధి ఉండేవి. వీధికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇళ్లలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను అనుసరించే బ్రాహ్మణులు మాత్రమే నివసించేవారు. ఆ ఇళ్ళన్నీ, పరిమాణంలో కాకపోయినా, రూపంలోనూ నిర్మాణంలోనూ ఒకేలా ఉండేవి. బ్రిటిష్ వారి రాక, పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం తదిరాల వలన అయ్యర్లు జీవనోపాధి కోసం నగరాలకు తరలివెళ్లడం మొదలుపెట్టారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి, ఎక్కువ మంది అయ్యర్లు ప్రాంతీయ, న్యాయ పరిపాలనలో లాభదాయకమైన ఉద్యోగాలు చేపట్టడానికి పట్టణాలకు, నగరాలకు తరలివెళ్లడంతో ''అగ్రహారాలు'' క్రమంగా కనుమరుగయ్యాయి. అయితే, సాంప్రదాయికంగా అయ్యర్లు నివసిస్తున్న కొన్ని అగ్రహారాలు ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. అయ్యర్ల ఇంట్లోకి వెళ్ళేముందు, కాళ్ళు కడుక్కుంటారు.<ref name="life_in_an_agrharam">{{Cite web|last=Srinivasan|first=Bombai|title=The Goal and the Guide, Petal 3:Fire Walking|url=http://www.saibaba.ws/teachings/goalguide/goalguide03.htm|access-date=2008-08-27|publisher=Sri Satya Sai Baba Website}}</ref><ref name="agraharam_description">{{Cite news|url=http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|title=Simply South|last=Sridhar|first=Lalitha|date=6 August 2001|work=Business Line|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223230150/http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|archive-date=23 February 2008}}</ref> === భాష === భారతదేశంలోనూ, ఇతర ప్రాంతాలలోనూ నివసించే అయ్యర్లకు [[తమిళ భాష|తమిళం]] [[మాతృభాష]] . అయితే, అయ్యర్లు విశిష్టమైన తమిళ మాండలికం మాట్లాడతారు.<ref name="ethnologue">{{Cite web|year=2000|title=TAMIL: a language of India|url=http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914105053/http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|archive-date=2008-09-14|access-date=2008-09-03|website=Ethnologue: Languages of the World, 14th Edition}}</ref><ref name="international_conference_on_dialects">{{Cite web|title=Streams of Language: Tamil Dialects in History and Literature|url=http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173641/http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|archive-date=2008-09-11|access-date=2008-09-03|publisher=french Institute of Pondicherry}}</ref><ref name="Tamil_dialects3">{{Cite book|title=Negotiating multiculturalism: Disciplining Difference in Singapore|last=Purushotam|first=Nirmala Srirekham|publisher=Walter de Gruyter|year=2000|page=37}}</ref> మాండలికాన్ని బ్రాహ్మిక్ లేదా బ్రాహ్మణ తమిళం అని అంటారు. ఇది బాగా [[సంస్కృతీకరణ|సంస్కృతీకరించబడిన]] తమిళం. సంస్కృత పదజాలాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల తమిళ సాంప్రదాయవాదులు తరచూ దీన్ని ఎగతాళి చేస్తూంటారు.<ref name="Brahmin_Tamil_Sanskritized">{{Cite news|url=http://www.boloji.com/places/0020.htm|title=Tulu Language: Its Script and Dialects|last=Hebbar|first=Neria Harish|date=2 February 2003|work=Boloji Media Inc.|access-date=2008-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm|archive-date=2010-05-04}}</ref> స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం వివిధ తమిళ వర్గాల మధ్య కులాంతర సంభాషణకు బ్రాహ్మణ తమిళమే సాధారణ భాషగా ఉన్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణులే క్రమంగా దానిని విడిచిపెట్టి, ప్రాంతీయ మాండలికాలకు మారారు.<ref name="standardization">{{Cite web|last=Schiffman|first=Harold F.|title=Standardization or Restandardization: the case for 'Standard' Spoken Tamil|url=http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/public/stantam/STANTAM.HTM}}</ref> == అయ్యర్లు నేడు == [[దస్త్రం:Tamil_brahmin_couple_circa_1945.jpg|ఎడమ|thumb| ఒక తమిళ బ్రాహ్మణ దంపతులు, సుమారు 1945 లో]] తమ మునుపటి వృత్తులకు అదనంగా అయ్యర్లు, నేడు వివిధ రంగాలలోకి విస్తరించారు. భారతదేశానికి చెందిన ముగ్గురు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, [[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|సర్ సి.వి. రామన్]], [[సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్]], [[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]] లు అయ్యర్లే.<ref name="rediffnews">{{Cite news|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/oct/12/slide-show-1-brahmins-dominate-all-modern-professions.htm|title=Brahmins dominate all modern professions|date=12 October 2009|work=Rediff News}}</ref> ప్రాచీన కాలం నుండి, అయ్యర్లు ఉన్నత పూజారి వర్గానికి చెందిన సభ్యులుగా, తమిళ దేశంలోని విద్యా, మత, సాహిత్య సంస్థలపై దాదాపు పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించారు. <ref name="Vivekananda">{{Cite book|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|last=Vivekananda|first=Swami|publisher=Advaita Ashrama|year=1955|isbn=81-85301-46-8|page=296}}</ref> వారు తమ ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, విద్యనూ ఉపయోగించి రాజకీయాలు, పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు, మేధావి వర్గాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు పాలనా]] కాలమంతటా వారి ఆధిపత్యం కొనసాగింది. 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, వారు పరిపాలనా, న్యాయ యంత్రాంగంపై తమ పట్టును బలపరుచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ఇలాంటి పరిస్థితి తమిళనాడులోని ఇతర కులాల వారిలో అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఈ వాతావరణం ఫలితంగా "బ్రాహ్మణేతర" ఉద్యమం ప్రబలి, [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. 1940 లలో జస్టిస్ పార్టీ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన [[ఇ.వి. రామస్వామి నాయకర్|పెరియార్]], దాని పేరును [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడ కజగం]] గా మార్చాడు. బ్రాహ్మణేతర తమిళులు [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రవిడులు]] కాగా, తమిళ బ్రాహ్మణులు [[ఇండో ఆర్యులు|ఆర్యులు]] అనే అభిప్రాయాన్ని రూపొందించారు.<ref name="periyar_antibrahminism">{{Cite news|title=Periyar was against Brahminism, not Brahmins|last=Selvaraj|first=Sreeram|date=30 April 2007|work=Rediff News}} </ref> తదనంతరం తలెత్తిన బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత, [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|రాజాజీ]] ప్రభుత్వం పట్ల పెరుగుతున్న వ్యతిరేకతలు తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంపై చెరగని ముద్ర వేసి, వారి రాజకీయ ఆకాంక్షలను అణచివేసింది. 1960వ దశకంలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], దాని ఉప సమూహాలు ఈ వేదికపై రాజకీయంగా పురోగమించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేశాయి. తద్వారా, ఆ సమయంలో అయ్యర్లు కీలక పార్టీ పదవులలో ఉన్న [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాయి. ఈ రోజు, కొన్ని మినహాయింపులు తప్ప, అయ్యర్లు రాజకీయ రంగం నుండి వాస్తవంగా అదృశ్యమయ్యారు.<ref name="iyothee_thass">{{Cite book|title=Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar|last=Geetha|first=V.|publisher=Bhatkal & Sen|year=2001|isbn=978-81-85604-37-4}}</ref><ref name="Dalit_visions">{{Cite book|title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction of an Indian Identity|last=Omvedt|first=Gail|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=978-81-250-2895-6|page=95}}</ref><ref name="modernity_of_tradition">{{Cite book|url=https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo|title=The Modernity of Tradition: political development in India|last=I. Rudolph|first=Lloyd|last2=Suzanne Hoeber Rudolph|publisher=University of Chicago|year=1969|isbn=0-226-73137-5|page=[https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo/page/78 78]|url-access=registration}}</ref><ref name="renewal_of_priesthood">{{Cite book|title=The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple|last=Fuller|first=C. J.|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=0-691-11657-1|page=117}}</ref> 2006లో, బ్రాహ్మణ మత ఆధిపత్యాన్ని అరికట్టడానికి తమిళనాడు ప్రభుత్వం హిందూ దేవాలయాలలో బ్రాహ్మణేతర పూజారులను నియమించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది.<ref name="tamil_nadu_caste_barrier">{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4986616.stm|title=Tamil Nadu breaks caste barrier|date=16 May 2006|work=BBC News|access-date=2008-09-06}}</ref> ఇది పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. 2008 మార్చిలో, తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారం పొందిన బ్రాహ్మణేతర ''ఓడువర్'' లేదా తమిళ గీతాల గాయకుడు, చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయ ''గర్భగుడిలోకి'' ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు హింస చెలరేగింది.<ref name="tension_at_chidambaram_temple">{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|title=Tension at Chidambaram temple|date=2 March 2008|work=Web India 123|access-date=2008-09-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211112859/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|archive-date=11 December 2008}}</ref> == విమర్శ == === ఇతర వర్గాలతో సంబంధాలు === బ్రాహ్మణేతరులు అయ్యర్లపై, అలాగే అయ్యర్లు బ్రాహ్మణేతరుల పైనా చేసే జాత్యహంకార, ప్రతి-జాత్యహంకార ఆరోపణల కారణంగా అయ్యర్ల వారసత్వం మసకబారింది. బ్రాహ్మణులు చూపే వివక్ష గురించిన ఫిర్యాదులు, సంఘటనలు ద్రావిడ ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసిన ప్రధాన కారకాలుగా భావిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంతో, పాశ్చాత్య విద్య, పాశ్చాత్య ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాప్తి చెందడంతో, తమకు చట్టబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను నిరాకరిస్తున్నారని భావించిన నిమ్న కులాల వారిలో చైతన్యం పెరిగింది.<ref name="Non-Brahmin Movement">{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/caste/nambi.htm|title=Caste & the Tamil Nation:The Origin of the Non-Brahmin Movement, 1905-1920|access-date=2008-09-03|publisher=Koodal Publishers|year=1980|author=K. Nambi Arooran|work=Tamil renaissance and Dravidian nationalism 1905-1944}} {{Dead link|date=April 2012|bot=H3llBot}}</ref> దీంతో బ్రాహ్మణేతరులు ఆందోళన చేసి 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ|జస్టిస్ పార్టీని]] ఏర్పాటు చేశారు. ఇదే తదనంతర కాలంలో [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడర్ కజగం]] అయింది. బ్రాహ్మణులను వారి విశేషాధికార స్థానాల నుండి తొలగించడానికి జస్టిస్ పార్టీ, తీవ్రమైన హిందూ వ్యతిరేక, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని ఆశ్రయించింది. క్రమంగా, బ్రాహ్మణేతరులు ప్రతి రంగంలోనూ బ్రాహ్మణుల స్థానాన్ని భర్తీ చేసి, ఇంతకుముందు [[విద్య]], పరిపాలనా సేవలపై బ్రాహ్మణులకున్న గుత్తాధిపత్యాన్ని నాశనం చేశారు.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|title=Education is the means of social mobility|last=Warrier|first=Shobha|date=30 May 2006|work=Rediff News|access-date=2008-08-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|archive-date=4 May 2008}}</ref> "బ్రాహ్మణ దురాగతాలు" అనే భావనను కొంతమంది తమిళ బ్రాహ్మణ చరిత్రకారులు ఖండిస్తున్నారు. తమిళ బ్రాహ్మణులపై కులతత్వ ఆరోపణలు అతిశయోక్తి అని, ద్రవిడ కజగం ఉదయానికి ముందే తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంలో గణనీయమైన సాంఖ్యలో ఉదారవాద, కులతత్వ వ్యతిరేక వైఖరి కలిగిన వర్గం ఉండేదని వారు వాదిస్తారు. ఉదాహరణకు, ట్రావన్‌కోర్ సంస్థానంలో అన్ని కులాల ప్రజలకు హిందూ దేవాలయాలలోకి ప్రవేశించే హక్కును కల్పించిన [[దేవాలయ ప్రవేశ ప్రకటన|ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన]], ట్రావన్‌కోర్ దివాన్ అయిన సర్ సి.పి. రామస్వామి అయ్యర్ (ఒక అయ్యర్) కృషి వల్లే సాధ్యమైంది అని వారు అంటారు.<ref name="cp_templeentry">{{Cite book|title=RSS and Hindu Nationalism|last=Jayaprasad|first=K.|publisher=Deep & Deep Publications|year=1991|page=138}}</ref> [[దళితులు|దళిత]] నాయకుడు, [[పుతియ తమిళగం|పుదియ తమిళగం]] రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడూ అయిన డాక్టర్ కృష్ణస్వామి, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం, దళితుల హక్కులను మెరుగుపరచడంలో విజయం సాధించలేదనీ, అంతకుముందు ఉన్నంత వివక్ష దళితులపై ఇప్పటికీ కొనసాగుతోందనీ అంగీకరించాడు.  {{blockquote|ఎన్నో ఉద్యమాలు విఫలమయ్యాయి. తమిళనాడులో పెరియార్ నాయకత్వంలో బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత పేరిట ఒక ఉద్యమం నడిచింది. అది దళితులను ఆకర్షించింది. కానీ ముప్పై సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, బ్రాహ్మణుల పాలనలో ఉన్నప్పటి కంటే తమ పరిస్థితి ఏమాత్రం మెరుగుపడలేదని— మరింత దిగజారిందని—దళితులు గ్రహించారు. ద్రావిడ పార్టీల పాలనలో వారు దాడులకు, హత్యలకు గురయ్యారు; ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వారికి రావలసిన న్యాయమైన వాటా దక్కలేదు; సమాజంలో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగనీయలేదు.<ref name="krishnasamy_quote">{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/gail/Dravidianmovement.htm|title=The Dravidian movement|access-date=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|first=Gail|last=Omvedt}}</ref>}} === తమిళ భాష, సంస్కృతి పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉన్నట్లు ఆరోపణలు === అయ్యర్‌లకు తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతల పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉంటుందని భావిస్తూ వారిని సంస్కృతవాదులు అని పిలుస్తారు. మధ్యయుగ, మధ్యయుగోత్తర కాలాలలో తమిళ నాగరికత, సంస్కృతి క్షీణతకు కారణంగా బ్రాహ్మణుడిని బలిపశువుగా ద్రావిడ వర్గాలు ఎంచుకున్నాయని ద్రావిడ పండితుడు కామిల్ జ్వెలెబిల్ చెప్పాడు. ఈ ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ, చాలా మంది అయ్యర్లు తమిళ భాషకు గొప్పగా దోహదపడ్డారు. సాధారణంగా పురాణ వేద ఋషి [[అగస్త్య మహర్షి|అగస్త్యుడు]], తమిళ భాషకు మొదటి వ్యాకరణ నియమాలను సంకలనం చేసిన ఘనతను పొందాడు. అంతేకాకుండా, [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్|యువి స్వామినాథ అయ్యర్]], [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి]] వంటి వ్యక్తులు తమిళ సాహిత్యంలో అమూల్యమైన కృషి చేశారు.<ref name="dravidianmovement_brahmincontrib1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6OacVAwJsSAC&pg=PA143|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|last=B. Dirks|first=Nicholas|publisher=Orient Longman|year=1996|isbn=81-7824-072-6|page=143}}</ref><ref name="dravidianmovement_brahmincontrib2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6BhSU8DbMcC&pg=PA131|title=Conversion to Modernities: The Globalization of Christianity|last=van der Veer|first=Peter|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-91274-1|page=131}}</ref> తమిళాన్ని శాస్త్రీయ భాషగా గుర్తించాలని ప్రచారం చేసిన మొదటి వ్యక్తి పరితిమార్ కళైజ్ఞర్.<ref name="parithimar_kalaignar">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|title=Tamil scholar's house to be made a memorial|last=Saravanan|first=T.|date=12 September 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121119/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|archive-date=16 December 2008|location=Tamil Nadu}} </ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఫార్వర్డ్ కులాలు * తమిళ బ్రాహ్మణులు == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * {{Cite book|title=Caste and Race in India|last=Ghurye|first=G. S.|publisher=Popular Prakashan|year=1991|isbn=0-8364-1837-9|location=Bombay|ref=G. S. Ghurye}} * {{Cite book|title=Ritualizing on the Boundaries: Continuity and Innovation in the Tamil Diaspora|last=W. Clothey|first=Fred|publisher=University of South Carolina|year=2006|isbn=978-1-57003-647-7|ref=Ritualizing on the Boundaries}} * {{Cite book|title=The Kingdom of Jaffna|last=Pathmanathan|publisher=Arul M. Rajendran|year=1978|ref=Pathmanathan|author-link=S. Pathmanathan}} * {{Cite book|url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1631996|title=From Landlords to Software Engineers: Migration and Urbanization among Tamil Brahmans|last=Fuller|first=C. J.|last2=Narasimhan|first2=Haripriya|publisher=London School of Economics and Political Science|year=2008|ref=Migration and Urbanization among Tamil Brahmans}} * {{Cite book|title=The Smile of Murugan on Tamil Literature of South India|last=Zvelebil|first=Kamil|publisher=BRILL|year=1973|isbn=90-04-03591-5|ref=Zvelebil|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|last=Zvelebil|first=Kamil V.|publisher=BRILL|year=1992|isbn=90-04-09365-6|ref=Companion Studies to the History of Tamil Literature|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Brahmin Women|last=Ghosh|first=G. K.|last2=Ghosh|first2=Shukla|publisher=Firma KLM|year=2003|isbn=9788171021079|ref=Brahmin Women}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] 4ei4yo0jcy4mpkqfphk0e4pdgunpjoq 4920502 4920501 2026-08-05T05:47:17Z Chaduvari 97 [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:తమిళ బ్రాహ్మణులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920502 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste|caste_name=అయ్యరు|image=VadamaIyerpriestsintamilnadu.jpg|caption=వడమ అయ్యరు పూజారులు|varna=బ్రాహ్మణులు|jati=|classification=|gotra=|veda=|kula_daivat=|kula_devi=|guru=[[ఆది శంకర]]|mantra=|nishan=|devak=|religions=[[హిందూ మతం]]|languages=[[తమిళం]], [[సంస్కృతం]]|country=[[భారతదేశం]]|state=[[తమిళనాడు]]|populated_states=తమిళనాడు, [[కేరళ]], [[కర్ణాటక]]|region=|India_migration=|population=|family_names=అయ్యరు, [[శాస్త్రి]], భట్టర్|feudal_title=|heraldic_title=|lineage=|color=|throne=|victory_weapon=|endogamous=|notable_members=|subdivisions=వడమ<br />బ్రహ్మచరణం<br />దీక్షితార్<br />అష్టసహస్రం<br />శోలియార్|related=కేరళ అయ్యర్లు [[అయ్యంగార్|అయ్యంగార్లు]] వైదీకి బ్రాహ్మణులు వైదీకి వెలనాడు హవ్యక బ్రాహ్మణులు హోయసల బ్రాహ్మణులు స్థానీక బ్రాహ్మణులు బబ్బూర్‌కమ్మె|historical_grouping=|disputed_grouping=|status=|education_reservation=|employment_reservation=|other_reservation=|original_kingdom=|other_kingdom=|official_website=|footnotes=}} '''అయ్యర్లు''' తమిళ బ్రాహ్మణులలో ఒక శాఖ. అయ్యర్లు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకరులు]] ప్రతిపాదించిన ''[[అద్వైతం|అద్వైత]]'' తత్వాన్ని అనుసరిస్తారు. [[స్మార్తం|స్మార్త సంప్రదాయాన్ని]] ఆచరిస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1525/9780520317864/html|title=Caste, Class, and Power|last=Béteille|first=André|date=2020-10-26|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-31786-4|language=en|doi=10.1525/9780520317864}}</ref> శ్రీ వైష్ణవ మతాన్ని అనుసరించే [[అయ్యంగార్]] సమాజానికి ఇది విరుద్ధం. అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లను కలిపి తమిళ బ్రాహ్మణులు అంటారు. అయ్యర్లలో అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] నివసిస్తారు. అయ్యర్లు సంప్రదాయ, ప్రాంతీయ భేదాల ఆధారంగా వివిధ వర్గాలుగా విభజించబడ్డారు. ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, వారిని కూడా వారి [[గోత్రాలు|గోత్రాన్ని]] బట్టీ, వారు అనుసరించే వేదాన్ని బట్టీ వర్గీకరిస్తారు. వారు [[పంచ ద్రావిడులు|పంచ ద్రావిడ బ్రాహ్మణ]] వర్గానికి చెందుతారు. "అయ్యర్" అనే పేరును ఇంటిపేరుగా ఉపయోగించడం అయ్యర్లలో మామూలు. ఇదే కాకుండా, '''శాస్త్రి,'''<ref name="britannica">{{Cite book|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/524792/sastri#tab=active~checked%2Citems~checked&title=%C5%9B%C4%81str%C4%AB%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Encyclopædia Britannica, śāstrī}}</ref> '''భట్టర్''' వంటి ఇతర ఇంటిపేర్లను కూడా ఉపయోగిస్తూంటారు. == వ్యుత్పత్తి == అయ్యర్ అంటే [[తమిళ భాష|తమిళంలోను]], ఇతర [[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]] భాషలలోనూ అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి. ఇది గౌరవనీయమైన వ్యక్తిని సూచిస్తుంది. ''ద్రావిడ వ్యుత్పత్తి నిఘంటువు'' ప్రకారం, ఈ పదానికి "తండ్రి, ఋషి, పురోహితుడు, గురువు, బ్రాహ్మణుడు, ఉన్నత వ్యక్తి, యజమాని, రాజు" వంటి వివిధ అర్థాలున్నాయి. అలాగే "అన్నయ్య" అని అర్థం వచ్చే ''తమయన్,'' "ప్రభువు, యజమాని, భర్త, రాజు, గురువు, పురోహితుడు, ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి" అని అర్థం కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|title=A Dravidian etymological dictionary|last=Burrow, T.|last2=M. B. Emeneau|publisher=Oxford University Press|pages=19}}</ref> అయ్య, అయిర/అయ్యిర అనే పదాలను సంస్కృత పదం ''ఆర్య'' కు [[ప్రాకృతం|ప్రాకృత]] రూపాలుగా భాషాశాస్త్రం పరిగణిస్తుంది.<ref name="hinduism_encyclopedia_898">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|last=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=978-81-7488-168-7|page=898}}</ref><ref name="paligrammarp49">{{Cite book|title=A Simplified grammar of the Pali language|last=Miller|first=Edward|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-103-26738-5|page=49}}</ref> == జనాభా, వ్యాప్తి == నేడు అయ్యర్లు [[దక్షిణ భారతదేశం]] అంతటా నివసిస్తున్నారు. కానీ అత్యధికులు [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోనే]] అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నారు. తమిళనాడు రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో తమిళ బ్రాహ్మణులు సుమారు 3 శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్నారు. వారు రాష్ట్రమంతటా విస్తరించి ఉన్నారు. అయితే, అయ్యర్ సమాజ జనాభాపై ఖచ్చితమైన గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు.<ref>{{Cite paper|title=Brahmins|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population}}</ref> దక్షిణ తమిళనాడు ప్రాంతంలోని అయ్యర్లను [[తిరునెల్వేలి]] అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. వారు తిరునెల్వేలి బ్రాహ్మణ మాండలికం మాట్లాడతారు.  === వలస === [[File:RGIyerbrothersgroup.jpg|కుడి|thumb| మైసూరు ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్ కు చెందిన మొదటి తరం వారసులు. రామస్వామి అయ్యర్ 19వ శతాబ్దంలో గణపతి అగ్రహారం నుండి మైసూరుకు వలస వచ్చి, మైసూరులో మొదటి అడ్వకేట్ జనరల్‌గా పనిచేశారు.]] గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా, చాలా మంది అయ్యర్లు [[కర్ణాటక|కర్ణాటకలోని]] కొన్ని ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. మైసూరు మహారాజుల పాలనలో, అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రాంతం]] నుండి చాలా మంది అయ్యర్లు మైసూరుకు వలస వచ్చారు. అష్టగ్రామ అయ్యర్లు కూడా కర్ణాటకలోని అయ్యర్లలో ఒక ప్రముఖ సమూహం. అయ్యర్లు ప్రాచీన కాలం నుండి [[ట్రావన్‌కోర్]] సంస్థానంలో స్థిరపడ్డారు. వేనాడ్ రాజ్యం (ప్రస్తుత [[కన్యాకుమారి జిల్లా]]), కేరళ దక్షిణ భాగాలు, తేన్ పాండి నాడు అని పిలువబడే [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేవి. తరువాత ట్రావన్‌కోర్ రాజ్యంగా ఎదిగిన [[వేనాడు రాజ్యం|వేనాడ్‌లో]] కూడా చాలా మంది అయ్యర్లు ఉండేవారు. [[ట్రావన్‌కోర్]] పాత రాజధాని పద్మనాభపురం. ఇది ప్రస్తుతం కన్యాకుమారి జిల్లాలో ఉంది. పూర్వపు ట్రావన్‌కోర్ [[సంస్థానం|సంస్థానానికి]] సరిహద్దుగా ఉన్న తమిళనాడులోని [[తిరునెల్వేలి]], [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] [[జిల్లా|జిల్లాల]] నుండి కూడా నిరంతర వలస ప్రవాహం ఉండేది. ప్రస్తుత తిరునెల్వేలి జిల్లాలోని అనేక భాగాలు పాత [[ట్రావన్‌కోర్]] రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. ఈ అయ్యర్లను నేడు త్రివేండ్రం అయ్యర్లుగా పిలుస్తారు. వీరిలో కొందరు [[కొచ్చి|కొచ్చిన్‌కు]], ఆ తర్వాత [[పాలక్కాడ్]], [[కోజికోడ్]] జిల్లాలకు వలస వెళ్లారు. తమిళనాడులోని [[తంజావూరు]] జిల్లా నుంచి పాలక్కాడ్‌కు కూడా వలసలు జరిగాయి. వారి వారసులను నేడు పాలక్కాడ్ అయ్యర్లు అని పిలుస్తారు. ఈ అయ్యర్లను సమిష్టిగా ఇప్పుడు ''కేరళ అయ్యర్లు'' అని పిలుస్తారు. కేరళకు సమీపంలో ఉన్న [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] కూడా ఇలాంటి అయ్యర్లు చాలా మంది ఉన్నారు.<ref name="colorful_festival_hindu">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|title=A colourful festival from a hoary past|last=Prabhakaran|first=G.|date=12 November 2005|work=The Hindu Metro Plus:Coimbatore|access-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805062343/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm|archive-date=5 August 2007}}</ref> [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారతదేశంతో]] పాటు, అయ్యర్లు [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] ప్రాంతాలకు కూడా వలస వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. [[ముంబై]], [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లలో గణనీయమైన స్థాయిలో అయ్యర్ సమాజం ఉంది. బ్రిటిషు పాలనలో మెరుగైన అవకాశాల కోసం ప్రారంభమైన ఈ వలసలు, సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడ్డాయి.<ref name="Tambram">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/BRIEF-CASE-Tambrams-Grouse/articleshow/2142389.cms|title=BRIEF CASE: Tambram's Grouse|last=Vishwanath|first=Rohit|date=23 June 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=2008-08-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025083019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-23/edit-page/27955862_1_tambrams-tamil-brahmin-mallika|archive-date=25 October 2012}}</ref> చాలా కాలం క్రితమే అయ్యర్లు [[శ్రీలంక|శ్రీలంకకు]] కూడా వచ్చారు. బౌద్ధ గ్రంథమైన మహా వంశం ప్రకారం, శ్రీలంకలో క్రీ.శ. 500 నాటికే బ్రాహ్మణుల ఉనికి నమోదైంది. భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి మొదటి వలసలు జరిగాయని భావిస్తున్నారు. ఒకప్పుడు శ్రీలంక తమిళ మైనారిటీలలో బ్రాహ్మణులు, జనాభాలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ,<ref name=":0">{{Cite paper|last=Sivapathasuntharam|first=A.|title=The Brahmins: A Study on the Traditional Elite in Jaffna with Reference to their Dialect|publisher=[[University of Kelaniya]]}}</ref> ప్రభావవంతమైన భాగంగా ఉండేవారు.<ref name="civattampip3">{{Cite book|title=Sri Lankan Tamil society and politics|last=Civattampi|first=K.|publisher=New Century Book House|year=1995|isbn=81-234-0395-X|location=Madras|page=3}}</ref> జాఫ్నా రాజ్యం ఏర్పడటంలో వారు చారిత్రాత్మకమైన పాత్ర పోషించారని కూడా భావిస్తారు.<ref name="criticalhistoryofjaffna">{{Cite book|title=A critical history of Jaffna|last=Gnanaprakasar|first=S.|publisher=Gnanaprakasa Yantra Salai|year=1928|isbn=978-81-206-1686-8|page=96}}</ref> అయితే, కేవలం అయ్యర్ కులానికి చెందిన సిలోన్‌లోని ప్రస్తుత తమిళ బ్రాహ్మణ జనాభా సాపేక్షంగా ఇటీవలిదే. దీని సభ్యులలో చాలా మంది భారతీయ మూలం ఉన్నవారే. 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి, ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతంలో హిందూ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం పెరగడంతో ఈ ద్వీపంలో స్థిరపడ్డారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Madras-Miscellany-The-Aiyar-from-Jaffna/article16078721.ece|title=Madras Miscellany: The Aiyar from Jaffna|last=Muthiah|first=Subbiah|date=2016-10-22|work=[[The Hindu]]|access-date=2025-03-03|language=en-IN|issn=0971-751X|author-link=S. Muthiah}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.lk/Columnists/The-Brahmin-footprint-in-Sri-Lankan-history/4-667051|title=The Brahmin footprint in Sri Lankan history|last=Balachandran|first=P.K.|date=2018-11-17|work=[[Daily FT]]|access-date=2025-03-03}}</ref> వారు దాదాపు పూర్తిగా పురోహిత విధులకు అంకితమై, దేవాలయ, గృహ ఆరాధన రెండింటిలోనూ పూజారులుగా లేదా సహాయకులుగా సేవ చేస్తారు.<ref name=":0" /> ఇటీవలి కాలంలో అయ్యర్లు మెరుగైన జీవనావకాశాల కోసం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఐరోపా, అమెరికాలకు కూడా గణనీయ సంఖ్యలో వలస వెళ్లారు. == ఉప విభాగాలు == అయ్యర్లలో వడమ, బ్రహచరణం లేదా బ్రహత్చరణం, వాతిమ, శోలియార్ లేదా చోజియార్, అష్టసహస్రం, ముక్కాణి, గురుక్కల్, కనియాలర్, ప్రథమశాకి వంటి అనేక ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="Leach">{{Cite book|title=Aspects of caste in south India, Ceylon, and north-west Pakistan. Cambridge [Eng.]|last=Leach|first=E. R.|publisher=Published for the Dept. of Archaeology and Anthropology at the University Press|year=1960|location=Madras|page=368}}</ref> పుట్టిన గ్రామం లేదా ప్రాంతం ప్రకారం ఈ ఉప-విభాగాలను మరింతగా ఉపవిభజన చేసారు. [[దస్త్రం:Brahacharnam_holy_man_1909.jpg|ఎడమ|thumb| శివారాధనలో నిమగ్నమైన ఒక తమిళ స్మార్త బ్రాహ్మణ సాధువు. అతని శరీరంపై ''రుద్రాక్ష'' పూసల దండలు ఉన్నాయి.]] అయ్యర్లు, ఇతర బ్రాహ్మణులందరిలాగే, తమ గోత్రాన్ని ఎనిమిది మంది ''[[ఋషి|ఋషులలో]]'' ఒకరికి ఆపాదిస్తారు.<ref name="gotra_def">{{Cite web|title=Definition of the word ''gotra''|url=http://vedabase.net/g/gotra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216105800/http://vedabase.net/g/gotra|archive-date=2008-12-16|access-date=2008-08-19}}</ref><ref name="gotra_description">{{Cite web|title=Gotra|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm|access-date=2008-08-19|publisher=gurjari.net}}</ref> వారి పూర్వీక ఋషి ఆధారంగా వారిని ఎనిమిది ''[[గోత్రాలు|గోత్రాలుగా]]'' వర్గీకరించారు. స్త్రీ, కన్యగా ఉండగా తండ్రి గోత్రానికి చెంది ఉంటుంది, పెళ్ళి తర్వాత భర్త గోత్రాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వేదాలను ''శాఖలుగా'' ఉపవిభజన చేసారు. వేదాన్ని అనుసరించేవారిని వారు అనుసరించే శాఖ ఆధారంగా మళ్ళీ ఉపవిభజన చేసారు. అయితే, వాటిలో అత్యధిక భాగం కనుమరుగై, కొన్ని శాఖలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. తమిళనాడులో నేడు ఉన్న వివిధ వేదాలు, వాటికి సంబంధించిన శాఖలు ఇవి:<ref name="shaka_tamilnadu">{{Cite web|title=Shakha|url=http://www.dharmicscriptures.org/Vedic_SB_Intro.doc|access-date=2008-09-10|publisher=www.dharmicscriptures.org}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- valign="bottom" !వేదం ! శాఖ |- style="text-align:center;" | [[ఋగ్వేదం]] | style="text-align:center;" | శాకల, పైంగి |- style="text-align:center;" | [[యజుర్వేదం]] | style="text-align:center;" | కణ్వ, తైత్తిరీయ |- | style="text-align:center;" | [[సామవేదం|సామ వేదం]] | కౌతుమ, జైమినీయ/తలవాకర, శాత్యాయనీయ, గౌతమ |- style="text-align:center;" | [[అథర్వణ వేదం|అధర్వ వేదం]] | style="text-align:center;" | శౌనకీయ, పిప్పలాద |} == సంస్కృతి == === ఆచారాలు === అయ్యర్ల ఆచారాల్లో, [[హిందూధర్మశాస్త్రాలు|హిందూ గ్రంథాలలో]] వివరించబడిన అపస్తంబ సూత్రం వంటి కర్మకాండలు ఉంటాయి. ''[[షోడశ సంస్కారాలు]]'' అత్యంత ముఖ్యమైన కర్మకాండలు. ప్రాచీన కాలంలో పాటించిన ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు అన్నీ ఇప్పుడు ఆచరణలో లేనప్పటికీ, కొన్నింటిని మాత్రం నిలుపుకున్నారు.<ref name="16Samskaras">{{Cite web|date=8 August 2003|title=The Sixteen Samskaras Part-I|url=http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|access-date=2008-08-27}}</ref><ref name="samskaras_names">{{Cite web|title=Names of Samskaras|url=http://www.kamakoti.org/hindudharma/part16/chap8.htm|access-date=2008-08-27|publisher=kamakoti.org}}</ref> [[File:Brahmins_ablution.gif|thumb| అయ్యర్ల సంధ్యా వందనం, 1913]] [[File:Shaivaite_priest.jpg|thumb| [[తమిళనాడు|తమిళనాడుకు]] చెందిన అయ్యర్ పూజారి తన మనవడితో ఒక చిన్న ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తున్న చిత్రం.]] అయ్యర్లకు పుట్టినప్పుడే ఆచారాల దీక్ష ఇస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో, తల్లి బొడ్డుతాడు నుండి శిశువును వేరు చేసేటప్పుడు కొన్ని ఆచారాలు నిర్వహించేవారు. ఈ వేడుకను ''జాతకర్మ'' అని అంటారు. అయితే, ఈ పద్ధతి ఇప్పుడు పాటించడం లేదు. పుట్టినప్పుడు, నక్షత్రాల స్థానాన్ని బట్టి బిడ్డకు జాతకం తయారు చేస్తారు. ఆ తర్వాత బిడ్డకు ఆచారబద్ధమైన పేరు పెడతారు.<ref name="Ayush Homam">{{Cite news|url=http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|title=Welcoming baby; Birth rituals provide children with a sense of community, culture|last=Austin|first=Lisette|date=21 May 2005|work=Parentmap|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708180805/http://www.parentmap.com/content/view/498/276/|archive-date=8 July 2008}}</ref> బిడ్డ పుట్టినరోజున దీర్ఘాయువు కోసం ఒక ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని ''ఆయుష్య హోమం'' అంటారు. ఈ వేడుకను [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్]] ప్రకారం కాకుండా, తమిళ పంచాంగం ప్రకారం లెక్కించిన పుట్టినరోజున నిర్వహిస్తారు.<ref name="Ayush Homam" /> బిడ్డ మొదటి పుట్టినరోజు అత్యంత ముఖ్యమైనది, ఈ సమయంలోనే అబ్బాయి లేదా అమ్మాయి చెవులు కుట్టించి, లాంఛనంగా దీక్ష ఇస్తారు. ఆ రోజు నుండి అమ్మాయి చెవిపోగులు ధరించడం ఆనవాయితీ. బిడ్డకు ఏడు సంవత్సరాల వయస్సు దాటినప్పుడు రెండవ దీక్ష (ముఖ్యంగా మగ బిడ్డకు) జరుగుతుంది. ఇది ''[[ఉపనయనము|ఉపనయనం]]''. దీనితో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుడు]] పునర్జన్మ పొందుతాడని అంటారు. పిల్లవాడి దేహంపై, ఎడమ [[భుజము|భుజం]] నుండి కుడి తుంటి వరకు శరీరం మొత్తం పొడవునా ఉండేలా మూడు పోగుల నూలు దారాన్ని బిగిస్తారు. ఉపనయన దీక్షా కార్యక్రమం కేవలం ''ద్విజ'' లేదా రెండుసార్లు జన్మించే [[కులం|కులాల]] వ్యక్తులకు మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా వ్యక్తికి 7 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నప్పుడు ఉపనయనం చేస్తారు.<ref name="upanayanam">{{Cite web|title=Upanayanam|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/upanayanam.htm|access-date=2008-09-02|publisher=gurjari.net}}</ref><ref name="iyer_ritesandrituals">{{Cite web|last=Neria Harish Hebbar|date=2 March 2003|title=Customs and Classes of Hinduism|url=http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203104805/http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|archive-date=2007-02-03|access-date=2008-09-02|publisher=Boloji Media Inc.}}</ref> ప్రాచీన కాలంలో, ఉపనయనాన్ని బాలుడి విద్యాభ్యాసానికి నాంది పలికే కర్మకాండగా పరిగణించేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆ విద్యలో ప్రధానంగా వేదాల అధ్యయనం ఉండేది. అయితే, బ్రాహ్మణులు పురోహిత వృత్తిని కాకుండా ఇతర వృత్తులను చేపట్టడంతో, ఈ దీక్ష కేవలం ఒక సంకేతాత్మక ఆచారంగా మిగిలిపోయింది. నూతన దీక్షార్థి క్రమం తప్పకుండా ''[[సంధ్యావందనం|సంధ్యా వందనం]]'' చేయడంతో పాటు, రోజుకు మూడుసార్లు - అంటే ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం - నిర్దేశించిన మంత్రాలను పఠించవలసి ఉంటుంది. ఈ మంత్రాలలో అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రముఖమైనది [[గాయత్రీ మంత్రం]]. సంవత్సరానికి ఒకసారి అయ్యర్లు తమ జంధ్యాన్ని మార్చుకుంటారు. ఈ ఆచారం దక్షిణ భారత బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది. ఈ రోజును తమిళనాడులో ''ఆవని అవిట్టం''గా జరుపుకుంటారు.