వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk Topic 0 1394 4941108 4836179 2026-08-21T14:19:59Z Kalasagary 107518 4941108 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}} {{Infobox settlement | name = విజయనగరం | other_name = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Vizianagaram Montage.png | image_alt = | image_caption = పై ఎడమనుండి సవ్య దిశలో: ఘంట స్తంభం, విజయనగరం కోట బాల్కనీ, విజయనగరం దృశ్యం, పేరుపొందిన మహాకవి గురజాడ అప్పారావు రచనలలో వాక్యాలు, విజయనగరం కోటగోడలు, విజయనగరం రైల్వే స్టేషన్ లో ఆవిరి యంత్రం మాదిరి. | etymology = | nickname = | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ లో స్థానం | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord| 18.1159|N| 83.406|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- requires established_title= --> | established_title1 = పట్టణంగా గుర్తింపు | established_date1 = 1888 | established_title2 = నగరంగా గుర్తింపు | established_date2 = | founder = విజయరామరాజు | named_for = | parts_type = వార్డులు | parts = 50 | government_footnotes = | government_type = [[Municipal Corporations in India|Mayor–Council]] | governing_body = [[Vizianagaram municipal corporation ]] [[Visakhapatnam Metropolitan Region Development Authority]] | leader_party = | leader_title = మేయరు | leader_name = | leader_title1 = MLA | leader_name1 = [[పూసపాటి అదితి విజయలక్ష్మి గజపతి రాజు]] | leader_title2 = MP | leader_name2 = [[కలిశెట్టి అప్పలనాయుడు]] | leader_title3 = [[Municipal commissioner]] | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=municipality>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/VIZIANAGARAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810145501/http://cdma.ap.gov.in/VIZIANAGARAM/Basic_information_Municipality.html|archive-date=2014-08-10|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 29.27 | area_metro_footnotes = <ref name="census">{{cite web |title=District Census Hand Book : Vizianagaram (Part B) |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2812_PART_B_DCHB_VIZIANAGARAM.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh |access-date=10 June 2019 |pages=16, 48 |format=PDF |date=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829010743/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2812_PART_B_DCHB_VIZIANAGARAM.pdf |archive-date=29 August 2017 |url-status=live }}</ref> | area_metro_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=Statistical Abstract of Andhra Pradesh, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |website=Directorate of Economics & Statistics |publisher=Government of Andhra Pradesh |access-date=27 April 2019 |pages=44 |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead }}</ref> | population_total = 228025 | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = అక్షరాస్యత వివరాలు | demographics1_title1 = అక్షరాస్యులు | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = అక్షరాస్యత | demographics1_info2 = | demographics_type2 = భాషలు | demographics2_title1 = అధికారిక | demographics2_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారతీయ ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|PIN]] | postal_code = 535001 - 535006 | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91–8922 | registration_plate_type = వాహనాల నమోదు | registration_plate = AP35 (గతకాలం)<br /> AP39 ( 30 జనవరి 2019 నుండి)<ref>{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | website = https://vizianagaram.ap.gov.in/public-utility-category/municipality/ | footnotes = | official_name = }} '''విజయనగరం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నగరం, [[విజయనగరం జిల్లా]] కేంద్రం. ఇక్కడ [[విజయనగరం కోట]], [[పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం|పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం]] ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. ==చరిత్ర== [[దస్త్రం:Viznm kota.jpg|thumb|240px|ప్రసిద్ధిచెందిన విజయనగరం కోట ముఖద్వారం]] [[దస్త్రం:View of Vizianagaram town Andhra Pradesh.jpg|thumb|240px|విజయనగరం పట్టణం]] [[విజయనగరం జమీందారీ]] ముఖ్యపట్టణం విజయనగరం. పూసపాటి వంశం వారు దీని పాలకులు. 1754 లో, విజయనగర పాలకుడైన పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు, [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారితో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని, తన పాలన సాగించాడు. కానీ కొంత కాలానికే ఈ సంస్థానం [[బ్రిటిషు]] వారి ఏలుబడిలోకి వెళ్ళింది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చేవరకు బ్రిటిషువారి ఏలుబడిలోనే ఉంది. ప్రపంచప్రఖ్యాతి గాంచిన [[కన్యాశుల్కం (నాటకం)|కన్యాశుల్కం]] నాటకంలోని ప్రధాన వేదిక విజయనగరమే! పట్టణంలోని కొన్ని ప్రధాన ప్రాంతాలు - అయ్యకోనేరు, '''''బొంకులదిబ్బ''''' మొదలైన వాటి ప్రస్తావన ఈ నాటకంలో ఉంది. ఆ నాటక రచయిత [[గురజాడ అప్పారావు]] విజయనగరం రాజావారి ఆస్థానంలో ఉద్యోగస్తుడే. ==భౌగోళికం== విజయనగరం భౌగోళికంగా 18 ° 07'N 83 ° 25'E / 18,12 ° N 83,42 ° E ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది 74 మీటర్ల (242 అడుగులు) సగటు ఎత్తులో ఉంది. విజయనగరం [[విశాఖపట్నం]] నకు 40 కి.మీ.లు ఈశాన్యాన ఉంది. == జనాభా వివరాలు == 2011 జనాభా ప్రకారం, ఈ నగర జనాభా 227,533. ఇందులో 111,596 మగవారు, 115,937 ఆడవారు ఉన్నారు. 20,487 మంది 0–6 వయసు లోపు వారు ఉన్నారు. ఇందులో 5,686 అబ్బాయిలు, 5,315 అమ్మయిలు. ఈ నగరంలో 81.85% అక్షరాస్యతతొ 169,461 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు.<ref name="stats" /> == పరిపాలన == విజయనగరం [[పురపాలక సంఘం]] 1888 లో స్థాపించారు.<ref name=municipality /> 2015 డిశెంబరు 9న నగరపాలక సంస్థగా అభివ్రుద్ది చేసాను.<ref>{{cite news|title=Masula, Srikakulam, Vizianagaram upgraded into corporations|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/masula-srikakulam-vizianagaram-upgraded-into-corporations/article7967915.ece|accessdate=10 December 2015|work=The Hindu|date=10 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409032222/http://www.thehindu.com/news/cities/vijayawada/masula-srikakulam-vizianagaram-upgraded-into-corporations/article7967915.ece|archivedate=9 April 2016|location=Vijayawada}}</ref>[[విజయనగరం నగరపాలక సంస్థ]] పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది. == రవాణా సౌకర్యాలు == {{main|విజయనగరం రవాణా}} [[జాతీయ రహదారి 26 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 26]] జిల్లాలో విజయనగరం, [[గజపతినగరం]], [[రామభద్రపురం]] పట్టణాలను అనుసంధానిస్తుంది. విజయనగరం రైల్వే స్టేషన్ దక్షిణతీర రైల్వే జోన్ లో వాల్తేర్ విభాగం పరిధిలోకి వస్తాయి. సమీప విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం]]లో ఉంది. విశాఖ, విజయనగరం కి మధ్యలో సమీపాన్న ఉన్న [[భోగాపురం (భోగాపురం)|భోగాపురం]]<nowiki/>లో జిఎంఆర్ విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నిర్మాణ దశలో ఉంది. ==విద్యా సౌకర్యాలు== ===ప్రముఖ విద్యాసంస్థలు=== * [[మహారాజా ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]]. * [[మహారాజా కళాశాల, విజయనగరం]] * కేంద్రీయ గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్ == పర్యాటక ఆకర్షణలు == ===పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం=== {{ప్రధాన వ్యాసం|పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం}} ఉత్తరాంధ్రలో ప్రసిద్ధిగాంచిన శ్రీ పైడితల్లి అమ్మవారి [[సిరిమాను|సిరిమానోత్సవాలు]] విజయనగరం పట్టణంలో ''300 ఏళ్లు''గా జరుగుతున్నాయి. [[బొబ్బిలియుద్ధం]] సమయంలో విజయనగర రాజుల ఆడపడుచైన పైడితల్లి ఆత్మాహుతికి పాల్పడి ఇలవేల్పుగా అవతరించినట్లు భావిస్తారు. అప్పటినుంచి ఆమెను '''భక్తి'''తో పూజిస్తున్నారు. లక్షలాదిమంది భక్తులు దీనికి హాజరవుతారు. విజయనగరం పట్టణం మధ్యలో 'పెద్ద చెరువు' చాలా విశాలమైనది. 18వ శతాబ్దంలో కోట నిర్మాణానికి కావల్సిన మట్టి కోసం దీన్ని తవ్వించారు. ఈ చెరువులోని నీటితో ఆయకట్టు రైతులు ఏటా మూడు పంటలు పండిస్తుంటారు. ఈ చెరువు పశ్చిమ భాగంలోనే '''పైడిమాంబ''' విగ్రహం సాక్షాత్కారమైనది. ఈ చెరువులోనే ''అమ్మవారి'' [[తెప్పోత్సవం]] నిర్వహిస్తారు. === గంట స్తంభం కూడలి === విద్యుచ్చక్తి లేని రోజుల్లో నాటి పురపాలక సంఘం వారు ''మూడు లాంతర్లు కూడలి''లో మూడు వైపులా మూడు హరికెన్ [[లాంతర్లు]] ఏర్పాటుచేశారు. రాత్రిపూట [[నెల్లిమర్ల]], ధర్మపురి, గంటస్తంభం దారులలో ఎడ్లబళ్ళుతో వెళ్ళేవారికి, పాదచారుల సౌకర్యార్ధం నెలకొల్పారు. విజయనగర రాజులు ''అవృతఖానా''ను పెద్ద పూలకోటలో నిర్మించారు. ''ఖానా'' అంటే మదుము అని ''అవృత'' అనే ఆంగ్లపదంతో కలిసి రూపొందింది. ''నీరు బయటకు పోయే మదుము'' అని దీని అర్ధం. ఇది గంటస్తంభం నమూనాలో ఉంది. పైభాగంలో స్నానానికి అనువుగా పెద్ద తొట్టె ఉంది. క్రిందిభాగంలో [[నుయ్యి]], దిగడానికి మెట్లు ఉన్నాయి. మహారాజులు ఇందులో స్నానాలు చేసేవారని పెద్దలు అంటారు. === రాజావారి కోట === కోట ఎదురుగా ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశాన్ని బొంకుల దిబ్బ అంటారు. నాడు ఈ ప్రదేశాన్ని మహారాజులు సైనిక విన్యాసాలకు కవాతులకు వినియోగించేవారు. ''బంకు'' అనేది మహారాష్ట్ర పదం దీనికి ''తలవాకిట పహరా'' అని అర్ధం. కాలక్రమేణా ఈ '''బంకులదిబ్బే''' బొంకులదిబ్బగా రూపాంతరం చెందింది. ఈ ప్రదేశానికి ఈ పేరు రావడానికి మరో కథనం కూడా ప్రచారంలో ఉంది. ఒక ఫ్రెంచి ఇంజినీరు భూగర్భ జలాల్ని బయటకు తెప్పిస్తానని గొట్టాలను తెప్పించి వాటిని ఇక్కడే భూమిలోకి దించాడట. తన ప్రయత్నం విఫలం కావడంతో చెప్పాపెట్టకుండా రాత్రికి రాత్రే పారిపోయాడట. ఆ ఇంజినీరు పలికిన బొంకు లేదా అబద్ధం ఆ ప్రదేశానికి స్థిరపడిందంటారు. మహాకవి [[గురజాడ అప్పారావు]] తన [[కన్యాశుల్కం]] నాటకాన్ని బొంకుల దిబ్బ సీనుతోనే ఆరంభించారు. ప్రస్తుతం ఈ ప్రదేశం కూరగాయల మార్కెట్ గా ఉపయోగపడుతుంది. ===విజయనగరం కోట=== {{ప్రధాన వ్యాసం|విజయనగరం కోట}} [[దస్త్రం:Vizianagaram junction train station name board 01.jpg|thumb|240px|విజయనగరం రైలు సముదాయం]] విజయనగర రాజులు మొదట్లో [[కుమిలి]] లోని మట్టి కోటలో నివసించేవారు. ఆనంద గజపతి రాజు విజయనగరం కోట నిర్మాణాన్ని సా.శ. 1712-1714 ల మధ్య ప్రారంభించారు. అయిదు విజయాలకు చిహ్నంగా అనగా [[తెలుగు సంవత్సరాలు|విజయ నామ సంవత్సరం]]లో, [[విజయదశమి]], మంగళవారం నాడు (తెలుగులో జయవారం) ఈ కోట నిర్మాణం మొదలైంది. తన కుమారుడు విజయరామ రాజు పేరిట దీనికి 'విజయనగరం' అని పేరు వచ్చింది. అయితే 1717 సంవత్సరంలో ఆనందరాజు పరమపదించగఅ విజయరామరాజు కోట నిర్మాణాన్ని పూర్తిచేశారు''.''2012 నాటికి 300 సం.లు అయింది. విజయనగరం కోటను కొండరాళ్లతో నిర్మించారు. ఇది 26 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో నాలుగు కోణాల్లో నలుగు పెద్ద బురుజులతో నిర్మితమైనది. కోట చుట్టూ 19,653 చదరపు అడుగుల కందకం తవ్వించారు. నాడు కందకం నిండా నీరు ఉండేది. ఇది సుమారు రెండు ఏనుగులు మునిగేటంత లోతు ఉంటుంది. గోడలు సుమారు 30 అడుగుల ఎత్తు కలిగివున్నాయి. ==ప్రముఖులు== * [[పి.సుశీల]], సినీ గాయని * [[ఇందుకూరి రామకృష్ణంరాజు]] * [[వి.రామకృష్ణ]] * [[ద్వివేదుల విశాలాక్షి]] * [[శ్రీరంగం నారాయణబాబు]] * [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]] * [[న్యాయపతి కామేశ్వరి]] * [[వంకాయల నరసింహం]] * [[మానాప్రగడ శేషసాయి]] * [[పంతుల జోగారావు]] - కథా రచయిత * చిర్రావూరి సర్వేశ్వర శర్మ * [[పప్పు వేణుగోపాలరావు]] * [[యడ్ల శ్రీనివాసరావు]] * [[పిన్నింటి తపస్వి]], క్రికెటర్ == విశేషాలు == * [[చిలుకూరి శాంతమ్మ]] - ఈమె [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్నానికి]] చెందిన మహిళా ప్రొఫెసర్. ప్రస్తుతం ఆమె వయస్సు (2022) నాటికి 93 సంవత్సరాలు. ఆ వయస్సులోనూ ఆమె విశాఖపట్నం నుండి రోజుకు 60 కి.మీ ప్రయాణించి విజయనగరం లోని ఒక కళాశాలలో విద్యార్థులకు తనకున్న మక్కువతో [[భౌతిక శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రంపై]] పాఠాలు చెపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=93-year-old professor from Andhra Pradesh's Vizianagaram has her passion for teaching still intact|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/jul/24/93-year-old-professorfrom-andhra-pradeshs-vizianagaram-has-her-passion-for-teaching-still-intact-2480091.html|access-date=2022-07-29|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-07-30|title=93 Year Old Professor Chilukuri Santhamma Passion For Teaching For Students - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/family/93-year-old-professor-chilukuri-santhamma-passion-teaching-students-1474040|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730074205/https://www.sakshi.com/telugu-news/family/93-year-old-professor-chilukuri-santhamma-passion-teaching-students-1474040|archive-date=2022-07-30|access-date=2022-07-30|website=web.archive.org}}</ref> == ఇవీ చూడండి == *[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] *[[విజయనగరం శాసనసభా నియోజకవర్గం]] == మూలాలు == <references /> == బయటి లింకులు == {{Commons category|Vizianagaram}} * [[ఈనాడు]] విజయనగరం ఎడిషన్ 2008 అక్టోబరు 14 తేదీన, శ్రీశ్రీశ్రీ పైడితల్లి అమ్మవారి జాతర ప్రత్యేక అనుబంధంలో ప్రచురించిన సమాచారం. {{ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} {{విజయనగరం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} {{విజయనగరం జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{Authority control}} [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] im9x8jppp5wrwii1yei0pbd30gzx4hr 0 9150 4941159 4932508 2026-08-21T15:38:46Z K.Venkataramana 27319 4941159 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | honorific_prefix = | honorific_suffix = [[గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ సభ్యుడు|FRAS]] | native_name = <!---Do not add Indic scripts, including Bengali here per WP:INDICSCRIPT--> | name = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | other_names = భానుసింహ | image = 1926 Rabindrath Tagore.jpg | alt = | caption = ఆటోక్రోమ్ చిత్రం, 1926 | birth_date = [[రవీంద్ర జయంతి|{{Birth date|df=yes|1861|05|07}}]] | birth_place = [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1941|08|07|1861|05|07}} | death_place = జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> | citizenship = [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] | occupation = {{hlist|కవి|నవలా రచయిత|నాటక రచయిత|వ్యాస రచయిత|సంగీత స్వరకర్త|చిత్రకారుడు|తత్వవేత్త|సామాజిక సంస్కర్త|విద్యావేత్త|భాషావేత్త|వ్యాకర్త}} | era = [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | movement = సందర్భోచిత ఆధునికత | notable_works = {{hlist|''[[గీతాంజలి కావ్యం|గీతాంజలి]]'' | ''ఘరే-బైరే''|''భారతో భాగ్య విధాత''| ''గోర (నవల)'' |''[[జన గణ మన]]'' |''రవీంద్ర సంగీత్'' |''అమార్ శోనార్ బంగ్లా'' | ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచనలు|ఇతర రచనలు]])}} | spouse = {{marriage|[[మృణాళిని దేవి]]|1883|1902|end=died}} | children = 5, వారిలో [[రతీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|రథీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = {{awards|[[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి]]|(1913)}}<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> | signature = Rabindranath Tagore Signature.svg | signature_alt = కోణీయ, చురుకైన అక్షరాలతో రాసిన బెంగాలీ పదం యొక్క సమీప దృశ్యం. | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=তবু মনে রেখো - গায়ক-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.oga|title=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గొంతు|type=speech|description=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పాడిన తబు మోనే రేఖో<br />సుమారు {{circa|1930–40}} రికార్డింగ్}} }}'''రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్'''{{Efn|{{IPA|bn|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ|lang|Bn-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg}}, {{IPA|en|rəˈbɪnˌdrəˌnɑːt təˈɡɔːr|lang|Tagor.ogg}}; '''రవీంద్రనాథ్ ఠాకూర్''' అని కూడా రాస్తారు. ఆయన [[కలం పేరు]] '''భానుసింహ ఠాకూర్''' పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.}}<ref>{{cite web|title=How to pronounce রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর|url=https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180141/https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|archive-date=20 January 2023|access-date=20 January 2023|website=forvo.com}}</ref> (1861 మే 7{{Efn|[[రవీంద్ర జయంతి|25 వైశాఖ]] [[బెంగాలీ క్యాలెండర్|1268 బంగాబ్దం]]}} – 1941 ఆగస్టు 7),{{Efn|22 [[శ్రావణం]] 1368 బంగాబ్దం}} ఒక [[బ్రిటిష్ ఇండియా|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] కవి, రచయిత, నాటకకర్త, సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, తత్వవేత్త, సామాజిక సంస్కర్త, చిత్రకారుడు, [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకరు.<ref>{{cite news|url=https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|title=Tagore, not Dylan: The first lyricist to win the Nobel Prize for literature was actually Indian|last=Lubet|first=Alex|date=17 October 2016|work=Quartz India|access-date=17 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710082238/https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|archive-date=10 July 2022}} * {{cite web|title=Anita Desai and Andrew Robinson – The Modern Resonance of Rabindranath Tagore|url=https://onbeing.org/programs/anita-desai-andrew-robinson-the-modern-resonance-of-rabindranath-tagore|access-date=30 July 2019|publisher=On Being}}</ref><ref name="Stern2001">{{cite book|title=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|last1=Stern|first1=Robert W.|date=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97041-3|page=6}}</ref><ref name="Henry Newman 1921 252">{{cite book|title=The Calcutta Review|last=Newman|first=Henry|date=1921|publisher=[[University of Calcutta]]|page=252|quote=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc., are all India.}}</ref> 1913లో, [[నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు|భారతీయ]], ఐరోపాయేతర వ్యక్తిగా ఏ విభాగంలోనైనా నోబెల్ బహుమతిని గెలుచుకున్న తొలి వ్యక్తిగా, అలాగే సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన తొలి గేయరచయితగా ఠాగూర్ నిలిచారు.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 1913|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary/|access-date=4 January 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref>{{Sfn|O'Connell|2008}} [[బెంగాల్]], [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] సంస్కృతిని గణనీయంగా ప్రభావితం చేసిన ఆయన, [[భారతదేశం]], [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ గీతాలను రచించి స్వరపరిచాడు. 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సందర్భ ఆధునికత ద్వారా [[బెంగాలీ సాహిత్యం]], సంగీతాన్ని, అలాగే [[భారతీయ కళ|భారతీయ కళను]] ఆయన పునర్నిర్మించాడు. "గాఢమైన సున్నితత్వం, తాజాదనం, సౌందర్యం" కలిగిన ''[[గీతాంజలి]]'' కవిత్వానికి ఆయన రచయిత.{{Sfn|The Nobel Foundation}} ఠాగూర్ కవితా గీతాలు ఆధ్యాత్మికమైనవి, చంచలమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి; ఆయన సొగసైన గద్య రచనలు, మాయాజాలాన్ని తలపించే కవిత్వం [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] విస్తృత ప్రజాదరణ పొందాయి.{{Sfn|Sen|1997}} ఆయన [[రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్|రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ]] సభ్యుడు. "బెంగాల్ కవి"గా పిలువబడిన ఠాగూర్,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|title=Work of Rabindranath Tagore celebrated in London|access-date=15 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109202858/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|archive-date=9 January 2017|publisher=BBC News}}</ref><ref name="Stern2001" /><ref name="Henry Newman 1921 252" /> '''గురుదేవ్''', '''కవిగురు''', '''విశ్వకవి''' అనే బిరుదులతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.{{efn|''గురుదేవ్'' అంటే "దైవిక గురువు", ''విశ్వకవి'' అంటే "ప్రపంచ కవి" మరియు ''కవిగురు'' అంటే "గొప్ప కవి" అని అర్థం.{{Sfn|Sil|2005}}}} [[కలకత్తా|కలకత్తాకు]] చెందిన బెంగాలీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఠాగూర్‌కు జెస్సోర్, [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బర్ధమాన్]] జిల్లాల్లో పూర్వీకుల [[జమీందార్|భూస్వామ్య]] కుటుంబ నేపథ్యం ఉంది. ఆయన ఎనిమిదేళ్ల వయసులోనే కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు.<ref name="tagore1">* {{cite book|title=On the edges of time|last=Tagore|first=Rathindranath|date=December 1978|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-20760-0|edition=New|pages=2}} * {{cite journal |last=Mukherjee |first=Mani Shankar |date=May 2010 |title=Timeless Genius |journal=Pravasi Bharatiya |pages=89, 90}} * {{cite book|title=Rabindranath Tagore : Poet And Dramatist|last=Thompson|first=Edward|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1948|page=13}}</ref>{{Sfn|Tagore|1984|p=xii}} పదహారేళ్ల వయసులో ''భానుసింహ'' ("సూర్య సింహం") అనే కలం పేరుతో [[:en:Bhanusimha_Thakurer_Padabali|తన తొలి ముఖ్యమైన కవితలను]] ప్రచురించాడు. సాహిత్య ప్రముఖులు వాటిని చాలాకాలం క్రితమే కోల్పోయిన ప్రాచీన సాహిత్య రచనలుగా భావించి విశేషంగా ప్రశంసించారు.{{Sfnm|Thompson|1926|Dasgupta|1993|1pp=27–28|2p=20}} 1877 నాటికి ఆయన తన అసలు పేరుతో ప్రచురించిన తొలి చిన్న కథలు, నాటకాలతో రచయితగా మరింత ముందుకు సాగారు. [[మానవతావాదం|మానవతావాది]], విశ్వమానవతావాది, అంతర్జాతీయవాది, అలాగే [[జాతీయవాదం|జాతీయవాదంపై]] తీవ్ర విమర్శకుడిగా,<ref>"Nationalism is a Great Menace" Tagore and Nationalism, by Radhakrishnan M. and Roychowdhury D. from Hogan, P. C.; Pandit, L. (2003), Rabindranath Tagore: Universality and Tradition, pp 29–40</ref> ఆయన [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ పాలనను]] వ్యతిరేకించి, బ్రిటన్ నుంచి స్వాతంత్ర్యాన్ని సమర్థించాడు. [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవన]] ఉద్యమానికి ప్రతినిధిగా, చిత్రాలు, రేఖాచిత్రాలు, గీసిన చిత్రాలు, వందలాది రచనలు, దాదాపు రెండు వేల పాటలతో కూడిన విస్తృత సాహిత్య, కళా వారసత్వాన్ని సృష్టించాడు. [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంను]] స్థాపించడం ద్వారా కూడా ఆయన వారసత్వం కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web|title=Visva-Bharti-Facts and Figures at a Glance|url=http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523132100/http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|archive-date=23 May 2007}}</ref>{{Sfnm|Datta|2002|Kripalani|2005a|Kripalani|2005b|Thompson|1926|1p=2|2pp=6–8|3pp=2–3|4p=12}} ఠాగూర్ కఠినమైన శాస్త్రీయ రూపాలను తిరస్కరించడం, భాషాపరమైన ఆంక్షలను వ్యతిరేకించడం ద్వారా బెంగాలీ కళను ఆధునికీకరించారు. ఆయన నవలలు, కథలు, పాటలు, నృత్య నాటకాలు, వ్యాసాలు రాజకీయ, వ్యక్తిగత అంశాలను ప్రస్తావించాయి. ''[[గీతాంజలి]]'' (''గీతాల అర్పణ''), ''[[గోరా (నవల)|గోరా]]'' (''తెల్లని ముఖం''), ''ఘరే-బైరే'' (''ఇంటి, ప్రపంచం'') ఆయన ప్రసిద్ధ రచనల్లో కొన్ని. ఆయన కవిత్వం, చిన్న కథలు, నవలలు వాటిలోని గేయాత్మకత, వ్యవహారిక శైలి, సహజత్వం, తాత్విక ఆత్మపరిశీలనకు ప్రశంసలు పొందడంతో పాటు విమర్శలను కూడా ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రచించిన పాటల్లో రెండు దేశాలు తమ జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి: భారతదేశం "[[జన గణ మన]]"ను, [[బంగ్లాదేశ్]] "అమర్ సోనార్ బంగ్లా"ను జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి. శ్రీలంక జాతీయ గీతం కూడా ఆయన రచనల నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref name="RB1">* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last1=de Silva|first1=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link1=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}} * {{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=6 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103012007/https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|archive-date=3 November 2020|agency=[[Times News Network]]}} * {{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> ఆయన రచించిన "[[బంగ్లార్ మతి బంగ్లార్ జల్]]" పాటను [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్ర గీతంగా స్వీకరించారు. @@@@@@@@@@@@@@@@@@@ == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వంగదేశంలో [[1861]] [[మే 7]] వ తేదీన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేవేంద్రనాథ ఠాగూర్]], శారదాదేవీలకు పద్నాలుగవ సంతానంగా రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం చాలా చోద్యంగా గడిచింది. ఆముదం దీపం ముందు పుస్తకం పట్టుకొని కూర్చొని ఆవలిస్తూ కునికిపాట్లు పడుతూ చదివేవాడు. నిద్ర లేవగానే ఇంటి తోటలోకి పోయి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని చూచి ఆనందించేవాడు. కథలంటే చెవి కోసుకొనేవాడు. సామాన్య దుస్తులతో, నిరాడంబరంగా పెరిగాడు. బాల్యంలో ఇంట్లోనే నాలుగు గోడల మధ్య ఉండవలసి రావటంతో ఆయనకు బయటి ప్రపంచం అద్భుతంగా తోచేది. ప్రపంచమొక రహస్యమనీ, ఆ రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనీ కుతూహలపడేవాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రెండవ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] , మొట్ట మొదటి ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ లో నియమితుడైన మొదటి భారతీయుడు. రవీంద్రుడు [[పాఠశాల]]<nowiki/>లో చదవడానికి ఇష్టపడక ఇంటివద్దనే క్రమశిక్షణతో ప్రతి ఉదయం వ్యాయామం చేసి, లెక్కలు చేసి, చరిత్ర, భూగోళ పాఠాలను, సాయంత్రం [[చిత్రలేఖనం]], ఆటలు, [[ఇంగ్లీషు]] అభ్యసించేవాడు. ఆదివారాలలో సంగీత పాఠాలు, [[భౌతిక శాస్త్రం]] ప్రయోగాలు, సంస్కృత వ్యాకరణం నేర్చుకొనేవాడు. బొమ్మలున్న ఆంగ్ల నవలలను స్వయంగా చదివేవాడు. [[కాళిదాసు]], [[షేక్స్‌పియర్]] రచనలు చదివాడు. భాషను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించి మాతృభాష పట్ల అభిమానం పెంచుకొన్నాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లాండు]]లో ఒక పబ్లిక్ స్కూలులో చేరి, ప్రొఫెసర్ మార్లే ఉపన్యాసాలు విని ఆంగ్ల సాహిత్యంపై అభిరుచి పొంచుకొన్నాడు. సాహితీపరుల ప్రసంగాలు విని వారితో సంభాషించి నాటకాలకు, సంగీత కచేరీలకు వెళ్లి, ఆంగ్ల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు బాగా ఆకళించుకొన్నాడు. తన అనుభవాలను భారతికి లేఖలుగా వ్రాసేవాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లండు]]<nowiki/>లో వుండగానే ''భగ్న హృదయం'' అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. అయితే ఇంగ్లండులో పద్దెనిమిది మాసాలు వుండి ఏ డిగ్రీనీ సంపాదించకుండానే స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.ఆ తర్వాత 1883 డిసెంబరు 9 న మృణాలిని దేవీని వివాహమాడాడు. === సాహితీవ్యాసంగం === రవీంద్రుడు బాల్యంలోనే అనేక పద్యాలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు ప్రచురించాడు. ఆయన రచించిన ''సంధ్యాగీత్'' కావ్యాన్ని కవులందరూ మెచ్చుకొనేవారు. [[వందేమాతరం]] గీతాన్ని రచించిన [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ]] కూడా రవీంద్రుని ప్రశంసించాడు. రవీంద్రుడు రచించిన భక్తిగీతాలను తండ్రి విని, వాటి ప్రచురణ కవసరమయిన డబ్బు ఇచ్చేవాడు. ఆ తరువాత రవీంద్రుడు ''విర్గరేర్ స్వప్న భంగ'', ''సంగీత ప్రభాత'' అనే కావ్యాలను రచించాడు. == గీతాంజలి == [[దస్త్రం:Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg|thumb|టాగూరు రచించిన గీతాంజలి ]] రవీంద్రుని రచనలలో ''గీతాంజలి'' చాల గొప్పది. రవీంద్రుడు తాను బెంగాలీ భాషలో రచించిన భక్తిగీతాలను కొన్నింటిని ఆంగ్లంలోనికి అనువదించి ''గీతాంజలి'' అని పేరు పెట్టాడు. అది అనేక ప్రపంచ భాషలలోనికి అనువదించబడింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇది గొప్ప రచన. మానవుని కృంగదీసే నిరాశా నిస్పృహలను, సకల సృష్టిని ప్రేమభావంతో చూచి శ్రమ యొక్క గొప్పతనాన్ని సూచించే మహత్తర సందేశం గీతాంజలిలోని ముఖ్యాంశం. [[1913]] వ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లో సాహిత్యానికి సంబంధించి రవీంద్రుని గీతాంజలికే నోబెల్ బహుమతి లభించింది. విశ్వకవి అనే బిరుదును సాధించి పెట్టింది. పాఠకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తూ మృదువైన శైలిలో ఠాగూర్ ఈ కావ్యాన్ని రాశారు. [[ఆసియా]] ఖండంలో మొదటిసారి నోబెల్ బహుమతి పొందిన వ్యక్తి. గీతాంజలి వెలువడిన తరువాత అన్ని దేశాలవారు రవీంద్రుని గ్రంథాలను చదవడం ఆరంభించారు. == శాంతినికేతన్ == రవీంద్రుడు కేవలం రచయితగానే ఉండిపోక, బాలల హృదయాలను వికసింపచేయటానికై ప్రాచీన ఋషుల గురుకులాల తరహాలోనే శాంతినికేతన్‌గా ప్రసిద్ధి గాంచిన [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] స్థాపించాడు. అది అయిదుగురు విద్యార్థులతో మొదలై, క్రమంగా విస్తరించింది. చిన్న పిల్లలు ఉపాధ్యాయుల ఇళ్ళల్లో భోజనం చేసేవారు. ప్రాతఃకాలానే నిద్ర లేవడం, కాలకృత్యాలు తీర్చుకొని, తమ గదులను తామే శుభ్రపరచుకొని స్నానం చేయడం, ప్రార్థన చేయటం, నియమిత వేళలలో నిద్ర పోవటం వారి దినచర్య. ఆరోగ్యం కాపాడుకోవటం, పరిశుభ్రత, సత్యాన్నే పలకడం, కాలినడక, పెద్దలను, గురువులను గౌరవించటం వారికి నేర్పేవారు. 1919 లో [[కళా భవనా - శాంతినికేతన్|కళా భవన్]] ను ఆయన స్థాపించాడు. ఇక్కడ విద్యార్థులు విభిన్న కళలను నేర్చుకునేవారు. == నవల, నాటకాలు == గ్రామాభ్యుదయమే దేశాభ్యుదయమని రవీంద్రుడు భావించాడు. అందుకై శ్రీ నికేతాన్ని నెలకొల్పి, గ్రామ పునర్నిర్మాణానికి ఎంతో కృషి చేసేవాడు. రవీంద్రుడు మొదట ''వాల్మీకి ప్రతిభ'' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఆ తరువాత అమల్ అనే పిల్లవాణ్ణి గురించి ''పోస్టాఫీసు'' అనే నాటకం వ్రాశాడు. రవీంద్రుడు రచించిన చిత్రాంగద నాటకం ఆయనకు మంచిపేరు తెచ్చింది. ''ప్రకృతి – ప్రతీక'' అనే నాటకంలో ప్రపంచాన్ని విడిచి పెట్టిన సన్యాసి కథను వర్ణించాడు. రవీంద్రుడు కచదేవయాని, విసర్జన, శరదోత్సవ్, ముక్తధార, నటిర్‌పూజ మొదలగు అనేక శ్రేష్టమయిన నాటకాలు రచించాడు. మతాలు వేరైనా పరస్పర స్నేహంతో కలసి మెలసి ఉండాలి అనే సాంఘిక ప్రయోజనం, ఉత్తమ సందేశం మిళితమైన "[[గోరా (నవల)|గోరా]]" నవల రవీంద్రునికెంతో పేరు తెచ్చింది. == చిత్రకళ, సంగీతం == రవీంద్రనాధ టాగోరు డెబ్భై ఏళ్ళ ప్రాయంలో చిత్రకళా సాధనను ప్రారంభించాడు. ఆయన వేసిన చిత్రాలు లండను, ప్యారిస్, న్యూయార్కు మొదలగు నగరాలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆయన దాదాపు రెండు వేల చిత్రాలను గీశాడు. రవీంద్రుడికి సంగీతమంటే మిక్కిలి ప్రీతి. ఆయన [[బెంగాల్]] జానపద గీతాలను, బాపుల్ కీర్తనలను విని ముగ్ధుడయ్యేవాడు. ఆయన స్వయంగా గాయకుడు. భారతీయ సంగీతంలో రవీంద్ర సంగీతం అనే ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పరచిన వాడు రవీంద్రుడు. == స్వాతంత్ర్య సాధన, జనగణమణ == రవీంద్రుడు మొదటి నుండి జాతీయ భావాలున్నవాడు. హిందూ మేళాలో దేశభక్తి గీతాలను పాడాడు. [[పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్|పృథ్వీరాజు]] పరాజయం గురించి ప్రబోధాత్మక పద్యనాటకాన్ని రచించాడు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం [[బాలగంగాధర తిలక్|తిలక్‌]]ను నిర్భంధించినపుడు రవీంద్రుడు తీవ్రంగా విమర్శించాడు. [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] ప్రతిఘటనోద్యమంలో రవీంద్రుడు ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. జాతీయ నిధికి విరాళాలు వసూలు చేశాడు. రవీంద్రనాథ టాగోర్ [[1896]]లో జరిగిన కలకత్తా కాంగ్రెస్ సదస్సులో మొట్టమొదటిగా [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకించంద్ర చటర్జీ]] రచించిన '''వందేమాతరాన్ని''' ఆలపించాడు. రవీంద్రుడు వ్రాసిన "'''జనగణమణ'''" ను జాతీయ గీతంగా ప్రకటించేముందు "వందేమాతరం", "జనగణమన" లపై దేనిని జాతీయ గీతంగా ప్రకటించాలని సుదీర్ఘ చర్చ, తర్జన భర్జనలు జరిగాయి. అంతిమంగా రవీంద్రుడి "'''జనగణమన'''" దే పైచేయి అయింది. దీంతో రాజ్యాంగ సభ కమిటీ అధ్యక్షుడు [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (రాష్ట్రపతి)|బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] [[1950]] [[జనవరి 24]]న ''[[జనగణమన]]''ను జాతీయ గీతంగా ''[[వందేమాతరం]]''ను జాతీయ గేయంగా ప్రకటించాడు. అదే సమయంలో రెండూ సమాన ప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటాయని స్పష్టం చేసాడు. == రచనలనుండి ఉదాహరణలు == గీతాంజలి రవీంద్రునికి కవిగా ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఈ కావ్యంలోని ఈ కింది గీతం మహాత్మాగాంధీకి మిక్కిలి అభిమాన పాత్రమైంది.ఈ మంత్రములు జపమాలలు విడిచిపెట్టు తలుపులన్నింటినీ బంధించి ఈ చీకటిగదిలో ఎవరిని పూజిస్తున్నావు? కళ్ళు తెరచి చూడు. నీవు ఆరాధించే దేవుడు నీ ఎదుట లేడు! ఎచ్చట రైతు నేలను దున్నుతున్నాడో, ఎచ్చట శ్రామికుడు రాళ్ళు పగులగొట్టుతున్నాడో,అక్కడ ఆ పరమాత్ముడున్నాడు.వారితో ఎండలో, వానలో ధూళి ధూపరితములైన వస్త్రములలో ఉన్నాడు. నీవు కూడా నీ పట్టు పీతాంబరములు ఆవల పెట్టి ఆనేల మీదికి పదా... ;విస్తృతంగా జనప్రియమైన మరొక రచన. ఇది చాలా పాఠ్యపుస్తకాలలో ఒక పాఠంగా చేర్చబడింది. ;''"Where the mind is without fear'' ''Where the mind is without fear and the head is held high;'' ''Where knowledge is free;'' ''Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls;'' ''Where words come out from the depth of truth;'' ''Where tireless striving stretches its arms towards perfection;'' ''Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;'' ''Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action—Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake''." ;<nowiki>దీనికి తెలుగు అనువాదం:</nowiki> '''"ఎక్కడమనస్సు నిర్భయంగావుంటుందో,''' '''ఎక్కడ మానవుడు సగర్వంగా తల ఎత్తుకుని తిరుగుతాడో,''' '''ఎక్కడ విజ్ఞానం స్వేచ్ఛగా మనగలుగుతుందో,''' '''ఎక్కడ ప్రపంచం ముక్కముక్కలై ఇరుకైన గోడల మధ్య మ్రగ్గిపోవదో, '''ఎక్కడ మాటలు అగాధమైన సత్యం నుంచి బాహిరిల్లుతవో, '''ఎక్కడ విరామమైన అన్వేషణ, పరిపూర్ణత వైపు చేతులుచాస్తుందో,''' '''ఎక్కడ పరిశుద్ధ జ్ఞానవాహిని మృతాంధ విశ్వాసపుటెడారిలోఇంకిపోదో, '''తలపులో పనిలో నిత్య విశాల పథాలవైపు ఎక్కడ మనస్సు పయనిస్తుందో-ఆ స్వేచ్ఛాస్వర్గంలోకి, తండ్రీ! నా దేశాన్ని మేల్కాంచేట్టు అనుగ్రహించు"''' == చివరి రోజులు == తన జీవితంపై రవీంద్రుని ప్రభావమెంతో ఉన్నదని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమైనపుడు రవీంద్రుడు మానసికంగా కృంగిపోయి అనారోగ్యానికి గురి అయ్యాడు. తీవ్రంగా వ్యాధితో బాధపడుతూ, చికిత్సకై [[కలకత్తా]] నగరానికి వెళ్లాడు. కానీ, ప్రయోజనం లేకపోయింది. రచయితగా, సంగీతవేత్తగా, చిత్రకారునిగా, విద్యావేత్తగా గొప్ప మానవతావేత్తగా టాగూర్ చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు. మాతృభూమి, మానవసంబంధాలపట్ల అచంచలమయిన నమ్మకం, ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉన్న ''విశ్వకవి'' రవీంద్రనాథ్ టాగూర్, [[1941]] [[ఆగష్టు 7]]న మరణించాడు. == క్లుప్తంగా సమాచారం == * జననం: 1861 మే 7. * తండ్రి మహర్షి దేవేంద్రనాథ టాగూరు, తల్లి శారదాదేవి. * 15 మంది సంతతిలో పధ్నాలుగో బిడ్డ, ఎనిమిదవ పుత్రుడు. * రచనారంభం: 1873. * ప్రథమ పద్య కావ్య ప్రచురణ: 1878. * మృణాళినీదేవి తోవివాహం: 1883. * మృణాళినీదేవి మరణం: 1902. * శాంతినికేతన్‌ స్థాపన: 1901 డిసెంబరు. * గీతాంజలికి [[నోబెల్ బహుమతి]]: 1913 నవంబరు. * విశ్వభారతి స్థాపన: 1921 డిసెంబరు. * మరణం: 1941, ఆగస్టు 7. * ఆత్మకథ: మై రెమినిసెన్సెస్ ==వికీసోర్స్ లింకులు== * [[s:గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/రవీంద్రనాథ ఠాకూరు|రవీంద్రనాథ ఠాకూరు]] == ఇవి కూడా చూడండి == *[[రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ రచనలు]] *[[సరళా దేవి చౌధురాని]] :ఈమె దేవేంద్రనాధ్ టాగోర్ మనమరాలు. కుమార్తె స్వర్ణకుమారి దేవికి కుమార్తె. * ఇల్లు, ప్రపంచం - (బెంగాలీ నవల/ఇంగ్లీషు పేరు ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్) * [[బ్రహ్మబాంధవ్ ఉపాధ్యాయ]] * [[పూర్ణిమ దేవి]]: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బంధువు * [[రవీంద్ర సంగీతం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == {{Commonscat|Rabindranath Tagore|రవీంద్రనాధ టాగూరు}} {{wikiquote}} :'' '''గీతాంజలి''' పూర్తి అనువాదం వికిసోర్స్‌లో ఉన్నది. [[:s:గీతాంజలి|ఇక్కడ]] చూడండి'' * ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రికలో ఆళ్ల నాగేశ్వరరావు వ్యాసం ఆధారంగా * [https://web.archive.org/web/20170606072849/http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Raveendranadh%20Tagore రవీంద్రుని మంచి మాటలు సందేశాలు] {{నోబెల్ బహుమతి విజేతలైన భారతీయులు}} {{బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనము}} {{Authority control}} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] [[వర్గం:1861 జననాలు]] [[వర్గం:1941 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:భారతీయ కవులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 2oo9o8xsj6zigabuoiqsyriazl2u3gr 4941160 4941159 2026-08-21T15:41:29Z K.Venkataramana 27319 4941160 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | honorific_prefix = | honorific_suffix = [[గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ సభ్యుడు|FRAS]] | native_name = <!---Do not add Indic scripts, including Bengali here per WP:INDICSCRIPT--> | name = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | other_names = భానుసింహ | image = 1926 Rabindrath Tagore.jpg | alt = | caption = ఆటోక్రోమ్ చిత్రం, 1926 | birth_date = [[రవీంద్ర జయంతి|{{Birth date|df=yes|1861|05|07}}]] | birth_place = [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1941|08|07|1861|05|07}} | death_place = జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> | citizenship = [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] | occupation = {{hlist|కవి|నవలా రచయిత|నాటక రచయిత|వ్యాస రచయిత|సంగీత స్వరకర్త|చిత్రకారుడు|తత్వవేత్త|సామాజిక సంస్కర్త|విద్యావేత్త|భాషావేత్త|వ్యాకర్త}} | era = [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | movement = సందర్భోచిత ఆధునికత | notable_works = {{hlist|''[[గీతాంజలి కావ్యం|గీతాంజలి]]'' | ''ఘరే-బైరే''|''భారతో భాగ్య విధాత''| ''గోర (నవల)'' |''[[జన గణ మన]]'' |''రవీంద్ర సంగీత్'' |''అమార్ శోనార్ బంగ్లా'' | ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచనలు|ఇతర రచనలు]])}} | spouse = {{marriage|[[మృణాళిని దేవి]]|1883|1902|end=died}} | children = 5, వారిలో [[రతీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|రథీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = {{awards|[[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి]]|(1913)}}<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> | signature = Rabindranath Tagore Signature.svg | signature_alt = కోణీయ, చురుకైన అక్షరాలతో రాసిన బెంగాలీ పదం యొక్క సమీప దృశ్యం. | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=তবু মনে রেখো - গায়ক-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.oga|title=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గొంతు|type=speech|description=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పాడిన తబు మోనే రేఖో<br />సుమారు {{circa|1930–40}} రికార్డింగ్}} }}'''రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్'''{{Efn|{{IPA|bn|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ|lang|Bn-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg}}, {{IPA|en|rəˈbɪnˌdrəˌnɑːt təˈɡɔːr|lang|Tagor.ogg}}; '''రవీంద్రనాథ్ ఠాకూర్''' అని కూడా రాస్తారు. ఆయన [[కలం పేరు]] '''భానుసింహ ఠాకూర్''' పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.}}<ref>{{cite web|title=How to pronounce রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর|url=https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180141/https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|archive-date=20 January 2023|access-date=20 January 2023|website=forvo.com}}</ref> (1861 మే 7{{Efn|[[రవీంద్ర జయంతి|25 వైశాఖ]] [[బెంగాలీ క్యాలెండర్|1268 బంగాబ్దం]]}} – 1941 ఆగస్టు 7),{{Efn|22 [[శ్రావణం]] 1368 బంగాబ్దం}} ఒక [[బ్రిటిష్ ఇండియా|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] కవి, రచయిత, నాటకకర్త, సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, తత్వవేత్త, సామాజిక సంస్కర్త, చిత్రకారుడు, [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకరు.<ref>{{cite news|url=https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|title=Tagore, not Dylan: The first lyricist to win the Nobel Prize for literature was actually Indian|last=Lubet|first=Alex|date=17 October 2016|work=Quartz India|access-date=17 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710082238/https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|archive-date=10 July 2022}} * {{cite web|title=Anita Desai and Andrew Robinson – The Modern Resonance of Rabindranath Tagore|url=https://onbeing.org/programs/anita-desai-andrew-robinson-the-modern-resonance-of-rabindranath-tagore|access-date=30 July 2019|publisher=On Being}}</ref><ref name="Stern2001">{{cite book|title=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|last1=Stern|first1=Robert W.|date=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97041-3|page=6}}</ref><ref name="Henry Newman 1921 252">{{cite book|title=The Calcutta Review|last=Newman|first=Henry|date=1921|publisher=[[University of Calcutta]]|page=252|quote=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc., are all India.}}</ref> 1913లో, [[నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు|భారతీయ]], ఐరోపాయేతర వ్యక్తిగా ఏ విభాగంలోనైనా నోబెల్ బహుమతిని గెలుచుకున్న తొలి వ్యక్తిగా, అలాగే సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన తొలి గేయరచయితగా ఠాగూర్ నిలిచారు.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 1913|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary/|access-date=4 January 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref>{{Sfn|O'Connell|2008}} [[బెంగాల్]], [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] సంస్కృతిని గణనీయంగా ప్రభావితం చేసిన ఆయన, [[భారతదేశం]], [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ గీతాలను రచించి స్వరపరిచాడు. 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సందర్భ ఆధునికత ద్వారా [[బెంగాలీ సాహిత్యం]], సంగీతాన్ని, అలాగే [[భారతీయ కళ|భారతీయ కళను]] ఆయన పునర్నిర్మించాడు. "గాఢమైన సున్నితత్వం, తాజాదనం, సౌందర్యం" కలిగిన ''[[గీతాంజలి]]'' కవిత్వానికి ఆయన రచయిత.{{Sfn|The Nobel Foundation}} ఠాగూర్ కవితా గీతాలు ఆధ్యాత్మికమైనవి, చంచలమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి; ఆయన సొగసైన గద్య రచనలు, మాయాజాలాన్ని తలపించే కవిత్వం [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] విస్తృత ప్రజాదరణ పొందాయి.