<ref name="south_indian_festivals">{{Cite book|title=South Indian Hindu festivals and traditions|last=Jagannathan|first=Maithily|publisher=Abhinav Publications|year=2005|isbn=9788170174158|page=93}}</ref><ref name="fasts_and_festivals">{{Cite book|title=Fasts and Festivals of India|last=Verma|first=Manish|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2002|isbn=978-81-7182-076-4|page=41}}</ref> [[దస్త్రం:Agraharam_house_door.JPG|ఎడమ|thumb| దిష్టి తగలకుండా చేతి గుర్తులు వేసిన బ్రాహ్మణుల ఇల్లు]] అయ్యర్లకు ఇతర ముఖ్యమైన వేడుకలలో మరణించిన వారి అంత్యక్రియలు కూడా ఉంటాయి. [[వైదిక నాగరికత|వైదిక]] ఆచారాల ప్రకారం, సాధారణంగా మరణించిన ఒక రోజులోపు దహన సంస్కారాలు నిర్వహిస్తారు.<ref name="deathrites_majorreligions">{{Cite web|title=Transition Rituals|url=http://www.beliefnet.com/story/78/story_7894_2.html|access-date=2008-09-02|publisher=Beliefnet Inc.}}</ref> మరణ సంస్కారాలలో 13 రోజుల వేడుక, పూర్వీకుల కోసం క్రమం తప్పకుండా ''తర్పణం'' <ref name="Tharpanam">{{Cite web|title=Tharpanam|url=http://www.vadhyar.com/Tarpanam.php|access-date=2008-09-02|publisher=vadhyar.com}}</ref> (ఆ తర్వాత ప్రతి నెలా [[అమావాస్య]] రోజున నిర్వహిస్తారు) ఉంటాయి. ప్రతి ఏటా తప్పనిసరిగా ''శ్రాద్ధం'' జరుపుతారు. ఈ ఆచారాలను మరణించిన వారి మగ సంతానం మాత్రమే నిర్వహించాలని భావిస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని పాటించేటపుడు వివాహితులైన పురుషులతో పాటు వారి భార్యలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి. ఈ ఆచారంలో జరిగే అన్ని కార్యకలాపాలకు "సమ్మతి" ఇవ్వడానికి మహిళలు ప్రతీకాత్మకంగా ముఖ్యమైనవారు.<ref name="journey_of_a_lifebody">{{Cite web|last=Knipe|first=David M.|title=The Journey of a Lifebody|url=http://www.hindugateway.com/library/rituals/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930232759/http://www.hindugateway.com/library/rituals/|archive-date=2008-09-30|access-date=2008-08-27|publisher=Hindu Gateway}}</ref> === పండుగలు === అయ్యర్లు [[దీపావళి]], [[నవరాత్రి]], [[పొంగల్ (తమిళుల పండుగ)|పొంగల్]], [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్థి]], [[కృష్ణాష్టమి|జన్మాష్టమి]], [[పుతండు|తమిళ నూతన సంవత్సరం]], [[మహాశివరాత్రి|శివరాత్రి]], కార్తీక దీపం వంటి హిందూ పండుగలను జరుపుకుంటారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఒక ముఖ్యమైన పండుగ ''ఆవని అవిట్టం'' పండుగ.<ref name="Avani_Avittam">{{Cite web|title=Avani Avittam|url=http://www.panchangam.com/avani.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914061750/http://www.panchangam.com/avani.htm|archive-date=14 September 2008|access-date=2008-08-27|publisher=K.G.Corporate Consultants}}</ref> === వివాహాలు === సాధారణంగా అయ్యర్ల పెళ్ళిలో ''సుమంగళి ప్రార్థన'', ''నాంది'' (పితృదేవతలకు నమస్కారం), నిశ్చితార్థం, ''మాంగళ్యధారణం'' ఉంటాయి. అయ్యర్ వివాహంలోని ప్రధాన ఘట్టాలలో ''వ్రతం'', ''కాశీ యాత్ర'', ''ఊంజల్'', ''కన్యాదానం'', ''మంగళ్యధారణం'', ''పాణిగ్రహణం,'' ''సప్తపది'' ఉంటాయి. దీని తర్వాత సాధారణంగా ''నలంగు'' వస్తుంది. ఇది తప్పనిసరి కార్యక్రమం కాదు.<ref name="Iyer_marriage">{{Cite web|last=Vaidyanath|first=Padma|title=A South Indian Wedding – The Rituals and the Rationale|url=http://www.sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512152857/http://sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|archive-date=2008-05-12|access-date=2008-08-27|publisher=Sawnet}}</ref> === సాంప్రదాయ నీతిశాస్త్రం === అయ్యర్లు సాధారణంగా సనాతన జీవన విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను దృఢంగా పాటిస్తారు. వీరు ఆపస్తంబ, బౌధాయన గృహ్య సూత్రాలను అనుసరిస్తారు. సమాజం పితృస్వామ్యమైనది కానీ భూస్వామ్యమైనది కాదు.<ref name="apastamba_sutra">{{Cite book|title=Yajur-Veda: Apastamba-Grhya-Sutra|last=Pandey|first=U. C.|year=1971}}</ref> అయ్యర్లు సాధారణంగా [[శాకాహారం|శాకాహారులు]]. కొందరు ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లిని కూడా వాడరు.<ref name="Madi">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}</ref> ఆవు పాలు, పాల ఉత్పత్తులు వాడతారు. వారు మద్యం, పొగాకుకు దూరంగా ఉంటారు.<ref name="Manusmriti">{{Cite book|title=The Laws of Manu|last=Doniger|first=Wendy|last2=Smith|first2=Brian K.|publisher=Penguin Books|year=1991|isbn=0-14-044540-4}}</ref> అయ్యర్లు తమను తాము, తమ ఇంటినీ శుద్ధి చేసుకునేందుకు విస్తృతమైన ఆచారాలను పాటిస్తారు. ఉదయం స్నానం చేయకుండా పురుషులు తమ "పదహారు విధులను" నిర్వర్తించడం, మహిళలు ఆహారాన్ని వండటం అయ్యర్లలో నిషిద్ధం.<ref name="Madi1">{{Cite web|title=The Practice of ''madi''|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|access-date=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html "The Practice of ''madi''"]. ICSI Berkeley<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2008</span>.</cite></ref> దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించిన తర్వాతే ఆహారం తీసుకోవాలి. ''మడి'' నియమాలకు అనుగుణంగా ఉంటేనే స్నానం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడింది.<ref name="Madi" /> ఒక వ్యక్తి శారీరకంగా పవిత్రంగా ఉన్నాడని సూచించడానికి తమిళ బ్రాహ్మణులు ''<nowiki/>'మడి''' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. మడిని ఆచరించడానికి, బ్రాహ్మణుడు అప్పుడే ఉతికి ఆరబెట్టిన బట్టలను మాత్రమే ధరించాలి. ఆ బట్టలను ''మడి'' కట్టుకోని వ్యక్తులు తాకకూడదు. చన్నీటి స్నానం చేసి, అలాంటి బట్టలు ధరించిన తర్వాత మాత్రమే వ్యక్తి ''మడి'' స్థితిలో ఉంటాడు.<ref name="madiinkarnataka">{{Cite book|title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udipi|last=Rao|first=Vasudeva|publisher=Orient Longman|page=66}}</ref> ఆధునిక కాలంలో కూడా అయ్యర్లు, మతపరమైన వేడుకలో పాల్గొనే ముందు ఈ ''మడి'' ఆచారాన్ని పాటిస్తారు.<ref name="Madi" /> [[దస్త్రం:Madras_Kappi.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్లు ఫిల్టర్ కాఫీని ప్రత్యేకంగా ఇష్టపడతారు<ref name="oasis_vegetarian">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=way&autono=314701|title=An oasis of vegetarian calm|last=Lakshmi|first=S.|date=23 February 2008|work=Business Standard|access-date=2008-08-27}}</ref>]] === దుస్తులు === [[దస్త్రం:MylaiTamizhSangam.jpg|కుడి|thumb| సుమారు 1930లలో మైలై తమిళ సంఘం సమావేశంలో సాంప్రదాయ ''వేష్టి,'' ''అంగవస్త్రం'' ధరించిన తమిళ బ్రాహ్మణులు (అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు).]] అయ్యరు పురుషులు సాంప్రదాయికంగా నడుము నుండి పాదాల వరకు కప్పే ''వేష్టి'' లేదా ''[[పంచె|ధోవతులను]]'' ధరిస్తారు. వీటిని [[పత్తి|నూలుతో]], కొన్నిసార్లు [[పట్టు (సిల్క్)|పట్టుతో]] తయారు చేస్తారు. ''వేష్టీలను'' వివిధ శైలులలో ధరిస్తారు. సాధారణ బ్రాహ్మణ శైలిలో ధరించే వాటిని ''పంచగజం'' అని పిలుస్తారు ([[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదాలైన ''<nowiki/>'పంచ''', ' ''గజం'' ' అంటే 'ఐదు గజాలు', ఎందుకంటే రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే నాలుగు లేదా ఎనిమిది మూరల పొడవున్న ''వేష్టిలకు'' భిన్నంగా ''పంచగజం'' పొడవు ఐదు గజాలు ఉంటుంది). కొన్నిసార్లు ''అంగవస్త్రం'' అని పిలువబడే ఒకే వస్త్రంతో తమ భుజాలను కప్పుకుంటారు. పూర్వకాలంలో, తపస్సు చేసే అయ్యర్ పురుషులు తమ నడుముకు లేదా ఛాతీకి జింక చర్మాన్ని లేదా గడ్డిని కూడా కప్పుకునేవారు. అయ్యర్ మహిళలు తొమ్మిది గజాల చీరను ధరిస్తారు. దీనిని ''మడిచీర'' అని కూడా అంటారు.<ref name="'madisar">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050123/society.htm#2|title=A saree caught in a time wrap|date=23 January 2005|work=The Tribune|access-date=2008-09-03}}</ref> === కళా పోషణ === శతాబ్దాలుగా అయ్యర్లు కళలు, శాస్త్రాలను పరిరక్షించడంలో ప్రగాఢమైన ఆసక్తిని కనబరుస్తూ వస్తున్నారు. తమిళనాడు శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన [[భరతనాట్యం|భరతనాట్యంపై]] ఒక బృహత్తర గ్రంథమైన [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రాన్ని]] పరిరక్షించే బాధ్యతను చేపట్టారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నృత్యాన్ని సాధారణంగా [[దేవదాసి|దేవదాసీలతో]] ముడిపడి ఉన్న ఒక క్షీణ కళగా పరిగణించేవారు. అయితే, [[రుక్మిణీదేవి అరండేల్|రుక్మిణి దేవి అరుండేల్]], అంతరించిపోతున్న సదిర్ కళను [[భరతనాట్యం]] అనే మరింత "గౌరవప్రదమైన" కళారూపంగా పునరుద్ధరించింది. తద్వారా బ్రాహ్మణులు నృత్య అధ్యయనంలో, అభ్యాసంలో పాల్గొనడంపై ఉన్న సామాజిక, కులపరమైన నిషేధాలను బద్దలు కొట్టారు.<ref name="natyam_academy">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|title=How Natyam danced its way into the Academy|last=Vishwanathan|first=Lakshmi|date=1 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122454/http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm|archive-date=16 December 2008|location=Chennai, India}}</ref> అయితే, భరతనాట్యం అభ్యాసం ఇతర వర్గాలకు మరింతగా అందుబాటులోకి రావడం అటుంచి, అప్పట్లో అది ప్రత్యేకంగా తమిళ సమాజంలోని మధ్య, ఉన్నత వర్గాలకే పరిమితమైందని చాలామంది వాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2016-02-10|title=How the art of Devadasis was appropriated to create the world of Bharatanatyam|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-art-devadasis-was-appropriated-create-world-bharatanatyam-38808|access-date=2020-04-28|website=The News Minute}}</ref> [[దస్త్రం:DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg|ఎడమ|thumb| శాస్త్రీయ సంగీత గాయని డి.కె. పట్టమ్మాళ్ (కుడివైపున), తన సోదరుడు డి.కె. జయరామన్‌తో కలిసి సంగీత కచేరీలో - ''సుమారు'' 1940ల ప్రారంభంలో.]] అయితే, నృత్యంతో పోలిస్తే సంగీత రంగంలో అయ్యర్లు చేసిన కృషి గణనీయంగా చెప్పుకోదగినది.<ref>''From the Tanjore Court to the Madras Music Academy: A Social History of Music in South India'' by Lakshmi Subramanian {{ISBN|0-19-567835-4}}</ref><ref name="carnaticmusic_popularity">{{Cite web|last=Jayakumar|first=Raghavan|title=Popularity of Carnatic music|url=http://www.karnatik.com/article001.shtml|access-date=2008-08-27|publisher=karnatik.com}}</ref> === ఆహారం === అయ్యర్ల ప్రధానంగా శాకాహారులు.<ref name="hindu_attitude_vegetarianism">{{Cite web|last=N. Raghunathan|title=The Hindu Attitude Towards Vegetarianism|url=http://www.ivu.org/congress/wvc57/souvenir/raghunathan.html|access-date=2008-08-27|publisher=International Vegetarian Union}}</ref> వరి అన్నం వారి ప్రధానాహారం. ఇది దక్షిణ భారతీయులకు ప్రధాన ఆహారం. అయ్యరు కుటుంబాలలో రసం, సాంబార్ వంటి తప్పనిసరి వంటకాలతో పాటు, ఇతర శాకాహార వంటకాలను కూడా తయారు చేస్తారు. ఇంట్లో తయారుచేసిన [[నెయ్యి]] వారి ఆహారంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అన్నం, పప్పుల కుప్పపై నెయ్యి వడ్డించే వరకు సంప్రదాయ భోజనం ప్రారంభం కాదు. ఈ వంటకాలు సాంప్రదాయకంగా దక్షిణ భారత వంటకాలలో కనిపించే మసాలాలు, కారం వీరి వంటల్లో ఉండవు. అయ్యర్లకు పెరుగు పట్ల ఎంతో ప్రీతి. దోసెలు, ఇడ్లీ వంటి ఇతర దక్షిణ భారతీయ వంటకాలను కూడా అయ్యర్లు ఇష్టపడతారు. పానీయాలలో కాఫీ, ఆహార పదార్థాలలో పెరుగు అయ్యర్ల మెనూలో అనివార్యమైన భాగం. [[దస్త్రం:Tamil_Sappadu.jpg|ఎడమ|thumb| అయ్యర్ల ఆహారంలో ప్రధానంగా అన్నంతో పాటు శాకాహార వంటకాలు ఉంటాయి, ]] === గృహనిర్మాణం === [[దస్త్రం:Agraharam_house.jpg|కుడి|thumb|200x200px| [[తంజావూరు]] ''అగ్రహారంలోని'' ఇల్లు]] ప్రాచీన కాలంలో, అయ్యర్లు, అయ్యంగార్లు, ఇతర తమిళ బ్రాహ్మణులతో కలిసి, గ్రామంలో ''అగ్రహారం'' అనే ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ నివాస ప్రాంతాలలో నివసించేవారు. [[శివుడు|శివ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]] [[దేవాలయం|దేవాలయాలు]] సాధారణంగా ''అగ్రహారం'' చివరల్లో ఉండేవి. చాలా సందర్భాలలో, సమీపంలో వేగంగా ప్రవహించే వాగు లేదా నది కూడా ఉంటుంది.<ref name="quaint_charm">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|title=Quaint charm|last=Sashibhushan|first=M. G.|date=23 February 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705215837/http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> సాధారణంగా ''అగ్రహారంలో'' ఒక దేవాలయం, దానికి ఆనుకుని ఒక వీధి ఉండేవి. వీధికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇళ్లలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను అనుసరించే బ్రాహ్మణులు మాత్రమే నివసించేవారు. ఆ ఇళ్ళన్నీ, పరిమాణంలో కాకపోయినా, రూపంలోనూ నిర్మాణంలోనూ ఒకేలా ఉండేవి. బ్రిటిష్ వారి రాక, పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం తదిరాల వలన అయ్యర్లు జీవనోపాధి కోసం నగరాలకు తరలివెళ్లడం మొదలుపెట్టారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి, ఎక్కువ మంది అయ్యర్లు ప్రాంతీయ, న్యాయ పరిపాలనలో లాభదాయకమైన ఉద్యోగాలు చేపట్టడానికి పట్టణాలకు, నగరాలకు తరలివెళ్లడంతో ''అగ్రహారాలు'' క్రమంగా కనుమరుగయ్యాయి. అయితే, సాంప్రదాయికంగా అయ్యర్లు నివసిస్తున్న కొన్ని అగ్రహారాలు ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. అయ్యర్ల ఇంట్లోకి వెళ్ళేముందు, కాళ్ళు కడుక్కుంటారు.<ref name="life_in_an_agrharam">{{Cite web|last=Srinivasan|first=Bombai|title=The Goal and the Guide, Petal 3:Fire Walking|url=http://www.saibaba.ws/teachings/goalguide/goalguide03.htm|access-date=2008-08-27|publisher=Sri Satya Sai Baba Website}}</ref><ref name="agraharam_description">{{Cite news|url=http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|title=Simply South|last=Sridhar|first=Lalitha|date=6 August 2001|work=Business Line|access-date=2008-08-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223230150/http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm|archive-date=23 February 2008}}</ref> === భాష === భారతదేశంలోనూ, ఇతర ప్రాంతాలలోనూ నివసించే అయ్యర్లకు [[తమిళ భాష|తమిళం]] [[మాతృభాష]] . అయితే, అయ్యర్లు విశిష్టమైన తమిళ మాండలికం మాట్లాడతారు.<ref name="ethnologue">{{Cite web|year=2000|title=TAMIL: a language of India|url=http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914105053/http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|archive-date=2008-09-14|access-date=2008-09-03|website=Ethnologue: Languages of the World, 14th Edition}}</ref><ref name="international_conference_on_dialects">{{Cite web|title=Streams of Language: Tamil Dialects in History and Literature|url=http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173641/http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|archive-date=2008-09-11|access-date=2008-09-03|publisher=french Institute of Pondicherry}}</ref><ref name="Tamil_dialects3">{{Cite book|title=Negotiating multiculturalism: Disciplining Difference in Singapore|last=Purushotam|first=Nirmala Srirekham|publisher=Walter de Gruyter|year=2000|page=37}}</ref> మాండలికాన్ని బ్రాహ్మిక్ లేదా బ్రాహ్మణ తమిళం అని అంటారు. ఇది బాగా [[సంస్కృతీకరణ|సంస్కృతీకరించబడిన]] తమిళం. సంస్కృత పదజాలాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల తమిళ సాంప్రదాయవాదులు తరచూ దీన్ని ఎగతాళి చేస్తూంటారు.<ref name="Brahmin_Tamil_Sanskritized">{{Cite news|url=http://www.boloji.com/places/0020.htm|title=Tulu Language: Its Script and Dialects|last=Hebbar|first=Neria Harish|date=2 February 2003|work=Boloji Media Inc.|access-date=2008-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm|archive-date=2010-05-04}}</ref> స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం వివిధ తమిళ వర్గాల మధ్య కులాంతర సంభాషణకు బ్రాహ్మణ తమిళమే సాధారణ భాషగా ఉన్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణులే క్రమంగా దానిని విడిచిపెట్టి, ప్రాంతీయ మాండలికాలకు మారారు.<ref name="standardization">{{Cite web|last=Schiffman|first=Harold F.|title=Standardization or Restandardization: the case for 'Standard' Spoken Tamil|url=http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/public/stantam/STANTAM.HTM}}</ref> == అయ్యర్లు నేడు == [[దస్త్రం:Tamil_brahmin_couple_circa_1945.jpg|ఎడమ|thumb| ఒక తమిళ బ్రాహ్మణ దంపతులు, సుమారు 1945 లో]] తమ మునుపటి వృత్తులకు అదనంగా అయ్యర్లు, నేడు వివిధ రంగాలలోకి విస్తరించారు. భారతదేశానికి చెందిన ముగ్గురు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, [[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|సర్ సి.వి. రామన్]], [[సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్]], [[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]] లు అయ్యర్లే.<ref name="rediffnews">{{Cite news|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/oct/12/slide-show-1-brahmins-dominate-all-modern-professions.htm|title=Brahmins dominate all modern professions|date=12 October 2009|work=Rediff News}}</ref> ప్రాచీన కాలం నుండి, అయ్యర్లు ఉన్నత పూజారి వర్గానికి చెందిన సభ్యులుగా, తమిళ దేశంలోని విద్యా, మత, సాహిత్య సంస్థలపై దాదాపు పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించారు. <ref name="Vivekananda">{{Cite book|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|last=Vivekananda|first=Swami|publisher=Advaita Ashrama|year=1955|isbn=81-85301-46-8|page=296}}</ref> వారు తమ ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, విద్యనూ ఉపయోగించి రాజకీయాలు, పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు, మేధావి వర్గాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు పాలనా]] కాలమంతటా వారి ఆధిపత్యం కొనసాగింది. 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, వారు పరిపాలనా, న్యాయ యంత్రాంగంపై తమ పట్టును బలపరుచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ఇలాంటి పరిస్థితి తమిళనాడులోని ఇతర కులాల వారిలో అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఈ వాతావరణం ఫలితంగా "బ్రాహ్మణేతర" ఉద్యమం ప్రబలి, [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏర్పడింది. 1940 లలో జస్టిస్ పార్టీ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన [[ఇ.వి. రామస్వామి నాయకర్|పెరియార్]], దాని పేరును [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడ కజగం]] గా మార్చాడు. బ్రాహ్మణేతర తమిళులు [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రవిడులు]] కాగా, తమిళ బ్రాహ్మణులు [[ఇండో ఆర్యులు|ఆర్యులు]] అనే అభిప్రాయాన్ని రూపొందించారు.<ref name="periyar_antibrahminism">{{Cite news|title=Periyar was against Brahminism, not Brahmins|last=Selvaraj|first=Sreeram|date=30 April 2007|work=Rediff News}} </ref> తదనంతరం తలెత్తిన బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత, [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|రాజాజీ]] ప్రభుత్వం పట్ల పెరుగుతున్న వ్యతిరేకతలు తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంపై చెరగని ముద్ర వేసి, వారి రాజకీయ ఆకాంక్షలను అణచివేసింది. 1960వ దశకంలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], దాని ఉప సమూహాలు ఈ వేదికపై రాజకీయంగా పురోగమించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేశాయి. తద్వారా, ఆ సమయంలో అయ్యర్లు కీలక పార్టీ పదవులలో ఉన్న [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాయి. ఈ రోజు, కొన్ని మినహాయింపులు తప్ప, అయ్యర్లు రాజకీయ రంగం నుండి వాస్తవంగా అదృశ్యమయ్యారు.<ref name="iyothee_thass">{{Cite book|title=Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar|last=Geetha|first=V.|publisher=Bhatkal & Sen|year=2001|isbn=978-81-85604-37-4}}</ref><ref name="Dalit_visions">{{Cite book|title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction of an Indian Identity|last=Omvedt|first=Gail|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=978-81-250-2895-6|page=95}}</ref><ref name="modernity_of_tradition">{{Cite book|url=https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo|title=The Modernity of Tradition: political development in India|last=I. Rudolph|first=Lloyd|last2=Suzanne Hoeber Rudolph|publisher=University of Chicago|year=1969|isbn=0-226-73137-5|page=[https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo/page/78 78]|url-access=registration}}</ref><ref name="renewal_of_priesthood">{{Cite book|title=The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple|last=Fuller|first=C. J.|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=0-691-11657-1|page=117}}</ref> 2006లో, బ్రాహ్మణ మత ఆధిపత్యాన్ని అరికట్టడానికి తమిళనాడు ప్రభుత్వం హిందూ దేవాలయాలలో బ్రాహ్మణేతర పూజారులను నియమించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది.<ref name="tamil_nadu_caste_barrier">{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4986616.stm|title=Tamil Nadu breaks caste barrier|date=16 May 2006|work=BBC News|access-date=2008-09-06}}</ref> ఇది పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. 2008 మార్చిలో, తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారం పొందిన బ్రాహ్మణేతర ''ఓడువర్'' లేదా తమిళ గీతాల గాయకుడు, చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయ ''గర్భగుడిలోకి'' ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు హింస చెలరేగింది.<ref name="tension_at_chidambaram_temple">{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|title=Tension at Chidambaram temple|date=2 March 2008|work=Web India 123|access-date=2008-09-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211112859/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html|archive-date=11 December 2008}}</ref> == విమర్శ == === ఇతర వర్గాలతో సంబంధాలు === బ్రాహ్మణేతరులు అయ్యర్లపై, అలాగే అయ్యర్లు బ్రాహ్మణేతరుల పైనా చేసే జాత్యహంకార, ప్రతి-జాత్యహంకార ఆరోపణల కారణంగా అయ్యర్ల వారసత్వం మసకబారింది. బ్రాహ్మణులు చూపే వివక్ష గురించిన ఫిర్యాదులు, సంఘటనలు ద్రావిడ ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసిన ప్రధాన కారకాలుగా భావిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంతో, పాశ్చాత్య విద్య, పాశ్చాత్య ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాప్తి చెందడంతో, తమకు చట్టబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను నిరాకరిస్తున్నారని భావించిన నిమ్న కులాల వారిలో చైతన్యం పెరిగింది.<ref name="Non-Brahmin Movement">{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/caste/nambi.htm|title=Caste & the Tamil Nation:The Origin of the Non-Brahmin Movement, 1905-1920|access-date=2008-09-03|publisher=Koodal Publishers|year=1980|author=K. Nambi Arooran|work=Tamil renaissance and Dravidian nationalism 1905-1944}} {{Dead link|date=April 2012|bot=H3llBot}}</ref> దీంతో బ్రాహ్మణేతరులు ఆందోళన చేసి 1916లో [[జస్టిస్ పార్టీ|జస్టిస్ పార్టీని]] ఏర్పాటు చేశారు. ఇదే తదనంతర కాలంలో [[ద్రావిడర్ కజగం|ద్రవిడర్ కజగం]] అయింది. బ్రాహ్మణులను వారి విశేషాధికార స్థానాల నుండి తొలగించడానికి జస్టిస్ పార్టీ, తీవ్రమైన హిందూ వ్యతిరేక, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని ఆశ్రయించింది. క్రమంగా, బ్రాహ్మణేతరులు ప్రతి రంగంలోనూ బ్రాహ్మణుల స్థానాన్ని భర్తీ చేసి, ఇంతకుముందు [[విద్య]], పరిపాలనా సేవలపై బ్రాహ్మణులకున్న గుత్తాధిపత్యాన్ని నాశనం చేశారు.<ref name="education-meansofsocialmobility">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|title=Education is the means of social mobility|last=Warrier|first=Shobha|date=30 May 2006|work=Rediff News|access-date=2008-08-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504051207/http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm|archive-date=4 May 2008}}</ref> "బ్రాహ్మణ దురాగతాలు" అనే భావనను కొంతమంది తమిళ బ్రాహ్మణ చరిత్రకారులు ఖండిస్తున్నారు. తమిళ బ్రాహ్మణులపై కులతత్వ ఆరోపణలు అతిశయోక్తి అని, ద్రవిడ కజగం ఉదయానికి ముందే తమిళ బ్రాహ్మణ సమాజంలో గణనీయమైన సాంఖ్యలో ఉదారవాద, కులతత్వ వ్యతిరేక వైఖరి కలిగిన వర్గం ఉండేదని వారు వాదిస్తారు. ఉదాహరణకు, ట్రావన్‌కోర్ సంస్థానంలో అన్ని కులాల ప్రజలకు హిందూ దేవాలయాలలోకి ప్రవేశించే హక్కును కల్పించిన [[దేవాలయ ప్రవేశ ప్రకటన|ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన]], ట్రావన్‌కోర్ దివాన్ అయిన సర్ సి.పి. రామస్వామి అయ్యర్ (ఒక అయ్యర్) కృషి వల్లే సాధ్యమైంది అని వారు అంటారు.<ref name="cp_templeentry">{{Cite book|title=RSS and Hindu Nationalism|last=Jayaprasad|first=K.|publisher=Deep & Deep Publications|year=1991|page=138}}</ref> [[దళితులు|దళిత]] నాయకుడు, [[పుతియ తమిళగం|పుదియ తమిళగం]] రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడూ అయిన డాక్టర్ కృష్ణస్వామి, బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం, దళితుల హక్కులను మెరుగుపరచడంలో విజయం సాధించలేదనీ, అంతకుముందు ఉన్నంత వివక్ష దళితులపై ఇప్పటికీ కొనసాగుతోందనీ అంగీకరించాడు.  {{blockquote|ఎన్నో ఉద్యమాలు విఫలమయ్యాయి. తమిళనాడులో పెరియార్ నాయకత్వంలో బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత పేరిట ఒక ఉద్యమం నడిచింది. అది దళితులను ఆకర్షించింది. కానీ ముప్పై సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, బ్రాహ్మణుల పాలనలో ఉన్నప్పటి కంటే తమ పరిస్థితి ఏమాత్రం మెరుగుపడలేదని— మరింత దిగజారిందని—దళితులు గ్రహించారు. ద్రావిడ పార్టీల పాలనలో వారు దాడులకు, హత్యలకు గురయ్యారు; ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వారికి రావలసిన న్యాయమైన వాటా దక్కలేదు; సమాజంలో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగనీయలేదు.<ref name="krishnasamy_quote">{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/gail/Dravidianmovement.htm|title=The Dravidian movement|access-date=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|first=Gail|last=Omvedt}}</ref>}} === తమిళ భాష, సంస్కృతి పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉన్నట్లు ఆరోపణలు === అయ్యర్‌లకు తమిళ భాష, సంస్కృతి, నాగరికతల పట్ల తిరస్కార వైఖరి ఉంటుందని భావిస్తూ వారిని సంస్కృతవాదులు అని పిలుస్తారు. మధ్యయుగ, మధ్యయుగోత్తర కాలాలలో తమిళ నాగరికత, సంస్కృతి క్షీణతకు కారణంగా బ్రాహ్మణుడిని బలిపశువుగా ద్రావిడ వర్గాలు ఎంచుకున్నాయని ద్రావిడ పండితుడు కామిల్ జ్వెలెబిల్ చెప్పాడు. ఈ ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ, చాలా మంది అయ్యర్లు తమిళ భాషకు గొప్పగా దోహదపడ్డారు. సాధారణంగా పురాణ వేద ఋషి [[అగస్త్య మహర్షి|అగస్త్యుడు]], తమిళ భాషకు మొదటి వ్యాకరణ నియమాలను సంకలనం చేసిన ఘనతను పొందాడు. అంతేకాకుండా, [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్|యువి స్వామినాథ అయ్యర్]], [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి]] వంటి వ్యక్తులు తమిళ సాహిత్యంలో అమూల్యమైన కృషి చేశారు.<ref name="dravidianmovement_brahmincontrib1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6OacVAwJsSAC&pg=PA143|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|last=B. Dirks|first=Nicholas|publisher=Orient Longman|year=1996|isbn=81-7824-072-6|page=143}}</ref><ref name="dravidianmovement_brahmincontrib2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6BhSU8DbMcC&pg=PA131|title=Conversion to Modernities: The Globalization of Christianity|last=van der Veer|first=Peter|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-91274-1|page=131}}</ref> తమిళాన్ని శాస్త్రీయ భాషగా గుర్తించాలని ప్రచారం చేసిన మొదటి వ్యక్తి పరితిమార్ కళైజ్ఞర్.<ref name="parithimar_kalaignar">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|title=Tamil scholar's house to be made a memorial|last=Saravanan|first=T.|date=12 September 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=2008-08-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121119/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm|archive-date=16 December 2008|location=Tamil Nadu}} </ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఫార్వర్డ్ కులాలు * తమిళ బ్రాహ్మణులు == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * {{Cite book|title=Caste and Race in India|last=Ghurye|first=G. S.|publisher=Popular Prakashan|year=1991|isbn=0-8364-1837-9|location=Bombay|ref=G. S. Ghurye}} * {{Cite book|title=Ritualizing on the Boundaries: Continuity and Innovation in the Tamil Diaspora|last=W. Clothey|first=Fred|publisher=University of South Carolina|year=2006|isbn=978-1-57003-647-7|ref=Ritualizing on the Boundaries}} * {{Cite book|title=The Kingdom of Jaffna|last=Pathmanathan|publisher=Arul M. Rajendran|year=1978|ref=Pathmanathan|author-link=S. Pathmanathan}} * {{Cite book|url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1631996|title=From Landlords to Software Engineers: Migration and Urbanization among Tamil Brahmans|last=Fuller|first=C. J.|last2=Narasimhan|first2=Haripriya|publisher=London School of Economics and Political Science|year=2008|ref=Migration and Urbanization among Tamil Brahmans}} * {{Cite book|title=The Smile of Murugan on Tamil Literature of South India|last=Zvelebil|first=Kamil|publisher=BRILL|year=1973|isbn=90-04-03591-5|ref=Zvelebil|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|last=Zvelebil|first=Kamil V.|publisher=BRILL|year=1992|isbn=90-04-09365-6|ref=Companion Studies to the History of Tamil Literature|author-link=Kamil Zvelebil}} * {{Cite book|title=Brahmin Women|last=Ghosh|first=G. K.|last2=Ghosh|first2=Shukla|publisher=Firma KLM|year=2003|isbn=9788171021079|ref=Brahmin Women}} [[వర్గం:భారతీయ కులాలు]] [[వర్గం:తమిళ బ్రాహ్మణులు]] hxv5684akccyte06zd2qgj2xnexswli 0 505799 4920497 2026-08-05T05:42:30Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[అయ్యర్]] 4920497 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[అయ్యర్]] evqkk6gua9sdggbcx28ezws3enzieqq 0 505800 4920498 2026-08-05T05:42:45Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[అయ్యంగార్]] 4920498 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[అయ్యంగార్]] sl0utyvvp6ucxccb5m389trc0o4oc7p 0 505801 4920514 2026-08-05T06:21:47Z Chaduvari 97 "[[:en:Special:Redirect/revision/1338203233|Amaravati Quantum Valley]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920514 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ | type = టెక్ పార్కు | industry = క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అండ్ టెక్నాలజీస్ | genre = క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు | hq_location = ఆంధ్రప్రదేశ్ | hq_location_city = [[అమరావతి]] | hq_location_country = భారతదేశం | products = క్వాంటం టెక్నాలజీ }} '''అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ''' అనేది భారతదేశంలో [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], టెక్నాలజీల రంగంలో ఆవిష్కరణలు, పరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకించిన ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు, హబ్బు. ఇది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/andhra-govt-unveils-amaravati-quantum-valley-plan-eyes-usd-1-bn-investment-by-2029/articleshow/122298618.cms?from=mdr|title=Andhra govt unveils Amaravati Quantum Valley plan, eyes USD 1 bn investment by 2029|date=7 July 2025|work=The Economic Times|access-date=29 October 2025|issn=0013-0389}}</ref> క్వాంటం టెక్నాలజీ హబ్ 1 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుందని ప్రణాళిక వేసారు. అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో అభివృద్ధి చేయబోయే అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల ద్వారా ఉత్పాదకతను పెంచడం, సంపదను సృష్టించడం అనే జాతీయ క్వాంటం మిషన్ లక్ష్యాలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/amaravati-to-host-indias-first-quantum-computing-valley/article69735727.ece|title=Amaravati to host India's first Quantum Computing Valley|last=Varma|first=P. Sujatha|date=26 June 2025|work=The Hindu|access-date=29 October 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> విదేశీ కంపెనీ [[ఐబిఎం]], భారతీయ కంపెనీ [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] లు కలిసి 156-క్యూబిట్ IBM హెరాన్ ప్రాసెసరుతో పనిచేసే భారతదేశపు అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటరును అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలోని టెక్ పార్కులో స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=2 May 2025|title=IBM and TCS to Deploy India's Largest Quantum Computer in Andhra Pradesh's Quantum Valley Tech Park|url=https://thequantuminsider.com/2025/05/02/ibm-and-tcs-to-deploy-indias-largest-quantum-computer-in-andhra-pradeshs-quantum-valley-tech-park/|access-date=29 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> భవిష్యత్తు అధునాతన క్వాంటం టెక్నాలజీలకు ప్రపంచ కేంద్రంగా మారే క్రమంలో, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఈ అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అందిన ఒక చారిత్రిక అవకాశంగా పరిగణిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=K. Kalyan Krishna|date=6 October 2025|title=Interview{{!}} Quantum Valley will turn Andhra into a global tech hub: Dasari Ramakrishna|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Oct/06/interview-quantum-valley-will-turn-andhra-into-a-global-tech-hub-dasari-ramakrishna|access-date=29 October 2025|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> దీనిని [[దక్షిణాసియా]] ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యేక "క్వాంటం వ్యాలీ" టెక్ పార్కుగా కూడా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=archit_tandon|date=2025-10-23|title=AP IT Minister announces South Asia's first quantum valley in Amaravati|url=https://www.communicationstoday.co.in/ap-it-minister-announces-south-asias-first-quantum-valley-in-amaravati/|access-date=2025-11-02|website=Communications Today|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == 2025 మార్చి నెలలో, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] భారతదేశపు జాతీయ క్వాంటం మిషన్‌లో భాగంగా, రాజధాని అమరావతిలో క్వాంటం వ్యాలీని స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=12 March 2025|title=Andhra Pradesh Plans 'Quantum Valley' to Advance India's National Quantum Mission|url=https://thequantuminsider.com/2025/03/12/andhra-pradesh-plans-quantum-valley-to-advance-indias-national-quantum-mission/|access-date=30 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> 2025 మే 4 న అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో దేశంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను స్థాపించడానికి ప్రభుత్వం, [[ఐబిఎం]], [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS), [[లార్సెన్ & టూబ్రో]] (L&T) లతో అవగాహన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఈ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసే కార్యక్రమంలో ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్ చంద్రబాబు నాయుడు,]] IBM ''156-క్యూబిట్ క్వాంటం సిస్టమ్ టూను'' అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=4 May 2025|title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026|url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04|access-date=30 October 2025|website=India Today|language=en}}</ref> == మూలాలు == <references /> 7cu630nkigvhengw6g8u5u973nb5lmm 4920517 4920514 2026-08-05T06:22:33Z Chaduvari 97 [[వర్గం:సాంకేతిక సంస్థలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920517 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ | type = టెక్ పార్కు | industry = క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అండ్ టెక్నాలజీస్ | genre = క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు | hq_location = ఆంధ్రప్రదేశ్ | hq_location_city = [[అమరావతి]] | hq_location_country = భారతదేశం | products = క్వాంటం టెక్నాలజీ }} '''అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ''' అనేది భారతదేశంలో [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], టెక్నాలజీల రంగంలో ఆవిష్కరణలు, పరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకించిన ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు, హబ్బు. ఇది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/andhra-govt-unveils-amaravati-quantum-valley-plan-eyes-usd-1-bn-investment-by-2029/articleshow/122298618.cms?from=mdr|title=Andhra govt unveils Amaravati Quantum Valley plan, eyes USD 1 bn investment by 2029|date=7 July 2025|work=The Economic Times|access-date=29 October 2025|issn=0013-0389}}</ref> క్వాంటం టెక్నాలజీ హబ్ 1 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుందని ప్రణాళిక వేసారు. అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో అభివృద్ధి చేయబోయే అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల ద్వారా ఉత్పాదకతను పెంచడం, సంపదను సృష్టించడం అనే జాతీయ క్వాంటం మిషన్ లక్ష్యాలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/amaravati-to-host-indias-first-quantum-computing-valley/article69735727.ece|title=Amaravati to host India's first Quantum Computing Valley|last=Varma|first=P. Sujatha|date=26 June 2025|work=The Hindu|access-date=29 October 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> విదేశీ కంపెనీ [[ఐబిఎం]], భారతీయ కంపెనీ [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] లు కలిసి 156-క్యూబిట్ IBM హెరాన్ ప్రాసెసరుతో పనిచేసే భారతదేశపు అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటరును అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలోని టెక్ పార్కులో స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=2 May 2025|title=IBM and TCS to Deploy India's Largest Quantum Computer in Andhra Pradesh's Quantum Valley Tech Park|url=https://thequantuminsider.com/2025/05/02/ibm-and-tcs-to-deploy-indias-largest-quantum-computer-in-andhra-pradeshs-quantum-valley-tech-park/|access-date=29 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> భవిష్యత్తు అధునాతన క్వాంటం టెక్నాలజీలకు ప్రపంచ కేంద్రంగా మారే క్రమంలో, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఈ అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అందిన ఒక చారిత్రిక అవకాశంగా పరిగణిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=K. Kalyan Krishna|date=6 October 2025|title=Interview{{!}} Quantum Valley will turn Andhra into a global tech hub: Dasari Ramakrishna|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Oct/06/interview-quantum-valley-will-turn-andhra-into-a-global-tech-hub-dasari-ramakrishna|access-date=29 October 2025|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> దీనిని [[దక్షిణాసియా]] ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యేక "క్వాంటం వ్యాలీ" టెక్ పార్కుగా కూడా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=archit_tandon|date=2025-10-23|title=AP IT Minister announces South Asia's first quantum valley in Amaravati|url=https://www.communicationstoday.co.in/ap-it-minister-announces-south-asias-first-quantum-valley-in-amaravati/|access-date=2025-11-02|website=Communications Today|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == 2025 మార్చి నెలలో, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] భారతదేశపు జాతీయ క్వాంటం మిషన్‌లో భాగంగా, రాజధాని అమరావతిలో క్వాంటం వ్యాలీని స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=12 March 2025|title=Andhra Pradesh Plans 'Quantum Valley' to Advance India's National Quantum Mission|url=https://thequantuminsider.com/2025/03/12/andhra-pradesh-plans-quantum-valley-to-advance-indias-national-quantum-mission/|access-date=30 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> 2025 మే 4 న అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో దేశంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను స్థాపించడానికి ప్రభుత్వం, [[ఐబిఎం]], [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS), [[లార్సెన్ & టూబ్రో]] (L&T) లతో అవగాహన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఈ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసే కార్యక్రమంలో ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్ చంద్రబాబు నాయుడు,]] IBM ''156-క్యూబిట్ క్వాంటం సిస్టమ్ టూను'' అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=4 May 2025|title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026|url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04|access-date=30 October 2025|website=India Today|language=en}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:సాంకేతిక సంస్థలు]] r5vn0w5cb4mz14gg4e5bz2ebpcwonaj 4920518 4920517 2026-08-05T06:22:57Z Chaduvari 97 [[వర్గం:అమరావతిలో సంస్థలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920518 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ | type = టెక్ పార్కు | industry = క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అండ్ టెక్నాలజీస్ | genre = క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు | hq_location = ఆంధ్రప్రదేశ్ | hq_location_city = [[అమరావతి]] | hq_location_country = భారతదేశం | products = క్వాంటం టెక్నాలజీ }} '''అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ''' అనేది భారతదేశంలో [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], టెక్నాలజీల రంగంలో ఆవిష్కరణలు, పరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకించిన ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు, హబ్బు. ఇది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/andhra-govt-unveils-amaravati-quantum-valley-plan-eyes-usd-1-bn-investment-by-2029/articleshow/122298618.cms?from=mdr|title=Andhra govt unveils Amaravati Quantum Valley plan, eyes USD 1 bn investment by 2029|date=7 July 2025|work=The Economic Times|access-date=29 October 2025|issn=0013-0389}}</ref> క్వాంటం టెక్నాలజీ హబ్ 1 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుందని ప్రణాళిక వేసారు. అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో అభివృద్ధి చేయబోయే అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల ద్వారా ఉత్పాదకతను పెంచడం, సంపదను సృష్టించడం అనే జాతీయ క్వాంటం మిషన్ లక్ష్యాలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/amaravati-to-host-indias-first-quantum-computing-valley/article69735727.ece|title=Amaravati to host India's first Quantum Computing Valley|last=Varma|first=P. Sujatha|date=26 June 2025|work=The Hindu|access-date=29 October 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> విదేశీ కంపెనీ [[ఐబిఎం]], భారతీయ కంపెనీ [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] లు కలిసి 156-క్యూబిట్ IBM హెరాన్ ప్రాసెసరుతో పనిచేసే భారతదేశపు అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటరును అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలోని టెక్ పార్కులో స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=2 May 2025|title=IBM and TCS to Deploy India's Largest Quantum Computer in Andhra Pradesh's Quantum Valley Tech Park|url=https://thequantuminsider.com/2025/05/02/ibm-and-tcs-to-deploy-indias-largest-quantum-computer-in-andhra-pradeshs-quantum-valley-tech-park/|access-date=29 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> భవిష్యత్తు అధునాతన క్వాంటం టెక్నాలజీలకు ప్రపంచ కేంద్రంగా మారే క్రమంలో, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఈ అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అందిన ఒక చారిత్రిక అవకాశంగా పరిగణిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=K. Kalyan Krishna|date=6 October 2025|title=Interview{{!}} Quantum Valley will turn Andhra into a global tech hub: Dasari Ramakrishna|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Oct/06/interview-quantum-valley-will-turn-andhra-into-a-global-tech-hub-dasari-ramakrishna|access-date=29 October 2025|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> దీనిని [[దక్షిణాసియా]] ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యేక "క్వాంటం వ్యాలీ" టెక్ పార్కుగా కూడా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=archit_tandon|date=2025-10-23|title=AP IT Minister announces South Asia's first quantum valley in Amaravati|url=https://www.communicationstoday.co.in/ap-it-minister-announces-south-asias-first-quantum-valley-in-amaravati/|access-date=2025-11-02|website=Communications Today|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == 2025 మార్చి నెలలో, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] భారతదేశపు జాతీయ క్వాంటం మిషన్‌లో భాగంగా, రాజధాని అమరావతిలో క్వాంటం వ్యాలీని స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=12 March 2025|title=Andhra Pradesh Plans 'Quantum Valley' to Advance India's National Quantum Mission|url=https://thequantuminsider.com/2025/03/12/andhra-pradesh-plans-quantum-valley-to-advance-indias-national-quantum-mission/|access-date=30 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> 2025 మే 4 న అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో దేశంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను స్థాపించడానికి ప్రభుత్వం, [[ఐబిఎం]], [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS), [[లార్సెన్ & టూబ్రో]] (L&T) లతో అవగాహన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఈ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసే కార్యక్రమంలో ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్ చంద్రబాబు నాయుడు,]] IBM ''156-క్యూబిట్ క్వాంటం సిస్టమ్ టూను'' అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=4 May 2025|title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026|url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04|access-date=30 October 2025|website=India Today|language=en}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:సాంకేతిక సంస్థలు]] [[వర్గం:అమరావతిలో సంస్థలు]] ctmz41r3mqvze0um99p48swl2cztq30 4920519 4920518 2026-08-05T06:25:41Z Chaduvari 97 [[వర్గం:అమరావతిలో సంస్థలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అమరావతి లోని సంస్థలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920519 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ | type = టెక్ పార్కు | industry = క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అండ్ టెక్నాలజీస్ | genre = క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు | hq_location = ఆంధ్రప్రదేశ్ | hq_location_city = [[అమరావతి]] | hq_location_country = భారతదేశం | products = క్వాంటం టెక్నాలజీ }} '''అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ''' అనేది భారతదేశంలో [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], టెక్నాలజీల రంగంలో ఆవిష్కరణలు, పరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకించిన ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు, హబ్బు. ఇది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/andhra-govt-unveils-amaravati-quantum-valley-plan-eyes-usd-1-bn-investment-by-2029/articleshow/122298618.cms?from=mdr|title=Andhra govt unveils Amaravati Quantum Valley plan, eyes USD 1 bn investment by 2029|date=7 July 2025|work=The Economic Times|access-date=29 October 2025|issn=0013-0389}}</ref> క్వాంటం టెక్నాలజీ హబ్ 1 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుందని ప్రణాళిక వేసారు. అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో అభివృద్ధి చేయబోయే అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల ద్వారా ఉత్పాదకతను పెంచడం, సంపదను సృష్టించడం అనే జాతీయ క్వాంటం మిషన్ లక్ష్యాలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/amaravati-to-host-indias-first-quantum-computing-valley/article69735727.ece|title=Amaravati to host India's first Quantum Computing Valley|last=Varma|first=P. Sujatha|date=26 June 2025|work=The Hindu|access-date=29 October 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> విదేశీ కంపెనీ [[ఐబిఎం]], భారతీయ కంపెనీ [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] లు కలిసి 156-క్యూబిట్ IBM హెరాన్ ప్రాసెసరుతో పనిచేసే భారతదేశపు అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటరును అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలోని టెక్ పార్కులో స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=2 May 2025|title=IBM and TCS to Deploy India's Largest Quantum Computer in Andhra Pradesh's Quantum Valley Tech Park|url=https://thequantuminsider.com/2025/05/02/ibm-and-tcs-to-deploy-indias-largest-quantum-computer-in-andhra-pradeshs-quantum-valley-tech-park/|access-date=29 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> భవిష్యత్తు అధునాతన క్వాంటం టెక్నాలజీలకు ప్రపంచ కేంద్రంగా మారే క్రమంలో, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఈ అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అందిన ఒక చారిత్రిక అవకాశంగా పరిగణిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=K. Kalyan Krishna|date=6 October 2025|title=Interview{{!}} Quantum Valley will turn Andhra into a global tech hub: Dasari Ramakrishna|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Oct/06/interview-quantum-valley-will-turn-andhra-into-a-global-tech-hub-dasari-ramakrishna|access-date=29 October 2025|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> దీనిని [[దక్షిణాసియా]] ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యేక "క్వాంటం వ్యాలీ" టెక్ పార్కుగా కూడా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=archit_tandon|date=2025-10-23|title=AP IT Minister announces South Asia's first quantum valley in Amaravati|url=https://www.communicationstoday.co.in/ap-it-minister-announces-south-asias-first-quantum-valley-in-amaravati/|access-date=2025-11-02|website=Communications Today|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == 2025 మార్చి నెలలో, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] భారతదేశపు జాతీయ క్వాంటం మిషన్‌లో భాగంగా, రాజధాని అమరావతిలో క్వాంటం వ్యాలీని స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=12 March 2025|title=Andhra Pradesh Plans 'Quantum Valley' to Advance India's National Quantum Mission|url=https://thequantuminsider.com/2025/03/12/andhra-pradesh-plans-quantum-valley-to-advance-indias-national-quantum-mission/|access-date=30 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> 2025 మే 4 న అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో దేశంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను స్థాపించడానికి ప్రభుత్వం, [[ఐబిఎం]], [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS), [[లార్సెన్ & టూబ్రో]] (L&T) లతో అవగాహన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఈ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసే కార్యక్రమంలో ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్ చంద్రబాబు నాయుడు,]] IBM ''156-క్యూబిట్ క్వాంటం సిస్టమ్ టూను'' అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=4 May 2025|title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026|url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04|access-date=30 October 2025|website=India Today|language=en}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:సాంకేతిక సంస్థలు]] [[వర్గం:అమరావతి లోని సంస్థలు]] 7zb4at530p29cy09qi85ebdq109geyc 4920686 4920519 2026-08-05T11:34:08Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* చరిత్ర */ 4920686 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ | type = టెక్ పార్కు | industry = క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అండ్ టెక్నాలజీస్ | genre = క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు | hq_location = ఆంధ్రప్రదేశ్ | hq_location_city = [[అమరావతి]] | hq_location_country = భారతదేశం | products = క్వాంటం టెక్నాలజీ }} '''అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ''' అనేది భారతదేశంలో [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], టెక్నాలజీల రంగంలో ఆవిష్కరణలు, పరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకించిన ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్కు, హబ్బు. ఇది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] నగరంలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/andhra-govt-unveils-amaravati-quantum-valley-plan-eyes-usd-1-bn-investment-by-2029/articleshow/122298618.cms?from=mdr|title=Andhra govt unveils Amaravati Quantum Valley plan, eyes USD 1 bn investment by 2029|date=7 July 2025|work=The Economic Times|access-date=29 October 2025|issn=0013-0389}}</ref> క్వాంటం టెక్నాలజీ హబ్ 1 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుందని ప్రణాళిక వేసారు. అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో అభివృద్ధి చేయబోయే అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల ద్వారా ఉత్పాదకతను పెంచడం, సంపదను సృష్టించడం అనే జాతీయ క్వాంటం మిషన్ లక్ష్యాలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/amaravati-to-host-indias-first-quantum-computing-valley/article69735727.ece|title=Amaravati to host India's first Quantum Computing Valley|last=Varma|first=P. Sujatha|date=26 June 2025|work=The Hindu|access-date=29 October 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> విదేశీ కంపెనీ [[ఐబిఎం]], భారతీయ కంపెనీ [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] లు కలిసి 156-క్యూబిట్ IBM హెరాన్ ప్రాసెసరుతో పనిచేసే భారతదేశపు అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటరును అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలోని టెక్ పార్కులో స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=2 May 2025|title=IBM and TCS to Deploy India's Largest Quantum Computer in Andhra Pradesh's Quantum Valley Tech Park|url=https://thequantuminsider.com/2025/05/02/ibm-and-tcs-to-deploy-indias-largest-quantum-computer-in-andhra-pradeshs-quantum-valley-tech-park/|access-date=29 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> భవిష్యత్తు అధునాతన క్వాంటం టెక్నాలజీలకు ప్రపంచ కేంద్రంగా మారే క్రమంలో, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఈ అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అందిన ఒక చారిత్రిక అవకాశంగా పరిగణిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=K. Kalyan Krishna|date=6 October 2025|title=Interview{{!}} Quantum Valley will turn Andhra into a global tech hub: Dasari Ramakrishna|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Oct/06/interview-quantum-valley-will-turn-andhra-into-a-global-tech-hub-dasari-ramakrishna|access-date=29 October 2025|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> దీనిని [[దక్షిణాసియా]] ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యేక "క్వాంటం వ్యాలీ" టెక్ పార్కుగా కూడా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=archit_tandon|date=2025-10-23|title=AP IT Minister announces South Asia's first quantum valley in Amaravati|url=https://www.communicationstoday.co.in/ap-it-minister-announces-south-asias-first-quantum-valley-in-amaravati/|access-date=2025-11-02|website=Communications Today|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == 2025 మార్చి నెలలో, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] భారతదేశపు జాతీయ క్వాంటం మిషన్‌లో భాగంగా, రాజధాని అమరావతిలో క్వాంటం వ్యాలీని స్థాపించడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web|last=Choucair|first=Cierra|date=12 March 2025|title=Andhra Pradesh Plans 'Quantum Valley' to Advance India's National Quantum Mission|url=https://thequantuminsider.com/2025/03/12/andhra-pradesh-plans-quantum-valley-to-advance-indias-national-quantum-mission/|access-date=30 October 2025|website=The Quantum Insider|language=en-US}}</ref> 2025 మే 4 న అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో దేశంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను స్థాపించడానికి ప్రభుత్వం, [[ఐబిఎం]], [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS), [[లార్సెన్ & టూబ్రో]] (L&T) లతో అవగాహన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఈ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసే కార్యక్రమంలో ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్ చంద్రబాబు నాయుడు,]] IBM ''156-క్యూబిట్ క్వాంటం సిస్టమ్ టూను'' అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీలో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=4 May 2025|title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026|url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04|access-date=30 October 2025|website=India Today|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == [[భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్]] == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:సాంకేతిక సంస్థలు]] [[వర్గం:అమరావతి లోని సంస్థలు]] i9xehxzvlyko3tknwe8ygur841ychjb 14 505802 4920521 2026-08-05T06:26:13Z Chaduvari 97 +వర్గాలు 4920521 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:అమరావతి]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని సంస్థలు]] 0uqx878uqlwq09nk36fkuhusmi3ixk2 14 505803 4920526 2026-08-05T06:30:01Z Chaduvari 97 +వరాలు 4920526 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతీయ సంస్థలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్]] ll8jnl8gmjdebr0r4at4eg6q4cwzwvq 0 505804 4920528 2026-08-05T06:39:04Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[అల్లూరి సీతారామ రాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] పేజీని [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] కు తరలించారు: మరింత ప్రామాణికమైన పేరు 4920528 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 28fr2nmy5ab1vavjmhsiezn52jt07en 1 505805 4920530 2026-08-05T06:39:04Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామ రాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] పేజీని [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] కు తరలించారు: మరింత ప్రామాణికమైన పేరు 4920530 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] m8f64mx2czjwewjolp76dn6qfq4wok5 0 505806 4920531 2026-08-05T06:39:28Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 4920531 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[అల్లూరి సీతారామరాజు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 28fr2nmy5ab1vavjmhsiezn52jt07en 14 505807 4920554 2026-08-05T08:19:40Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4920554 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 505808 4920555 2026-08-05T08:34:09Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1275609849|Sue Pearce]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920555 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Sue Pearce|female=true|image=|image_size=|caption=|full_name=Susan Pearce|birth_date={{birth date and age|1969|01|06|df=yes}}|birth_place=|nickname=|height=|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[off break]]|role=|club1=[[Western Australia women's cricket team|Western Australia]]|year1=2004/05|hidedeliveries=true|columns=1|column1=[[List A cricket|WLA]]|matches1=2|runs1=19|bat avg1=9.50|100s/50s1=0/0|top score1=15|deliveries1=–|wickets1=–|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=0/–|source=[https://cricketarchive.com/Archive/Players/93/93856/93856.html CricketArchive]|date=3 July 2021}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} '''సుసాన్ పియర్స్''' (జననం జనవరి 6, 1969) మాజీ ఆస్ట్రేలియన్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. ఆమె 2004–05 సీజన్‌లో మహిళల జాతీయ క్రికెట్ లీగ్ (WNCL) సమయంలో వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియా తరపున రెండు [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] మ్యాచ్‌లు ఆడింది.<ref name="ESPNcricinfo">{{Cite web|title=Sue Pearce|url=https://www.espncricinfo.com/player/sue-pearce-410990|access-date=3 July 2021|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref name="CricketArchive">{{Cite web|title=Sue Pearce|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/93/93856/93856.html|url-access=subscription|access-date=3 July 2021|publisher=[[CricketArchive]]}}</ref> == మూలాలు == == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=410990}} * Sue Pearce at CricketArchive (subscription required) [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1969 జననాలు]] 0q13vo79d9a8yr2k6aokue2nugshjgc 0 505809 4920578 2026-08-05T10:11:36Z Rajasekhar1961 2596 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[గుమ్మునూరు జయరాం]] 4920578 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[గుమ్మునూరు జయరాం]] l4nf7vm1dazdx70gi27k23426dj588d 0 505810 4920581 2026-08-05T10:14:08Z Rajasekhar1961 2596 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[రావు వెంకట సుజయ్‌ కృష్ణ రంగారావు]] 4920581 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[రావు వెంకట సుజయ్‌ కృష్ణ రంగారావు]] kkifhaoh4yemom3gjlr1haip7u73maj 0 505811 4920583 2026-08-05T10:21:36Z Rajasekhar1961 2596 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[నక్కా ఆనంద్ బాబు]] 4920583 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[నక్కా ఆనంద్ బాబు]] iz899sqzhak1f7b0o7bivju333wievx 0 505812 4920589 2026-08-05T10:27:40Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with ''''2028 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు''', 2028 జూలై 14 నుంచి 30 వరకు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో జరగనున్న అంతర్జాతీయ బహుళ క్రీడల మహోత్సవం. అధికారికంగా వీటిని '''XXXIV ఒలింపియాడ్ క్రీడలు''' అని అంట...' 4920589 wikitext text/x-wiki '''2028 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు''', 2028 జూలై 14 నుంచి 30 వరకు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో జరగనున్న అంతర్జాతీయ బహుళ క్రీడల మహోత్సవం. అధికారికంగా వీటిని '''XXXIV ఒలింపియాడ్ క్రీడలు''' అని అంటారు. జనసామాన్యంలో వీటిని '''లాస్ ఏంజెలెస్ 2028''' లేదా '''ఎల్‌ఏ28 (LA28)''' అని కూడా అంటారు. ఈ క్రీడలకు ఆతిథ్యమిస్తున్న ప్రధాన నగరం [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజెలెస్]]. అయితే గ్రేటర్ లాస్ ఏంజెలెస్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఇతర నగరాల్లోనూ పలు పోటీలు నిర్వహిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2022/07/2028-olympics-dates-los-angeles-summer-games-1235071977/|title=2028 L.A. Olympics: Dates Announced For Los Angeles-Hosted Games|last1=Tapp|first1=Tom|date=July 18, 2022|work=Deadline Hollywood|access-date=July 19, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718224231/https://deadline.com/2022/07/2028-olympics-dates-los-angeles-summer-games-1235071977/|archive-date=July 18, 2022}}</ref> అదనంగా, ఓక్లహోమా నగరంలో రెండు ఉపవేదికలు కూడా ఉంటాయి.<ref name="venueplan" /><ref name="venueplan2" /> మొదట్లో లాస్ ఏంజెలెస్, [[2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు|2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల]] నిర్వహణ కోసం పోటీ పడింది. అనంతరం పలువురు అభ్యర్థి నగరాలు పోటీ నుంచి వైదొలగడంతో అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (ఐవోసీ), మిగిలిన రెండు నగరాలైన లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్‌లకు 2024, 2028 ఒలింపిక్స్‌ను ఒకేసారి కేటాయించింది. 2024 క్రీడల ఆతిథ్యానికి పారిస్‌కు ప్రాధాన్యం ఇవ్వగా, లాస్ ఏంజెలెస్ 2028 క్రీడలను నిర్వహించడానికి అంగీకరించింది. 2017 సెప్టెంబరు 13న పెరూలోని లిమాలో జరిగిన ఐఓసీ 131వ సమావేశంలో లాస్ ఏంజెలెస్‌కు అధికారికంగా ఆతిథ్య హక్కులు లభించాయి. ఈ క్రీడలతో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు మొత్తం తొమ్మిదోసారి ఒలింపిక్ క్రీడలకు, ఐదోసారి వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తోంది. లాస్ ఏంజెలెస్ ఇంతకుముందు 1932, 1984 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. దీంతో, 1908, 1948, 2012 సంవత్సరాల్లో లండన్, 1900, 1924, 2024 సంవత్సరాల్లో పారిస్ తర్వాత మూడుసార్లు వేసవి ఒలింపిక్స్ నిర్వహించిన ప్రపంచంలోని మూడో నగరంగా, అలాగే యూరప్ వెలుపల ఈ ఘనత సాధించిన తొలి నగరంగా నిలుస్తుంది. అలాగే, కిర్స్టీ కోవెంట్రీ ఐఓసీ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న కాలంలో జరిగే తొలి వేసవి ఒలింపిక్స్ కూడా ఇవే. 2020 ఒలింపిక్స్‌లో ఐచ్ఛిక క్రీడలుగా ప్రవేశించిన స్కేట్‌బోర్డింగ్, స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్, సర్ఫింగ్‌లకు ఇప్పుడు వేసవి ఒలింపిక్స్ ప్రధాన క్రీడల జాబితాలో స్థానం కల్పించారు. 2028 క్రీడల్లో ఫ్లాగ్ ఫుట్‌బాల్, స్క్వాష్ తొలిసారిగా ఐచ్ఛిక క్రీడలుగా ప్రవేశిస్తున్నాయి. వీటితో పాటు బేస్‌బాల్/సాఫ్ట్‌బాల్ మళ్లీ ఒలింపిక్స్‌లో చోటు దక్కించుకోగా, క్రికెట్ 1900 తర్వాత తొలిసారిగా తిరిగి ప్రవేశిస్తోంది. అలాగే, లాక్రోస్‌ను 1908 తర్వాత మళ్లీ పతకాల క్రీడగా నిర్వహిస్తారు. == పోటీ ప్రతిపాదనలు == 2015 సెప్టెంబరు 16న అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC) 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య ఎంపిక ప్రక్రియను ప్రకటించింది. బుడాపెస్ట్, హాంబర్గ్, లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్, రోమ్ అనే ఐదు నగరాలను అభ్యర్థి నగరాలుగా ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|title=Candidature Process Olympic Games 2024|url=http://www.olympic.org/Documents/Host_city_elections/Candidature_Process_Olympic_Games_2024.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222104446/http://www.olympic.org/Documents/Host_city_elections/Candidature_Process_Olympic_Games_2024.pdf|archive-date=December 22, 2015|access-date=March 1, 2017}}</ref> అనంతరం బుడాపెస్ట్, హాంబర్గ్, రోమ్ తమ అభ్యర్థిత్వాలను ఉపసంహరించుకోవడంతో పోటీలో లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ మాత్రమే మిగిలాయి.<ref>{{cite web|last1=Butler|first1=Nick|date=February 24, 2017|title=Exclusive: IOC vow to "further adjust" candidature process after Budapest 2024 withdrawal|url=http://www.insidethegames.biz/articles/1047403/exclusive-ioc-vow-to-further-adjust-candidature-process-after-budapest-2024-withdrawal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801164022/http://www.insidethegames.biz/articles/1047403/exclusive-ioc-vow-to-further-adjust-candidature-process-after-budapest-2024-withdrawal|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|publisher=Inside the Games}}</ref> ఇలాంటి పరిస్థితే అంతకుముందు 2022 శీతాకాల ఒలింపిక్స్ ఎంపిక సమయంలోనూ ఏర్పడింది. అప్పట్లో క్రాకోవ్, ల్వివ్, ఓస్లో, స్టాక్‌హోమ్ పోటీ నుంచి వైదొలగడంతో, చైనాలోని బీజింగ్, కజకిస్థాన్‌లోని అల్మాటీల మధ్య మాత్రమే పోటీ జరిగింది. చివరికి బీజింగ్ ఆతిథ్య నగరంగా ఎంపికైంది. 2017 ఏప్రిల్ 3న డెన్మార్క్‌లో జరిగిన ఐఓసీ సమావేశంలో ఒలింపిక్ అధికారులు లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ నగరాల ప్రతినిధులతో సమావేశమై, 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్యానికి ఒకే పోటీలో రెండు నగరాలను విజేతలుగా ప్రకటించే అవకాశంపై చర్చించారు. అభ్యర్థి నగరాల ఉపసంహరణల అనంతరం, 2017 జూన్ 9న స్విట్జర్లాండ్‌లోని లాసాన్‌లో ఐఓసీ కార్యనిర్వాహక మండలి సమావేశమై 2024, 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య ఎంపిక ప్రక్రియలను సమీక్షించింది.<ref>{{cite web|date=May 19, 2017|title=Meeting of the IOC Executive Board in Lausanne – Information for the media|url=https://www.olympic.org/news/meeting-of-the-ioc-executive-board-in-lausanne-information-for-the-media|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622192457/https://www.olympic.org/news/meeting-of-the-ioc-executive-board-in-lausanne-information-for-the-media|archive-date=June 22, 2017|publisher=Olympic.org}}</ref> 2017లోనే 2024, 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య నగరాలను ఒకేసారి ఎన్నుకోవాలని ఐఓసీ అధికారికంగా ప్రతిపాదించింది. 2017 జూలై 11న లాసాన్‌లో జరిగిన ఐఓసీ ప్రత్యేక సమావేశం ఈ ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది. అనంతరం, 2017 జూలైలో లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ నగరాల బిడ్ కమిటీలు, ఐఓసీతో సమావేశాలు నిర్వహించి, ఏ నగరం ఏ సంవత్సరానికి ఆతిథ్యం వహించాలనే విషయంపై నిర్ణయం తీసుకునే ప్రక్రియను ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite web|date=July 12, 2017|title=Bach Says Paris and LA Mayors Are 'Optimistic' About Agreement After Initial Discussions - GamesBids.com|url=https://gamesbids.com/eng/featured/bach-says-paris-and-la-mayors-are-optimistic-about-agreement-after-initial-discussions/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801165526/https://gamesbids.com/eng/featured/bach-says-paris-and-la-mayors-are-optimistic-about-agreement-after-initial-discussions/|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|website=gamesbids.com}}</ref> 2024, 2028 ఒలింపిక్స్‌ను ఒకేసారి కేటాయించాలని నిర్ణయించిన తర్వాత, 1924 పారిస్ వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు వందేళ్లు పూర్తయ్యే సందర్భంగా 2024 క్రీడలకు పారిస్‌కే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే అభిప్రాయం ఏర్పడింది.'''<ref>{{cite web|last=Wharton|first=David|date=July 31, 2017|title=Details emerge in deal to bring 2028 Summer Olympics to Los Angeles|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|archive-date=September 22, 2017|access-date=July 31, 2017|website=Los Angeles Times}}</ref>''' 2017 జూలై 31న ఐఓసీ, 2028 ఒలింపిక్స్‌కు లాస్ ఏంజెలెస్ ఒక్కటే అభ్యర్థి నగరమని ప్రకటించింది. అలాగే ఐఓసీ నుంచి అదనంగా 180 కోట్ల అమెరికన్ డాలర్ల నిధులు అందజేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref name="LA 2028">{{cite web|title=Los Angeles Declares Candidature for Olympic Games 2028- IOC to Contribute USD 1.8Billion to the Local Organizing Committee|url=https://www.olympic.org/news/los-angeles-declares-candidature-for-olympic-games-2028-ioc-to-contribute-usd-1-8-billion-to-the-local-organising-committee|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801033249/https://www.olympic.org/news/los-angeles-declares-candidature-for-olympic-games-2028-ioc-to-contribute-usd-1-8-billion-to-the-local-organising-committee|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|publisher=IOC}}</ref> దీంతో 2024 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య నగరంగా పారిస్ ఎంపిక ఖరారైంది. 