{{Sfn|Sen|1997}} ఆయన [[రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్|రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ]] సభ్యుడు. "బెంగాల్ కవి"గా పిలువబడిన ఠాగూర్,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|title=Work of Rabindranath Tagore celebrated in London|access-date=15 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109202858/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|archive-date=9 January 2017|publisher=BBC News}}</ref><ref name="Stern2001" /><ref name="Henry Newman 1921 252" /> '''గురుదేవ్''', '''కవిగురు''', '''విశ్వకవి''' అనే బిరుదులతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.{{efn|''గురుదేవ్'' అంటే "దైవిక గురువు", ''విశ్వకవి'' అంటే "ప్రపంచ కవి" మరియు ''కవిగురు'' అంటే "గొప్ప కవి" అని అర్థం.{{Sfn|Sil|2005}}}} [[కలకత్తా|కలకత్తాకు]] చెందిన బెంగాలీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఠాగూర్‌కు జెస్సోర్, [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బర్ధమాన్]] జిల్లాల్లో పూర్వీకుల [[జమీందార్|భూస్వామ్య]] కుటుంబ నేపథ్యం ఉంది. ఆయన ఎనిమిదేళ్ల వయసులోనే కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు.<ref name="tagore1">* {{cite book|title=On the edges of time|last=Tagore|first=Rathindranath|date=December 1978|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-20760-0|edition=New|pages=2}} * {{cite journal |last=Mukherjee |first=Mani Shankar |date=May 2010 |title=Timeless Genius |journal=Pravasi Bharatiya |pages=89, 90}} * {{cite book|title=Rabindranath Tagore : Poet And Dramatist|last=Thompson|first=Edward|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1948|page=13}}</ref>{{Sfn|Tagore|1984|p=xii}} పదహారేళ్ల వయసులో ''భానుసింహ'' ("సూర్య సింహం") అనే కలం పేరుతో [[:en:Bhanusimha_Thakurer_Padabali|తన తొలి ముఖ్యమైన కవితలను]] ప్రచురించాడు. సాహిత్య ప్రముఖులు వాటిని చాలాకాలం క్రితమే కోల్పోయిన ప్రాచీన సాహిత్య రచనలుగా భావించి విశేషంగా ప్రశంసించారు.{{Sfnm|Thompson|1926|Dasgupta|1993|1pp=27–28|2p=20}} 1877 నాటికి ఆయన తన అసలు పేరుతో ప్రచురించిన తొలి చిన్న కథలు, నాటకాలతో రచయితగా మరింత ముందుకు సాగారు. [[మానవతావాదం|మానవతావాది]], విశ్వమానవతావాది, అంతర్జాతీయవాది, అలాగే [[జాతీయవాదం|జాతీయవాదంపై]] తీవ్ర విమర్శకుడిగా,<ref>"Nationalism is a Great Menace" Tagore and Nationalism, by Radhakrishnan M. and Roychowdhury D. from Hogan, P. C.; Pandit, L. (2003), Rabindranath Tagore: Universality and Tradition, pp 29–40</ref> ఆయన [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ పాలనను]] వ్యతిరేకించి, బ్రిటన్ నుంచి స్వాతంత్ర్యాన్ని సమర్థించాడు. [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవన]] ఉద్యమానికి ప్రతినిధిగా, చిత్రాలు, రేఖాచిత్రాలు, గీసిన చిత్రాలు, వందలాది రచనలు, దాదాపు రెండు వేల పాటలతో కూడిన విస్తృత సాహిత్య, కళా వారసత్వాన్ని సృష్టించాడు. [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంను]] స్థాపించడం ద్వారా కూడా ఆయన వారసత్వం కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web|title=Visva-Bharti-Facts and Figures at a Glance|url=http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523132100/http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|archive-date=23 May 2007}}</ref>{{Sfnm|Datta|2002|Kripalani|2005a|Kripalani|2005b|Thompson|1926|1p=2|2pp=6–8|3pp=2–3|4p=12}} ఠాగూర్ కఠినమైన శాస్త్రీయ రూపాలను తిరస్కరించడం, భాషాపరమైన ఆంక్షలను వ్యతిరేకించడం ద్వారా బెంగాలీ కళను ఆధునికీకరించారు. ఆయన నవలలు, కథలు, పాటలు, నృత్య నాటకాలు, వ్యాసాలు రాజకీయ, వ్యక్తిగత అంశాలను ప్రస్తావించాయి. ''[[గీతాంజలి]]'' (''గీతాల అర్పణ''), ''[[గోరా (నవల)|గోరా]]'' (''తెల్లని ముఖం''), ''ఘరే-బైరే'' (''ఇంటి, ప్రపంచం'') ఆయన ప్రసిద్ధ రచనల్లో కొన్ని. ఆయన కవిత్వం, చిన్న కథలు, నవలలు వాటిలోని గేయాత్మకత, వ్యవహారిక శైలి, సహజత్వం, తాత్విక ఆత్మపరిశీలనకు ప్రశంసలు పొందడంతో పాటు విమర్శలను కూడా ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రచించిన పాటల్లో రెండు దేశాలు తమ జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి: భారతదేశం "[[జన గణ మన]]"ను, [[బంగ్లాదేశ్]] "అమర్ సోనార్ బంగ్లా"ను జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి. శ్రీలంక జాతీయ గీతం కూడా ఆయన రచనల నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref name="RB1">* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last1=de Silva|first1=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link1=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}} * {{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=6 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103012007/https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|archive-date=3 November 2020|agency=[[Times News Network]]}} * {{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> ఆయన రచించిన "[[బంగ్లార్ మతి బంగ్లార్ జల్]]" పాటను [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్ర గీతంగా స్వీకరించారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == {{See also|ఠాగూర్ కుటుంబం}} ఠాగూర్ అనే పేరు [[ఠాకూర్ (బిరుదు)|ఠాకూర్]] పదానికి ఆంగ్లీకరించిన లిప్యంతరీకరణ.<ref name="Nasrin">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3blgCgAAQBAJ&pg=PA1|title=Colloquial Bengali|last1=Nasrin|first1=Mithun B.|last2=Wurff|first2=W. A. M. Van Der|date=2015|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-30613-9|page=1}}</ref> [[ఠాగూర్ కుటుంబం|ఠాగూర్‌ల]] అసలు ఇంటిపేరు కుశారి. వీరు పిరాలి బ్రాహ్మణులు ('పిరాలి' అనే పదానికి చారిత్రకంగా కళంకిత, అవమానకరమైన అర్థం ఉండేది; ఇతర బ్రాహ్మణ ఉపకులాల నుంచి పిరాలీలను వెలివేయడానికి ఉపయోగించిన అవమాన పదమిది<ref>{{Cite web|title=Tagore and Caste: From Brahmacharyasram to Swadeshi Movement (1901–07)|url=https://www.sahapedia.org/tagore-and-caste-brahmacharyasram-swadeshi-movement-1901%E2%80%9307|access-date=15 October 2025|website=Sahapedia|language=en}}</ref>).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jurkDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT16|title=Delhi's Meatscapes: Muslim Butchers in a Transforming Mega-City|last=Ahmad|first=Zarin|date=14 June 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-909538-4}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W3uhDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT22|title=Rabindranath Tagore|last=Fraser|first=Bashabi|date=15 September 2019|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-178-8}}</ref> వీరు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బుర్ద్వాన్]] జిల్లాలో ఉన్న ''కుశ్'' అనే గ్రామానికి చెందినవారు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్రకారుడు [[ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ]] తన ''రవీంద్రజీవని ఓ రవీంద్ర సాహిత్య ప్రవేశక్'' గ్రంథం మొదటి సంపుటిలో ఇలా రాశాడు: {{blockquote|quote=కుశారీలు [[భట్ట నారాయణుడు]] కుమారుడైన దీన కుశారి వంశస్థులు. [[మహారాజా]] క్షితిసురుడు దీనకు (బుర్ద్వాన్ జిల్లాలోని) కుశ్ అనే గ్రామాన్ని మంజూరు చేశాడు. అతను ఆ గ్రామానికి అధిపతి అయి, కుశారీగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.<ref name="tagore1" />}} @@@@@@@@@@@@@@@@@@@ == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వంగదేశంలో [[1861]] [[మే 7]] వ తేదీన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేవేంద్రనాథ ఠాగూర్]], శారదాదేవీలకు పద్నాలుగవ సంతానంగా రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం చాలా చోద్యంగా గడిచింది. ఆముదం దీపం ముందు పుస్తకం పట్టుకొని కూర్చొని ఆవలిస్తూ కునికిపాట్లు పడుతూ చదివేవాడు. నిద్ర లేవగానే ఇంటి తోటలోకి పోయి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని చూచి ఆనందించేవాడు. కథలంటే చెవి కోసుకొనేవాడు. సామాన్య దుస్తులతో, నిరాడంబరంగా పెరిగాడు. బాల్యంలో ఇంట్లోనే నాలుగు గోడల మధ్య ఉండవలసి రావటంతో ఆయనకు బయటి ప్రపంచం అద్భుతంగా తోచేది. ప్రపంచమొక రహస్యమనీ, ఆ రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనీ కుతూహలపడేవాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రెండవ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] , మొట్ట మొదటి ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ లో నియమితుడైన మొదటి భారతీయుడు. రవీంద్రుడు [[పాఠశాల]]<nowiki/>లో చదవడానికి ఇష్టపడక ఇంటివద్దనే క్రమశిక్షణతో ప్రతి ఉదయం వ్యాయామం చేసి, లెక్కలు చేసి, చరిత్ర, భూగోళ పాఠాలను, సాయంత్రం [[చిత్రలేఖనం]], ఆటలు, [[ఇంగ్లీషు]] అభ్యసించేవాడు. ఆదివారాలలో సంగీత పాఠాలు, [[భౌతిక శాస్త్రం]] ప్రయోగాలు, సంస్కృత వ్యాకరణం నేర్చుకొనేవాడు. బొమ్మలున్న ఆంగ్ల నవలలను స్వయంగా చదివేవాడు. [[కాళిదాసు]], [[షేక్స్‌పియర్]] రచనలు చదివాడు. భాషను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించి మాతృభాష పట్ల అభిమానం పెంచుకొన్నాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లాండు]]లో ఒక పబ్లిక్ స్కూలులో చేరి, ప్రొఫెసర్ మార్లే ఉపన్యాసాలు విని ఆంగ్ల సాహిత్యంపై అభిరుచి పొంచుకొన్నాడు. సాహితీపరుల ప్రసంగాలు విని వారితో సంభాషించి నాటకాలకు, సంగీత కచేరీలకు వెళ్లి, ఆంగ్ల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు బాగా ఆకళించుకొన్నాడు. తన అనుభవాలను భారతికి లేఖలుగా వ్రాసేవాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లండు]]<nowiki/>లో వుండగానే ''భగ్న హృదయం'' అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. అయితే ఇంగ్లండులో పద్దెనిమిది మాసాలు వుండి ఏ డిగ్రీనీ సంపాదించకుండానే స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.ఆ తర్వాత 1883 డిసెంబరు 9 న మృణాలిని దేవీని వివాహమాడాడు. === సాహితీవ్యాసంగం === రవీంద్రుడు బాల్యంలోనే అనేక పద్యాలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు ప్రచురించాడు. ఆయన రచించిన ''సంధ్యాగీత్'' కావ్యాన్ని కవులందరూ మెచ్చుకొనేవారు. [[వందేమాతరం]] గీతాన్ని రచించిన [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ]] కూడా రవీంద్రుని ప్రశంసించాడు. రవీంద్రుడు రచించిన భక్తిగీతాలను తండ్రి విని, వాటి ప్రచురణ కవసరమయిన డబ్బు ఇచ్చేవాడు. ఆ తరువాత రవీంద్రుడు ''విర్గరేర్ స్వప్న భంగ'', ''సంగీత ప్రభాత'' అనే కావ్యాలను రచించాడు. == గీతాంజలి == [[దస్త్రం:Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg|thumb|టాగూరు రచించిన గీతాంజలి ]] రవీంద్రుని రచనలలో ''గీతాంజలి'' చాల గొప్పది. రవీంద్రుడు తాను బెంగాలీ భాషలో రచించిన భక్తిగీతాలను కొన్నింటిని ఆంగ్లంలోనికి అనువదించి ''గీతాంజలి'' అని పేరు పెట్టాడు. అది అనేక ప్రపంచ భాషలలోనికి అనువదించబడింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇది గొప్ప రచన. మానవుని కృంగదీసే నిరాశా నిస్పృహలను, సకల సృష్టిని ప్రేమభావంతో చూచి శ్రమ యొక్క గొప్పతనాన్ని సూచించే మహత్తర సందేశం గీతాంజలిలోని ముఖ్యాంశం. [[1913]] వ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లో సాహిత్యానికి సంబంధించి రవీంద్రుని గీతాంజలికే నోబెల్ బహుమతి లభించింది. విశ్వకవి అనే బిరుదును సాధించి పెట్టింది. పాఠకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తూ మృదువైన శైలిలో ఠాగూర్ ఈ కావ్యాన్ని రాశారు. [[ఆసియా]] ఖండంలో మొదటిసారి నోబెల్ బహుమతి పొందిన వ్యక్తి. గీతాంజలి వెలువడిన తరువాత అన్ని దేశాలవారు రవీంద్రుని గ్రంథాలను చదవడం ఆరంభించారు. == శాంతినికేతన్ == రవీంద్రుడు కేవలం రచయితగానే ఉండిపోక, బాలల హృదయాలను వికసింపచేయటానికై ప్రాచీన ఋషుల గురుకులాల తరహాలోనే శాంతినికేతన్‌గా ప్రసిద్ధి గాంచిన [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] స్థాపించాడు. అది అయిదుగురు విద్యార్థులతో మొదలై, క్రమంగా విస్తరించింది. చిన్న పిల్లలు ఉపాధ్యాయుల ఇళ్ళల్లో భోజనం చేసేవారు. ప్రాతఃకాలానే నిద్ర లేవడం, కాలకృత్యాలు తీర్చుకొని, తమ గదులను తామే శుభ్రపరచుకొని స్నానం చేయడం, ప్రార్థన చేయటం, నియమిత వేళలలో నిద్ర పోవటం వారి దినచర్య. ఆరోగ్యం కాపాడుకోవటం, పరిశుభ్రత, సత్యాన్నే పలకడం, కాలినడక, పెద్దలను, గురువులను గౌరవించటం వారికి నేర్పేవారు. 1919 లో [[కళా భవనా - శాంతినికేతన్|కళా భవన్]] ను ఆయన స్థాపించాడు. ఇక్కడ విద్యార్థులు విభిన్న కళలను నేర్చుకునేవారు. == నవల, నాటకాలు == గ్రామాభ్యుదయమే దేశాభ్యుదయమని రవీంద్రుడు భావించాడు. అందుకై శ్రీ నికేతాన్ని నెలకొల్పి, గ్రామ పునర్నిర్మాణానికి ఎంతో కృషి చేసేవాడు. రవీంద్రుడు మొదట ''వాల్మీకి ప్రతిభ'' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఆ తరువాత అమల్ అనే పిల్లవాణ్ణి గురించి ''పోస్టాఫీసు'' అనే నాటకం వ్రాశాడు. రవీంద్రుడు రచించిన చిత్రాంగద నాటకం ఆయనకు మంచిపేరు తెచ్చింది. ''ప్రకృతి – ప్రతీక'' అనే నాటకంలో ప్రపంచాన్ని విడిచి పెట్టిన సన్యాసి కథను వర్ణించాడు. రవీంద్రుడు కచదేవయాని, విసర్జన, శరదోత్సవ్, ముక్తధార, నటిర్‌పూజ మొదలగు అనేక శ్రేష్టమయిన నాటకాలు రచించాడు. మతాలు వేరైనా పరస్పర స్నేహంతో కలసి మెలసి ఉండాలి అనే సాంఘిక ప్రయోజనం, ఉత్తమ సందేశం మిళితమైన "[[గోరా (నవల)|గోరా]]" నవల రవీంద్రునికెంతో పేరు తెచ్చింది. == చిత్రకళ, సంగీతం == రవీంద్రనాధ టాగోరు డెబ్భై ఏళ్ళ ప్రాయంలో చిత్రకళా సాధనను ప్రారంభించాడు. ఆయన వేసిన చిత్రాలు లండను, ప్యారిస్, న్యూయార్కు మొదలగు నగరాలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆయన దాదాపు రెండు వేల చిత్రాలను గీశాడు. రవీంద్రుడికి సంగీతమంటే మిక్కిలి ప్రీతి. ఆయన [[బెంగాల్]] జానపద గీతాలను, బాపుల్ కీర్తనలను విని ముగ్ధుడయ్యేవాడు. ఆయన స్వయంగా గాయకుడు. భారతీయ సంగీతంలో రవీంద్ర సంగీతం అనే ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పరచిన వాడు రవీంద్రుడు. == స్వాతంత్ర్య సాధన, జనగణమణ == రవీంద్రుడు మొదటి నుండి జాతీయ భావాలున్నవాడు. హిందూ మేళాలో దేశభక్తి గీతాలను పాడాడు. [[పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్|పృథ్వీరాజు]] పరాజయం గురించి ప్రబోధాత్మక పద్యనాటకాన్ని రచించాడు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం [[బాలగంగాధర తిలక్|తిలక్‌]]ను నిర్భంధించినపుడు రవీంద్రుడు తీవ్రంగా విమర్శించాడు. [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] ప్రతిఘటనోద్యమంలో రవీంద్రుడు ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. జాతీయ నిధికి విరాళాలు వసూలు చేశాడు. రవీంద్రనాథ టాగోర్ [[1896]]లో జరిగిన కలకత్తా కాంగ్రెస్ సదస్సులో మొట్టమొదటిగా [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకించంద్ర చటర్జీ]] రచించిన '''వందేమాతరాన్ని''' ఆలపించాడు. రవీంద్రుడు వ్రాసిన "'''జనగణమణ'''" ను జాతీయ గీతంగా ప్రకటించేముందు "వందేమాతరం", "జనగణమన" లపై దేనిని జాతీయ గీతంగా ప్రకటించాలని సుదీర్ఘ చర్చ, తర్జన భర్జనలు జరిగాయి. అంతిమంగా రవీంద్రుడి "'''జనగణమన'''" దే పైచేయి అయింది. దీంతో రాజ్యాంగ సభ కమిటీ అధ్యక్షుడు [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (రాష్ట్రపతి)|బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] [[1950]] [[జనవరి 24]]న ''[[జనగణమన]]''ను జాతీయ గీతంగా ''[[వందేమాతరం]]''ను జాతీయ గేయంగా ప్రకటించాడు. అదే సమయంలో రెండూ సమాన ప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటాయని స్పష్టం చేసాడు. == రచనలనుండి ఉదాహరణలు == గీతాంజలి రవీంద్రునికి కవిగా ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఈ కావ్యంలోని ఈ కింది గీతం మహాత్మాగాంధీకి మిక్కిలి అభిమాన పాత్రమైంది.ఈ మంత్రములు జపమాలలు విడిచిపెట్టు తలుపులన్నింటినీ బంధించి ఈ చీకటిగదిలో ఎవరిని పూజిస్తున్నావు? కళ్ళు తెరచి చూడు. నీవు ఆరాధించే దేవుడు నీ ఎదుట లేడు! ఎచ్చట రైతు నేలను దున్నుతున్నాడో, ఎచ్చట శ్రామికుడు రాళ్ళు పగులగొట్టుతున్నాడో,అక్కడ ఆ పరమాత్ముడున్నాడు.వారితో ఎండలో, వానలో ధూళి ధూపరితములైన వస్త్రములలో ఉన్నాడు. నీవు కూడా నీ పట్టు పీతాంబరములు ఆవల పెట్టి ఆనేల మీదికి పదా... ;విస్తృతంగా జనప్రియమైన మరొక రచన. ఇది చాలా పాఠ్యపుస్తకాలలో ఒక పాఠంగా చేర్చబడింది. ;''"Where the mind is without fear'' ''Where the mind is without fear and the head is held high;'' ''Where knowledge is free;'' ''Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls;'' ''Where words come out from the depth of truth;'' ''Where tireless striving stretches its arms towards perfection;'' ''Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;'' ''Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action—Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake''." ;<nowiki>దీనికి తెలుగు అనువాదం:</nowiki> '''"ఎక్కడమనస్సు నిర్భయంగావుంటుందో,''' '''ఎక్కడ మానవుడు సగర్వంగా తల ఎత్తుకుని తిరుగుతాడో,''' '''ఎక్కడ విజ్ఞానం స్వేచ్ఛగా మనగలుగుతుందో,''' '''ఎక్కడ ప్రపంచం ముక్కముక్కలై ఇరుకైన గోడల మధ్య మ్రగ్గిపోవదో, '''ఎక్కడ మాటలు అగాధమైన సత్యం నుంచి బాహిరిల్లుతవో, '''ఎక్కడ విరామమైన అన్వేషణ, పరిపూర్ణత వైపు చేతులుచాస్తుందో,''' '''ఎక్కడ పరిశుద్ధ జ్ఞానవాహిని మృతాంధ విశ్వాసపుటెడారిలోఇంకిపోదో, '''తలపులో పనిలో నిత్య విశాల పథాలవైపు ఎక్కడ మనస్సు పయనిస్తుందో-ఆ స్వేచ్ఛాస్వర్గంలోకి, తండ్రీ! నా దేశాన్ని మేల్కాంచేట్టు అనుగ్రహించు"''' == చివరి రోజులు == తన జీవితంపై రవీంద్రుని ప్రభావమెంతో ఉన్నదని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమైనపుడు రవీంద్రుడు మానసికంగా కృంగిపోయి అనారోగ్యానికి గురి అయ్యాడు. తీవ్రంగా వ్యాధితో బాధపడుతూ, చికిత్సకై [[కలకత్తా]] నగరానికి వెళ్లాడు. కానీ, ప్రయోజనం లేకపోయింది. రచయితగా, సంగీతవేత్తగా, చిత్రకారునిగా, విద్యావేత్తగా గొప్ప మానవతావేత్తగా టాగూర్ చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు. మాతృభూమి, మానవసంబంధాలపట్ల అచంచలమయిన నమ్మకం, ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉన్న ''విశ్వకవి'' రవీంద్రనాథ్ టాగూర్, [[1941]] [[ఆగష్టు 7]]న మరణించాడు. == క్లుప్తంగా సమాచారం == * జననం: 1861 మే 7. * తండ్రి మహర్షి దేవేంద్రనాథ టాగూరు, తల్లి శారదాదేవి. * 15 మంది సంతతిలో పధ్నాలుగో బిడ్డ, ఎనిమిదవ పుత్రుడు. * రచనారంభం: 1873. * ప్రథమ పద్య కావ్య ప్రచురణ: 1878. * మృణాళినీదేవి తోవివాహం: 1883. * మృణాళినీదేవి మరణం: 1902. * శాంతినికేతన్‌ స్థాపన: 1901 డిసెంబరు. * గీతాంజలికి [[నోబెల్ బహుమతి]]: 1913 నవంబరు. * విశ్వభారతి స్థాపన: 1921 డిసెంబరు. * మరణం: 1941, ఆగస్టు 7. * ఆత్మకథ: మై రెమినిసెన్సెస్ ==వికీసోర్స్ లింకులు== * [[s:గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/రవీంద్రనాథ ఠాకూరు|రవీంద్రనాథ ఠాకూరు]] == ఇవి కూడా చూడండి == *[[రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ రచనలు]] *[[సరళా దేవి చౌధురాని]] :ఈమె దేవేంద్రనాధ్ టాగోర్ మనమరాలు. కుమార్తె స్వర్ణకుమారి దేవికి కుమార్తె. * ఇల్లు, ప్రపంచం - (బెంగాలీ నవల/ఇంగ్లీషు పేరు ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్) * [[బ్రహ్మబాంధవ్ ఉపాధ్యాయ]] * [[పూర్ణిమ దేవి]]: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బంధువు * [[రవీంద్ర సంగీతం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == {{Commonscat|Rabindranath Tagore|రవీంద్రనాధ టాగూరు}} {{wikiquote}} :'' '''గీతాంజలి''' పూర్తి అనువాదం వికిసోర్స్‌లో ఉన్నది. [[:s:గీతాంజలి|ఇక్కడ]] చూడండి'' * ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రికలో ఆళ్ల నాగేశ్వరరావు వ్యాసం ఆధారంగా * [https://web.archive.org/web/20170606072849/http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Raveendranadh%20Tagore రవీంద్రుని మంచి మాటలు సందేశాలు] {{నోబెల్ బహుమతి విజేతలైన భారతీయులు}} {{బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనము}} {{Authority control}} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] [[వర్గం:1861 జననాలు]] [[వర్గం:1941 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:భారతీయ కవులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] ccxx0gatezc5k3fzasacub7ztvlngij 4941165 4941160 2026-08-21T15:48:19Z K.Venkataramana 27319 /* కుటుంబ నేపథ్యం */ 4941165 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | honorific_prefix = | honorific_suffix = [[గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ సభ్యుడు|FRAS]] | native_name = <!---Do not add Indic scripts, including Bengali here per WP:INDICSCRIPT--> | name = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | other_names = భానుసింహ | image = 1926 Rabindrath Tagore.jpg | alt = | caption = ఆటోక్రోమ్ చిత్రం, 1926 | birth_date = [[రవీంద్ర జయంతి|{{Birth date|df=yes|1861|05|07}}]] | birth_place = [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1941|08|07|1861|05|07}} | death_place = జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> | citizenship = [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] | occupation = {{hlist|కవి|నవలా రచయిత|నాటక రచయిత|వ్యాస రచయిత|సంగీత స్వరకర్త|చిత్రకారుడు|తత్వవేత్త|సామాజిక సంస్కర్త|విద్యావేత్త|భాషావేత్త|వ్యాకర్త}} | era = [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | movement = సందర్భోచిత ఆధునికత | notable_works = {{hlist|''[[గీతాంజలి కావ్యం|గీతాంజలి]]'' | ''ఘరే-బైరే''|''భారతో భాగ్య విధాత''| ''గోర (నవల)'' |''[[జన గణ మన]]'' |''రవీంద్ర సంగీత్'' |''అమార్ శోనార్ బంగ్లా'' | ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచనలు|ఇతర రచనలు]])}} | spouse = {{marriage|[[మృణాళిని దేవి]]|1883|1902|end=died}} | children = 5, వారిలో [[రతీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|రథీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = {{awards|[[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి]]|(1913)}}<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> | signature = Rabindranath Tagore Signature.svg | signature_alt = కోణీయ, చురుకైన అక్షరాలతో రాసిన బెంగాలీ పదం యొక్క సమీప దృశ్యం. | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=তবু মনে রেখো - গায়ক-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.oga|title=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గొంతు|type=speech|description=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పాడిన తబు మోనే రేఖో<br />సుమారు {{circa|1930–40}} రికార్డింగ్}} }}'''రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్'''{{Efn|{{IPA|bn|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ|lang|Bn-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg}}, {{IPA|en|rəˈbɪnˌdrəˌnɑːt təˈɡɔːr|lang|Tagor.ogg}}; '''రవీంద్రనాథ్ ఠాకూర్''' అని కూడా రాస్తారు. ఆయన [[కలం పేరు]] '''భానుసింహ ఠాకూర్''' పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.}}<ref>{{cite web|title=How to pronounce রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর|url=https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180141/https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|archive-date=20 January 2023|access-date=20 January 2023|website=forvo.com}}</ref> (1861 మే 7{{Efn|[[రవీంద్ర జయంతి|25 వైశాఖ]] [[బెంగాలీ క్యాలెండర్|1268 బంగాబ్దం]]}} – 1941 ఆగస్టు 7),{{Efn|22 [[శ్రావణం]] 1368 బంగాబ్దం}} ఒక [[బ్రిటిష్ ఇండియా|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] కవి, రచయిత, నాటకకర్త, సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, తత్వవేత్త, సామాజిక సంస్కర్త, చిత్రకారుడు, [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకరు.<ref>{{cite news|url=https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|title=Tagore, not Dylan: The first lyricist to win the Nobel Prize for literature was actually Indian|last=Lubet|first=Alex|date=17 October 2016|work=Quartz India|access-date=17 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710082238/https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|archive-date=10 July 2022}} * {{cite web|title=Anita Desai and Andrew Robinson – The Modern Resonance of Rabindranath Tagore|url=https://onbeing.org/programs/anita-desai-andrew-robinson-the-modern-resonance-of-rabindranath-tagore|access-date=30 July 2019|publisher=On Being}}</ref><ref name="Stern2001">{{cite book|title=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|last1=Stern|first1=Robert W.|date=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97041-3|page=6}}</ref><ref name="Henry Newman 1921 252">{{cite book|title=The Calcutta Review|last=Newman|first=Henry|date=1921|publisher=[[University of Calcutta]]|page=252|quote=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc., are all India.}}</ref> 1913లో, [[నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు|భారతీయ]], ఐరోపాయేతర వ్యక్తిగా ఏ విభాగంలోనైనా నోబెల్ బహుమతిని గెలుచుకున్న తొలి వ్యక్తిగా, అలాగే సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన తొలి గేయరచయితగా ఠాగూర్ నిలిచారు.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 1913|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary/|access-date=4 January 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref>{{Sfn|O'Connell|2008}} [[బెంగాల్]], [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] సంస్కృతిని గణనీయంగా ప్రభావితం చేసిన ఆయన, [[భారతదేశం]], [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ గీతాలను రచించి స్వరపరిచాడు. 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సందర్భ ఆధునికత ద్వారా [[బెంగాలీ సాహిత్యం]], సంగీతాన్ని, అలాగే [[భారతీయ కళ|భారతీయ కళను]] ఆయన పునర్నిర్మించాడు. "గాఢమైన సున్నితత్వం, తాజాదనం, సౌందర్యం" కలిగిన ''[[గీతాంజలి]]'' కవిత్వానికి ఆయన రచయిత.{{Sfn|The Nobel Foundation}} ఠాగూర్ కవితా గీతాలు ఆధ్యాత్మికమైనవి, చంచలమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి; ఆయన సొగసైన గద్య రచనలు, మాయాజాలాన్ని తలపించే కవిత్వం [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] విస్తృత ప్రజాదరణ పొందాయి.{{Sfn|Sen|1997}} ఆయన [[రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్|రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ]] సభ్యుడు. "బెంగాల్ కవి"గా పిలువబడిన ఠాగూర్,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|title=Work of Rabindranath Tagore celebrated in London|access-date=15 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109202858/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|archive-date=9 January 2017|publisher=BBC News}}</ref><ref name="Stern2001" /><ref name="Henry Newman 1921 252" /> '''గురుదేవ్''', '''కవిగురు''', '''విశ్వకవి''' అనే బిరుదులతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.{{efn|''గురుదేవ్'' అంటే "దైవిక గురువు", ''విశ్వకవి'' అంటే "ప్రపంచ కవి" మరియు ''కవిగురు'' అంటే "గొప్ప కవి" అని అర్థం.{{Sfn|Sil|2005}}}} [[కలకత్తా|కలకత్తాకు]] చెందిన బెంగాలీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఠాగూర్‌కు జెస్సోర్, [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బర్ధమాన్]] జిల్లాల్లో పూర్వీకుల [[జమీందార్|భూస్వామ్య]] కుటుంబ నేపథ్యం ఉంది. ఆయన ఎనిమిదేళ్ల వయసులోనే కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు.<ref name="tagore1">* {{cite book|title=On the edges of time|last=Tagore|first=Rathindranath|date=December 1978|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-20760-0|edition=New|pages=2}} * {{cite journal |last=Mukherjee |first=Mani Shankar |date=May 2010 |title=Timeless Genius |journal=Pravasi Bharatiya |pages=89, 90}} * {{cite book|title=Rabindranath Tagore : Poet And Dramatist|last=Thompson|first=Edward|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1948|page=13}}</ref>{{Sfn|Tagore|1984|p=xii}} పదహారేళ్ల వయసులో ''భానుసింహ'' ("సూర్య సింహం") అనే కలం పేరుతో [[:en:Bhanusimha_Thakurer_Padabali|తన తొలి ముఖ్యమైన కవితలను]] ప్రచురించాడు. సాహిత్య ప్రముఖులు వాటిని చాలాకాలం క్రితమే కోల్పోయిన ప్రాచీన సాహిత్య రచనలుగా భావించి విశేషంగా ప్రశంసించారు.{{Sfnm|Thompson|1926|Dasgupta|1993|1pp=27–28|2p=20}} 1877 నాటికి ఆయన తన అసలు పేరుతో ప్రచురించిన తొలి చిన్న కథలు, నాటకాలతో రచయితగా మరింత ముందుకు సాగారు. [[మానవతావాదం|మానవతావాది]], విశ్వమానవతావాది, అంతర్జాతీయవాది, అలాగే [[జాతీయవాదం|జాతీయవాదంపై]] తీవ్ర విమర్శకుడిగా,<ref>"Nationalism is a Great Menace" Tagore and Nationalism, by Radhakrishnan M. and Roychowdhury D. from Hogan, P. C.; Pandit, L. (2003), Rabindranath Tagore: Universality and Tradition, pp 29–40</ref> ఆయన [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ పాలనను]] వ్యతిరేకించి, బ్రిటన్ నుంచి స్వాతంత్ర్యాన్ని సమర్థించాడు. [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవన]] ఉద్యమానికి ప్రతినిధిగా, చిత్రాలు, రేఖాచిత్రాలు, గీసిన చిత్రాలు, వందలాది రచనలు, దాదాపు రెండు వేల పాటలతో కూడిన విస్తృత సాహిత్య, కళా వారసత్వాన్ని సృష్టించాడు. [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంను]] స్థాపించడం ద్వారా కూడా ఆయన వారసత్వం కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web|title=Visva-Bharti-Facts and Figures at a Glance|url=http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523132100/http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|archive-date=23 May 2007}}</ref>{{Sfnm|Datta|2002|Kripalani|2005a|Kripalani|2005b|Thompson|1926|1p=2|2pp=6–8|3pp=2–3|4p=12}} ఠాగూర్ కఠినమైన శాస్త్రీయ రూపాలను తిరస్కరించడం, భాషాపరమైన ఆంక్షలను వ్యతిరేకించడం ద్వారా బెంగాలీ కళను ఆధునికీకరించారు. ఆయన నవలలు, కథలు, పాటలు, నృత్య నాటకాలు, వ్యాసాలు రాజకీయ, వ్యక్తిగత అంశాలను ప్రస్తావించాయి. ''[[గీతాంజలి]]'' (''గీతాల అర్పణ''), ''[[గోరా (నవల)|గోరా]]'' (''తెల్లని ముఖం''), ''ఘరే-బైరే'' (''ఇంటి, ప్రపంచం'') ఆయన ప్రసిద్ధ రచనల్లో కొన్ని. ఆయన కవిత్వం, చిన్న కథలు, నవలలు వాటిలోని గేయాత్మకత, వ్యవహారిక శైలి, సహజత్వం, తాత్విక ఆత్మపరిశీలనకు ప్రశంసలు పొందడంతో పాటు విమర్శలను కూడా ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రచించిన పాటల్లో రెండు దేశాలు తమ జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి: భారతదేశం "[[జన గణ మన]]"ను, [[బంగ్లాదేశ్]] "అమర్ సోనార్ బంగ్లా"ను జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి. శ్రీలంక జాతీయ గీతం కూడా ఆయన రచనల నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref name="RB1">* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last1=de Silva|first1=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link1=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}} * {{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=6 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103012007/https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|archive-date=3 November 2020|agency=[[Times News Network]]}} * {{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> ఆయన రచించిన "[[బంగ్లార్ మతి బంగ్లార్ జల్]]" పాటను [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్ర గీతంగా స్వీకరించారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == {{See also|ఠాగూర్ కుటుంబం}} ఠాగూర్ అనే పేరు [[ఠాకూర్ (బిరుదు)|ఠాకూర్]] పదానికి ఆంగ్లీకరించిన లిప్యంతరీకరణ.<ref name="Nasrin">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3blgCgAAQBAJ&pg=PA1|title=Colloquial Bengali|last1=Nasrin|first1=Mithun B.|last2=Wurff|first2=W. A. M. Van Der|date=2015|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-30613-9|page=1}}</ref> [[ఠాగూర్ కుటుంబం|ఠాగూర్‌ల]] అసలు ఇంటిపేరు కుశారి. వీరు పిరాలి బ్రాహ్మణులు ('పిరాలి' అనే పదానికి చారిత్రకంగా కళంకిత, అవమానకరమైన అర్థం ఉండేది; ఇతర బ్రాహ్మణ ఉపకులాల నుంచి పిరాలీలను వెలివేయడానికి ఉపయోగించిన అవమాన పదమిది<ref>{{Cite web|title=Tagore and Caste: From Brahmacharyasram to Swadeshi Movement (1901–07)|url=https://www.sahapedia.org/tagore-and-caste-brahmacharyasram-swadeshi-movement-1901%E2%80%9307|access-date=15 October 2025|website=Sahapedia|language=en}}</ref>).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jurkDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT16|title=Delhi's Meatscapes: Muslim Butchers in a Transforming Mega-City|last=Ahmad|first=Zarin|date=14 June 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-909538-4}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W3uhDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT22|title=Rabindranath Tagore|last=Fraser|first=Bashabi|date=15 September 2019|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-178-8}}</ref> వీరు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బుర్ద్వాన్]] జిల్లాలో ఉన్న ''కుశ్'' అనే గ్రామానికి చెందినవారు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్రకారుడు [[ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ]] తన ''రవీంద్రజీవని ఓ రవీంద్ర సాహిత్య ప్రవేశక్'' గ్రంథం మొదటి సంపుటిలో ఇలా రాశాడు: {{blockquote|quote=కుశారీలు భట్ట నారాయణుడు కుమారుడైన దీన కుశారి వంశస్థులు. మహారాజా క్షితిసురుడు దీనకు (బుర్ద్వాన్ జిల్లాలోని) కుశ్ అనే గ్రామాన్ని మంజూరు చేశాడు. అతను ఆ గ్రామానికి అధిపతి అయి, కుశారీగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.<ref name="tagore1" />}} @@@@@@@@@@@@@@@@@@@ == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వంగదేశంలో [[1861]] [[మే 7]] వ తేదీన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేవేంద్రనాథ ఠాగూర్]], శారదాదేవీలకు పద్నాలుగవ సంతానంగా రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం చాలా చోద్యంగా గడిచింది. ఆముదం దీపం ముందు పుస్తకం పట్టుకొని కూర్చొని ఆవలిస్తూ కునికిపాట్లు పడుతూ చదివేవాడు. నిద్ర లేవగానే ఇంటి తోటలోకి పోయి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని చూచి ఆనందించేవాడు. కథలంటే చెవి కోసుకొనేవాడు. సామాన్య దుస్తులతో, నిరాడంబరంగా పెరిగాడు. బాల్యంలో ఇంట్లోనే నాలుగు గోడల మధ్య ఉండవలసి రావటంతో ఆయనకు బయటి ప్రపంచం అద్భుతంగా తోచేది. ప్రపంచమొక రహస్యమనీ, ఆ రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనీ కుతూహలపడేవాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రెండవ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] , మొట్ట మొదటి ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ లో నియమితుడైన మొదటి భారతీయుడు. రవీంద్రుడు [[పాఠశాల]]<nowiki/>లో చదవడానికి ఇష్టపడక ఇంటివద్దనే క్రమశిక్షణతో ప్రతి ఉదయం వ్యాయామం చేసి, లెక్కలు చేసి, చరిత్ర, భూగోళ పాఠాలను, సాయంత్రం [[చిత్రలేఖనం]], ఆటలు, [[ఇంగ్లీషు]] అభ్యసించేవాడు. ఆదివారాలలో సంగీత పాఠాలు, [[భౌతిక శాస్త్రం]] ప్రయోగాలు, సంస్కృత వ్యాకరణం నేర్చుకొనేవాడు. బొమ్మలున్న ఆంగ్ల నవలలను స్వయంగా చదివేవాడు. [[కాళిదాసు]], [[షేక్స్‌పియర్]] రచనలు చదివాడు. భాషను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించి మాతృభాష పట్ల అభిమానం పెంచుకొన్నాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లాండు]]లో ఒక పబ్లిక్ స్కూలులో చేరి, ప్రొఫెసర్ మార్లే ఉపన్యాసాలు విని ఆంగ్ల సాహిత్యంపై అభిరుచి పొంచుకొన్నాడు. సాహితీపరుల ప్రసంగాలు విని వారితో సంభాషించి నాటకాలకు, సంగీత కచేరీలకు వెళ్లి, ఆంగ్ల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు బాగా ఆకళించుకొన్నాడు. తన అనుభవాలను భారతికి లేఖలుగా వ్రాసేవాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లండు]]<nowiki/>లో వుండగానే ''భగ్న హృదయం'' అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. అయితే ఇంగ్లండులో పద్దెనిమిది మాసాలు వుండి ఏ డిగ్రీనీ సంపాదించకుండానే స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.ఆ తర్వాత 1883 డిసెంబరు 9 న మృణాలిని దేవీని వివాహమాడాడు. === సాహితీవ్యాసంగం === రవీంద్రుడు బాల్యంలోనే అనేక పద్యాలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు ప్రచురించాడు. ఆయన రచించిన ''సంధ్యాగీత్'' కావ్యాన్ని కవులందరూ మెచ్చుకొనేవారు. [[వందేమాతరం]] గీతాన్ని రచించిన [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ]] కూడా రవీంద్రుని ప్రశంసించాడు. రవీంద్రుడు రచించిన భక్తిగీతాలను తండ్రి విని, వాటి ప్రచురణ కవసరమయిన డబ్బు ఇచ్చేవాడు. ఆ తరువాత రవీంద్రుడు ''విర్గరేర్ స్వప్న భంగ'', ''సంగీత ప్రభాత'' అనే కావ్యాలను రచించాడు. == గీతాంజలి == [[దస్త్రం:Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg|thumb|టాగూరు రచించిన గీతాంజలి ]] రవీంద్రుని రచనలలో ''గీతాంజలి'' చాల గొప్పది. రవీంద్రుడు తాను బెంగాలీ భాషలో రచించిన భక్తిగీతాలను కొన్నింటిని ఆంగ్లంలోనికి అనువదించి ''గీతాంజలి'' అని పేరు పెట్టాడు. అది అనేక ప్రపంచ భాషలలోనికి అనువదించబడింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇది గొప్ప రచన. మానవుని కృంగదీసే నిరాశా నిస్పృహలను, సకల సృష్టిని ప్రేమభావంతో చూచి శ్రమ యొక్క గొప్పతనాన్ని సూచించే మహత్తర సందేశం గీతాంజలిలోని ముఖ్యాంశం. [[1913]] వ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లో సాహిత్యానికి సంబంధించి రవీంద్రుని గీతాంజలికే నోబెల్ బహుమతి లభించింది. విశ్వకవి అనే బిరుదును సాధించి పెట్టింది. పాఠకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తూ మృదువైన శైలిలో ఠాగూర్ ఈ కావ్యాన్ని రాశారు. [[ఆసియా]] ఖండంలో మొదటిసారి నోబెల్ బహుమతి పొందిన వ్యక్తి. గీతాంజలి వెలువడిన తరువాత అన్ని దేశాలవారు రవీంద్రుని గ్రంథాలను చదవడం ఆరంభించారు. == శాంతినికేతన్ == రవీంద్రుడు కేవలం రచయితగానే ఉండిపోక, బాలల హృదయాలను వికసింపచేయటానికై ప్రాచీన ఋషుల గురుకులాల తరహాలోనే శాంతినికేతన్‌గా ప్రసిద్ధి గాంచిన [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] స్థాపించాడు. అది అయిదుగురు విద్యార్థులతో మొదలై, క్రమంగా విస్తరించింది. చిన్న పిల్లలు ఉపాధ్యాయుల ఇళ్ళల్లో భోజనం చేసేవారు. ప్రాతఃకాలానే నిద్ర లేవడం, కాలకృత్యాలు తీర్చుకొని, తమ గదులను తామే శుభ్రపరచుకొని స్నానం చేయడం, ప్రార్థన చేయటం, నియమిత వేళలలో నిద్ర పోవటం వారి దినచర్య. ఆరోగ్యం కాపాడుకోవటం, పరిశుభ్రత, సత్యాన్నే పలకడం, కాలినడక, పెద్దలను, గురువులను గౌరవించటం వారికి నేర్పేవారు. 1919 లో [[కళా భవనా - శాంతినికేతన్|కళా భవన్]] ను ఆయన స్థాపించాడు. ఇక్కడ విద్యార్థులు విభిన్న కళలను నేర్చుకునేవారు. == నవల, నాటకాలు == గ్రామాభ్యుదయమే దేశాభ్యుదయమని రవీంద్రుడు భావించాడు. అందుకై శ్రీ నికేతాన్ని నెలకొల్పి, గ్రామ పునర్నిర్మాణానికి ఎంతో కృషి చేసేవాడు. రవీంద్రుడు మొదట ''వాల్మీకి ప్రతిభ'' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఆ తరువాత అమల్ అనే పిల్లవాణ్ణి గురించి ''పోస్టాఫీసు'' అనే నాటకం వ్రాశాడు. రవీంద్రుడు రచించిన చిత్రాంగద నాటకం ఆయనకు మంచిపేరు తెచ్చింది. ''ప్రకృతి – ప్రతీక'' అనే నాటకంలో ప్రపంచాన్ని విడిచి పెట్టిన సన్యాసి కథను వర్ణించాడు. రవీంద్రుడు కచదేవయాని, విసర్జన, శరదోత్సవ్, ముక్తధార, నటిర్‌పూజ మొదలగు అనేక శ్రేష్టమయిన నాటకాలు రచించాడు. మతాలు వేరైనా పరస్పర స్నేహంతో కలసి మెలసి ఉండాలి అనే సాంఘిక ప్రయోజనం, ఉత్తమ సందేశం మిళితమైన "[[గోరా (నవల)|గోరా]]" నవల రవీంద్రునికెంతో పేరు తెచ్చింది. == చిత్రకళ, సంగీతం == రవీంద్రనాధ టాగోరు డెబ్భై ఏళ్ళ ప్రాయంలో చిత్రకళా సాధనను ప్రారంభించాడు. ఆయన వేసిన చిత్రాలు లండను, ప్యారిస్, న్యూయార్కు మొదలగు నగరాలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆయన దాదాపు రెండు వేల చిత్రాలను గీశాడు. రవీంద్రుడికి సంగీతమంటే మిక్కిలి ప్రీతి. ఆయన [[బెంగాల్]] జానపద గీతాలను, బాపుల్ కీర్తనలను విని ముగ్ధుడయ్యేవాడు. ఆయన స్వయంగా గాయకుడు. భారతీయ సంగీతంలో రవీంద్ర సంగీతం అనే ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పరచిన వాడు రవీంద్రుడు. == స్వాతంత్ర్య సాధన, జనగణమణ == రవీంద్రుడు మొదటి నుండి జాతీయ భావాలున్నవాడు. హిందూ మేళాలో దేశభక్తి గీతాలను పాడాడు. [[పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్|పృథ్వీరాజు]] పరాజయం గురించి ప్రబోధాత్మక పద్యనాటకాన్ని రచించాడు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం [[బాలగంగాధర తిలక్|తిలక్‌]]ను నిర్భంధించినపుడు రవీంద్రుడు తీవ్రంగా విమర్శించాడు. [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] ప్రతిఘటనోద్యమంలో రవీంద్రుడు ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. జాతీయ నిధికి విరాళాలు వసూలు చేశాడు. రవీంద్రనాథ టాగోర్ [[1896]]లో జరిగిన కలకత్తా కాంగ్రెస్ సదస్సులో మొట్టమొదటిగా [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకించంద్ర చటర్జీ]] రచించిన '''వందేమాతరాన్ని''' ఆలపించాడు. రవీంద్రుడు వ్రాసిన "'''జనగణమణ'''" ను జాతీయ గీతంగా ప్రకటించేముందు "వందేమాతరం", "జనగణమన" లపై దేనిని జాతీయ గీతంగా ప్రకటించాలని సుదీర్ఘ చర్చ, తర్జన భర్జనలు జరిగాయి. అంతిమంగా రవీంద్రుడి "'''జనగణమన'''" దే పైచేయి అయింది. దీంతో రాజ్యాంగ సభ కమిటీ అధ్యక్షుడు [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (రాష్ట్రపతి)|బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] [[1950]] [[జనవరి 24]]న ''[[జనగణమన]]''ను జాతీయ గీతంగా ''[[వందేమాతరం]]''ను జాతీయ గేయంగా ప్రకటించాడు. అదే సమయంలో రెండూ సమాన ప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటాయని స్పష్టం చేసాడు. == రచనలనుండి ఉదాహరణలు == గీతాంజలి రవీంద్రునికి కవిగా ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఈ కావ్యంలోని ఈ కింది గీతం మహాత్మాగాంధీకి మిక్కిలి అభిమాన పాత్రమైంది.ఈ మంత్రములు జపమాలలు విడిచిపెట్టు తలుపులన్నింటినీ బంధించి ఈ చీకటిగదిలో ఎవరిని పూజిస్తున్నావు? కళ్ళు తెరచి చూడు. నీవు ఆరాధించే దేవుడు నీ ఎదుట లేడు! ఎచ్చట రైతు నేలను దున్నుతున్నాడో, ఎచ్చట శ్రామికుడు రాళ్ళు పగులగొట్టుతున్నాడో,అక్కడ ఆ పరమాత్ముడున్నాడు.