2017 ఆగస్టు 11న లాస్ ఏంజెలెస్ నగర మండలి ఏకగ్రీవంగా బిడ్‌కు ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{cite web|date=August 2017|title=L.A. City Council endorses 2028 Olympics bid, accepting responsibility for any cost overruns|url=https://www.latimes.com/sports/la-sp-olympics-city-council-approves-20170811-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228204228/https://www.latimes.com/sports/la-sp-olympics-city-council-approves-20170811-story.html|archive-date=February 28, 2020|access-date=August 11, 2017|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> సెప్టెంబరు 11న ఐఓసీ మూల్యాంకన సంఘం కూడా అధికారిక ఆమోదం ఇచ్చింది. అనంతరం 2017 సెప్టెంబరు 13న ఐఓసీ సభ్యుల ఏకగ్రీవ నిర్ణయంతో లాస్ ఏంజెలెస్‌కు 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య హక్కులు అధికారికంగా లభించాయి.<ref>{{cite web|date=September 2017|title=Los Angeles gets official go-ahead to host 2028 Olympics|url=http://www.chicagotribune.com/sports/international/ct-los-angeles-gets-official-go-ahead-to-host-2028-olympics-20170911-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715093643/http://www.chicagotribune.com/sports/international/ct-los-angeles-gets-official-go-ahead-to-host-2028-olympics-20170911-story.html|archive-date=July 15, 2018|access-date=September 11, 2017|publisher=[[Chicago Tribune]]}}</ref> ఇప్పటికే ఉన్న శాశ్వత, తాత్కాలిక క్రీడా వేదికలను రికార్డు స్థాయిలో వినియోగించడమే కాకుండా, మొత్తం నిర్వహణను పూర్తిగా ప్రైవేటు నిధుల ద్వారానే చేపట్టాలన్న ప్రతిపాదనను ఐఓసీ అధ్యక్షుడు థామస్ బాక్ ప్రశంసించాడు.<ref>{{cite web|date=September 13, 2017|title=IOC makes historic decision by simultaneously awarding Olympic Games 2024 to Paris and 2028 to Los Angeles|url=https://www.olympic.org/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717195141/https://www.olympic.org/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles|archive-date=July 17, 2019|access-date=October 4, 2019|work=[[International Olympic Committee]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 30, 2019|title=Los Angeles 2028 releases "privately funded, balanced budget" for Olympic and Paralympic Games|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1078621/los-angeles-2028-releases-privately-funded-balanced-budget-for-olympic-and-paralympic-games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015105932/https://www.insidethegames.biz/articles/1078621/los-angeles-2028-releases-privately-funded-balanced-budget-for-olympic-and-paralympic-games|archive-date=October 15, 2021|access-date=January 5, 2021|website=www.insidethegames.biz}}</ref> 2017 అక్టోబరు 16న కాలిఫోర్నియా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎల్‌ఏ28 ప్రణాళికకు అధికారిక మద్దతు ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|date=October 2017|title=State taxpayers will back LA Olympics bid if it goes over budget|url=http://www.latimes.com/politics/essential/la-pol-ca-essential-politics-updates-state-taxpayers-will-back-l-a-olympics-1508170741-htmlstory.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018072014/http://www.latimes.com/politics/essential/la-pol-ca-essential-politics-updates-state-taxpayers-will-back-l-a-olympics-1508170741-htmlstory.html|archive-date=October 18, 2017|access-date=October 17, 2017|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> 2018 ఆగస్టు 29న ఒలింపిక్ అధికారులు రెండు రోజుల పర్యటన కోసం లాస్ ఏంజెలెస్ చేరుకుని, స్థానిక నిర్వాహకులతో సమావేశాలు నిర్వహించడంతో పాటు నగరంలోని కొత్త క్రీడా వేదికలను సందర్శించారు.<ref>{{cite web|date=August 2018|title=Olympic officials visit L.A. for the first time since awarding the bid and are impressed so far with what's to come|url=http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la28-ioc-20180828-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829163950/http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la28-ioc-20180828-story.html|archive-date=August 29, 2018|access-date=August 29, 2018|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> అదే సమయంలో నిర్వహించిన ఎల్‌ఎంయూ, ''లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్'' సర్వేల ప్రకారం, లాస్ ఏంజెలెస్ ప్రజల్లో 88 శాతం మందికి పైగా 2028 ఒలింపిక్, పారాలింపిక్ క్రీడలకు తమ నగరం ఆతిథ్యం ఇవ్వడాన్ని సమర్థించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/sports/more/la-sp-la-2024-olympic-bid-public-support-poll-20160223-story.html|title=LA 2024 Olympic bid receives wide public support in new poll|date=February 23, 2016|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=February 23, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117205231/https://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la-2024-olympic-bid-public-support-poll-20160223-story.html|archive-date=November 17, 2021|language=en-US}}</ref> 2023 మార్చిలో సఫ్ఫోక్ విశ్వవిద్యాలయం, ''లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్'' సంయుక్తంగా నిర్వహించిన మరో సర్వేలో 57 శాతం మంది ఈ క్రీడలు నగరానికి మేలు చేస్తాయని అభిప్రాయపడగా, 20 శాతం మంది మాత్రం ప్రతికూల ప్రభావం ఉంటుందని భావించారు.<ref>{{Cite web|last=Wharton|first=David|date=March 21, 2023|title=Poll: Is L.A. ready for the 2028 Olympics? Some residents express concern|url=https://www.latimes.com/california/story/2023-03-21/poll-is-la-ready-for-the-olympics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230819091510/https://www.latimes.com/california/story/2023-03-21/poll-is-la-ready-for-the-olympics|archive-date=August 19, 2023|access-date=May 2, 2023|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> == క్రీడలు == === వేడుకలు === 2028 జూలై 14న ప్రారంభోత్సవ వేడుకలు జరుగుతాయి. వీటికి '''లాస్ ఏంజెలెస్ మెమోరియల్ కొలిసియం''', '''సోఫై స్టేడియం''' సంయుక్తంగా ఆతిథ్యం ఇస్తాయి. కొలిసియంలో ముగింపు వేడుకలు కూడా నిర్వహిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=May 8, 2025|title=LA28: Los Angeles to host 2028 Olympic Games opening ceremony in two stadiums|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182044/https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo|archive-date=May 13, 2025|access-date=May 22, 2025|website=BBC Sport}}</ref> చలనచిత్ర నిర్మాత, మీడియా రంగ ప్రముఖుడు పీటర్ రైస్‌ను ఎల్‌ఏ28 సంస్థ వేడుకలు, సృజనాత్మక కార్యక్రమాల విభాగాధిపతిగా నియమించింది. ఒలింపిక్స్, పారాలింపిక్స్ ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకల రూపకల్పన, నిర్వహణ బాధ్యతలను అతను పర్యవేక్షిస్తాడు. ఈ కార్యక్రమాలకు ప్రత్యేకంగా ఎంత నిధులు కేటాయిస్తారనే విషయాన్ని ఎల్‌ఏ28 అధ్యక్షుడు కేసీ వాసర్‌మన్ వెల్లడించలేదు. అయితే, పీటర్ రైస్‌కు అవసరమైన అన్ని వనరులూ అందుబాటులో ఉంచుతామని చెప్పాడు. అమెరికా చలనచిత్ర, టెలివిజన్ రంగాల ప్రపంచవ్యాప్త ప్రభావాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, "ప్రపంచం మన నుంచి ఎంతో గొప్పదాన్ని ఆశిస్తోంది. సృజనాత్మకతకు ప్రపంచ రాజధాని మనమే; అందులో హాలీవుడ్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అందుకే అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచే స్థాయిలో ఈ వేడుకలను నిర్వహించాలి" అని వాసర్‌మన్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="creative">{{Multiref2|Multiple sources in reference to a creative ceremonies:||{{Cite news |last=Kiefer |first=Peter |date=July 23, 2025 |title=A Chat With Peter Rice As He Steps In to a New Role: Head of Ceremonies at L.A.'s Olympic Games |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/peter-rice-casey-wasserman-la-2028-olympics-1236326650/ |access-date=June 24, 2025 |work=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=[[Eldridge Industries]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725022541/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/peter-rice-casey-wasserman-la-2028-olympics-1236326650/ |url-status=live }}|{{Cite news |last=Palm |first=Iman|date=July 23, 2025 |title=Former Disney executive to helm 2028 Olympic ceremonies|url=https://ktla.com/news/local-news/former-disney-executive-to-helm-2028-olympic-ceremonies/|access-date=June 24, 2025 |work=[[KTLA|KTLA 5 News]] |publisher=[[Nexstar Media Group]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725022909/https://ktla.com/news/local-news/former-disney-executive-to-helm-2028-olympic-ceremonies/ |url-status=live}}|{{Cite news |date=July 23, 2025 |title=Peter Rice to oversee opening and closing ceremonies for 2028 LA Olympics and Paralympics |url=https://apnews.com/article/los-angeles-2028-olympics-ceremonies-dc2c32700cf9ea7f0cf8867f0c7d3494 |work=[[Associated Press|AP News]] |location=[[New York City]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725023408/https://apnews.com/article/los-angeles-2028-olympics-ceremonies-dc2c32700cf9ea7f0cf8867f0c7d3494 |url-status=live }}|{{Cite news |last=Steinberg |first=Brian |date=July 23, 2025 |title=Media Veteran Peter Rice to Oversee 2028 Los Angeles Olympics Ceremonies |url=https://variety.com/2025/tv/news/peter-rice-2028-los-angeles-olympics-ceremonies-1236467334/ |access-date=June 24, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725023153/https://variety.com/2025/tv/news/peter-rice-2028-los-angeles-olympics-ceremonies-1236467334/ |url-status=live}} }}</ref> బెన్ విన్‌స్టన్ కార్యనిర్వాహక నిర్మాత, సృజనాత్మక దర్శకుడిగా వ్యవహరిస్తాడు. ఆయనతో పాటు అనుభవజ్ఞుడైన వేడుకల నిర్మాత స్కాట్ గివెన్స్ కూడా ఈ బాధ్యతల్లో భాగస్వామి అవుతాడు. వీరి సంస్థలు '''ఫుల్‌వెల్ 73''' , '''ఫైవ్‌కరెంట్స్''' సంస్థలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన '''ఫుల్‌ఫైవ్''' సంయుక్త సంస్థ మొత్తం నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని పర్యవేక్షిస్తుంది.<ref name="creative2">{{Multiref2|Multiple sources in reference to a JV production company:||{{Cite news |last=Littleton |first=Cynthia |date=October 30, 2025 |title=Ben Winston to Produce 2028 Los Angeles Olympics Opening and Closing Ceremonies (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2025/tv/news/ben-winston-olympics-opening-ceremony-2028-los-angeles-1236565576/ |access-date=October 31, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031025932/https://variety.com/2025/tv/news/ben-winston-olympics-opening-ceremony-2028-los-angeles-1236565576/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Petski |first=Dennis |date=October 30, 2025 |title=Ben Winston To Produce 2028 L.A. Olympics Opening & Closing Ceremonies |url=https://deadline.com/2025/10/ben-winston-produce-l-a-olympics-opening-closing-ceremonies-1236603050/|access-date=October 31, 2025 |work=Deadline |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031030343/https://deadline.com/2025/10/ben-winston-produce-l-a-olympics-opening-closing-ceremonies-1236603050/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Harris |first=Raquel 'Rocky' |date=October 30, 2025 |title=LA Olympics Tap Emmy Winner Ben Winston to Produce Opening and Closing Ceremonies |url=https://www.thewrap.com/la-olympics-ben-winston-opening-closing-ceremonies-producer/ |access-date=October 31, 2025 |work=The Wrap |archive-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251103034412/https://www.thewrap.com/la-olympics-ben-winston-opening-closing-ceremonies-producer/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Zaccardi |first=Nick |date=October 30, 2025 |title=LA28 names Ben Winston, Scott Givens to leading roles for Opening, Closing Ceremonies |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/la-2028-olympics-opening-ceremony-ben-winston-scott-givens |access-date=October 31, 2025 |work=[[NBC Sports]] |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031030813/https://www.nbcsports.com/olympics/news/la-2028-olympics-opening-ceremony-ben-winston-scott-givens |url-status=live}} }}</ref> ప్రారంభోత్సవానికి రెండు స్టేడియాలను ఉపయోగించాలనే ఆలోచనను లాస్ ఏంజెలెస్ బిడ్ కమిటీ 2017 లోనే ప్రతిపాదించింది. ఆ ప్రతిపాదన ప్రకారం, ప్రారంభోత్సవానికి ముందుమాటగా కొలిసియంలో ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమం నిర్వహించి, అక్కడి నుంచి ఒలింపిక్ జ్యోతి ర్యాలీ చివరి దశను ఇంగిల్‌వుడ్‌కు పంపాలని భావించారు. అనంతరం ప్రధాన కార్యక్రమాన్ని సోఫై స్టేడియంలో నిర్వహిస్తూ, దానిని కొలిసియంలోని భారీ తెరలపై ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. అలాగే ముగింపు వేడుకలను సోఫై స్టేడియంలో ప్రారంభించి, కొలిసియంలో ముగించేలా కూడా ప్రతిపాదించారు.<ref name="simultaneous ceremonies">{{Multiref2|Multiple sources in reference to simultaneous ceremonies:||{{Cite news |title=LA28 Unveils 2028 Olympic and Paralympic Opening and Closing Ceremony Locations |date=May 8, 2025 |url=https://la28.org/en/newsroom/la28-unveils-2028-olympic-paralympic-opening-and-closing-ceremony-locations.html |access-date=May 8, 2025 |work=LA28.org |publisher=[[Los Angeles Organizing Committee for the 2028 Olympic and Paralympic Games]] |archive-date=July 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716020608/https://la28.org/en/newsroom/la28-unveils-2028-olympic-paralympic-opening-and-closing-ceremony-locations.html |url-status=live}}|{{cite news |last=Wharton |first=David |date=January 16, 2017 |title=L.A. organizers propose linked, simultaneous Olympic ceremonies for Coliseum, Inglewood stadium |url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-la2024-olympic-ceremonies-20170116-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116175332/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-la2024-olympic-ceremonies-20170116-story.html |archive-date=January 16, 2017 |access-date=August 25, 2017 |newspaper=[[Los Angeles Times]] |location=[[Los Angeles]]}}|{{Cite news |date=May 8, 2025 |title=LA28: Los Angeles to host 2028 Olympic Games opening ceremony in two stadiums |url=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo |access-date=May 22, 2025 |newspaper=[[BBC Sport]] |archive-date=May 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182044/https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo |url-status=live}}|{{Cite news |last=Graham |first=Bryan Armen |date=May 8, 2025 |title=LA to make Olympic history with two-venue opening ceremony in 2028 |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/may/08/los-angeles-olympics-opening-ceremony |access-date=May 22, 2025 |work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077 |archive-date=May 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182240/https://www.theguardian.com/sport/2025/may/08/los-angeles-olympics-opening-ceremony |url-status=live}}|{{Cite news |last=Turner|first=Austin|date=May 8, 2025|title=LA28 announces that 2028 Olympic Opening Ceremony will be hosted by 2 stadiums|url=https://ktla.com/news/local-news/la28-announces-that-2028-olympic-opening-ceremony-will-be-hosted-2-stadiums/|access-date=May 15, 2025|work=[[KTLA|KTLA 5 News]]|publisher=[[Nexstar Media Group]]|location=[[Los Angeles]]|archive-date=May 9, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250509163742/https://ktla.com/news/local-news/la28-announces-that-2028-olympic-opening-ceremony-will-be-hosted-2-stadiums/|url-status=live}}|{{Cite web |date=May 9, 2025|title=LA28 ceremony venues confirmed |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153282/la28-opening-closing-ceremony-locations |access-date=April 14, 2025 |website=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509113803/https://www.insidethegames.biz/articles/1153282/la28-opening-closing-ceremony-locations |archive-date=May 9, 2025 |url-status=live}} }}</ref> d0gh1c63fypszctbnx2rroeud3puaq5 4920600 4920589 2026-08-05T10:35:05Z Chaduvari 97 /* వేడుకలు */ 4920600 wikitext text/x-wiki '''2028 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు''', 2028 జూలై 14 నుంచి 30 వరకు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో జరగనున్న అంతర్జాతీయ బహుళ క్రీడల మహోత్సవం. అధికారికంగా వీటిని '''XXXIV ఒలింపియాడ్ క్రీడలు''' అని అంటారు. జనసామాన్యంలో వీటిని '''లాస్ ఏంజెలెస్ 2028''' లేదా '''ఎల్‌ఏ28 (LA28)''' అని కూడా అంటారు. ఈ క్రీడలకు ఆతిథ్యమిస్తున్న ప్రధాన నగరం [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజెలెస్]]. అయితే గ్రేటర్ లాస్ ఏంజెలెస్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఇతర నగరాల్లోనూ పలు పోటీలు నిర్వహిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2022/07/2028-olympics-dates-los-angeles-summer-games-1235071977/|title=2028 L.A. Olympics: Dates Announced For Los Angeles-Hosted Games|last1=Tapp|first1=Tom|date=July 18, 2022|work=Deadline Hollywood|access-date=July 19, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718224231/https://deadline.com/2022/07/2028-olympics-dates-los-angeles-summer-games-1235071977/|archive-date=July 18, 2022}}</ref> అదనంగా, ఓక్లహోమా నగరంలో రెండు ఉపవేదికలు కూడా ఉంటాయి.<ref name="venueplan" /><ref name="venueplan2" /> మొదట్లో లాస్ ఏంజెలెస్, [[2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు|2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల]] నిర్వహణ కోసం పోటీ పడింది. అనంతరం పలువురు అభ్యర్థి నగరాలు పోటీ నుంచి వైదొలగడంతో అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (ఐవోసీ), మిగిలిన రెండు నగరాలైన లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్‌లకు 2024, 2028 ఒలింపిక్స్‌ను ఒకేసారి కేటాయించింది. 2024 క్రీడల ఆతిథ్యానికి పారిస్‌కు ప్రాధాన్యం ఇవ్వగా, లాస్ ఏంజెలెస్ 2028 క్రీడలను నిర్వహించడానికి అంగీకరించింది. 2017 సెప్టెంబరు 13న పెరూలోని లిమాలో జరిగిన ఐఓసీ 131వ సమావేశంలో లాస్ ఏంజెలెస్‌కు అధికారికంగా ఆతిథ్య హక్కులు లభించాయి. ఈ క్రీడలతో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు మొత్తం తొమ్మిదోసారి ఒలింపిక్ క్రీడలకు, ఐదోసారి వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తోంది. లాస్ ఏంజెలెస్ ఇంతకుముందు 1932, 1984 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. దీంతో, 1908, 1948, 2012 సంవత్సరాల్లో లండన్, 1900, 1924, 2024 సంవత్సరాల్లో పారిస్ తర్వాత మూడుసార్లు వేసవి ఒలింపిక్స్ నిర్వహించిన ప్రపంచంలోని మూడో నగరంగా, అలాగే యూరప్ వెలుపల ఈ ఘనత సాధించిన తొలి నగరంగా నిలుస్తుంది. అలాగే, కిర్స్టీ కోవెంట్రీ ఐఓసీ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న కాలంలో జరిగే తొలి వేసవి ఒలింపిక్స్ కూడా ఇవే. 2020 ఒలింపిక్స్‌లో ఐచ్ఛిక క్రీడలుగా ప్రవేశించిన స్కేట్‌బోర్డింగ్, స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్, సర్ఫింగ్‌లకు ఇప్పుడు వేసవి ఒలింపిక్స్ ప్రధాన క్రీడల జాబితాలో స్థానం కల్పించారు. 2028 క్రీడల్లో ఫ్లాగ్ ఫుట్‌బాల్, స్క్వాష్ తొలిసారిగా ఐచ్ఛిక క్రీడలుగా ప్రవేశిస్తున్నాయి. వీటితో పాటు బేస్‌బాల్/సాఫ్ట్‌బాల్ మళ్లీ ఒలింపిక్స్‌లో చోటు దక్కించుకోగా, క్రికెట్ 1900 తర్వాత తొలిసారిగా తిరిగి ప్రవేశిస్తోంది. అలాగే, లాక్రోస్‌ను 1908 తర్వాత మళ్లీ పతకాల క్రీడగా నిర్వహిస్తారు. == పోటీ ప్రతిపాదనలు == 2015 సెప్టెంబరు 16న అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC) 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య ఎంపిక ప్రక్రియను ప్రకటించింది. బుడాపెస్ట్, హాంబర్గ్, లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్, రోమ్ అనే ఐదు నగరాలను అభ్యర్థి నగరాలుగా ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|title=Candidature Process Olympic Games 2024|url=http://www.olympic.org/Documents/Host_city_elections/Candidature_Process_Olympic_Games_2024.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222104446/http://www.olympic.org/Documents/Host_city_elections/Candidature_Process_Olympic_Games_2024.pdf|archive-date=December 22, 2015|access-date=March 1, 2017}}</ref> అనంతరం బుడాపెస్ట్, హాంబర్గ్, రోమ్ తమ అభ్యర్థిత్వాలను ఉపసంహరించుకోవడంతో పోటీలో లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ మాత్రమే మిగిలాయి.<ref>{{cite web|last1=Butler|first1=Nick|date=February 24, 2017|title=Exclusive: IOC vow to "further adjust" candidature process after Budapest 2024 withdrawal|url=http://www.insidethegames.biz/articles/1047403/exclusive-ioc-vow-to-further-adjust-candidature-process-after-budapest-2024-withdrawal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801164022/http://www.insidethegames.biz/articles/1047403/exclusive-ioc-vow-to-further-adjust-candidature-process-after-budapest-2024-withdrawal|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|publisher=Inside the Games}}</ref> ఇలాంటి పరిస్థితే అంతకుముందు 2022 శీతాకాల ఒలింపిక్స్ ఎంపిక సమయంలోనూ ఏర్పడింది. అప్పట్లో క్రాకోవ్, ల్వివ్, ఓస్లో, స్టాక్‌హోమ్ పోటీ నుంచి వైదొలగడంతో, చైనాలోని బీజింగ్, కజకిస్థాన్‌లోని అల్మాటీల మధ్య మాత్రమే పోటీ జరిగింది. చివరికి బీజింగ్ ఆతిథ్య నగరంగా ఎంపికైంది. 2017 ఏప్రిల్ 3న డెన్మార్క్‌లో జరిగిన ఐఓసీ సమావేశంలో ఒలింపిక్ అధికారులు లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ నగరాల ప్రతినిధులతో సమావేశమై, 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్యానికి ఒకే పోటీలో రెండు నగరాలను విజేతలుగా ప్రకటించే అవకాశంపై చర్చించారు. అభ్యర్థి నగరాల ఉపసంహరణల అనంతరం, 2017 జూన్ 9న స్విట్జర్లాండ్‌లోని లాసాన్‌లో ఐఓసీ కార్యనిర్వాహక మండలి సమావేశమై 2024, 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య ఎంపిక ప్రక్రియలను సమీక్షించింది.<ref>{{cite web|date=May 19, 2017|title=Meeting of the IOC Executive Board in Lausanne – Information for the media|url=https://www.olympic.org/news/meeting-of-the-ioc-executive-board-in-lausanne-information-for-the-media|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622192457/https://www.olympic.org/news/meeting-of-the-ioc-executive-board-in-lausanne-information-for-the-media|archive-date=June 22, 2017|publisher=Olympic.org}}</ref> 2017లోనే 2024, 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య నగరాలను ఒకేసారి ఎన్నుకోవాలని ఐఓసీ అధికారికంగా ప్రతిపాదించింది. 2017 జూలై 11న లాసాన్‌లో జరిగిన ఐఓసీ ప్రత్యేక సమావేశం ఈ ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది. అనంతరం, 2017 జూలైలో లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ నగరాల బిడ్ కమిటీలు, ఐఓసీతో సమావేశాలు నిర్వహించి, ఏ నగరం ఏ సంవత్సరానికి ఆతిథ్యం వహించాలనే విషయంపై నిర్ణయం తీసుకునే ప్రక్రియను ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite web|date=July 12, 2017|title=Bach Says Paris and LA Mayors Are 'Optimistic' About Agreement After Initial Discussions - GamesBids.com|url=https://gamesbids.com/eng/featured/bach-says-paris-and-la-mayors-are-optimistic-about-agreement-after-initial-discussions/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801165526/https://gamesbids.com/eng/featured/bach-says-paris-and-la-mayors-are-optimistic-about-agreement-after-initial-discussions/|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|website=gamesbids.com}}</ref> 2024, 2028 ఒలింపిక్స్‌ను ఒకేసారి కేటాయించాలని నిర్ణయించిన తర్వాత, 1924 పారిస్ వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు వందేళ్లు పూర్తయ్యే సందర్భంగా 2024 క్రీడలకు పారిస్‌కే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే అభిప్రాయం ఏర్పడింది.'''<ref>{{cite web|last=Wharton|first=David|date=July 31, 2017|title=Details emerge in deal to bring 2028 Summer Olympics to Los Angeles|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|archive-date=September 22, 2017|access-date=July 31, 2017|website=Los Angeles Times}}</ref>''' 2017 జూలై 31న ఐఓసీ, 2028 ఒలింపిక్స్‌కు లాస్ ఏంజెలెస్ ఒక్కటే అభ్యర్థి నగరమని ప్రకటించింది. అలాగే ఐఓసీ నుంచి అదనంగా 180 కోట్ల అమెరికన్ డాలర్ల నిధులు అందజేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref name="LA 2028">{{cite web|title=Los Angeles Declares Candidature for Olympic Games 2028- IOC to Contribute USD 1.8Billion to the Local Organizing Committee|url=https://www.olympic.org/news/los-angeles-declares-candidature-for-olympic-games-2028-ioc-to-contribute-usd-1-8-billion-to-the-local-organising-committee|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801033249/https://www.olympic.org/news/los-angeles-declares-candidature-for-olympic-games-2028-ioc-to-contribute-usd-1-8-billion-to-the-local-organising-committee|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|publisher=IOC}}</ref> దీంతో 2024 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య నగరంగా పారిస్ ఎంపిక ఖరారైంది. 2017 ఆగస్టు 11న లాస్ ఏంజెలెస్ నగర మండలి ఏకగ్రీవంగా బిడ్‌కు ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{cite web|date=August 2017|title=L.A. City Council endorses 2028 Olympics bid, accepting responsibility for any cost overruns|url=https://www.latimes.com/sports/la-sp-olympics-city-council-approves-20170811-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228204228/https://www.latimes.com/sports/la-sp-olympics-city-council-approves-20170811-story.html|archive-date=February 28, 2020|access-date=August 11, 2017|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> సెప్టెంబరు 11న ఐఓసీ మూల్యాంకన సంఘం కూడా అధికారిక ఆమోదం ఇచ్చింది. అనంతరం 2017 సెప్టెంబరు 13న ఐఓసీ సభ్యుల ఏకగ్రీవ నిర్ణయంతో లాస్ ఏంజెలెస్‌కు 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య హక్కులు అధికారికంగా లభించాయి.<ref>{{cite web|date=September 2017|title=Los Angeles gets official go-ahead to host 2028 Olympics|url=http://www.chicagotribune.com/sports/international/ct-los-angeles-gets-official-go-ahead-to-host-2028-olympics-20170911-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715093643/http://www.chicagotribune.com/sports/international/ct-los-angeles-gets-official-go-ahead-to-host-2028-olympics-20170911-story.html|archive-date=July 15, 2018|access-date=September 11, 2017|publisher=[[Chicago Tribune]]}}</ref> ఇప్పటికే ఉన్న శాశ్వత, తాత్కాలిక క్రీడా వేదికలను రికార్డు స్థాయిలో వినియోగించడమే కాకుండా, మొత్తం నిర్వహణను పూర్తిగా ప్రైవేటు నిధుల ద్వారానే చేపట్టాలన్న ప్రతిపాదనను ఐఓసీ అధ్యక్షుడు థామస్ బాక్ ప్రశంసించాడు.<ref>{{cite web|date=September 13, 2017|title=IOC makes historic decision by simultaneously awarding Olympic Games 2024 to Paris and 2028 to Los Angeles|url=https://www.olympic.org/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717195141/https://www.olympic.org/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles|archive-date=July 17, 2019|access-date=October 4, 2019|work=[[International Olympic Committee]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 30, 2019|title=Los Angeles 2028 releases "privately funded, balanced budget" for Olympic and Paralympic Games|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1078621/los-angeles-2028-releases-privately-funded-balanced-budget-for-olympic-and-paralympic-games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015105932/https://www.insidethegames.biz/articles/1078621/los-angeles-2028-releases-privately-funded-balanced-budget-for-olympic-and-paralympic-games|archive-date=October 15, 2021|access-date=January 5, 2021|website=www.insidethegames.biz}}</ref> 2017 అక్టోబరు 16న కాలిఫోర్నియా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎల్‌ఏ28 ప్రణాళికకు అధికారిక మద్దతు ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|date=October 2017|title=State taxpayers will back LA Olympics bid if it goes over budget|url=http://www.latimes.com/politics/essential/la-pol-ca-essential-politics-updates-state-taxpayers-will-back-l-a-olympics-1508170741-htmlstory.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018072014/http://www.latimes.com/politics/essential/la-pol-ca-essential-politics-updates-state-taxpayers-will-back-l-a-olympics-1508170741-htmlstory.html|archive-date=October 18, 2017|access-date=October 17, 2017|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> 2018 ఆగస్టు 29న ఒలింపిక్ అధికారులు రెండు రోజుల పర్యటన కోసం లాస్ ఏంజెలెస్ చేరుకుని, స్థానిక నిర్వాహకులతో సమావేశాలు నిర్వహించడంతో పాటు నగరంలోని కొత్త క్రీడా వేదికలను సందర్శించారు.<ref>{{cite web|date=August 2018|title=Olympic officials visit L.A. for the first time since awarding the bid and are impressed so far with what's to come|url=http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la28-ioc-20180828-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829163950/http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la28-ioc-20180828-story.html|archive-date=August 29, 2018|access-date=August 29, 2018|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> అదే సమయంలో నిర్వహించిన ఎల్‌ఎంయూ, ''లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్'' సర్వేల ప్రకారం, లాస్ ఏంజెలెస్ ప్రజల్లో 88 శాతం మందికి పైగా 2028 ఒలింపిక్, పారాలింపిక్ క్రీడలకు తమ నగరం ఆతిథ్యం ఇవ్వడాన్ని సమర్థించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/sports/more/la-sp-la-2024-olympic-bid-public-support-poll-20160223-story.html|title=LA 2024 Olympic bid receives wide public support in new poll|date=February 23, 2016|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=February 23, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117205231/https://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la-2024-olympic-bid-public-support-poll-20160223-story.html|archive-date=November 17, 2021|language=en-US}}</ref> 2023 మార్చిలో సఫ్ఫోక్ విశ్వవిద్యాలయం, ''లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్'' సంయుక్తంగా నిర్వహించిన మరో సర్వేలో 57 శాతం మంది ఈ క్రీడలు నగరానికి మేలు చేస్తాయని అభిప్రాయపడగా, 20 శాతం మంది మాత్రం ప్రతికూల ప్రభావం ఉంటుందని భావించారు.<ref>{{Cite web|last=Wharton|first=David|date=March 21, 2023|title=Poll: Is L.A. ready for the 2028 Olympics? Some residents express concern|url=https://www.latimes.com/california/story/2023-03-21/poll-is-la-ready-for-the-olympics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230819091510/https://www.latimes.com/california/story/2023-03-21/poll-is-la-ready-for-the-olympics|archive-date=August 19, 2023|access-date=May 2, 2023|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> == క్రీడలు == === వేడుకలు === 2028 జూలై 14న ప్రారంభోత్సవ వేడుకలు జరుగుతాయి. వీటికి '''లాస్ ఏంజెలెస్ మెమోరియల్ కొలిసియం''', '''సోఫై స్టేడియం''' సంయుక్తంగా ఆతిథ్యం ఇస్తాయి. కొలిసియంలో ముగింపు వేడుకలు కూడా నిర్వహిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=May 8, 2025|title=LA28: Los Angeles to host 2028 Olympic Games opening ceremony in two stadiums|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182044/https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo|archive-date=May 13, 2025|access-date=May 22, 2025|website=BBC Sport}}</ref> చలనచిత్ర నిర్మాత, మీడియా రంగ ప్రముఖుడు పీటర్ రైస్‌ను ఎల్‌ఏ28 సంస్థ వేడుకలు, సృజనాత్మక కార్యక్రమాల విభాగాధిపతిగా నియమించింది. ఒలింపిక్స్, పారాలింపిక్స్ ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకల రూపకల్పన, నిర్వహణ బాధ్యతలను అతను పర్యవేక్షిస్తాడు. ఈ కార్యక్రమాలకు ప్రత్యేకంగా ఎంత నిధులు కేటాయిస్తారనే విషయాన్ని ఎల్‌ఏ28 అధ్యక్షుడు కేసీ వాసర్‌మన్ వెల్లడించలేదు. అయితే, పీటర్ రైస్‌కు అవసరమైన అన్ని వనరులూ అందుబాటులో ఉంచుతామని చెప్పాడు. అమెరికా చలనచిత్ర, టెలివిజన్ రంగాల ప్రపంచవ్యాప్త ప్రభావాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, "ప్రపంచం మన నుంచి ఎంతో గొప్పదాన్ని ఆశిస్తోంది. సృజనాత్మకతకు ప్రపంచ రాజధాని మనమే; అందులో హాలీవుడ్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అందుకే అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచే స్థాయిలో ఈ వేడుకలను నిర్వహించాలి" అని వాసర్‌మన్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="creative">{{Multiref2|Multiple sources in reference to a creative ceremonies:||{{Cite news |last=Kiefer |first=Peter |date=July 23, 2025 |title=A Chat With Peter Rice As He Steps In to a New Role: Head of Ceremonies at L.A.'s Olympic Games |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/peter-rice-casey-wasserman-la-2028-olympics-1236326650/ |access-date=June 24, 2025 |work=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=[[Eldridge Industries]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725022541/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/peter-rice-casey-wasserman-la-2028-olympics-1236326650/ |url-status=live }}|{{Cite news |last=Palm |first=Iman|date=July 23, 2025 |title=Former Disney executive to helm 2028 Olympic ceremonies|url=https://ktla.com/news/local-news/former-disney-executive-to-helm-2028-olympic-ceremonies/|access-date=June 24, 2025 |work=[[KTLA|KTLA 5 News]] |publisher=[[Nexstar Media Group]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725022909/https://ktla.com/news/local-news/former-disney-executive-to-helm-2028-olympic-ceremonies/ |url-status=live}}|{{Cite news |date=July 23, 2025 |title=Peter Rice to oversee opening and closing ceremonies for 2028 LA Olympics and Paralympics |url=https://apnews.com/article/los-angeles-2028-olympics-ceremonies-dc2c32700cf9ea7f0cf8867f0c7d3494 |work=[[Associated Press|AP News]] |location=[[New York City]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725023408/https://apnews.com/article/los-angeles-2028-olympics-ceremonies-dc2c32700cf9ea7f0cf8867f0c7d3494 |url-status=live }}|{{Cite news |last=Steinberg |first=Brian |date=July 23, 2025 |title=Media Veteran Peter Rice to Oversee 2028 Los Angeles Olympics Ceremonies |url=https://variety.com/2025/tv/news/peter-rice-2028-los-angeles-olympics-ceremonies-1236467334/ |access-date=June 24, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725023153/https://variety.com/2025/tv/news/peter-rice-2028-los-angeles-olympics-ceremonies-1236467334/ |url-status=live}} }}</ref> బెన్ విన్‌స్టన్ కార్యనిర్వాహక నిర్మాత, సృజనాత్మక దర్శకుడిగా వ్యవహరిస్తాడు. ఆయనతో పాటు అనుభవజ్ఞుడైన వేడుకల నిర్మాత స్కాట్ గివెన్స్ కూడా ఈ బాధ్యతల్లో భాగస్వామి అవుతాడు. వీరి సంస్థలు '''ఫుల్‌వెల్ 73''' , '''ఫైవ్‌కరెంట్స్''' సంస్థలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన '''ఫుల్‌ఫైవ్''' సంయుక్త సంస్థ మొత్తం నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని పర్యవేక్షిస్తుంది.