వారితో ఎండలో, వానలో ధూళి ధూపరితములైన వస్త్రములలో ఉన్నాడు. నీవు కూడా నీ పట్టు పీతాంబరములు ఆవల పెట్టి ఆనేల మీదికి పదా... ;విస్తృతంగా జనప్రియమైన మరొక రచన. ఇది చాలా పాఠ్యపుస్తకాలలో ఒక పాఠంగా చేర్చబడింది. ;''"Where the mind is without fear'' ''Where the mind is without fear and the head is held high;'' ''Where knowledge is free;'' ''Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls;'' ''Where words come out from the depth of truth;'' ''Where tireless striving stretches its arms towards perfection;'' ''Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;'' ''Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action—Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake''." ;<nowiki>దీనికి తెలుగు అనువాదం:</nowiki> '''"ఎక్కడమనస్సు నిర్భయంగావుంటుందో,''' '''ఎక్కడ మానవుడు సగర్వంగా తల ఎత్తుకుని తిరుగుతాడో,''' '''ఎక్కడ విజ్ఞానం స్వేచ్ఛగా మనగలుగుతుందో,''' '''ఎక్కడ ప్రపంచం ముక్కముక్కలై ఇరుకైన గోడల మధ్య మ్రగ్గిపోవదో, '''ఎక్కడ మాటలు అగాధమైన సత్యం నుంచి బాహిరిల్లుతవో, '''ఎక్కడ విరామమైన అన్వేషణ, పరిపూర్ణత వైపు చేతులుచాస్తుందో,''' '''ఎక్కడ పరిశుద్ధ జ్ఞానవాహిని మృతాంధ విశ్వాసపుటెడారిలోఇంకిపోదో, '''తలపులో పనిలో నిత్య విశాల పథాలవైపు ఎక్కడ మనస్సు పయనిస్తుందో-ఆ స్వేచ్ఛాస్వర్గంలోకి, తండ్రీ! నా దేశాన్ని మేల్కాంచేట్టు అనుగ్రహించు"''' == చివరి రోజులు == తన జీవితంపై రవీంద్రుని ప్రభావమెంతో ఉన్నదని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమైనపుడు రవీంద్రుడు మానసికంగా కృంగిపోయి అనారోగ్యానికి గురి అయ్యాడు. తీవ్రంగా వ్యాధితో బాధపడుతూ, చికిత్సకై [[కలకత్తా]] నగరానికి వెళ్లాడు. కానీ, ప్రయోజనం లేకపోయింది. రచయితగా, సంగీతవేత్తగా, చిత్రకారునిగా, విద్యావేత్తగా గొప్ప మానవతావేత్తగా టాగూర్ చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు. మాతృభూమి, మానవసంబంధాలపట్ల అచంచలమయిన నమ్మకం, ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉన్న ''విశ్వకవి'' రవీంద్రనాథ్ టాగూర్, [[1941]] [[ఆగష్టు 7]]న మరణించాడు. == క్లుప్తంగా సమాచారం == * జననం: 1861 మే 7. * తండ్రి మహర్షి దేవేంద్రనాథ టాగూరు, తల్లి శారదాదేవి. * 15 మంది సంతతిలో పధ్నాలుగో బిడ్డ, ఎనిమిదవ పుత్రుడు. * రచనారంభం: 1873. * ప్రథమ పద్య కావ్య ప్రచురణ: 1878. * మృణాళినీదేవి తోవివాహం: 1883. * మృణాళినీదేవి మరణం: 1902. * శాంతినికేతన్‌ స్థాపన: 1901 డిసెంబరు. * గీతాంజలికి [[నోబెల్ బహుమతి]]: 1913 నవంబరు. * విశ్వభారతి స్థాపన: 1921 డిసెంబరు. * మరణం: 1941, ఆగస్టు 7. * ఆత్మకథ: మై రెమినిసెన్సెస్ ==వికీసోర్స్ లింకులు== * [[s:గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/రవీంద్రనాథ ఠాకూరు|రవీంద్రనాథ ఠాకూరు]] == ఇవి కూడా చూడండి == *[[రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ రచనలు]] *[[సరళా దేవి చౌధురాని]] :ఈమె దేవేంద్రనాధ్ టాగోర్ మనమరాలు. కుమార్తె స్వర్ణకుమారి దేవికి కుమార్తె. * ఇల్లు, ప్రపంచం - (బెంగాలీ నవల/ఇంగ్లీషు పేరు ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్) * [[బ్రహ్మబాంధవ్ ఉపాధ్యాయ]] * [[పూర్ణిమ దేవి]]: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బంధువు * [[రవీంద్ర సంగీతం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == {{Commonscat|Rabindranath Tagore|రవీంద్రనాధ టాగూరు}} {{wikiquote}} :'' '''గీతాంజలి''' పూర్తి అనువాదం వికిసోర్స్‌లో ఉన్నది. [[:s:గీతాంజలి|ఇక్కడ]] చూడండి'' * ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రికలో ఆళ్ల నాగేశ్వరరావు వ్యాసం ఆధారంగా * [https://web.archive.org/web/20170606072849/http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Raveendranadh%20Tagore రవీంద్రుని మంచి మాటలు సందేశాలు] {{నోబెల్ బహుమతి విజేతలైన భారతీయులు}} {{బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనము}} {{Authority control}} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] [[వర్గం:1861 జననాలు]] [[వర్గం:1941 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:భారతీయ కవులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] g6enqygh83jwh7we7h2s7vtmb82gf6a 0 11395 4941192 4590336 2026-08-21T17:05:28Z Kalli navya 70334 4941192 wikitext text/x-wiki {{Dead end|date=అక్టోబరు 2016}} [[File:Native_town_crier,_Belgian_Congo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Native_town_crier,_Belgian_Congo.jpg|thumb|212x212px|Congolese town crier]] దండోర = టముకు, (గతంలో ఏదైన ఒక విషయాన్ని పల్లెల్లో అందరికి తెలియ జేయడానికి డప్పులు కొడుతు అందరికి తెలియ జేసే పద్ధతిని దండోర అనే వారు. ఉదా: " (డప్పు కొడుతూ.... పుర ప్రజలందరికి తెలియ జేయునది ఏమనగా రేపు ఉదయము పది గంటలకు పంచాయితీ కార్యాలయంలో సర్వసభ్య సమావేశము జరుగును కాన అందరు విచ్చేయ వలసినదిగ మనవి.) {{మొలక-జీవన విధానం}} cttohhaeqgz5vu86zoxaahjrnczf9fp 0 23955 4941329 4844097 2026-08-22T02:43:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941329 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|జయలలిత}} {{Infobox Indian politician | name = జె. జయలలిత<br>J Jayalalitha<br>ஜெ. ஜெயலலிதா | image = J_Jayalalithaa.jpg | imagesize = 110px | birth_date = {{birth date|df=yes|1948|02|24}} | birth_place = [[మైసూర్]],<br /> భారతదేశం | death_date = 05 డిసెంబర్, 2016 | death_place = [[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]] | residence = పోయస్ గార్డెన్,<br /> [[చెన్నై]],<br />[[భారతదేశం]] | office = | term_start = 16 మే 2011 | term_end = 28 సెప్టెంబెర్ 2014 | predecessor = [[ఎం.కరుణానిధి]] | successor = [[ఓ. పన్నీరు సెల్వం]] | constituency = [[శ్రీరంగం]] | order = 16వ | term_start2 = 2 మార్చి 2002 | term_end2 = 12 మే 2006 | predecessor2 = [[ఓ. పన్నీరు సెల్వం]] | successor2 = [[ఎం.కరుణానిధి]] | constituency2 = [[అండిపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆండిపట్టి]] | office2 = తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి | order2 = 14వ | term_start3 = 14 మే 2001 | term_end3 = 21 సెప్టెంబర్ 2001 | predecessor3 = [[ఎం.కరుణానిధి]] | successor3 = [[ఓ. పన్నీరు సెల్వం]] | constituency3 = పోటీ చేయలేదు | office3 = తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి (క్వాషెద్) | term_start4 = 24 జూన్ 1991 | term_end4 = 12 మే 1996 | predecessor4 = రాష్టపతి పరిపాలన | successor4 = [[ఎం.కరుణానిధి]] | constituency4 = [[బర్గూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్గూర్]] | office4 = తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి | order4 = 11వ | Marital Status = single (ఒంటరి) | website = |religion = [[హిందూ మతము|హిందూ]] | party = [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఎ.ఐ.ఎ.డి.ఎమ్.కె.]] | party_position = General Secretary }} '''జయలలిత''' (జ. [[ఫిబ్రవరి 24]], [[1948]]—మ. [[డిసెంబరు 5]], [[2016]]) ప్రముఖ రాజకీయనాయకురాలు, [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి 2015 మే నుంచి 2016 డిసెంబరులో మరణించే దాకా [[ముఖ్యమంత్రి]]గా పనిచేసింది. అంతకు మునుపు 1991 నుంచి 1996, 2001 లో కొంతకాలం, 2002 నుంచి 2006 దాకా కూడా ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసింది. రాజకీయాలలోకి రాకమునుపు [[తమిళం]], [[తెలుగు]], [[కన్నడ]] భాషల్లో సుమారు 140 [[సినిమా]]ల్లో నటించింది. 1961 నుంచి1980 వరకు ఎక్కువగా కథానాయికగా వివిధ రీతుల చిత్రాలలో, వైవిధ్యభరితమైన పాత్రలలో నటించింది. [[నాట్యము|నాట్యం]]లో కూడా ఆమెది అందే వేసినచేయి. ఒకరకంగా తమిళ చిత్రసీమను మకుటం లేని మహారాణిగా కొద్దికాలం పాటు ఏలింది.<ref>http://www.dailymirror.lk/25952/tamil-nadu-chief-minister-jayalalithaa-on-the-warpath-against-sri-lanka-again</ref> తమిళనాడు ప్రాంతీయ రాజకీయ పార్టీ అయిన ఆల్ ఇండియా అణ్ణా ద్రావిడ మున్నేట్ర కళగం యొక్క సాధారణ కార్యదర్శి. ఆమె అభిమానులు ఆమెను ''పురట్చి తలైవి'' (విప్లవ నాయకురాలు), అమ్మను పిలిచాడు అని పిలుచుకుంటా ఉంటారు. ఆమె నటిగా ఎం.జి.ఆర్ సరసన ఎన్నో చిత్రాలలో నటించింది. ఎం.జీ.ఆర్ రాజకీయాలలో ప్రవేశించిన తరువాత జయలలిత కూడా రాజకీయాల్లోకి వచ్చింది. 1984 నుంచి 1989 వరకు తమిళనాడు నుంచి రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ఎన్నికైంది. ఎంజీఆర్ మరణం తరువాత అతని వారసురాలిగా ప్రకటించుకున్నది. 2014 సెప్టెంబరు 27 న జయలలిత ఆదాయానికి మించిన ఆస్తుల కేసులో అరెస్టు అయింది. దాంతో ఆమె తన ముఖ్యమంత్రి పదవి రద్దయింది. పదవిలో ఉండగా కేసులో ఇరుక్కుని పదవీచ్యుతురాలైన మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయింది.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/india/report-tamil-nadu-cm-jayalalithaa-disproportionate-assets-case-court-to-deliver-verdict-shortly-2021902 |title=Tamil Nadu CM J Jayalalithaa convicted to 4 years imprisonment in disproportionate assets case|work=[[DNA (newspaper)|DNA]] |date=27 Sep 2014 |accessdate=27 September 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-29390682|accessdate=27 September 2014|publisher=BBC News Online|date=27 September 2014|title=Top India politician Jayalalitha jailed for corruption}}</ref> 2015 మే 11న [[కర్ణాటక]] ఉన్నత [[న్యాయస్థానము|న్యాయస్థానం]] ఆమెను నిర్దోషిగా విడిచిపెట్టింది. దాంతో ఆమె మే 23న తిరిగి ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టింది. ఆమె 2016, డిసెంబరు 5, రాత్రి 11:30 గంటలకు [[చెన్నై]]లోని అపోలో ఆసుపత్రిలో మరణించింది.అంతకు మునుపు సుమారు రెండున్నర నెలలుగా ఆమె అనారోగ్యంతో ఆసుపత్రిలోనే ఉంది. డిసెంబరు 6న అంత్యక్రియలు జరిగాయి. == బాల్యం == జయలలిత 1948 ఫిబ్రవరి 24న అప్పటి [[మైసూరు]] రాష్ట్రంలోని పాండవపుర తాలూకా, మేలుకోటేలో జయరాం, వేదవల్లి దంపతులకు జన్మించింది. తల్లి ఒక తమిళ అయ్యంగార్ బ్రాహ్మణ వంశానికి చెందినది.<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-j-jayalalithaa-s-victory-in-tamil-nadu-finds-resonance-in-mumbai-1989569|title=Jayalilathaa victory finds resonance|publisher=DNA|access-date=2 February 2016}}</ref> జయలలిత అసలు పేరు కోమలవల్లి. అది ఆమె అవ్వగారి పేరు. బ్రాహ్మణ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ఆమెకు రెండు పేర్లు పెట్టారు. జయలలిత అనే రెండో పేరును పాఠశాలలో చేర్చేటపుడు నమోదు చేశారు. తిరుచ్చి జిల్లా [[శ్రీరంగం]] పూర్వీకంగా కలిగిన జయలలిత [[1981]]లో తమిళనాడు రాజకీయాలలో ప్రవేశించి రామచంద్రన్ మరణానంతరం అతని భార్య జానకి రామచంద్రన్ తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి అయిననూ ఆమె ఎక్కువ రోజులు పదవిలో కొనసాగలేకపోయింది. జయలలిత [[1989]] అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో విజయం సాధించి తొలి మహిళా ప్రతిపక్ష నాయకురాలిగా స్థానంసంపాదించిరి. [[1991]]లో [[రాజీవ్ గాంధీ]] మరణానంతరం జరిగిన [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] ఎన్నికలలో [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]తో పొత్తు పెట్టుకొని విజయం సాధించి ముఖ్యమంత్రి పీఠాన్ని అధిష్టించింది. ప్రజలచే ఎన్నిక కాబడిన తొలి తమిళనాడు మహిళా [[ముఖ్యమంత్రి]]గా అవతరించింది. 5 సంవత్సరాలు పూర్తి కాలం పదవిలో ఉండి [[2006]] [[మే]]లో జరిగిన [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] ఎన్నికలలో పరాజయం పొందినది. ఆమె పార్టికి కేవలము నాలుగు స్థానాలే దక్కాయి. 2006 లో ఓటమి సమయంలో తమ మిత్రపక్షాలతో కలిసి శాసన సభలో 1977 తరువాత అత్యంత పటిష్ఠమైన ప్రతిపక్షంగా నిలవగల సీట్లను సంపాదించారు. ఈమే ప్రస్తుత తమిళ నాడు ముఖ్యమంత్రి. అభిమానులు జయలలితను అమ్మ అని, పురచ్చి తలైవి (విప్లవాత్మక నాయకురాలు) అని పిలుస్తుంటారు. కుటుంబ పరిస్థితులవలన ఈమె తల్లి బలవంతముతో తన 15వ యేట [[సినిమా]] రంగములో ప్రవేశించింది. జయలలిత తొలి సినిమా [[చిన్నడ గొంబె]] [[కన్నడ]] చిత్రం పెద్ద హిట్టయ్యింది. ఈమె తొలి తెలుగు సినిమా [[మనుషులు మమతలు]] ఈమెను పెద్దతార స్థాయికి తీసుకెళ్లింది. 1972లో [[తమిళనాడు ప్రభుత్వం]] జయలలితను కళైమామణి పురస్కారముతో సత్కరించింది. ఈమె [[అవివాహిత]] గానే జీవితాన్ని గడిపారు. * జయలలితపై ఎన్నో రకాలైన కేసులు పెట్టినా, ఎదురు నిలిచి పోరాడింది. ఆమె మీద పెట్టిన 11 కేసులలో తొమ్మిది కేసులు పూర్తి అయ్యాయి. మిగిలిన రెండు కేసులలో ఆమె పోరాడుతుంది. * 1982లో అఖిల భారత అణ్ణా ద్రావిడ మున్నేట్ర కళగములో సభ్యురాలిగా చేరిన ఆమె, 1984 లో రాజ్యసభకు నామినేట్ చేయబడింది. 1989 లో [[బోడినాయకనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోడినాయకనూరు]] నుండి మొట్టమొదటి సారిగా ఎం.ఎల్.ఏగా గెలిచారు. 1991 లో గాంగేయం, బర్గూరు నుండి గెలిచి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. 1996 లో బర్గురులో ఓటమి. టాన్సి భూ బేర అవినీతి కేసులో శిక్ష విధింపబడిన కారణముగా 2001 శాసనసభ ఎన్నికలలో పాల్గొనుటకు అనర్హురాలిగా ప్రకటింపబడ్డారు. కానియు ఆండిపట్టి, కృష్ణగిరి, భువనగిరి, పుదుక్కోట నియోజకవర్గములలో నామపత్రాలు దాఖలు చేశారు. అవన్నియు తిరస్కరణకు గురైనవి. కాని ఆమె పార్టీ గెలుచుటచే ఆమె ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. కాని అది చెల్లదని [[సుప్రీం కోర్టు]] 2001 సెప్టెంబరు 21 నాడు తీర్పునివ్వటంతో ఆమె పదవి రద్దైంది. 2002 లో టాన్సి కేసులో విడుదలై, [[అండిపట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆండిపట్టి]] నుండి పోటీ చేసి ముఖ్యమంత్రి ఐనారు. 2006 లో ఆండిపట్టి నుండి గెలుపు, కాని పార్టీ అధికారాన్ని కోల్పోయింది. 2011 లో శ్రీరంగం నుండి ఎన్నిక, ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం. 2014 సెప్టెంబరు 27 లో ఆదాయానికి మించిన ఆస్తులు కూడబెట్టారన్న ఆరోపణలపై బెంగుళూరు లోని ప్రత్యేక న్యాయస్థానము నాలుగు సంవత్సరముల [[కారాగారము|కారాగార]] శిక్ష, నూరు కోట్ల రూపాయల జరిమానా విధించుటచే పదవి కోల్పోయారు. 2015 మేలో ఆ కేసులో విడుదలై, చెన్నై ఆర్.కే. నగర్ లో పోటీ చేసి మరల ముఖ్యమంత్రి అయిరి. 2016 లో చెన్నై ఆర్.కే. నగర్ లో విజయం సాధించి తిరిగి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణము చేసిరి. ===ఎన్నికల చరిత్ర=== {|class="sortable wikitable" |- !width=50|సంవత్సరం !width=150|నియోజకవర్గం !width=70|ఫలితం !width=70|ఓటు శాతం !width=150|ప్రత్యర్థి !width=70|ప్రత్యర్థి పక్షం !width=70|ప్రత్యర్థి ఓట్ల శాతం |- |1989||బోడినాయకనూరు ||గెలుపు|| 54.51||ముత్తుమనోహరన్||డీ.ఎం.కె||27.27<ref name="Bodi">{{cite web|title=Party wise comparison since 1977 in Bodinayakkanur constituency|url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp133.htm|publisher=Election Commission of India|accessdate=10 November 2013}}</ref> |- |1991||బర్గూరు||గెలుపు||69.3 ||రాజేందర్||తాయగ మరుమలర్చి కళగము, టి.ఎం.కే||29.34<ref name="Bargur">{{cite web|title=Party wise comparison since 1977 in Bargur constituency|url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp78.htm|publisher=Election Commission of India|accessdate=10 November 2013}}</ref> |- |1991||గాంగేయం||గెలుపు||63.4 || ఎన్.ఎస్.రాజకుమార్ మండ్రడియార్||డీ.ఎం.కె||32.85<ref name="Kangeyam">{{cite web|title=Party wise comparison since 1977 in Kangeyamconstituency|url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp117.htm|publisher=Election Commission of India|accessdate=10 November 2013}}</ref> |- |1996||బర్గూరు||ఓటమి||43.54 ||ఇ.జి.సుఖవనం||డీ.ఎం.కె||50.71<ref name="Bargur"/> |- |2001||ఆండిపట్టి, కృష్ణగిరి, భువనగిరి, పుదుక్కోట||{{nom|నామపత్రముల తిరస్కరణ}}<ref name="tn2001">{{cite news|title=Jayalalithaa's SLP listed for final hearing in July|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/jayalalithaas-slp-listed-for-final-hearing-in-july/article3263527.ece|work=The Hindu|last=J.|first=Venkatesan|date=31 March 2012|accessdate=10 November 2013}}</ref>|| || || || |- |2002||ఆండిపట్టి||గెలుపు||58.22 ||వైగై శేఖర్||డి.ఎం.కె||27.64<ref name="Andipatti2">{{cite news|title=The conundrum in an AIADMK stronghold|url=http://hindu.com/thehindu/2002/01/20/stories/2002012001700400.htm|work=The Hindu|date=20 January 2002|last=T.|first=Ramakrishnan|accessdate=10 November 2013|archive-date=15 డిసెంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215055039/http://hindu.com/thehindu/2002/01/20/stories/2002012001700400.htm|url-status=dead}}</ref> |- |2006||ఆండిపట్టి||గెలుపు||55.04 ||సీమాన్ || డి.ఎం.కె|| 36.29<ref name="Andipatti">{{cite web|title=Party wise comparison since 1977 in Andipatti constituency|url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp135.htm|publisher=Election Commission of India|accessdate=10 November 2013}}</ref> |- |2011||శ్రీరంగము||గెలుపు||58.99 ||ఎన్.ఆనంద్||డి.ఎం.కె||35.55<ref name="Srirangam">{{cite web|title=Winner and runners of 2011 Tamil Nadu legislative assembly elections|url=http://www.elections.tn.gov.in/TNLA2011_Winner_Runner.pdf|format=PDF|page=8|publisher=Election Commission of India|website=|url-status=dead|access-date=18 జనవరి 2017|archive-date=14 జనవరి 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6McJWhfEK?url=http://www.elections.tn.gov.in/TNLA2011_Winner_Runner.pdf}}</ref><ref name="Srirangam2">{{cite web|title=Statistical report of 2011 Tamil Nadu legislative assembly elections |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2011/stat_TN_May2011.pdf|format=PDF|page=162|publisher=Election Commission of India|accessdate=10 November 2013}}</ref> |- |2015||డాక్టర్.రాధాకృష్ణన్ నగర్||గెలుపు||88.43||సి.మహేంద్రన్||సి.పి.ఐ.||5.35<ref name="RKNagar">{{cite web|title=2015 Tamil Nadu bypass election result|url=http://www.ibnlive.com/news/politics/tn-celebrations-begin-outside-jayalalithaas-residence-as-counting-of-votes-for-rk-nagar-seat-is-underway-1013562.html|publisher=CNN-IBN|accessdate=30 June 2015|archive-date=2 జూలై 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702234143/http://www.ibnlive.com/news/politics/tn-celebrations-begin-outside-jayalalithaas-residence-as-counting-of-votes-for-rk-nagar-seat-is-underway-1013562.html|url-status=dead}}</ref> |- |2016||డాక్టర్.రాధాకృష్ణన్ నగర్||గెలుపు||55.87||సిమ్లా ముత్తుచోళన్||డి.ఎం.కె||33.14<ref>{{cite web|title=Election Commission of India- State Election, 2016 to the Legislative Assembly Of Tamil Nadu|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2016/08-Women%20Candidatestamil.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|format=PDF|page=1|accessdate=9 December 2016}}</ref> |} ==జయలలిత నటించిన తెలుగు చిత్రాలు== {{Div col|colwidth=15em|content= # [[కథానాయకుడు కథ (1965 సినిమా)|కథానాయకుడు కథ (1965)]] # [[మనుషులు మమతలు]] (1965) # [[ఆమె ఎవరు?]] (1966) # [[ఆస్తిపరులు]] (1966) # [[కన్నెపిల్ల (సినిమా)|కన్నెపిల్ల]] (1966) # [[గూఢచారి 116]] (1966) # [[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) # [[గోపాలుడు భూపాలుడు]] (1967) # [[చిక్కడు దొరకడు (1967 సినిమా)|చిక్కడు దొరకడు]] (1967) # [[ధనమే ప్రపంచలీల]] (1967) # [[నువ్వే]] (1967) # [[బ్రహ్మచారి (సినిమా)|బ్రహ్మచారి]] (1967) # [[సుఖదుఃఖాలు]] (1967) # [[అదృష్టవంతులు]] (1968) # [[కోయంబత్తూరు ఖైదీ]] (1968) # [[తిక్క శంకరయ్య]] (1968) # [[దోపిడీ దొంగలు]] (1968) # [[నిలువు దోపిడి]] (1968) # [[పూలపిల్ల]] (1968) # [[పెళ్ళంటే భయం]] (1968) # [[పోస్టుమన్ రాజు]] (1968) # [[బాగ్దాద్ గజదొంగ]] (1968) # [[శ్రీరామకథ]] (1968) # [[ఆదర్శ కుటుంబం]] (1969) # [[కథానాయకుడు (1969)|కథానాయకుడు]] (1969) # [[కదలడు వదలడు]] (1969) # [[కొండవీటి సింహం (1969 సినిమా)|కొండవీటి సింహం]] (1969) # [[పంచ కళ్యాణి దొంగల రాణి]] (1969) # [[ఆలీబాబా 40 దొంగలు (1970 సినిమా)|ఆలీబాబా 40 దొంగలు]] (1970) # [[కోటీశ్వరుడు (1970 సినిమా)|కోటీశ్వరుడు]] (1970) # [[గండికోట రహస్యం]] (1970) # [[బొమ్మలాట (1970 సినిమా)|బొమ్మలాట]] (1970) # [[మేమే మొనగాళ్లం]] (1971) # [[శ్రీకృష్ణ విజయం]] (1971) # [[శ్రీకృష్ణసత్య]] (1971) # [[భార్యాబిడ్డలు]] (1972) # [[డాక్టర్ బాబు]] (1973) # [[దేవుడమ్మ]] (1973) # [[దేవుడు చేసిన మనుషులు]] (1973) # [[లోకం చుట్టిన వీరుడు]] (1973) # [[ప్రేమలు - పెళ్ళిళ్ళు]] (1974) # [[నాయకుడు – వినాయకుడు]] (1980) }} ==జె.జయలలిత నేతృత్వములో అణ్ణా డి.ఎం.కె. సాధనలు== *1991-వ సంవత్సరము జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో 168 నియోజకవర్గములలో పోటీ చేసి 164 నియోజకవర్గములలో గెలిచి ప్రభుత్వమును ఏర్పరచింది. *1998-వ సంవత్సరము జరిగిన లోక్‌సభ సార్వత్రిక ఎన్నికలలో 18 నియోజకవర్గములలో గెలిచి వాజపేయి నేతృత్వములోని కేంద్ర ప్రభుత్వములో పాలుపంచుకొనెను. *2001-వ సంవత్సరము మే నెలలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో 132 నియోజకవర్గములలో గెలిచి ప్రభుత్వమును ఏర్పరచింది. *2011-వ సంవత్సరము ఏప్రియల్ లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో 150 నియోజకవర్గములలో గెలిచి ప్రభుత్వమును ఏర్పరచింది. *2011-వ సంవత్సరము సెప్టెంబరు/అక్టోబరులో జరిగిన స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలలో మొత్తమున్న 10 నగరపాలికలను దక్కించుకున్నది. *2014-వ సంవత్సరములో జరిగిన లోక్‌సభ సార్వత్రిక ఎన్నికలలో తమిళనాడు లోని 39, పుదుచ్చేరి లోని ఏకైక నియోజకవర్గములో ఒంటరిగా పోటీ చేసి 37 నియోజకవర్గములలో గెలిచి చరిత్ర సృష్టించుటయేగాక లోక్‌సభలో మూడవ అతిపెద్ద పక్షముగా అవతరించెను. *2016-వ సంవత్సరము జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో మొత్తమున్న 234 నియోజకవర్గములలో ఒంటరిగా పోటీ చేసి, 134 నియోజకవర్గములలో నెగ్గి అధికారమును నిలబెట్టికొనెను. 1984 కి పిమ్మట అధికారములో ఉన్న పక్షమే తిరిగి నెగ్గుట ఇదియే మొదలు. . *2016-వ సంవత్సరము జూను నెలలో జరిగిన రాజ్యసభ ఎన్నికలలో నలుగురు సభ్యులను గెలిపించుకొనుట ద్వారా దేశ పార్లమెంటులో అణ్ణా డి.ఎం.కే బలము 50కి పెరిగెను (37 లోక్‌సభ+ 13 రాజ్యసభ). ఇది తమిళనాడు లోని మరే రాజకీయ పక్షము సాధించని అపురూప విజయము. *2011 శాసనసభ ఎన్నికలు, 2011 స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు, 2014 సార్వత్రిక ఎన్నికలు, 2016 శాసనసభ ఎన్నికలు అని వరుసగా నాలుగు ఎన్నికలలో ఆమె నాయకత్వములో అణ్ణా డి.ఎం.కె చిరస్మరణీయ విజయములను సాధించెను. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{commons category|J. Jayalalithaa}} * [http://www.tn.gov.in/tnassembly/jjaya.htm తమిళనాడు ప్రభుత్వపు వెబ్‌సట్ ప్రొఫైల్] * [http://www.nilacharal.com/enter/celeb/jayalalitha.html నీలాచరల్ ప్రొఫైల్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129175808/http://www.nilacharal.com/enter/celeb/jayalalitha.html |date=2010-01-29 }} * [https://web.archive.org/web/20071222232814/http://in.tamil.yahoo.com/News/Regional/0711/06/1071106035_1.htm తమిళ్.యాహూ వార్తలు] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/318912.stm బి.బి.సి.ప్రొఫైల్] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1850717.stm బి.బి.సి.వార్తా వ్యాసం (జయలలిత తిరిగి అధికారంలోకి తేది మార్చి 2, 2002] * [http://in.rediff.com/election/2004/may/06espec1.htm రెడిఫ్.కామ్ జయలలితపై ప్రత్యేకం] * [https://web.archive.org/web/20060525132036/http://www.guinnessworldrecords.com/content_pages/record.asp?recordid=54234 మహోన్నతమైన పెళ్ళి జర్పించినందుకు గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్] {{ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమనటి పురస్కారం (తెలుగు)}} {{తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు}} [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:2016 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:రాజకీయాలలో సినీనటులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మహిళా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:అఖిల భారత అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం రాజకీయ నాయకులు]] 356m59bcyc43an2v9l1exx6vioys95o 4 31851 4941322 4301677 2026-08-22T02:20:34Z Muralikrishna m 106628 4941322 wikitext text/x-wiki [[File:The Minister of State (Independent Charge) for Tourism, Shri K. Chiranjeevi addressing at the presentation ceremony of the National Tourism Awards 2011-12, in New Delhi on March 18, 2013.jpg|120px|right]] * [[1846]] : [[ప్రపంచ జానపద దినోత్సవం]] * [[మద్రాసు దినోత్సవం]] * [[1860]] : [[:en:Nipkow disk|నిప్కోడిస్క్]] ను కనుగొన్న [[:en:Paul Gottlieb Nipkow|పాల్ గోటిలిబ్ నిప్కో]] జననం. * [[1864]] : మొదటి జెనీవా సదస్సులో 12 దేశాలు సంతకం చేసాయి. * [[1869]] : నిజాం పరిపాలనలో పనిచేసిన పోలీసు ఉన్నతాధికారి [[పింగళి వెంకట రామారెడ్డి]] జననం (మ.1953). * [[1922]] : [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] ద్వారా మన్యం విప్లవం ప్రారంభించబడినది. * [[1932]] : టెలివిజన్ ప్రసారాలను ప్రసారం చేయు మొదటి ప్రయోగాన్ని [[:en:Timeline of the BBC |బి.బి.సి]] నిర్వహించింది. * [[1933]] : భారతీయ నృత్యకారుడు, నటుడు [[గోపీకృష్ణ (నాట్యాచార్యుడు)|గోపీకృష్ణ]] జననం (మ.1994). * [[1955]] : తెలుగు సినిమా కథానాయకుడు, పద్మ విభూషణ్ [[చిరంజీవి]] జననం. (చిత్రంలో) * [[1964]] : రంగస్థల నటీమణి [[రేకందార్ గుణవతి]] జననం. * [[2014]] : కన్నడ రచయిత [[యు.ఆర్.అనంతమూర్తి]] మరణం (జ.1932). <noinclude>[[వర్గం:చరిత్రలో ఈ రోజు]]</noinclude> t9zkj2k8edp758kl9rvd2n160zy4h32 0 33212 4941229 4766260 2026-08-21T20:19:03Z ~2026-45629-88 153251 /* */ 4941229 wikitext text/x-wiki [[బండ్ల మాధవరావు|బండ్ల]] మాధవరావ 18-7-1965న [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తుళ్లూరు మండలం]], అనంతవరం. ( అమరావతి ) నందు జన్మించారు <ref>{{Cite web|title=నా దేశపు నాలుగో స్తంభం|url=https://suraksha.media/manchi-kavitha/the-fourth-pillar-of-my-country-600|access-date=2026-01-13|website=suraksha.media}}</ref> తల్లిదండ్రులు - వేంకటపతిరావు, సామ్రాజ్యమ్మ. వీరి సహచారిని - డా. ఉమారాణి. వీరు ప్రాధమిక విద్యాభ్యాసం [[అనంతవరం]] లో చదవగా, హైస్కూల్ విద్యబ్యాసం కె.వి.ఆర్. జిల్లాపరిషత్ ఉన్నతపాఠశాల, [[తుళ్ళూరు]] నందు గడిచింది. ఇంటర్ - బి.ఎస్.ఎస్.బి. జూనియర్ కళాశాల, అలాగే డిగ్రీ బి.ఏ. - జె.కె.సి కళాశాల, [[గుంటూరు]]. నందు చేసి ఎం.ఏ తెలుగు - [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] ఎం.ఏ. ఇంగ్లీష్ - [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] లోను పూర్తి చేసారు. ప్రస్తుత వృత్తి - డైరెక్టర్ గా శిఖర స్కూల్, రిజోనెన్స్ జూనియర్ కాలేజ్ విద్యాలయ సంస్థల్లో పనిచేస్తున్నారు. [[దస్త్రం:Bandla Madhavarao at Telugu Wikipedia stall.jpg|thumb|'''Bandla Madhavarao - తెలుగు రచయిత''' ]] == ప్రచురణలు == కవితా సంపుటులు * చెమట చిత్తడినేల [[1998]] * స్పర్శ 2005 * అనుపమ 2014 * ఊరి కల (దీర్ఘకవిత) 2017 * మాఊరు మాఇల్లు (పాపినేని గారితో కలిసి కథా కవితా సంకలనం) 2017 * దృశ్య రహస్యాల వెనుక 2021 == సంపాదకత్వం == * కవితా! మాసపత్రిక, సాహితీమిత్రులు ప్రచురణ. <ref>{{Cite web|title=కవిత్వానికి ఎడిటర్ వుండాల్సిందే!   – సారంగ|url=https://magazine.saarangabooks.com/%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BF-%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D-%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%BE/|access-date=2026-01-13|website=magazine.saarangabooks.com}}</ref> * అన్వేషణ - పాపినేని అభినందన సంచిక. * బహుముఖ - [[దేవిప్రియ]] అభినందన సంచిక. * రైతుకవిత * కవిత వార్షిక సంచికలు * అమరావతి పోయిటిక్ ప్రిజమ్ * [[దేవిప్రియ]] సాహిత్య సర్వస్వం * [[దేవిప్రియ]] కవితా స్రవంతి అరసం ప్రచురణ <ref>{{Cite web|title=ఈమాట – eemaata: An Electronic Magazine in Telugu for a World without Boundaries|url=https://eemaata.com/em/writer/%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2+%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81/|access-date=2026-01-13|language=en-US}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === పురస్కారాలు === 1.సృజన సాహితీ పురస్కారం, [[పలమనేరు]] 2.[[గుంటూరు జిల్లా రచయితల సంఘం]] పురస్కారం, [[గుంటూరు]] 3.సహృదయ సాహితి పురస్కారం, [[కాకినాడ]] 4.ఎక్సరే సాహితి పురస్కారం, [[విజయవాడ]]5.రోటరీ భాషా పురస్కారం, [[ఉయ్యూరు]] 6.రోటరీ సాహితి పురస్కారం, [[విజయవాడ]] 7.తానా ఉత్తమ కవిత పురస్కారం, [[అమెరికా]] 8.టెల్సా ఉత్తమ కవితా పురస్కారం, <ref>{{Cite web|last=సంపాదకులు|first=తెల్సా|date=2022-10-30|title=ఆగిపోయిన చోటునుండే|url=https://sangati-2022.telsaworld.org/%E0%B0%86%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8-%E0%B0%9A%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%872/|access-date=2026-01-13|website=సంగతి -2022|language=en-US}}</ref> [[అమెరికా]] 9. ఆలూరి బైరాగి పురస్కారం == పాల్గొన్న సభలు == * [[బొంబాయి]] ఆంధ్ర మహాసభ, [[ముంబయి]] * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]], దక్షిణ, ఈశాన్య భాషా సమ్మేళనం, [[తిరువనంతపురం]] * కావ్యహోత్ర, రాష్ట్రీయ కవిసమ్మేళన్, గోవా * ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు, [[ఒంగోలు]] * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]], దక్షిణ, ఈశాన్య భాషా సమ్మేళనం, [[విజయవాడ]] * అమరావతి పోయిటిక్ ప్రిజమ్ అంతర్జాతీయ కవిసమ్మేళనం, [[విజయవాడ]] * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]], కవిసమ్మేళనం, [[కలకత్తా]] * మనోరమ ఇంటర్నేషనల్ పొయిట్రీ పెస్టివల్, గ్రీస్ * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] అంతర్జాతీయ మాతృభాష దినోత్సవ సమ్మేళనం <ref>{{Cite web|title=Page not found - Eenadu.net|url=https://www.eenadu.net/410|access-date=2026-01-13|website=EENADU|language=te}}</ref>, [[విజయవాడ]]<br /> == వెలుపలి లంకెలు == * https://www.telugurachayita.org/2024/08/%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81-bandla-madhava-rao/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251215085518/https://www.telugurachayita.org/2024/08/%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81-bandla-madhava-rao/ |date=2025-12-15 }} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలుగు అర్ధవార్షిక పత్రికలు]] [[వర్గం:ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] 6heszcxkolv1w0saj8twuiqbsidrzkn 4941230 4941229 2026-08-21T20:20:10Z ~2026-45629-88 153251 /* ప్రచురణలు */ 4941230 wikitext text/x-wiki [[బండ్ల మాధవరావు|బండ్ల]] మాధవరావ 18-7-1965న [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తుళ్లూరు మండలం]], అనంతవరం. ( అమరావతి ) నందు జన్మించారు <ref>{{Cite web|title=నా దేశపు నాలుగో స్తంభం|url=https://suraksha.media/manchi-kavitha/the-fourth-pillar-of-my-country-600|access-date=2026-01-13|website=suraksha.media}}</ref> తల్లిదండ్రులు - వేంకటపతిరావు, సామ్రాజ్యమ్మ. వీరి సహచారిని - డా. ఉమారాణి. వీరు ప్రాధమిక విద్యాభ్యాసం [[అనంతవరం]] లో చదవగా, హైస్కూల్ విద్యబ్యాసం కె.వి.ఆర్. జిల్లాపరిషత్ ఉన్నతపాఠశాల, [[తుళ్ళూరు]] నందు గడిచింది. ఇంటర్ - బి.ఎస్.ఎస్.బి. జూనియర్ కళాశాల, అలాగే డిగ్రీ బి.ఏ. - జె.కె.సి కళాశాల, [[గుంటూరు]]. నందు చేసి ఎం.ఏ తెలుగు - [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] ఎం.ఏ. ఇంగ్లీష్ - [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] లోను పూర్తి చేసారు. ప్రస్తుత వృత్తి - డైరెక్టర్ గా శిఖర స్కూల్, రిజోనెన్స్ జూనియర్ కాలేజ్ విద్యాలయ సంస్థల్లో పనిచేస్తున్నారు. [[దస్త్రం:Bandla Madhavarao at Telugu Wikipedia stall.jpg|thumb|'''Bandla Madhavarao - తెలుగు రచయిత''' ]] == ప్రచురణలు == కవితా సంపుటులు * చెమట చిత్తడినేల [[1998]] * స్పర్శ 2005 * అనుపమ 2014 * ఊరి కల (దీర్ఘకవిత) 2017 * మాఊరు మాఇల్లు (పాపినేని గారితో కలిసి కథా కవితా సంకలనం) 2017 * దృశ్య రహస్యాల వెనుక 2021 * పొలం గట్ల వెంట 2025 == సంపాదకత్వం == * కవితా! మాసపత్రిక, సాహితీమిత్రులు ప్రచురణ. <ref>{{Cite web|title=కవిత్వానికి ఎడిటర్ వుండాల్సిందే!   – సారంగ|url=https://magazine.saarangabooks.com/%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BF-%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D-%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%BE/|access-date=2026-01-13|website=magazine.saarangabooks.com}}</ref> * అన్వేషణ - పాపినేని అభినందన సంచిక. * బహుముఖ - [[దేవిప్రియ]] అభినందన సంచిక. * రైతుకవిత * కవిత వార్షిక సంచికలు * అమరావతి పోయిటిక్ ప్రిజమ్ * [[దేవిప్రియ]] సాహిత్య సర్వస్వం * [[దేవిప్రియ]] కవితా స్రవంతి అరసం ప్రచురణ <ref>{{Cite web|title=ఈమాట – eemaata: An Electronic Magazine in Telugu for a World without Boundaries|url=https://eemaata.com/em/writer/%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2+%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81/|access-date=2026-01-13|language=en-US}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === పురస్కారాలు === 1.సృజన సాహితీ పురస్కారం, [[పలమనేరు]] 2.[[గుంటూరు జిల్లా రచయితల సంఘం]] పురస్కారం, [[గుంటూరు]] 3.సహృదయ సాహితి పురస్కారం, [[కాకినాడ]] 4.ఎక్సరే సాహితి పురస్కారం, [[విజయవాడ]]5.రోటరీ భాషా పురస్కారం, [[ఉయ్యూరు]] 6.రోటరీ సాహితి పురస్కారం, [[విజయవాడ]] 7.తానా ఉత్తమ కవిత పురస్కారం, [[అమెరికా]] 8.టెల్సా ఉత్తమ కవితా పురస్కారం, <ref>{{Cite web|last=సంపాదకులు|first=తెల్సా|date=2022-10-30|title=ఆగిపోయిన చోటునుండే|url=https://sangati-2022.telsaworld.org/%E0%B0%86%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8-%E0%B0%9A%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%872/|access-date=2026-01-13|website=సంగతి -2022|language=en-US}}</ref> [[అమెరికా]] 9. ఆలూరి బైరాగి పురస్కారం == పాల్గొన్న సభలు == * [[బొంబాయి]] ఆంధ్ర మహాసభ, [[ముంబయి]] * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]], దక్షిణ, ఈశాన్య భాషా సమ్మేళనం, [[తిరువనంతపురం]] * కావ్యహోత్ర, రాష్ట్రీయ కవిసమ్మేళన్, గోవా * ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు, [[ఒంగోలు]] * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]], దక్షిణ, ఈశాన్య భాషా సమ్మేళనం, [[విజయవాడ]] * అమరావతి పోయిటిక్ ప్రిజమ్ అంతర్జాతీయ కవిసమ్మేళనం, [[విజయవాడ]] * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]], కవిసమ్మేళనం, [[కలకత్తా]] * మనోరమ ఇంటర్నేషనల్ పొయిట్రీ పెస్టివల్, గ్రీస్ * [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] అంతర్జాతీయ మాతృభాష దినోత్సవ సమ్మేళనం <ref>{{Cite web|title=Page not found - Eenadu.net|url=https://www.eenadu.net/410|access-date=2026-01-13|website=EENADU|language=te}}</ref>, [[విజయవాడ]]<br /> == వెలుపలి లంకెలు == * https://www.telugurachayita.org/2024/08/%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81-bandla-madhava-rao/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251215085518/https://www.telugurachayita.org/2024/08/%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81-bandla-madhava-rao/ |date=2025-12-15 }} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలుగు అర్ధవార్షిక పత్రికలు]] [[వర్గం:ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] jorf392y19pmxq76p6bs6ytu603fumg 0 35111 4941330 4827687 2026-08-22T02:47:53Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941330 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = జయసుధ | residence = | other_names = | image = Jaya Sudha.png | imagesize = 200px | birth_name = '''సుజాత''' | birth_date = {{birth date and age|1958|12|17}} | birth_place = [[మద్రాసు]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation = [[తెలుగు సినిమా]] నటి, రాజకీయ నాయకురాలు | title = [[సికింద్రాబాదు]] ఎమ్.ఎల్.ఏ | salary = | term = 2009 నుండి | predecessor = | successor = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | boards = | religion = | wife = | spouse = [[నితిన్ కపూర్]] | partner = | children = ఇద్దరు కొడుకులు | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weigh = }} '''జయసుధ''' [[తెలుగు సినిమా]] నటి, రాజకీయ నాయకురాలు. ఈమె అసలు పేరు '''సుజాత'''. [[1959|1970]][[డిసెంబర్ 17]]న [[మద్రాస్|మద్రాసు]]లో జన్మించింది. పుట్టి పెరిగినది [[మద్రాసు]]లో అయినా మాతృభాష తెలుగే. నటి, [[నిర్మాత]] [[విజయనిర్మల]] ఈవిడకు మేనత్త. 1972 లో [[లక్ష్మీదీపక్]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[పండంటి కాపురం]] జయసుధ మొదటి చిత్రం. జయసుధ నటించిన 300లకు పైగా సినిమాల్లో 20 [[తమిళ]] సినిమాలు, 8 [[మలయాళ]] సినిమాలు, 3 [[హిందీ]] సినిమాలు, 1 [[కన్నడ]] సినిమా ఉన్నాయి. రాఘవేంద్రరావు దర్శకత్వంలో సుమారు 25 సినిమాలు, దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వంలో 27 సినిమాల్లో నటించింది. ఒకే సంవత్సరంలో జయసుధ నటించిన సినిమాలు 25 విడుదలయ్యాయి.<ref name="సినిమాలే నా జీవితం..!">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=సినిమా (హరివిల్లు) |title=సినిమాలే నా జీవితం..! |url=https://m.manatelangana.news/article/jayasudha-biography-in-telugu/275683 |accessdate=19 July 2020 |work=manatelangana.news |date=12 September 2018 |publisher = వి. భూమేశ్వర్ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719071738/https://m.manatelangana.news/article/jayasudha-biography-in-telugu/275683 |archivedate=19 July 2020 |language=en}}</ref> జయసుధ 1985లో హిందీ నటుడు [[జితేంద్ర]]కు దాయాది అయిన [[నితిన్ కపూర్]] ను పెళ్ళి చేసుకున్నారు. వీరికి ఇద్దరు కొడుకులు. 1986లో మొదటి కొడుకు నిహార్, 1990లో శ్రేయంత్ పుట్టారు. జయసుధ 2001లో బాప్తిస్మము పుచ్చుకొని క్రైస్తవ మతస్థురాలైంది. వైద్య సహాయములేని పిల్లలకు సహాయము చెయ్యడానికి ఈమె ఒక ట్రస్టును కూడా ప్రారంభించారు. జయసుధ తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన గద్దర్‌ తెలంగాణ ఫిల్మ్‌ అవార్డ్స్‌ కోసం 15 మంది సభ్యులతో కూడిన జ్యూరీ కమిటీ చైర్‌పర్సన్‌గా నియమితురాలైంది.<ref name="గద్దర్‌ అవార్డుల జ్యూరీ ఛైర్మన్‌గా జయసుధ">{{cite news |title=గద్దర్‌ అవార్డుల జ్యూరీ ఛైర్మన్‌గా జయసుధ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/jayasudha-as-gaddar-awards-jury-chairperson/0210/125068879 |accessdate=17 April 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=17 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250417051255/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/jayasudha-as-gaddar-awards-jury-chairperson/0210/125068879 |archivedate=17 April 2025 |language=te}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== జయసుధ 2009లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] పార్టీ తరపున [[సికింద్రాబాదు]] ఎమ్మెల్యేగా గెలిచింది. ఆ తరువాత [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టిడిపి]]<nowiki/>లోకి చేరి, 2018 ఎన్నికలకు ముందు [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]<nowiki/>లో చేరింది. 2023 ఆగస్టు3న బీజేపీ పార్టీ జాతీయ కార్యాలయంలో కేంద్ర మంత్రి, రాష్ట్ర బీజేపీ అధ్యక్షుడు [[జి.కిషన్ రెడ్డి|జి.కిషన్‌రెడ్డి]], రాష్ట్ర వ్యవహారాల ఇన్‌చార్జ్‌ తరుణ్‌ ఛుగ్‌ సమక్షంలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరింది.<ref name="బీజేపీలోకి జయసుధ">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బీజేపీలోకి జయసుధ |url=https://www.andhrajyothy.com/2023/telangana/jayasudha-joins-bjp-1114732.html |accessdate=3 August 2023 |date=3 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230803184053/https://www.andhrajyothy.com/2023/telangana/jayasudha-joins-bjp-1114732.html |archivedate=3 August 2023 |language=te}}</ref> ==పురస్కారాలు== {{colbegin}} ;[[ఫిల్మ్ ఫేర్ (దక్షిణ భారత)]] * ఉత్తమ నటి (తెలుగు) – [[జ్యోతి (1976 సినిమా)|జ్యోతి]] (1976) * ఉత్తమ నటి (తెలుగు) – [[ఆమె కథ]] (1977) * ఉత్తమ నటి (తెలుగు) – [[గృహప్రవేశం]] (1982) * ఉత్తమ సహాయనటి (తెలుగు) – [[అమ్మ నాన్న ఓ తమిళ అమ్మాయి]] (2004) * ఉత్తమ సహాయనటి (తెలుగు) – [[కొత్త బంగారు లోకం|కొత్తబంగారు లోకం]] (2008) * [[జీవన సాఫల్య పురస్కారం]] (2010){{colend}} ;[[నంది పురస్కారాలు]] {{colbegin}} * ఉత్తమ నటి – [[జ్యోతి (1976 సినిమా)|జ్యోతి]] (1976) * ఉత్తమ నటి – [[ఇది కథ కాదు]] (1979) * ఉత్తమ నటి – [[ప్రేమాభిషేకం]] (1981) * ఉత్తమ నటి – [[మేఘ సందేశం (సినిమా)|మేఘసందేశం]] (1982) * ఉత్తమ నటి – [[ధర్మాత్ముడు (1983 సినిమా)|ధర్మాత్ముడు]] (1983) {{colend}} ;ఇతర పురస్కారాలు {{colbegin}} * కళాసాగర్ - ఉత్తమ నటి – [[మేఘ సందేశం (సినిమా)|మేఘసందేశం]] (1982) * భారత సినిమా గౌరవ పురస్కారం - (2007) * ఆంధ్ర ప్రదేశ్ చలనచిత్ర సంఘం – జీవన సాఫల్య పురస్కారం (2008) * [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] జీవన సాఫల్య పురస్కారం (2008) * [[ఎన్టీఆర్‌ శతాబ్ధి చలనచిత్ర పురస్కారం]] (2022) {{colend}} ==జయసుధ నటించిన తెలుగు చిత్రాలు== {{colbegin}} *[[అక్క పెత్తనం చెల్లెలి కాపురం]] *[[అగ్నిపూలు (సినిమా)|అగ్నిపూలు]] *[[అడవి రాముడు]] *[[అల్లుడొచ్చాడు]] *[[అమ్మ నాన్న ఓ తమిళ అమ్మాయి]] *[[అమ్మాయే నవ్వితే]] *[[ఆడవాళ్లూ మీకు జోహార్లు]] *[[ఆత్మ బంధువులు]] *[[ఇంటింటి రామాయణం]] *[[శృంగార లీల]] *[[ఇది కథ కాదు]] *[[ఇదెక్కడి న్యాయం]] *[[ఇద్దరు దొంగలు]] *[[ఇన్‌స్పెక్టర్ ఝాన్సీ|ఇన్స్‌పెక్టర్ ఝాన్సీ]] *[[ఇల్లాలు (1981 సినిమా)|ఇల్లాలు]] *[[ఇష్టం (సినిమా)|ఇష్టం]] *[[ఎదురీత (1977 సినిమా)|ఎదురీత]] *[[ఎవడు (సినిమా)|ఎవడు]] *[[ఏడడుగుల బంధం (1985 సినిమా)|ఏడడుగుల బంధం]] * [[విజయ్ (1989 సినిమా)|విజయ్]] (1989) *[[ఒంటరి పోరాటం]] *[[ఓ భార్య కథ]] *[[కంటే కూతుర్నే కను]] *[[కటకటాల రుద్రయ్య]] *[[కలికాలం]] *[[కల్యాణి]] *[[కాంచన సీత]] *[[కిరాయి దాదా]] *[[కేడీ నంబర్ 1]] *[[కోరుకున్న మొగుడు]] *[[గడుసు అమ్మాయి]] *[[గోపాలరావు గారి అమ్మాయి]] *[[చట్టానికి వేయికళ్లు]] *[[చిన్నా]] *[[తాండ్ర పాపారాయుడు]] *[[దెయ్యం]] *[[దొరగారికి దొంగ పెళ్లాం]] *[[నా దేశం]] *[[నాయుడుబావ]] (1978) *[[ప్రతిబింబాలు]] *[[నేరము - శిక్ష (2009 సినిమా)|నేరము - శిక్ష]] (2009) *[[పండంటి కాపురం]] *[[పట్టుకోండి చూద్దాం]] *[[పృథ్వీరాజ్ (సినిమా)|పృథ్వీరాజ్]] *[[ప్రాణం ఖరీదు]] *[[ప్రేమ తరంగాలు]] *[[ప్రేమలేఖలు (1977 సినిమా)|ప్రేమలేఖలు]] *[[ప్రేమాభిషేకం]] *[[ఫూల్స్]] * [[విష్ణు (2003 సినిమా)|విష్ణు]] *[[బంగారు కుటుంబం (1994 సినిమా)|బంగారు కుటుంబం]] *[[బాలు (2005 సినిమా)|బాలు]] *[[బొబ్బిలి బ్రహ్మన్న]] * [[పాపే నా ప్రాణం]] (2000) *[[బొమ్మరిల్లు (2006 సినిమా)|బొమ్మరిల్లు]] *[[మగధీరుడు]] *[[మనీ (సినిమా)|మనీ]] *[[మనీ మనీ]] *[[మాంగల్య బలం (1985 సినిమా)|మాంగల్య బలం]] *[[మాంగల్యానికి మరో ముడి]] *[[ముద్దుల మనవరాలు]] *[[మూగకు మాటొస్తే]] (1980) *[[మేఘ సందేశం (సినిమా)|మేఘసందేశం]] *[[యుగంధర్]] *[[యుద్ధం]] *[[యువకుడు]] *[[రాముడు కాదు కృష్ణుడు (1983 సినిమా)|రాముడు కాదు కృష్ణుడు]] *[[రిక్షావోడు]] *[[లంకె బిందెలు]] *[[శక్తి]] *[[శతమానంభవతి]] *[[శివరంజని]] *[[శివమెత్తిన సత్యం]] *[[శ్రీ తిరుపతి వెంకటేశ్వర కల్యాణం]] *[[శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు (1993 తెలుగు సినిమా)|శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు]] *[[శ్రీవారి ముచ్చట్లు]] *[[సరోవరం]] *[[సర్దార్ ధర్మన్న]] *[[సెక్రటరీ]] *[[సొమ్మొకడిది సోకొకడిది]] *[[సీతమ్మ వాకిట్లో సిరిమల్లె చెట్టు]] *[[స్టైల్]] * [[ఆటాడిస్తా]] (2008) * [[ఫూల్స్]] (2003) *[[హెడ్ కానిస్టేబుల్ వెంక‌ట్రామ‌య్య‌]] * [[ఇట్స్ మై లవ్ స్టోరీ]] (2011) * [[అధినాయకుడు]] (2012) *[[హాండ్సప్ (సినిమా)|హేండ్సప్]] *[[రోమియో (2014 సినిమా)|రోమియో]] (2014)<ref name="సినిమా రివ్యూ: రోమియో">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=సినిమా రివ్యూ: రోమియో |url=https://m.sakshi.com/news/movies/romeo-movie-review-story-screenplay-made-audience-disappointment-174452 |accessdate=22 May 2019 |publisher=రాజబాబు అనుముల |date=10 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190522172229/https://m.sakshi.com/news/movies/romeo-movie-review-story-screenplay-made-audience-disappointment-174452 |archivedate=22 May 2019}}</ref> *[[కాకి (2015 సినిమా)|కాకి]] (2015) * [[రూలర్]]<ref>{{Cite news|url=http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|title=First look:Powerful Balayya as Ruler!|work=Tupaki |access-date=7 November 2019}}</ref> (2019) * [[ఊరంతా అనుకుంటున్నారు]] (2019) * [[వారసుడు (2022 సినిమా)|వారసుడు]] (2023) * [[మళ్ళీ పెళ్ళి (2023 సినిమా)|మళ్ళీ పెళ్ళి]] (2023) * [[మిస్ శెట్టి మిస్టర్ పోలిశెట్టి]] (2023) * [[భైరవం]] (2025) {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *{{imdb name|0419707|జయసుధ}} *http://www.idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-jayasudha.html *http://www.nilacharal.com/enter/celeb/js.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201040434/http://www.nilacharal.com/enter/celeb/js.html |date=2006-12-01 }} *http://www.nilacharal.com/enter/interview/js.