<ref name="creative2">{{Multiref2|Multiple sources in reference to a JV production company:||{{Cite news |last=Littleton |first=Cynthia |date=October 30, 2025 |title=Ben Winston to Produce 2028 Los Angeles Olympics Opening and Closing Ceremonies (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2025/tv/news/ben-winston-olympics-opening-ceremony-2028-los-angeles-1236565576/ |access-date=October 31, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031025932/https://variety.com/2025/tv/news/ben-winston-olympics-opening-ceremony-2028-los-angeles-1236565576/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Petski |first=Dennis |date=October 30, 2025 |title=Ben Winston To Produce 2028 L.A. Olympics Opening & Closing Ceremonies |url=https://deadline.com/2025/10/ben-winston-produce-l-a-olympics-opening-closing-ceremonies-1236603050/|access-date=October 31, 2025 |work=Deadline |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031030343/https://deadline.com/2025/10/ben-winston-produce-l-a-olympics-opening-closing-ceremonies-1236603050/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Harris |first=Raquel 'Rocky' |date=October 30, 2025 |title=LA Olympics Tap Emmy Winner Ben Winston to Produce Opening and Closing Ceremonies |url=https://www.thewrap.com/la-olympics-ben-winston-opening-closing-ceremonies-producer/ |access-date=October 31, 2025 |work=The Wrap |archive-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251103034412/https://www.thewrap.com/la-olympics-ben-winston-opening-closing-ceremonies-producer/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Zaccardi |first=Nick |date=October 30, 2025 |title=LA28 names Ben Winston, Scott Givens to leading roles for Opening, Closing Ceremonies |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/la-2028-olympics-opening-ceremony-ben-winston-scott-givens |access-date=October 31, 2025 |work=[[NBC Sports]] |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031030813/https://www.nbcsports.com/olympics/news/la-2028-olympics-opening-ceremony-ben-winston-scott-givens |url-status=live}} }}</ref> ప్రారంభోత్సవానికి రెండు స్టేడియాలను ఉపయోగించాలనే ఆలోచనను లాస్ ఏంజెలెస్ బిడ్ కమిటీ 2017 లోనే ప్రతిపాదించింది. ఆ ప్రతిపాదన ప్రకారం, ప్రారంభోత్సవానికి ముందుమాటగా కొలిసియంలో ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమం నిర్వహించి, అక్కడి నుంచి ఒలింపిక్ జ్యోతి ర్యాలీ చివరి దశను ఇంగిల్‌వుడ్‌కు పంపాలని భావించారు. అనంతరం ప్రధాన కార్యక్రమాన్ని సోఫై స్టేడియంలో నిర్వహిస్తూ, దానిని కొలిసియంలోని భారీ తెరలపై ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. అలాగే ముగింపు వేడుకలను సోఫై స్టేడియంలో ప్రారంభించి, కొలిసియంలో ముగించేలా కూడా ప్రతిపాదించారు.<ref name="simultaneous ceremonies">{{Multiref2|Multiple sources in reference to simultaneous ceremonies:||{{Cite news |title=LA28 Unveils 2028 Olympic and Paralympic Opening and Closing Ceremony Locations |date=May 8, 2025 |url=https://la28.org/en/newsroom/la28-unveils-2028-olympic-paralympic-opening-and-closing-ceremony-locations.html |access-date=May 8, 2025 |work=LA28.org |publisher=[[Los Angeles Organizing Committee for the 2028 Olympic and Paralympic Games]] |archive-date=July 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716020608/https://la28.org/en/newsroom/la28-unveils-2028-olympic-paralympic-opening-and-closing-ceremony-locations.html |url-status=live}}|{{cite news |last=Wharton |first=David |date=January 16, 2017 |title=L.A. organizers propose linked, simultaneous Olympic ceremonies for Coliseum, Inglewood stadium |url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-la2024-olympic-ceremonies-20170116-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116175332/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-la2024-olympic-ceremonies-20170116-story.html |archive-date=January 16, 2017 |access-date=August 25, 2017 |newspaper=[[Los Angeles Times]] |location=[[Los Angeles]]}}|{{Cite news |date=May 8, 2025 |title=LA28: Los Angeles to host 2028 Olympic Games opening ceremony in two stadiums |url=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo |access-date=May 22, 2025 |newspaper=[[BBC Sport]] |archive-date=May 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182044/https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo |url-status=live}}|{{Cite news |last=Graham |first=Bryan Armen |date=May 8, 2025 |title=LA to make Olympic history with two-venue opening ceremony in 2028 |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/may/08/los-angeles-olympics-opening-ceremony |access-date=May 22, 2025 |work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077 |archive-date=May 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182240/https://www.theguardian.com/sport/2025/may/08/los-angeles-olympics-opening-ceremony |url-status=live}}|{{Cite news |last=Turner|first=Austin|date=May 8, 2025|title=LA28 announces that 2028 Olympic Opening Ceremony will be hosted by 2 stadiums|url=https://ktla.com/news/local-news/la28-announces-that-2028-olympic-opening-ceremony-will-be-hosted-2-stadiums/|access-date=May 15, 2025|work=[[KTLA|KTLA 5 News]]|publisher=[[Nexstar Media Group]]|location=[[Los Angeles]]|archive-date=May 9, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250509163742/https://ktla.com/news/local-news/la28-announces-that-2028-olympic-opening-ceremony-will-be-hosted-2-stadiums/|url-status=live}}|{{Cite web |date=May 9, 2025|title=LA28 ceremony venues confirmed |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153282/la28-opening-closing-ceremony-locations |access-date=April 14, 2025 |website=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509113803/https://www.insidethegames.biz/articles/1153282/la28-opening-closing-ceremony-locations |archive-date=May 9, 2025 |url-status=live}} }}</ref> === ఆటలు === {{Div col|colwidth=15em}} * జలక్రీడలు ** {{GamesSport|Artistic swimming|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Diving|Events=8|Format=d}} ** {{GamesSport|Marathon swimming|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Swimming|Events=41|Format=d}} ** {{GamesSport|Water polo|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Archery|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Athletics|Events=48|Format=d}} * {{GamesSport|Badminton|Events=5|Format=d}} * బేస్‌బాల్/సాఫ్ట్‌బాల్ ** {{GamesSport|Baseball|Events=1|Format=d}} ** {{GamesSport|Softball|Events=1|Format=d}} *{{GamesSport|Basketball|Format=d}} **{{GamesSport|Basketball|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|3x3 basketball|Events=2|Format=m}} * {{GamesSport|బాక్సింగ్|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport|కానోయింగ్|Format=d}} **{{GamesSport|కానో స్ప్రింట్|Events=10|Format=m}} **{{GamesSport|Slalom canoeing|Events=6|Format=m}} * {{GamesSport|క్రికెట్|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|సైక్లింగ్|Format=d}} **{{GamesSport|BMX freestyle|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|BMX|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|Mountain biking|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|Road cycling|Events=4|Format=m}} **{{GamesSport|Track cycling|Events=12|Format=m}} * {{GamesSport|గుర్రపు స్వారీ|Format=d}} **{{GamesSport|Dressage|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|Eventing|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|Jumping|Events=2|Format=m}} * {{GamesSport|ఫెన్సింగ్|Events=12|Format=d}} * {{GamesSport|ఫీల్డ్ హాకీ|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Flag football|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Football|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|గోల్ఫ్|Events=3|Format=d}} * {{GamesSport|Gymnastics|Format=d}} **{{GamesSport|Artistic gymnastics|Events=15|Format=m}} **{{GamesSport|Rhythmic gymnastics|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport|Trampoline gymnastics|Events=2|Format=m}} * {{GamesSport|Handball|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Judo|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport|Lacrosse|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Modern pentathlon|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|రోయింగ్|Format=d}} **{{GamesSport|రోయింగ్|Events=12|Format=m}} **{{GamesSport|Coastal rowing|Events=3|Format=m}} * {{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Sailing|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|Shooting|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport|Skateboarding|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|Sport climbing|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|స్క్వాష్|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|సర్ఫింగ్|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|టేబుల్ టెన్నిస్|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Taekwondo|Events=8|Format=d}} * {{GamesSport|టెన్నిస్|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Triathlon|Events=3|Format=d}} * {{GamesSport|వాలీబాల్|Format=d}} **{{GamesSport|Beach volleyball|Format=m|Events=2}} **{{GamesSport|వాలీబాల్|Format=m|Events=2}} * {{GamesSport|వెయిట్ లిఫ్టింగ్|Events=12|Format=d}} * {{GamesSport|కుస్తీ|Format=d}} **{{GamesSport|Freestyle wrestling|Events=12|Format=m}} **{{GamesSport|Greco-Roman wrestling|Events=6|Format=m}} {{Div col end}} pemem1ai35a1j7ol0najabno39y7dlo 4920660 4920600 2026-08-05T11:16:44Z Chaduvari 97 /* ఆటలు */ 4920660 wikitext text/x-wiki '''2028 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు''', 2028 జూలై 14 నుంచి 30 వరకు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో జరగనున్న అంతర్జాతీయ బహుళ క్రీడల మహోత్సవం. అధికారికంగా వీటిని '''XXXIV ఒలింపియాడ్ క్రీడలు''' అని అంటారు. జనసామాన్యంలో వీటిని '''లాస్ ఏంజెలెస్ 2028''' లేదా '''ఎల్‌ఏ28 (LA28)''' అని కూడా అంటారు. ఈ క్రీడలకు ఆతిథ్యమిస్తున్న ప్రధాన నగరం [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజెలెస్]]. అయితే గ్రేటర్ లాస్ ఏంజెలెస్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఇతర నగరాల్లోనూ పలు పోటీలు నిర్వహిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2022/07/2028-olympics-dates-los-angeles-summer-games-1235071977/|title=2028 L.A. Olympics: Dates Announced For Los Angeles-Hosted Games|last1=Tapp|first1=Tom|date=July 18, 2022|work=Deadline Hollywood|access-date=July 19, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718224231/https://deadline.com/2022/07/2028-olympics-dates-los-angeles-summer-games-1235071977/|archive-date=July 18, 2022}}</ref> అదనంగా, ఓక్లహోమా నగరంలో రెండు ఉపవేదికలు కూడా ఉంటాయి.<ref name="venueplan" /><ref name="venueplan2" /> మొదట్లో లాస్ ఏంజెలెస్, [[2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు|2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల]] నిర్వహణ కోసం పోటీ పడింది. అనంతరం పలువురు అభ్యర్థి నగరాలు పోటీ నుంచి వైదొలగడంతో అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (ఐవోసీ), మిగిలిన రెండు నగరాలైన లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్‌లకు 2024, 2028 ఒలింపిక్స్‌ను ఒకేసారి కేటాయించింది. 2024 క్రీడల ఆతిథ్యానికి పారిస్‌కు ప్రాధాన్యం ఇవ్వగా, లాస్ ఏంజెలెస్ 2028 క్రీడలను నిర్వహించడానికి అంగీకరించింది. 2017 సెప్టెంబరు 13న పెరూలోని లిమాలో జరిగిన ఐఓసీ 131వ సమావేశంలో లాస్ ఏంజెలెస్‌కు అధికారికంగా ఆతిథ్య హక్కులు లభించాయి. ఈ క్రీడలతో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు మొత్తం తొమ్మిదోసారి ఒలింపిక్ క్రీడలకు, ఐదోసారి వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తోంది. లాస్ ఏంజెలెస్ ఇంతకుముందు 1932, 1984 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. దీంతో, 1908, 1948, 2012 సంవత్సరాల్లో లండన్, 1900, 1924, 2024 సంవత్సరాల్లో పారిస్ తర్వాత మూడుసార్లు వేసవి ఒలింపిక్స్ నిర్వహించిన ప్రపంచంలోని మూడో నగరంగా, అలాగే యూరప్ వెలుపల ఈ ఘనత సాధించిన తొలి నగరంగా నిలుస్తుంది. అలాగే, కిర్స్టీ కోవెంట్రీ ఐఓసీ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న కాలంలో జరిగే తొలి వేసవి ఒలింపిక్స్ కూడా ఇవే. 2020 ఒలింపిక్స్‌లో ఐచ్ఛిక క్రీడలుగా ప్రవేశించిన స్కేట్‌బోర్డింగ్, స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్, సర్ఫింగ్‌లకు ఇప్పుడు వేసవి ఒలింపిక్స్ ప్రధాన క్రీడల జాబితాలో స్థానం కల్పించారు. 2028 క్రీడల్లో ఫ్లాగ్ ఫుట్‌బాల్, స్క్వాష్ తొలిసారిగా ఐచ్ఛిక క్రీడలుగా ప్రవేశిస్తున్నాయి. వీటితో పాటు బేస్‌బాల్/సాఫ్ట్‌బాల్ మళ్లీ ఒలింపిక్స్‌లో చోటు దక్కించుకోగా, క్రికెట్ 1900 తర్వాత తొలిసారిగా తిరిగి ప్రవేశిస్తోంది. అలాగే, లాక్రోస్‌ను 1908 తర్వాత మళ్లీ పతకాల క్రీడగా నిర్వహిస్తారు. == పోటీ ప్రతిపాదనలు == 2015 సెప్టెంబరు 16న అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC) 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య ఎంపిక ప్రక్రియను ప్రకటించింది. బుడాపెస్ట్, హాంబర్గ్, లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్, రోమ్ అనే ఐదు నగరాలను అభ్యర్థి నగరాలుగా ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|title=Candidature Process Olympic Games 2024|url=http://www.olympic.org/Documents/Host_city_elections/Candidature_Process_Olympic_Games_2024.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222104446/http://www.olympic.org/Documents/Host_city_elections/Candidature_Process_Olympic_Games_2024.pdf|archive-date=December 22, 2015|access-date=March 1, 2017}}</ref> అనంతరం బుడాపెస్ట్, హాంబర్గ్, రోమ్ తమ అభ్యర్థిత్వాలను ఉపసంహరించుకోవడంతో పోటీలో లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ మాత్రమే మిగిలాయి.<ref>{{cite web|last1=Butler|first1=Nick|date=February 24, 2017|title=Exclusive: IOC vow to "further adjust" candidature process after Budapest 2024 withdrawal|url=http://www.insidethegames.biz/articles/1047403/exclusive-ioc-vow-to-further-adjust-candidature-process-after-budapest-2024-withdrawal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801164022/http://www.insidethegames.biz/articles/1047403/exclusive-ioc-vow-to-further-adjust-candidature-process-after-budapest-2024-withdrawal|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|publisher=Inside the Games}}</ref> ఇలాంటి పరిస్థితే అంతకుముందు 2022 శీతాకాల ఒలింపిక్స్ ఎంపిక సమయంలోనూ ఏర్పడింది. అప్పట్లో క్రాకోవ్, ల్వివ్, ఓస్లో, స్టాక్‌హోమ్ పోటీ నుంచి వైదొలగడంతో, చైనాలోని బీజింగ్, కజకిస్థాన్‌లోని అల్మాటీల మధ్య మాత్రమే పోటీ జరిగింది. చివరికి బీజింగ్ ఆతిథ్య నగరంగా ఎంపికైంది. 2017 ఏప్రిల్ 3న డెన్మార్క్‌లో జరిగిన ఐఓసీ సమావేశంలో ఒలింపిక్ అధికారులు లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ నగరాల ప్రతినిధులతో సమావేశమై, 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్యానికి ఒకే పోటీలో రెండు నగరాలను విజేతలుగా ప్రకటించే అవకాశంపై చర్చించారు. అభ్యర్థి నగరాల ఉపసంహరణల అనంతరం, 2017 జూన్ 9న స్విట్జర్లాండ్‌లోని లాసాన్‌లో ఐఓసీ కార్యనిర్వాహక మండలి సమావేశమై 2024, 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య ఎంపిక ప్రక్రియలను సమీక్షించింది.<ref>{{cite web|date=May 19, 2017|title=Meeting of the IOC Executive Board in Lausanne – Information for the media|url=https://www.olympic.org/news/meeting-of-the-ioc-executive-board-in-lausanne-information-for-the-media|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622192457/https://www.olympic.org/news/meeting-of-the-ioc-executive-board-in-lausanne-information-for-the-media|archive-date=June 22, 2017|publisher=Olympic.org}}</ref> 2017లోనే 2024, 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య నగరాలను ఒకేసారి ఎన్నుకోవాలని ఐఓసీ అధికారికంగా ప్రతిపాదించింది. 2017 జూలై 11న లాసాన్‌లో జరిగిన ఐఓసీ ప్రత్యేక సమావేశం ఈ ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది. అనంతరం, 2017 జూలైలో లాస్ ఏంజెలెస్, పారిస్ నగరాల బిడ్ కమిటీలు, ఐఓసీతో సమావేశాలు నిర్వహించి, ఏ నగరం ఏ సంవత్సరానికి ఆతిథ్యం వహించాలనే విషయంపై నిర్ణయం తీసుకునే ప్రక్రియను ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite web|date=July 12, 2017|title=Bach Says Paris and LA Mayors Are 'Optimistic' About Agreement After Initial Discussions - GamesBids.com|url=https://gamesbids.com/eng/featured/bach-says-paris-and-la-mayors-are-optimistic-about-agreement-after-initial-discussions/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801165526/https://gamesbids.com/eng/featured/bach-says-paris-and-la-mayors-are-optimistic-about-agreement-after-initial-discussions/|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|website=gamesbids.com}}</ref> 2024, 2028 ఒలింపిక్స్‌ను ఒకేసారి కేటాయించాలని నిర్ణయించిన తర్వాత, 1924 పారిస్ వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు వందేళ్లు పూర్తయ్యే సందర్భంగా 2024 క్రీడలకు పారిస్‌కే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే అభిప్రాయం ఏర్పడింది.'''<ref>{{cite web|last=Wharton|first=David|date=July 31, 2017|title=Details emerge in deal to bring 2028 Summer Olympics to Los Angeles|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|archive-date=September 22, 2017|access-date=July 31, 2017|website=Los Angeles Times}}</ref>''' 2017 జూలై 31న ఐఓసీ, 2028 ఒలింపిక్స్‌కు లాస్ ఏంజెలెస్ ఒక్కటే అభ్యర్థి నగరమని ప్రకటించింది. అలాగే ఐఓసీ నుంచి అదనంగా 180 కోట్ల అమెరికన్ డాలర్ల నిధులు అందజేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref name="LA 2028">{{cite web|title=Los Angeles Declares Candidature for Olympic Games 2028- IOC to Contribute USD 1.8Billion to the Local Organizing Committee|url=https://www.olympic.org/news/los-angeles-declares-candidature-for-olympic-games-2028-ioc-to-contribute-usd-1-8-billion-to-the-local-organising-committee|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801033249/https://www.olympic.org/news/los-angeles-declares-candidature-for-olympic-games-2028-ioc-to-contribute-usd-1-8-billion-to-the-local-organising-committee|archive-date=August 1, 2017|access-date=August 1, 2017|publisher=IOC}}</ref> దీంతో 2024 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య నగరంగా పారిస్ ఎంపిక ఖరారైంది. 2017 ఆగస్టు 11న లాస్ ఏంజెలెస్ నగర మండలి ఏకగ్రీవంగా బిడ్‌కు ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{cite web|date=August 2017|title=L.A. City Council endorses 2028 Olympics bid, accepting responsibility for any cost overruns|url=https://www.latimes.com/sports/la-sp-olympics-city-council-approves-20170811-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228204228/https://www.latimes.com/sports/la-sp-olympics-city-council-approves-20170811-story.html|archive-date=February 28, 2020|access-date=August 11, 2017|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> సెప్టెంబరు 11న ఐఓసీ మూల్యాంకన సంఘం కూడా అధికారిక ఆమోదం ఇచ్చింది. అనంతరం 2017 సెప్టెంబరు 13న ఐఓసీ సభ్యుల ఏకగ్రీవ నిర్ణయంతో లాస్ ఏంజెలెస్‌కు 2028 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య హక్కులు అధికారికంగా లభించాయి.<ref>{{cite web|date=September 2017|title=Los Angeles gets official go-ahead to host 2028 Olympics|url=http://www.chicagotribune.com/sports/international/ct-los-angeles-gets-official-go-ahead-to-host-2028-olympics-20170911-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715093643/http://www.chicagotribune.com/sports/international/ct-los-angeles-gets-official-go-ahead-to-host-2028-olympics-20170911-story.html|archive-date=July 15, 2018|access-date=September 11, 2017|publisher=[[Chicago Tribune]]}}</ref> ఇప్పటికే ఉన్న శాశ్వత, తాత్కాలిక క్రీడా వేదికలను రికార్డు స్థాయిలో వినియోగించడమే కాకుండా, మొత్తం నిర్వహణను పూర్తిగా ప్రైవేటు నిధుల ద్వారానే చేపట్టాలన్న ప్రతిపాదనను ఐఓసీ అధ్యక్షుడు థామస్ బాక్ ప్రశంసించాడు.<ref>{{cite web|date=September 13, 2017|title=IOC makes historic decision by simultaneously awarding Olympic Games 2024 to Paris and 2028 to Los Angeles|url=https://www.olympic.org/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717195141/https://www.olympic.org/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles|archive-date=July 17, 2019|access-date=October 4, 2019|work=[[International Olympic Committee]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 30, 2019|title=Los Angeles 2028 releases "privately funded, balanced budget" for Olympic and Paralympic Games|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1078621/los-angeles-2028-releases-privately-funded-balanced-budget-for-olympic-and-paralympic-games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015105932/https://www.insidethegames.biz/articles/1078621/los-angeles-2028-releases-privately-funded-balanced-budget-for-olympic-and-paralympic-games|archive-date=October 15, 2021|access-date=January 5, 2021|website=www.insidethegames.biz}}</ref> 2017 అక్టోబరు 16న కాలిఫోర్నియా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎల్‌ఏ28 ప్రణాళికకు అధికారిక మద్దతు ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|date=October 2017|title=State taxpayers will back LA Olympics bid if it goes over budget|url=http://www.latimes.com/politics/essential/la-pol-ca-essential-politics-updates-state-taxpayers-will-back-l-a-olympics-1508170741-htmlstory.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018072014/http://www.latimes.com/politics/essential/la-pol-ca-essential-politics-updates-state-taxpayers-will-back-l-a-olympics-1508170741-htmlstory.html|archive-date=October 18, 2017|access-date=October 17, 2017|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> 2018 ఆగస్టు 29న ఒలింపిక్ అధికారులు రెండు రోజుల పర్యటన కోసం లాస్ ఏంజెలెస్ చేరుకుని, స్థానిక నిర్వాహకులతో సమావేశాలు నిర్వహించడంతో పాటు నగరంలోని కొత్త క్రీడా వేదికలను సందర్శించారు.<ref>{{cite web|date=August 2018|title=Olympic officials visit L.A. for the first time since awarding the bid and are impressed so far with what's to come|url=http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la28-ioc-20180828-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829163950/http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la28-ioc-20180828-story.html|archive-date=August 29, 2018|access-date=August 29, 2018|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> అదే సమయంలో నిర్వహించిన ఎల్‌ఎంయూ, ''లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్'' సర్వేల ప్రకారం, లాస్ ఏంజెలెస్ ప్రజల్లో 88 శాతం మందికి పైగా 2028 ఒలింపిక్, పారాలింపిక్ క్రీడలకు తమ నగరం ఆతిథ్యం ఇవ్వడాన్ని సమర్థించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/sports/more/la-sp-la-2024-olympic-bid-public-support-poll-20160223-story.html|title=LA 2024 Olympic bid receives wide public support in new poll|date=February 23, 2016|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=February 23, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117205231/https://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la-2024-olympic-bid-public-support-poll-20160223-story.html|archive-date=November 17, 2021|language=en-US}}</ref> 2023 మార్చిలో సఫ్ఫోక్ విశ్వవిద్యాలయం, ''లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్'' సంయుక్తంగా నిర్వహించిన మరో సర్వేలో 57 శాతం మంది ఈ క్రీడలు నగరానికి మేలు చేస్తాయని అభిప్రాయపడగా, 20 శాతం మంది మాత్రం ప్రతికూల ప్రభావం ఉంటుందని భావించారు.<ref>{{Cite web|last=Wharton|first=David|date=March 21, 2023|title=Poll: Is L.A. ready for the 2028 Olympics? Some residents express concern|url=https://www.latimes.com/california/story/2023-03-21/poll-is-la-ready-for-the-olympics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230819091510/https://www.latimes.com/california/story/2023-03-21/poll-is-la-ready-for-the-olympics|archive-date=August 19, 2023|access-date=May 2, 2023|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> == క్రీడలు == === వేడుకలు === 2028 జూలై 14న ప్రారంభోత్సవ వేడుకలు జరుగుతాయి. వీటికి '''లాస్ ఏంజెలెస్ మెమోరియల్ కొలిసియం''', '''సోఫై స్టేడియం''' సంయుక్తంగా ఆతిథ్యం ఇస్తాయి. కొలిసియంలో ముగింపు వేడుకలు కూడా నిర్వహిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=May 8, 2025|title=LA28: Los Angeles to host 2028 Olympic Games opening ceremony in two stadiums|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182044/https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo|archive-date=May 13, 2025|access-date=May 22, 2025|website=BBC Sport}}</ref> చలనచిత్ర నిర్మాత, మీడియా రంగ ప్రముఖుడు పీటర్ రైస్‌ను ఎల్‌ఏ28 సంస్థ వేడుకలు, సృజనాత్మక కార్యక్రమాల విభాగాధిపతిగా నియమించింది. ఒలింపిక్స్, పారాలింపిక్స్ ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకల రూపకల్పన, నిర్వహణ బాధ్యతలను అతను పర్యవేక్షిస్తాడు. ఈ కార్యక్రమాలకు ప్రత్యేకంగా ఎంత నిధులు కేటాయిస్తారనే విషయాన్ని ఎల్‌ఏ28 అధ్యక్షుడు కేసీ వాసర్‌మన్ వెల్లడించలేదు. అయితే, పీటర్ రైస్‌కు అవసరమైన అన్ని వనరులూ అందుబాటులో ఉంచుతామని చెప్పాడు. అమెరికా చలనచిత్ర, టెలివిజన్ రంగాల ప్రపంచవ్యాప్త ప్రభావాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, "ప్రపంచం మన నుంచి ఎంతో గొప్పదాన్ని ఆశిస్తోంది. సృజనాత్మకతకు ప్రపంచ రాజధాని మనమే; అందులో హాలీవుడ్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అందుకే అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచే స్థాయిలో ఈ వేడుకలను నిర్వహించాలి" అని వాసర్‌మన్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="creative">{{Multiref2|Multiple sources in reference to a creative ceremonies:||{{Cite news |last=Kiefer |first=Peter |date=July 23, 2025 |title=A Chat With Peter Rice As He Steps In to a New Role: Head of Ceremonies at L.A.'s Olympic Games |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/peter-rice-casey-wasserman-la-2028-olympics-1236326650/ |access-date=June 24, 2025 |work=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=[[Eldridge Industries]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725022541/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/peter-rice-casey-wasserman-la-2028-olympics-1236326650/ |url-status=live }}|{{Cite news |last=Palm |first=Iman|date=July 23, 2025 |title=Former Disney executive to helm 2028 Olympic ceremonies|url=https://ktla.com/news/local-news/former-disney-executive-to-helm-2028-olympic-ceremonies/|access-date=June 24, 2025 |work=[[KTLA|KTLA 5 News]] |publisher=[[Nexstar Media Group]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725022909/https://ktla.com/news/local-news/former-disney-executive-to-helm-2028-olympic-ceremonies/ |url-status=live}}|{{Cite news |date=July 23, 2025 |title=Peter Rice to oversee opening and closing ceremonies for 2028 LA Olympics and Paralympics |url=https://apnews.com/article/los-angeles-2028-olympics-ceremonies-dc2c32700cf9ea7f0cf8867f0c7d3494 |work=[[Associated Press|AP News]] |location=[[New York City]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725023408/https://apnews.com/article/los-angeles-2028-olympics-ceremonies-dc2c32700cf9ea7f0cf8867f0c7d3494 |url-status=live }}|{{Cite news |last=Steinberg |first=Brian |date=July 23, 2025 |title=Media Veteran Peter Rice to Oversee 2028 Los Angeles Olympics Ceremonies |url=https://variety.com/2025/tv/news/peter-rice-2028-los-angeles-olympics-ceremonies-1236467334/ |access-date=June 24, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725023153/https://variety.com/2025/tv/news/peter-rice-2028-los-angeles-olympics-ceremonies-1236467334/ |url-status=live}} }}</ref> బెన్ విన్‌స్టన్ కార్యనిర్వాహక నిర్మాత, సృజనాత్మక దర్శకుడిగా వ్యవహరిస్తాడు. ఆయనతో పాటు అనుభవజ్ఞుడైన వేడుకల నిర్మాత స్కాట్ గివెన్స్ కూడా ఈ బాధ్యతల్లో భాగస్వామి అవుతాడు. వీరి సంస్థలు '''ఫుల్‌వెల్ 73''' , '''ఫైవ్‌కరెంట్స్''' సంస్థలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన '''ఫుల్‌ఫైవ్''' సంయుక్త సంస్థ మొత్తం నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని పర్యవేక్షిస్తుంది.<ref name="creative2">{{Multiref2|Multiple sources in reference to a JV production company:||{{Cite news |last=Littleton |first=Cynthia |date=October 30, 2025 |title=Ben Winston to Produce 2028 Los Angeles Olympics Opening and Closing Ceremonies (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2025/tv/news/ben-winston-olympics-opening-ceremony-2028-los-angeles-1236565576/ |access-date=October 31, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |location=[[Los Angeles]] |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031025932/https://variety.com/2025/tv/news/ben-winston-olympics-opening-ceremony-2028-los-angeles-1236565576/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Petski |first=Dennis |date=October 30, 2025 |title=Ben Winston To Produce 2028 L.A. Olympics Opening & Closing Ceremonies |url=https://deadline.com/2025/10/ben-winston-produce-l-a-olympics-opening-closing-ceremonies-1236603050/|access-date=October 31, 2025 |work=Deadline |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031030343/https://deadline.com/2025/10/ben-winston-produce-l-a-olympics-opening-closing-ceremonies-1236603050/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Harris |first=Raquel 'Rocky' |date=October 30, 2025 |title=LA Olympics Tap Emmy Winner Ben Winston to Produce Opening and Closing Ceremonies |url=https://www.thewrap.com/la-olympics-ben-winston-opening-closing-ceremonies-producer/ |access-date=October 31, 2025 |work=The Wrap |archive-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251103034412/https://www.thewrap.com/la-olympics-ben-winston-opening-closing-ceremonies-producer/ |url-status=live}}|{{Cite news |last=Zaccardi |first=Nick |date=October 30, 2025 |title=LA28 names Ben Winston, Scott Givens to leading roles for Opening, Closing Ceremonies |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/la-2028-olympics-opening-ceremony-ben-winston-scott-givens |access-date=October 31, 2025 |work=[[NBC Sports]] |archive-date=October 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251031030813/https://www.nbcsports.com/olympics/news/la-2028-olympics-opening-ceremony-ben-winston-scott-givens |url-status=live}} }}</ref> ప్రారంభోత్సవానికి రెండు స్టేడియాలను ఉపయోగించాలనే ఆలోచనను లాస్ ఏంజెలెస్ బిడ్ కమిటీ 2017 లోనే ప్రతిపాదించింది. ఆ ప్రతిపాదన ప్రకారం, ప్రారంభోత్సవానికి ముందుమాటగా కొలిసియంలో ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమం నిర్వహించి, అక్కడి నుంచి ఒలింపిక్ జ్యోతి ర్యాలీ చివరి దశను ఇంగిల్‌వుడ్‌కు పంపాలని భావించారు. అనంతరం ప్రధాన కార్యక్రమాన్ని సోఫై స్టేడియంలో నిర్వహిస్తూ, దానిని కొలిసియంలోని భారీ తెరలపై ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. అలాగే ముగింపు వేడుకలను సోఫై స్టేడియంలో ప్రారంభించి, కొలిసియంలో ముగించేలా కూడా ప్రతిపాదించారు.