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061105210355/http://www.nilacharal.com/enter/interview/js.html |date=2006-11-05 }} {{Authority control}} {{ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమనటి పురస్కారం (తెలుగు)}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]] [[వర్గం:1959 జననాలు]] [[వర్గం:ఫిలింఫేర్ పురస్కార విజేతలు]] [[వర్గం:కళాసాగర్ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన ఆంధ్రప్రదేశ్ మహిళా శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:చెన్నై తెలుగువారు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు]] a5mwcyz6dw3ludm3h3jbhh3q11qjl5y 0 39928 4941065 4941064 2026-08-21T12:01:46Z Muralikrishna m 106628 4941065 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = షావుకారు జానకి | image = Sowcar Janaki.jpg | imagesize = | caption = షావుకారు జానకి | birth_name = షావుకారు జానకి | birth_date = 1931 డిసెంబరు 12 | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | residence = బెంగళూరు | death_date = {{Death date and age|2026|08|21|1931|12|12}} | death_place = [[చెన్నై]] | othername = | occupation = రంగస్థల, సినిమా నటి | years_active = 1949–2026 | spouse = శంకరమంచి శ్రీనివాసరావు (వివాహం 1947)<ref>{{cite web|title=Sowcar Janaki Returns|url=http://www.indiaglitz.com/sowcar-janaki-returns-kannada-news-95689|website=www.indiaglitz.com|accessdate=23 December 2014|archive-date=30 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230212219/http://www.indiaglitz.com/sowcar-janaki-returns-kannada-news-95689|url-status=dead}}</ref> | honours = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]<ref name="90 ఏళ్ల వయసులో... పద్మశ్రీ">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=90 ఏళ్ల వయసులో... పద్మశ్రీ |url=https://chitrajyothy.com/telugunews/at-the-age-of-90-padma-shri-ngts-chitrajyothy-192201260142533 |accessdate=26 January 2022 |work= |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126052355/https://chitrajyothy.com/telugunews/at-the-age-of-90-padma-shri-ngts-chitrajyothy-192201260142533 |archivedate=26 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> }} '''షావుకారు జానకి'''గా ప్రసిద్ధిచెందిన '''శంకరమంచి జానకి''' (1931 డిసెంబరు 12 - 2026 ఆగస్టు 21) అలనాటి రంగస్థల, సినీ కథానాయిక. [[తెలుగు]], [[తమిళ భాష|తమిళ]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] భాషల్లో 370కి పైగా సినిమాల్లో నటించింది. ఇందులో సుమారు 2 వందలకి పైగా కథానాయిక పాత్రలు పోషించింది. ఆమె రేడియో నాటికల ద్వారా కెరీర్ ప్రారంభించింది. తెలుగు, తమిళ భాషల్లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్. టి. రామారావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]], [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]] మొదలైన నటుల సరసన కథానాయికగా చేసింది. ఆమె చెల్లెలు [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] కూడా సినిమా నటి. భారత ప్రభుత్వం ఆమెను 2022లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="ఎట్టకేలకు ‘పద్మ’ జాబితాలో షావుకారు జానకి">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఎట్టకేలకు ‘పద్మ’ జాబితాలో షావుకారు జానకి |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/padma-shri-to-senior-actress-shavukaru-janaki-kbk-mrgs-chitrajyothy-1922012511534371 |accessdate=26 January 2022 |work= |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126052518/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/padma-shri-to-senior-actress-shavukaru-janaki-kbk-mrgs-chitrajyothy-1922012511534371 |archivedate=26 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> == జననం == జానకి [[1931]] సంవత్సరం డిసెంబరు 12న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[రాజమండ్రి]]లో, కన్నడ మాధ్వ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/book-on-telugu-actor-krishna-kumari/article8660318.ece|title=Book on Krishna Kumari|work=The Hindu|date=July 16, 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Santhanam |first1=Kausalya |title=Spirit that defies age |url=http://www.indiaserver.com/thehindu/1999/07/16/stories/09160221.htm |access-date=31 July 2023 |work=[[The Hindu]] |date=16 July 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010221190714/http://www.indiaserver.com/thehindu/1999/07/16/stories/09160221.htm |archive-date=21 February 2001}}</ref> అక్కడే పెరిగింది.<ref>{{Cite news|title=‘మహానటి’ బయోపిక్‌ తీసి ఉండాల్సింది కాదు!|date=15 May 2019|url=https://www.eenadu.net/mostread_articles/98618/Ali-tho-Saradaga-is-a-celebrity-chat-show-with-legendary-Actress-Shaavukaru-Janaki.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190515120127/https://www.eenadu.net/mostread_articles/98618/Ali-tho-Saradaga-is-a-celebrity-chat-show-with-legendary-Actress-Shaavukaru-Janaki.|archivedate=15 May 2019|work=ఈనాడు}}</ref> తండ్రి టి. వెంకోజీరావు పేపర్ పరిశ్రమలో నిపుణుడు. ఈయన [[ఇంగ్లాండు]]<nowiki/>లో మూడేళ్ళపాటు ''పేపర్ మ్యానుఫాక్చరింగ్ అండ్ కెమికల్ ఇంజనీరింగ్'' చదివి వచ్చాడు. ఆమె తల్లి శచీదేవి, అస్సాం రాష్ట్రం [[గువహాటి|గౌహతి]]<nowiki/>లో మెట్రిక్యులేషన్ వరకు చదివింది. ఆమె అరిజోనా విశ్వవిద్యాయంలో గౌరవ డాక్టరేట్ పొందింది. 15 ఏళ్ళకే పెళ్ళయింది. == కెరీర్ == '''జానకి చిన్ననాటే''' రంగస్థల నాటకాలలో పలు పాత్రలు పోషిస్తూ నటిగా కెరీర్ ప్రారంభించింది. తన 11వ యేటనే రేడియోలో ఒక తెలుగు కార్యక్రమంలో పాల్గొంది. ఆమె మొట్టమొదటి చిత్రం [[షావుకారు]] (1950), ఇది ఆమె ఇంటి పేరైపోయింది. ఆమె [[తెలుగు]], [[తమిళ]], [[కన్నడ]] భాషలలో 385 చిత్రాలలోను, 3 [[హిందీ]] సినిమాలలోను, ఒక [[మలయాళం]] సినిమాలోనూ నటించింది. తెలుగు కథానాయకి [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] ఆమెకు స్వయానా చెల్లెలు. జాతీయ ఫిల్మ్ అవార్డులకు, తెలుగు సినిమా అవార్డులకు కమిటీలో జ్యూరీ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె [[సత్య సాయి బాబా|సత్యసాయిబాబా]] భక్తురాలు. విజయా ప్రొడక్షన్స్ వారి [[షావుకారు]] (1950) ఆమె మొదటి సినిమా. 1949లో [[రక్షరేఖ]] అనే సినిమాలో చంద్రికగా నటించింది. తరువాత ఆమె ''షావుకారు జానకి''గా ప్రసిద్ధురాలయ్యింది. అప్పటి అందరు ప్రముఖ నాయకుల సరసన నటించింది. అనేక పురస్కారాలు పొందింది. తెలుగులో ఆమె సినిమాలలో ప్రసిద్ధమైనవి కొన్ని - షావుకారు, [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964), [[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచి మనసులు]] (1962), [[రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)|రోజులు మారాయి]] (1955). ==నటించిన కొన్ని తెలుగు సినిమాలు== {{col-begin}} {{col-4}} * [[అన్నీ మంచి శకునములే]] (2023) *[[దొంగ (2019 సినిమా)|దొంగ]] (2019) * [[బాబు బంగారం]] (2016) * [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] (2015)<ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> * [[హే రామ్]] (2000) (షావుకారు జానకిగా) * [[దేవి]] (1999) * [[శుభాకాంక్షలు (సినిమా)]] (1998) * [[మేడమ్]] (1993) * [[టైగర్ శివ]] (1990) * [[గీతాంజలి (1989 సినిమా)|గీతాంజలి]] (1989) * [[స్వరకల్పన]] (1989) * [[మురళీకృష్ణుడు]] (1988) * [[సంసారం ఒక చదరంగం]] (1987) * [[కృష్ణ గారడీ]] (1986) * [[గోపాలరావు గారి అమ్మాయి]] (1980) * [[తాయారమ్మ బంగారయ్య]] (1979){{col-4}} * [[రంగూన్ రౌడీ (సినిమా)|రంగూన్ రౌడీ]] (1979) * [[సమాజానికి సవాల్]] (1979) * [[రామరాజ్యంలో రక్తపాతం]] (1976) * [[పెళ్లి కూతురు (1970 సినిమా)|పెళ్లి కూతురు]] (1970) * [[అక్కా చెల్లెలు]] (1970) * [[కాలచక్రం (1967 సినిమా)|కాలచక్రం]] (1967) * [[భామావిజయం]] (1967) * [[మంచి కుటుంబం (1967 సినిమా)|మంచి కుటుంబం]] (1965) * [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964) * [[సవతి కొడుకు]] (1963) *[[కవియా తలైవి]] (1963) * [[పెంపుడు కూతురు]] (1963) * [[పెంచిన ప్రేమ]] (1963) {{col-4}} * [[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచి మనసులు]] (1962) * [[బాటసారి]] (1961) * [[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం]] (1960) ... (ఎరుకల సానిగా) * [[రేచుక్క పగటిచుక్క]] (1959) * [[ముందడుగు (1958 సినిమా)|ముందడుగు]] (1958) * [[ఆలుమగలు (1959 సినిమా)|ఆలుమగలు]] (1957) * [[భాగ్యరేఖ]] (1957) * [[భలేబావ]] (1957) * [[పాండురంగ మహాత్మ్యం]] (1957) * [[చరణదాసి]] (1956) {{col-4}} * [[ఏది నిజం]] (1956) * [[జయం మనదే]] (1956) * [[నాగులచవితి (సినిమా)|నాగుల చవితి]] (1956) ... (మానసాదేవిగా) * [[కన్యాశుల్కం]] (1955) .... (బుచ్చమ్మ) * [[రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)|రోజులు మారాయి]] (1955) * [[వద్దంటే డబ్బు]] (1954) * [[కన్యాదానం]] (1954) * [[పిచ్చి పుల్లయ్య (1953 సినిమా)|పిచ్చి పుల్లయ్య]] (1953) ....వసంత * [[షావుకారు]] (1950) * [[రక్షరేఖ]] (1949) .... చంద్రిక {{col-4}} {{col-end}} == పురస్కారాలు == [[దస్త్రం:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Smt._Sankaramanchi_Janaki,_at_the_Civil_Investiture_Ceremony-II,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_28,_2022.jpg|thumb|పద్మశ్రీ పురస్కారం 2022 అందుకుంటున్న జానకి]] ఆమె అనేక అవార్డులను అందుకున్నది. కొన్ని ముఖ్యమైనవి క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: * దక్షిణాది భారత సినిమాకి చేసిన కృషికి ఫిల్మ్‌ఫేర్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు - సౌత్ పురస్కారం (1984) <ref>{{Cite web|date=24 February 2026|title=32nd Annual Filmfare Awards South|url=https://archive.org/details/sowkar-janaki-filmfare-outstanding-contributions-to-south-indian-films}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lifetime Achievement Award (South) winners down the years...|url=https://www.filmfare.com/features/lifetime-achievement-award-south-winners-down-the-years-6684.html|website=filmfare.com}}</ref> * 1985లో మహానటి సావిత్రి అవార్డు * 1985లో ఆమె ఎంచుకున్న రంగంలో శ్రేష్ఠత కోసం అరిజోనాలోని వరల్డ్ యూనివర్శిటీ నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ * 1989లో ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ దియోనారా గోల్డెన్ అవార్డు * 2004లో నడిగర్ తిలగం శివాజీ జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం * 2000లో డాక్టర్ అక్కినేని నాగేశ్వరరావు జీవిత సాఫల్య పురస్కారం * శ్రీ కృష్ణ దేవరాయ అవార్డు, కర్ణాటక * 1969-1970 లో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి|కలైమామణి]]. * [[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర గౌరవ పురస్కారం]]-1990లో ఎంజీఆర్ అవార్డు * 1970లో ''ఇరు కోడుగల్'' చిత్రానికి ఉత్తమ నటిగా తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు * 1987లో ''[[సంసారం ఒక చదరంగం]]'' చిత్రానికి [[నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు|ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు]] <ref>{{Cite web|title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008)|trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008)|url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|access-date=21 August 2020|website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[తెలుగు|Telugu]])</ref> * 2007లో అమూల్యం చిత్రానికి [[నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు|ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు]] * [[సైమా లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు|సైమా జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం]] (2013) * [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] నుండి [[రాజ్యోత్సవ ప్రశస్తి|రాజ్యోత్సవ అవార్డు]] (2015) * స్ట్రీరాట్నా అవార్డ్స్ (2019) * వండర్ ఉమెన్ అవార్డ్స్ (2019) [[భారతీయ సినిమా]] ఎవర్గ్రీన్ ఎంటర్టైనర్ * [[తమిళనాడు ప్రభుత్వం]] నుండి పురచ్చి తలైవి డాక్టర్ జె. జయలలిత స్పెషల్ కలైమామణి అవార్డు (2020) * [[భారత ప్రభుత్వం]] చే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] (2022) == మరణం == శ్వాసకోశ, వృద్ధాప్య సంబంధిత సమస్యలతో బాధపడుతున్న షావుకారు జానకి 94 ఏళ్ల వయస్సులో [[చెన్నై]]<nowiki/>లోని ఓ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ కన్నుమూసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/senior-actress-sowcar-janaki-passed-away/0201/126149326|title=Sowcar Janaki: ప్రముఖ నటి షావుకారు జానకి కన్నుమూత|work=EENADU|access-date=2026-08-21|language=te}}</ref> ఆమె చివరి సారి [[అన్నీ మంచి శకునములే]] (2023) చిత్రంలో కనిపించింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== *{{IMDb name|0417310|Sowcar Janaki}} {{Authority control}} [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]] [[వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] klalda85vxiytse2fhe5zelq48e34xm 4941066 4941065 2026-08-21T12:02:12Z Muralikrishna m 106628 4941066 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = షావుకారు జానకి | image = Sowcar Janaki.jpg | imagesize = | caption = షావుకారు జానకి | birth_name = షావుకారు జానకి | birth_date = 1931 డిసెంబరు 12 | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | residence = బెంగళూరు | death_date = {{Death date and age|2026|08|21|1931|12|12}} | death_place = [[చెన్నై]] | othername = | occupation = రంగస్థల, సినిమా నటి | years_active = 1949–2023 | spouse = శంకరమంచి శ్రీనివాసరావు (వివాహం 1947)<ref>{{cite web|title=Sowcar Janaki Returns|url=http://www.indiaglitz.com/sowcar-janaki-returns-kannada-news-95689|website=www.indiaglitz.com|accessdate=23 December 2014|archive-date=30 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230212219/http://www.indiaglitz.com/sowcar-janaki-returns-kannada-news-95689|url-status=dead}}</ref> | honours = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]<ref name="90 ఏళ్ల వయసులో... పద్మశ్రీ">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=90 ఏళ్ల వయసులో... పద్మశ్రీ |url=https://chitrajyothy.com/telugunews/at-the-age-of-90-padma-shri-ngts-chitrajyothy-192201260142533 |accessdate=26 January 2022 |work= |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126052355/https://chitrajyothy.com/telugunews/at-the-age-of-90-padma-shri-ngts-chitrajyothy-192201260142533 |archivedate=26 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> }} '''షావుకారు జానకి'''గా ప్రసిద్ధిచెందిన '''శంకరమంచి జానకి''' (1931 డిసెంబరు 12 - 2026 ఆగస్టు 21) అలనాటి రంగస్థల, సినీ కథానాయిక. [[తెలుగు]], [[తమిళ భాష|తమిళ]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] భాషల్లో 370కి పైగా సినిమాల్లో నటించింది. ఇందులో సుమారు 2 వందలకి పైగా కథానాయిక పాత్రలు పోషించింది. ఆమె రేడియో నాటికల ద్వారా కెరీర్ ప్రారంభించింది. తెలుగు, తమిళ భాషల్లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్. టి. రామారావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]], [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]] మొదలైన నటుల సరసన కథానాయికగా చేసింది. ఆమె చెల్లెలు [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] కూడా సినిమా నటి. భారత ప్రభుత్వం ఆమెను 2022లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="ఎట్టకేలకు ‘పద్మ’ జాబితాలో షావుకారు జానకి">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఎట్టకేలకు ‘పద్మ’ జాబితాలో షావుకారు జానకి |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/padma-shri-to-senior-actress-shavukaru-janaki-kbk-mrgs-chitrajyothy-1922012511534371 |accessdate=26 January 2022 |work= |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126052518/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/padma-shri-to-senior-actress-shavukaru-janaki-kbk-mrgs-chitrajyothy-1922012511534371 |archivedate=26 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> == జననం == జానకి [[1931]] సంవత్సరం డిసెంబరు 12న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[రాజమండ్రి]]లో, కన్నడ మాధ్వ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/book-on-telugu-actor-krishna-kumari/article8660318.ece|title=Book on Krishna Kumari|work=The Hindu|date=July 16, 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Santhanam |first1=Kausalya |title=Spirit that defies age |url=http://www.indiaserver.com/thehindu/1999/07/16/stories/09160221.htm |access-date=31 July 2023 |work=[[The Hindu]] |date=16 July 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010221190714/http://www.indiaserver.com/thehindu/1999/07/16/stories/09160221.htm |archive-date=21 February 2001}}</ref> అక్కడే పెరిగింది.<ref>{{Cite news|title=‘మహానటి’ బయోపిక్‌ తీసి ఉండాల్సింది కాదు!|date=15 May 2019|url=https://www.eenadu.net/mostread_articles/98618/Ali-tho-Saradaga-is-a-celebrity-chat-show-with-legendary-Actress-Shaavukaru-Janaki.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190515120127/https://www.eenadu.net/mostread_articles/98618/Ali-tho-Saradaga-is-a-celebrity-chat-show-with-legendary-Actress-Shaavukaru-Janaki.|archivedate=15 May 2019|work=ఈనాడు}}</ref> తండ్రి టి. వెంకోజీరావు పేపర్ పరిశ్రమలో నిపుణుడు. ఈయన [[ఇంగ్లాండు]]<nowiki/>లో మూడేళ్ళపాటు ''పేపర్ మ్యానుఫాక్చరింగ్ అండ్ కెమికల్ ఇంజనీరింగ్'' చదివి వచ్చాడు. ఆమె తల్లి శచీదేవి, అస్సాం రాష్ట్రం [[గువహాటి|గౌహతి]]<nowiki/>లో మెట్రిక్యులేషన్ వరకు చదివింది. ఆమె అరిజోనా విశ్వవిద్యాయంలో గౌరవ డాక్టరేట్ పొందింది. 15 ఏళ్ళకే పెళ్ళయింది. == కెరీర్ == '''జానకి చిన్ననాటే''' రంగస్థల నాటకాలలో పలు పాత్రలు పోషిస్తూ నటిగా కెరీర్ ప్రారంభించింది. తన 11వ యేటనే రేడియోలో ఒక తెలుగు కార్యక్రమంలో పాల్గొంది. ఆమె మొట్టమొదటి చిత్రం [[షావుకారు]] (1950), ఇది ఆమె ఇంటి పేరైపోయింది. ఆమె [[తెలుగు]], [[తమిళ]], [[కన్నడ]] భాషలలో 385 చిత్రాలలోను, 3 [[హిందీ]] సినిమాలలోను, ఒక [[మలయాళం]] సినిమాలోనూ నటించింది. తెలుగు కథానాయకి [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] ఆమెకు స్వయానా చెల్లెలు. జాతీయ ఫిల్మ్ అవార్డులకు, తెలుగు సినిమా అవార్డులకు కమిటీలో జ్యూరీ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె [[సత్య సాయి బాబా|సత్యసాయిబాబా]] భక్తురాలు. విజయా ప్రొడక్షన్స్ వారి [[షావుకారు]] (1950) ఆమె మొదటి సినిమా. 1949లో [[రక్షరేఖ]] అనే సినిమాలో చంద్రికగా నటించింది. తరువాత ఆమె ''షావుకారు జానకి''గా ప్రసిద్ధురాలయ్యింది. అప్పటి అందరు ప్రముఖ నాయకుల సరసన నటించింది. అనేక పురస్కారాలు పొందింది. తెలుగులో ఆమె సినిమాలలో ప్రసిద్ధమైనవి కొన్ని - షావుకారు, [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964), [[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచి మనసులు]] (1962), [[రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)|రోజులు మారాయి]] (1955). ==నటించిన కొన్ని తెలుగు సినిమాలు== {{col-begin}} {{col-4}} * [[అన్నీ మంచి శకునములే]] (2023) *[[దొంగ (2019 సినిమా)|దొంగ]] (2019) * [[బాబు బంగారం]] (2016) * [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] (2015)<ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> * [[హే రామ్]] (2000) (షావుకారు జానకిగా) * [[దేవి]] (1999) * [[శుభాకాంక్షలు (సినిమా)]] (1998) * [[మేడమ్]] (1993) * [[టైగర్ శివ]] (1990) * [[గీతాంజలి (1989 సినిమా)|గీతాంజలి]] (1989) * [[స్వరకల్పన]] (1989) * [[మురళీకృష్ణుడు]] (1988) * [[సంసారం ఒక చదరంగం]] (1987) * [[కృష్ణ గారడీ]] (1986) * [[గోపాలరావు గారి అమ్మాయి]] (1980) * [[తాయారమ్మ బంగారయ్య]] (1979){{col-4}} * [[రంగూన్ రౌడీ (సినిమా)|రంగూన్ రౌడీ]] (1979) * [[సమాజానికి సవాల్]] (1979) * [[రామరాజ్యంలో రక్తపాతం]] (1976) * [[పెళ్లి కూతురు (1970 సినిమా)|పెళ్లి కూతురు]] (1970) * [[అక్కా చెల్లెలు]] (1970) * [[కాలచక్రం (1967 సినిమా)|కాలచక్రం]] (1967) * [[భామావిజయం]] (1967) * [[మంచి కుటుంబం (1967 సినిమా)|మంచి కుటుంబం]] (1965) * [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964) * [[సవతి కొడుకు]] (1963) *[[కవియా తలైవి]] (1963) * [[పెంపుడు కూతురు]] (1963) * [[పెంచిన ప్రేమ]] (1963) {{col-4}} * [[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచి మనసులు]] (1962) * [[బాటసారి]] (1961) * [[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం]] (1960) ... (ఎరుకల సానిగా) * [[రేచుక్క పగటిచుక్క]] (1959) * [[ముందడుగు (1958 సినిమా)|ముందడుగు]] (1958) * [[ఆలుమగలు (1959 సినిమా)|ఆలుమగలు]] (1957) * [[భాగ్యరేఖ]] (1957) * [[భలేబావ]] (1957) * [[పాండురంగ మహాత్మ్యం]] (1957) * [[చరణదాసి]] (1956) {{col-4}} * [[ఏది నిజం]] (1956) * [[జయం మనదే]] (1956) * [[నాగులచవితి (సినిమా)|నాగుల చవితి]] (1956) ... (మానసాదేవిగా) * [[కన్యాశుల్కం]] (1955) .... (బుచ్చమ్మ) * [[రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)|రోజులు మారాయి]] (1955) * [[వద్దంటే డబ్బు]] (1954) * [[కన్యాదానం]] (1954) * [[పిచ్చి పుల్లయ్య (1953 సినిమా)|పిచ్చి పుల్లయ్య]] (1953) ....వసంత * [[షావుకారు]] (1950) * [[రక్షరేఖ]] (1949) .... చంద్రిక {{col-4}} {{col-end}} == పురస్కారాలు == [[దస్త్రం:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Smt._Sankaramanchi_Janaki,_at_the_Civil_Investiture_Ceremony-II,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_28,_2022.jpg|thumb|పద్మశ్రీ పురస్కారం 2022 అందుకుంటున్న జానకి]] ఆమె అనేక అవార్డులను అందుకున్నది. కొన్ని ముఖ్యమైనవి క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: * దక్షిణాది భారత సినిమాకి చేసిన కృషికి ఫిల్మ్‌ఫేర్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు - సౌత్ పురస్కారం (1984) <ref>{{Cite web|date=24 February 2026|title=32nd Annual Filmfare Awards South|url=https://archive.org/details/sowkar-janaki-filmfare-outstanding-contributions-to-south-indian-films}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lifetime Achievement Award (South) winners down the years...|url=https://www.filmfare.com/features/lifetime-achievement-award-south-winners-down-the-years-6684.html|website=filmfare.com}}</ref> * 1985లో మహానటి సావిత్రి అవార్డు * 1985లో ఆమె ఎంచుకున్న రంగంలో శ్రేష్ఠత కోసం అరిజోనాలోని వరల్డ్ యూనివర్శిటీ నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ * 1989లో ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ దియోనారా గోల్డెన్ అవార్డు * 2004లో నడిగర్ తిలగం శివాజీ జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం * 2000లో డాక్టర్ అక్కినేని నాగేశ్వరరావు జీవిత సాఫల్య పురస్కారం * శ్రీ కృష్ణ దేవరాయ అవార్డు, కర్ణాటక * 1969-1970 లో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి|కలైమామణి]]. * [[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర గౌరవ పురస్కారం]]-1990లో ఎంజీఆర్ అవార్డు * 1970లో ''ఇరు కోడుగల్'' చిత్రానికి ఉత్తమ నటిగా తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు * 1987లో ''[[సంసారం ఒక చదరంగం]]'' చిత్రానికి [[నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు|ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు]] <ref>{{Cite web|title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008)|trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008)|url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|access-date=21 August 2020|website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[తెలుగు|Telugu]])</ref> * 2007లో అమూల్యం చిత్రానికి [[నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు|ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు]] * [[సైమా లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు|సైమా జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం]] (2013) * [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] నుండి [[రాజ్యోత్సవ ప్రశస్తి|రాజ్యోత్సవ అవార్డు]] (2015) * స్ట్రీరాట్నా అవార్డ్స్ (2019) * వండర్ ఉమెన్ అవార్డ్స్ (2019) [[భారతీయ సినిమా]] ఎవర్గ్రీన్ ఎంటర్టైనర్ * [[తమిళనాడు ప్రభుత్వం]] నుండి పురచ్చి తలైవి డాక్టర్ జె. జయలలిత స్పెషల్ కలైమామణి అవార్డు (2020) * [[భారత ప్రభుత్వం]] చే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] (2022) == మరణం == శ్వాసకోశ, వృద్ధాప్య సంబంధిత సమస్యలతో బాధపడుతున్న షావుకారు జానకి 94 ఏళ్ల వయస్సులో [[చెన్నై]]<nowiki/>లోని ఓ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ కన్నుమూసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/senior-actress-sowcar-janaki-passed-away/0201/126149326|title=Sowcar Janaki: ప్రముఖ నటి షావుకారు జానకి కన్నుమూత|work=EENADU|access-date=2026-08-21|language=te}}</ref> ఆమె చివరి సారి [[అన్నీ మంచి శకునములే]] (2023) చిత్రంలో కనిపించింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== *{{IMDb name|0417310|Sowcar Janaki}} {{Authority control}} [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]] [[వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] rulz43znyriciymxbms6ozq5yezroso 4941352 4941066 2026-08-22T04:57:17Z Muralikrishna m 106628 4941352 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = షావుకారు జానకి | image = Sowcar Janaki.jpg | imagesize = | caption = షావుకారు జానకి | birth_name = షావుకారు జానకి | birth_date = 1931 డిసెంబరు 12 | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | residence = బెంగళూరు | death_date = {{Death date and age|2026|08|21|1931|12|12}} | death_place = [[చెన్నై]] | othername = | occupation = రంగస్థల, సినిమా నటి | years_active = 1949–2023 | spouse = శంకరమంచి శ్రీనివాసరావు (వివాహం 1947)<ref>{{cite web|title=Sowcar Janaki Returns|url=http://www.indiaglitz.com/sowcar-janaki-returns-kannada-news-95689|website=www.indiaglitz.com|accessdate=23 December 2014|archive-date=30 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230212219/http://www.indiaglitz.com/sowcar-janaki-returns-kannada-news-95689|url-status=dead}}</ref> | honours = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]<ref name="90 ఏళ్ల వయసులో... పద్మశ్రీ">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=90 ఏళ్ల వయసులో... పద్మశ్రీ |url=https://chitrajyothy.com/telugunews/at-the-age-of-90-padma-shri-ngts-chitrajyothy-192201260142533 |accessdate=26 January 2022 |work= |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126052355/https://chitrajyothy.com/telugunews/at-the-age-of-90-padma-shri-ngts-chitrajyothy-192201260142533 |archivedate=26 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> }} '''షావుకారు జానకి'''గా ప్రసిద్ధిచెందిన '''శంకరమంచి జానకి''' (1931 డిసెంబరు 12 - 2026 ఆగస్టు 21) అలనాటి రంగస్థల, సినీ కథానాయిక. [[తెలుగు]], [[తమిళ భాష|తమిళ]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] భాషల్లో 370కి పైగా సినిమాల్లో నటించింది. ఇందులో సుమారు 2 వందలకి పైగా కథానాయిక పాత్రలు పోషించింది. ఆమె రేడియో నాటికల ద్వారా కెరీర్ ప్రారంభించింది. తెలుగు, తమిళ భాషల్లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్. టి. రామారావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]], [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]] మొదలైన నటుల సరసన కథానాయికగా చేసింది. ఆమె చెల్లెలు [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] కూడా సినిమా నటి. భారత ప్రభుత్వం ఆమెను 2022లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="ఎట్టకేలకు ‘పద్మ’ జాబితాలో షావుకారు జానకి">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఎట్టకేలకు ‘పద్మ’ జాబితాలో షావుకారు జానకి |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/padma-shri-to-senior-actress-shavukaru-janaki-kbk-mrgs-chitrajyothy-1922012511534371 |accessdate=26 January 2022 |work= |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126052518/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/padma-shri-to-senior-actress-shavukaru-janaki-kbk-mrgs-chitrajyothy-1922012511534371 |archivedate=26 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == జానకి [[1931]] సంవత్సరం డిసెంబరు 12న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[రాజమండ్రి]]లో, కన్నడ మాధ్వ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/book-on-telugu-actor-krishna-kumari/article8660318.ece|title=Book on Krishna Kumari|work=The Hindu|date=July 16, 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Santhanam |first1=Kausalya |title=Spirit that defies age |url=http://www.indiaserver.com/thehindu/1999/07/16/stories/09160221.htm |access-date=31 July 2023 |work=[[The Hindu]] |date=16 July 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010221190714/http://www.indiaserver.com/thehindu/1999/07/16/stories/09160221.htm |archive-date=21 February 2001}}</ref> అక్కడే పెరిగింది.<ref>{{Cite news|title=‘మహానటి’ బయోపిక్‌ తీసి ఉండాల్సింది కాదు!|date=15 May 2019|url=https://www.eenadu.net/mostread_articles/98618/Ali-tho-Saradaga-is-a-celebrity-chat-show-with-legendary-Actress-Shaavukaru-Janaki.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190515120127/https://www.eenadu.net/mostread_articles/98618/Ali-tho-Saradaga-is-a-celebrity-chat-show-with-legendary-Actress-Shaavukaru-Janaki.|archivedate=15 May 2019|work=ఈనాడు}}</ref> తండ్రి టి. వెంకోజీరావు పేపర్ పరిశ్రమలో నిపుణుడు. ఈయన [[ఇంగ్లాండు]]<nowiki/>లో మూడేళ్ళపాటు ''పేపర్ మ్యానుఫాక్చరింగ్ అండ్ కెమికల్ ఇంజనీరింగ్'' చదివి వచ్చాడు. ఆమె తల్లి శచీదేవి, అస్సాం రాష్ట్రం [[గువహాటి|గౌహతి]]<nowiki/>లో మెట్రిక్యులేషన్ వరకు చదివింది. ఆమె అరిజోనా విశ్వవిద్యాయంలో గౌరవ డాక్టరేట్ పొందింది. 15 ఏళ్ళకే పెళ్ళయింది. షావుకారు జానకి మనువరాలు వైష్ణవి కూడా దక్షిణాది సినిమాల్లో నటిగా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. ఆమె [[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]] (1992), [[ప్రేమ (1989 సినిమా)|ప్రేమ]] (1989), [[అత్తింట్లో అద్దెమొగుడు|అత్తింట్లో అద్దె మొగుడు]] (1991), [[చామంతి (సినిమా)|చామంతి]] (1992), [[పరువు ప్రతిష్ఠ (1993 సినిమా)|పరువు ప్రతిష్ట]] (1993) వంటి పలు సినిమాల్లో కీలక పాత్రల్లో నటించింది. == కెరీర్ == '''జానకి చిన్ననాటే''' రంగస్థల నాటకాలలో పలు పాత్రలు పోషిస్తూ నటిగా కెరీర్ ప్రారంభించింది. తన 11వ యేటనే రేడియోలో ఒక తెలుగు కార్యక్రమంలో పాల్గొంది. ఆమె మొట్టమొదటి చిత్రం [[షావుకారు]] (1950), ఇది ఆమె ఇంటి పేరైపోయింది. ఆమె [[తెలుగు]], [[తమిళ]], [[కన్నడ]] భాషలలో 385 చిత్రాలలోను, 3 [[హిందీ]] సినిమాలలోను, ఒక [[మలయాళం]] సినిమాలోనూ నటించింది. తెలుగు కథానాయకి [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణకుమారి]] ఆమెకు స్వయానా చెల్లెలు. జాతీయ ఫిల్మ్ అవార్డులకు, తెలుగు సినిమా అవార్డులకు కమిటీలో జ్యూరీ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె [[సత్య సాయి బాబా|సత్యసాయిబాబా]] భక్తురాలు. విజయా ప్రొడక్షన్స్ వారి [[షావుకారు]] (1950) ఆమె మొదటి సినిమా. 1949లో [[రక్షరేఖ]] అనే సినిమాలో చంద్రికగా నటించింది. తరువాత ఆమె ''షావుకారు జానకి''గా ప్రసిద్ధురాలయ్యింది. అప్పటి అందరు ప్రముఖ నాయకుల సరసన నటించింది. అనేక పురస్కారాలు పొందింది. తెలుగులో ఆమె సినిమాలలో ప్రసిద్ధమైనవి కొన్ని - షావుకారు, [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964), [[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచి మనసులు]] (1962), [[రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)|రోజులు మారాయి]] (1955). ==నటించిన కొన్ని తెలుగు సినిమాలు== {{col-begin}} {{col-4}} * [[అన్నీ మంచి శకునములే]] (2023) *[[దొంగ (2019 సినిమా)|దొంగ]] (2019) * [[బాబు బంగారం]] (2016) * [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] (2015)<ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> * [[హే రామ్]] (2000) (షావుకారు జానకిగా) * [[దేవి]] (1999) * [[శుభాకాంక్షలు (సినిమా)]] (1998) * [[మేడమ్]] (1993) * [[టైగర్ శివ]] (1990) * [[గీతాంజలి (1989 సినిమా)|గీతాంజలి]] (1989) * [[స్వరకల్పన]] (1989) * [[మురళీకృష్ణుడు]] (1988) * [[సంసారం ఒక చదరంగం]] (1987) * [[కృష్ణ గారడీ]] (1986) * [[గోపాలరావు గారి అమ్మాయి]] (1980) * [[తాయారమ్మ బంగారయ్య]] (1979){{col-4}} * [[రంగూన్ రౌడీ (సినిమా)|రంగూన్ రౌడీ]] (1979) * [[సమాజానికి సవాల్]] (1979) * [[రామరాజ్యంలో రక్తపాతం]] (1976) * [[పెళ్లి కూతురు (1970 సినిమా)|పెళ్లి కూతురు]] (1970) * [[అక్కా చెల్లెలు]] (1970) * [[కాలచక్రం (1967 సినిమా)|కాలచక్రం]] (1967) * [[భామావిజయం]] (1967) * [[మంచి కుటుంబం (1967 సినిమా)|మంచి కుటుంబం]] (1965) * [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964) * [[సవతి కొడుకు]] (1963) *[[కవియా తలైవి]] (1963) * [[పెంపుడు కూతురు]] (1963) * [[పెంచిన ప్రేమ]] (1963) {{col-4}} * [[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచి మనసులు]] (1962) * [[బాటసారి]] (1961) * [[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం]] (1960) ... (ఎరుకల సానిగా) * [[రేచుక్క పగటిచుక్క]] (1959) * [[ముందడుగు (1958 సినిమా)|ముందడుగు]] (1958) * [[ఆలుమగలు (1959 సినిమా)|ఆలుమగలు]] (1957) * [[భాగ్యరేఖ]] (1957) * [[భలేబావ]] (1957) * [[పాండురంగ మహాత్మ్యం]] (1957) * [[చరణదాసి]] (1956) {{col-4}} * [[ఏది నిజం]] (1956) * [[జయం మనదే]] (1956) * [[నాగులచవితి (సినిమా)|నాగుల చవితి]] (1956) ... (మానసాదేవిగా) * [[కన్యాశుల్కం]] (1955) .... (బుచ్చమ్మ) * [[రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)|రోజులు మారాయి]] (1955) * [[వద్దంటే డబ్బు]] (1954) * [[కన్యాదానం]] (1954) * [[పిచ్చి పుల్లయ్య (1953 సినిమా)|పిచ్చి పుల్లయ్య]] (1953) ....వసంత * [[షావుకారు]] (1950) * [[రక్షరేఖ]] (1949) .... చంద్రిక {{col-4}} {{col-end}} == పురస్కారాలు == [[దస్త్రం:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Smt._Sankaramanchi_Janaki,_at_the_Civil_Investiture_Ceremony-II,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_28,_2022.jpg|thumb|పద్మశ్రీ పురస్కారం 2022 అందుకుంటున్న జానకి]] ఆమె అనేక అవార్డులను అందుకున్నది. కొన్ని ముఖ్యమైనవి క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: * దక్షిణాది భారత సినిమాకి చేసిన కృషికి ఫిల్మ్‌ఫేర్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు - సౌత్ పురస్కారం (1984) <ref>{{Cite web|date=24 February 2026|title=32nd Annual Filmfare Awards South|url=https://archive.org/details/sowkar-janaki-filmfare-outstanding-contributions-to-south-indian-films}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lifetime Achievement Award (South) winners down the years...|url=https://www.filmfare.com/features/lifetime-achievement-award-south-winners-down-the-years-6684.html|website=filmfare.com}}</ref> * 1985లో మహానటి సావిత్రి అవార్డు * 1985లో ఆమె ఎంచుకున్న రంగంలో శ్రేష్ఠత కోసం అరిజోనాలోని వరల్డ్ యూనివర్శిటీ నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ * 1989లో ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ దియోనారా గోల్డెన్ అవార్డు * 2004లో నడిగర్ తిలగం శివాజీ జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం * 2000లో డాక్టర్ అక్కినేని నాగేశ్వరరావు జీవిత సాఫల్య పురస్కారం * శ్రీ కృష్ణ దేవరాయ అవార్డు, కర్ణాటక * 1969-1970 లో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి|కలైమామణి]]. * [[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర గౌరవ పురస్కారం]]-1990లో ఎంజీఆర్ అవార్డు * 1970లో ''ఇరు కోడుగల్'' చిత్రానికి ఉత్తమ నటిగా తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు * 1987లో ''[[సంసారం ఒక చదరంగం]]'' చిత్రానికి [[నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు|ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు]] <ref>{{Cite web|title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008)|trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008)|url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|access-date=21 August 2020|website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[తెలుగు|Telugu]])</ref> * 2007లో అమూల్యం చిత్రానికి [[నంది ఉత్తమ సహాయనటీమణులు|ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు]] * [[సైమా లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు|సైమా జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం]] (2013) * [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] నుండి [[రాజ్యోత్సవ ప్రశస్తి|రాజ్యోత్సవ అవార్డు]] (2015) * స్ట్రీరాట్నా అవార్డ్స్ (2019) * వండర్ ఉమెన్ అవార్డ్స్ (2019) [[భారతీయ సినిమా]] ఎవర్గ్రీన్ ఎంటర్టైనర్ * [[తమిళనాడు ప్రభుత్వం]] నుండి పురచ్చి తలైవి డాక్టర్ జె. జయలలిత స్పెషల్ కలైమామణి అవార్డు (2020) * [[భారత ప్రభుత్వం]] చే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] (2022) == మరణం == శ్వాసకోశ, వృద్ధాప్య సంబంధిత సమస్యలతో బాధపడుతున్న షావుకారు జానకి 94 ఏళ్ల వయస్సులో [[చెన్నై]]<nowiki/>లోని ఓ ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ కన్నుమూసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/senior-actress-sowcar-janaki-passed-away/0201/126149326|title=Sowcar Janaki: ప్రముఖ నటి షావుకారు జానకి కన్నుమూత|work=EENADU|access-date=2026-08-21|language=te}}</ref> ఆమె చివరి సారి [[అన్నీ మంచి శకునములే]] (2023) చిత్రంలో కనిపించింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== *{{IMDb name|0417310|Sowcar Janaki}} {{Authority control}} [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]] [[వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] bfonrpvbsxj3v7nxdryl8t0qzpvxg2q 0 45448 4941238 4596820 2026-08-21T20:50:12Z Sainani8727 152385 వ్యాసంలో ఉన్న చిన్న చిన్న అక్షర దోషాలను, భాషా దోషాలను సరిదిద్దాను (Copy edit). 4941238 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:2064 aryabhata-crp.jpg|thumb|288x288px|పూణేలో [[ఆర్యభట్టు]] విగ్రహం]] '''గణిత శాస్త్రం''' (గ్రీకు: μάθημα ''máthēma'', "జ్ఞానం, అధ్యయనం, నేర్చుకోవడం") - దీన్ని గణితం అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. అనగా [[పరిమాణం|పరిమాణాలు]], [[సంఖ్య|సంఖ్యలు]], [[గణిత నిర్మాణాలు|నిర్మాణాలు]], [[గణిత స్థలం|స్థలాలు]], [[కలన గణితము|మార్పుల]] యొక్క నైరూప్య అధ్యయనం. దీనికి సాధారణంగా అంగీకరించబడిన నిర్వచనం లేదు. గణిత శాస్త్రవేత్తలు క్రమాలను అన్వేషించి, వాటితో కొత్త ప్రతిపాదనలను రూపొందిస్తారు. వారు ఆ ప్రతిపాదన సత్యాన్ని, అసత్యాన్ని గణిత శాస్త్ర ఆధారాలతో నిర్ధారిస్తారు. ఎప్పుడైతే గణిత నిర్మాణాలు వాస్తవానికి మంచి నమూనాలు అవుతాయో, అప్పుడు గణిత తార్కికం ప్రకృతి అంతర్దృష్టిని, అంచనాలను అందించగలుగుతుంది. నైరూప్యత, తర్కం వాడుకతో గణిత శాస్త్రం లెక్కించడం, గణనం, కొలత, భౌతిక వస్తువుల ఆకార కదలికల క్రమబద్ధమైన అధ్యయనం నుంచి అభివృద్ధి చెందింది. ఆచరణాత్మక గణితం లిఖిత రుజువులు ఉన్నప్పటి నుంచి మానవ కార్యకలాపంగా ఉనికిలో ఉంది. కొన్ని కఠినమైన గణిత సమస్యలను పరిష్కరించడానికి కావాల్సిన పరిశోధన కోసం కొన్ని సంవత్సరాలే కాదు, శతాబ్దాలు కూడా పట్టువదలని విచారణ అవసరమవుతుంది. గ్రీకు గణిత శాస్త్రాలలో మొట్టమొదటిగా కఠినమైన వాదోపవాదాలు కనిపిస్తాయి, ముఖ్యంగా యూక్లిడ్ ''ఎలిమెంట్స్''లో. జుసెప్పే పెయానో (క్రీ.శ. 1858 - క్రీ.శ. 1932), డేవిడ్ హిల్బెర్ట్ (క్రీ.శ. 1862 - క్రీ.శ. 1943) గత 19వ శతాబ్దంలో సిద్ధాంతాలతో కూడిన వ్యవస్థలపై మార్గదర్శకత్వం వహించినప్పటి కాలం నుంచి, తగినట్టుగా ఎంచుకున్న సిద్ధాంతాలు, నిర్వచనాల నుంచి కఠినమైన మినహాయింపులతో [డిడక్షన్స్] స్థాపించిన సత్యాలుగా గణిత పరిశోధనని చూడడం ఆచారమైంది. పునరుజ్జీవన కాలం వరకు గణిత శాస్త్ర అభివృద్ధి సాపేక్షంగా నెమ్మదిగా సాగినా, సరికొత్త శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలతో సంకర్షణ వలన గణిత ఆవిష్కరణలు వేగంగా పెరగడానికి దారి తీశాయి. అది ప్రస్తుత కాలం వరకు కూడా సాగుతోంది. [[గెలీలియో గెలీలి]] (క్రీ.శ. 1564 - క్రీ.శ. 1642) - "ఈ విశ్వం భాషని నేర్చుకొని అందులోని గుణాలతో పరిచయాన్ని పెంచుకోలేమో, అప్పటి వరకు మనం దాన్ని చదవలేము. ఈ విశ్వం గణిత భాషలో రచించబడింది, దాని అక్షరాలు త్రిభుజాలు, వృత్తాలు, ఇతర రేఖాగణిత రూపాలు. గణితం లేనియెడల ఈ విశ్వాన్ని అర్థం చేసుకోవడం మానవసాధ్యం కాదు. ఇవి లేకుంటే, ఒక చీకటి చిక్కుల దారిలో తిరుగుతున్నట్టే.." అని అన్నారు. కార్ల్ ఫ్రెడ్రిక్ గాస్ (క్రీ.శ. 1777 - క్రీ.శ. 1855) గణిత శాస్త్రాన్ని "విజ్ఞానాలలో కెల్లా రాణి" అన్నారు. బెంజమిన్ పెయర్స్ (క్రీ.శ. 1809 - క్రీ.శ. 1880) గణిత శాస్త్రం గూర్చి "అవసరమైన పరిష్కారాలకి అవసరమైన విజ్ఞానం" అని అన్నారు. డేవిడ్ హిల్బెర్ట్ గణిత శాస్త్రం గురించి "మనం యాదృచ్ఛికాల గురించి కాదు మాట్లాడేది. గణితం అసలు యాదృచ్ఛికంగా నిర్దేశించుకున్న నియమాలతో నిర్ణయించబడేది కాదు. అది, ఒక అంతర్గత అవసరాన్ని కలిగియున్న సంభావిత వ్యవస్థే తప్ప ఇంకో రకంగా చూడలేము" అని అన్నారు. [[ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్]] (క్రీ.శ. 1879 - క్రీ.శ. 1955) "గణిత నియమాల వాస్తవికత వరకు వస్తే, అవి కచ్చితం కావు; వాటి కచ్చితత్వానికి వస్తే, అవీ వాస్తవాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవు" అని వ్యాఖ్యానించారు. గణిత శాస్త్రం అనేక రంగాలలో ముఖ్యమైనది. అందులో ప్రకృతి శాస్త్రాలు, ఇంజనీరింగ్, వైద్యం, ఆర్థిక, ద్రవ్య, సామాజిక.. మొదలైన శాస్త్రాలు మిళితమై ఉంటాయి. '''అనువర్తిత గణిత శాస్త్రం''' సరికొత్త గణిత విభాగాలకు దారి తీసింది, అందులో గణాంకాలు [స్టాటిస్టిక్స్], ఆట సిద్ధాంతం [గేమ్ థియరీ] లాంటివి ఉన్నాయి. గణిత శాస్త్రవేత్తలు స్వచ్ఛమైన గణితంలో [ప్యూర్ మ్యాథమెటిక్స్] కూడా పరిశోధన చేస్తారు. అందులో గణితాన్ని దాని కోసం చేయడం తప్ప వేరే అనువర్తిత ఆలోచన ఉండదు. అనువర్తిత గణితానికి, స్వచ్ఛమైన గణితానికి నిశ్చితమైన విశదీకరణ లేదు. తరచూ స్వచ్ఛమైన గణితానికి ఆచరణాత్మక ఉపయోగాలు కనుగొనబడతాయి. == చరిత్ర == గణితం వేద కాలం నుండి భారతీయ సంప్రదాయంలో భాగమేనని మన [[వైదిక గణితము|వేద గణితం]] ద్వారా తెలుస్తోంది. గణితం ప్రాచీన భారతదేశంతో పాటు ప్రాచీన [[ఈజిప్టు]], మెసొపొటేమియా, [[చైనా|ప్రాచీన చైనా]], [[గ్రీస్|ప్రాచీన గ్రీకు]] [[నాగరికత]]లలో ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా గణిత అభివృద్ధిలో భారతీయుల పాత్ర ఎంతో ఉంది. సంఖ్యామానానికి పట్టుకొమ్మ అయిన '''[[సున్న|సున్నా]]''' భారతీయుల ఆవిష్కరణే. <br />'''కొన్ని ప్రాచీన భారతీయ గణిత గ్రంథాలు:''' * [[పంచ సిద్దాంతిక]] - సా.శ. 5వ శతాబ్దం * [[ఆర్యభట్టీయం]] - సా.శ. 5వ శతాబ్దం * [[సిద్ధాంత శిరోమణి]] - సా.శ. 12వ శతాబ్దం * [[లీలావతి]] - భాస్కరాచార్య II - సా.శ. 12వ శతాబ్దం * [[శుల్బ సూత్రాలు]] - రేఖా గణిత సూత్రాలు ఉన్నాయి. దేవాలయ నిర్మాణానికి ఉపయోగించేవారు. ఆధునిక కాలపు తొలినాళ్ళలో (1400-1750 కాలంలో) పశ్చిమ ఐరోపాలో గణిత శాస్త్ర అభివృద్ధి వేగం పుంజుకుంది. 17వ శతాబ్దంలో [[ఐజాక్ న్యూటన్|న్యూటన్]], లైబ్నిజ్ ల [[కలన గణితము|కలన గణితం]] అభివృద్ధి చెందింది. గణితంలో విప్లవాత్మక మార్పులను తెచ్చింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.storyofmathematics.com/17th.html|title=17th Century Mathematics – The Story of Mathematics|website=www.storyofmathematics.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916223312/http://www.storyofmathematics.com/17th.html|archive-date=September 16, 2018|access-date=2019-10-27}}</ref> [[లియొన్‌హార్డ్ ఆయిలర్|లియొన్‌హార్డ్]] [[లియొన్‌హార్డ్ ఆయిలర్|ఆయిలర్]] 18వ శతాబ్దంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు, అనేక సిద్ధాంతాలు, ఆవిష్కరణలకు తోడ్పడ్డాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.storyofmathematics.com/18th_euler.html|title=Euler – 18th Century Mathematics – The Story of Mathematics|website=www.storyofmathematics.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502123501/http://www.storyofmathematics.com/18th_euler.html|archive-date=May 2, 2019|access-date=2019-10-27}}</ref> 19వ శతాబ్దపు తొలి గణిత శాస్త్రజ్ఞులలో ఒకడైన [[కార్ల్ ఫ్రెడెరిక్ గాస్|కార్ల్ ఫ్రెడ్రిక్ గాస్]], <ref>{{Cite web|url=https://www.storyofmathematics.com/19th_gauss.html|title=Gauss – 19th Century Mathematics – The Story of Mathematics|website=www.storyofmathematics.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725165145/http://www.storyofmathematics.com/19th_gauss.html|archive-date=July 25, 2019|access-date=2019-10-27}}</ref> [[బీజగణితం]], విశ్లేషణ, అవకలన జ్యామితి, మాతృక సిద్ధాంతం, సంఖ్యా సిద్ధాంతం, [[సాంఖ్యక శాస్త్రం|గణాంకాలు]] వంటి రంగాలలో అనేక రచనలు చేశాడు. 20వ శతాబ్దం ఆరంభంలో '''[[కర్ట్ గొడెల్|గోడెల్]]''' తన అసంపూర్ణత సిద్ధాంతాలను ప్రచురించడం ద్వారా గణితాన్ని మార్చాడు. అసంపూర్ణత సిద్ధాంతం ప్రకారం ''ఏదైనా స్థిరమైన స్వయంసిద్ధ వ్యవస్థ-అంకగణితాన్ని వివరించేంత శక్తివంతంగా ఉంటే- అది నిరూపించలేని నిజమైన ప్రతిపాదనలను కలిగి ఉంటుంది.'' <ref>{{Cite web|url=https://www.storyofmathematics.com/20th_godel.html|title=20th Century Mathematics – Gödel|website=The Story of Mathematics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916192227/http://www.storyofmathematics.com/20th_godel.html|archive-date=September 16, 2018|access-date=2019-10-27}}</ref> [[దస్త్రం:Carl_Friedrich_Gauss.jpg|ఎడమ|thumb|234x234px|[[కార్ల్ ఫ్రెడెరిక్ గాస్|కార్ల్ ఫ్రెడరిక్ గాస్]], '''గణిత శాస్త్రవేత్తల యువరాజు'''గా ప్రశస్తుడు.]] అప్పటి నుండి గణితం బాగా విస్తరించింది. గణితం, [[విజ్ఞానశాస్త్రం|విజ్ఞాన శాస్త్రం]] మధ్య రెండింటి ప్రయోజనం కోసం ఫలవంతమైన పరస్పర చర్య జరిగింది, జరుగుతోంది. గణిత ఆవిష్కరణలు నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. 2006లో [[అమెరికన్ మ్యాథమెటికల్ సొసైటీ బులెటిన్|''అమెరికన్ మ్యాథమెటికల్ సొసైటీ'' బులెటిన్]] జనవరి సంచికలో ''మిఖాయిల్ బి. సెవ్ర్యూక్ ప్రకారం.. 1940 నుండి గణిత సమీక్షల'' డేటాబేస్‌లో చేర్చబడిన పత్రాలు, పుస్తకాల సంఖ్య ఇప్పుడు 19 లక్షలను దాటింది. ప్రతి సంవత్సరం 75 వేల అంశాలు డేటాబేసుకు జోడించబడుతున్నాయి. ఈ మహాసముద్రంలో అధిక రచనలు కొత్త గణిత సిద్ధాంతాలు, వాటి రుజువులు చేరాయి.{{Sfn|Sevryuk|2006|pp=101–09}} == శాఖలు == గణితం వివిధ భాగాలుగా అభివృద్ధి చెందుతోంది, అందులో కొన్ని.. '''బీజ గణితం''' (Algebra) - [[బీజగణితం|బీజ గణిత]]<nowiki/>ంలో వివిధ భాగాలున్నాయి. అవి సమితులు, ప్రమేయాలు, అనుక్రమాలు, శ్రేణులు, సంభావ్యత, అవధులు, ప్రస్తారాలు, సంయోగాలు మొదలైనవి. '''రేఖా గణితం / క్షేత్ర గణితం''' (Geometry) - [[రేఖాగణితం|రేఖా గణితము]]<nowiki/>లో వృత్తాలు, త్రిభుజాలు, సరళ రేఖలు మొదలైన ఆకృతుల గురించి, అవి ఆధారపడే సూత్రాల గురించి వివరించబడుతుంది. రేఖా గణితాన్ని మొదట యజ్ఞ యాగాదుల కొరకు ఉపయోగించారు. రానురాను అది ఒక శాస్త్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. '''త్రికోణమితి''' (Trigonometry) - [[త్రికోణమితి]] ముఖ్యంగా త్రిభుజాలు, వాటి సూత్రాల ఆధారంగా భుజాలను, కోణాలను కొలవడానికి ఉపయోగించే శాస్త్రం. త్రికోణమితి ఉపయోగాలు ఖగోళ శాస్త్రంలోనూ, నిజజీవితంలోనూ ఎన్నో చోట్ల ఉపయోగపడుతున్నాయి. నక్షత్రాలు, గ్రహాల మధ్య దూరాలను అంచనా వేయడానికి త్రికోణమితిని ఉపయోగిస్తారు. త్రికోణమితిలో ప్రమేయాలు లంబకోణ త్రిభుజం ఆధారంగా నిర్వచించబడ్డాయి. ఒక త్రిభుజంలో 90 డిగ్రీలు ఉన్న కోణాన్ని లంబకోణమనీ, 90 డిగ్రీలకంటే ఎక్కువ ఉంటే గురుకోణమనీ, 90 డిగ్రీలకంటే తక్కువ ఉంటే లఘుకోణమనీ అంటాం. ఒక త్రిభుజంలోని కోణాల మొత్తం 180 డిగ్రీలు. త్రిభుజంలో ఒక కోణం 90 డిగ్రీలు ఉంటే ఆ త్రిభుజాన్ని లంబకోణ త్రిభుజం అంటాము. ఒక కోణం గురుకోణమైతే దానిని గురుకోణ త్రిభుజం అంటాం. మూడు కోణాలూ లఘుకోణాలైతే దానిని లఘుకోణ త్రిభుజం అంటాం. ఒక త్రిభుజంలో ఒక కోణానికి ఎదురుగా ఉన్న భుజాన్ని [[ఎదురు భుజం]] అని, కోణానికి ఇరు పక్కలా ఉండే భుజాలను [[ఆసన్నభుజం]]<nowiki/>లని అంటాం. లంబకోణ త్రిభుజంలో లంబ కోణం కాని మిగిలిన రెండు కోణాలూ లఘుకోణాలుగా గమనిస్తాం. లంబకోణ త్రిభుజంలో లంబకోణానికి ఎదురుగా ఉన్న భుజాన్ని కర్ణం అని కూడా అంటాం. '''సాంఖ్యక శాస్త్రం''' (Statistics) - [[సాంఖ్యక శాస్త్రము|సాంఖ్యక శాస్త్రం]] ప్రయోగాత్మక డేటా, నిజ జీవిత అధ్యయనాల సమితి కోసం పరిమాణాత్మక నమూనాలు, ప్రాతినిధ్యాలు, సంకలనాలను ఉపయోగిస్తుంది. గణాంకాలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా డేటా నుంచి నిర్ధారణలను సేకరించడానికి, సమీక్షించడానికి, విశ్లేషించడానికి, ముగింపులను పొందడానికి మెథడాలజీలను అధ్యయనం చేస్తుంది. '''సంఖ్యా సిద్ధాంతం -''' *[[సహజ సంఖ్యలు|సహజ సంఖ్యా సమితి]] అనగా {1, 2, 3, .....} దీనిని 'N' తో సూచిస్తారు. * [[పూర్ణాంకాలు|పూర్ణాంకాల సమితి]] అనగా {0, 1, 2, 3, .....} దీనిని 'W' తో సూచిస్తారు. * [[పూర్ణ సంఖ్య|పూర్ణ సంఖ్యల సమితి]] అనగా {...-3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, .....} దీనిని 'Z' తో సూచిస్తారు. * [[ధన పూర్ణ సంఖ్య|ధన పూర్ణ సంఖ్యల సమితి]] అనగా {+1, +2, +3, .....} దీనిని '+Z' తో సూచిస్తారు. * [[ఋణ పూర్ణ సంఖ్య|ఋణ పూర్ణ సంఖ్యల సమితి]] అనగా {-1, -2, -3, .....} దీనిని '-Z' తో సూచిస్తారు. * [[అకరణీయ సంఖ్య|అకరణీయ సంఖ్యల సమితి]] * [[అనిష్ప సంఖ్య|కరణీయ సంఖ్యల సమితి]] '''కలన గణితం''' (Calculus) - [[కలన గణితము|కలన గణితం]] అనేది నిరంతర మార్పును అధ్యయనం చేసే ఒక గణిత శాస్త్ర విభాగం. 17వ శతాబ్దంలో [[ఐజాక్ న్యూటన్]], '''గొట్‌ఫ్రైడ్ విల్హెల్మ్ లైబ్నిజ్''' ఆధునిక కలన గణితాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. ఇటీవల కలన గణితాన్ని [[విజ్ఞానం|విజ్ఞాన శాస్త్రం]], [[ఇంజనీరింగ్|ఇంజనీరింగ్]], [[ఆర్థిక శాస్త్రము|ఆర్థిక శాస్త్రాలలో]] విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. '''సంభావ్యత''' (Probability) - ప్రామాణీకరణాన్ని సంఖ్యాత్మకంగా తెలుపడాన్ని [[సంభావ్యత]] అంటారు. ఇది ఒక ప్రతిపాదన నిజం కావడానికి సంఖ్యా వివరణలు ఇచ్చే గణిత శాస్త్ర విభాగం. ఒక ఘటన సంభావ్యత 0 నుండి 1 వరకు ఉంటుంది. 0 అనేది ఘటన అసంభవత్వాన్ని తెలియజేయగా, 1 ఆ ఘటన నిశ్చయత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఘటన సంభావ్యత సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ ఘటన చోటు చేసుకునే అవకాశాలు ఎక్కువవుతాయి. == గణిత శాస్త్ర సంజ్ఞలు == మొదటి సారిగా George Boole గణిత సంజ్ఞలంటే ఏమిటో నిర్వచించాడు. "ఒక స్థిరమైన అర్థాన్ని సూచించేందుకు యాదృచ్ఛికంగా ఏర్పాటై, అట్లాగే ఏర్పడిన మిగతావాటితో నిర్ణీత న్యాయానుసారంగా సంయోగం పొందే గుర్తులు సంజ్ఞలు". Boole, Russel కంటే శతాబ్దాల క్రితమే గణిత సంజ్ఞలను నిర్వచించకపోయినప్పటికీ, గణిత శాస్త్రానికి, సంజ్ఞలకు గల సాన్నిహిత్యాన్ని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు. రాశులను, వాటి మధ్య నిర్వచిత ప్రక్రియలను, పరస్పర సంబంధాలను అరూప పద్ధతిలో ప్రస్ఫుటంగా, సంక్షిప్తంగా వివరించేందుకు సంజ్ఞలని వాడాలని, ఇలాంటి సంజ్ఞలతో వికసించే గణితాన్ని ఒక భాషగా ఎంచవచ్చునని ప్రాచీన శాస్త్రజ్ఞులు బాగా గుర్తించారు. '''= (Is Equal to)''' సంజ్ఞను ఇంగ్లాండులో సా.శ. 1557లో Robert Recorde అనే గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు బీజగణితం మీద Whetstone of Wette అన్న పేరుతో ఒక పుస్తకం రాస్తూ == అనే సంజ్ఞను ప్రవేశపెట్టాడు. ప్రతిసారీ Is Equal to అని రాసేందుకు నాకు ఓపిక లేదు కనుక దానికి బదులు == అనే పదబంధాన్ని వాడుతాను అన్నాడు. ఒకే పొడవు గల రెండు సమాంతర రేఖలు ఆ రేఖలకు ఇరువైపులా ఉన్న రెండు రాశులు సమానమని సూచిస్తుంది. ఈ సంజ్ఞ సార్థకంగా ఉన్నందువలన కొన్నాళ్ళకు దీన్ని గణిత ప్రపంచం ఆమోదించింది. దీని రూపం === నుండి కొన్నాళ్ళకు =గా మారింది. 1557లో ప్రవేశపెట్టిన ఈ సంజ్ఞ 1618 నాటికి అందరి ఆదరణకు పాత్రమైనది. '''X (స్థిర-అవ్యక్త రాశులు)''' Francois Vie'te ఫ్రాన్సు దేశంలో నాల్గవ హెన్రీ పాలనలో ఉండే న్యాయవాది. తను న్యాయవాదిగా గొప్ప పదవుల్ని అందుకొని రాచకార్యాల్లో నిమగ్నమై ఉండి కూడా గణిత శాస్త్ర అధ్యయనాన్ని అలవరచుకొని శాస్త్రాభివృద్ధికి పాటుపడినాడు. ఈయన అవ్యక్త రాశులను ఇంగ్లీషు వర్ణమాలలోని అచ్చుల ద్వారా, స్థిరరాశులను హల్లుల ద్వారా సూచించడాన్ని ప్రారంభించాడు. తద్ద్వారా ఏదైనా సమీకరణాన్ని సార్వత్రిక రూపంలో రాయడమనే పద్ధతి రూపొందింది. ఉదా: ax+e=O లో a, e లు స్థిరరాశులు, x అవ్యక్త రాశి. Rene Des Cartes ఈ పద్ధతినే కొంత మార్చి అనుసరించాడు. వర్ణమాలలోని మొదటి అక్షరాల ద్వారా అవ్యక్త రాశులను సూచించాడు. William Oughtred దాదాపు 150 సంజ్ఞలను ఎంతో ఉత్సాహంతో ప్రవేశపెట్టాడు. సా.శ. 17వ శతాబ్ది చివరలో G.W.Leibniz సంజ్ఞల గురించి కొంత చర్చించి, అవి సంబోధకంగానూ, రాయడానికి సులభంగా ఉండాలని శాసించాడు. గణిత శాస్త్ర భావాలన్నింటినీ సంజ్ఞలలో, ఒక కొత్త భాష ద్వారా వివరించి వికసింపజేయాలని కలలు కన్నాడు. కానీ అప్పటికి అవి కలలుగానే మిగిలిపోయాయి. ఈ కల George Boole తన Analysis of Logic (1847) లో ప్రచురించిన నాడు ప్రతిఫలించింది. '''+- (సంకలనం-వ్యవకలనం)''' సమానతను సూచించే = కంటే 70 సం. ముందే +- సంజ్ఞలు ప్రచారంలోకి వచ్చినవి. బ్రిటీషు గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు Johann Widman సా.శ. 1489లో అంకగణితం మీద ఒక గ్రంథాన్ని వెలవరిస్తూ, ఆ గ్రంథంలో మొట్టమొదటిసారిగా సాధారణ సంకలన వ్యవకలన ప్రక్రియలను సూచించేందుకు ఈ సంజ్ఞలను వాడాడు. బీజగణితపరంగా ఈ +- లను వాడినవాడు (సా.శ. 1514) Vander Hoccke అనే డచ్ శాస్త్రజ్ఞుడు. '''X (గుణకారం)''' William Oughtred మొట్టమొదటిసారిగా గుణకారాన్ని సూచించేందుకు X ను సా.శ. 1631లో తాను రచించిన Clavis Mathematicae అనే గ్రంథంలో వాడినాడు. కానీ ఈ గుర్తును ఐరోపా ఖండంలో శాస్త్రజ్ఞులు అంగీకరించలేదు. వారికి జర్మన్ గణిత శాస్త్రవేత్త Leibniz ప్రవేశపెట్టిన తిలకం * చిహ్నమే నచ్చింది. రాను రాను X బాగా వ్యాప్తిలోకి వచ్చిన తరువాత తిలకం చిహ్నం వాడుక తగ్గింది. '''÷ (భాగాహారం)''' భాగాహారాన్ని సూచించే గుర్తు కూడా ఇంగ్లాండులో పుట్టి, ప్రచారానికి వచ్చి మెల్లగా ఐరోపా ఖండానికి, అమెరికాకు వ్యాప్తి చెందింది. మొట్టమొదట Johann.H.Rahn అనే గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు రచించిన బీజగణిత గ్రంథంలో ఇది వాడబడింది. కొందరు : ఈ గుర్తును కూడా భాగాహార ప్రక్రియకు వాడినట్లు మనకు గణిత శాస్త్ర చరిత్రలో దృష్టాంతాలు కనబడతాయి. '''√ (వర్గమూలం)''' మొట్టమొదట సా.శ. 1525లో Rudolff అనే గణిత శాస్త్రవేత్త రచనల్లో ఈ సంజ్ఞ కనబడుతుంది. ఈయన రచనలకు సంపాదకుడిగా నిలచిన Michael Stifel మహాశయుడు వర్గమూలాన్ని, ఘనమూలాన్ని, నాల్గవ మూలాన్ని సూచించేందుకు సంజ్ఞలను తెలియపరిచాడు. కానీ అవి చిరకాలం నిలవకపోయినా Rudolff, Root అనే పదం ప్రతీతిగా నిలిచింది. ''': : (నిష్పత్తి)''' నిష్పత్తి, అనుపాత భావాన్ని సూచించే సంజ్ఞ : :ను సా.శ. 1628లో Oughtred ఉపయోగించినట్లు తెలుస్తోంది. '''< > (హెచ్చుతగ్గులు)''' హెచ్చుతగ్గులను, క్రమ సంబంధాన్ని (Order Relation) సూచించే < > సంజ్ఞలను సా.శ. 1631లో Harriot ప్రవేశపెట్టాడు. ''' CƆ (అనంత రాశి)''' అనంత రాశిని సూచించేందుకు వాడే ఈ సంజ్ఞను సా.శ. 1655లో John Wallis, తాను రచించిన Arithemtica Infinitorium అనే గ్రంథంలో ఉపయోగించాడు. '''E & U (సమితులు, సమ్మేళనం)''' ఒక సమితి S లో అనేక మూలకాలు ఉంటాయి. అందులో A ఒక మూలకం. ఈ విషయాన్ని సంక్షిప్తంగా aEs అని రాస్తుంటాము. రెండు సమితుల సమ్మేళనం (Union) AUB అని రాస్తుంటాము. వీటిని Whitehead, Russel లు ప్రవేశపెట్టారు. == సంఖ్యలు == [[దస్త్రం:Hindu numerals.png]] == ప్రముఖ భారతీయ గణిత శాస్త్రజ్ఞులు (కొందరు) == * [[శ్రీనివాస రామానుజ‌న్]] (1887 - 1920) * [[కల్యంపూడి రాధాకృష్ణ రావు]] * [[:en:Sujatha Ramdorai|సుజాత రాందొరై]] * [[పి.సి.మహలనోబిస్]] * [[మడకా హరిప్రసాద్]] == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అంకెలు]] * [[సహస్రాబ్ద బహుమతి సమస్యలు]] == వనరులు == * [https://web.archive.org/web/20110524140427/http://www.ulib.org/cgi-bin/ulibcgi/ulibreader_path/bookReader.cgi?barcode=99999990694484&format=ptiff&curPage=1&handler=IIIT విజ్ఞాన సర్వస్వము, తొమ్మిదవ సంపుటము, గణిత, ఖగోళ శాస్త్రములు, 1965 (సార్వత్రిక డిజిటల్ లైబ్రరీ లో 15% పేజీలు అందుబాటు) ] * [https://www.teluguthesis.com/2020/06/vijnanasarvasvalu.html విజ్ఞాన సర్వస్వము గణిత ఖగోళ శాస్త్రములు - 1965 (సంపూర్ణ గ్రంథం, తెలుగుపరిశోధన వారి వెబ్ సైట్ లో)] == మూలాలు == * గణిత శాస్త్ర సంజ్ఞల మూలం - 1972 భారతి మాస పత్రిక. వ్యాసం - గణిత శాస్త్ర సంజ్ఞలు - వాటి పుట్టుపూర్వోత్తరాలు. {{వైజ్ఞానిక శాస్త్రము}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] ai90qg4wpsmwbdn8vgzi9pn6prd5bz5 0 56593 4941084 4941049 2026-08-21T13:26:02Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4941084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తడిహదప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాథోడ్ హరి తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఆదిలాబాద్ జిల్లా, నార్నూర్ మండలంలోని తడిహడ్పూనూర్ గ్రామానికి చెందిన రాథోడ్ హరి ప్రముఖ సీనియర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడిగా, ప్రజాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు బంజారా–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను మరాఠీ మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, నార్నూర్ మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా కాంగ్రెస్ పార్టీలో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన గ్రామపంచాయతీ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 29 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, విద్య, వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు ఆదిలాబాద్ జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. విద్య, వైద్యం, తాగునీరు, విద్యుత్, వ్యవసాయం వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, కాంగ్రెస్ పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} qt8t9ds94l864pfi67wolhnxm421gop 4941089 4941084 2026-08-21T13:27:46Z RATHOD SRAVAN 112600 /* తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి */ 4941089 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తడిహదప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు రాథోడ్ హరి [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా, [[నార్నూర్]] మండలంలోని [[తడిహడ్పూనూర్]] గ్రామానికి చెందిన రాథోడ్ హరి ప్రముఖ సీనియర్ నాయకుడిగా, ప్రజాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు బంజారా–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను [[మరాఠీ]] మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, నార్నూర్ మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా కాంగ్రెస్ పార్టీలో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన గ్రామపంచాయతీ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 29 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, విద్య, వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు ఆదిలాబాద్ జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. విద్య, వైద్యం, తాగునీరు, విద్యుత్, వ్యవసాయం వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, కాంగ్రెస్ పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} 6rt5yjmax4qo2x6esrg66f061wv7o03 4941090 4941089 2026-08-21T13:31:41Z RATHOD SRAVAN 112600 /* తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి */ 4941090 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తడిహదప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు [[రాథోడ్ హారి ]] [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా, [[నార్నూర్]] మండలంలోని తడిహడ్పూనూర్ గ్రామానికి చెందిన రాథోడ్ హరి ప్రముఖ సీనియర్ నాయకుడిగా, ప్రజాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు [[బంజారా]]–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను [[మరాఠీ]] మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో [[కాంగ్రెస్]] పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, [[నార్నూర్]] మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా కాంగ్రెస్ పార్టీలో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన గ్రామపంచాయతీ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 29 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, [[విద్య]], వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. విద్య, వైద్యం, తాగునీరు, విద్యుత్, [[వ్యవసాయం]] వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, కాంగ్రెస్ పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} 0bhcfz9p0qsq90vuhrjxt9wl8dqg6lc 4941091 4941090 2026-08-21T13:32:59Z RATHOD SRAVAN 112600 /* తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి */ 4941091 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తడిహదప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు '''రాథోడ్ హారి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా, [[నార్నూర్]] మండలంలోని తడిహడ్పూనూర్ గ్రామానికి చెందిన రాథోడ్ హరి ప్రముఖ సీనియర్ నాయకుడిగా, ప్రజాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు [[బంజారా]]–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను [[మరాఠీ]] మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో [[కాంగ్రెస్]] పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, [[నార్నూర్]] మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా కాంగ్రెస్ పార్టీలో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన గ్రామపంచాయతీ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 29 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, [[విద్య]], వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. విద్య, వైద్యం, తాగునీరు, విద్యుత్, [[వ్యవసాయం]] వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, కాంగ్రెస్ పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} 646hmi3sjn1ya9mwuu4kp7wtj76p3ye 4941094 4941091 2026-08-21T13:34:49Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4941094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తడిహదప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి, మాజీ ఎంపీ రాథోడ్ రమేష్]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు '''రాథోడ్ హారి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా, [[నార్నూర్]] మండలంలోని తడిహడ్పూనూర్ గ్రామానికి చెందిన రాథోడ్ హరి ప్రముఖ సీనియర్ నాయకుడిగా, ప్రజాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు [[బంజారా]]–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను [[మరాఠీ]] మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో [[కాంగ్రెస్]] పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, [[నార్నూర్]] మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా కాంగ్రెస్ పార్టీలో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన గ్రామపంచాయతీ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 29 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, [[విద్య]], వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. విద్య, వైద్యం, తాగునీరు, విద్యుత్, [[వ్యవసాయం]] వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, కాంగ్రెస్ పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} f90xjy1rgqst4oawpqti5ay29z3dtr9 4941118 4941094 2026-08-21T14:40:26Z RATHOD SRAVAN 112600 /* తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి */ 4941118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తడిహదప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి, మాజీ ఎంపీ రాథోడ్ రమేష్]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు '''రాథోడ్ హారి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా, [[నార్నూర్]] మండలంలోని తడిహడ్పూనూర్ గ్రామానికి చెందిన మాజీ సర్పంచ్, జాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు [[బంజారా]]–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను [[మరాఠీ]] మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో [[కాంగ్రెస్]] పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, [[నార్నూర్]] మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా [[కాంగ్రెస్]] [[పార్టీ]]లో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన [[గ్రామపంచాయతీ]] ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 30 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, [[విద్య]], వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. [[విద్య]], [[వైద్యం]], తాగునీరు, [[విద్యుత్]], [[వ్యవసాయం]] వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, [[కాంగ్రెస్]] పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} 5cibuju998y4g38dqs5ryoor28gn2w7 4941140 4941118 2026-08-21T15:08:03Z ~2026-45578-40 153240 /* */ తాడిహడప్నూర్ 4941140 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = తాడిహడప్నూర్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నార్నూర్ మండలం|నార్నూర్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3831 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2086 |population_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1745 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 793 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title =స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 19.456634 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.831160 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 504311 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''తడిహడప్నూర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[నార్నూర్‌ మండలం|నార్నూర్‌]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 221 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[ఆదిలాబాద్]] నుండి 66 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, ఈ గ్రామం పాత [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఆదిలాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306171346/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Adilabad.pdf|archive-date=2021-03-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> [[దస్త్రం:తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామం.jpg|thumb|తడిహడప్పన్నూర్ గ్రామ పంచాయతీ తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి, మాజీ ఎంపీ రాథోడ్ రమేష్]] == తొలి సర్పంచ్ రాథోడ్ హారి== సీనియర్ [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు '''రాథోడ్ హారి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా, [[నార్నూర్]] మండలంలోని తడిహడ్పూనూర్ గ్రామానికి చెందిన మాజీ సర్పంచ్, జాసేవకుడిగా తనదైన గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. రాథోడ్ సాజీబాయి, పాండు నాయక్ దంపతులకు [[బంజారా]]–లంబాడీ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక సేవ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్యను [[మరాఠీ]] మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. 1968 సంవత్సరంలో [[కాంగ్రెస్]] పార్టీ క్రియాశీలక కార్యకర్తగా రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన రాథోడ్ హరి, [[నార్నూర్]] మండలంలో పార్టీ బలోపేతానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. తన కృషి, ప్రజలతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, సేవా భావం కారణంగా [[కాంగ్రెస్]] [[పార్టీ]]లో మంచి గుర్తింపు పొందారు. 1970 సంవత్సరంలో జరిగిన [[గ్రామపంచాయతీ]] ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ సర్పంచ్‌గా ఎన్నికై ప్రజలకు సేవ చేసే అవకాశం పొందారు. అనంతరం 1970 నుండి 1999 వరకు సుమారు మూడు దశాబ్దాల పాటు సర్పంచ్‌గా కొనసాగుతూ గ్రామపంచాయతీ అభివృద్ధికి నిరంతరం కృషి చేశారు. సుమారు 30 సంవత్సరాల పాటు సర్పంచ్‌గా సేవలందించడం ఆయన ప్రజల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం. రాథోడ్ హరి సర్పంచ్‌గా ఉన్న కాలంలో తడిహడ్పూనూర్ గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సరఫరా, [[విద్య]], వైద్యం, పశువైద్యం, స్త్రీ–శిశు సంక్షేమం వంటి మౌలిక అవసరాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అలాగే వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి, కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం, గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక అభ్యున్నతికి తన వంతు సహకారం అందించారు. గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను దగ్గరగా తెలుసుకుని వాటి పరిష్కారానికి కృషి చేసిన ఆయన సేవలను గుర్తించిన కాంగ్రెస్ పార్టీ, అప్పటి ఉమ్మడి [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా డి.సి.సి. సహాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు అప్పగించింది. ఈ బాధ్యతను కూడా ఆయన సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ పార్టీ అభివృద్ధికి, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేశారు. 1985 నుండి 1988 వరకు [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లా ఎల్.సి.ఎం.బి. బ్యాంక్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కూడా రాథోడ్ హరి సేవలందించారు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, సహకార రంగం బలోపేతం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. రాజకీయ పదవులను కేవలం అధికారానికి కాకుండా ప్రజాసేవకు ఒక సాధనంగా భావించిన రాథోడ్ హరి, తన జీవితకాలంలో పేదలు, గిరిజనులు, రైతులు మరియు గ్రామీణ ప్రజల సంక్షేమానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. [[విద్య]], [[వైద్యం]], తాగునీరు, [[విద్యుత్]], [[వ్యవసాయం]] వంటి ప్రాథమిక అవసరాల విషయంలో ప్రజలకు అండగా నిలిచారు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు రాజకీయ, సామాజిక, సహకార రంగాల్లో ప్రజలకు సేవలందించిన రాథోడ్ హరి 2018 ఆగస్టు 24న పరమపదించారు. ఆయన మరణం ప్రజలకు, [[కాంగ్రెస్]] పార్టీకి, ముఖ్యంగా ఆయన సేవలందించిన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు తీరని లోటుగా మిగిలింది. ప్రజాసేవను జీవిత ధ్యేయంగా భావించి, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి అంకితభావంతో పనిచేసిన రాథోడ్ హరి సేవలు చిరస్మరణీయం. సర్పంచ్‌గా మూడు దశాబ్దాల పాటు గ్రామ అభివృద్ధికి చేసిన కృషి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి అందించిన సేవలు, సహకార రంగంలో నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయన ప్రజా జీవితంలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 793 ఇళ్లతో, 3831 జనాభాతో 1837 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2086, ఆడవారి సంఖ్య 1745. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 834 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2309. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569251<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 504311. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఆదిలాబాద్]]లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తాడిహత్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాడిహత్నూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.గ్రామంలో తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంకు ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాడిహత్నూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 419 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 53 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1327 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1327 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== తాడిహత్నూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[సోయాబీన్]], [[ప్రత్తి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నార్నూర్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} t6akoszy2ntoz7ymiqj7raaqp8lw5p7 0 68523 4941333 4810376 2026-08-22T03:19:19Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941333 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} [[File:Madurai-alanganallur-jallikattu.jpg|250px|right|thumb|మధురైలో జల్లికట్టు]] '''జల్లికట్టు''' (Jallikattu) [[తమిళనాడు]]లో [[సంక్రాంతి]] సంబరాలలో [[ఎద్దు]]లను మచ్చిక చేసుకుని, లొంగ దీసుకొనే ఒక ఆట .ఇది [[స్పెయిన్]]లో జరిగే ఆటకు దగ్గరగా ఉన్నా దీని విధానం వేరుగా ఉంటుంది. జల్లికట్టులో ఎద్దులను చంపరు. మచ్చిక చేసుకోవాలనుకొనేవారు అసలు ఏ ఆయుధాన్ని ఉపయోగించకూడదు. [[తమిళనాడు]]లోని గ్రామాలలో [[సంక్రాంతి]] తరువాత వచ్చే [[కనుమ]] పండుగ నాడు దీనిని నిర్వహిస్తారు. [[మదురై]]కి దగ్గర్లో ఉన్న అలంగనల్లూరు దగ్గర నిర్వహించే పోటీలు ప్రముఖమైనవి. దీన్నే '''మంజు విరాట్టు''' అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ''మంజు విరాట్టు'' అనగా ఎద్దుల్ని మచ్చిక చేసుకోవడం అని అర్థం. == చరిత్ర == తమిళ్ సాహిత్యం, [[Indus Valley Civilisation|సింధు నాగరికత]] లో జల్లికట్టుకు సంబంధించిన ఆధారాలు ఉన్నాయి. ప్రాచీన తమిళనాడులోని 'ముల్లై' భౌగోళిక ప్రాంతంలో నివసించే మతసంబంధమైన తెగలలో ఇది సర్వసాధారణం<ref>{{Cite web|title='సల్లికట్టు' అంటే 'జల్లికట్టు'... ప్రాచీనమైనది. చరిత్ర - ఒక వీక్షణ|url=https://www.puthiyathalaimurai.com/newsview/90987/History-of-Jallikattu|access-date=2023-01-17|website=www.puthiyathalaimurai.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=జల్లికట్టు వేలాది సంవత్సరాలుగా తమిళుల జీవితంలో ఒక భాగం - దాని చరిత్ర ఏమిటి?|url=https://tamil.news18.com/news/tamil-nadu/jallikkattu-2022-jallikkattu-in-the-tamils-life-history-skd-665141.html|access-date=2023-01-17|website=www.tamil.news18.com|language=en|archive-date=2025-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250614221145/https://tamil.news18.com/news/tamil-nadu/jallikkattu-2022-jallikkattu-in-the-tamils-life-history-skd-665141.html|url-status=dead}}</ref> కొన్ని తమిళ పురాణాల ప్రకారం పూర్వకాలంలో మహిళలు జల్లికట్టులో విజేతలైన వారిని తమ [[భర్త]]లుగా ఎంచుకునే వారని తెలుస్తుంది.<ref name="jallikattu_ebook">{{cite web |url=http://books.google.com/books?id=o56i5ymOIBkC&pg=PA159&ots=oG9IEJ6rbd&dq=jallikattu+history&sig=e31geY0MBwBH-AaV7rKUT8oGVCM |title=Google books version of the book ''A Western Journalist on India: The Ferengi's Columns'' by François Gautier |access-date=2008-07-09 }}</ref><ref name="jallikattu_nytimes">{{cite web |url=http://travel.nytimes.com/2007/03/22/travel/21webletter.html |title=NY Times: ''The ritual dates back as far as 2,000 years...'' |access-date=2008-07-09 }}</ref> నీలగిరి జిల్లాకు చెందిన కరిక్కియూర్ అనే గ్రామంలో సుమారు 3500 సంవత్సరాల వయసుగల శిలా ఫలకాలపై [[మనుషులు]] ఎద్దులను తరిమే దృశ్యాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.<ref name=hindu1>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2008/01/17/stories/2008011759090900.htm |title=The Hindu : Bull chasing, an ancient Tamil tradition |publisher=The Hindu |access-date=2008-06-14 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110165403/http://www.hinduonnet.com/2008/01/17/stories/2008011759090900.htm |archive-date=2009-01-10 |url-status=dead }}</ref> ఇంకా మధురైకు 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కళ్ళుత్తు మెట్టుపట్టి అనే ప్రాంతంలో లభ్యమైన ఒక రాతి ఫలకం మీద కూడా ఒక మనిషి ఎద్దును నియంత్రిస్తున్నట్లుగా చిత్రించబడి ఉంది. దీని వయసు కూడా సుమారు 1500 సంవత్సరాలు ఉండవచ్చునని శాస్త్రవేత్తల అంచనా.<ref name=hindu1/> ఇది ముఖ్యంగా ఈ క్రింది ప్రదేశాల్లో జరుగుతుంది. # అనంగనల్లూరు # పుదుకోట్టై # సాలెం/తమ్మంపట్టి # మదురై దగ్గర ఉన్న పాలమేడు # కారైకుడి దగ్గర ఉన్న శ్రవయాల్ # శివగంగ దగ్గర ఉన్న కందుప్పట్టి == బయటి లింకులు == * [http://www.pbase.com/oochappan/jallikattu జల్లికట్టు చిత్ర మాలిక] * [http://www.nilacharal.com/picture/jalli139.html జల్లికట్టు, కొన్ని ఫోటోలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109125142/http://www.nilacharal.com/picture/jalli139.html |date=2009-01-09 }} * [http://www.hindu.com/2008/01/15/stories/2008011553700400.htm జల్లికట్టు గురించి ది హిందూ లో వచ్చిన శీర్షిక] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117121444/http://www.hindu.com/2008/01/15/stories/2008011553700400.htm |date=2008-01-17 }} * [https://web.archive.org/web/20111003090638/http://www.tamilvideo.org/TamilWorld/TamilNadu/Jallikattu/PlayTamilVideos.aspx?m=27&mm=28&mmm=138 జల్లికట్టు వీడియోలు] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు]] 8fjfhdtfpkqoq75tkecezdow5ba3xv8 0 71403 4941355 4641830 2026-08-22T05:02:50Z ~2026-45780-42 153261 /* తెలుగు కార్యక్రమాలు */ తెలుగు కార్యక్రమాలు 4941355 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = ఈటీవి (ఈనాడు టెలివిజన్) | logo = ETVnewLogo.png | logo_size = 200px | logo_alt = ETV | headquarters = [[హైదరాబాదు]] | country = భారతదేశం | language = [[తెలుగు]] | area = భారతదేశం | owner = [[రామోజీ గ్రూప్]] | launch_date = 27 ఆగస్టు 1995 | picture_format = [[1080i]] [[HDTV]]<br />(downscaled to [[letterboxed]] [[576i]] for the [[SDTV]] feed) | sister_channels = [[ETV Plus]]<br />[[ETV Cinema]]<br />ETV Andhra Pradesh<br />[[ETV Life]]<br />[[ETV Abhiruchi]]<br />ETV Telangana<br />ETV Bal Bharat | web = {{url|http://www.etv.co.in Official Site}} | cable_serv_1 = [[Asianet Digital]] | cable_chan_1 = Channel 175 (SD) | sat_serv_1 = [[Airtel digital TV]] | sat_chan_1 = Channel 879 (SD)<br />Channel 880 (HD) | sat_serv_2 = [[d2h]] | sat_chan_2 = Channel 693 (SD)<br />Channel 988 (HD) | sat_serv_3 = [[Dish TV]] | sat_chan_3 = Channel 1604 (SD) | sat_serv_4 = [[Sun Direct DTH]] | sat_chan_4 = Channel 152 (SD)<br />Channel 830 (HD) | sat_serv_5 = [[Tata Sky]] | sat_chan_5 = Channel 1412 (SD)<br />Channel 1411 (HD) | iptv_serv_1 = [[APSFL]] | iptv_chan_1 = Channel 4 (HD) | network = [[ETV Network]] }} '''ఈటీవి''' ('''ఈనాడు టెలివిజన్''') ఉషోదయా ఎంటర్ ప్రైజస్ అధినేత [[రామోజీరావు]] స్థాపించాడు. దీనిని [[తెలుగు]] భాషలో మొదటి ఛానల్ ను ప్రారంభించాడు. తరువాత వేర్వేరు జాతీయ భాషలలో కూడా ఇతర చానళ్లను ప్రారంభించారు. కొంతకాలం తరువాత, ఇతర భాషా ఛానళ్లను విక్రయించి, తెలుగు భాషే ప్రధానంగా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలు కొనసాగిస్తున్నారు. == చరిత్ర == ఈటీవీని ఆగస్టు 27, 1995 లో<ref name=":1">{{Cite web |date=27 August 2020 |title=ETV Network completes 25 years |url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/etv-network-completes-25-years-107133.html |access-date=2022-10-17 |website=Exchange4media |language=en}}</ref><ref name="google">{{Cite book |last=Singh |first=Dr. Paramveer |url=https://books.google.com/books?id=Ncg7EAAAQBAJ&dq=etv2+renamed+telugu+channel&pg=PA199 |title=Indian Silver Screen |publisher=K. K. Publications |year=2021 |pages=156, 199 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bel |first=Bernard |url=https://books.google.co.in/books?id=fSwJgdEE648C&pg=PA331#v=onepage&q&f=false |title=Media and Mediation |date=2005 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-3428-8 |pages=331 |language=en}}</ref> తెలుగు నాట అత్యధిక సర్క్యులేషన్ కలిగిన పత్రికల్లో ఒకటైన ఈనాడు దినపత్రిక<ref name=":4">{{Cite book |last1=Bel |first1=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=z8WGAwAAQBAJ&dq=eenadu+TV&pg=PA331 |title=Media and Mediation |last2=Brouwer |first2=Jan |last3=Das |first3=Biswajit |last4=Parthasarathi |first4=Vibodh |last5=Poitevin |first5=Guy |date=2005-12-13 |publisher=SAGE Publications India |isbn=978-81-321-0269-4 |pages=331 |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite book |last=Kumar |first=Shanti |url=https://books.google.com/books?id=abPsWgqrmMMC&dq=Eenadu&pg=PA11 |title=Gandhi Meets Primetime: Globalization and Nationalism in Indian Television |date=2010-10-01 |publisher=University of Illinois Press |isbn=978-0-252-09166-7 |pages=10 |language=en}}</ref> అధినేత రామోజీరావు ప్రారంభించాడు. మొదట్లో 18 గంటల పాటు వినోదం, ఇంకా సినిమా ఆధారిత కార్యక్రమాలతో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite book |last=Thomas |first=Amos Owen |url=https://books.google.com/books?id=l8uGAwAAQBAJ&dq=eenadu+TV&pg=PA117 |title=Imagi-Nations and Borderless Television: Media, Culture and Politics Across Asia |date=2005-09-15 |publisher=SAGE Publications India |isbn=978-81-321-0359-2 |pages=117 |language=en}}</ref> మొదట్లో పిల్లల కోసం శభాష్ టిన్ టిన్ (ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ టిన్ టిన్ కి అనువాదం), బాబోయ్ డెన్నిస్ (డెన్నిస్ ది మెనేస్ అనే 1986 నాటి కామిక్స్), సినిమాల ఆధారంగా సినిమా క్విజ్, సినీమసాలా, నటుడు నూతన్ ప్రసాద్ సమంవయకర్తగా హ్యాట్సాఫ్ లాంటి కార్యక్రమాలు, పిల్లల కోసం మాస్టర్ మైండ్స్ అనే క్విజ్ కార్యక్రమం, మహిళల కోసం వసుంధర, చిట్టి చిట్కాలు, ఘుమఘుమలు లాంటి కార్యక్రమాలు ప్రసారం చేసేది. ==ఈటీవి నెట్ వర్క్== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; " |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ఛానల్ ! !! భాష |- | ఈటీవీ తెలుగు | || [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |- | [[ఈటీవీ ఆంధ్రప్రదేశ్]] | || [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |- | ఈటీవీ తెలంగాణ | ||[[తెలుగు]] |- | [[ఈటీవీ ప్లస్]] | || [[తెలుగు ]] |- |ఈటీవీ అభిరుచి | ||[[తెలుగు ]] |- |ఈటీవీ లైపు | ||[[తెలుగు ]] |- |ఈటీవీ సినిమా | ||[[తెలుగు]] |- |[[ఈటీవీ బాలభారత్]] | |[[తెలుగు]] |} ==తెలుగు కార్యక్రమాలు== * ఈటీవి న్యూస్ * సీరియల్స్ [[అనుపల్లవి]] {{left margin|5em}} {{Div col|colwidth=10em|gap=2em}} పద్మావతి కళ్యాణం రావోయి చందమామ గువ్వా గోరింక మనసంతా నువ్వే రంగుల రత్నం సద్గురు సాయి మౌన పోరాటం మనసు మమత నా పేరు మీనాక్షి. అనుపల్లవి పెళ్లి పుస్తకం మా అత్త బంగారం {{div col end}} </div> * [[సినిమాలు]] ** సెకండ్ షో * గేమ్ షోలు ** [[స్టార్ మహిళ]] ** సై ఆట ** జీన్స్ ** సూపర్ ** వావ్ * [[మార్గదర్శి]] * [[పాడుతా తీయగా]] * ఢీ 10 == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఈటీవీ ప్లస్]] * [[ప్రముఖ తెలుగు ధారావాహికల జాబితా]] == మూలాలు == {{DEFAULTSORT:ఈటీవీ}} [[వర్గం:తెలుగు టీవీ ఛానళ్ళు]] [[వర్గం:వినోదం]] [[వర్గం:మాధ్యమాలు]] 99vm656tr0ba98xoc8mxq5dmv7jxz7s 0 73707 4941106 4780721 2026-08-21T14:17:38Z Kalasagary 107518 4941106 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పెనుపాత్రుని ఆదినారాయణరావు | residence = విజయవాడ | other_names = | image =Adinarayanarao P.jpg | imagesize = 200x250px | caption = పి.ఆదినారాయణరావు | birth_name = పి.ఆదినారాయణరావు | birth_date = [[ఆగష్టు 21]], [[1914]] | birth_place = [[కాకినాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదెశ్]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1991|1|25|1914|8|21|df=y}} | death_place = | death_cause = | known = తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకుడు , [[నిర్మాత]] | occupation = [[అంజలీ పిక్చర్స్]] అధినేత. | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= [[అంజలీదేవి]] | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''పెనుపాత్రుని ఆదినారాయణరావు''' ([[ఆగష్టు 21]], [[1914]] - [[జనవరి 25]], [[1991]]) తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకుడు, నిర్మాత. ఇతడు భార్య, నటి [[అంజలీదేవి]] పేరుతో స్థాపించిన [[అంజలీ పిక్చర్స్]] అధినేత. == జననం == ఈయన [[ఆగష్టు 21]] [[1914]] సంవత్సరంలో [[విజయవాడ]]లో [[కృష్ణాష్టమి]] రోజున జన్మించారు. వీరి తండ్రి కృష్ణయ్య గౌడ్ ,తల్లి అనసూయ . చిన్ననాడే శ్రీ రాజరాజేశ్వరి నాట్యమండలి వారి 'సావిత్రి' నాటకంలో నారదుని పాత్ర పోషించారు. [[విజయనగరం]] జిల్లా [[సాలూరు]]కు చెందిన 'పెదగురువు' అనే [[పట్రాయని నరసింహశాస్త్రి]] వద్ద గాత్రం, [[హార్మోనియం]] వాయిద్యాలలో శిక్షణ పొందారు. తరువాత [[కాకినాడ]] మెక్లారిన్ ఉన్నత పాఠశాలలో మెట్రిక్ చదివారు. అప్పుడు అమెచ్యూర్ అసోసియేషన్, బర్మాషెల్ అసోసియేషన్ సంస్థలకు రచన, సంగీత బాధ్యతలు వహించేవారు. ఆ తరువాత [[సి.పుల్లయ్య]] దర్శకత్వం వహించిన [[గొల్లభామ (సినిమా)|గొల్లభామ]] చిత్రానికి గీత రచయితగా చలనచిత్ర రంగ ప్రవేశం చేశారు. [[1950]]లో [[బి.ఎ.సుబ్బారావు]] నిర్మించిన [[పల్లెటూరి పిల్ల]] చిత్రానికి మొదటిసారిగా సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. అర్ధాంగి [[అంజలీదేవి]] పేరుతో [[1953]]లో [[అంజలీ పిక్చర్స్]] స్థాపించారు. [[1955]]లో నిర్మించిన [[అనార్కలి]] చిత్రం వీరిని ఉత్తమ నిర్మాతల కోవలోకి చేర్చింది. ఇందులోని 'రాజశేఖరా నీపై మోజు తీరలేదురా' అనే మధుర గీతం ఈయన సంగీత బాణీకి ఒక మచ్చుతునక. తరువాత [[1957]]లో రూపొందించిన [[సువర్ణసుందరి]] తెలుగు, [[తమిళ]], [[హిందీ]] భాషలలో స్వర్ణోత్సవాలు జరుపుకున్న సంగీత రసకలశం. సతీ సక్కుబాయి వీరి కీర్తి కిరీటాన మరో కలికితురాయి. ప్రఖ్యాత తెలుగు సంగీత దర్శకులు సత్యం, టి.వి. రాజులతో బాటు హిందీ సంగీత దర్శకులు లక్ష్మీ కాంత్ - ప్యారేలాల్ కూడా ఒకప్పుడు వీరి దగ్గర సహాయ సంగీత దర్శకులుగా పనిచేసిన వారే! == మరణం == ఈయన [[1991]] సంవత్సరంలో [[జనవరి 25]] న పరమపదించారు. ==సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు== # [[చండీప్రియ]] ([[1980]]) # [[కన్నవారిల్లు]] ([[1978]]) # [[మహాకవి క్షేత్రయ్య]] ([[1976]]) - నిర్మాత కూడాను # [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] ([[1974]]) # [[భక్త తుకారాం]] (1973) # [[పెద్ద కొడుకు]] (1973) # [[మోసగాళ్ళకు మోసగాడు]] (1971) # [[అగ్నిపరీక్ష (1970 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష (]]1970) # [[అమ్మకోసం]] (1970) - నిర్మాత కూడాను # [[సతీ సక్కుబాయి (1965 సినిమా)|సతీ సక్కుబాయి]] (1965) # ఫూల్ కీ సేజ్ (1964) # [[స్వర్ణ మంజరి]] (1962) - నిర్మాత కూడాను # మంగయిర్ ఉల్లన్ సెల్వమ్ (1962) # [[స్వర్ణ మంజరి]] (1962) # అడుత వీటు పెన్న్ (1960) # [[ఋణానుబంధం]] (1960) # మనలనే మంగాయిన్ భాగ్యమ్ (1957) # [[సువర్ణ సుందరి]] (1957) - నిర్మాత, రచయిత కూడాను # [[అనార్కలి]] (1955) # [[అనాత్కలి]] (తమిళం) (1955) # [[అన్నదాత (సినిమా)|అన్నదాత]] (1954) # [[పరదేశి (1953 సినిమా)|పరదేశి]] (1953) - నిర్మాత కూడాను # [[పూంగోదై]] (తమిళం) (1953) # [[తిలోత్తమ]] (1951) # [[మాయమాలై]] (తమిళం) (1951) # [[మాయలమారి|మాయల మారి]] (1951) # [[మాయక్కారి]] (తమిళం) (1951) # [[పల్లెటూరి పిల్ల]] (1950) # [[గొల్లభామ (సినిమా)|గొల్లభామ]] ([[1947]]) ==బయటి లింకులు== * [http://www.imdb.com/name/nm0654891/ imdbలో ఆదినారాయణరావు పేజీ] * [http://en.wikipedia.org/wiki/P._Adinarayana_Rao ఆంగ్ల విలీలో వ్యాసం] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:1918 జననాలు]] [[వర్గం:1991 మరణాలు]] [[వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు]] rg8kzs2qzvyehrg5qmk2xu8ro3fx6wu 4941107 4941106 2026-08-21T14:18:01Z Kalasagary 107518 4941107 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పెనుపాత్రుని ఆదినారాయణరావు | residence = విజయవాడ | other_names = | image =Adinarayanarao P.jpg | imagesize = 200x300px | caption = పి.ఆదినారాయణరావు | birth_name = పి.ఆదినారాయణరావు | birth_date = [[ఆగష్టు 21]], [[1914]] | birth_place = [[కాకినాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదెశ్]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1991|1|25|1914|8|21|df=y}} | death_place = | death_cause = | known = తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకుడు , [[నిర్మాత]] | occupation = [[అంజలీ పిక్చర్స్]] అధినేత. | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= [[అంజలీదేవి]] | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''పెనుపాత్రుని ఆదినారాయణరావు''' ([[ఆగష్టు 21]], [[1914]] - [[జనవరి 25]], [[1991]]) తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకుడు, నిర్మాత. ఇతడు భార్య, నటి [[అంజలీదేవి]] పేరుతో స్థాపించిన [[అంజలీ పిక్చర్స్]] అధినేత. == జననం == ఈయన [[ఆగష్టు 21]] [[1914]] సంవత్సరంలో [[విజయవాడ]]లో [[కృష్ణాష్టమి]] రోజున జన్మించారు. వీరి తండ్రి కృష్ణయ్య గౌడ్ ,తల్లి అనసూయ . చిన్ననాడే శ్రీ రాజరాజేశ్వరి నాట్యమండలి వారి 'సావిత్రి' నాటకంలో నారదుని పాత్ర పోషించారు. [[విజయనగరం]] జిల్లా [[సాలూరు]]కు చెందిన 'పెదగురువు' అనే [[పట్రాయని నరసింహశాస్త్రి]] వద్ద గాత్రం, [[హార్మోనియం]] వాయిద్యాలలో శిక్షణ పొందారు. తరువాత [[కాకినాడ]] మెక్లారిన్ ఉన్నత పాఠశాలలో మెట్రిక్ చదివారు. అప్పుడు అమెచ్యూర్ అసోసియేషన్, బర్మాషెల్ అసోసియేషన్ సంస్థలకు రచన, సంగీత బాధ్యతలు వహించేవారు. ఆ తరువాత [[సి.