<ref name="simultaneous ceremonies">{{Multiref2|Multiple sources in reference to simultaneous ceremonies:||{{Cite news |title=LA28 Unveils 2028 Olympic and Paralympic Opening and Closing Ceremony Locations |date=May 8, 2025 |url=https://la28.org/en/newsroom/la28-unveils-2028-olympic-paralympic-opening-and-closing-ceremony-locations.html |access-date=May 8, 2025 |work=LA28.org |publisher=[[Los Angeles Organizing Committee for the 2028 Olympic and Paralympic Games]] |archive-date=July 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716020608/https://la28.org/en/newsroom/la28-unveils-2028-olympic-paralympic-opening-and-closing-ceremony-locations.html |url-status=live}}|{{cite news |last=Wharton |first=David |date=January 16, 2017 |title=L.A. organizers propose linked, simultaneous Olympic ceremonies for Coliseum, Inglewood stadium |url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-la2024-olympic-ceremonies-20170116-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116175332/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-la2024-olympic-ceremonies-20170116-story.html |archive-date=January 16, 2017 |access-date=August 25, 2017 |newspaper=[[Los Angeles Times]] |location=[[Los Angeles]]}}|{{Cite news |date=May 8, 2025 |title=LA28: Los Angeles to host 2028 Olympic Games opening ceremony in two stadiums |url=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo |access-date=May 22, 2025 |newspaper=[[BBC Sport]] |archive-date=May 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182044/https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/cvg5deg250yo |url-status=live}}|{{Cite news |last=Graham |first=Bryan Armen |date=May 8, 2025 |title=LA to make Olympic history with two-venue opening ceremony in 2028 |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/may/08/los-angeles-olympics-opening-ceremony |access-date=May 22, 2025 |work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077 |archive-date=May 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513182240/https://www.theguardian.com/sport/2025/may/08/los-angeles-olympics-opening-ceremony |url-status=live}}|{{Cite news |last=Turner|first=Austin|date=May 8, 2025|title=LA28 announces that 2028 Olympic Opening Ceremony will be hosted by 2 stadiums|url=https://ktla.com/news/local-news/la28-announces-that-2028-olympic-opening-ceremony-will-be-hosted-2-stadiums/|access-date=May 15, 2025|work=[[KTLA|KTLA 5 News]]|publisher=[[Nexstar Media Group]]|location=[[Los Angeles]]|archive-date=May 9, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250509163742/https://ktla.com/news/local-news/la28-announces-that-2028-olympic-opening-ceremony-will-be-hosted-2-stadiums/|url-status=live}}|{{Cite web |date=May 9, 2025|title=LA28 ceremony venues confirmed |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153282/la28-opening-closing-ceremony-locations |access-date=April 14, 2025 |website=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509113803/https://www.insidethegames.biz/articles/1153282/la28-opening-closing-ceremony-locations |archive-date=May 9, 2025 |url-status=live}} }}</ref> === ఆటలు === {{Div col|colwidth=15em}} * జలక్రీడలు ** {{GamesSport/sandbox|Artistic swimming|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport/sandbox|Diving|Events=8|Format=d}} ** {{GamesSport/sandbox|Marathon swimming|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport/sandbox|Swimming|Events=41|Format=d}} ** {{GamesSport/sandbox|Water polo|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Archery|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Athletics|Events=48|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Badminton|Events=5|Format=d}} * బేస్‌బాల్/సాఫ్ట్‌బాల్ ** {{GamesSport/sandbox|Baseball|Events=1|Format=d}} ** {{GamesSport/sandbox|Softball|Events=1|Format=d}} *{{GamesSport/sandbox|Basketball|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|Basketball|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|3x3 basketball|Events=2|Format=m}} * {{GamesSport/sandbox|బాక్సింగ్|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|కానోయింగ్|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|కానో స్ప్రింట్|Events=10|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Slalom canoeing|Events=6|Format=m}} * {{GamesSport/sandbox|క్రికెట్|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|సైక్లింగ్|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|BMX freestyle|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|BMX|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Mountain biking|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Road cycling|Events=4|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Track cycling|Events=12|Format=m}} * {{GamesSport/sandbox|గుర్రపు స్వారీ|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|Dressage|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Eventing|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Jumping|Events=2|Format=m}} * {{GamesSport/sandbox|ఫెన్సింగ్|Events=12|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|ఫీల్డ్ హాకీ|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Flag football|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Football|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|గోల్ఫ్|Events=3|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Gymnastics|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|Artistic gymnastics|Events=15|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Rhythmic gymnastics|Events=2|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Trampoline gymnastics|Events=2|Format=m}} * {{GamesSport/sandbox|Handball|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Judo|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Lacrosse|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Modern pentathlon|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|రోయింగ్|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|రోయింగ్|Events=12|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Coastal rowing|Events=3|Format=m}} * {{GamesSport/sandbox|Rugby sevens|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Sailing|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Shooting|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Skateboarding|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Sport climbing|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|స్క్వాష్|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|సర్ఫింగ్|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|టేబుల్ టెన్నిస్|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Taekwondo|Events=8|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|టెన్నిస్|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|Triathlon|Events=3|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|వాలీబాల్|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|Beach volleyball|Format=m|Events=2}} **{{GamesSport/sandbox|వాలీబాల్|Format=m|Events=2}} * {{GamesSport/sandbox|వెయిట్ లిఫ్టింగ్|Events=12|Format=d}} * {{GamesSport/sandbox|కుస్తీ|Format=d}} **{{GamesSport/sandbox|Freestyle wrestling|Events=12|Format=m}} **{{GamesSport/sandbox|Greco-Roman wrestling|Events=6|Format=m}} {{Div col end}} jvxup5e89tdz1z42ilqed7dhuplk1p1 0 505813 4920606 2026-08-05T10:40:03Z Rajasekhar1961 2596 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[కాల్వ శ్రీనివాసులు]] 4920606 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[కాల్వ శ్రీనివాసులు]] o5b25ayr2gvgazah2sz52nbjkqhslf1 0 505814 4920633 2026-08-05T11:00:14Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1275105545|Danielle Hollis]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4920633 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Danielle Hollis|female=true|image=|image_size=|caption=|full_name=Danielle Lee Hollis|birth_date={{birth date and age|1985|05|10|df=yes}}|birth_place={{nowrap|[[Tamworth, New South Wales]],}} Australia|nickname=|height=|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[Fast bowling|medium]]|role=[[Batter (cricket)|Batter]]|club1=[[Queensland women's cricket team|Queensland]]|year1={{nowrap|2004/05–2014/15}}|hidedeliveries=true|columns=2|column1=[[List A cricket|WLA]]|matches1=47|runs1=598|bat avg1=16.61|100s/50s1=0/3|top score1=70|deliveries1=–|wickets1=–|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=19/–|column2=[[Women's Twenty20|WT20]]|matches2=40|runs2=184|bat avg2=8.00|100s/50s2=0/0|top score2=33|deliveries2=–|wickets2=–|bowl avg2=–|fivefor2=–|tenfor2=–|best bowling2=–|catches/stumpings2=11/–|source=[https://cricketarchive.com/Archive/Players/93/93859/93859.html CricketArchive]|date=4 July 2021}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> '''డేనియల్ లీ హోలిస్''' (జననం 10 మే 1985) మాజీ ఆస్ట్రేలియన్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. ఈమె కుడిచేతి వాటం [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాటర్]]. న్యూ సౌత్ వేల్స్‌లోని టామ్‌వర్త్‌లో జన్మించిన ఈమె,<ref name="ESPNcricinfo">{{Cite web|title=Danielle Hollis|url=https://www.espncricinfo.com/player/danielle-hollis-225715|access-date=4 July 2021|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> 2004–05, 2014–15 సీజన్‌ల మధ్య మహిళల జాతీయ క్రికెట్ లీగ్ (WNCL)లో 47 [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] మ్యాచ్‌లలో [[క్వీన్స్‌ల్యాండ్ ఫైర్|క్వీన్స్‌లాండ్‌కు]] ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఈమె ఆస్ట్రేలియన్ మహిళల ట్వంటీ20 కప్‌లో క్వీన్స్‌లాండ్ తరపున 40 మ్యాచ్‌లలో కూడా ఆడింది.<ref name="CricketArchive">{{Cite web|title=Danielle Hollis|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/93/93859/93859.html|url-access=subscription|access-date=4 July 2021|publisher=[[CricketArchive]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gray, Stephen|date=18 December 2014|title=Fire Target Meteors|url=https://www.qldcricket.com.au/news/fire-target-meteors/2014-12-18|access-date=4 July 2021|publisher=[[Queensland Cricket]]}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=225715}} * Danielle Hollis at CricketArchive (subscription required) [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1985 జననాలు]] 3ys47m3xufnj0tjm31xb13rl2i9lym5 10 505815 4920641 2026-08-05T11:02:26Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '{{#switch:{{{Image|}}} |No=|#default=File:{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=3-on-3 basketball |3x3 basketball=3x3 basketball |Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic) |Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic) |Aéroball=Aéroball |Aeroball=Aéroball |Air badminton=Badminton |Air sports=Paragliding |Alpine skiing=Alpine skiing |Alysh=Alysh |American football=American football |Angling=Angling |Aquathlon=Aquathlon |Aquatics=Swimming |Archery=Archery...' 4920641 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{Image|}}} |No=|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=3-on-3 basketball |3x3 basketball=3x3 basketball |Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic) |Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic) |Aéroball=Aéroball |Aeroball=Aéroball |Air badminton=Badminton |Air sports=Paragliding |Alpine skiing=Alpine skiing |Alysh=Alysh |American football=American football |Angling=Angling |Aquathlon=Aquathlon |Aquatics=Swimming |Archery=Archery |Arctic sports=High kick |Arnis=Arnis |Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic) |Artistic swimming=Synchronized swimming |Artistic roller skating=Artistic roller skating |Association football=Football |Athletics=Athletics |Australian football=Australian football |Australian rules football=Australian football |Badminton=Badminton |Ballooning=Ballooning |Bandy=Bandy |Baseball=Baseball |Baseball5=Baseball5 |Basketball=Basketball |Basque pelota=Basque pelota |Basque Pelota=Basque pelota |Beach athletics=Beach athletics |Beach flag football=Beach flag football |Beach handball=Beach handball |Beach kabaddi=Beach kabaddi |Beach kurash=Beach kurash |Beach volleyball=Volleyball (beach) |4x4 beach volleyball=Volleyball (beach) |Beach sambo=Beach sambo |Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw |Beach sepaktakraw=Beach sepaktakraw |Beach sprint=Rowing |Beach soccer=Beach soccer |Beach tennis=Tennis |Beach water polo=Beach water polo |Beach woodball=Beach woodball |Beach wrestling=Beach wrestling |Belt wrestling=Belt wrestling |Biathlon=Biathlon |Billiard=Billiards |Billiard sports=Cue sports |Billiards sports=Cue sports |Billiards=Billiards |Billiards and snooker=Billiards |BMX=Cycling (BMX) |BMX cycling=Cycling (BMX) |BMX freestyle=BMX freestyle |BMX racing=Cycling (BMX) |Bobsleigh=Bobsleigh |Bocce=Bocce |Boccia=Boccia - Paralympic |Bodybuilding=Bodybuilding |Bouldering=Climbing |Boules=Boules sports |Boules sports=Boules sports |Bowling=Bowling |Bowls=Lawn bowls |Boxing=Boxing |Box lacrosse=Lacrosse |Breakdance=Breakdancing |Breakdancing=Breakdancing |Breaking=Breakdancing |Bridge=Contract bridge |Canoeing=Canoeing (slalom) |Canoeing and kayaking=Canoeing (flatwater) |Canoeing and kayaking (sprint)=Canoeing (flatwater) |Canoeing and kayaking (slalom)=Canoeing (slalom) |Canoe polo=Canoe polo |Canoe-Kayak=Canoeing (flatwater) |Canoe sprint=Canoeing (flatwater) |Canoe slalom=Canoeing (slalom) |Casting=Casting |Cheerleading=Cheerleading |Chess=Chess |Coastal rowing=Coastal rowing |Contract bridge=Contract bridge |Cricket=Cricket |Croquet=Croquet |Cross country skiing=Cross country skiing |Cross-country skiing=Cross country skiing |Cue sports=Cue sports |Curling=Curling |Cycling=Cycling (road) |Dancesport=DanceSport |Darts=Darts |Dene games=Snow snake |Diving=Diving |Dodgeball=Dodgeball |Dog mushing=Sled dog racing |Dragon boat=Dragon boat |Dragonboat=Dragon boat |Draughts=Draughts |Dressage=Equestrian Dressage |Duathlon=Duathlon |Equestrian=Equestrian |Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage |Equestrian (eventing)=Equestrian Eventing |Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping |Electronic sports=Electronic sports |Esports=Electronic sports |eSports=Electronic sports |Extreme sports=Inline extreme skating |Eventing=Equestrian Eventing |Fencing=Fencing |Field archery=Archery |Field hockey=Field hockey |Field Hockey=Field hockey |Field hockey5s=Field hockey |Figure skating=Figure skating |Finswimming=Finswimming |Fistball=Fistball |Fist ball=Fistball |Flag football=Flag Football |Flag Football=Flag Football |Floorball=Floorball |Flying disc=Ultimate |Football=Football |Football 5-a-side=Paralympics 2008 Football 5-a-side |Football 7-a-side=Paralympics 2008 Football 7-a-side |Football tennis=Futnet (Football Tennis) |Footgolf=Footgolf |Footvolley=Footvolley |Fencing=Fencing |Freediving=Freediving |Freestyle skiing=Freestyle skiing |Futnet=Futnet (Football Tennis) |Futsal=Futsal |Gateball=Gateball |Gliding=Gliding |Go=Go (game) |Goalball=Goalball - Paralympic |Golf=Golf |Grass skiing=Grass skiing |Gymnastics=Gymnastics (artistic) |Handball=Handball |High diving=High Diving |High jump=High jump |Hockey=Ice hockey |Hoop takraw=Sepaktakraw |Horseball=Horseball |Ice hockey=Ice hockey |Ice Hockey=Ice hockey |Ice sailing=Ice sailing |Ice stock sport=Icestock |Indoor archery=Indoor archery |Indoor athletics=Indoor athletics |Indoor cycling=Cycling artistic |Indoor hockey=Indoor hockey |Indoor kabaddi=Indoor kabaddi |Indoor soccer=Futsal |Indoor rowing=Indoor rowing |Indoor tennis=Tennis |Inline hockey=Inline hockey |Inline speed skating=Inline speed skating |Jet ski=Jet Ski |Jet Ski=Jet Ski |Jeu de paume=Jeu de paume |Judo=Judo |Jumping=Equestrian Jumping |Ju-jitsu=Jujitsu |Ju-Jitsu=Jujitsu |Jujutsu=Jujitsu |Kabaddi=Kabaddi |Karting=Karting |Kart racing=Karting |Kho kho=Kho kho |Kho-Kho=Kho kho |Karate=Karate |Karate kata=Karate |Karate-do=Karate |Kata=Karate |Kayaking=Canoeing (slalom) |Kazakh kuresi=Kazakh kuresi |Kendo=Kendo |Kho kho=Kho kho |Kickboxing=Kickboxing |Kiteboarding=Kiteboarding |Kitefoil racing=Kiteboarding |Kitesurfing=Kiteboarding |Korfball=Korfball |Kumite=Karate Kumite |Kurash=Kurash |Kyorugi=Taekwondo |Lacrosse=Lacrosse |Lawn bowls=Lawn bowls |Lawn tennis=Tennis |Lifesaving=Lifesaving |Luge=Luge |Marathon swimming=Open water swimming |Military patrol=Military patrol |Minifootball=Minifootball |Minigolf=Minigolf |MMA=MMA |Modern pentathlon=Modern pentathlon |Modern triathle=Modern triathle |Mountain biking=Cycling (mountain biking) |Mountain running=Mountain running |Mountaineering=Mountaineering |Muay=Muay Thai |Muaythai=Muay Thai |Muay Thai=Muay Thai |Netball=Netball |Nordic combined=Nordic combined |Nordic skiing=Cross country skiing |Obstacle racing=Obstacle course racing |Olympic weightlifting=Weightlifting |Open water swimming=Open water swimming |Orienteering=Orienteering |Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater) |Paddel tennis=Paddel tennis |Paddleboarding=Paddleboarding |Paddleboarding=Paddleboarding |Padel=Paddel tennis |Paddel tennis=Paddel tennis |Pahlavani wrestling=Pahlavani wrestling |Para athletics=Athletics |Paracanoe=Canoeing (flatwater) |Paracanoeing=Canoeing (flatwater) |Parachuting=Parachuting |Paragliding=Paragliding |Paramotoring=Paramotoring |Para swimming=Swimming |Park skateboarding=Skateboarding |Parkour=Parkour |Pencak silat=Pencak silat |Pétanque=Petanque |Polo=Polo |Poomsae=Karate |Powered paragliding=Paramotoring |Powerlifting=Powerlifting |Quidditch=Quidditch |Rackets=Rackets |Racquetball=Rackets |Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic) |Ringette=Ice hockey |Road cycling=Cycling (road) |Road speed skating=Inline speed skating |Roller freestyle=Inline extreme skating |Roller skating=Inline speed skating |Roller sports=Inline speed skating |Roller Sports=Inline speed skating |Roller hockey=Roller hockey |Roller speed skating=Inline speed skating |Roque=Roque |Rowing=Rowing |Rugby football=Rugby union |Rugby league=Rugby league |Rugby league sevens=Rugby league |Rugby league nines=Rugby league |Rugby sevens=Rugby Sevens |Rugby union=Rugby union |Rugby=Rugby union |Sailing=Sailing |Sambo=Sambo |Sepaktakraw=Sepaktakraw |Sepak takraw=Sepaktakraw |Shooting=Shooting |Short course swimming=Short course swimming |Short track speed skating=Short track speed skating |Short-track speed skating=Short track speed skating |Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic |Shuttlecock=Shuttlecock |Skating=Speed skating |Skateboarding=Skateboarding |Skeleton=Skeleton |Ski jumping=Ski jumping |Ski mountaineering=Ski mountaineering |Ski orienteering=Ski-orienteering |Ski-orienteering=Ski-orienteering |Slalom canoeing=Canoeing (slalom) |Snooker=Billiards |Snowboarding=Snowboarding |Snowshoe biathlon=Snowshoe biathlon |Snowshoeing=Snowshoeing |Soccer=Football |Soft tennis=Soft tennis |Softball=Softball |Speed skating=Speed skating |Speedway=Motorcycle |Sport climbing=Climbing |Squash=Squash |Sumo=Sumo |Surfing=Surfing |Longboard surfing=Surfing |Shortboard surfing=Surfing |Swimming=Swimming |Synchronised swimming=Synchronized swimming |Synchronized swimming=Synchronized swimming |Table tennis=Table tennis |Taekwondo=Taekwondo |Tennis=Tennis |Ten-pin bowling=Bowling |Tent pegging=Tent pegging |Teqball=Teqball |Tobogganing=Skeleton |Touch=Rugby union |Touch rugby=Rugby union |Track cycling=Cycling (track) |Track speed skating=Inline speed skating |Traditional boat race=Dragon boat |Traditional wrestling=Wrestling |Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline) |Trampolining=Gymnastics (trampoline) |Triathle=Modern triathle |Triathlon=Triathlon |Tug of war=Tug of war |Turkmen goresh=Turkmen goresh |Ultimate=Ultimate |Underwater fishing=Spearfishing |Underwater hockey=Underwater hockey |Unihockey=Unihockey |Va'a=Vaa |Vocotruyen=Vocotruyen |Volleyball=Volleyball (indoor) |Vovinam=Vovinam |Wakeboarding=Wakeboarding |Water motorsports=Water motorsports |Water polo=Water polo |Water skiing=Water skiing |Waterskiing=Water skiing |Waterski jumping=Water skiing |Weightlifting=Weightlifting |Windsurfing=Windsurfing |Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic |Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic |Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic |Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic |Winter pentathlon=Winter pentathlon |Wrestling=Wrestling |Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle |Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle |Greco-Roman wrestling=Wrestling |Wushu=Wushu |Xiangqi=Xiangqi |Yachting=Sailing |Zurkhaneh=Zurkhaneh}} pictogram.svg|20px|alt=|link=]]}} {{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch={{replace|{{PAGENAME}}|క్రీడలు|క్రీడల్లో}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |3x3 basketball=[[3x3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Arctic sports=[[Arctic sports]]|Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]]|Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]]|Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]]|Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]]|Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |Boccia=[[Boccia]] |BMX=[[BMX racing]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[Cycle sport|Cycling]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dog mushing=[[Dog mushing]]|Dragon and lion dance=[[Lion dance|Dragon & lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Football 5-a-side=[[Football 5-a-side]] |Football 7-a-side=[[Football 7-a-side]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Goalball=[[Goalball]] |Handball=[[Handball]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Ice Hockey=[[Ice hockey]]|Muay=[[Muay Thai|Muay]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]]|Para swimming=[[Para swimming]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Pétanque=[[Pétanque]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Roller sports=[[Roller sports]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Sitting volleyball=[[Sitting volleyball]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Touch rugby=[[Touch rugby]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wheelchair basketball=[[Wheelchair basketball]] |Wheelchair rugby=[[Wheelchair rugby]] |Wheelchair tennis=[[Wheelchair tennis]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch={{replace|{{PAGENAME}}|క్రీడలు|క్రీడల్లో}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch={{replace|{{PAGENAME}}|క్రీడలు|క్రీడల్లో}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> a1j39la6llz9f0w59uzocc4j44kb18b 4920657 4920641 2026-08-05T11:15:36Z Chaduvari 97 4920657 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{Image|}}} |No=|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=3-on-3 basketball |3x3 basketball=3x3 basketball |Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic) |Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic) |Aéroball=Aéroball |Aeroball=Aéroball |Air badminton=Badminton |Air sports=Paragliding |Alpine skiing=Alpine skiing |Alysh=Alysh |American football=American football |Angling=Angling |Aquathlon=Aquathlon |Aquatics=Swimming |Archery=Archery |Arctic sports=High kick |Arnis=Arnis |Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic) |Artistic swimming=Synchronized swimming |Artistic roller skating=Artistic roller skating |Association football=Football |Athletics=Athletics |Australian football=Australian football |Australian rules football=Australian football |Badminton=Badminton |Ballooning=Ballooning |Bandy=Bandy |Baseball=Baseball |Baseball5=Baseball5 |Basketball=Basketball |Basque pelota=Basque pelota |Basque Pelota=Basque pelota |Beach athletics=Beach athletics |Beach flag football=Beach flag football |Beach handball=Beach handball |Beach kabaddi=Beach kabaddi |Beach kurash=Beach kurash |Beach volleyball=Volleyball (beach) |4x4 beach volleyball=Volleyball (beach) |Beach sambo=Beach sambo |Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw |Beach sepaktakraw=Beach sepaktakraw |Beach sprint=Rowing |Beach soccer=Beach soccer |Beach tennis=Tennis |Beach water polo=Beach water polo |Beach woodball=Beach woodball |Beach wrestling=Beach wrestling |Belt wrestling=Belt wrestling |Biathlon=Biathlon |Billiard=Billiards |Billiard sports=Cue sports |Billiards sports=Cue sports |Billiards=Billiards |Billiards and snooker=Billiards |BMX=Cycling (BMX) |BMX cycling=Cycling (BMX) |BMX freestyle=BMX freestyle |BMX racing=Cycling (BMX) |Bobsleigh=Bobsleigh |Bocce=Bocce |Boccia=Boccia - Paralympic |Bodybuilding=Bodybuilding |Bouldering=Climbing |Boules=Boules sports |Boules sports=Boules sports |Bowling=Bowling |Bowls=Lawn bowls |Boxing=Boxing |Box lacrosse=Lacrosse |Breakdance=Breakdancing |Breakdancing=Breakdancing |Breaking=Breakdancing |Bridge=Contract bridge |Canoeing=Canoeing (slalom) |Canoeing and kayaking=Canoeing (flatwater) |Canoeing and kayaking (sprint)=Canoeing (flatwater) |Canoeing and kayaking (slalom)=Canoeing (slalom) |Canoe polo=Canoe polo |Canoe-Kayak=Canoeing (flatwater) |Canoe sprint=Canoeing (flatwater) |Canoe slalom=Canoeing (slalom) |Casting=Casting |Cheerleading=Cheerleading |Chess=Chess |Coastal rowing=Coastal rowing |Contract bridge=Contract bridge |Cricket=Cricket |Croquet=Croquet |Cross country skiing=Cross country skiing |Cross-country skiing=Cross country skiing |Cue sports=Cue sports |Curling=Curling |Cycling=Cycling (road) |Dancesport=DanceSport |Darts=Darts |Dene games=Snow snake |Diving=Diving |Dodgeball=Dodgeball |Dog mushing=Sled dog racing |Dragon boat=Dragon boat |Dragonboat=Dragon boat |Draughts=Draughts |Dressage=Equestrian Dressage |Duathlon=Duathlon |Equestrian=Equestrian |Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage |Equestrian (eventing)=Equestrian Eventing |Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping |Electronic sports=Electronic sports |Esports=Electronic sports |eSports=Electronic sports |Extreme sports=Inline extreme skating |Eventing=Equestrian Eventing |Fencing=Fencing |Field archery=Archery |Field hockey=Field hockey |Field Hockey=Field hockey |Field hockey5s=Field hockey |Figure skating=Figure skating |Finswimming=Finswimming |Fistball=Fistball |Fist ball=Fistball |Flag football=Flag Football |Flag Football=Flag Football |Floorball=Floorball |Flying disc=Ultimate |Football=Football |Football 5-a-side=Paralympics 2008 Football 5-a-side |Football 7-a-side=Paralympics 2008 Football 7-a-side |Football tennis=Futnet (Football Tennis) |Footgolf=Footgolf |Footvolley=Footvolley |Fencing=Fencing |Freediving=Freediving |Freestyle skiing=Freestyle skiing |Futnet=Futnet (Football Tennis) |Futsal=Futsal |Gateball=Gateball |Gliding=Gliding |Go=Go (game) |Goalball=Goalball - Paralympic |Golf=Golf |Grass skiing=Grass skiing |Gymnastics=Gymnastics (artistic) |Handball=Handball |High diving=High Diving |High jump=High jump |Hockey=Ice hockey |Hoop takraw=Sepaktakraw |Horseball=Horseball |Ice hockey=Ice hockey |Ice Hockey=Ice hockey |Ice sailing=Ice sailing |Ice stock sport=Icestock |Indoor archery=Indoor archery |Indoor athletics=Indoor athletics |Indoor cycling=Cycling artistic |Indoor hockey=Indoor hockey |Indoor kabaddi=Indoor kabaddi |Indoor soccer=Futsal |Indoor rowing=Indoor rowing |Indoor tennis=Tennis |Inline hockey=Inline hockey |Inline speed skating=Inline speed skating |Jet ski=Jet Ski |Jet Ski=Jet Ski |Jeu de paume=Jeu de paume |Judo=Judo |Jumping=Equestrian Jumping |Ju-jitsu=Jujitsu |Ju-Jitsu=Jujitsu |Jujutsu=Jujitsu |Kabaddi=Kabaddi |Karting=Karting |Kart racing=Karting |Kho kho=Kho kho |Kho-Kho=Kho kho |Karate=Karate |Karate kata=Karate |Karate-do=Karate |Kata=Karate |Kayaking=Canoeing (slalom) |Kazakh kuresi=Kazakh kuresi |Kendo=Kendo |Kho kho=Kho kho |Kickboxing=Kickboxing |Kiteboarding=Kiteboarding |Kitefoil racing=Kiteboarding |Kitesurfing=Kiteboarding |Korfball=Korfball |Kumite=Karate Kumite |Kurash=Kurash |Kyorugi=Taekwondo |Lacrosse=Lacrosse |Lawn bowls=Lawn bowls |Lawn tennis=Tennis |Lifesaving=Lifesaving |Luge=Luge |Marathon swimming=Open water swimming |Military patrol=Military patrol |Minifootball=Minifootball |Minigolf=Minigolf |MMA=MMA |Modern pentathlon=Modern pentathlon |Modern triathle=Modern triathle |Mountain biking=Cycling (mountain biking) |Mountain running=Mountain running |Mountaineering=Mountaineering |Muay=Muay Thai |Muaythai=Muay Thai |Muay Thai=Muay Thai |Netball=Netball |Nordic combined=Nordic combined |Nordic skiing=Cross country skiing |Obstacle racing=Obstacle course racing |Olympic weightlifting=Weightlifting |Open water swimming=Open water swimming |Orienteering=Orienteering |Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater) |Paddel tennis=Paddel tennis |Paddleboarding=Paddleboarding |Paddleboarding=Paddleboarding |Padel=Paddel tennis |Paddel tennis=Paddel tennis |Pahlavani wrestling=Pahlavani wrestling |Para athletics=Athletics |Paracanoe=Canoeing (flatwater) |Paracanoeing=Canoeing (flatwater) |Parachuting=Parachuting |Paragliding=Paragliding |Paramotoring=Paramotoring |Para swimming=Swimming |Park skateboarding=Skateboarding |Parkour=Parkour |Pencak silat=Pencak silat |Pétanque=Petanque |Polo=Polo |Poomsae=Karate |Powered paragliding=Paramotoring |Powerlifting=Powerlifting |Quidditch=Quidditch |Rackets=Rackets |Racquetball=Rackets |Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic) |Ringette=Ice hockey |Road cycling=Cycling (road) |Road speed skating=Inline speed skating |Roller freestyle=Inline extreme skating |Roller skating=Inline speed skating |Roller sports=Inline speed skating |Roller Sports=Inline speed skating |Roller hockey=Roller hockey |Roller speed skating=Inline speed skating |Roque=Roque |Rowing=Rowing |Rugby football=Rugby union |Rugby league=Rugby league |Rugby league sevens=Rugby league |Rugby league nines=Rugby league |Rugby sevens=Rugby Sevens |Rugby union=Rugby union |Rugby=Rugby union |Sailing=Sailing |Sambo=Sambo |Sepaktakraw=Sepaktakraw |Sepak takraw=Sepaktakraw |Shooting=Shooting |Short course swimming=Short course swimming |Short track speed skating=Short track speed skating |Short-track speed skating=Short track speed skating |Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic |Shuttlecock=Shuttlecock |Skating=Speed skating |Skateboarding=Skateboarding |Skeleton=Skeleton |Ski jumping=Ski jumping |Ski mountaineering=Ski mountaineering |Ski orienteering=Ski-orienteering |Ski-orienteering=Ski-orienteering |Slalom canoeing=Canoeing (slalom) |Snooker=Billiards |Snowboarding=Snowboarding |Snowshoe biathlon=Snowshoe biathlon |Snowshoeing=Snowshoeing |Soccer=Football |Soft tennis=Soft tennis |Softball=Softball |Speed skating=Speed skating |Speedway=Motorcycle |Sport climbing=Climbing |Squash=Squash |Sumo=Sumo |Surfing=Surfing |Longboard surfing=Surfing |Shortboard surfing=Surfing |Swimming=Swimming |Synchronised swimming=Synchronized swimming |Synchronized swimming=Synchronized swimming |Table tennis=Table tennis |Taekwondo=Taekwondo |Tennis=Tennis |Ten-pin bowling=Bowling |Tent pegging=Tent pegging |Teqball=Teqball |Tobogganing=Skeleton |Touch=Rugby union |Touch rugby=Rugby union |Track cycling=Cycling (track) |Track speed skating=Inline speed skating |Traditional boat race=Dragon boat |Traditional wrestling=Wrestling |Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline) |Trampolining=Gymnastics (trampoline) |Triathle=Modern triathle |Triathlon=Triathlon |Tug of war=Tug of war |Turkmen goresh=Turkmen goresh |Ultimate=Ultimate |Underwater fishing=Spearfishing |Underwater hockey=Underwater hockey |Unihockey=Unihockey |Va'a=Vaa |Vocotruyen=Vocotruyen |Volleyball=Volleyball (indoor) |Vovinam=Vovinam |Wakeboarding=Wakeboarding |Water motorsports=Water motorsports |Water polo=Water polo |Water skiing=Water skiing |Waterskiing=Water skiing |Waterski jumping=Water skiing |Weightlifting=Weightlifting |Windsurfing=Windsurfing |Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic |Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic |Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic |Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic |Winter pentathlon=Winter pentathlon |Wrestling=Wrestling |Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle |Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle |Greco-Roman wrestling=Wrestling |Wushu=Wushu |Xiangqi=Xiangqi |Yachting=Sailing |Zurkhaneh=Zurkhaneh}} pictogram.svg|20px|alt=|link=]]}} {{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch={{replace|{{PAGENAME}}|క్రీడలు|క్రీడల్లో }}{{{1}}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |3x3 basketball=[[3x3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Arctic sports=[[Arctic sports]]|Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]]|Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]]|Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]]|Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]]|Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |Boccia=[[Boccia]] |BMX=[[BMX racing]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[Cycle sport|Cycling]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dog mushing=[[Dog mushing]]|Dragon and lion dance=[[Lion dance|Dragon & lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Football 5-a-side=[[Football 5-a-side]] |Football 7-a-side=[[Football 7-a-side]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Goalball=[[Goalball]] |Handball=[[Handball]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Ice Hockey=[[Ice hockey]]|Muay=[[Muay Thai|Muay]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]]|Para swimming=[[Para swimming]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Pétanque=[[Pétanque]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Roller sports=[[Roller sports]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Sitting volleyball=[[Sitting volleyball]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Touch rugby=[[Touch rugby]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wheelchair basketball=[[Wheelchair basketball]] |Wheelchair rugby=[[Wheelchair rugby]] |Wheelchair tennis=[[Wheelchair tennis]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch={{replace|{{PAGENAME}}|క్రీడలు|క్రీడల్లో }}{{{1|}}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch={{replace|{{PAGENAME}}|క్రీడలు|క్రీడల్లో}} {{{Competitors|}}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 1gq164rqrgl5v5cpk9xg3qy7azlvif8 0 505816 4920650 2026-08-05T11:10:34Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920650 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖ}} {{Use Indian English|date=July 2024}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox official post | post = పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Pan̄cāyatī Rāj mariyu Grāmīṇābhivr̥d'dhi Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం|ఆంధ్రప్రదేశ్ చిహ్నం]] | image = Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పవన్ కళ్యాణ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = PR&RD | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = [[బుడి ముత్యాల నాయుడు]] | inaugural = [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{URL|https://appanchayats.ap.gov.in/APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} <!-- {{Politics of Andhra Pradesh}} --> '''పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''' లేదా సాధారణంగా '''గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖకు అధిపతి. గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ ప్రస్తుత మంత్రిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]], [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[పవన్ కళ్యాణ్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవిత కాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |మూలాలు |- !పదవి ప్రారంభం !పదవి ముగింపు !వ్యవధి |- ! rowspan=2|1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|97x97px]] |'''[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]'''<br/>{{small|పంచాయతీ రాజ్}}<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[నర్సీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సీపట్నం]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |rowspan=2|8 జూన్ 2014 |rowspan=2|1 ఏప్రిల్ 2017 |rowspan=2|'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |rowspan=2|<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | |'''[[కిమిడి మృణాళిని]]'''<br/>{{small|గ్రామీణాభివృద్ధి}}<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[ చీపురుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] శాసనసభ సభ్యురాలు}} |- !2 |[[File:Nara Lokesh at public meet (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[నారా లోకేష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1983)<br/>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- !3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రారెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుంగనూరు]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !4 | |'''[[బుడి ముత్యాల నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[మాడుగుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాడుగుల]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|97x97px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[పిఠాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} n2gt65cufgst8jk2ig54bge7qrq6r32 4920651 4920650 2026-08-05T11:11:33Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మంత్రుల జాబితా */ 4920651 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖ}} {{Use Indian English|date=July 2024}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox official post | post = పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Pan̄cāyatī Rāj mariyu Grāmīṇābhivr̥d'dhi Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం|ఆంధ్రప్రదేశ్ చిహ్నం]] | image = Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పవన్ కళ్యాణ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = PR&RD | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = [[బుడి ముత్యాల నాయుడు]] | inaugural = [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{URL|https://appanchayats.ap.gov.in/APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} <!-- {{Politics of Andhra Pradesh}} --> '''పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''' లేదా సాధారణంగా '''గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖకు అధిపతి. గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ ప్రస్తుత మంత్రిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]], [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[పవన్ కళ్యాణ్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవిత కాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |మూలాలు |- !పదవి ప్రారంభం !పదవి ముగింపు !వ్యవధి |- ! rowspan=2|1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|97x97px]] |'''[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]'''<br/>{{small|పంచాయతీ రాజ్}}<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[నర్సీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సీపట్నం]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |rowspan=2|8 జూన్ 2014 |rowspan=2|1 ఏప్రిల్ 2017 |rowspan=2|'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |rowspan=2|<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | |'''[[కిమిడి మృణాళిని]]'''<br/>{{small|గ్రామీణాభివృద్ధి}}<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[ చీపురుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] శాసనసభ సభ్యురాలు}} |- !2 |[[File:Nara Lokesh at public meet (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[నారా లోకేష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1983)<br/>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- !3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రారెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుంగనూరు]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !4 | |'''[[బుడి ముత్యాల నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[మాడుగుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాడుగుల]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|97x97px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[పిఠాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == 6qea9gyqy9vie830vrg9e2lqksc0v8j 4920652 4920651 2026-08-05T11:11:57Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4920652 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖ}} {{Use Indian English|date=July 2024}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox official post | post = పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Pan̄cāyatī Rāj mariyu Grāmīṇābhivr̥d'dhi Śākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200px | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ చిహ్నం|ఆంధ్రప్రదేశ్ చిహ్నం]] | image = Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[పవన్ కళ్యాణ్]] | acting = | incumbentsince = 12 జూన్ 2024 | department = పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ | style = | type = | status = | abbreviation = PR&RD | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]<br />[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = [[బుడి ముత్యాల నాయుడు]] | inaugural = [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]] | formation = 8 జూన్ 2014 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{URL|https://appanchayats.ap.gov.in/APPRPortal/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} <!-- {{Politics of Andhra Pradesh}} --> '''పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''' లేదా సాధారణంగా '''గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లోని పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖకు అధిపతి. గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ ప్రస్తుత మంత్రిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]], [[జనసేన పార్టీ]]కి చెందిన [[పవన్ కళ్యాణ్]] బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! rowspan=2 |# ! rowspan=2 colspan="2" |చిత్రం ! rowspan=2 style="width:16em" | మంత్రి<br/>{{small|(జీవిత కాలం)<br/>నియోజకవర్గం}} ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan=2 style="width:5em" |ఎన్నికలు<br/>{{small|(శాసనసభ)}} ! rowspan=2 style="width:8em" |పార్టీ ! rowspan=2 style="width:8em" |మంత్రివర్గం ! rowspan=2 style="width:10em" |ముఖ్యమంత్రి !rowspan=2 |మూలాలు |- !పదవి ప్రారంభం !పదవి ముగింపు !వ్యవధి |- ! rowspan=2|1 |rowspan=3 bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}"| |[[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|97x97px]] |'''[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]'''<br/>{{small|పంచాయతీ రాజ్}}<br/>{{small|(జననం 1957)<br/>[[నర్సీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సీపట్నం]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |rowspan=2|8 జూన్ 2014 |rowspan=2|1 ఏప్రిల్ 2017 |rowspan=2|'''{{ayd|8 June 2014|1 April 2017}}''' |rowspan=3 |[[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]<br>{{small|[[14వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(14వ)]]}} |rowspan=3 |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |rowspan=3 bgcolor="#F5EC7D"| '''[[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]]''' |rowspan=3 |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |rowspan=2|<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=19 ministers take oath along with Chandrababu Naidu |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/19-ministers-take-oath-along-with-chandrababu-naidu/ |access-date=2022-10-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | |'''[[కిమిడి మృణాళిని]]'''<br/>{{small|గ్రామీణాభివృద్ధి}}<br/>{{small|(జననం 1958)<br/>[[ చీపురుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] శాసనసభ సభ్యురాలు}} |- !2 |[[File:Nara Lokesh at public meet (cropped).jpg|97x97px]] |'''[[నారా లోకేష్]]'''<br/>{{small|(జననం 1983)<br/>శాసనమండలి సభ్యుడు}} |2 ఏప్రిల్ 2017 |29 మే 2019 |'''{{ayd|2 April 2017|29 May 2019}}''' |<ref>{{Cite news |last=Rao |first=G. v r Subba |date=2017-04-02 |title=Chandrababu Naidu's son Nara Lokesh takes oath as Minister |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidus-son-nara-lokesh-takes-oath-as-minister/article17762250.ece |access-date=2022-10-30 |issn=0971-751X}}</ref> |- !3 |rowspan=2 bgcolor="{{party color|YSR Congress Party}}"| | |'''[[పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రారెడ్డి]]'''<br/>{{small|(జననం 1952)<br/>[[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుంగనూరు]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |30 మే 2019 |7 ఏప్రిల్ 2022 |'''{{ayd|30 May 2019|7 April 2022}}''' |rowspan=2 |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]<br>{{small|[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(15వ)]]}} | rowspan="2" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | rowspan=2 bgcolor="#94A2F7"| '''[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]]''' | rowspan="2" |[[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] |<ref>{{Cite news |date=2019-05-30 |title=Jaganmohan Reddy sworn-in as Andhra Pradesh chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jaganmohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/articleshow/69574758.cms |access-date=2024-08-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- !4 | |'''[[బుడి ముత్యాల నాయుడు]]'''<br/>{{small|(జననం 1964)<br/>[[మాడుగుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాడుగుల]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |11 ఏప్రిల్ 2022 |11 జూన్ 2024 |'''{{ayd|11 April 2022|11 June 2024}}''' |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2022-04-11 |title=25 members of Jagan Reddy's revamped Cabinet take oath |url=https://www.siasat.com/25-members-of-jagan-reddys-revamped-cabinet-take-oath-2306655/ |access-date=2022-10-30 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> |- !5 |bgcolor="{{party color|Janasena Party}}"| |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|97x97px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/>{{small|(జననం 1971)<br/>[[పిఠాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] శాసనసభ సభ్యుడు}} |12 జూన్ 2024 |''ప్రస్తుతం'' |'''{{ayd|12 June 2024|}}''' |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<br>{{small|[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|(16వ)]]}} |[[జనసేన పార్టీ]] |bgcolor="#F5EC7D"| '''[[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]]''' |[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] |<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-07-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] ceuvlbo3wka193zqh1o4qg05x1j2z0l 0 505817 4920655 2026-08-05T11:12:32Z Ooarii 111296 Ooarii, [[తపస్ రాయ్]] పేజీని [[తాపస్ రాయ్]] కు తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది 4920655 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[తాపస్ రాయ్]] jgk3wxwp55ea51lnv9uf15yvixozgwh 0 505818 4920663 2026-08-05T11:18:56Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన క్వాంటం కంప్యూటి...' 4920663 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని [[క్వాంటం మెకానిక్స్]] సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త [[సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్]] కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. [[క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం]], [[ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రం]]పై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[ఫైల్:Stamp of India - 1994 - Colnect 163803 - Satyendra Nath Bose Scientist - Birth Centenary.jpeg|భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త [[సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్]] జ్ఞాపకార్థం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్ళ|బొమ్మ]] భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని [[టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్]] లో 7 [[క్విబిట్|క్విబిట్ల]]తో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''[[QpiAI-ఇండస్|ఇండస్]]'' పేరుతో 25 [[క్విబిట్]] క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా]] (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా|నేషనల్ క్వాంటం మిషన్]] అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[ఐఐటీ మండి|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి]] 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> {{Quotes|text="రాబోయే కాలం [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] ది."|author=[[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]], కేంద్ర రక్షణ మంత్రి, భారత ప్రభుత్వం|source=}} భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''[[QpiAI-ఇండస్]]'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. [[ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం]] సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ [[సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (భారతదేశం)|సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ]] (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. [[హెచ్‌సిఎల్]] సహ వ్యవస్థాపకుడు [[అజాయ్ చౌదరి]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ [[భారత ప్రభుత్వ ప్రధాన వైజ్ఞానిక సలహాదారు|ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్]] (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 [[క్విబిట్|క్విబిట్ల]] సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్|క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను]] ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం [[అటామిక్ క్లాక్|అటామిక్ గడియారాలు]], [[మాగ్నెటోమీటర్|మాగ్నెటోమీటర్ల]] అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో [[క్వాంటం ఇంజనీరింగ్|క్వాంటం టెక్నాలజీస్]] పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా|నేషనల్ క్వాంటం మిషన్]] నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్]], [[క్వాంటం సెన్సార్|క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ]], [[క్వాంటం మెటీరియల్స్|క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్]]. [[బెంగళూరు]]లోని [[ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం [[సైన్స్ పార్క్|టెక్నాలజీ పార్క్]].<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని [[లార్సెన్ & టుబ్రో]] చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి [[ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ]] (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో [[సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (భారతదేశం)|శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ]] (భారత ప్రభుత్వం), [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్]] (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్|క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను]] విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్|NAVIC]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని [[స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్]] (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి [[డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ]] (DIAT), [[సి-డాక్|సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్]] (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం [[క్వాంటం సిమ్యులేటర్|క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్]] (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో [[క్వాంటం ఆల్గారిథమ్|క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు]] అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో [[సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్]] (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో [[జాతీయ భద్రతా మండలి (భారతదేశం)|నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్]] (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, [[రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ|DRDO]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని [[సంచార్ భవన్]], CGO కాంప్లెక్స్‌లోని [[నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్]] ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> [[టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్|టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై]] ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ [[క్విబిట్|క్విబిట్ల]] ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> [[సి-డాక్|సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్]] (C-DAC) [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా|నేషనల్ క్వాంటం మిషన్]] సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> [[ఐఐటీ మండి|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ [[ఉర్బశి సిన్హా]] నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త [[సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్]], ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ [[ఐబీఎమ్|IBM]] క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ [[సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు [[క్వాంటం సెన్సార్|క్వాంటం సెన్సింగ్]] టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత [[క్వాంటం మెట్రాలజీ]] సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు [[క్వాంటం మెటీరియల్స్|క్వాంటం మెటీరియల్స్]], [[ఫోటో డిటెక్షన్]] ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది [[క్వాంటం మెటీరియల్స్]] సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్]] సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ [[నానోవైర్]] [[ఫోటాన్ కౌంటింగ్|సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను]] అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] {{ప్రవేశద్వారం|భారతదేశం}} fnl3n9qr5fbyk693fhy3xm13ode9czd 4920669 4920663 2026-08-05T11:21:56Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4920669 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని క్వాంటం మెకానిక్స్ సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం, ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రంపై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని [[టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్]] లో 7 క్విబిట్లతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''[[QpiAI-ఇండస్|ఇండస్]]'' పేరుతో 25 [[క్విబిట్]] క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా]] (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా|నేషనల్ క్వాంటం మిషన్]] అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[ఐఐటీ మండి|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి]] 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> {{Quotes|text="రాబోయే కాలం [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] ది."|author=[[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]], కేంద్ర రక్షణ మంత్రి, భారత ప్రభుత్వం|source=}} భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''[[QpiAI-ఇండస్]]'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. [[ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం]] సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ [[సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (భారతదేశం)|సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ]] (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. [[హెచ్‌సిఎల్]] సహ వ్యవస్థాపకుడు [[అజాయ్ చౌదరి]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ [[భారత ప్రభుత్వ ప్రధాన వైజ్ఞానిక సలహాదారు|ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్]] (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 [[క్విబిట్|క్విబిట్ల]] సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్|క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను]] ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం [[అటామిక్ క్లాక్|అటామిక్ గడియారాలు]], [[మాగ్నెటోమీటర్|మాగ్నెటోమీటర్ల]] అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో [[క్వాంటం ఇంజనీరింగ్|క్వాంటం టెక్నాలజీస్]] పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా|నేషనల్ క్వాంటం మిషన్]] నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్]], [[క్వాంటం సెన్సార్|క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ]], [[క్వాంటం మెటీరియల్స్|క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్]]. [[బెంగళూరు]]లోని [[ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం [[సైన్స్ పార్క్|టెక్నాలజీ పార్క్]].<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని [[లార్సెన్ & టుబ్రో]] చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి [[ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ]] (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో [[సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (భారతదేశం)|శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ]] (భారత ప్రభుత్వం), [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్]] (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్|క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను]] విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్|NAVIC]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని [[స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్]] (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి [[డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ]] (DIAT), [[సి-డాక్|సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్]] (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం [[క్వాంటం సిమ్యులేటర్|క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్]] (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో [[క్వాంటం ఆల్గారిథమ్|క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు]] అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో [[సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్]] (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో [[జాతీయ భద్రతా మండలి (భారతదేశం)|నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్]] (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, [[రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ|DRDO]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి [[క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్]] (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని [[సంచార్ భవన్]], CGO కాంప్లెక్స్‌లోని [[నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్]] ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> [[టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్|టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై]] ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ [[క్విబిట్|క్విబిట్ల]] ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> [[సి-డాక్|సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్]] (C-DAC) [[నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా|నేషనల్ క్వాంటం మిషన్]] సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> [[ఐఐటీ మండి|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ [[ఉర్బశి సిన్హా]] నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త [[సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్]], ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ [[ఐబీఎమ్|IBM]] క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ [[సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు [[క్వాంటం సెన్సార్|క్వాంటం సెన్సింగ్]] టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత [[క్వాంటం మెట్రాలజీ]] సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు [[క్వాంటం మెటీరియల్స్|క్వాంటం మెటీరియల్స్]], [[ఫోటో డిటెక్షన్]] ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది [[క్వాంటం మెటీరియల్స్]] సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ [[క్వాంటం కమ్యూనికేషన్]] సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ [[నానోవైర్]] [[ఫోటాన్ కౌంటింగ్|సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను]] అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] {{ప్రవేశద్వారం|భారతదేశం}} 5yki7y6gc0ljbmek6nc49x9ko2b8oiy 4920680 4920669 2026-08-05T11:30:27Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 ఎర్ర లింకులు తొలగింపు 4920680 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని క్వాంటం మెకానిక్స్ సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం, ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రంపై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ లో 7 క్విబిట్లతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> {{Quotes|text="రాబోయే కాలం [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] ది."|author=[[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]], కేంద్ర రక్షణ మంత్రి, భారత ప్రభుత్వం|source=}} భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''QpiAI-ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. హెచ్‌సిఎల్ సహ వ్యవస్థాపకుడు అజాయ్ చౌదరి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 క్విబిట్ల సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం అటామిక్ గడియారాలు, మాగ్నెటోమీటర్ల అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో క్వాంటం టెక్నాలజీస్ పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], క్వాంటం కమ్యూనికేషన్, క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్. [[బెంగళూరు]]లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్క్.<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని లార్సెన్ & టుబ్రో చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ (భారత ప్రభుత్వం), ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (DIAT), సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్ (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్ (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్ (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, DRDO, [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని సంచార్ భవన్, CGO కాంప్లెక్స్‌లోని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ క్విబిట్ల ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ ఉర్బశి సిన్హా నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్, ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ IBM క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు క్వాంటం సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత క్వాంటం మెట్రాలజీ సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం మెటీరియల్స్, ఫోటో డిటెక్షన్ ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది క్వాంటం మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ నానోవైర్ సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] 6fij661g50dptw5f33vu92chcmye0ji 4920681 4920680 2026-08-05T11:31:15Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920681 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని క్వాంటం మెకానిక్స్ సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం, ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రంపై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ లో 7 క్విబిట్లతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''QpiAI-ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. హెచ్‌సిఎల్ సహ వ్యవస్థాపకుడు అజాయ్ చౌదరి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 క్విబిట్ల సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం అటామిక్ గడియారాలు, మాగ్నెటోమీటర్ల అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో క్వాంటం టెక్నాలజీస్ పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], క్వాంటం కమ్యూనికేషన్, క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్. [[బెంగళూరు]]లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్క్.<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని లార్సెన్ & టుబ్రో చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ (భారత ప్రభుత్వం), ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (DIAT), సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్ (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్ (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్ (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, DRDO, [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని సంచార్ భవన్, CGO కాంప్లెక్స్‌లోని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ క్విబిట్ల ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ ఉర్బశి సిన్హా నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్, ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ IBM క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు క్వాంటం సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత క్వాంటం మెట్రాలజీ సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం మెటీరియల్స్, ఫోటో డిటెక్షన్ ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది క్వాంటం మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ నానోవైర్ సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] 2horlc5x3mtdud190q6sw9eq3hwwmwv 4920683 4920681 2026-08-05T11:31:39Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి */ 4920683 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని క్వాంటం మెకానిక్స్ సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం, ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రంపై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ లో 7 క్విబిట్లతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''QpiAI-ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. హెచ్‌సిఎల్ సహ వ్యవస్థాపకుడు అజాయ్ చౌదరి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 క్విబిట్ల సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం అటామిక్ గడియారాలు, మాగ్నెటోమీటర్ల అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో క్వాంటం టెక్నాలజీస్ పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], క్వాంటం కమ్యూనికేషన్, క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్. [[బెంగళూరు]]లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్క్.<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని లార్సెన్ & టుబ్రో చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ (భారత ప్రభుత్వం), ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (DIAT), సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్ (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్ (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్ (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, DRDO, [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని సంచార్ భవన్, CGO కాంప్లెక్స్‌లోని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ క్విబిట్ల ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ ఉర్బశి సిన్హా నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్, ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ IBM క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు క్వాంటం సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత క్వాంటం మెట్రాలజీ సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం మెటీరియల్స్, ఫోటో డిటెక్షన్ ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది క్వాంటం మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ నానోవైర్ సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] tlu5wq64o0akt0v0d4t57f511lgpkgz 4920687 4920683 2026-08-05T11:37:45Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920687 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని క్వాంటం మెకానిక్స్ సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం, ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రంపై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[File:Stamp of India - 1994 - Colnect 163803 - Satyendra Nath Bose Scientist - Birth Centenary.jpeg|thumb|Stamp of India in the memory of the Indian quantum physicist [[Satyendra Nath Bose]]]] భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ లో 7 క్విబిట్లతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''QpiAI-ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. హెచ్‌సిఎల్ సహ వ్యవస్థాపకుడు అజాయ్ చౌదరి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 క్విబిట్ల సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం అటామిక్ గడియారాలు, మాగ్నెటోమీటర్ల అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో క్వాంటం టెక్నాలజీస్ పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], క్వాంటం కమ్యూనికేషన్, క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్. [[బెంగళూరు]]లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్క్.