పుల్లయ్య]] దర్శకత్వం వహించిన [[గొల్లభామ (సినిమా)|గొల్లభామ]] చిత్రానికి గీత రచయితగా చలనచిత్ర రంగ ప్రవేశం చేశారు. [[1950]]లో [[బి.ఎ.సుబ్బారావు]] నిర్మించిన [[పల్లెటూరి పిల్ల]] చిత్రానికి మొదటిసారిగా సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. అర్ధాంగి [[అంజలీదేవి]] పేరుతో [[1953]]లో [[అంజలీ పిక్చర్స్]] స్థాపించారు. [[1955]]లో నిర్మించిన [[అనార్కలి]] చిత్రం వీరిని ఉత్తమ నిర్మాతల కోవలోకి చేర్చింది. ఇందులోని 'రాజశేఖరా నీపై మోజు తీరలేదురా' అనే మధుర గీతం ఈయన సంగీత బాణీకి ఒక మచ్చుతునక. తరువాత [[1957]]లో రూపొందించిన [[సువర్ణసుందరి]] తెలుగు, [[తమిళ]], [[హిందీ]] భాషలలో స్వర్ణోత్సవాలు జరుపుకున్న సంగీత రసకలశం. సతీ సక్కుబాయి వీరి కీర్తి కిరీటాన మరో కలికితురాయి. ప్రఖ్యాత తెలుగు సంగీత దర్శకులు సత్యం, టి.వి. రాజులతో బాటు హిందీ సంగీత దర్శకులు లక్ష్మీ కాంత్ - ప్యారేలాల్ కూడా ఒకప్పుడు వీరి దగ్గర సహాయ సంగీత దర్శకులుగా పనిచేసిన వారే! == మరణం == ఈయన [[1991]] సంవత్సరంలో [[జనవరి 25]] న పరమపదించారు. ==సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు== # [[చండీప్రియ]] ([[1980]]) # [[కన్నవారిల్లు]] ([[1978]]) # [[మహాకవి క్షేత్రయ్య]] ([[1976]]) - నిర్మాత కూడాను # [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] ([[1974]]) # [[భక్త తుకారాం]] (1973) # [[పెద్ద కొడుకు]] (1973) # [[మోసగాళ్ళకు మోసగాడు]] (1971) # [[అగ్నిపరీక్ష (1970 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష (]]1970) # [[అమ్మకోసం]] (1970) - నిర్మాత కూడాను # [[సతీ సక్కుబాయి (1965 సినిమా)|సతీ సక్కుబాయి]] (1965) # ఫూల్ కీ సేజ్ (1964) # [[స్వర్ణ మంజరి]] (1962) - నిర్మాత కూడాను # మంగయిర్ ఉల్లన్ సెల్వమ్ (1962) # [[స్వర్ణ మంజరి]] (1962) # అడుత వీటు పెన్న్ (1960) # [[ఋణానుబంధం]] (1960) # మనలనే మంగాయిన్ భాగ్యమ్ (1957) # [[సువర్ణ సుందరి]] (1957) - నిర్మాత, రచయిత కూడాను # [[అనార్కలి]] (1955) # [[అనాత్కలి]] (తమిళం) (1955) # [[అన్నదాత (సినిమా)|అన్నదాత]] (1954) # [[పరదేశి (1953 సినిమా)|పరదేశి]] (1953) - నిర్మాత కూడాను # [[పూంగోదై]] (తమిళం) (1953) # [[తిలోత్తమ]] (1951) # [[మాయమాలై]] (తమిళం) (1951) # [[మాయలమారి|మాయల మారి]] (1951) # [[మాయక్కారి]] (తమిళం) (1951) # [[పల్లెటూరి పిల్ల]] (1950) # [[గొల్లభామ (సినిమా)|గొల్లభామ]] ([[1947]]) ==బయటి లింకులు== * [http://www.imdb.com/name/nm0654891/ imdbలో ఆదినారాయణరావు పేజీ] * [http://en.wikipedia.org/wiki/P._Adinarayana_Rao ఆంగ్ల విలీలో వ్యాసం] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:1918 జననాలు]] [[వర్గం:1991 మరణాలు]] [[వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు]] qq7a3mo2g9rnsmxneqxqxp0cr31sm4t 0 76522 4941356 4838907 2026-08-22T05:09:47Z Muralikrishna m 106628 4941356 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Chiranjeevi at Amitabh Bachchan's 70th birthday celebration (cropped).jpg|thumb|260x260px|చిరంజీవి చిత్రం]] [[చిరంజీవి]] నటించిన సినిమాల జాబితా [[దస్త్రం:President_Droupadi_Murmu_presents_Padma_Vibhushan_in_the_field_of_Art_to_Shri_Konidela_Chiranjeevi.jpg|alt=|thumb|260x260px|గౌ.రాష్ట్రపతి [[ద్రౌపది ముర్ము]] చేతులమీదుగా 2024 ఏప్రిల్ 10న రాష్ట్రపతి భవన్‌లో [[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం|పద్మవిభూషణ్‌ పురస్కారం]] అందుకుంటూ]] == నటుడిగా == {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని సినిమా లేదా టీవీ నిర్మాణాలను సూచిస్తుంది. |} === తెలుగు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనికలు !మూ |- | rowspan="2" |1978 !''[[ప్రాణం ఖరీదు]]'' |నరసింహ | | |- !''[[మనవూరి పాండవులు]]'' |పార్థు | | |- | rowspan="8" |1979 !''[[తాయారమ్మ బంగారయ్య]]'' |జూతి భర్త |కామియో | |- !''[[కుక్క కాటుకు చెప్పుదెబ్బ]]'' |శేఖర్ | | |- !''[[కొత్త అల్లుడు]]'' |జగన్ | | |- !''[[ఐ లవ్ యూ]]'' |రమేష్ | | |- !''[[పునాది రాళ్ళు]]'' |తెలియదు | | |- !''[[ఇది కథ కాదు]]'' |సుబానకర్ | | |- !''[[శ్రీరామబంటు]]'' |రఘు రామ్ | | |- !''[[కోతల రాయుడు]]'' |సత్యం | | |- | rowspan="14" |1980 !''[[అగ్ని సంస్కారం]]'' |తెలియదు | | |- !''[[కొత్తపేట రౌడీ]]'' |ప్రసన్న కుమార్ |కామియో | |- !''[[చండీప్రియ]]'' |అనిల్ | | |- !''[[ఆరని మంటలు]]'' |రవి | | |- !''[[జాతర]]'' |రాంబాబు | | |- !''[[మోసగాడు]]'' |శేషు | | |- !''[[పున్నమినాగు (1980 సినిమా)|పున్నమినాగు]]'' |నాగులు | | |- !''[[నకిలీ మనిషి]]'' |ప్రసాద్ / శ్యామ్ | | |- !''[[కాళి (సినిమా)|కాళి]]'' |జీకే | | |- !''[[తాతయ్య ప్రేమలీలలు]]'' |అనిల్ | | |- !''[[లవ్ ఇన్ సింగపూర్]]'' |సురేష్ | | |- !''[[ప్రేమ తరంగాలు]]'' |కుమార్ | | |- !''[[మొగుడు కావాలి]]'' |చిరంజీవి | | |- !''[[రక్తబంధం]]'' |తిలక్ |25వ చిత్రం | |- | rowspan="13" |1981 !''[[ఆడవాళ్ళూ మీకు జోహార్లు]]'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- !''[[పార్వతీపరమేశ్వరులు]]'' |మోహన్ | | |- !''[[తోడు దొంగలు]]'' |కిషోర్ | | |- !''[[తిరుగులేని మనిషి]]'' |కిషోర్ | | |- !''[[ప్రేమ నాటకం]]'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- !''[[న్యాయం కావాలి]]'' |సురేష్ కుమార్ | | |- !''[[ఊరికిచ్చిన మాట]]'' |రాముడు | | |- !''[[రాణీకాసుల రంగమ్మ]]'' |సుకుమార్ | | |- !''[[47 రోజులు]]'' |కుమార్ | | |- !''[[శ్రీరస్తు శుభమస్తు]]'' |కృష్ణుడు | | |- !''[[ప్రియ]]'' |విజయ్ | | |- !''[[చట్టానికి కళ్ళు లేవు]]'' |విజయ్ | | |- !''[[కిరాయి రౌడీలు]]'' |రాజా | | |- | rowspan="13" |1982 !''[[ఇంట్లో రామయ్య వీధిలో కృష్ణయ్య]]'' |రాజశేఖరం | | |- !''[[బందిపోటు సింహం]]'' ! | | |- !''[[శుభలేఖ]]'' |నరసింహ మూర్తి |ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు | |- !''[[ఇది పెళ్ళంటారా]]'' |దీపక్ | | |- !''[[సీతాదేవి]]'' |ప్రభాకర్ | | |- !''[[రాధ మై డార్లింగ్]]'' |మోహన్ | | |- !''[[టింగు రంగడు]]'' |రంగా | | |- !''[[పట్నం వచ్చిన పతివ్రతలు]]'' |గోపి | | |- !''[[బిల్లా రంగా]]'' |బిల్లా, ఇన్స్పెక్టర్ విష్ణు | | |- !''[[యమకింకరుడు]]'' |విజయ్ | | |- !''[[మొండిఘటం]]'' |రవీంద్ర | | |- !''[[మంచు పల్లకి]]'' |శేఖర్ | | |- !''[[బంధాలు అనుబంధాలు]]'' |ఇన్స్పెక్టర్ చిరంజీవి |50వ చిత్రం | |- | rowspan="14" |1983 !''[[ప్రేమ పిచ్చోళ్ళు]]'' |రవి | | |- !''[[పల్లెటూరి మొనగాడు]]'' |రాజు | | |- !''[[అభిలాష]]'' |చిరంజీవి | | |- !''[[ఆలయశిఖరం]]'' |శీను | | |- !''[[శివుడు శివుడు శివుడు]]'' |శివుడు / విజయ్ | | |- !''[[పులి బెబ్బులి]]'' |గోపీ కృష్ణ | | |- !''[[గూఢచారి నెం.1]]'' |విజయ్ | | |- !''[[మగమహారాజు]]'' |రాజు | | |- !''[[రోషగాడు]]'' |సికిందర్, శ్రీకాంత్ | | |- !''[[మా ఇంటి ప్రేమాయణం]]'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- !''[[సింహపురి సింహం]]'' |రాజశేఖరం, విజయ్ | | |- !''[[ఖైదీ]]'' |సూర్యం | | |- !''[[మంత్రిగారి వియ్యంకుడు]]'' |బాబ్జీ | | |- !''[[సంఘర్షణ]]'' |దిలీప్ | | |- | rowspan="10" |1984 !''[[అల్లుళ్ళొస్తున్నారు]]'' |గోపి | | |- !''[[గూండా]]'' |కాళిదాసు / రాజా / రవి | | |- !''[[హీరో (1984 సినిమా)|హీరో]]'' |కృష్ణుడు | | |- !''[[దేవాంతకుడు (1984)|దేవాంతకుడు]]'' |విజయ్ కుమార్ | | |- !''[[మహానగరంలో మాయగాడు]]'' |రాజా | | |- !''[[ఛాలెంజ్]]'' |గాంధీ | | |- !''[[ఇంటిగుట్టు (1984 సినిమా)|ఇంటిగుట్టు]]'' |విజయ్ కుమార్ | | |- !''[[నాగు]]'' |నాగులు | | |- !''[[అగ్నిగుండం]]'' |విజయ్ | | |- !''[[రుస్తుం]]'' |హరి | | |- | rowspan="8" |1985 !''[[చట్టంతో పోరాటం]]'' |రవిశంకర్ |75వ చిత్రం | |- !''[[దొంగ (సినిమా)|దొంగ]]'' |ఫణి | | |- !''[[చిరంజీవి (సినిమా)|చిరంజీవి]]'' |చిరంజీవి | | |- !''[[జ్వాల (సినిమా)|జ్వాల]]'' |రాజు / యువరాజు | | |- !''[[పులి (సినిమా)|పులి]]'' |క్రాంతి | | |- !''[[రక్తసింధూరం]]'' |గండ్రగొడ్డలి, గోపి | | |- !''[[అడవిదొంగ]]'' |కాళిదాస్ | | |- !''[[విజేత (సినిమా)|విజేత]]'' |చిన్న బాబు |ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు | |- | rowspan="8" |1986 !''[[కిరాతకుడు (సినిమా)|కిరాతకుడు]]'' |చరణ్ | | |- !''[[కొండవీటి రాజా]]'' |రాజా | | |- !''[[మగధీరుడు]]'' |రాజు | | |- !''[[వేట (సినిమా)|వేట]]'' |రాణాప్రతాప్ కుమార్ వర్మ | | |- !''[[చంటబ్బాయి]]'' |పాండురంగా ​​రావు | | |- !''[[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]'' |పురుష | | |- !''[[ధైర్యవంతుడు]]'' |కిషోర్ | | |- !''[[చాణక్య శపధం]]'' |చాణక్యుడు | | |- | rowspan="6" |1987 !''[[దొంగ మొగుడు]]'' |రవితేజ, నాగరాజు | | |- !''[[ఆరాధన]]'' |పులి రాజు | | |- !''[[చక్రవర్తి (సినిమా)|చక్రవర్తి]]'' |చక్రవర్తి, అంజి | | |- !''[[పసివాడి ప్రాణం]]'' |మధు | | |- !''[[స్వయంకృషి]]'' |సాంబయ్య |ఉత్తమ నటుడిగా నంది అవార్డు | |- !''[[జేబుదొంగ]]'' |చిట్టి బాబు | | |- | rowspan="7" |1988 !''[[మంచి దొంగ]]'' |వీరేంద్ర | | |- !''[[రుద్రవీణ]]'' |సూర్యనారాయణ శర్మ |ప్రెజెంటర్ కూడా; నంది స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డు | |- !''[[యముడికి మొగుడు]]'' |కాళి / బాలు | | |- !''[[ఖైదీ నెంబరు.786]]'' |గోపి | | |- !''[[మరణ మృదంగం]]'' |జనార్ధన్ / జానీ | | |- !''[[త్రినేత్రుడు (సినిమా)|త్రినేత్రుడు]]'' |అభిమన్యు |100వ చిత్రం | |- !''[[యుద్ధభూమి]]'' |విజయ్ | | |- | rowspan="4" |1989 !''[[అత్తకు యముడు అమ్మాయికి మొగుడు]]'' |కళ్యాణ్ | | |- !''[[స్టేట్ రౌడి]]'' |కాళీచరణ్/పృథ్వీ | | |- !''[[రుద్రనేత్ర]]'' |నేత్రా | | |- !''[[లంకేశ్వరుడు (సినిమా)|లంకేశ్వరుడు]]'' |శివ శంకర్ | | |- | rowspan="4" |1990 !''[[కొండవీటి దొంగ]]'' |రాజా | | |- !''[[జగదేకవీరుడు అతిలోకసుందరి]]'' |రాజు | | |- !''[[కొదమసింహం]]'' |భరత్ | | |- ![[రాజా విక్రమార్క|''రాజా విక్రమార్క'']] |రాజా విక్రమార్క | | |- | rowspan="3" |1991 !''[[స్టూవర్టుపురం పోలీసుస్టేషన్]]'' |ఇన్స్పెక్టర్ రాణా ప్రతాప్ | | |- !''[[గ్యాంగ్ లీడర్]]'' |రాజారాం | | |- !''[[రౌడీ అల్లుడు]]'' |ఆటో జానీ / కళ్యాణ్ | | |- | rowspan="2" |1992 !''[[ఘరానా మొగుడు]]'' |రాజు | | |- !''[[ఆపద్బాంధవుడు]]'' |మాధవ | * ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు * ఉత్తమ నటుడిగా నంది అవార్డు | |- | rowspan="2" |1993 !''[[ముఠామేస్త్రి]]'' |సుభాష్ చంద్రబోస్ |ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు | |- !''[[మెకానిక్ అల్లుడు]]'' |రవి | | |- | rowspan="2" |1994 !''[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు (1994 సినిమా)|ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]'' |పృధ్వీ, విక్రమ్ & దత్తాత్రేయ | | |- !''[[ఎస్.పి.పరశురాం]]'' |ఎస్పీ పరశురామ్ ఐపీఎస్ | | |- | rowspan="3" |1995 !''[[అల్లుడా మజాకా]]'' |సీతారాముడు / టయోటా | | |- !''[[బిగ్‌బాస్ (సినిమా)|బిగ్ బాస్]]'' |సురేంద్ర | | |- !''[[రిక్షావోడు]]'' |రాజు, ధర్మ రాయుడు | | |- | rowspan="2" |1997 !''[[హిట్లర్ (సినిమా)|హిట్లర్]]'' |మాధవ రావు | | |- !''[[మాస్టర్]]'' |రాజ్ కుమార్ |అలాగే ప్లేబ్యాక్ సింగర్ | |- | rowspan="3" |1998 !''[[బావగారూ బాగున్నారా?]]'' |రాజు | | |- |'''వినాలని వుండ''' ! | | |- ![[చూడాలని వుంది|చూడాలని]] [[చూడాలని వుంది|వుంది]] |రామకృష్ణ | | |- | rowspan="2" |1999 !''[[స్నేహం కోసం]]'' |సింహాద్రి / చిన్నయ్య |125వ చిత్రం; ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు | |- !''[[ఇద్దరు మిత్రులు (1999 సినిమా)|ఇద్దరు మిత్రులు]]'' |విజయ్ | | |- | rowspan="2" |2000 సంవత్సరం !''[[అన్నయ్య (సినిమా)|అన్నయ్య]]'' |రాజారాం | | |- !''[[హాండ్సప్ (సినిమా)|హాండ్సప్]]'' |సరస్వతి భర్త. |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- | rowspan="3" |2001 !''[[మృగరాజు]]'' |రాజు |అలాగే ప్లేబ్యాక్ సింగర్ | |- !''[[మంజునాథ]]'' |మంజునాథ / శివుడు |కన్నడ సినిమా; తెలుగులో పాక్షికంగా తిరిగి చిత్రీకరించబడింది | |- !''[[డాడీ]]'' |రాజ్ కుమార్ | | |- |2002 !''[[ఇంద్ర (సినిమా)|ఇంద్ర]]'' |ఇంద్రసేన రెడ్డి / శంకర్ నారాయణ | * ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు * ఉత్తమ నటుడిగా నంది అవార్డు | |- |2003 !''[[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]]'' |రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | | |- | rowspan="2" |2004 !''[[అంజి (సినిమా)|అంజి]]'' |అంజి | | |- !''[[శంకర్ దాదా ఎం.బి.బి.ఎస్.|శంకర్ దాదా ఎంబిబిఎస్]]'' |శంకర్ ప్రసాద్ "శంకర్ దాదా" |ఉత్తమ తెలుగు నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు | |- | rowspan="2" |2005 !''[[అందరివాడు]]'' |గోవిందరాజులు / సిద్ధార్థ్ | | |- !''[[జై చిరంజీవ]]'' |సత్యనారాయణ మూర్తి | | |- | rowspan="2" |2006 !''[[స్టాలిన్ (సినిమా)|స్టాలిన్]]'' |మేజర్ స్టాలిన్ | | |- !''[[స్టాలిన్ (సినిమా)|స్టాలిన్]]'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- |2007 !''[[శంకర్‌దాదా జిందాబాద్]]'' |శంకర్ ప్రసాద్ "శంకర్ దాదా" | | |- |2009 !''[[మగధీర]]'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- |2013 !''జగద్గురు ఆది శంకరులు'' |మంజునాథ / శివుడు |కామియో; ఆర్కైవ్ ఫుటేజ్ | |- |2015 !''[[బ్రూస్ లీ (సినిమా)|బ్రూస్ లీ]]'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- |2017 ![[ఖైదీ నెంబర్ 150|ఖైదీ నంబర్ 150]] |కత్తి శీను / కొణిదెల శివశంకర వరప్రసాద్ |150వ చిత్రం | |- |2019 ![[సైరా నరసింహారెడ్డి]] |ఉయ్యాలవాడ నరసింహ రెడ్డి | | |- | rowspan="2" |2022 !''[[ఆచార్య]]'' |ఆచార్య | | |- ![[గాడ్ ఫాదర్ (2022 సినిమా)|గాడ్ ఫాదర్]] |బ్రహ్మ తేజ "గాడ్ ఫాదర్" / అబ్రామ్ ఖురేషి | | |- | rowspan="2" |2023 !''[[వాల్తేరు వీరయ్య]]'' |వాల్తేరు వీరయ్య | |<ref>{{Cite web|date=2022-05-25|title=Chiranjeevi : వాల్తేరు వీరయ్య కోసం పక్కదేశానికి వెళ్తోన్న చిరంజీవి.. Chiranjeevi going abroad for waltair veerayya here are the details– News18 Telugu|url=https://telugu.news18.com/news/movies/chiranjeevi-going-abroad-for-waltair-veerayya-here-are-the-details-sr-1311878.html|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525153646/https://telugu.news18.com/news/movies/chiranjeevi-going-abroad-for-waltair-veerayya-here-are-the-details-sr-1311878.html|archive-date=2022-05-25|access-date=2022-05-25|website=web.archive.org}}</ref> |- !''[[భోళా శంకర్ (సినిమా)|భోళా శంకర్]]'' |భోలా శంకర్ | |<ref name="పనిలోనే.. నాకు సంతృప్తి2">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2023/navya/megastar-chiranjeevi-981536.html|title=పనిలోనే.. నాకు సంతృప్తి|last1=Andhra Jyothy|date=1 January 2023|work=|accessdate=1 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230101042050/https://www.andhrajyothy.com/2023/navya/megastar-chiranjeevi-981536.html|archivedate=1 January 2023|language=te}}</ref> |- | rowspan="2" |2026 !''[[మన శంకర వరప్రసాద్‌గారు]]'' <abbr>†</abbr> |శంకర్ వరప్రసాద్ |చిత్రీకరణ | |- !''[[విశ్వంభర (సినిమా)|విశ్వంభర]]'' <abbr>†</abbr> |టిబిఎ |పోస్ట్-ప్రొడక్షన్ | |- |<abbr>టిబిఎ</abbr> !చిరు ఒదెల <abbr>†</abbr> |టిబిఎ |ప్రకటించబడింది | |- |<abbr>2027</abbr> !<abbr>కాకా</abbr> |సత్యం |2027 సంక్రాంతి పండుగకు రానుంది |<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/chiranjeevi-bobby-movie-mega-158-title-as-kaaka/0205/126150671|title=Mega 158: మెగా 158 అప్‌డేట్‌.. అదిరిపోయే టైటిల్‌తో గ్లింప్స్‌ రిలీజ్‌|work=EENADU|access-date=2026-08-22|language=te}}</ref> |} === ఇతర భాషలు === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర(లు) !భాష !గమనికలు !మూ |- |1981 !''47 నట్కల్'' |కుమార్ | rowspan="3" |[[తమిళం]] |ద్విభాషా చిత్రం; తెలుగులో ఏకంగా ''47 రోజులుగా'' తీశారు |<ref>{{Cite magazine|last1=சிந்து|last2=ஜீவா|date=16 August 1981|title=47 நாட்கள்|url=https://kalkionline.com/kalkionline_archive/imagegallery/archiveimages/kalki/1981/aug/16-08-1981/p56.jpg|magazine=[[Kalki (magazine)|Kalki]]|language= |page=56|archive-url=https://archive.today/20220912092452/https://kalkionline.com/kalkionline_archive/imagegallery/archiveimages/kalki/1981/aug/16-08-1981/p56.jpg|archive-date=12 September 2022|access-date=21 February 2022|url-status=dead}}</ref> |- |1981 !''రనువ వీరన్'' |దొంగ | |<ref>{{Cite web|date=3 July 2016|title=பிளாஷ் ஃபேக்: எம்.ஜி.ஆருக்கு பதில் நடித்த ரஜினி &#124; flask back rajini replaced instreated of MGR in Ranuva veeran|url=https://cinema.dinamalar.com/tamil-news/48146/cinema/Kollywood/flask-back-rajini-replaced-instreated-of-MGR-in-Ranuva-veeran-.htm}}</ref> |- |1989 !''మాప్పిళ్ళై'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- |1990 !''[[ప్రతిబంధ్]]'' |సిద్ధాంత్ | rowspan="3" |[[హిందీ]] | |<ref name=":idlebrain">{{cite web|title=Filmography|url=http://www.idlebrain.com/celeb/starhomes/chiranjeevi/filmography.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004414/http://www.idlebrain.com/celeb/starhomes/chiranjeevi/filmography.html|archive-date=29 January 2018|access-date=2 June 2012|work=Idlebrain}}</ref> |- |1992 !''[[ఆజ్ కా గూండారాజ్]]'' |రాజా | |<ref name=":idlebrain" /> |- |1994 !''ది జెంటిల్‌మన్'' |విజయ్ | |<ref>{{cite web|title=Wish Chiranjeevi on his birthday! (August 22)|url=http://sify.com/movies/telugu/profile.php?id=16006555&cid=2411|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20031129193930/http://sify.com/movies/telugu/profile.php?id=16006555&cid=2411|archive-date=29 November 2003|access-date=9 August 2022|website=[[Sify]]}}</ref> |- |1996 !''సిపాయి'' |మేజర్ చంద్రకాంత్ | rowspan="2" |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] | | |- |2001 !''[[శ్రీ మంజునాథ]]'' |మంజునాథ / శివుడు | | |} == ఇతర పాత్రలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !స్థానం !గమనికలు !మూ |- |2005 !''హనుమాన్'' |శ్రీ ఆంజనేయులు (గాత్రం) |తెలుగు వెర్షన్ | |- |2010 !''[[వరుడు]]'' | rowspan="10" |కథకుడు | | |- |2013 !''జగద్గురు ఆది శంకరులు'' | | |- |2015 !''[[రుద్రమదేవి (సినిమా)|రుద్రమదేవి]]'' | | |- | rowspan="2" |2017 !''[[గుంటూరోడు]]'' | | |- !''[[ఘాజీ]]'' |తెలుగు వెర్షన్ | |- | rowspan="3" |2022 !''[[సన్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' | | |- !''[[బ్రహ్మాస్త్రం: మొదటి భాగం – శివుడు]]'' | rowspan="2" |తెలుగు వెర్షన్ | |- !''[[పొన్నియన్ సెల్వన్: I]]'' | |- | rowspan="2" |2023 !''[[రంగమార్తాండ|రంగ మార్తాండ]]'' | | |- !''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II'' |తెలుగు వెర్షన్ | |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !పేరు !భాష !పాత్ర !ఛానల్ |- |2017 |''మీలో ఎవరు కోటేశ్వరుడు'' |తెలుగు |హోస్ట్ |స్టార్ మా |} ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:సినిమా జాబితాలు]] [[వర్గం:సినిమా నటుల సినిమా జాబితాలు]] 4yijl2vk7en37nx1ht6t3v1zp8j6s2f 0 79309 4941260 4936417 2026-08-21T21:40:22Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941260 wikitext text/x-wiki {{భేదపరచు|పావగడ}} [[దస్త్రం:Pavagadh 08.JPG|right|thumb|200px|<center> పావగఢ్ కొండపైకి వెళ్ళడానికి వీలు కల్పించే రోప్‌వే సౌకర్యం </center>]] [[దస్త్రం:Pavagadh 15.JPG|right|thumb|200px|<center> చంపానేర్-పావగఢ్ ప్రాంతంలోని ఒక పురాతనమైన కోట శిథిలం </center>]] [[దస్త్రం:Pavagarh 11.JPG|right|thumb|200px|<center> పావగఢ్ ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడినట్లు తెలియజేస్తున్న ఫలకం </center>]] [[దస్త్రం:Pavagadh 19.JPG|right|thumb|200px|<center> రోప్‌వే పైనుంచి వెళ్తున్నప్పుడు కన్పించే సుందర ప్రకృతి దృశ్యాలు </center>]] [[భారతదేశం]]లోని ప్రముఖ పర్యాటక ప్రదేశాలలో ఒకటైన '''చంపానేర్-పావగఢ్''' ప్రదేశాలు [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలోని [[పంచ్‌మహల్ జిల్లా]]<nowiki/>లో హలోల్ వద్ద ఉన్నాయి. [[2004]]లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో స్థానం సంపాదించిన ఈ అపురూపమైన చారిత్రక ప్రదేశాలలో ఎత్తయిన పావగఢ్ కొండపై ఉన్న కాళికామాత దేవాలయం ప్రసిద్ధమైనది. ఈ ప్రాంతంలోనే ఎత్తయిన కొండపై ఉన్న కోట సా.శ.16వ శతాబ్దంలో గుజరాత్‌కు రాజధానిగా విలసిల్లింది. ఈ పరిసర ప్రాంతంలోనే సా.శ.8వ శతాబ్దం నుంచి 14వ శతాబ్దం వరకు నాటి ఎన్నో కోటలు, రాజప్రసాదాలు, పురాతన కట్టడాలు, మతపరమైన కట్టడాలు మన్నగినవి నేటికీ చూడవచ్చు. ఇది ఎనిమిదవ శతాబ్దంలో [[చావడ రాజవంశం|చావ్డా రాజవంశం]] అత్యంత ప్రముఖ రాజు వనరాజ్ చావ్డా స్థాపించిన చారిత్రాత్మక నగరం చంపానేర్ చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. తరువాత చంపరాజ్ అని కూడా పిలువబడిన తన స్నేహితుడు, సైన్యాధిపతి అయిన చంపా పేరు మీద ఆయన దీనికి పేరు పెట్టారు. ఈ వారసత్వ ప్రదేశంలో పావగఢ్ కొండల నుండి ప్రారంభమై చంపానేర్ నగరం వరకు విస్తరించి ఉన్న బురుజులతో కూడిన కోటలు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో పురావస్తు, చారిత్రక, సజీవ సాంస్కృతిక వారసత్వ కట్టడాలు ఉన్నాయి, వీటిలో [[తామ్ర శిలా యుగం|చాల్కోలిథిక్]] ప్రదేశాలు, ప్రారంభ [[హిందూ మతం|హిందూ]] రాజధాని కొండ కోట, 16వ శతాబ్దపు గుజరాత్ రాష్ట్ర రాజధాని అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఎనిమిదవ శతాబ్దం నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు రాజభవనాలు, ప్రవేశ ద్వారాలు, తోరణాలు, మసీదులు, సమాధులు, దేవాలయాలు, నివాస సముదాయాలు, వ్యవసాయ నిర్మాణాలు, మెట్ల బావులు, చెరువులు వంటి నీటి స్థావరాలు ఉన్నాయి. 800 మీటర్ల (2,600 అడుగుల) ఎత్తైన [[Pavagadh|పావగఢ్]] కొండ పైన ఉన్న కాళిక మాతా ఆలయం, ఈ ప్రాంతంలోని ఒక ముఖ్యమైన [[హిందూ మతం|హిందూ]] దేవాలయం, ఇది ఏడాది పొడవునా యాత్రికులను ఆకర్షిస్తుంది.<ref name="whc">{{Cite web|title=Champaner-Pavagadh Archaeological Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref><ref name="Advisory">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref><ref name="Fact">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref> 15వ శతాబ్దం చివర నుండి 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హిందూ, ముస్లిం [[ముస్లింల సాంప్రదాయాలు|సంస్కృతి]], వాస్తుశిల్పం మధ్య పరివర్తన ఈ ఉద్యానవనంలో నమోదు చేయబడింది, ముఖ్యంగా ప్రారంభ ఇస్లామిక్, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] పూర్వ నగరం చాలా వరకు మారలేదు.<ref name="World">{{Cite web|title=Champaner-Pavagadh|url=http://www.worldheritagesite.org/sites/champaner.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006154345/http://worldheritagesite.org/sites/champaner.html|archive-date=6 October 2012|access-date=23 September 2012|publisher=Worldheritagesite.org}}</ref> ఇది 2004 లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref name="ASI">{{Cite book|title=World heritage series - Champaner Pavagadh|publisher=Visual Communication|year=2009|location=New Delhi|page=5}}</ref> == భౌగోళికం == చంపానేర్-పావగఢ్ వారసత్వ ప్రదేశం 1,329 హెక్టార్ల (380 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో 2,812 హెక్టార్ల (6,950 ఎకరాలు) బఫర్ జోన్లో విస్తరించి ఉంది.<ref name="whc2">{{Cite web|title=Champaner-Pavagadh Archaeological Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref> 983.27 హెక్టార్ల (2,429.7 ఎకరాల ప్రాథమిక వారసత్వ మండలంతో పాటు కబుతర్ఖానా, మక్బారా, మక్బరా మాండ్వి, పాటిదార్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న మక్బారా. మాలిక్ సందల్ ని వావ్, హతిఖానా, సింధ్ మాతా, సికందర్ కా రూజా, బాబఖాన్ కి దర్గా, నౌ కువాన్ సత్ వావ్ది, చంద్రకలా వావ్ వంటి అనేక ఇతర ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం [[వడోదర|బరోడా]] తూర్పున 50 కిలోమీటర్లు (31 మైళ్ళు), [[గోద్రా|గోధ్రా]] దక్షిణాన 42 మైళ్ళు (68 ) దూరంలో ఉంది, దీని చరిత్ర క్రీ. శ. రెండవ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఇందులో గుజరాతీ సుల్తానుల (టర్కిష్ సంతతికి చెందిన రాజపుత్రులు, జైనుల) అనేక మతపరమైన స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ఇందులో [[అహ్మదాబాద్]] నగరాన్ని స్థాపించిన అహ్మద్ షా మనవడు మహమూద్ బెగడా ప్యాలెస్, జామా మసీదు, ఇతర మసీదులు ఉన్నాయి.<ref name="Champa">{{Cite web|title=Champaner-Pavagarh Archaeological Park (2004), Gujarat|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501061825/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=24 September 2012|publisher=National InformaticCentre (NIC) for Archaeological Survey of India (ISI)}}</ref> ఈ ప్రాంతం ఎత్తుపల్లాల కొండలతో, పీఠభూములతో నిండి ఉంది. పురాతన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు, లావా ప్రవాహాల ద్వారా ఏర్పడిన నిటారుగా ఉన్న రాతి బహిర్గతాలు ఉన్నాయి. చంపానేర్ 22°30′N 73°30′E/22.500 °N 73.500 °E/పావాగఢ్ కొండ 800 మీటర్ల (2,600 అడుగులు) ఎత్తుకు పెరుగుతుంది, ఇది ఎర్రటి-పసుపు రాతి భౌగోళిక అమరికను కలిగి ఉంది, భారతదేశంలోని పురాతన రాతి నిర్మాణాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="whc2" /><ref name="Advisory2">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref><ref name="Champa" /> కొండ ఎత్తైన ప్రదేశం జంబుఘోడా దిశలో అలల అటవీ స్థలాకృతిని అందిస్తుంది. పావగఢ్ కొండలో పురాతన కాళిక మాత ఆలయం ఉన్న చారిత్రక కోట ఉంది. శిఖరానికి వెళ్లే మార్గం అనేక పాత ద్వారాల గుండా వెళుతుంది, మెట్ల వంటి సహజ రాతి గట్లు, ఎత్తైన వైపులా ఉన్న గట్లు గుండా వెళుతుంది. ఈ మార్గం మధ్యలో బండరాళ్లతో నిండిన చదునైన ప్రాంతం ఉంది. ఈ బిందువు పైన పాలరాయి ఆలయం, రెండు లాంతరు టవర్లతో చాలా నిటారుగా ఉన్న కండువా ఉంది.<ref name="Near">{{Cite web|title=Champaner, near Baroda, India. Febr. 1879|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000003263u00000000.html|access-date=29 September 2012|publisher=Online Gallery, British Library, UK|archive-date=22 మార్చి 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322015059/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000003263u00000000.html|url-status=dead}}</ref> == చంపానేర్-పావగఢ్ చరిత్ర == వనరాజ్ చావడ రాజు తన భార్య చంపా పేరిట పావగఢ్ కొండ దిగువ ప్రాంతంలో చంపానేర్‌ను స్థాపించాడు. ఆ తరువాత పటాయి రావల్ కుటుంబం ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించింది. నవరాత్రి ఉత్సవ సమయంలో కాళికామాత నృత్యం చేస్తుండగా చివరి పటాయి రాజు జైసింహ్ చెడుచూపుల వల్ల దేవత శాపానికి గురైనట్లు, తత్ఫలితంగా గుజరాత్ చక్రవర్తి ముహమ్మద్ బెగ్డా పావగఢ్‌ను ఆక్రమించినట్లు కథ ప్రచారంలో ఉంది. పటాయి రాజు ముహమ్మద్ బెగ్డా చేతిలో ఓడి చంపబడినాడు. ఆ తరువాత కొద్దికాలానికి బెగ్డా తన రాజధానిని దౌత్యకారణాల వల్ల [[అహ్మదాబాదు]] నుంచి చంపానేర్‌కు మార్పుచేశాడు. రాజధానిని చంపానేర్‌కు మార్చిన తరువాత బెగ్డా ఈ ప్రాంతంలో పలు కట్టడాలను నిర్మించాడు. అందులో ముఖ్యమైనవి చంపానేర్ కోట, ఓరా మసీదు, మాండవి, కీర్తిస్తంభము, షాల్క్ దేవాలయం, జామా మసీదు, నగీనా మసీదు, కేవ్డా మసీదు మున్నగునవి. === ప్రారంభ చరిత్ర === ప్రారంభ పురావస్తు అవశేషాలను బట్టి, రికార్డుల ప్రకారం, ఈ ప్రాంతంలో అప్పటికే [[తామ్ర శిలా యుగం|చాల్కోలిథిక్]] కాలంలో నివాసాలు ఉండేవి, అయితే ఇది సుమారు క్రీ. శ. 400 వరకు నిర్లక్ష్యం చేయబడింది. కొండలపై పడిపోయిన [[కాళికాదేవి|కాళిక]] దేవత కుడి కాలి నుండి కొండల దైవత్వం ఉద్భవించిందని చరిత్ర ఒక స్థానిక పురాణాన్ని కూడా నివేదిస్తుంది.<ref name="Advisory3">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref> చంపానేర్ చివరి భిల్ రాజు అయిన చంపా భిల్ పేరు మీద చంపానేర్ పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nN1tAAAAMAAJ&q=Champa+Bhil|title=Researches in Indian Archaeology, Art, Architecture, Culture and Religion: Vijayakanta Mishra Commemorative Volume|last=Mishra|first=Phanikanta|date=1995|publisher=Sundeep Prakashan|isbn=978-81-85067-80-3|language=en}}</ref> చంపా భిల్ చంపానేర్ కోటను నిర్మించాడు అతను ఈ నగరాన్ని [[పాటణ్|అన్హిల్వాడ్ పటాన్]] వనరాజ్ చావ్డా పాలనలో (క్రీ. శ. 746 నుండి 806 వరకు) స్థాపించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tQVuAAAAMAAJ&q=Champa+Bhil|title=Survey of Kheechi Chauhan History: With Biographical Notes|last=Nizami|first=Akhtar Hussain|date=1990|publisher=Kheechi Chauhan Shodh Sansthan|language=en}}</ref> పదకొండవ శతాబ్దంలో, రామ్ గౌర్ తువార్ పాలించాడు, చంపానేర్ 1297 వరకు అన్హిల్వాడ్ క్రింద ఉండింది, అప్పుడు వారు [[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] చేతిలో ఓడిపోయారు, అతను దానిని తమ బలమైన స్థావరంగా మార్చుకున్నాడు. ఈ కాలంలో చౌహాన్ రాజ్పుత్ కూడా చంపానేర్లో స్థిరపడ్డారు. [[Solanki (clan)|సోలంకి]] రాజులు, ఖిచి చౌహాన్లు కోటలను నిర్మించి పాలించిన ప్రదేశం పావగఢ్ కొండ. అయితే, వారు 1484లో చంపానేర్లో తమ అధికారాన్ని కోల్పోయారు. 1418లో, సుమారు 1450లో, కొండ అందించిన రక్షణకు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ, ఖిచీలు తమ పొరుగువారైన [[ఇడార్ రాష్ట్రం|ఇడార్]] రావుతో, [[అహ్మదాబాద్]] ముస్లిం పాలకులతో పోరాడగలిగారు. అయితే, 1482లో, మహ్మద్ బేగడ కెప్టెన్ మాలిక్ సీదా చంపానేర్ గుండా దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రావల్ జైసింగ్ అతనిపై దాడి చేసి చంపేశాడు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో సుల్తాన్ బేగడ చేతిలో రాజపుత్రులు పూర్తిగా ఓడిపోయారు. ఈ కొండ చుట్టూ ఇరవై నెలల పాటు ముట్టడి జరిగిన కోట చివరకు 1484 నవంబర్ 17న స్వాధీనం చేసుకుంది, కియాముల్ ముల్క్, మాలిక్ అయాజ్ సుల్తానీ గోడలలోకి చొరబడి ప్రధాన ద్వారాన్ని పగులగొట్టి, సైన్యాన్ని ధ్వంసం చేసి, రాజపుత్ర నాయకులను గాయపరిచారు. రావల్ జైసింగ్ గాయపడి ఆరు నెలల పాటు క్షమాభిక్షను పొందాడు, కాని అతను ఇస్లాం మతంలోకి మారడానికి నిరాకరించినందున ఉరితీయబడ్డాడు. అయితే రావల్ కుమారుడు ఇస్లాం మతంలోకి మారి, "నిజాం-ఉల్-ముల్క్" అనే బిరుదుతో కులీనుడయ్యాడు. కోటను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, మహమూద్ నగరానికి "ముహమ్ముదాబాద్-చంపనేర్" అని పేరు మార్చారు. ఈ కాలంలోనే మహమూద్ తన మసీదుకు పునాది రాయి వేశాడు. అతను విస్తృతమైన అలంకరించబడిన నిర్మాణాలను నిర్మించాడు, రెండు కోటలను బలపరిచాడు, కొండ కోటను తన ''మౌలియా'' (కొండ ప్రభువు, అతని కోట) గా 23 సంవత్సరాల కాలంలో మార్చాడు, చివరికి తన రాజధానిని అహ్మదాబాద్ నుండి చంపానేర్కు మార్చాడు.<ref name="World2">{{Cite web|title=Champaner-Pavagadh|url=http://www.worldheritagesite.org/sites/champaner.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006154345/http://worldheritagesite.org/sites/champaner.html|archive-date=6 October 2012|access-date=23 September 2012|publisher=Worldheritagesite.org}}</ref> ఈ కాలంలో, చంపానేర్ మామిడి, గంధపు చెట్లకు (అప్పుడు ఇంటి నిర్మాణం, [[బ్లేడ్|కత్తి బ్లేడ్లు]], రంగురంగుల పట్టులకు ఉపయోగించేవి) ప్రసిద్ధి చెందింది. వ్యాపారులు, హస్తకళాకారులు అభివృద్ధి చెందారు. మహమూద్ 1511లో మరణించాడు, అతని వారసులు చంపానేర్ నుండి బహదూర్ షా మరణం వరకు పాలించడం కొనసాగించారు. చంపానేర్ నగరం వీధులు, తెల్లటి రాతి గృహాలతో చాలా బాగా ప్రణాళిక చేయబడింది. 1526లో యువ సికందర్ షా మరణించడంతో, బహదూర్ షా చంపానేర్ తదుపరి పాలకుడు అయ్యాడు.   1535లో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ చక్రవర్తి]] హుమాయూన్ చంపానేర్పై దాడి చేసి ఖజానాలను దోచుకున్నాడు. 1536లో బహదూర్ మరణం తరువాత, రాజధాని, రాజసభ తిరిగి అహ్మదాబాద్కు మార్చబడ్డాయి. నగరం వేగంగా క్షీణించింది, చాలా వరకు వదలివేయబడింది, అనేక శతాబ్దాలుగా నిర్లక్ష్యం చేయబడింది, దాదాపుగా నిర్జనంగా ఉంది.<ref name="World2" /> ఇది జైన తీర్థయాత్ర. దాని జైన వారసత్వానికి సంబంధించిన ఆధారాలను నాశనం చేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు జరిగాయి. అయితే, వాస్తవాలు, వారసత్వాన్ని నాశనం చేయవద్దని కోర్టు ఆదేశించింది. దీని జైన చరిత్ర క్రీ పూ 3 వ శతాబ్దం నాటిది. <ref>{{Cite web|last=Krause|first=Charlotte|title=Ancient Jaina Hymns|url=https://jainqq.org/explore/011036/91?highlight=pavagadh|access-date=2024-06-17|website=jainqq.org}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Shah|first=Ramnik|title=Jainism by Vividus|url=https://jainqq.org/explore/006582/72}}</ref> * క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, శ్వేతాంబర జైన సన్యాసి ఆచార్య సుహస్తిసురి చేత పవిత్రం చేయబడిన [[సంభవనాథుడు|సంభవనాథ]] విగ్రహాన్ని సంప్రతి రాజు నిర్మించి, స్థాపించాడు.<ref>{{Cite web|last=Education Committee|first=JAINA|title=King Samprati|url=https://jainqq.org/explore/201071/2}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Acharya|first=Kalaprabhasuri|title=Aetihasik Tirth Pavagadh Champaner - Arya Kalyan Gautam Smruti Granth|url=https://jainqq.org/explore/230048/1}}</ref> * క్రీ. శ. 1055 లో, శ్వేతాంబర సన్యాసి ఆచార్య గున్సాగర్సురి జిరావాలా పార్శ్వనాథ్ కొత్త ఆలయాన్ని పవిత్రం చేసి, అభినందన్ స్వామి పురాతన 52-పుణ్యక్షేత్ర ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించారు.<ref name=":2">{{Cite web|last=Sompura|first=Kantilal|title=Structural Temples of Gujarat|url=https://jainqq.org/explore/006728/273}}</ref> * క్రీ. శ. 10వ శతాబ్దంలో, జైనమతంలోని శ్వేతాంబర శాఖకు చెందిన అచల్గచ్ను ఆచార్య ఆర్యరాక్షిత్సురి ఇక్కడ స్థాపించారు. యాతీల ప్రభావం కారణంగా జైన సన్యాసుల ప్రవర్తనలో చొరబడిన తప్పుడు పద్ధతులపై ఆయన అసంతృప్తిగా ఉన్నారు. ఆయన సంస్కరణలు చేయడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ విఫలమయ్యారు. అందువల్ల, అతను సల్లేఖానా చేయడానికి కొండను అధిరోహించాడు. అర్ధ దేవత మహాకాళి ఆయన ముందు వచ్చి, సల్లేఖానా చేయవద్దని ఆచార్యులను అభ్యర్థించి, సత్యాన్ని వ్యాప్తి చేయగల ఏకైక వ్యక్తి ఆయనే అని పురాణం చెబుతోంది. ఆమె ఆగముల సత్యం ఆధారంగా కొత్త క్రమాన్ని ప్రారంభించమని కోరింది, కొత్త క్రమాన్ని అనుసరించే సాధారణ ప్రజలను తాను కాపాడతానని, వారు అభివృద్ధి చెందుతారని హామీ ఇచ్చారు. ఆ విధంగా, క్రీ. శ. 1112 లో ఆచార్య ఆర్యరాక్షిత్సురి పావగఢ్ వద్ద అచల్గచ్ (లేదా విద్ధిపాక్ష) ను స్థాపించి, అర్ధ-దేవత మహాకాళిని అధిష్టాయిక (అనువాదం. ''గచ్చా'' ) గా స్థాపించారు. ''గచ్చా'' స్థాపకుడు శ్రావకులు తమ గౌరవాలను తెలియజేయడానికి కొండపై మహాకాళి విగ్రహాన్ని స్థాపించారు. ఇది విగ్రహం, తరువాత హిందువులు ఆక్రమించిన మందిరం. <ref>{{Cite web|last=Muni|first=Ratnaprabhavijay|title=Shramana Bhagwaan Mahavira Part 5|url=https://jainqq.org/explore/008006/435}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Acharya|first=Jagacchandrasuri|title=Pavagadh Tirth ki Aetihasikta|url=https://jainqq.org/explore/211351/2}}</ref><ref name=":1" /> * 12వ శతాబ్దంలో మంత్రి తేజ్పాల్ నిర్మించిన "సర్వతోభద్ర" (అన్ని వైపులా శుభప్రదమైనది) అనే ఆలయానికి సంబంధించిన ప్రస్తావన ఉంది.<ref name=":3" /> * 1581 లో ఆచార్య విజయసేనసురి చేత జయవంత్ సేథ్ నిర్మించిన ఆలయ వేడుకల స్థాపన, ప్రతిష్ఠ.<ref name=":2" /> * ఆచార్య కళ్యాణసాగర్సురి, అచల్గచ్ సన్యాసి, సంస్కర్త మార్గదర్శకత్వంలో, శ్రావకులు శేత్ వర్ధమాన్, శేత్ పద్మశిన్ 16 వ శతాబ్దం AD లో మహాకాళి మందిరాన్ని పునర్నిర్మించారు.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> * క్రీ. శ. 1689 లో, గని శిల్విజయ్ మహారాజ్ నేమినాథ ఆలయం ఉనికిని ప్రస్తావించారు.<ref name=":2" /> * క్రీ. శ. 18వ శతాబ్దం చివరలో జైన సన్యాసి దీప్విజయ్ కవిరాజ్ రచించిన జిరావాలా పార్శ్వనాథ అంకితం చేసిన ప్రశంసనీయమైన కవితలో, ఇక్కడ ఉన్న దేవాలయాలు వివరంగా వివరించబడ్డాయి.<ref name=":3" /> * అచ్చల్గచ్ కు చెందిన మహేంద్రప్రభాసురి, మేరుతుంగాసురి, జయకేసరిసురి వంటి అనేక మంది సన్యాసులు, తపగచ్కు సంబంధించిన ధర్మరత్నాసూరి, హేమవిమల్సురి, లక్ష్మీసాగర్సురి, భువనసుందరసూరి మొదలైన వారు కొండపై అనేక దేవాలయాలు, విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించారు. అనేక శ్వేతాంబర గ్రంథాల ప్రకారం, ఒక సమయంలో, ఈ పుణ్యక్షేత్రాలు పాలితానా వద్ద కొండపై ఉన్న వాటికి సమానమైన హోదా, ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉండేవి.<ref name=":02">{{Cite web|last=Shah|first=Ramnik|title=Jainism by Vividus|url=https://jainqq.org/explore/006582/72}}</ref> ఈ కొండపై గతంలో ఒక పెద్ద శ్వేతాంబర ఆలయం ఉందని నమ్ముతారు, ఇది అనేక దండయాత్రలను ఎదుర్కొంది. ఈ ఆలయ శిధిలాలను 3 చిన్న దిగంబర దేవాలయాలను నిర్మించడానికి ఉపయోగించారు. === తరువాత చరిత్ర === 1803లో [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్]] వారు చంపానేర్ పట్టణాన్ని సందర్శించారు, ఆ సమయంలో అక్కడ కేవలం 500 మంది మాత్రమే నివసిస్తున్నారు. పాత నగరం శిథిలావస్థలో ఉండి, విపరీతంగా వృద్ధి చెందింది. వారు దానిని తిరిగి స్థాపించారు, ఇది ముడి పట్టు కడుక్కోవడానికి, తయారు చేయడానికి సౌకర్యాలతో పట్టు గొప్ప ఎగుమతిదారుగా మారింది. అయితే, 1812 నాటికి [[కలరా]] మహమ్మారి జనాభాను 400 కుటుంబాలకు తగ్గించింది. 1829 జూలై 13న బ్రిటిష్ వారు చివరకు ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, ఆ సమయంలో భూములను అభివృద్ధి చేయడానికి 1260 రూపాయల ప్రోత్సాహంతో రైతులను చేర్చుకోవడం ద్వారా ఈ ప్రదేశాన్ని జనసాంద్రత కోసం చేసిన ప్రయత్నాలు కూడా విఫలమయ్యాయి. 1879లో, కొన్ని [[భిల్లు ప్రజలు|భిల్]], నాయక్డా తెగలు అక్కడ నివసించాయి, కానీ తరువాతి కొన్ని సంవత్సరాలలో, ఇది దాని పాలకులు, వారు వదిలిపెట్టిన స్మారక చిహ్నాలకు భారతదేశంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="Kamdar 2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rc4j9-JaTtcC&q=Champaner-Pavagadh+Archaeological+Park&pg=PA217|title=Planet India: The Turbulent Rise of the Largest Democracy and the Future of Our World|last=Kamdar|first=Mira|publisher=Simon and Schuster|year=2008|isbn=978-0-7432-9686-1|page=217}}</ref> గత దశాబ్దంలో ఈ ప్రదేశాన్ని పర్యాటక ఆకర్షణగా, ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా అభివృద్ధి చేయడానికి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు, హెరిటేజ్ ట్రస్ట్లు ఈ ప్రాంతాన్ని పర్యవేక్షిస్తున్నాయి. బరోడా హెరిటేజ్ ట్రస్ట్ ఈ దిశగా చొరవ తీసుకొని మాజీ పట్టణ కేంద్రం ప్రకృతి దృశ్య అధ్యయనాన్ని నిర్వహించింది. చంపానేర్ నగరం, పావాగఢ్ కోసం ఒక సాంస్కృతిక అభయారణ్యంగా పురావస్తు ఉద్యానవనం కోసం ఒక మాస్టర్ ప్లాన్ అభివృద్ధి చేయబడింది, బరోడా హెరిటేజ్ ట్రస్ట్ మద్దతుతో ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఈ ప్రదేశాన్ని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించాలని యునెస్కోకు ప్రతిపాదనను సమర్పించింది. జూలై 2004లో, యునెస్కో ఈ ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది, "సజీవ హిందూ తీర్థయాత్ర కేంద్రంగా ఉమ్మడి ప్రాముఖ్యత, జైన దేవాలయాల సమూహం, దాని విశేషమైన సంరక్షించబడిన మధ్యయుగ పట్టణ వస్త్రం, దాని సున్నితమైన ఇసుకరాయి చెక్కిన మసీదులు, సమాధులు, దాని కనిపించని వారసత్వ విలువలు" అనే సమర్థనతో ఈ ప్రదేశాన్ని ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చింది.{{Sfn|Silverman|Ruggles|2008|pp=56–57}}గోద్రా హిందూ-ముస్లిం అల్లర్ల కారణంగా ఈ ప్రాంత పర్యాటకం ప్రభావితమైంది, ఫలితంగా ఈ ప్రదేశంలోని వివిధ స్మారక చిహ్నాలను సందర్శించే యాత్రికులు, పర్యాటకులకు రోడ్లు, రోప్వే, వసతి సౌకర్యాలు వంటి మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయడంలో పరస్పర విరుద్ధమైన ఆసక్తులు ఏర్పడ్డాయి.{{Sfn|Silverman|Ruggles|2008|pp=59–60}} == నగర ప్రణాళిక == ఈ ప్రదేశంలో మిగిలినవి బలవర్థకమైన గోడల లోపల ఉన్న రాజ ఆవరణలు, ప్రవేశ ద్వారం లేదా నగర ద్వారం, కోటల వెలుపల ఉన్న మసీదు, రాజభవనంలోకి వెళ్ళే రాజ నడక మార్గం, అన్వేషించని జహాన్పానాతో కూడిన రెండవ ఆవరణ.<ref name="Ruggles 2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last=Ruggles|first=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-1-4419-0071-5|pages=91–93, 96–97|author-link=D. Fairchild Ruggles}}</ref> నగరం పట్టణ ప్రణాళిక నగర కేంద్రానికి దారితీసే బాగా వేయబడిన, చదునైన వీధులను వెల్లడిస్తుంది. నివాస ప్రాంతంలో ధనిక, పేద ప్రజల ఇళ్ళు ఉన్నాయి, ధనికుల ఇళ్ళు సుందరమైన తోటలు, నీటి కాలువలతో నిర్మించబడ్డాయి. పబ్లిక్ పార్కులు, పెవిలియన్లు హౌసింగ్ కాంప్లెక్స్ చుట్టూ ఉన్నాయి. అయితే, దేవాలయాలు, మసీదులు, సమాధులు ఎక్కువగా పావాగఢ్ కొండలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. మైదానాల నుండి కొండపైకి నడిచే మార్గాన్ని "చంపానేర్ ఆత్మ" గా పరిగణించే పథ అని పిలుస్తారు, ఇది వేలాది మెట్లు కలిగి ఉంది, అలంకారమైన, అవసరమైన నిర్మాణాలతో అలంకరించబడింది. === వర్షపునీటి సేకరణ === పావాగఢ్ కొండలలో ("వంద కొలనుల కొండ" అని పిలువబడే) చెరువులు లేదా చెరువులు, చంపారన్ నగరంలో అసంఖ్యాక బావుల రూపంలో వర్షపునీటిని సేకరించే పద్ధతులను అభివృద్ధి చేయడం ఈ రెండు చారిత్రక స్మారక కేంద్రాల వినూత్న లక్షణాలలో ఒకటి, దీనికి "వేల బావుల నగరం" అనే మారుపేరు ఉంది. పావ్గఢ్ కొండల నుండి ఉద్భవించే ఏకైక ప్రవాహం విశామిత్రి నది, ఇది చంపానేర్లోని బావులు, పావాగఢ్లోని చెరువులకు ఆహారం అందించడానికి ఉపయోగించబడింది. ఈ చెరువులు యాత్రికులకు, ఇతర ప్రయోజనకరమైన, వినోదాత్మక, ఆధ్యాత్మిక, సౌందర్య అవసరాలను తీర్చాయి. కొన్ని చెరువులను కట్టలను నిర్మించి, నిల్వ చేసిన నీటిని రాతి [[Cistern|తొట్టెలు]] మళ్లించడం ద్వారా నిర్మించారు. కొన్ని ప్రసిద్ధ నీటి నిర్మాణాలుః గంగా, యమునా, సరస్వతి కుండ్స్ (మౌలియా పీఠభూమిలో, వాడా తలావో, నగరం తూర్పు భాగంలో ఉన్న వాగుల ద్వారా సరఫరా చేయబడే అతిపెద్ద నీటి ట్యాంక్, వినూత్నమైన గాబెన్ షా ట్యాంక్, ప్రజా ఉద్యానవనాలలో, నగరం ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న అద్భుతమైన అలంకారమైన హెలికాప్టర్ బావులు, రాయల్ సమ్మర్ పెవిలియన్లు. "అమీర్ మంజిల్" అని పిలువబడే ఒక కులీనుని ఇంటిలోని నీటి కాలువ, "చంపానేర్ పాలటైన్, మతపరమైన నిర్మాణానికి బాధ్యత వహించేవారు నిర్మించిన అద్భుతమైన నీటి నిర్మాణాల పనితనానికి" ప్రతిబింబంగా పేర్కొనబడింది.<ref name="Ruggles 20092">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last=Ruggles|first=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-1-4419-0071-5|pages=91–93, 96–97|author-link=D. Fairchild Ruggles}}</ref> == స్మారక చిహ్నాలు == చంపానేర్-పావాగఢ్ వద్ద మసీదులు, దేవాలయాలు, ధాన్యపు గడ్డి, సమాధులు, బావులు, గోడలు, టెర్రస్లతో సహా పదకొండు రకాల భవనాలు ఉన్నాయి.<ref name="Equitable2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a-hav3ybwDsC&pg=PT141|title=Documentation Update|publisher=Equitable Tourism Options|page=141}}</ref> ఈ స్మారక చిహ్నాలు పావగఢ్ కొండ దిగువన, చుట్టుపక్కల ఉన్నాయి. బరోడా హెరిటేజ్ ట్రస్ట్ ఈ ప్రాంతంలోని 114 స్మారక చిహ్నాలను జాబితా చేసింది, వీటిలో 39 స్మారక చిహ్నాలను మాత్రమే పరిమిత నిధుల కారణంగా ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా నిర్వహిస్తోంది.<ref name="Ruggles 20093">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last=Ruggles|first=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-1-4419-0071-5|pages=91–93, 96–97|author-link=D. Fairchild Ruggles}}</ref> అటవీ శాఖ ఇక్కడ 94% భూమిని కలిగి ఉండగా, ఆలయ ట్రస్టులు, ఇతర మతపరమైన సంస్థలు యాత్రికులు, పర్యాటకులకు వసతి, వసతి సౌకర్యాలను అందిస్తాయి. కొండ దిగువకు సమీపంలో దక్షిణ భాగంలో కొన్ని శిథిలమైన ఇళ్ళు, జైన దేవాలయాల పునాదులు కూడా చూడవచ్చు.<ref name="Ruggles 20093" /> * సాకర్ ఖాన్ దర్గా * కాస్బిన్ తలావ్ సమీపంలో సిటీ గేట్ * కోట గోడలు * కొండ పైకి వెళ్ళే సిటాడెల్ ఆగ్నేయ మూలలో నగర గోడలు * తూర్పు, దక్షిణ భద్రా గేట్లు * సహర్ కి మసీదు (బోహ్రానీ) * స్థానిక నిధి ధర్మశాల అయిన సహర్ కి మసీదు మధ్య కోట గోడ లోపల మూడు గదులు * మాండ్వి లేదా కస్టమ్ హౌస్ * జామీ మసీదు * జామా మసీదుకు ఉత్తరాన మెట్ల బావి * కెవ్డా మసీదు, సెనోటాఫ్ * మధ్య భాగంలో పెద్ద గోపురం, వాడా తలావ్ సమీపంలోని ఖజురీ మసీదుకు వెళ్లే మార్గంలో చిన్న మూలలో గోపురాలు ఉన్న సమాధి * కెవ్డా మసీదు సమాధి * నగీనా మసీదు * నగీనా మసీదు సమాధి * లీలా గుంబజ్ కి మసీదు, చపనేర్ * ఖజురీ మసీదు సమీపంలో వాడా తలావ్ ఉత్తర ఒడ్డున ఉన్న కబుతర్ఖానా పెవిలియన్ * కమానీ మసీదు * బావమాన్ మసీదు === పావాగఢ్ కొండ === * పావాగఢ్ కొండపై గేట్ నెం. 1 (అటక్ గేట్) * గేట్ నెం. 2 (మూడు గేట్వేలతో, బుధియా గేట్) * గేట్ నెం. 3 (మోతీ గేట్, సదాన్షా-గేట్) * లోపలి భాగంలో కణాలతో పెద్ద బురుజుతో గేట్ నెం. 4 * గేట్ సంఖ్య 4, 5 మధ్య సాత్ మంజిల్ కుడివైపు పైన బురుజుల వరకు * గేట్ నెం 4 పైన పుదీనా * మాచి (గులాన్ బులాన్ గేట్) సమీపంలో గేట్ నెం. 5 * గేట్ నెం. 6 (బులంద్ దర్వాజా) * మకాయ్ కొఠార్ * చెరువులతో పటాయ్ రావల్ ప్యాలెస్ * ఇనుప వంతెన సమీపంలో గేట్ నెం. 7 (మకాయ్ గేట్) * గేట్ నెం. 8 (తారాపూర్ గేట్) * పావగడ్ కోట, పావగడ్ కొండల పైభాగంలో ఉన్న హిందూ, జైన దేవాలయాలను నాశనం చేసింది * నవలఖా కొఠార్ * పైన కోట గోడలు === కోటలు, గోడలు === గుజరాత్లోని సోలంకి రాజులు నిర్మించిన కోటను ఖిచి చౌహాన్ లు మరింత పటిష్టపరిచారు. 1484లో సుల్తాన్ మహమూద్ బెగడా ఈ కోటను స్వాధీనం చేసుకుని దానికి ముహమ్మదాబాద్ చంపానేర్ అని పేరు మార్చారు. కొండపై ఉన్న మౌలియా పీఠభూమిలో ప్రారంభమై మైదానాల్లో ముగుస్తుంది. అవి చాలా పెద్దవిగా ఉంటాయి, మధ్యలో బురుజులతో అనుసంధానించబడిన ఇసుకరాయి గోడలతో నిర్మించబడ్డాయి, సొగసైన బాల్కనీలను కలిగి ఉంటాయి.<ref name="Champa2">{{Cite web|title=Champaner-Pavagarh Archaeological Park (2004), Gujarat|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501061825/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=24 September 2012|publisher=National InformaticCentre (NIC) for Archaeological Survey of India (ISI)}}</ref> కోటలలో అనేక ద్వారాలు ఉన్నాయి, లోపల ఉన్న పరివేష్టిత ప్రాంతంలో బ్యారక్లు, జైళ్లు కూడా ఉన్నాయి.<ref name="Fact2">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref> పశ్చిమ ద్వారం శిఖరం నుండి ఉత్తరాన ఇటుక, సిమెంటుతో నిర్మించిన కోటలను కలిగి ఉంది, తరువాత ఒక మైలు వరకు స్వేచ్ఛగా వేయబడిన రాతి గోడ, తరువాత పాత గోడ రెండవ వరుస (30 అడుగుల (9.1 మీ) ఎత్తు, ఇది 220 గజాల (200 మీ) వరకు విస్తరించి ఉంది, మొదటి వరుసలో చేరడానికి పెరుగుతుంది (కొండపై కోటల ''అటాక్'' అని పిలుస్తారు). ఉచిత రాతి భారీ గోడను బిగడా గోడ అని పిలుస్తారు, ''జహపానా'' (ప్రపంచ ఆశ్రయం, ''భదర్'' లేదా మహ్మదాబాద్ చంపనేర్ సిటాడెల్) ఈ కోటతో చుట్టుముట్టబడిన ప్రాంతం 1 మైలు (1.6 కిమీ) పొడవు, 280 గజాలు (260 మీ) వెడల్పు ఉంటుంది.<ref name="Fact2" /> సిటాడెల్ వద్దకు వెళ్ళే చోట ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార భవనం 150 అడుగుల (46 m/x1120 అడుగులు) పరిమాణంలో రెండు గేట్లతో కూడిన గార్డు గది, దీనిలో రాతితో చేసిన కిటికీలు క్లిష్టమైన చెక్కడాలతో అలంకరించబడ్డాయి. ''షికారి కోట్'' లేదా హంటర్స్ కోట సిటాడెల్కు తూర్పున ఉంది. పెద్ద తలావ్ లేదా గొప్ప సరస్సు రాజభవనం శిధిలాల పక్కన ఉంది. === దేవాలయాలు === మౌలియా పీఠభూమిలోని పావగఢ్ కొండపై ఉన్న మొట్టమొదటి ఆలయం 10వ-11వ శతాబ్దానికి చెందినది, ఇది లకులిష్ అంకితం చేయబడింది. అయితే, ఈ ఆలయం శిథిలావస్థలో ఉంది, ఇప్పుడు అంతరాలలోని [[గర్భగుడి|గుధా మండపం]] (పవిత్ర గర్భగుడి), అర్ధ మండపం భాగం మాత్రమే ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో కనిపించే చిత్రాలు లకులిష్, దక్షిణ మూర్తి, [[బ్రహ్మ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]], గజేంద్ర మోక్షం, శివుని వివిధ రూపాలు, [[ఇంద్రుడు]], కూర్చున్న [[పార్వతి|అంబికా]], సురసుందరి చిత్రాలు.<ref name="Science">{{Cite web|last=B. Busa Goud|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavgadh|url=http://portal.unesco.org/pv_obj_cache/pv_obj_id_1BE01ADA16E57D45AE12B1BAA3A6840B7ABF0A00/filename/B+B+Goud.pdf|access-date=29 September 2012|publisher=UNESCO. Org}}</ref> ఈ ఆలయాన్ని హిందూ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో [[గర్భగుడి|గర్భగృహ]], మండపం, ప్రవేశ ద్వారంతో నిర్మించారు.<ref name="Champa3">{{Cite web|title=Champaner-Pavagarh Archaeological Park (2004), Gujarat|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501061825/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=24 September 2012|publisher=National InformaticCentre (NIC) for Archaeological Survey of India (ISI)}}</ref> ఇది ఎక్కువగా రాతి చెక్కడాలతో కూడిన అలంకరించబడిన అలంకరణలను కలిగి ఉంది.<ref name="Champa3" /> ఈ పురాతన ఆలయం శిథిలావస్థలో ఉన్నప్పటికీ, ఉపయోగంలో లేనప్పటికీ, ఇతర దేవాలయాలన్నీ ప్రార్థనా స్థలాలుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. అవి అలంకరించబడిన అలంకరణలను కలిగి ఉన్నాయి, ఎక్కువగా రాతి చెక్కడాలు ఉన్నాయి.<ref name="Champa3" /> పావాగఢ్ లోని జైన మత దేవాలయాలు కూడా గుర్తించదగినవి. అవి మూడు వేర్వేరు సమూహాలకు చెందినవిః మొదటిది నవాలక్కా దేవాలయాలు అని పిలువబడే నక్కర్ఖానా ద్వారం సమీపంలో ఉన్న భవనదేరి దేవాలయాలను కలిగి ఉంటుంది, రెండవ సమూహం తీర్థంకరుల సూపర్వనాథ, [[చంద్రప్రభనాథుడు|చంద్రప్రభ]] గౌరవార్థం, మూడవ సమూహం, పావాగఢ్ కొండకు ఆగ్నేయంలో ఉంది (''మాతాజీ'' కొండ దుథియా ట్యాంక్ పక్కన ఉన్న [[పార్శ్వనాథుడు|పార్శ్వ]] ఆలయానికి సమీపంలో ఉంది. ఈ దేవాలయాలు 14వ-15వ శతాబ్దాలలో "[వాటి] శైలీకృత, నిర్మాణ లక్షణాల" ఆధారంగా నిర్మించబడ్డాయి. దేవాలయాల బయటి గోడలపై జైన దేవతల కూర్చున్న, నిలబడి ఉన్న విస్తృతంగా చెక్కబడిన చిత్రాలు కనిపిస్తాయి. ఈ దేవాలయాలలో గర్బగృహాలు తీర్థంకరుల అందమైన రాతి చిత్రాలతో ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. అన్ని దేవాలయాలు కాలక్రమేణా పునరుద్ధరించబడ్డాయి.<ref name="Science" /> కొండపై ఎక్కువగా సందర్శించే ఆలయం కాళిక మాతా ఆలయం.<ref name="Advisory4">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref> ఇందులో మూడు దేవతల చిత్రాలు ఉన్నాయిః కేంద్ర చిత్రం [[కాళికాదేవి|కాళిక]] మాత, కుడివైపు కాళి, ఎడమ వైపున బహుచర మాత. ఈ ఆలయ శిఖరం ఈ ప్రాంతంలో గొప్ప గౌరవంతో ఉన్న ముస్లిం సాధువు అయిన సదానంద [[Pir (Sufism)|పీర్]] మందిరాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది గుజరాత్లోని ప్రధాన శాక్త పీఠాలలో మూడవది, [[తంత్ర దర్శనం|తాంత్రిక]] ఆరాధనకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="Vyas 2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KUduAAAAMAAJ&q=the+prasies+of+the+Goddess+Mahakali+|title=Welcome to Gujarat|last=Vyas|first=Rajnee|publisher=Akshara Prakashan|year=2006|pages=128}}</ref> ఇది {{Convert|740|m|ft}} ft) పొడవైన మోనో-కేబుల్ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది, ఇది గంటకు 1200 మందిని తీసుకువెళుతుంది, ఇది దేశంలోని ఎత్తైన రోప్వేగా పేర్కొనబడింది.<ref name="Limca">{{Cite book|url=https://www.google.com/search?q=Champaner-Pavagadh+Archaeological+Park&btnG=Search+Books&tbm=bks#hl=en&tbo=1&tbm=bks&sclient=psy-ab&q=Rope+way+at+Pavagadh&oq=Rope+way+at+Pavagadh&gs_l=serp.12...11395.24834.0.26669.42.28.0.0.0.11.160.3067.10j18.28.0...0.0...1c.1.SRchSY1qzSs&pbx=1&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.r_qf.&fp=feba6114275f50ab&biw=1920&bih=895|title=Limca Book of Records|publisher=Bisleri Beverages Ltd.|year=1990|access-date=28 September 2012}}</ref> చైత్ర [[అష్టమి]] రోజున, [[నవరాత్రి]] (తొమ్మిది రోజుల పండుగ) సమయంలో కాళిక మాత ఆలయంలో ఒక జాతర జరుగుతుంది, దీనికి వేలాది మంది భక్తులు హాజరవుతారు.   ఆలయానికి వెళ్లే మార్గంలో పటాయ్ రావల్ రాజభవనం శిధిలాలను చూడవచ్చు. === మసీదులు === చాలా మంచి స్థితిలో ఉన్న ఐదు మసీదులలో, సుల్తాన్ బేగడ నిర్మించిన తూర్పు ద్వారం సమీపంలో ఉన్న జామా మసీదు (జామా మసీదు అని కూడా పిలుస్తారు) బరోడా హెరిటేజ్ ట్రస్ట్ జాబితా చేసిన 114 స్మారక కట్టడాలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఇది ఇస్లామిక్ నైతికతను పరిరక్షించే హిందూ, ముస్లిం వాస్తుశిల్పాల మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉంది, దాని సొగసైన లోపలి భాగాలతో పశ్చిమ భారతదేశంలోని అత్యుత్తమ మసీదులలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Ruggles 20094">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last=Ruggles|first=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-1-4419-0071-5|pages=91–93, 96–97|author-link=D. Fairchild Ruggles}}</ref> ఈ మసీదు ఎత్తైన స్తంభంపై నిర్మించబడింది, ఒక కేంద్ర గోపురం, ఒక్కొక్కటి 30 మీటర్లు (98 అడుగుల ఎత్తు, 172 స్తంభాలు, ఏడు మిహ్రాబ్లు, రాతి జాలిలతో అమర్చిన అలంకరించబడిన చెక్కిన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి.<ref name="World3">{{Cite web|title=Champaner-Pavagadh|url=http://www.worldheritagesite.org/sites/champaner.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006154345/http://worldheritagesite.org/sites/champaner.html|archive-date=6 October 2012|access-date=23 September 2012|publisher=Worldheritagesite.org}}</ref> [[మొఘల్ వాస్తుశిల్పం]] సుల్తానేట్ల వాస్తుశిల్పం నుండి తీసుకోబడిందని చెబుతారు, ఇది హిందూ మతపరమైన అర్థాలు, ముస్లిం నైతికతతో పనితనం మిశ్రమం, పెద్ద గోపురాలు అటువంటి మిశ్రమాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name="Advisory5">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref><ref name="Fact3">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref> జామీ మసీదులో, మసీదు, సమాధి ఉపరితల ప్రాంతాల అలంకరణలో సూర్యుడి మూలాంశాల చిహ్నాలు, వజ్రాలు, కుండలు, తీగలు, మునుపటి దేవాలయాలలో ఉపయోగించిన తామర చిహ్నం ఉన్నాయి. ఈ మసీదులో మూడు కుడ్య ఫలకాలు ఉన్నాయి, ఒకదానిని పీఠం పైభాగంలో, మరో రెండు కుర్ఆన్ శ్లోకాల చెక్కడాలతో వైపులా ఉన్నాయి. రెండు మినార్లలో ఒకటి 1812లో సింధియా గవర్నర్ పటాంకర్ ఉద్దేశపూర్వకంగా తుపాకీ కాల్పుల ద్వారా దెబ్బతింది.<ref name="Ruggles 20094" /> వారసత్వ ప్రాంతంలోని ఇతర ముఖ్యమై కెవాడా మసీదు, ''ఏక్ మినార్క మసీదు'' (ఒకే గోపురం మసీదు), ''పంచ మహుదా కా మసీదు'' (అటవీ ప్రాంతంలో ఐదు గోపురాల మసీదు) ''షెహ్రా మసీదు'' (''నగీనా మసీదు'') సిటాడెల్ లోపల ఉన్న ఒక సొగసైన నిర్మాణం, నాగినా మసీదు (సిటాడెల్కు దక్షిణాన 0.75 మైళ్ళు (1.22 కిమీ) దూరంలో, స్వచ్ఛమైన తెల్లని రాతితో నిర్మించబడింది, వంపులతో అలంకరించబడిన ఒక మెట్ల బావి ఈ మసీదుకు దగ్గరగా ఉంది. మసీదుల ప్రక్కనే సమాధులు నిర్మించబడ్డాయి, వాటిపై నిలువు వరుసలు, గోపురాలతో కూడిన చదరపు ప్రణాళికకు అనుగుణంగా, అలంకరణలతో కూడా అలంకరించబడ్డాయి.<ref name="Advisory5" /> హలోల్ సమీపంలో కనిపించే సికందర్ షా సమాధి ముస్లిం నిర్మాణ శైలిలో ఒక సాధారణ ఒకే అంతస్తుల భవనం. ఒక సాధువు, రంగురంగుల సమాధి అయిన ''ఖోన్ పీర్'' మందిరం నేత సమాజానికి (చంపానేర్ తైస్ అని పిలువబడే ముస్లింలు) ప్రార్థనా స్థలంగా ఉండేది. === రాజభవనాలు === కస్టమ్స్ హౌస్‌ను బహుశా కాపలా గదిగా ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. ఇది ఐదు వరుసల తోరణాలు, ఐదు సమానమైన స్తంభాల నడవలతో చతురస్రాకారంలో చక్కగా ప్రణాళిక చేయబడింది. ఈ ప్రదేశం నుండి తూర్పు ద్వారం వరకు చూస్తే, ప్రస్తుత చంపనేర్‌లో ఒకే వీధిలో శిథిలావస్థలో ఉన్న ఇళ్లు కనిపిస్తాయి. పెవిలియన్ ఖజూరి మసీదు సమీపంలోని బడా తలావో ఉత్తర ఒడ్డున ఉంది. <ref name="Panchmahals1964">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vqAWAQAAMAAJ|title=Panchmahals|last=India. Superintendent of Census Operations, Gujarat|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State|year=1964|page=188}}</ref> మహాకాళి ఆలయ పైకప్పుకు పైన, పావగఢ్ కొండపై స్తంభాలతో కూడిన మరో భవనం కూడా ఉంది. == కాళికామాత దేవాలయం == చంపాగఢ్-పావనేర్ ప్రాంతంలో అతిముఖ్యమైన పర్యాటక ప్రదేశం కాళికామాత దేవాలయం. 550 మీట్లర్ల (1523 అడుగులు) ఎత్తయిన కొండపై ఉన్న ఈ దేవాలయ సందర్శనకై దూరప్రాంతాల నుంచి ఏడాది పొడవునా పర్యాటకులు వస్తుంటారు. కొండపై వెళ్ళడానికి రోప్‌వే సౌకర్యం ఉండటం మరొక ఆకర్షణ. రోప్‌వే దిగిన తరువాత మళ్ళీ 250 మెట్లు ఎక్కవలసి ఉంటుంది. వాహనాలు వెళ్ళు గుట్తపై ఉన్న పీఠభూమి ప్రాంతాన్ని మాచి ప్రాంతంగా పిలుస్తారు.<ref>http://www.43places.com/entries/view/666744{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == రోప్‌వే ప్రమాదం == [[2003]], [[జనవరి 19]] ఆదివారము నాడు పావగఢ్ కొండపైకి యాత్రికులను తీసుకొని వెళుతున్న రోప్‌వే రెండు వాహనాలు నేలపై పడి 9 యాత్రికులు మృతిచెందగా మరో 45 మంది గాయపడ్డారు.<ref name="reftelegraph">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1030120/asp/nation/story_1590306.asp |title=Nightmare ride to hill shrine|accessdate=2007-04-26}}</ref><ref name="refbaroda">{{cite web|url=http://www.baroda.com/diaryJanMar03.html|title=Pavagadh Ropeway Accident|accessdate=2007-04-26|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070406072625/http://www.baroda.com/diaryJanMar03.html|archive-date=2007-04-06|url-status=dead}}</ref> == చంపానేర్-పావగఢ్ - కొన్ని విశిష్టతలు == * ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుడు బైజూ బవ్రా పావగఢ్ ప్రాంతానికి చెందినవాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.gujaratguideonline.com/pavagadh-temple.php |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2008-06-22 |website= |archive-date=2008-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917174548/http://www.gujaratguideonline.com/pavagadh-temple.php |url-status=dead }}</ref> * చంపానేర్-పావగఢ్ ప్రాంతం [[అహ్మదాబాదు]] నుంచి 190కిలోమీటర్లు, [[వదోదర]] నుంచి 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. * చంపానేర్ ప్రాంతం పచ్‌మహల్ జిల్లా ముఖద్వారంగా పరిగణించబడుతుంది. == బయటి లింకులు == * [http://whc.unesco.org/en/list/1101 UNESCO Fact Sheet] * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=1101 UNESCO World Heritage Center: Champaner-Pavagadh Archaeological Park] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు}} [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:గుజరాత్]] [[వర్గం:గుజరాత్ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] 6ljvz32328117jndqhq5satiasdn0og 0 79737 4941306 4817357 2026-08-22T01:39:37Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941306 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name =శాం‌ మానెక్‌షా | residence =[[కూనూరు]],[[తమిళనాడు]] | other_names =[[శాం‌ బహదూర్]] | image =FM Sam Manekshaw.jpg | imagesize = 150px | caption = | birth_name =శాం హోర్ముస్‌జీ ఫ్రేంజీ జెమ్‌షెడ్జీ మానెక్‌ షా | birth_date = [[ఏప్రిల్ 3]] , [[1914]] | birth_place =[[అమృతసర్]], [[పంజాబ్]] | native_place = | death_date =[[27 జూన్]], [[2008]] | death_place = [[వెల్లింగ్టన్‌]], [[తమిళనాడు]] | death_cause = [[న్యుమోనియా]] | known = | occupation =[[సైనికుడు]] | title ={{flag|India}} దేశ సైనిక దళాల ప్రధాన అధికారి (''మాజీ'') | salary = | term =1934 - 1973 | predecessor = | successor =[[జనరల్ కుమారమంగళం]] | party = | boards = | religion =పార్శీ | spouse = [[సిల్లూ బోడె]] | partner = | children =ఇద్దరు కుమార్తెలు<br />(షెల్లీ బాట్లీవాలా, మాయా దారూవాలా) | father =డాక్టర్.మానెక్‌షా | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature = }} సాహసోపేత [[భారత సైన్యం|భారత సైనికుడు]], జాతీయ హీరో ఫీల్డ్‌ మార్షల్‌ '''మానెక్‌షా''' పూర్తి పేరు '''[[శాం హోర్ముస్‌జీ ఫ్రేంజీ జెమ్‌షెడ్జీ మానెక్‌ షా]]''' ([[ఏప్రిల్ 3]], [[1914]] – [[జూన్ 27]], [[2008]]). 1971లో [[పాకిస్తాన్]]తో [[యుద్ధం]]లో భారత్‌కు అతిపెద్ద సైనిక విజయాన్ని సాధించి పెట్టిన ఆయన [[బంగ్లాదేశ్]] ఆవిర్భావానికి అద్యుడయ్యారు.<ref name="dawn">పాకిస్తాన్ ఇంగ్లీష్ దినపత్రిక [[డాన్ (వార్తాపత్రిక)|డాన్]] అధికారిక వెబ్సైట్ నుండి [http://www.dawn.com/2008/06/28/top13.htm Manekshaw dies at 94] వివరాలు[[జులై 01]],[[2008|2008న]] సేకరించబడినది.</ref> మొత్తం ఐదు యుద్ధాలలో పాల్గొన్నారు.<ref name="guardian">ఇంగ్లాండ్ దేశానికి చెందిన ఇంగ్లీష్ దినపత్రిక గార్డియన్ అధికారిక వెబ్సైట్ నుండి [http://www.guardian.co.uk/world/2008/jun/30/india?gusrc=rss&feed=worldnews Field Marshal Sam Manekshaw] వివరాలు[[జులై 01]],[[2008|2008న]] సేకరించబడినది.</ref> గూర్ఖా రైఫిల్స్‌తో ఆయనకున్న అనుబంధానికి గుర్తుగా అందరూ ప్రేమతో ఆయనను 'శ్యామ్‌ బహదూర్‌' అని పిలుచుకుంటారు. == బాల్యం == [[1914]] ఏప్రిల్‌ 3వ తేదీన [[అమృతసర్|అమృతసర్‌]]లోని పార్శీ దంపతులకు మానెక్‌షా నలుగురు అన్నలు ఇద్దరు అక్కల మధ్య ఐదవ వాడిగా జన్మించారు.<ref name=bharat-rakshak>భారత్ రక్షక్ వెబ్ సైట్ నుండి సేకరణ [http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/Articles/Article30.html SAM BAHADHUR]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} పై వ్యాసం [[జూన్ 30]], [[2008]]న సేకరించబడినది.</ref> ఆయన తల్లిదండ్రులు [[గుజరాత్]] రాష్ట్రం‌లోని వల్సాద్‌ అనే చిన్న పట్టణం నుంచి [[అమృతసర్]], [[పంజాబ్]] రాష్ట్రం‌కు వలస వచ్చారు.<ref name="eenadu">ఈనాడు దినపత్రిక వెబ్ సైట్ నుండి [http://www.eenadu.net/archives/archive-28-6-2008/panelhtml.asp?qrystr=htm/panel3.htm మానెక్‌షా కన్నుమూత] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707000822/http://www.eenadu.net/archives/archive-28-6-2008/panelhtml.asp?qrystr=htm%2Fpanel3.htm|date=2008-07-07}} పై వార్తా వివరాలు [[జులై 01]], [[2008|2008న]] సేకరించబడినది.</ref> == సాధించిన విజయాలు == [[బ్రిటీష్ ఇండియా|బ్రిటిష్‌ జమానా]] మొదలుకొని నాలుగు దశాబ్దాల పాటు సైన్యంలో సేవలు అందజేసిన శాం‌ మానెక్‌షా- [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లోను, భారత స్వాతంత్య్రానంతరం [[చైనా]], [[పాకిస్థాన్]]‌లతో జరిగిన మూడు యుద్ధాల సందర్భంగాను ప్రదర్శించిన వ్యూహ చతురత, బుద్ధికుశలత అమోఘమైనవి. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు [[జపాన్]]‌ ఆక్రమిత దళాలను తిప్పికొట్టేందుకు ఉద్దేశించిన సైనిక విభాగం అధిపతిగా [[బర్మా]]లో ఆయన ప్రాణాలొడ్డి పోరాడారు. కడుపులోకి ఏడు గుళ్లు దూసుకుపోయి తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. అపూర్వ ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించిన సైనికులకు ఇచ్చే అత్యున్నత పతకం 'మిలిటరీ క్రాస్‌'ను మృతులకు ప్రకటించరాదన్నది నియమం. మానెక్‌షా బతికి బట్టకట్టకపోవచ్చునని భావించిన నాటి మేజర్‌ జనరల్‌ డి.టి.కోవన్‌, తన 'మిలిటరీ క్రాస్‌ రిబ్బన్‌'ను తక్షణం మానెక్‌షాకు ప్రదానం చేశారు. అదృష్టవశాత్తు మృత్యుముఖంలోంచి బయటపడిన మానెక్‌షా, మరోసారి [[మయన్మార్|బర్మా]]లో [[జపాన్|జపాన్‌]] సైనికులను ఢీకొన్నారు. మళ్ళీ గాయపడినప్పటికీ వెన్నుచూపలేదు. జపాన్‌ సైనికులు లొంగిపోయాక, 10 వేల మందికిపైగా యుద్ధఖైదీలకు పునరావాసం కల్పించడంలో ఆయన కీలకపాత్ర పోషించారు. 1947లో దేశవిభజన, 1947-48లో జమ్ముకాశ్మీర్‌లో సైనికచర్యల సందర్భంగా ఆయన తన పోరాటపటిమను మరోమారు లోకానికి చాటిచెప్పారు. 1971లో [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్‌]]తో జరిగిన యుద్ధం ఆయన వ్యూహనైపుణ్యానికి, దీక్షాదక్షతలకు అద్దంపట్టింది. ఆ [[యుద్ధం]]లో పాక్‌ చిత్తుగా ఓడిపోవడమేకాదు, 45,000 మంది పాక్‌సైనికులు, మరో 45,000 మంది పౌరులు యుద్ధఖైదీలుగా పట్టుబడ్డారు. తరువాత బంగ్లా ఆవిర్భావానికి దోహదపడిన సిమ్లా అంగీకారం కుదర్చడంలోనూ ఆయనది కీలక భూమికే. ఆయన సమర్థ సారథ్యం దేశసైనిక దళాల్లో సరికొత్త విశ్వాసాన్ని, ఉత్సాహాన్ని, ఉత్తేజాన్ని నింపింది. ఆయన సేవలను గుర్తించిన ప్రభుత్వం 1973 జనవరిలో మొట్టమొదటి ఫీల్డ్‌మార్షల్‌గా పదోన్నతి కల్పించి, ఆయనను సముచితరీతిలో గౌరవించింది. == కుటుంబ జీవితం == [[Image:Manekshaw_wife_Silloo.jpg|thumb|260x260px|తన భార్య సిల్లూ బోడెతో కలసి మానెక్‌షా]] 1937లో [[లాహోర్]]లో ఉన్నప్పుడు ఓ కార్యక్రమంలో సిల్లూ బోడెను ఆయన కలిశారు. ఆ పరిచయం ప్రేమగా మారింది. అదే ఏడాది ఏప్రిల్‌ 22న వారు [[పెళ్ళి|వివాహం]] చేసుకున్నారు.<br />ఆయనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు, షెల్లీ బాట్లీవాలా, మాయా దారూవాలా. == వృత్తి జీవితం == [[అమృతసర్]]‌, నైనిటాల్‌లలో [[పాఠశాల]] విద్య పూర్తయ్యాక [[డెహ్రాడూన్]]‌ లోని ఇండియన్‌ మిలిటరీ అకాడమీలో క్యాడెట్‌గా తొలి బ్యాచ్‌లో మానెక్‌ షా చేరారు. * [[1934]]లో ఆయన సైన్యంలో రెండో లెఫ్టినెంట్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు * [[జూన్ 7]], [[1969]] న<ref name="hindu.com">ది హిందూ ఆంగ్ల దిన పత్రిక వెబ్సైట్ నుండి [http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200806270319.htm Field Marshal Sam Manekshaw dead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630162046/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200806270319.htm |date=2008-06-30 }} వివరాలు [[జులై 01]],[[2008]]న సేకరించబడినది.</ref> జనరల్ కుమారమంగళం నుండి 8వ సైనిక దళాల ప్రదానాదికారిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి.15, జనవరి [[1973]] న పదవీ విరమణ చేసారు.<ref name="pib.nic.in">ప్రెస్ బ్యూరో అఫ్ ఇండియా వెబ్సైట్ నుండి [http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=39838 Field Marshal Sam Manekshaw passes away]:రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ వారి వివరాలు విడుదల[[జులై 01]],[[2008|2008న]] సేకరించబడినది.</ref> == పురస్కారాలు == {| class="wikitable" ! ! పురస్కారం పేరు ! బహుకరించింది ! సంవత్సరం !ఇతర వివరాలు |- |[[మిలిటరీ క్రాస్ రిబ్బన్]] |[[మిలిటరీ క్రాస్ రిబ్బన్]] |మేజర్‌ జనరల్‌ డి.టి.కోవన్‌ | |రెండో ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు [[జపాన్]]‌ ఆక్రమిత దళాలను తిప్పికొట్టేందుకు ఉద్దేశించిన సైనిక విభాగం అధిపతిగా [[బర్మా]]లో ఆయన ప్రాణాలొడ్డి పోరాడారు. కడుపులోకి ఏడు గుళ్లు దూసుకుపోయి తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. అపూర్వ ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించిన సైనికులకు ఇచ్చే అత్యున్నత పతకం 'మిలిటరీ క్రాస్‌'ను మృతులకు ప్రకటించరాదన్నది నియమం. మానెక్‌షా బతికి బట్టకట్టకపోవచ్చునని భావించిన నాటి మేజర్‌ జనరల్‌ డి.టి.కోవన్‌, తన 'మిలిటరీ క్రాస్‌ రిబ్బన్‌'ను తక్షణం మానెక్‌షాకు ప్రదానం చేశారు. |- |[[దస్త్రం:Padma_bhushan_award.jpg|centre|125px]] |[[పద్మభూషణ్]]<ref name="india.gov.in">[http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php పద్మభూషణ్ పురస్కారం గ్రహీతల శీర్షిక] క్రింద మానెక్‌షా[[జులై 01]],[[2008|2008న]] సేకరించబడినది.</ref> |భారత ప్రభుత్వం | [[1968]] | |- |[[దస్త్రం:Padma_vibhushan_award.jpg|centre|125px]] |[[పద్మవిభూషణ్]]<ref name="india.gov">[http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php పద్మవిభూషణ్ పురస్కారం గ్రహీతల శీర్షిక] క్రింద మానెక్‌షా[[జులై 01]],[[2008|2008న]] సేకరించబడినది.</ref> |భారత ప్రభుత్వం |1973 | |- |[[ఫీల్డ్‌ మార్షల్]] | |భారత ప్రభుత్వం |[[1973]] |మానెక్‌షా సేవలను గుర్తించిన ప్రభుత్వం 1973 జనవరిలో మొట్టమొదటి ఫీల్డ్‌మార్షల్‌గా పదోన్నతి కల్పించి, ఆయనను సముచితరీతిలో గౌరవించింది |} == విశేషాలు == * మానెక్‌ షా పుట్టినప్పుడు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం మొదలైంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆయన పాల్గొన్నారు * గూర్ఖా రైఫిల్స్‌తో ఆయనకున్న అనుబంధానికి గుర్తుగా అందరూ ప్రేమతో ఆయనను 'శ్యామ్‌ బహదూర్‌' అని పిలుచుకుంటారు. * రెండో ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు జపాన్‌ ఆక్రమిత దళాలను తిప్పికొట్టేందుకు ఉద్దేశించిన సైనికవిభాగం అధిపతిగా బర్మాలో ఆయన ప్రాణాలొడ్డి పోరాడారు. కడుపులోకి ఏడు గుళ్లు దూసుకుపోయి తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. అపూర్వ ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించిన సైనికులకు ఇచ్చే అత్యున్నత పతకం 'మిలిటరీ క్రాస్‌'ను మృతులకు ప్రకటించరాదన్నది నియమం. మానెక్‌షా బతికి బట్టకట్టకపోవచ్చునని భావించిన నాటి మేజర్‌ జనరల్‌ [[డి.టి.కోవన్]] తన 'మిలిటరీ క్రాస్‌ రిబ్బన్‌'ను తక్షణం సమరరంగంలోనే ప్రదానం చేశారు. * భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఫీల్డ్‌ మార్షల్‌.<br />సాంకేతికంగా చూస్తే ఫీల్డ్‌ మార్షల్‌కు పదవీ విరమణ ఉండదు. చనిపోయేవరకూ అ పదవి గౌరవం దక్కుతుంది. కానీ బాధ్యతల పరంగా మాత్రం అధికారాలు ఉండవు. * కార్లన్నా, మోటారు సైకిళ్లన్నా మానెక్‌షాకు ఇష్టం * పదవీ విరమణ చేశాక మానెక్‌షా [[తమిళనాడు]] లోని [[నీలగిరి]] ప్రాంతంలో ఉన్న [[కూనూరు]]లో స్థిరపడ్డారు * 'అయామ్‌ ఒకే' మానెక్‌షా తనకు చికిత్స చేస్తున్న వైద్యులతో చివరిగా అన్న మాట * ఉదకమండలంలో (ఊటీ) ఉన్న శ్మశాన వాటికలో 2001వ సంవత్సరంలో చనిపోయిన భార్య<ref name="sfgate">న్యూయార్క్ టైమ్స్ పత్రిక వెబ్సైట్ నుండి [http://www.nytimes.com/2008/06/30/world/asia/30manekshaw.html Sam H.F.J. Manekshaw Dies at 94; Key to India’s Victory in 1971 War ] వివరాలు [[జులై 01]],[[2008]] న సేకరించబడినది.</ref> సమాధి పక్కనే అధికార లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు == వ్యక్తిత్వం == ఒక సైనికుడికి, ఒక నాయకుడికి ఉండవలసిన లక్షణాలు నూటికి నూరు శాతం ఈయనలో గమనించవచ్చు. సైనికులకు మాత్రమే కాకుండా సాదారణ వ్యక్తులకు కూడా ఒక వ్యక్తి ఎంత సాధించగలడో ఉదాహరణగా నిలిచిన విశిష్ట వ్యక్తిత్వం ఈయన సొంతం. 1971 ఆరంభంలో తూర్పు పాకిస్థాన్‌ నుంచి పెద్దయెత్తున శరణార్థులు భారత్‌లోకి వస్తున్న సమస్యపై ఆ ఏడాది ఏప్రిల్‌ 27న జరిగిన క్యాబినెట్‌ సమావేశానికి త్రివిధ దళాధిపతుల కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న మానెక్‌షానూ ఆహ్వానించారు.ఈ సమస్యని పరిష్కరించడానికి తక్షణం సైనికులని పంపాలన్న ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ నిర్ణయాన్ని వాతావరణం అనుకూలంగా లేదన్న కారణముతో ఒప్పుకోకుండా, ''వెంటనే యుద్ధానికి దిగక తప్పదంటే మానసిక లేదా శారీరక అనారోగ్య కారణాలపై రాజీనామా చేయడానికీ తాను సిద్ధమే'' అనడం ద్వారా తన నాయకత్వ లక్షణాలని చాటిన ఈయన, తన సమర్థ వాదనతో క్యాబినెట్‌ను ఒప్పించి 1971 డిసెంబరులో, అన్ని విధాలా సానుకూల పరిస్థితుల్ని చూసుకొని పాక్‌పై పూర్తిస్థాయి యుద్ధాన్ని ప్రారంభించి, అద్భుత విజయం సాధించి చూపి తన నిర్ణయం ఎంత సరియినదో నిరూపించి వ్యూహకర్తగా ఆయన చతురతను చాటిచెప్పిన వైనం అద్వితీయం. మీ యుద్ధ విమానాలు నాశనం చేశాం, మిమ్మల్నందరిని మా సైనికులు చుట్టూ ముట్టి వున్నారు లోంగిపోకపొతే నిర్ధాక్ష్యంగా చంపేస్తాం అంటూ పాకిస్తాను సైనికులని కఠినంగా హెచ్చరించి శత్రువులని లొంగదీసుకున్న వృత్తి పరమయిన బాధ్యతని ఎంత కచ్చితంగా నిర్వర్తించారో<ref name=youtube>[http://www.youtube.com/watch?v=lVZOiq3viFQ మానెక్‌షా గురించి టైమ్స్ నౌ] [[వీడియో]] కథనంయూట్యూబు వెబ్సైట్లో తన సొంత గొంతుతో వినవచ్చు [[జూన్ 30]],[[2008]]న సేకరించబడినది.</ref> భార్యకు ఇష్టం అయిన ప్రదేశమని [[తమిళనాడు]] లోని [[కూనూరు]] అనే సుందర ప్రాంతంలో ఉద్యోగ విరమణ అనంతరం స్థిరపడిన వైనం<ref name=rediff /> అయన సున్నిత మనస్తత్వానికి నిదర్శనం. ఉద్యోగ విరమణ అనంతరం ఈయన 9 కంపెనీలకి డైరెక్టర్ గా పనిచేసి వ్యాపార రంగంలో కూడా విజయవంతంగా రాణించి తన సమర్ధతని నిరూపించుకున్నారు. శాం‌ మానెక్‌షా గొప్ప వక్త కూడా. మాటలోనే కాదు రాతలో కూడా స్పష్టత, క్లుప్తత, వ్యంగ్యం ఆయన సొంతం. సామాజికపరమైన, ముఖ్యంగా దౌత్య సంబంధమైన కార్యక్రమాలకు ఆయనను ముఖ్య అతిథిగా పిలిచేవారు.1999లో ఢిల్లీలో జరిగిన ఒక సదస్సులో హాస్యోక్తులలో 40 నిమిషాలపాటు అనర్గళంగా ప్రసంగించిన ఆయన, భారత సమాజాన్ని నాయకత్వ కొరతే పట్టిపీడిస్తోందంటూ చేదు నిజాన్ని చాటిచెప్పారు. అన్ని రంగాల్లో నెలకొన్న నాయకత్వ కొరతే దేశంలోని అస్తవ్యస్త పరిస్థితులకు కారణమని స్పష్టం చేశారు. వృత్తిపరమైన సామర్థ్యం, విజ్ఞానం, నిజాయతీ, నిష్పాక్షికత, ధైర్యం, విశ్వసనీయత, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారం పట్ల నిబద్ధత - ఇవీ నాయకుడికి ఉండాల్సిన లక్షణాలని తెలియజేసి ఎన్నో లక్షలమంది సైనికులకి, సైనికులుగా చేరాలనుకున్న వారికే కాకుండా సామాన్యులకి కూడా స్ఫూర్తిగా నిలిచారు. == అస్తమయం == [[న్యూమోనియా]]కు చికిత్స పొందుతూ, కొంత సహజమయిన వృద్దాప్యం వలన [[జూన్ 26]], [[2008]] గురువారం అర్ధరాత్రి 12.30 గంటలకు భారత్‌కు ఎన్నో విజయాలను అందించిన యుద్ధ సేనాని జీవితంలో అలసిపోయి శాశ్వతంగా చుట్టూ ఉన్న కుటుంభ సభ్యుల మధ్య ప్రశాంతంగా ఈ లోకాన్ని వీడారు.<ref name=hindu.com/> గొప్ప యోధుడిగానే 94 ఏళ్ల పరిపూర్ణ జీవనం సంతోషంగా గడిపారు.<ref name=rediff /> == పుస్తకాలు, ప్రచురణలు == {| class="wikitable" !పుస్తకం ముఖ చిత్రం !పుస్తకం పేరు & ఇతర వివరాలు |- |[[దస్త్రం:Manekshaw_Soldiering_with_Dignity_biography_book_cover.jpg|centre|]] |'''[[సోల్జరింగ్ విత్ డిగ్నిటీ:ఫీల్డ్ మార్షల్ శాం మానెక్‌షా]]''' * రచయిత :లెఫ్టినెంట్ జనరల్.దీపిందర్ సింగ్<ref name=hinduonnet>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/br/2003/04/15/stories/2003041500100300.htm FIELD MARSHAL SAM MANEKSHAW, M. C. — Soldiering with Dignity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718062125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/br/2003/04/15/stories/2003041500100300.htm |date=2008-07-18 }} హిందూ పత్రిక వెబ్సైట్ నుండి [[జూన్ 28]],[[2008]]న సేకరించబడినది.</ref> ''లభించు చిరునామా'': * ప్రచురణ:నటరాజ్ పబ్లిషెర్స్, <br />17, రాజుపూర్ రోడ్, <br />డెహ్రాడున్-248001. * వెల రూ. 450/- * పుటలు :234 * విడుదల: 2005 జనవరి * ఐ.ఎస్.బి.ఎన్ సంఖ్య:'''8185019029''' |- |[[దస్త్రం:Maneksa_Leadership_cover.gif|centre|220px]] |'''లీడర్షిప్:[[ఫీల్డ్ మార్షల్]] శాం మానెక్‌షా''' * రచయిత :మేజర్ జనరల్.శుభి సూద్<ref name=lancerpublishers.com>[http://www.lancerpublishers.com/catalog/product_info.php?products_id=34&osCsid=525e480939c0ffd56ceae493da527607 Leadership: Field Marshal Sam Manekshaw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305182452/http://www.lancerpublishers.com/catalog/product_info.php?products_id=34&osCsid=525e480939c0ffd56ceae493da527607 |date=2016-03-05 }} లాంసర్ పబ్లిషెర్స్.కాం వెబ్సైట్ నుండి...[[జూన్ 28]],[[2008]]న సేకరించబడినది.</ref> ''లభించు చిరునామా'': * ప్రచురణ:ఎస్.డి.ఎస్ పబ్లిషెర్స్, <br />1709, సెక్టార్-29, <br />నోయిడా-201301 (న్యూ ఢిల్లీ) * వెల :రు.795/- * పుటలు :290 * విడుదల: 2006 * ఐ.ఎస్.బి.ఎన్ సంఖ్య:'''81-902828-4-0''' |} === వీడియోలు === * '''ఇన్ వార్ అండ్ పీస్ ది లైఫ్ అఫ్ ఫీల్డ్ మార్షల్ శాం మానెక్‌షా, ఎం.సి.''' అనే పేరుతొ ఒక [[డాక్యుమెంటరీ]]ని [[జెస్సికా గుప్తా]] అనే దర్శకురాలు మానెక్‌షా మనవడితో కలసి నిర్మించి [[న్యూఢిల్లీ]]లో తన 90 వ పుట్టినరోజు నాడు విడుదల చేసారు.<br />[https://web.archive.org/web/20080820042607/http://www.unescoparzor.com/samcd.html ఈ వీడియో దొరకు చిరునామా లింక్] * మానెక్‌షా గురించి ఎన్.డి.టి.వి మరణ వార్త, అయన జీవితం గురించి వీడియో కథనం [http://www.youtube.com/watch?v=WUMR23Z2QJY&feature=related లింకు] * మానెక్‌షా గురించి టైమ్స్ నౌ [[వీడియో]] కథనం [http://www.youtube.com/watch?v=lVZOiq3viFQ లింకు] == బయటి లింకులు == * శాం హోర్ముస్‌జీ ఫ్రేంజీ జెమ్‌షెడ్జీ మానెక్‌ షా గురించి వివరాలు : [https://web.archive.org/web/20071118145155/http://indianarmy.nic.in/army_chief/10fm_manekshaw.htm భారత సైనిక దళం అధికారిక వెబ్సైట్ లింకు] * దేశం ఒక గొప్ప వీర సైనికుడిని కోల్పోయింది:''రక్షణ మంత్రి ఆంటోనీ, ప్రెస్ బ్యూరో అఫ్ ఇండియా విడుదల'' [http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=39838 లింకు] == ఇవికూడా చూడండి == {{వికీవ్యాఖ్య}}{{Commons category}} ==మూలాలు== <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|30em}}</div> {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:2008 మరణాలు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] tw82l3oe2xwz7kfb97dasfa9ctr19d3 0 84127 4941069 4921812 2026-08-21T12:10:57Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941069 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=అక్టోబరు 2016}} [[దస్త్రం:Kommukoya Artists Performance in Independence Day Celebrations at Golconda Fort (15.08.2018) 05.jpg|thumb|కోయ మహిళల నృత్యం]] కోయ అనేది ఆంధ్ర ప్రదేశ్,[[తెలంగాణ]] లో నివసించే ఒక [[గిరిజన]] [[తెగ]]. [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు తెగల జాబితా]]లో 18వ కులం. వీరు ఇంద్రావటి, [[గోదావరి]],పెన్ గంగా, శబరి, [[సీలేరు]] నదుల ప్రాంతాల్లోను,బెజ్జుర్, బస్తర్, కొరాపూట్,[[ఆసిఫాబాద్]] జిల్లా కాగజ్ నగర్ [[మంచిర్యాల]], వరంగల్, [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]], ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో విస్తరించియున్న దట్టమైన అడవులైన తూర్పు కనుమలలోను కనిపిస్తారు. భారతీయ కుల వర్గీకరణ ప్రకారం వీరు షెడ్యూల్ ట్రైబ్ గ్రూపుకి చెందినవారు. 1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం వీరి సంఖ్య 1,40,000. దేశభక్తి, ఐక్యత ఎక్కువగా ఉన్న వీరు 1880 లో బ్రిటీషు పాలనపై తిరుగుబాటు చేశారు. భారతీయ స్వాతంత్ర్య పోరాట చరిత్ర ప్రకారం దీనినే కోయ తిరుగుబాటు అని అంటారు. కోయవారు మాట్లాడే భాష కోయి - తెలుగు భాషకు పోలికగా ఉంటుంది. [[దస్త్రం:Kommu Koya Team in Folk Artforms Rally on 3rd June 2018.jpg|thumb|కొమ్ముకోయ కళాకారుల బృందం]] కోయవారి నమ్మకం ప్రకారం మొదటిగా జీవి నీటిలోని పుట్టింది. నాలుగు సముద్రాల మధ్య ఘర్షణ ఏర్పడి అందులోంచి నాచు, కప్పలు, చేపలు, సన్యాసులు పుట్టుకొచ్చారు. ఆఖరిగా దేవుడు పుట్టుకొచ్చి తునికి, రేగు పళ్ళను సృష్టించాడు. 18 వ శతాబ్దంలో మరాఠాలు పెట్టిన చిత్రహింసలు భరించలేక కొండల్లో తలదాచుకున్నారు. ఈ సమయంలో యాత్రికులు వీరిని అనాగరికులు గా పరిగణించేవారు. తరువాతి కాలంలో నిజాంవారు భద్రాచలం తాలూకాను బ్రిటీషువారి ఇచ్చారు. ఆప్పుడు ఆ డివిజన్ లో 225 కోయ గ్రామాలుండేవి. కోయవారిలో రాచకోయ, లింగదారి కోయ, కమ్మర కోయ, అరిటి కోయ అనే ఉప కులాలున్నాయి. ఈ ఉపకులాల్లోనే ఆహారపు అలవాట్లు ఒకలా ఉండవు. లింగదారి కోయలు గొడ్డు మాంసం తినరు - ఇతరులతో భోజనం చేయరు. కులాంతర వివాహాల వచ్చే నష్టాలను నివారించడానికి కొన్ని పూజలు చేస్తారు. రాచ కోయలు గ్రామ పెద్దలుగా ఉంటారు. పండుగ సమయాల్లో వీరు కూడా కొన్ని పూజలు చేస్తారు. కమ్మర కోయలు వ్యవసాయ పనిముట్లను తయారు చేస్తారు. ==కోయభాషపై కొన్నిమాటలు== *[[సవరలు]], కోయలు మొదలయిన మోటు జనులు సంఘములలో అందరూ ఒక్క విధమయిన భాషే మాట్లాడుతారు; శిష్ట భాష అనీ గ్రామ్య [[భాష]] అనీ తారతమ్యము ఉండదు. నాగరికులతో సంబంధముగలవారు కొందరు నాగరికుల మాటలు కొన్ని తమ భాషలో కలిపి వాడుకొంటారు. వాటి ఉచ్చారణ సరిగా ఉండకపోయినా, అందరూ వాటిని మెచ్చుకొంటారు. గాని నాగరికులు వాటిని “అపభ్రంశ” మంటారు. వర్ణవ్యవస్థ యేర్పడ్డ సంఘములలో భాషావ్యవస్థ కూడా ఏర్పడుతుంది. మాట్లాడేవారి ప్రతిష్ఠ, గౌరవము, కులీనత్వము మొదలయినవాటిని బట్టి వారి భాష “శిష్ట భాష” అని మెప్పుపొందుతుంది; అట్టి వారితో సహవాసము చేత, ఇతర జాతుల వారికి కూడా శిష్ట భాష అలవడుతుంది. క్రమక్రమముగా ఈ “శిష్టభాష” సంఘములో వ్యాపిస్తుంది. “దేశభాష” అనేది ఈలాగుననే ఏర్పడుతుంది.-గిడుగు రామమూర్తి పంతులు *వెయ్యేళ్ళ క్రితమే ‘స్థిరపడ్డ’ తెలుగును ‘కోయ, సవర, చచ్చట’ భాషల్లాంటి కేవల వ్యవహార దశకూ ఆటవిక స్థితికి దించరాదు-గ్రాంథిక భాషావాదులు '''• కోయ గిరిజనుల పంచాయతీ విధానం''': కోయ గిరిజనులకు సంబంధించి ప్రత్యేక న్యాయ విధానం అమలులో ఉండేది. వీరి సమాజంలో వీటికి సంబంధించిన అంశాలు అంతర్లీనంగా కొనసాగుతూ వస్తుంటాయి. తమ తెగ ఆచార వ్యవహారాలు దీనిని అనుసరించే ఉంటాయి. దీనిలో తెగకి సంబంధించిన ప్రత్యేక వ్యక్తుల ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. వీరు వంశపారంపర్యంగా విధులను నిర్వహిస్తూ వారి ఆచారవ్యవహారాలు గౌరవం కల్పిస్తూ తీర్పును వెళ్ళడిస్తారు.ఐతే వ్యక్తుల మధ్య కులాల మధ్య ఎలాంటి పొరపాట్లు జరిగినా, నష్టం కలిగినా తెగకు సంబంధించిన ప్రత్యేక వ్యవస్థ ద్వారా విచారిస్తారు. '''• వ్యక్తులు -ప్రాధాన్యత''': పంచాయతీ పరిష్కారానికి గూడెంకు సంబంధించి ప్రత్యేకమైన వ్యక్తులు ఉంటారు.వీరితో పాటుగా గూడెంకు సంబంధించిన కొందరు వ్యక్తులు కూడా ఉండి వారు ఆయా గోత్రానికి ప్రతినిధులుగా వ్యవహరిస్తారు.వారిలో '''1.పటేల్:''' ఇతడే గూడెంకు సంబంధించి పెద్ద. ఈ పదవి సాధారణంగా ఆ గూడాన్ని ఏర్పాటు చేసినపుడు ఉన్న మెుదటి వ్యక్తికి సంక్రమిస్తుంది. గిరిజనులు ఎక్కువ కాలం ఒకే చోట నివాసం చేయరు.ఇలా ఒకచోటి నుండి మరొక చోటికి వెళ్ళాళంటే పటేల్ సలహా, అనుమతి అవసరం.విచారణ అనంతరం తుది తీర్పును పటేల్ వెళ్ళడిస్తాడు. క్రమంగా వంశ పారపర్యంగా ఆ కుటంబానికి చెందిన వ్యక్తులు పటేల్ గా వ్యవహరించే అధికారం సిద్ధిస్తుంది. '''2.పిన పెద్ద:''' పటేల్ తర్వాత రెండవ ప్రాధాన్యత కలిగిన వ్యక్తి పిన పెద్ద. ఇతను కూడా గూడెం ఏర్పడినపుడు ఉన్న ప్రధాన వ్యక్తి.పంచాయతీ విధానంలో ఇతని తీర్పు కూడా కీలకమైనదే. '''3.పూజారి:'''గూడెంకు సంబంధించిన కుటుంబాలకు, ఆ గూడెంలోని దేవతలకు పూజిస్తూ పూజరిగా పిలవబడతాడు.ఇతను కూడా వంశపారంపర్యంగా విధులను కొనసాగించే హక్కు ఉంది. గూడెంకు సంబంధించిన సామూహిక పూజా కార్యక్రమాలు, మంచిరోజు, ముహూర్తాన్ని నిర్ణయించేది పూజారే.కేవలం పూజలకే కాక గూడెంకు సంబంధించిన పంచాయతీలో ప్రధాన వ్యక్తిగా ఇతనికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. '''4.ఏపారి:''' గూడెంకు సంబంధించిన సామూహిక పనులు, సమాచారాన్ని ప్రజలందరి చేరవేయడం ఇతని ప్రధాన కర్తవ్యం. పంచాయతీ జరిగే సమయంలో అందరినీ పిలుచుకురావడం, కుల పెద్దలు చెప్పిన విధులను నిర్వర్తిస్తుంటాడు. '''• పంచాయతీ రకాలు''': గతంలో భూ ఆక్రమణ, అక్రమ సంబంధం లాంటివి పెద్దల దృష్టికి తీసుకువచ్చి పంచాయతీ ఏర్పాటు చేసి పెద్దల సమక్షంలో పరిష్కారం జరిపేవారు.ఇలా తిరిగి జరగకుండా ఆ తెగకు సంబంధించిన ప్రజలు జాగ్రత్త పడేవారు.పంచాయతీలో ప్రధానంగా తిట్టుకోవడం, కొట్టుకోవడం, ఆలూమగల పంచాయతీ, దొంగతనాలు, ఆక్రమణలు, భూ తగదాలు, అత్తాకోడళ్ళ పంచాయతీ, ఆస్తి తగాదాలు, విడాకులు, అక్రమసంబంధం, బలాత్కారం వంటి ఎన్నో రకాలైన పంచాయతీలు ఉంటాయి. ఇందులో చాలా వరకూ ఆవేశంతో కూడుకుని చేసుకునే పంచాయతీలే ఉంటాయి. '''•శిక్షలు-విముక్తి చర్యలు''': తెగకు మచ్చ తెచ్చే విధంగా కట్టుబాట్లను అధిగమించినపుడు వెలివేయడం తీవ్రమైన శిక్ష.అటువంటివారికి ఇటు గూడెం నుండి కాకుండా పొరుగు గూడాలకు కూడా విషయం తెలియడం వల్ల వీరిని దరికి రానివ్వరు.శిక్షను అనుభవించేవారు నీళ్లు ముట్టరాదు, పండుగల్లో పాలుపంచుకోరాదు.వారికి ఆపద వస్తే పలకరించరు.ఇలాంటి కఠిన నియమాలు అమలుచేయడం వల్ల కొన్ని రోజుల్లోనే తప్పును గ్రహించి తిరిగి కులంలో కలవడానికి పెద్దల అంగీకారం తీసుకుని శిక్షల నుండి విముక్తి పొందేవారు. కోయ తెగ వారు అనేక పండుగలను జరుపుకుంటారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి. '''భూమి పండుగ (విద్ద పండుగ) :''' ఇది వీరు జరుపుకునే మొట్ట మొదటి పండుగ .దీనిని మే మొదటి వారం నుండి జూన్ మొదటి వారం వరకు జరుపుకుంటారు. ఈ సమయంలో మొదట విత్తనాలు చల్లుతారు. '''పచ్చ పండుగు''' ''':''' విత్తనాలు మొలకట్టిన సమయం నుండి కలుపు తీసే సమయం వరకు ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. '''కొత్తల పండుగ కుర్మన్ పండుగ''' ''':''' పంట చేతికి వచ్చే సమయంలో ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. ఆ తరువాత కొత్త ధాన్యాన్ని సేవిస్తారు. '''చిక్కుళ్ళ పండుగ:''' ఈ పండుగలో చిక్కుడు కాయలు కాల్చుకుని, కోడిని కోసి దేవుడికి నైవేద్యం به خورد شد '''చీపురు పండుగ:''' అడవి నుండి చీపురు పుల్లలను కోసే సమయంలో ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. '''దాటుడు ఎండుగు''' ''':''' అడవికి వెళ్ళిన ఆవులు, ఎద్దులు, మేకలు, బర్రెకు ఎటువంటి హాని జరగకుండా. క్షేమంగా ఇంటికి తిరిగి రావాలని ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. '''ముత్యాలమ్మ పండుగు:''' ప్రజలు ఎటువంటి అనారోగ్యానికి గురికాకుండా క్షేమంగా జీవించాలని ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. '''దేవతలు''' '''ఇలావేల్పులు :''' కోయ తెగ ప్రజలు తమ పూర్వీకుల ఆత్మలను దేవతలుగా (దూమ దేవత, డ్యూమా) పూజిస్తారు. వారి శ్రేయస్సు కోసం, వ్యాధులు, కరువు వంటి వాటి నుండి రక్షణ కోసం పూర్వీకులను శాంతింపజేయడానికి వారు తరచుగా ఆచారాలు, బలులు నిర్వహిస్తారు. అటువంటి వాళ్లే ఈ సమ్మక్క - సారక్క , వాళ్ళు కొలిచే దేవతలు వేరే ఉంటారు , అలాంటి 730 పైగా దేవతలు ఉన్నారు వాళ్ళకి కూడా జాతర లు కొలుపులు వివిధ ప్రాంతాల్లో సమయాను సారం జరుగుతూ ఉంటాయి , ఈ దేవతల అర్చనకు సంబంధించి 7 ముక్యమైన గోత్రాలు అనుకుంటే , వారి వారి కుటుంబాలను బట్టి ఇలవేల్పలు ఉన్నాయి . 2020 తరువాత కోయ జాతి అభ్యున్నతి కోసం ఇలావేల్పులు ఉన్న వాళ్ళందరూ కలిసి ఒక సంఘం గా ఏర్పడి ఛత్తీస్ గఢ్ , తెలంగాణ , ఆంధ్ర, ఒరిస్సా ప్రాంతాల నుంచి ఆచారాలు కట్టుబాటులు తిరిగి పినరుద్దరించే కారక్రమాలు వివిరివిగా జరుగుతున్నాయి , '''సమ్మక్క సారక్క జాతర:''' గిరిజన జాతరలో అతి ముక్యమైనది గ ఈ జాతర ప్రసిద్ధి ఎందుకు చెందినది అంటే ముఖ్య కారణం గిరిజనుల ఇలావేల్పులు, ఇతర దేవతలు , అన్ని రకాల దేవత కొలుపులు చేసే వారు అందరు ఈ గద్దె మీద వారి వారి సంప్రదాయాలు తగ్గట్టు పూజలు చేస్తారు , ఈ కొలుపులలో 128 ఇలావేల్పులు వారు , 7 గోత్రాల కోయ కుటుంబీకులు , 9 తెగల గిరిజనులు చెయ్యటం వలన జాతర 3 రోజులు పడుతుంది , డబ్బులు , బూరలు , పాటలు , గాధలు , కధలు , పూజలు , మంత్రాలూ , నైవేద్యాలు , ఆ ప్రాంతం మరు మోగుతుంది కాబట్టే గిన్నీస్ బుక్ రికార్డ్స్ లో చోటు సంపాదించ గలిగింది . సాధారణంగా ఈ జాతరను ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఫిబ్రవరి రెండవ వారం జరుపుకుంటారు. 2025 సంవత్సరానికి జనవరి మాసం చివరి 3 రోజులు ఈ సమ్మక్క - సారక్క జాతరకు కేటాయించారు.ఈ సారి ప్రభుత్వం 150 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించింది . '''ఆత్మలు వంటిమీదకి రావటం (శరీరంలోకి):''' * వారి నమ్మకాలలో, కొన్ని సందర్భాలలో (ముఖ్యంగా ఆచారాలు, పూజల సమయంలో) [./Https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadStash/file/1c68lx2ccpu8.he0nmp.13842215.webm దైవశక్తులు లేదా పూర్వీకుల ఆత్మలు పూజారి (లేదా మంత్రగాడు) వంటివారిపైకి వస్తాయని] (ఆవహిస్తాయని) విశ్వసిస్తారు. * '''ఆకస్మిక మరణాలు కనుక్కోవటం:''' ** వారి సమాజంలో ఏదైనా ఆకస్మిక లేదా అసాధారణ మరణం సంభవిస్తే, దాని వెనుక ఉన్న కారణాన్ని తెలుసుకోవడానికి వారు పూజారులు లేదా దిశారి వంటి వారి ద్వారా ప్రత్యేక ఆచారాలు, మంత్రాలను అనుసరిస్తారు. ఈ మరణాలు దుష్ట శక్తులు లేదా దేవతల ఆగ్రహం వల్ల సంభవించాయని వారు భావిస్తారు. * '''చనిపోయిన తరువాత చేసే ఆచారాలు:''' ** కోయలు సాధారణంగా మృతదేహాలను '''దహనం''' లేదా '''పూడ్చిపెట్టడం''' చేస్తారు. ** చనిపోయిన వారికి పది రోజుల తర్వాత '''దశాహం (బుడా ఆచారం)''' వంటి కర్మలు నిర్వహిస్తారు. ** వీరు తమ పూర్వీకుల జ్ఞాపకార్థం గ్రామం వెలుపల '''మెన్‌హిర్‌లు (Menhirs)''' లేదా స్మారక స్తంభాలను నిర్మించడం ఒక ముఖ్యమైన ఆచారం. == ఇవి కూడా చదవండి == * [[కోయ నృత్యం]] ==లంకెలు== *http://www.peoplesoftheworld.org/hosted/koya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130306004205/http://www.peoplesoftheworld.org/hosted/koya/ |date=2013-03-06 }} *http://en.wikipedia.org/wiki/Koya_language *http://garph.co.uk/IJARMSS/Nov2012/1.pdf జానపద గిరిజన విజ్ఞానం జాతీయ సదస్సుల పత్రాలు (పెజీ 93-95) == ఇతర పఠనాలు == * {{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.370778|title=మానుషశాస్త్రం - ఆదిమ నివాసులు|last=ఎ.అయ్యప్పన్|date=1944}} [[వర్గం:తెగలు]] [[వర్గం:కులాలు]] e26dqgp2bwwbox93a5rxf1tp81dnzlm 0 93004 4941175 4919571 2026-08-21T16:15:49Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941175 wikitext text/x-wiki [[File:Araku Tribal Dancers.jpg|right|250px|[[అరకు లోయ]]లో నాట్యం చేస్తున్న గిరిజన మహిళలు.]] '''గిరిజనులు ( ఆదివాసీలు) ''': భిన్న జాతుల సమాహారమైన భారత ఉపఖండంలో అనేక గిరిజన సముదాయాలు నివసిస్తున్నాయి 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దేశంలో వీరి సంఖ్య 10 కోట్లు. ఆదివాసీలు తమదైన ప్రత్యేక సంస్కృతి, సంప్రదాయం, సామాజిక విలువలను కలిగి ఉంటారు. ఆదివాసీలు నివసించే ముఖ్య రాష్ట్రాలు :[[ఒడిషా]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[చత్తీస్‌ఘడ్]], [[రాజస్థాన్]], [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]], [[బీహార్]], [[జార్ఖండ్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[మిజోరం]], [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]], [[ఈశాన్య రాష్ట్రాలు]]తో పాటు దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాాలలో మైనారిటీలుగా ఉన్నరు https://www.facebook.com/tribaldevelopmentmissionTDM [[దస్త్రం:ట్రైబల్ డెవలప్ మెంట్ మిషన్ (టిడియం) లోగో.jpg|thumb]] '''[https://www.facebook.com/tribaldevelopmentmissionTDM గిరిజనులకు కల్పించబడిన రాజ్యాంగ హక్కులను అమలుపరచడానికి కృషి చేయడంతోపాటు, షెడ్యూల్ తెగల సామాజిక సాధికారత ,సమానత్వం, సంక్షేమం సాధించడమే ధ్యేయంగా ట్రైబల్ డెవలప్ మెంట్ మిషన్(టిడియం) ఏర్పాటయింది.]''' * 1. [[నాగాలు]]: వీరు [[అస్సాం]], [[మయన్మార్]] (Myanmar) లోని గిరిజన తెగలను పోలి వుంటారు. ఇండొ-మంగోలాయిడ్ కుటుంబానికి చెందుతారు. నాగాలలో 14 ముఖ్యమైన తెగలు ఉన్నాయి. అవి: 1. అంగమి 2. ఆవొ 3. చఖెసంగ్ 4.