<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని లార్సెన్ & టుబ్రో చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ (భారత ప్రభుత్వం), ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (DIAT), సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్ (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్ (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్ (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, DRDO, [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని సంచార్ భవన్, CGO కాంప్లెక్స్‌లోని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ క్విబిట్ల ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ ఉర్బశి సిన్హా నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్, ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ IBM క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు క్వాంటం సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత క్వాంటం మెట్రాలజీ సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం మెటీరియల్స్, ఫోటో డిటెక్షన్ ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది క్వాంటం మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ నానోవైర్ సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] b8wr6fvllev5tnrfnvc6gro8nqavm93 4920694 4920687 2026-08-05T11:40:41Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4920694 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం ప్రతిపాదించిన క్వాంటం కంప్యూటర్}} '''భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్''' అనేది 2026 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] అభివృద్ధి చేయడానికి రూపొందించిన [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్|క్వాంటం కంప్యూటర్]]. క్వాంటం కంప్యూటర్ అనేది భౌతికశాస్త్రంలోని క్వాంటం మెకానిక్స్ సూత్రాల ఆధారంగా పనిచేసే ఒక కంప్యూటర్. ప్రపంచంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగాభివృద్ధి భారతదేశంతో ముడిపడి ఉంది. భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ కాలం నుండి భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వారసత్వాన్ని గుర్తించవచ్చు. క్వాంటం సంఖ్యాశాస్త్రం, ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతికశాస్త్రంపై ఆయన ప్రచురించిన చివరి నాలుగు వ్యాసాలు క్వాంటం మెకానిక్స్‌కు పునాది వేశాయి. ఇవి 1924 సంవత్సరంలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-10-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[File:Stamp of India - 1994 - Colnect 163803 - Satyendra Nath Bose Scientist - Birth Centenary.jpeg|thumb|“భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త స్మారకంగా భారతదేశపు తపాలా స్టాంప్” [[సత్యేంద్రనాథ్ బోస్]]]] భారతదేశంలో మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రయోగం [[ముంబై]]లోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ లో 7 క్విబిట్లతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=M. |date=2024-12-15 |title=India warms up for a quantum jump |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-tech/india-warms-up-for-a-quantum-jump/article68988700.ece |access-date=2025-03-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> 2025 ఏప్రిల్‌లో, 'QpiAi' అనే భారతీయ స్టార్టప్ ''ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఆవిష్కరించింది. [[భారత ప్రభుత్వం]] యొక్క నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ఇండియా (NQM) పథకం కింద ఎంపిక చేసిన దేశంలో మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్ ఇది.<ref>{{cite web | title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers | url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 }}</ref><ref>{{cite web | title=Exclusive - Inside India's Most Powerful Quantum Computer in Bengaluru | website=[[యూట్యూబ్]] | date=4 August 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=oOLwKOQP8VY }}</ref><ref>{{cite web | title=QpiAI launches 25-qubit superconducting quantum computer in India | date=18 April 2025 | url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/qpiai-launches-25-qubit-superconducting-quantum-computer-in-india }}</ref><ref>{{cite web | title=Everything to know about QpiAI, the startup helping India's Quantum computing leap | date=19 July 2025 | url=https://www.financialexpress.com/life/technology-everything-to-know-about-qpiai-the-startup-helping-indias-quantum-computing-leap-3919341/ }}</ref> రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశం క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధికి సంబంధించి పథకాలలో దాదాపు ఒక బిలియన్ డాలర్లను పెట్టుబడి పెడుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal |last1=Menon |first1=Varun G. |last2=Adhikari |first2=Mainak |title=Quantum computing in India: Recent developments and future |journal=IET Quantum Communication |date=2023 |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1049/qtc2.12056 |issn=2632-8925|doi-access=free }}</ref> భారతదేశపు క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kar |first=Ayushi |date=2024-08-25 |title=India's first quantum computer set for launch under National Quantum Mission |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/indias-first-quantum-computer-set-for-launch-under-national-quantum-mission/article68566042.ece |access-date=2025-02-13 |website=BusinessLine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Quantum Mission |url=https://dst.gov.in/national-quantum-mission-nqm |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> దేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న ఏడు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి.<ref name=":3">{{Cite news |date=2024-04-19 |title=India's Quantum connects, from 1924 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-quantum-computing-journey-from-1924-to-present/articleshow/109416749.cms |access-date=2025-02-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, మండి 16వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=IIT Mandi Foundation Day: आईआईटी मंडी के स्थापना दिवस पर रक्षा मंत्री बोले- आने वाला समय क्वांटम कम्प्यूटिंग का |url=https://www.amarujala.com/shimla/iit-mandi-s-16th-foundation-day-defence-minister-rajnath-singh-present-2025-02-24 |access-date=2025-02-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థ QpiAI 2025 ఏప్రిల్ 14న ''QpiAI-ఇండస్'' పేరుతో 25 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రారంభించింది. QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన క్వాంటం కంప్యూటర్లలో ఒకటి. ఇది ఒక సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్. ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం సందర్భంగా QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్ ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారు. ''QpiAI-ఇండస్ క్వాంటం కంప్యూటర్'' అనేది అధునాతన క్వాంటం హార్డ్‌వేర్, స్కేలబుల్ కంట్రోల్, ఆప్టిమైజ్ చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌లను మిళితం చేసే భారతదేశపు మొదటి ఫుల్-స్టాక్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ సిస్టమ్. ఈ క్వాంటం కంప్యూటర్‌లో అధునాతన క్వాంటం ప్రాసెసర్‌లు, తదుపరి తరం క్వాంటం-HPC సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, AI-ఆధారిత క్వాంటం పరిష్కారాలు సమగ్రపరిచారు.<ref>{{Cite web |title=Startup selected under NQM launches one of India's most powerful quantum computers |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2121845 |website=Ministry of Science and Technology, Government of India}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశం 2018లో ''క్వాంటం ఎనేబుల్డ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ'' (QuEST) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా క్వాంటం కంప్యూటర్ అభివృద్ధి దిశగా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. QuEST ప్రోగ్రామ్ భారతదేశంలో క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పరచడానికి 250 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌తో 51 జాతీయ క్వాంటం లాబ్‌లకు నిధులు సమకూర్చింది.<ref>{{Cite web |title=India ready for a Quantum Leap - our preparedness for Quantum Technologies {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705142535/https://dst.gov.in/india-ready-quantum-leap-our-preparedness-quantum-technologies |archive-date=5 July 2024 |access-date=2025-02-17 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2020లో భారత ప్రభుత్వం క్వాంటం టెక్నాలజీలు, దాని అనువర్తనాల అభివృద్ధి కోసం 8000 కోట్ల భారతీయ రూపాయల బడ్జెట్‌ను ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల కాలానికి ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ & అప్లికేషన్స్ (NM-QTA)'' ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్‌ను భారత ప్రభుత్వ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (DST) అమలు చేయాల్సి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Budget 2020 announces Rs 8000 cr National Mission on Quantum Technologies & Applications {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109091632/https://dst.gov.in/budget-2020-announces-rs-8000-cr-national-mission-quantum-technologies-applications |archive-date=9 January 2025 |access-date=2025-02-13 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> మిషన్ ప్రకటన తర్వాత మరింత పురోగతి లేకుండా నాలుగేళ్లు ఆలస్యమైంది. 2023 ఏప్రిల్ 19న ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను 6003.65 కోట్ల భారతీయ రూపాయలకు సవరించి 2023-24 నుండి 2030-31 కాలానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్‌ను ప్రారంభించింది. హెచ్‌సిఎల్ సహ వ్యవస్థాపకుడు అజాయ్ చౌదరి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ''మిషన్ గవర్నింగ్ బోర్డ్'' ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name=":0" /> 2023లో మిషన్ ప్రకటించిన తర్వాత క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక జాతీయ మిషన్‌ను కలిగి ఉన్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్|అమెరికా]], [[ఆస్ట్రియా]], [[ఫిన్‌లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[కెనడా]], [[చైనా]] తర్వాత భారతదేశం ఏడవ దేశంగా నిలిచింది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ ప్రధాన మంత్రి సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (PM-STIAC) కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తొమ్మిది మిషన్‌లలో ఒకటి.<ref name=":3" /> == ప్రణాళిక == నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ మిషన్ గవర్నింగ్ బాడీ ఛైర్మన్ అజాయ్ చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశపు మొదటి క్వాంటం కంప్యూటర్ 6 క్విబిట్ల సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. ఇది కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం కాలంలో నిర్మితమవుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> రాబోయే మూడేళ్లలో 20-50 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని మిషన్ ప్రణాళిక రచించింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో 50-100 క్విబిట్ల క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశారు. అలాగే రాబోయే పదేళ్లలో 50-1000 క్విబిట్ల గణన సామర్థ్యం ఉన్న క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి మిషన్ ప్రణాళిక చేసింది.<ref name=":0" /> దేశంలోని గ్రౌండ్ స్టేషన్ల మధ్య 2,000 కిలోమీటర్ల వరకు దూరంలో ఉపగ్రహ ఆధారిత સુરక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్లను ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా మిషన్ మరింత ప్రణాళికను కలిగి ఉంది. ఉపగ్రహం, ఫైబర్ ఆధారితంగా ఇతర దేశాలతో సుదూర సురక్షిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌లను ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. అది కాకుండా 2,000 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరాలను కవర్ చేయడానికి ఇంటర్-సిటీ క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) అమలు చేయడానికి మల్టీ-నోడ్ క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.<ref name=":3" /> ఖచ్చితమైన నావిగేషన్ కోసం అటామిక్ గడియారాలు, మాగ్నెటోమీటర్ల అభివృద్ధికి ప్రణాళిక కూడా ఉంది.<ref name=":4" /> గ్లోబల్ క్వాంటం టెక్నాలజీ రేసులో దేశాన్ని నిలబెట్టడానికి భారతదేశంలో క్వాంటం టెక్నాలజీస్ పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను వేగవంతం చేయడానికి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ నాలుగు థెమాటిక్ హబ్‌లను (T-Hubs) స్థాపించింది. థెమాటిక్ హబ్‌లు నాలుగు విభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి [[క్వాంటం కంప్యూటింగ్]], క్వాంటం కమ్యూనికేషన్, క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్. [[బెంగళూరు]]లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌గా మారగా, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ కోసం [[ఐఐటీ మద్రాస్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్]] ఎంపికైంది. అలాగే [[ఐఐటీ బాంబే|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి]], [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]]లు వరుసగా క్వాంటం సెన్సింగ్ & మెట్రాలజీ, క్వాంటం మెటీరియల్స్ & డివైజెస్ కోసం థెమాటిక్ హబ్‌లుగా మారాయి.<ref>{{Cite web |title=NQM Landmark: T-Hubs announced to Lead India's Quantum Revolution {{!}} Department Of Science & Technology |url=https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213020023/https://dst.gov.in/nqm-landmark-t-hubs-announced-lead-indias-quantum-revolution |archive-date=13 February 2025 |access-date=2025-02-16 |website=dst.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> 2025 మే నెలలో, భారతదేశపు క్వాంటం పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[అమరావతి]]లో క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ స్థాపించబడింది. ఇది దేశంలో మొదటి క్వాంటం టెక్నాలజీ పార్క్.<ref name=":5">{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=2 May 2025 |title=TCS and IBM partner to build India's quantum future in Andhra Pradesh |url=https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115704/https://www.business-standard.com/companies/news/tcs-and-ibm-partner-to-build-india-s-quantum-future-in-andhra-pradesh-125050200624_1.html |archive-date=2 May 2025 |access-date=21 May 2025 |website=Business Standard |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=4 May 2025 |title=India's first Quantum Valley tech park to launch in Amaravati by January 2026 |url=https://www.indiatoday.in/information/story/indias-first-quantum-valley-tech-park-to-launch-in-amaravati-by-january-2026-2719326-2025-05-04 |access-date=21 May 2025 |website=India Today}}</ref> క్వాంటం వ్యాలీ టెక్ పార్క్ ప్రధాన భవనం, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణాన్ని లార్సెన్ & టుబ్రో చేపడుతోంది. ఈ పార్క్ 2026 జనవరిలో ప్రారంభం కానుంది.<ref name=":6" /> == పరిశోధన అభివృద్ధి == 2021 జనవరి నెలలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌కు సంబంధించిన పరిశోధన, అభివృద్ధిని సులభతరం చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) [[అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్]] (AWS) భాగస్వామ్యంతో ''క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అప్లికేషన్స్ లాబ్'' ను స్థాపించింది. అలాగే మార్చి నెలలో శాస్త్ర విజ్ఞాన సాంకేతిక శాఖ (భారత ప్రభుత్వం), ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) కి చెందిన 13 పరిశోధనా బృందాలు క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి [[పుణే]]లో ''I-HUB క్వాంటం టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ (I-HUB QTF)'' ని ప్రారంభించాయి. అదే నెల 22వ తేదీన, [[ఇస్రో|ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్]] (ISRO) 300 మీటర్ల దూరంలో ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్‌ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. దీనిని సాధించడానికి అనేక రకాల దేశీయ కీలక సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ట్రాన్స్మిటర్, రిసీవర్ మాడ్యూళ్ల మధ్య సమయ సమకాలీకరణ కోసం ఇది స్వదేశీ [[నావిక్]] రిసీవర్, గింబాల్ మెకానిజమ్ సిస్టమ్‌లను ఉపయోగించింది. క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ఉపయోగించి ప్రత్యక్ష వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC) ప్రాంగణంలో ప్రదర్శించబడింది. కాంపౌండ్ లోపల నేరుగా ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు భవనాల మధ్య ఈ ప్రదర్శన జరిగింది. ప్రదర్శనలో ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి జోక్యాన్ని నివారించడానికి రాత్రి వేళల్లో దీనిని నిర్వహించారు. ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శన 'శోధన ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటం కమ్యూనికేషన్' (SBQC) లక్ష్యం వైపు ఇస్రో సాధించిన ప్రధాన విజయంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Quantum Key Distribution (QKD) |url=https://www.isro.gov.in/Quantum%20Key%20Distribution%20(QKD).html |access-date=2025-02-16 |website=www.isro.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=ISRO demonstrates free space quantum communication |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/isro-demonstrates-free-space-quantum-communication/articleshow/81646844.cms?from=mdr |access-date=2025-02-16 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> జూలై నెలలో, భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి డిఫెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (DIAT), సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) పరస్పరం సహకరించుకున్నాయి. ఆగస్టు నెలలో భారతదేశంలోని విద్యావేత్తలు, పరిశ్రమ నిపుణులు, విద్యార్థులు, శాస్త్రీయ సమాజం కోసం క్వాంటం కంప్యూటర్ సిమ్యులేటర్ (QSim) టూల్‌కిట్ ప్రారంభించబడింది. క్వాంటం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధికి వాతావరణాన్ని అందించడానికి, దేశంలో క్వాంటం ఆల్గారిథమ్‌లకు అవసరమైన క్వాంటం కోడ్‌ను పరిశోధకులు రాయడానికి, లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. అక్టోబర్ నెలలో సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలిమాటిక్స్ (C-DOT) ప్రామాణిక ఆప్టికల్ ఫైబర్‌పై 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి మద్దతు ఇచ్చే క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) పరిష్కారాన్ని ఆవిష్కరించింది, క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ లాబ్‌ను ప్రారంభించింది. డిసెంబరు నెలలో [[భారత సైన్యం]] తన ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్ (NSCS) మద్దతుతో [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ లాబొరేటరీ, AI కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name=":2" /> 2022 ఏప్రిల్‌లో, DRDO, [[ఐఐటీ ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ]] సైంటిస్టులు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరానికి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను ప్రదర్శించడంలో విజయం సాధించారు. శాస్త్రవేత్తలు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[ప్రయాగ్‌రాజ్]], [[వింధ్యాచల్]] మధ్య ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య-గ్రేడ్ ఫైబర్-ఆప్టిక్ నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించి క్వాంటం కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ ప్రదర్శనను పూర్తి చేశారు.<ref name=":2">{{Cite web |last=Honrada |first=Gabriel |date=2022-03-04 |title=India aims to rival China in quantum computing |url=https://asiatimes.com/2022/03/india-aims-to-rival-china-in-quantum-computing/# |access-date=2025-02-14 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref> 2023 మార్చి 27న కేంద్ర టెలికాం మంత్రి [[అశ్విని వైష్ణవ్]] 'భారతదేశపు మొదటి అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎన్‌క్లేవ్' లో మాట్లాడుతూ దేశంలోని మొదటి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ఆధారిత టెలికాం నెట్‌వర్క్ లింక్ రాజధాని [[న్యూ ఢిల్లీ]] లోని సంచార్ భవన్, CGO కాంప్లెక్స్‌లోని నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ ఆఫీస్ మధ్య అందుబాటులోకి వచ్చిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |date=2023-03-27 |title=India's first quantum computing-based telecom network link now operational: Ashwini Vaishnaw |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/indias-first-quantum-computing-based-telecom-network-link-now-operational-ashwini-vaishnaw/articleshow/99026697.cms?from=mdr |access-date=2025-02-22 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ ముంబై ప్రొఫెసర్ 'ఆర్ విజయరాఘవన్' ప్రకారం, సంస్థ సూపర్ కండక్టింగ్ క్విబిట్ల ఆధారంగా 3-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite news |date=2023-04-29 |title=Quantum mission set to roll out from next April |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/quantum-mission-set-to-roll-out-from-next-april/articleshow/99859406.cms |access-date=2025-02-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగస్టు 28న పుణేలోని DRDO యంగ్ సైంటిస్ట్స్ లాబొరేటరీ ఫర్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ (DYSL-QT), ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ శాస్త్రవేత్తలు 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఎండ్-టు-ఎండ్ పరీక్షను పూర్తి చేశారు. ఇది సూపర్ కండక్టింగ్ సర్క్యూట్ సాంకేతికతపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=DRDO's young scientists complete end-to-end testing of 6-qubit quantum processor based on superconducting circuit technology {{!}} Defence Research and Development Organisation - DRDO, Ministry of Defence, Government of India |url=https://www.drdo.gov.in/drdo/press-release/drdos-young-scientists-complete-end-end-testing-6-qubit-quantum-processor-based |access-date=2025-02-14 |website=www.drdo.gov.in}}</ref> సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి 6 క్వాంటం బిట్‌లను (క్విబిట్‌లు) ఉపయోగించే క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరికరాన్ని 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను DYSL-QT, TIFR, [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]] (TCS) అనే మూడు సంస్థల ఉమ్మడి ప్రయత్నాల ద్వారా పూర్తి చేశారు.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-09-01 |title=DRDO, TIFR test 6-qubit quantum processor: What it means for India's quantum future |url=https://www.indiatoday.in/science/story/drdo-tifr-test-6-qubit-quantum-processor-what-it-means-for-indias-quantum-future-2591688-2024-09-01 |access-date=2025-02-14 |website=India Today |language=en}}</ref> క్వాంటం ప్రాసెసర్ నిమిత్తం నియంత్రణ, కొలత పరికరాన్ని పుణేలోని DYSL-QT బృందం అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ ఎలక్ట్రానిక్స్, కస్టమ్-ప్రోగ్రామ్డ్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డుల కలయికను ఉపయోగిస్తుంది. అలాగే టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ బృందం వారి ప్రాంగణంలో కొత్త రింగ్-రెజోనేటర్ నిర్మాణాన్ని కనుగొంది. క్విబిట్ల రూపకల్పన, తయారీలో ఇది ఉపయోగించబడింది. క్వాంటం హార్డ్‌వేర్ కోసం క్లౌడ్-ఆధారిత ఇంటర్‌ఫేస్ అభివృద్ధిలో టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ బృందం సహకారం అందించింది. 6-క్విబిట్ క్వాంటం ప్రాసెసర్ యొక్క ఈ విజయవంతమైన పరీక్ష భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ క్వాంటం టెక్నాలజీల రేసులో దేశాన్ని ముఖ్యమైన పోటీదారుగా నిలిపింది.<ref name=":1" /> సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ కంప్యూటింగ్ (C-DAC) నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో [[బెంగళూరు]] లోని తన క్యాంపస్‌లో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. దీనిని ''క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ'' అని పిలుస్తారు. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ ప్రాజెక్ట్‌లో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. ఇవి భాగాలను దిగుమతి చేసుకోవడం, సమీకరించడం, సాఫ్ట్‌వేర్, అనువర్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం. క్వాంటం రెఫరెన్స్ ఫెసిలిటీ రాబోయే మూడేళ్లలో పూర్తయి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news |date=2024-12-17 |title=India's quantum computing 'reference facility' expected in 3 years: C-DAC official |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/indias-quantum-computing-reference-facility-expected-in-3-years-c-dac-official/articleshow/116406678.cms?from=mdr |access-date=2025-02-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మండి నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ సహాయంతో తన 'సెంటర్ ఫర్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్' (CQST) వద్ద స్వదేశీ గది-ఉష్ణోగ్రత క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటర్ వేగవంతమైన లెక్కల కోసం [[ఫోటాన్|ఫోటాన్‌లను]] ఉపయోగిస్తుంది. ఇన్స్టిట్యూట్ అధికారి ప్రకారం, గది-ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే ఆప్టికల్ క్వాంటం కంప్యూటర్ "సాంప్రదాయ ఆల్గారిథమ్‌లను ఉపయోగించకుండా 86 శాతం ఖచ్చితత్వంతో డేటాను విశ్లేషించి పరిపరిష్కారాలను సూచించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. అలాగే "CPU కి బదులుగా, క్వాంటం కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసర్ (GPU) గా అధునాతన యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్, క్వాంటం సిమ్యులేటర్, క్వాంటం ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలతో పనిచేస్తుంది".<ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=IIT-Mandi developing indigenous quantum computer, will use photons for faster calculations |url=https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618224737/https://www.hindustantimes.com/science/iitmandi-developing-indigenous-quantum-computer-will-use-photons-for-faster-calculations-101709548457375.html |archive-date=18 June 2024 |access-date=2025-02-16 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> బెంగళూరులోని [[రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక నిపుణుల ప్రయోగశాలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కంప్యూటింగ్ (QuIC) లాబ్ అని పిలుస్తారు, దీనికి ప్రొఫెసర్ ఉర్బశి సిన్హా నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.<ref name=":7">{{Cite news |date=2025-10-04 |title=Indian scientists develop simpler method for quantum-based digital security |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-scientists-develop-simpler-method-for-quantum-based-digital-security/articleshow/124301722.cms |access-date=2025-11-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> లాబ్ ఫోటోనిక్ క్వాంటం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ దిశగా పనిచేస్తోంది. క్వాంటం టెక్నాలజీలలోని వివిధ రంగాలకు సిగ్నల్ ఇచ్చే ఫోటాన్ మూలాలను తయారు చేయడం, ఉపయోగించడాన్ని ప్రారంభించిన భారతదేశపు మొదటి లాబ్‌లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web |title=The way a lab in Bengaluru is leading India to QuIC-ly catch up in the quantum race |url=https://www.psa.gov.in/article/way-lab-bengaluru-leading-india-quic-ly-catch-quantum-race/2487 |access-date=2025-11-04 |website=www.psa.gov.in |language=en}}</ref> QuIC లాబ్ పరిశోధకులు దాదాపు 1 మిలియన్ ధృవీకరించబడిన ర్యాండమ్ బిట్‌లను ఉత్పత్తి చేసే క్వాంటం ర్యాండమ్ నంబర్ జెనరేటర్‌ను తయారు చేశారు. 2025లో, ఈ ప్రక్రియ IBM కి చెందిన ఒక వాణిజ్య క్వాంటం కంప్యూటర్‌పై పరీక్షించబడింది.<ref name=":7" /> 2025 మే నెలలో, IBM, TCS, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] కలసి అమరావతిలోని [[అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ|క్వాంటం వ్యాలీ]] టెక్ పార్క్‌లో పాల్గొనడానికి, భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి කිරීමට భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి.<ref name=":5" /> == ప్రారంభ కంపెనీలు (స్టార్టప్‌లు) == క్వాంటం టెక్నాలజీల అభివృద్ధి రేసులో భారతదేశంలో క్వాంటం కంప్యూటింగ్ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌లను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని [[స్టార్టప్ కంపెనీ|స్టార్టప్]] కంపెనీలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. [[బెంగళూరు]] ఆధారిత స్టార్టప్ కంపెనీ QpiAI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఉత్పాదక AI సాంకేతికతలలో పురోగతి కోసం 2019లో స్థాపించబడింది. దీనిని ప్రస్తుతం కంపెనీ సిఈఓగా ఉన్న ''నాగేంద్ర నాగరాజ'' స్థాపించారు. కంపెనీ బెంగళూరులోని తన ప్రధాన కార్యాలయంలో ఈ సంవత్సరంలోనే చాలా త్వరగా 25-క్విబిట్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక వేసింది.<ref>{{Cite web |date=2024-06-21 |title=Quantum computing startup QpiAI raises $6.5 million in pre-series A funding - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/business/startup/qpiai-raises-over-doller-6-million-in-pre-series-a-funding-yournest-sidbi-19431976.htm |access-date=2025-02-14 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=After GenAI, investors make a beeline for quantum computing startups |url=https://www.financialexpress.com/business/digital-transformation-after-genai-investors-make-a-beeline-for-quantum-computing-startups-3677353/ |access-date=2025-02-14 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> అలాగే మరొక క్వాంటం కంప్యూటింగ్ స్టార్టప్ కంపెనీ ''బోసాన్ క్యూ పిఎస్ఐ'' (BosonQ Psi) కూడా బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. ఇది క్వాంటం కంప్యూటింగ్‌ను ఉపయోగించుకునే ఒక సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ. దీనికి ప్రసిద్ధ భారతీయ క్వాంటం భౌతిక శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్, ప్రాథమిక పరిమాణం 'సై' (Psi) పేర్లు కలిపి పెట్టారు. ఇది యుఎస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఐటీ కంపెనీ IBM క్వాంటం నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=IBM Quantum Networks onboards first Indian startup BosonQ PSI |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-ibm-quantum-networks-onboards-first-indian-startup-bosonq-psi-227375 |access-date=2025-02-14 |website=Zee Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.bosonqpsi.com/about |access-date=2025-02-14 |website=BosonQ Psi |language=en}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] తన రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలైన ''నేషనల్ క్వాంటం మిషన్'', ''నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్'' కింద క్వాంటం కంప్యూటింగ్, కమ్యూనికేషన్, సెన్సింగ్, అడ్వాన్స్‌డ్ మెటీరియల్స్ రంగాలలో అధునాతన సాంకేతికతల ఆవిష్కరణ కోసం ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలను ఎంపిక చేసింది. ఈ ఎనిమిది ప్రధాన స్టార్టప్ కంపెనీలు: [[QNu లాబ్స్]] (బెంగళూరు), QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు), దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ముంబై), ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఐఐటీ ఢిల్లీ), క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (పుణే), క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఢిల్లీ), ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (అహ్మదాబాద్), క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (బెంగళూరు).<ref name=":4">{{Cite web |last=Choucair |first=Cierra |date=2024-11-26 |title=India Announces Support for Eight Startups Under National Quantum Mission |url=https://thequantuminsider.com/2024/11/26/india-announces-support-for-eight-startups-under-national-quantum-mission/ |access-date=2025-02-17 |website=The Quantum Insider |language=en-US}}</ref> ఈ ఎనిమిది స్టార్టప్ కంపెనీలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధి బాధ్యతలను అందించారు. స్టార్టప్ కంపెనీ QNu లాబ్స్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. సైబర్ బెదిరింపులను నిరోధించే సురక్షితమైన కమ్యూనికేషన్ పరిష్కారాలను అందించే క్వాంటం-సేఫ్ నెట్‌వర్క్‌లను అభివృద్ధి చేయడంలో ఇది నైపుణ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే QPiAI ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇది స్కేలబుల్, అత్యుత్తమ సామర్థ్యం గల క్వాంటం వ్యవస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడే సూపర్ కండక్టింగ్ క్వాంటం కంప్యూటర్‌ను నిర్మిస్తోంది.<ref name=":4" /> దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం కంప్యూటర్ కోసం అవసరమైన హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధిపై పనిచేస్తున్నాయి. దిమిరా టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్వదేశీ [[క్రయోజెనిక్స్|క్రయోజెనిక్]] కేబుళ్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది, ఇది క్వాంటం హార్డ్‌వేర్‌కు అవసరమైన తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వాతావరణాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ముఖ్యమైన భాగం. అలాగే ప్రెనిష్క్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ప్రెసిషన్ డయోడ్-లేజర్ సిస్టమ్‌లు క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలలో ముఖ్యమైన భాగం. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్‌లు క్వాంటం సెన్సింగ్ టెక్నాలజీలపై పనిచేస్తున్నాయి. క్యూ ప్రయోగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఆప్టికల్ అటామిక్ గడియారాలు, సంబంధిత క్వాంటం మెట్రాలజీ సాంకేతికతల ఆవిష్కరణలపై పనిచేస్తోంది. ఈ సాంకేతికతలు ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఖచ్చితమైన సమయ పాలనలో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. క్వానాస్ట్రా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అధునాతన క్రయోజెనిక్ సిస్టమ్‌లు, సూపర్ కండక్టింగ్ డిటెక్టర్ల తయారీపై పనిచేస్తోంది.<ref name=":4" /> అహ్మదాబాద్‌లోని ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, బెంగళూరులోని క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ స్టార్టప్ కంపెనీలు క్వాంటం మెటీరియల్స్, ఫోటో డిటెక్షన్ ని అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రిస్టైన్ డైమండ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం సెన్సింగ్ కోసం వజ్ర ఆధారిత పదార్థాలను రూపొందించే దిశగా పనిచేస్తోంది, ఇది క్వాంటం మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో గొప్ప పురోగతి. అలాగే క్వాన్ 2డి టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్వాంటం కమ్యూనికేషన్ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి సూపర్ కండక్టింగ్ నానోవైర్ సింగిల్-ఫోటాన్ డిటెక్టర్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref name=":4" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశంలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]] [[వర్గం:క్వాంటం కంప్యూటింగ్]] cfw59d84wnh88f1gudalm9r7thzhmlj 0 505819 4920665 2026-08-05T11:19:01Z Ooarii 111296 Ooarii, [[సువెందు అధికారి]] పేజీని [[శుభేందు అధికారీ]] కు తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది 4920665 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[శుభేందు అధికారీ]] omom8u5kkigb714q75et4x888obcp97