ఛాంగ్ 5.ఖెముంగన్ 6.కొన్యాక్ 7.లోఠా 8.ఫొమ్ 9.పొచురి 10.రెంగ్మా 12.సంగ్తం 1 3.యించుంగ్ 14. జిలాంగ్. * 2. ఒడిషా గిరిజనులు : 1. శంతల 2.సౌర 3.కంధాస్ 4. భూమిహార్ 5.గ్వాండియ. [[File:Kutia kondh woman.JPG|thumb|right|కోంధ్ మహిళ]] [[File:Great Andamanese scarification pattern 2 - 1901.jpg|thumb|right|అండమాన్ ఆదివాసీల చిహ్నం]] * 3. మేఘాలయ గిరిజనులు : ఖాసీలు * 4. జార్ఖండ్, [[పశ్చిమ బెంగాల్]] ఆదివాసీలు : [[సంతాల్‌]]లు. * 5. ఆంధ్రప్రదేశ్ గిరిజనులు * 6. కేరళ, తమిళనాడు: [[పాలియన్]] ==తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో== [[శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[విశాఖపట్నం]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]], [[వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా|వరంగల్‌]], [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్‌]], [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా|మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా]]ల్లోని గిరిజన ప్రాంతాల్లో చిన్న చిన్న ఆవాసాలు (గ్రామాల కంటే చిన్నవి) ఎక్కువ. ఒక్కో పంచాయతీ పరిధిలో ఇలా అనేక ఆవాసాలు ఉంటాయి.ఈ ఆవాసాలకు గ్రామ పంచాయతి హోదా కల్పించడంతోపాటు స్వీయ నియంత్రణ హక్కుల్ని కల్పిస్తారు. , మానవ మూలం వీరి నుండే ఆవిర్భవించింది అని వివరిస్తుంది. == ఆదివాసి కులాలు == 1.గోండు (రాజ్ గోండ్, కోయుతూర్) 2.కోలం 3.ప్రధాన్ 4.తోటి 5.ఆంద్ 6.మన్నెవార్ 7.చెంచు 8.నాయకపోడు 9.కోయ 10.11.కొండ రెడ్లు మొత్తం 32 తెగలు == చెంచులు == తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు తెగల జాబితాలో 3వ కులం. హరిదాసులు, బుడబుక్కల, కాటికాపరులు, బోయ, కోయ, ఎరుకల, యానాది, లంబాడి మొదలైన ఆదిమ జాతుల్లో చెంచు కూడా ఒకటి. వీరు పూర్తిగా ఆదివాసీలు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చెంచు తెగ ప్రాచీన సంచార తెగలలో ఒకటి. నల్లమల ప్రాంతంలోని కొండలు, గుట్టలే చెంచుల ప్రస్తుత నివాస స్థలం. అంటే కృష్ణానదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో చెంచులు విస్తరించి, అటు నిజాం రాజ్యానికీ, యిటు బ్రిటిషు పరిపాలనలోని మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ‌కి సరిహద్దుగా ఉన్నకృష్ణానదికి ఇరువైపులా వున్న ప్రాంతాల్లో కనిపించేవారు. చెంచులు తెలుగు కూడా మాట్లాడతారు. శ్రీలంకలోని ప్రాచీన తెగ అయిన వెద్దా (vedda) ల మాదిరిగానే చెంచులు కూడా రింగుల జుత్తు, విశాల వదనం, చప్పిడి ముక్కు, పొడవాటి దవడతో పొట్టిగా, నల్లగా ఉంటారు. శరీరాన్ని తమ పూర్వీకులలాగా ఆకులతో చుట్టుకోవడం ఇప్పుడు లేకపోయినా, మగవాళ్ళు గోచీ మాత్రమే పెట్టుకుంటారు. ఆడవాళ్ళు నూలు రవిక, చీర కట్టుకుంటారు.అడవి చెంచుల కన్నా నిరుపేదలు మొత్తం భారతదేశంలోనే ఉండరు. విల్లంబులు, ఒక కత్తి, గొడ్డలి, గుంతలు తవ్వే కర్ర, కొన్ని కుండలు, బుట్టలు, మరికొన్ని చింకిపాతలు - యివే చెంచుల సమస్త ఆస్తిపాస్తులు. చెంచుల్లో వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, స్వాతంత్ర్యం అన్న భావనలు బలంగా కనిపిస్తాయి. చెంచులు వేటనూ, అడవి పండ్లనూ ప్రసాదిస్తుందని విశ్వసించే ఒక దేవతను పూజిస్తారు. హిందువులు పరమాత్మగా పూజించే భగవంతుడిలో కొన్ని లక్షణాలతో సారూప్యం ఉన్న ఒక "ఆకాశదేవుణ్ణి" కూడా చెంచులు పూజిస్తారు. జీవితం దేవుడి వరప్రసాదమేననీ, మరణించిన జీవుడు దేవుడిలో కలిసిపోతాడనీ, చెంచులు బలంగా నమ్ముతారు. హిందూ సమాజ సంపర్కం వల్లే యీ విశ్వాసాలన్నీ చెంచుల ఆలోచనా విధానాల్లోకి ప్రవేశించాయి. అప్పటికప్పుడే ఆశువుగా పాటలు పాడుతూ స్త్రీ పురుషులు నృత్యం చేస్తారు. వీరి ఆటల్లో సింగి సింగడు ప్రధాన పాత్రధారులు, నాయికా నాయకులు. డప్పుకు తగినట్టుగా గంతులేస్తారు. ఇప్పపువ్వు సారా తాగితే మైమరచి కుప్పిగంతులేస్తారు. నెమలి నృత్యం, కోతి నృత్యం వీరి నృత్యాల్లో ముఖ్యమైనవి. చెంచుల కథలు కూడా పూర్వం ప్రసిద్ధి చెందిన జానపద కళల్లో ఒకటి. * పావనంబైన తమిళేటి పరిసరమున వేగి కురువాటికా దేశ విపినభూమి గోవులనుపేరి చెంచుల కులమునందు గడిమికత్తుల నా గలుగ గమ్మి యలదు - (వినుకొండ వల్లభరాయుడు క్రీడాభిరామం) * విలు నమ్ముల్‌ ధరియించి చెంచులు తదాభీలాటవీ మధ్య భూముల కన్పట్టిన నంజలింపుము మహాత్ముండైన భర్గుండు భ క్తుల కిష్టార్థము లీయగోరిన గణస్తోమంబుతో మాయ పం దుల వేటాడుచు భిల్లుడై నరుల కన్నుల్‌ గప్పి క్రీడించెడిన్‌ - ( గుర్రం జాషువా గబ్బిలం) * బోయలు, చెంచులు మొదలైన వాళ్ళకి పాలన్నం పెట్టినంత మాత్రాన విశ్వాసవంతులౌతారు. ఐతే వాళ్ళకి కోపం రావటం కూడా చాలా తేలికే. వాళ్ళ విషయంలో మంచితనంతో ఉండాలి.-యామునిడి రాజనీతి సూత్రాలు * వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రినాయుడు చెంచులను విందుకు పిలిచి వాళ్ళు భోజనం చేశాక 150 మంది చెంచు నాయకులను వరుసగా నిలబెట్టి నరికించాడనీ అందుకే ఆ వధ జరిగిన ఊరి పేరు నరుకుళ్ళపాడుగా మారిందనీ తరువాత తాను చేసిన హత్యలకు పశ్చాత్తాపపడి గుళ్ళూ గోపురాలూ కట్టించాడనీ చరిత్ర. * ఆదిమ గిరిజన జాతి అయిన చెంచులు అంతరించిపోతున్నారు. నల్లమల అడవికి మాత్రమే పరిమితమైన ఈజాతి క్రమంగా కాల గర్భంలో కలిసిపోతోంది. (సాక్షి 21.10.2008). * అస్తిత్వ ప్రమాదంలో చెంచులు (ఆంధ్రజ్యోతి 28.12.2008). [[దస్త్రం:Chenchu tribal hunting.jpg|thumbnail|వేటాడుతున్న చెంచు]] క్షయ, మలేరియా వంటి వ్యాధుల మూలంగా చెంచులు మరణిస్తున్నారు. సంతాన లేమి కూడా ప్రధాన సమస్యగా మారింది. అతి ప్రాచీన ఆదివాసి తెగయైన చెంచు జాతి అస్తిత్వానికే ముప్పు ఏర్పడుతున్నది. మహబూబ్ నగర్, ప్రకాశం, కర్నూలు, గుంటూరు, నల్గొండ జిల్లాల్లోని దట్టమైన నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో వేల సంవత్సరాలుగా జీవిస్తున్నారు చెంచులు.రాష్ట్రంలోని మిగతా జన సమూహాలతో కానీ, ఇతర గిరిజన తెగలతో కానీ, చెంచు తెగకు దగ్గరి పోలికలు లేవు. వీరి మనస్తత్వాలు, అలవాట్లు, మానసిక, శారీరక స్థితిగతులు, సంస్కృ తి భిన్నమైనవి.నల్లమ ల అటవీ ప్రాంతంలోని ఐదు జిల్లాలను పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించి, శాశ్వత నిర్మాణాలు లేని 'నో మాన్ లాండ్'గా ప్రకటించారు. చెంచు పెంటలను పునరావాసం పేరి ట అడవి బయటకు పంపించవద్దని జి.సి.సి నిర్వహణను చెంచు యువతకు అప్పగించాలని వీరు కోరుతున్నారు.చెంచుల వ్యవసాయ భూములు అధికభాగం అన్యాక్రాంతమయ్యాయి. అంతేకాక వీరి విలువైన వనరులు గిరిజనేతరుల చేతికి పోయాయి.చెంచుల ఇలవేల్పులైన శ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి, అహోబిళ లక్ష్మీనరసింహ్మ స్వామి దేవాలయాలు వందల సంవత్సరాలుగా చెంచుల సంరక్షణలోనే ఉండేవి. చెంచులు వీటిని వారసత్వ సంపదగా భావించుకుంటారు. చెంచుల గజ్జల కొండడు, మల్లయ్య తాత దొర వంటి వారు శ్రీశైలం మల్లన్న అర్చకులు. శ్రీశైలం మల్లన్న ఆలయంలో జరిగే పూజాకార్యక్రమంలో చెంచులకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. వీరు పార్వతీ దేవిని తమ ఆడపడుచుగా భావిస్తారు. శ్రీశైల మల్లన్న సన్నిధిలో చెంచులకు ఉద్యోగాలివ్వాలని కోరుతున్నారు. == అభివృద్ధి అంతా పైపైనే - గుడిసెల్లోనే నివాసం .. పక్కా ఇళ్లకు తాళం == * గిరిజనుల్లో ప్రత్యేకత కలిగిన ఒక వర్గం. వారిలో ఎక్కువ మంది బంధువులే. అయినా ఒకటిగా కలిసుండేందుకు ప్రయత్నించరు. ఇతర గిరిజనుల మాదిరిగానే వారు కూడా అభివృద్ధికి దూరంగా ఉండేందుకే మొగ్గు చూపిస్తారు. అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలకు దగ్గరగా ఉన్న గూడేల్లో నివసిస్తున్నప్పటికీ ఆ అభివృద్ధిని అందుకోవడంలో వారు వెనుకబడే ఉంటున్నారు. ఇక మారుమూల దట్టమైన కీకారణ్యంలో ఉన్న చెంచుల మాట చెప్పనక్కర్లేదు. అటు పౌష్టికాహారం, ఇటు వైద్యంతోపాటు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు కూడా అందని ద్రాక్షగానే మిగిలిపోతున్నాయి. అంతా కలిసి ఒకటిగా ఉండేందుకు చొరవ చూపించకపోవడం, ప్రభుత్వం కట్టించిన పక్కా ఇళ్లలో నివసించేందుకు ఇష్టపడకపోవడం, స్వచ్ఛమైన నీరు లభించకపోవడం వంటి అంశాలు చెంచులను వేధిస్తున్నాయి. ఇదే సమయంలో ప్రభుత్వం నుండి కూడా అవసరమైన ప్రణాళిక లేకపోవడంతో అరణ్యంలో సమస్యల మధ్యనే చెంచులు కాలం వెళ్లదీస్తున్నారు. ఒకరిద్దరు చెంచులు కూడా ఒక గూడేన్ని ఏర్పాటుచేసుకుని ముందుకు సాగడం ఈ పరిస్థితికి అద్దం పడుతోంది. * చెంచులు ప్రధానంగా నల్లమలలోనే కనిపిస్తారు. రంగారెడ్డి, నల్లగొండ జిల్లాల్లో కొంతమంది చెంచులు నివసిస్తున్నప్పటికీ 80 శాతానికిపైగా నల్లమలలోని నాలుగు జిల్లాల అటవీ ప్రాంతంలోనే కనిపిస్తున్నారు. మహబూబ్‌నగర్, కర్నూలు, ప్రకాశం, గుంటూరు, నల్లగొండ, రంగారెడ్డి జిల్లాల్లో దాదాపు 42 వేల మంది చెంచులు నివసిస్తుండగా, వారు తమ కోసం 340 చిన్న చిన్న గూడేలు, పెంటలు ఏర్పాటుచేస్తున్నారు.46 mandals lo 10768 families unnayi.total state population lo 0.055%. ఉన్నది తక్కువ మంది అయినప్పటికీ ఎక్కువ గూడేలు ఏర్పాటుచేసుకోవడం వల్ల ఒక ప్రాంతంలో తక్కువ మంది నివసించే పరిస్థితి నెలకొంది. నలుగురు చొప్పున ఒక పెంటలో నివసిస్తున్న వారు కూడా నల్లమలలో కనిపిస్తున్నారు. పది మంది కన్నా తక్కువగా చెంచులు నివసిస్తున్న పెంటలు 13 ఉన్నాయి. 25 మంది కన్నా తక్కువ చెంచులు నివసిస్తున్న పెంటలు 26 వరకు ఉన్నాయి. ఇంత తక్కువ సంఖ్యలో చెంచులు ఒక పెంటలో నివసిస్తుండడంతో వారికి సంక్షేమ పథకాలు అమలు పరచడం కష్టంగా ఉన్నట్లు అధికారులు చెబున్నారు. బయటకు రమ్మన్నా రావడం లేదని, దీంతో వారికి అభివృద్ధి ఫలాలు అందడం లేదని గిరిజన సంక్షేమ శాఖ అధికారులు చెబున్నారు. రెండు వందల మంది కన్నా చెంచులు ఒక చోట నివసించే గూడేలు కేవలం 60 మాత్రమే ఉండటం పరిస్థితి దయనీయతకు అద్దం పడుతోంది. పర్యాటకంగా, వ్యాపార పరంగా అభివృద్ధి చెందిన పెద్ద పెద్ద పల్లెలకు సమీపంలోని అటవీ పెంటలు, గూడేల్లో కొంతవరకు అభివృద్ధి ఉన్నట్లు బయటకు కనిపిస్తున్నప్పటికీ సామాజిక అభివృద్ధి మాత్రం లేదనే చెప్పవచ్చు. * ఆధునిక ప్రపంచంలో మహిళలు ధరించే చుడీదార్, చీరలు వంటి వస్త్రాలు కొంతమంది ధరిస్తున్నప్పటికీ అక్కడ ఇతర విద్య, ఆరోగ్యం వంటి అభివృద్ధి మాత్రం కనిపించడం లేదు. వైద్యం కోసం వచ్చే వైద్యులు, సిబ్బందికి కూడా సహకరించని వారు కోకొల్లలుగా కనిపిస్తారు. రాకపోతే వైద్యుల నిర్లక్ష్యం అంటూ, వస్తే ఎందుకు వచ్చారని ప్రశ్నించే వారు చెంచుల్లో అధికంగా ఉన్నారు. వైద్యులు వచ్చే సమయంలో ఇళ్లలోకి వెళ్లిపోయి తాళాలు వేసుకోవడం కూడా కద్దు. * ఇక ఎన్ని పక్కా ఇళ్లు నిర్మించినా వాటికి దూరంగా ఉండడం చెంచుల్లో దర్శనమిస్తుంది. పక్కా ఇళ్లలో ఉంటే శుభం జరగదన్న భావం కారణంగా వారంతా ఇప్పటికే గుడిసెల్లోనే కాలం వెళ్లదీస్తుంటారు. ఐటిడిఎ అధ్వర్యంలో నిర్మించిన ఇళ్లు దశాబ్దాల తరబడి తాళాలు వేసే కనిపిస్తున్నాయి. అప్పాపూర్ అనే ప్రధాన గూడెంలో ఐటిడిఎ అధ్వర్యంలో చుట్టుపక్కల చిన్న చిన్న గూడేలన్నింటికీ కలిపి కొన్ని పక్కా ఇళ్లను నిర్మించారు. అయితే నిర్మాణం పూర్తయిన తరువాత ఆ ఇళ్లకు తాళాలు వేసి మళ్లీ తమతమ పెంటలకు వెళ్లిపోయిన చెంచుల సంఖ్య అధికంగా ఉంది. ఇదే పరిస్థితి దాదాపు నల్లమలలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో ఉన్నట్లు అధికారులు చెబుతున్నారు. ఇక అనేక గూడేల్లోని పిల్లల కోసం ఏర్పాటుచేసిన పాఠశాలలు కూడా దీనావస్థలోనే ఉంటున్నాయి. పశువుల పాకలుగా కొన్ని మారిపోతుండగా, మరికొన్ని ఎప్పుడూ తాళాలు వేసే దర్శనమిస్తున్నాయి. ఐదో తరగతి చదివితే గొప్ప అన్న పరిస్థితి చెంచుల్లో ఉండడం గమనార్హం. పదో తరగతి, ఇంటర్ చదివితే వారు అత్యంత విద్యావంతులుగా గుర్తించబడుతున్నారు. ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దడంలో అటవీశాఖ, గిరిజన సంక్షేమం, ఐటిడిఎ అధికారులు సరైన చర్యలు తీసుకోవడం లేదనే విమర్శలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. తాగునీటికి కూడా చర్యలు లేవని చెంచుల నుండి ఆరోపణలు ఉన్నాయి. అనేక ప్రాంతాల్లో స్థానికంగా లభించే ఊటలు, బావుల్లో నీటినే తాగాల్సి వస్తుండడంతో డయేరియా వంటి సమస్యలు తరచూ తలెత్తుతున్నట్లు చెంచులు అంటున్నారు. గిరిజన ప్రాంతాల్లో సేవలందిస్తున్న వైద్యులు కూడా వీరికి స్వచ్ఛమైన నీరు అందించాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతున్నారు. (చిత్రం) మూఢనమ్మకాలతో ప్రభుత్వం నిర్మించిన పక్కా ఇళ్ళలో ఉండటానికి భయపడి...చెంచులు గుడిసెల్లోనే ఉండటానికిష్టపడుతున్నారు (ఆంధ్ర భూమి 2011 జూన్ 6). ITDA శ్రీశైలం పరిధిలో 37 PHCలు, 146 ఉపకేంద్రాలు ఏర్పాటు చేసినట్లు లెక్కలు చెపుతున్నారు అధికారులు. * చెంచులు నివసించే గ్రామాలను 'పెంట' అంటారు. 'పాచిపెంట', 'సున్నిపెంట' వంటి పేర్లు వినగానే అవి 'చెంచుల' నివాసాలుగా గుర్తించవచ్చును. 'తాటిపాక', 'కొలనుపాక' గ్రామ నామాలలోని 'పాక' జైనుల నివాసాలుగా గుర్తించవచ్చును. DTWO డిపార్టుమెంటు కూడా చెంచు కులాన్ని STలు గానే గుర్తిస్తున్నారు కానీ ప్రిమిటివ్ ట్రైబల్ గ్రూప్ (PTG) గా పూర్తి స్థాయిలో అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నారు ఇంకా. ఇంటిగ్రేటెడ్ ట్రైబల్ డెవలప్మెంట్ ఏజెన్సీ (ITDA) కేవలం చెంచుల కోసమే సుందిపెంట, కర్నూలు జిల్లాలో ఉంది. మహబూబ్ నగర్ లో అచ్చంపేట నియోజకవర్గంలోని కొండనాగుల, మన్ననూర్ చెంచులు, ప్రకాశం లోని దోర్నాల గ్రామంలోని చెంచులు మిగతా వారితో పోలిస్తే కొంచెం ఎడ్యుకేషన్ కు ఇంట్రెస్ట్ చూపిస్తున్నారు. వీరికి తగిన సహాయం అందటంలేదు. ఎడ్యుకేషనల్ గా చెంచులు ఇంతవరకు టీచర్ పోస్ట్ దాటి వచ్చిన వారు దాదాపుగా లేరు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల కొరకు కొంతమంది ఇతర కులాల వారు చెంచు కులం సర్టిఫికేట్ తో ఉద్యోగాలు చేస్తున్న వారుకూడా ఉన్నారు. కాని సామాజికంగా పోరాట పటిమ తక్కువగా ఉన్న చెంచులు దీనిపై ఏమిచేయలేక పోతున్నారు. ITDA శ్రీశైలం ప్రాజెక్ట్ సుందిపెంట, కమీషనర్ ఆఫ్ ట్రైబల్ వెల్ఫేర్, హైదరాబాదు ఆధీనంలో పనిచేస్తున్న, ITDA PTG చెంచు శ్రీశైలం అని పేరులోనే ఉన్నా, అందులో ఉద్యోగాలు చెంచు వారితోనే నింపండి అంటే STs లో ABCDలు లేవు కదా అందరూ సమానమే అని ST లంబాడ వాళ్ళకే పోస్టులు పోయే విధంగా పరిపాలిస్తున్నారు. ITDA PTG శ్రీశైలంలోని 34 ఆశ్రమ పాఠశాలలు అన్ని April 2012 నుండి DTWO ఆధీనంలోకి మారినప్పటి నుండి ఆ ITDA తన ఉనికినే కోల్పోవడం ప్రారంభమైది. గతంలోని శ్రీశైలం ప్రాజెక్ట్ ఆఫీసర్స్ ఉన్నప్పుడు నిధులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు బాగా జరిగేవి. కాని 2010 నుండి ఎలాంటి సామజిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు జరగడం లేదు. చెంచులకు లోన్స్ ఇప్పుడు క్లిష్టతరం అయింది. కావున ఎవరు తీసుకోవడం లేదు. ITDA శ్రీశైలం తన ఉనికినే కోల్పోతుంది. చెంచులకు ఆరోగ్య పరంగా చూడటానికి అచ్చంపేట, మహబూబ్ నగర్ జిల్లా యందు గవర్నమెంట్ హాస్పిటల్ పక్కనే పెద్ద హాస్పిటల్ కట్టి 6 సంవత్సరాలు అవుతున్న అది ఏవిధంగా ఉపయోగిస్తున్నారో ఎవరికీ తెలియదు. సిబ్బంది ఎవరు కూడా అక్కడ వుండరు. చెంచులు కొందరు ANM, MPHW లాంటి కోర్సులు చదివిన వారికీ ఉద్యోగాలు చూపించే మార్గాలేవి అధికారులు చేయడంలేదు. భూములు చెంచులకు కొంత ఉన్న చాల మందికి లేవు. అటవీ ఆధికారులు సైతం చెంచులను అటవీ ఫలాలు పొందనీయడం లేదు. STలలో PTG లైన చెంచులను ప్రభుత్వం ఎప్పుడో గుర్తించింది కానీ ఇప్పటి పాలకులకు తెలియక ఇంట్రెస్ట్ లేక వారి జీవితాలని గాలికి, అడవి దేవతకు వదిలేసినట్లుగా తోస్తుంది. PESA చట్టం, అటవీ హక్కుల చట్టం ఉన్నా, పని చేయడం లేదు. నిరుపయోగంగా ఉన్నాయి. == కోయ == [[కోయ]] (Koya) అనేది తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో నివసించే ఒక తెగ. తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు తెగల జాబితాలో 18వ కులం. వీరు ఇంద్రావటి, [[గోదావరి]], [[శబరి]], [[సీలేరు]] నదుల ప్రాంతాల్లోను, [[బస్తర్]], కొరాపూట్, [[వరంగల్]], [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]], ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో విస్తరించియున్న దట్టమైన అడవులైన తూర్పు కనుమలలోను కనిపిస్తారు. భారతీయ కుల వర్గీకరణ (Indian Caste classification) ప్రకారం వీరు షెడ్యూల్ ట్రైబ్ (Schedule Tribe) గ్రూపుకి చెందినవారు. 1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం వీరి సంఖ్య 1,40,000. దేశభక్తి, ఐక్యత ఎక్కువగా ఉన్న వీరు 1880 లో బ్రిటీషు పాలనపై తిరుగుబాటు చేశారు. భారతీయ స్వాతంత్ర్య పోరాట చరిత్ర ప్రకారం దీనినే [[కోయ]] తిరుగుబాటు అని అంటారు. కోయవారు మాట్లాడే భాష కోయి - తెలుగు భాషకు పోలికగా ఉంటుంది. కోయవారి నమ్మకం ప్రకారం మొదటిగా జీవి నీటిలోని పుట్టింది. నాలుగు సముద్రాల మధ్య ఘర్షణ ఏర్పడి అందులోంచి నాచు, కప్పలు, చేపలు, సన్యాసులు పుట్టుకొచ్చారు. ఆఖరిగా దేవుడు పుట్టుకొచ్చి తునికి, రేగు పళ్ళను సృష్టించాడు. 18 వ శతాబ్దంలో మరాఠాలు పెట్టిన చిత్రహింసలు భరించలేక కొండల్లో తలదాచుకొన్నారు. ఈ సమయంలో యాత్రికులు వీరిని అనాగరికులు (Untouchables) గా పరిగణించేవారు. తరువాతి కాలంలో నిజాంవారు భద్రాచలం తాలూకాను బ్రిటీషువారి కిచ్చారు. ఆప్పుడు ఆ డివిజన్ లో 225 కోయ గ్రామాలుండేవి. కోయవారిలో రాచకోయ, లింగదారి కోయ, కమ్మర కోయ, అరిటి కోయ అనే ఉప కులాలున్నాయి. ఈ ఉపకులాల్లోనే ఆహారపు అలవాట్లు ఒకలా ఉండవు. లింగదారి కోయలు గొడ్డు మాంసం (Beef) తినరు - ఇతరులతో భోజనం చేయరు. కులాంతర వివాహాల వచ్చే నష్టాలను నివారించడానికి కొన్ని పూజలు చేస్తారు. రాచ కోయలు గ్రామ పెద్దలుగా ఉంటారు. పండుగ సమయాల్లో వీరు కూడా కొన్ని పూజలు చేస్తారు. కమ్మర కోయలు వ్యవసాయ పనిముట్లను తయారు చేస్తారు. అరిటి కోయలు పాటలు పాడుతారు, వంశ వృక్షాలను వివరిస్తారు. జీవిత భాగస్వామిని చర్చలద్వారా ఎన్నుకొంటారు. ఒక్కొక్కసారి అమ్మాయి (Bride) అబ్బాయి (Bride groom) ఇద్దరూ కలిసి లేచిపోవడం ఆ తర్వాత స్త్రీ పునరుత్పత్తి (Fertility) ని ప్రతిబంబించేలా అమ్మాయి మీద నీరు పోయడం వంటి నాటకోత్తర (dramatic) సన్నివేశాలు జరుగుతాయి. వివాహ వేడుకను రెండు గ్రామస్థులు కలిసి మూడు రోజులు జరుపుకొంటారు. ప్రతి వ్యక్తి ధాన్యాన్ని (grains), మద్యాన్ని (Alcohol) పెళ్ళికూతురి ఇంటికి తీసుకువెళ్ళడం జరుగుతుంది. తాటి కల్లు (Palmyra toddy) ఎక్కువగా దొరికే ఎండాకాలంలో వివాహాలు జరుగుతాయి. దహన సంస్కారాలు (Cremations) విభిన్నంగా జరుగుతాయి. శవాన్ని మంచం మీద పరుండబెట్టి, ఆ శవం ప్రక్కన ధాన్యం, కల్లు, క్రొత్త బట్టలు, డబ్బులు, ఆవు తోక పెట్టి అందరూ మోసుకెళ్ళి శవాన్ని తీసుకెళ్ళతారు. గర్భిణీ స్త్రీ, ఐదు నెలల లోపు పిల్లల శవాలను పాతిబెడతారు. 11వ రోజున 'దినం' పాటిస్తారు. ఆ సమయాల్లో ఆత్మ మరలా వచ్చి ఆనకుండ అనే మట్టికుండలో నివసిస్తుందని నమ్ముతారు. == కోయభాషపై కొన్నిమాటలు == * సవరలు, కోయలు మొదలయిన మోటు జనులు సంఘములలో అందరూ ఒక్క విధమయిన భాషే మాట్లాడుతారు; శిష్ట భాష అనీ గ్రామ్య భాష అనీ తారతమ్యము ఉండదు. నాగరికులతో సంబంధముగలవారు కొందరు నాగరికుల మాటలు కొన్ని తమ భాషలో కలిపి వాడుకొంటారు. వాటి ఉచ్చారణ సరిగా ఉండకపోయినా, అందరూ వాటిని మెచ్చుకొంటారు. గాని నాగరికులు వాటిని “అపభ్రంశ” మంటారు. వర్ణవ్యవస్థ యేర్పడ్డ సంఘములలో భాషావ్యవస్థ కూడా ఏర్పడుతుంది. మాట్లాడేవారి ప్రతిష్ఠ, గౌరవము, కులీనత్వము మొదలయినవాటిని బట్టి వారి భాష “శిష్ట భాష” అని మెప్పుపొందుతుంది; అట్టి వారితో సహవాసము చేత, ఇతర జాతుల వారికి కూడా శిష్ట భాష అలవడుతుంది. క్రమక్రమముగా ఈ “శిష్టభాష” సంఘములో వ్యాపిస్తుంది. “దేశభాష” అనేది ఈలాగుననే ఏర్పడుతుంది.-గిడుగు రామమూర్తి పంతులు * వెయ్యేళ్ళ క్రితమే ‘స్థిరపడ్డ’ తెలుగును ‘కోయ, సవర, చచ్చట’ భాషల్లాంటి కేవల వ్యవహార దశకూ ఆటవిక స్థితికి దించరాదు-గ్రాంథిక భాషావాదులు. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు తెగల జాబితా]] == మూలాలు == * http://www.sakshi.com/main/SportsDetailsNormal.aspx?catid=112489&categoryid=1&subcatid=33 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127215247/https://www.sakshi.com/main/SportsDetailsNormal.aspx?catid=112489&categoryid=1&subcatid=33 |date=2020-11-27 }} * http://www.andhrajyothy.com/editshow.asp?qry=/2008/dec/28edit3{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ఆంగ్ల మూలం : Tribes of India : The Struggle for Survival, Cristoph Von Furer-Haimendorf, అనువాదం : అనంత్. * మనుగడ కోసం పోరాటం, * ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆదివాస * NAMASTHE THELANGANA NEWS PAPER, Nov 18,2012- ( Buddaram Ramesh, Council for Social Development.) * http://www.peoplesoftheworld.org/hosted/koya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130306004205/http://www.peoplesoftheworld.org/hosted/koya/ |date=2013-03-06 }} * [[:en:Koya language|Koya language]] * http://garph.co.uk/IJARMSS/Nov2012/1.pdf ==బయటి లింకులు== *[http://www.kamat.com/database/content/adivasis/ ఆదివాసీల బొమ్మలు] [[వర్గం:కులాలు]] [[వర్గం:గిరిజనులు]] hgt3sz694lf9s6qorqvlihavnofat4s 0 93349 4941361 4918010 2026-08-22T05:43:10Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941361 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జింబాబ్వే<br /> ''Republika seZimbabwe''<br /> ''Republiki ya Zimbabwe'' |common_name = జింబాబ్వే |image_flag =Flag of Zimbabwe.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |image_map =LocationZimbabwe.svg |national_motto ="Unity, Freedom, Work" |national_anthem = |official_languages = English |regional_languages = Shona, [[Northern Ndebele language|isiNdebele]] |demonym = Zimbabwean |capital =హరారే |latd=17 |latm=50 |latNS=S |longd=31 |longm=3 |longEW=E |largest_city = capital |government_type =[[:en:semi-presidential system|Semi presidential]], parliamentary, consociationalist republic |leader_title1 =President |leader_name1 = [[Emmerson Mnangagwa]] (2017-) |leader_title2 = Prime Minister |leader_name2 = Vacant |leader_title3 = Vice President |leader_name3 = [[Joseph Msika]]<br />[[Joice Mujuru]] |leader_title4 = [[Deputy Prime Minister of Zimbabwe|Deputy Prime Minister]] |leader_name4 = [[Thokozani Khuphe]]<br />[[Arthur Mutambara]] |area_rank =60వది |area_magnitude =1 E11 |area_km2 =390,757 |area_sq_mi =150,871 |percent_water =1 |population_estimate =13,349,000¹<!--UN WPP--> |population_estimate_rank =68వది |population_estimate_year =జనవరి 2008 |populationk= |population_census_year = |population_density_km2 =33 |population_density_sq_mi =85 |population_density_rank =170th |GDP_PPP =$2.210 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=698&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=68&pr1.y=13 |title=Zimbabwe|publisher=International Monetary Fund|access-date=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year =2008 |GDP_PPP_per_capita =$188<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $4.548 బిలియన్లు<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $200<ref name=imf2/> |sovereignty_type =[[Independence]] |sovereignty_note =from the [[యునైటెడ్ కింగ్ డం]] |established_event1 =రొడీషియా |established_event2 =జింబాబ్వే |established_date1 =నవంబరు 11, 1965 |established_date2 =ఏప్రిల్ 18, 1980 |Gini =56.8 |Gini_year =2003 |Gini_category =<span style="color:#e0584e;">high</span> |FSI =110.1 {{increase}} 1.2 |FSI_year =2007 |FSI_rank =4వది |FSI_category =<span style="color:red;">Alert</span> |HDI ={{increase}} 0.513 |HDI_rank =151వది |HDI_year =2007 |HDI_category =<span style="color:#ffcc00">medium</span> |currency =Zimbabwean dollar ² |currency_code =ZWD |country_code =ZW |time_zone =Central Africa Time |cut_offset =+2 |time_zone_DST =Not observed |c.u.t_offset_DST =+2 |drives_on = left |cctld =.zw |calling_code =263 |footnotes =¹ Estimates explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS.<br /> ² Although it is still the official currency, the [[:en:United States dollar]], [[:en:South African rand]], Botswanan pula, [[:en:Pound sterling]] and [[Euro]] are mostly used instead as the local currency is practically worthless. The US Dollar has been adopted as the official currency for all government transactions with the new power-sharing regime. }} '''జింబాబ్వే''' (ఆంగ్లం : '''Zimbabwe'''), అధికారిక నామం '''రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జింబాబ్వే'''.<ref>{{cite web |title= Zimbabwe |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/zi.html |website= CIA World Factbook |publisher= CIA |access-date= 2019-05-22 |archive-date= 2020-04-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200416053740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/zi.html |url-status= dead }}</ref> ఇది దక్షిణాఫ్రికాలో ఉన్న ఒక భూబంధిత దేశం. దీని పాత పేర్లు '''రొడీషియా''', '''రొడీషియా రిపబ్లిక్''', '''దక్షిణ రొడీషియా'''. దీని దక్షిణసరిహద్దులో [[దక్షిణాఫ్రికా]], నైఋతి సరిహద్దులో [[బోత్సువానా|బోత్సవానా]], వాయవ్యసరిహద్దులో [[జాంబియా]], తూర్పు సరిహద్దులో [[మొజాంబిక్]] దేశాలు ఉన్నాయి. ఇది జామ్బెజీ, లింపోపో నదుల మద్య ఉంది. రాజధాని, దేశంలో కెల్లా అతిపెద్ద నగరమూ హరారే. సుమారు 16 మిలియన్ల {{UN_Population |ref}} జనాభా ఉంది. జింబాబ్వేలో 16 అధికారిక భాషలు ఉన్నాయి.<ref name="language" /> ఇంగ్లీషు, షోనా, నెదెబెలె అధికంగా వాడుకలో ఉన్నాయి. 11 వ శతాబ్దం నుండి ప్రస్తుతం జింబాబ్వే భూభాగాన్ని అనేక వ్యవస్థీకృత రాజ్యాలు పాలించాయి. వలస, వాణిజ్యం కొరకు ఇది ప్రధాన మార్గంగా ఉంది. సెసిల్ రోడ్స్ కు చెందిన బ్రిటిష్ సౌత్ ఆఫ్రికా కంపెనీ 1890 లలో ప్రస్తుత భూభాగాన్ని మొదట గుర్తించింది. ఇది 1923 లో దక్షిణ రోడేషియా స్వయంపాలిత బ్రిటిషు కాలనీగా మారింది. 1965 లో సాంప్రదాయిక శ్వేతజాతి అల్పసంఖ్యాక ప్రభుత్వం ఏకపక్షంగా రోడేషియా పేరుతో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకుంది. ఆ తరువాత అంతర్జాతీయంగా ఒంటరితనం అనుభవిస్తూ, నల్లజాతివారి జాతీయవాద శక్తులతో 15 సంవత్సరాల గెరిల్లా యుద్ధాన్ని ఎదుర్కొన్నది. 1980 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన శాంతి ఒప్పందంతో సార్వత్రిక వోటు హక్కుతో, జింబాబ్వే అనే సార్వభౌమ దేశంగా అవతరించింది. జింబాబ్వే అప్పుడు కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సులో చేరింది. 2002 లో అప్పటి ప్రభుత్వం అంతర్జాతీయ చట్టాలను ఉల్లంఘించినందుకు గాను, దానినుండి సస్పెన్షనుకు గురైంది. 2003 డిసెంబరులో దేశం ఆ కామంవెల్తు సభ్యత్వం నుండి తప్పుకుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి, దక్షిణాఫ్రికా డెవలప్మెంట్ కమ్యూనిటీ (ఎస్.ఎ.డి.సి), ఆఫ్రికా సమాఖ్య (ఎ.యు), కామన్ మార్కెటు ఫర్ ఈస్ట్ అండ్ సౌత్ సంస్థలలో సభ్యదేశంగా ఉంది. దేశం లోని సంపదకు గుర్తింపుగా ఈ దేశాన్ని ఒకప్పుడు "జ్యువెల్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా"గా పిలిచేవారు.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/11/15/robert-mugabe-tarnished-jewel-zimbabwe-now-chance-shine/|title=Robert Mugabe tarnished the jewel that is Zimbabwe. Now is its chance to shine again|first=Boris|last=Johnson|date=15 November 2017|via=www.telegraph.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nybooks.com/articles/2003/04/10/the-jewel-of-africa/|title=The Jewel of Africa|first=Doris|last=Lessing|date=10 April 2003|via=www.nybooks.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabwe-economy-battered-over-the-years/2724325.html|title=What Happened to Zimbabwe, Once Known as The Jewel of Africa?|first=Irwin|last=Chifera}}</ref> 1980 లో రాబర్టు ముగాబే జింబాబ్వే ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు. తన జను-పి.ఎఫ్. పార్టీ అల్పసంఖ్యాక శ్వేతజాతీయుల పాలన ముగిసిన తరువాత ఎన్నికలలో గెలిచింది. 1987 నుండి ఆయన జింబాబ్వే అధ్యక్షుడుగా (2017 లో ఆయన రాజీనామా వరకు) ఉన్నాడు. ముగాబే అధికార పాలనలో రాష్ట్ర భద్రతా దళం దేశంలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. విస్తారమైన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనకు బాధ్యత వహిస్తుంది. <ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?year=2015&dlid=252745|title=Zimbabwe 2015 Human Rights Report|year=2015|access-date=6 May 2016|publisher=[[United States Department of State]] [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]}}</ref> ముగాబే శీతల యుద్ధం విప్లవవాద సామ్యవాద వాక్చాతుర్యంతో పాలన కొనసాగించాడు. పాశ్చాత్య పెట్టుబడిదారీ దేశాల కుట్రలో జింబాబ్వే ఆర్థిక సమస్యలను ఎదుర్కొంటుందని నిందించాడు.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-23431534|title=Zimbabwe's Robert Mugabe|publisher=[[BBC]]|date=16 August 2013|access-date=6 May 2016}}</ref> సమకాలీన ఆఫ్రికా రాజకీయ నాయకులు ముగాబేను విమర్శించారు. ఆయన తన సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక వాదనలను అణిచివేశాడు. అయినప్పటికీ ఆర్చి బిషపు డెస్మండు టుటు అతన్ని "ఒక ఆర్కిటిపల్ ఆఫ్రికన్ నియంత కార్టూను వ్యక్తి" అని పిలిచాడు.<ref>{{cite web |url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2007-03-16-tutu-zimbabwe_N.htm|title=Archbishop Desmond Tutu lambasts African silence on Zimbabwe|publisher=[[USA Today]]|date=16 March 2007|access-date=6 May 2016}}</ref> 1990 ల నుంచి దేశంలో ఆర్థిక క్షీణదశలో ఉంది. అనేక సంక్షోభాలు, అధిక ద్రవ్యోల్బణం ఎదుర్కొంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/blogs/2015/11/29/what_caused_zimbabwe_s_economic_crash.html|title=What Caused Zimbabwe's Economic Crash?|last=|first=|date=29 November 2015|work=Quora|via=Slate|access-date=}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2017 నవంబరు 15 న తన ప్రభుత్వం, జింబాబ్వే వేగంగా క్షీణించే ఆర్థికవ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు జరిగిన నేపథ్యంలో ముగాబేను దేశవాళీ జాతీయ సైన్యం గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.<ref name="cnn_turmoil">{{cite news |url= http://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/ |title= Zimbabwe in turmoil after apparent coup |first1=David |last1=McKenzie |first2=Brent |last2=Swails |first3=Angela |last3=Dewan |work=CNN |access-date=2017-11-15}}</ref><ref name="guardian_confined">{{cite news |date=15 November 2017|url= https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |title= Zimbabwe's Robert Mugabe confined to home as army takes control |work=The Guardian |access-date= 15 November 2017}}</ref> 2017 నవంబరు 19 న జను- పి.ఎఫ్. పార్టీ నాయకుడిగా రాబర్టు ముగాబేను తొలగించి ఆయన స్థానంలో ఉపాధ్యక్షుడు ఎమ్మెర్సను మన్నాగగ్వాను నియమించింది.<ref>{{cite web |title=Ruling party sacks Mugabe as leader |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-42043370 |website=BBC News |publisher=BBC |access-date=19 November 2017}}</ref> 2017 నవంబరు 21 న ముంగాంబే తనను పదవీచ్యుతుని చేయడానికి ముందుగా స్వయంగా రాజీనామా చేసాడు.<ref name="bbc_resigns">{{cite web |title= Zimbabwe's President Mugabe 'resigns' |url= https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-42071488 |website=BBC News |access-date=21 November 2017}}</ref> 2018 జూలై 30 న జింబాబ్వే జనరలు ఎన్నికలు నిర్వహించింది.<ref>{{cite web|url=https://www.zimeye.net/2018/06/14/breaking-record-23-presidential-candidates-for-zimbabwes-july-30-polls/|title=BREAKING- Record 23 Presidential Candidates For Zimbabwe's July 30 Polls {{!}} ZimEye|last=___|language=en-US|access-date=2019-01-17|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117071635/https://www.zimeye.net/2018/06/14/breaking-record-23-presidential-candidates-for-zimbabwes-july-30-polls/|archive-date=2019-01-17|url-status=dead}}</ref> ఎన్నికలలో ఎమ్మెర్సను మన్గాగ్వా నేతృత్వంలోని జను-పి.ఎఫ్. పార్టీ గెలిచింది.<ref>{{cite web|url=https://zwnews.com/latest-news-ed-mnangagwa-beats-nelson-chamisa-to-win-zim-election-2018-zanu-mdc-alliance-zec/|title=BREAKING NEWS: Emerson Mnangagwa wins Zimbabwe Presidential Elections 2018, ZEC|last=Mabhena|first=Charles|date=2018-08-02|website=ZWNEWS {{!}} Zimbabwe News {{!}} Latest Zimbabwe {{!}} Zim News Latest {{!}} Zim Latest News {{!}} Zimnews|language=en-GB|access-date=2019-01-17|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019153122/https://zwnews.com/latest-news-ed-mnangagwa-beats-nelson-chamisa-to-win-zim-election-2018-zanu-mdc-alliance-zec/|url-status=dead}}</ref> ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ ఎం.డి.సి. అలయంసుకు నాయకత్వం వహించిన నెల్సను చమిసా ఎన్నికల ఫలితాలను సవాలు చేస్తూ జింబాబ్వే రాజ్యాంగ న్యాయస్థానానికి ఒక పిటిషన్ను దాఖలు చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.trtworld.com/mea/zimbabwe-s-chamisa-challenges-election-result-19514|website=www.trtworld.com|access-date=2019-01-17|title=ఆర్కైవ్ నకలు|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117070331/https://www.trtworld.com/mea/zimbabwe-s-chamisa-challenges-election-result-19514|archive-date=2019-01-17|url-status=dead}}</ref> మనగగ్వా విజయం తర్వాత న్యాయస్థానం ముగాబే తర్వాత ఆయనను అధ్యక్షుడిని చేసింది.<ref>{{cite web|url=http://www.sabcnews.com/sabcnews/zim-concourt-dismisses-mdcs-challenge-confirms-mnangagwa-winner/|title=Zim ConCourt dismisses MDC's challenge, confirms Mnangagwa winner - SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.|website=www.sabcnews.com|access-date=2019-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-zimbabwe-election-court-idUSKCN1L90W2|title=Top Zimbabwe court confirms Mnangagwa's presidential election victory|date=2018-08-25|work=Reuters|access-date=2019-01-17|language=en}}</ref> ==పేరు వెనుక చరిత్ర == "జింబాబ్వే" పేరుకు షోనా ప్రత్యామ్నాయ పదం అయిన గ్రేటు జింబాబ్వే పదం మూలంగా ఉంది. ఇది దేశంలోని ఆగ్నేయప్రాంతంలో పురాతన శిథిలమైన నగరం ఇప్పుడు రక్షిత ప్రదేశంగా ఉంది. ఈ పదానికి మూలంగా రెండు వేర్వేరు సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. పలు వనరులు జింబాబ్వే పదానికి "డిజింబా - డ్జా - మబ్వే " మూలంగా ఉంటుంది. ఇది షోనా (రాతి ఇల్లు) పదానికి కరంగా మాండలిక అనువాదం. (ఇబ్బా బహువచనం డిజింబా అంటే "ఇల్లు"; బ్యూ బహువచనం మాబ్వే "రాయి").<ref>{{cite web|url= http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html|title= Zimbabwe – big house of stone|publisher= Somali Press|access-date= 14 December 2008|website= |archive-url= https://web.archive.org/web/20110503184153/http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html|archive-date= 3 మే 2011|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite journal|title= Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix|journal= Zambezia|year= 1994|volume= 21|pages= 51–80|author= Lafon, Michel|url= http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|title= Mediated monuments and national identity|author= Vale, Lawrence J.|doi= 10.1080/136023699373774|journal= Journal of Architecture|volume= 4|year= 1999|pages= 391–408|issue= 4}}</ref> కరాంగా మాట్లాడే షోనా (ప్రజలు ప్రస్తుత మాస్వింగ్నో ప్రొవింసు) గ్రేటు జింబాబ్వే పరిసరాలలో నివసించారు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్త పీటర్ గార్లాకే "జింబాబ్వే" డిజింబా-హ్వే సమగ్ర పదం అని సూచిస్తున్నారు. షోనా మాండలికంలోని జెజురు భాషలో "పూజనీయమైన ఇళ్ళు" అని అర్ధం. సాధారణంగా సూచనలు ప్రధాన నాయకుల ఇళ్ళు లేదా సమాధులని సూచిస్తుంది.<ref>{{cite book|last= Garlake|first= Peter|authorlink= Peter Garlake|title= Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology|url= https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl|year= 1973|publisher= Thames & Hudson|location= London, UK|isbn= 978-0-8128-1599-3|page= [https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl/page/13 13]}}</ref> జింబాబ్వే గతంలో దక్షిణ రోడేషియా (1898), రోడేషియా (1965), జింబాబ్వే రోడేషియా (1979) అని పిలిచేవారు. 1960 నుండి నేషనలు రిఫరెన్సు తేదీలలో "జింబాబ్వే" మొట్టమొదటి రికార్డు అయిన నల్ల జాతీయుడు జాతీయవాది మైఖేలు మవెమా గౌరవార్ధం ముద్రించిన నాణెం రూపంలో ఉపయోగించబడింది.<ref name=fontein119120/> ఈ పేరు 1961 లో అధికారికంగా " జింబాబ్వే నేషనల్ పార్టీ " మొట్టమొదటగా ఉపయోగించింది.<ref name=ndlovugatsheni113114/> 19 వ శతాబ్దం చివరలో ఈ భూభాగాఅన్ని బ్రిటిషు కాలనీగా రూపొందించిన సెసిల్ రోడెసు ఇంటిపేరు నుండి "రోడేషియా" అనే పదం స్వీకరించబడింది. ఆఫ్రికా జాతీయవాదులు వలస మూలములు, ఉచ్ఛారణల వలన ఈ పేరు తమ దేశానికి తగనిదిగా భావించారు.<ref name=fontein119120>{{cite book|title= The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage|url= https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font|last= Fontein|first= Joost|location= London|publisher= [[University College London| University College London Press]]|date= September 2006|edition= First|isbn= 978-1844721238|pages= [https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font/page/118 119]–20}}</ref> మావామా ప్రకారము నల్ల జాతీయులందరూ 1960 లో ఒక సమావేశమును నిర్వహించారు. దేశము కొరకు ప్రత్యామ్నాయ పేరును ఎంచుకున్నారు. "జింబాబ్వే"కు ముందు "మత్సోబానా", "మొనోమోటాపా" వంటి ప్రతిపాదనలు జరిగాయి.<ref>{{cite journal|title= What's in a Name? Welcome to the 'Republic of Machobana'|journal= Read on|publisher= Training Aids Development Group|location= Harare|year= 1991|page= 40}}</ref> మతబెలె ల్యాండు జాతీయవాదులు ప్రతిపాదించిన మరొక ప్రత్యామ్నాయం "మాటోపాసు". బులోవేయోకు దక్షిణాన ఉన్న మాటోపాసు హిల్సును సూచిస్తుంది.<ref name=ndlovugatsheni113114>{{cite book|title= Do "Zimbabweans" Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State|last= Ndlovu-Gatsheni|first= Sabelo J.|location= Bern|publisher= [[Peter Lang (publisher)|Peter Lang AG]]|year= 2009|edition= First|isbn= 978-3-03911-941-7|pages= 113–14}}</ref> 1961 లో మవేమా రాసిన ఒక లేఖ "జింబాబ్వేల్యాండు" <ref name=ndlovugatsheni113114/>ను సూచిస్తుంది - కాని 1962 నాటికి "జింబాబ్వే" అనేది నల్లజాతీయ ఉద్యమానికి సాధారణంగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది.<ref name=fontein119120/> ఒక 2001 ఇంటర్వ్యూలో నలుపు జాతీయవాది అయిన ఎడ్సను జ్వోబ్గో మవెమ ఒక రాజకీయ ర్యాలీలో ఈ పేరును ప్రస్తావించాడు. .<ref name=fontein119120/> నల్ల జాతీయవాద వర్గాలు 1964-1979లో రోడేసియాను బుషు యుధ్ధం సందర్భంగా రోడేసియా ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా రెండవ చిమెరూన్యా పోరాటాలలో ఈ పేరును ఉపయోగించాయి. ఈ శిబిరంలో ప్రధాన విభాగాలుగా జింబాబ్వే ఆఫ్రికా నేషనల్ యూనియన్ (1975 నుండి రాబర్టు ముగాబే నేతృత్వంలో), జింబాబ్వే ఆఫ్రికా పీపుల్సు యూనియను (1960 ల ప్రారంభంలో స్థాపించినప్పటి నుండి జాషువా న్కోమో నాయకత్వం వహించినది) ఉన్నాయి.{{citation needed|date=May 2016}} ==చరిత్ర== === పూర్వం 1887 === [[File:Tower, Great Zimbabwe1.jpg|thumb|upright|Towers of [[Great Zimbabwe]].]] పురావస్తు పరిశోధకులు కనీసం 1,00,000 సంవత్సరాల పూర్వమే ప్రస్తుత జింబాబ్వే ప్రాంతంలో మానవ స్థావరాలు ఆరంభం అయ్యాయని సూచిస్తున్నాయి. పురాతన నివాసితులు బహుశా సాన్ ప్రజలు, వారు అర్ధ హెడ్స్, గుహ పెయింటింగ్స్ వెనుక వదిలి. మొదటి బంటు-మాట్లాడే రైతులు 2000 సంవత్సరాల క్రితం బంటు విస్తరణ సమయంలో వచ్చారు.<ref>{{cite web|url=http://www.sahistory.org.za/article/pre-colonial-history-sa|title=Pre-colonial history of SA|last=|first=|date=|website=South African History Online|access-date=17 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702192857/http://www.sahistory.org.za/article/pre-colonial-history-sa|archive-date=2 జూలై 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sahistory.org.za/place/zimbabwe|title=Zimbabwe|last=|first=|date=|website=South African History Online|access-date=19 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107164147/http://www.sahistory.org.za/place/zimbabwe|archive-date=7 జనవరి 2019|url-status=dead}}</ref> 9 వ శతాబ్దంలో జింబాబ్వే పర్వత ప్రాంతాలకు వెళ్ళేముందు మద్య లింపోపో లోయలో మొదట ప్రోటో-షోన భాషలు మాట్లాడే సమాజాలు మొదలైంది. 10 వ శతాబ్దం ఆరంభమైన ప్రారంభమైన షోనా రాజ్యాలకు జింబాబ్వే పీఠభూమి కేంద్రంగా మారింది. 10 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హిందూ మహాసముద్ర తీరంలో అరబ్బు వ్యాపారులతో వాణిజ్యం అభివృద్ధి చేయబడడం 11 వ శతాబ్దంలో మ్యాపుంగుబ్వె రాజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయటానికి సహకరించింది. 13 నుండి 15 వ శతాబ్దాలలో ఈ ప్రాంతంలో ఆధిపత్యం చేసిన షోనో నాగరికతలకు ఇది పూర్వగామిగా ఉంది. మస్వింగో సమీపంలో ఉన్న గ్రేటు జింబాబ్వే శిథిలాలు, ఇతర చిన్న ప్రదేశాలు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. ప్రధాన పురావస్తు ప్రదేశం ఒక ప్రత్యేకమైన రాతి నిర్మాణాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. మొదటి ఐరోపా అన్వేషకులు పోర్చుగల నుండి జింబాబ్వేలో ప్రవేశించిన సమయంలో మాపుంగుబ్వే సామ్రాజ్యం అభివృద్ధి చెందిన వాణిజ్య దేశాలలో మొదటిదిగా మారింది. ఈ రాష్ట్రాలలో బంగారం, దంతాలు, రాగి వస్తువులకు బదులుగా వస్త్రం, గాజు పరస్పర మార్పిడి జరిగింది.<ref name="autogenerated241">{{cite book|title= Historical Archaeology |url= https://archive.org/details/historicalarchae0000unse_l8k7 |last= Hall|first= Martin|author2= Stephen W. Silliman|year= 2005|publisher= Wiley Blackwell|isbn= 978-1-4051-0751-8|pages=[https://archive.org/details/historicalarchae0000unse_l8k7/page/241 241]–44}}</ref> సుమారుగా 1300 నుండి 1600 మద్యకాలంలో జింబాబ్వే రాజ్యం మ్యాపుంగుబ్వేను క్రమంగా ఆక్రమించింది. ఈ షోనా రాజ్యం మరింత అభివృద్ధి చెంది మాపుంగుబ్వే రాతి శిల్పకళపై మరింత విస్తరించింది. ప్రస్తుతం ఇది గ్రేటు జింబాబ్వే రాజధాని సమీపంలోని శిథిలాలలో ఉన్నాయి. సిర్కా 1450 - 1760 జింబాబ్వే ముత్తా సామ్రాజ్యానికి మార్గం ఇచ్చింది. ఈ షోనా రాజ్యం ప్రస్తుత జింబాబ్వేలోని అత్యధిక ప్రాంతాన్ని, మద్య [[మొజాంబిక్]] భాగాలను పాలించింది. ఇది ముటాపా సామ్రాజ్యం, మ్వేనేముటాపా, మొనొముటాపా, మున్హూముటాపా వంటి అనేక పేర్లతో పిలువబడుతుంది. అరేబియా, పోర్చుగలులతో వ్యూహాత్మక వాణిజ్య మార్గంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. పోర్చుగీసు ఈ ప్రాంతంలో ఆధిపత్యం చేయాలని కోరుకున్న ఫలితంగా వరుస యుద్ధాలు ప్రారంభించారు. 17 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి సామ్రాజ్యం పతనావస్థకు చేరుకుంది.<ref name="autogenerated241"/> అంతర్గత భాగంలో అధికరించిన ఐరోపా ఉనికికి ప్రత్యక్ష ప్రతిస్పందనగా రోజ్వీ సామ్రాజ్యం (1684-1834) గా పిలువబడిన కొత్త షోనా రాజ్యం ఉద్భవించింది. శతాబ్దాలుగా సైన్య, రాజకీయ, మతపరమైన అభివృద్ధితో రోజ్వి (అర్ధం "డిస్ట్రాయర్లు") పోర్చుగీసును జింబాబ్వే పీఠభూమి [ఎప్పుడు?] నుండి ఆయుధబలంతో బహిష్కరించారు. వారు జింబాబ్వే, మాపుంగుబ్వే రాజ్యాల రాతి భవన సంప్రదాయాలు తమ ఆయుధబలానికి తుపాకులను జతచేస్తూ, తరువాత సాధించబోతే విజయాలను రక్షించడానికి ఒక వేత్తిపరమైన సైన్యాన్ని నియమించుకున్నారు. .{{citation needed|date= May 2016}} 1821 నాటికి ఖుమలో వంశానికి చెందిన జులు జనరల్ మిజిలికాజీ విజయవంతంగా రాజు షాకాపై తిరుగుబాటు చేసి, అతని స్వంత వంశం నెదేబెలేను స్థాపించాడు. నెదేబెలేను ఉత్తరంవైపు దండయాత్ర ప్రారంభించి ట్రాన్వాలతో పోరాడారు. వారి నేపథ్యంలో విధ్వంసం సృష్టించారు. వారు సృష్టించిన వినాశనం మెఫెకేన్ అని పిలువబడింది. 1836 లో ట్రాన్వాలలో డచ్చి పర్వతారోహకులు ప్రవేశించిన సమయంలో వారు స్వానా బరోలాంగు యోధులు, గ్రిగ్వా కమాండోల సాయంతో ట్వనా తెగను మరింత ఉత్తరం వైపుకు నడిపించారు. 1838 నాటికి ఇతర చిన్న షోనా రాజ్యాలతో, నెదేబెలే రోజ్వీ సామ్రాజ్యాన్ని జయించి వారిని సామతులుగా మార్చాడు.<ref name="zimstudy">{{cite book|last= Nelson|first= Harold|title= Zimbabwe: A Country Study |pages= 1–317|publisher= The Studies | year= 1983}}</ref> 1840 లో మిగిలిన మిగిలిన దక్షిణాఫ్రికా భూభాగాలను కోల్పోయిన తరువాత, మజిలికాజీ, ఆయన తెగ శాశ్వతంగా ప్రస్తుత జింబాబ్వే నైరుతి దిశలో పిలువబడుతున్న ప్రాంతంలో బులవాయో రాజధానిగా మటేబెలెలాండు స్థాపించబడింది. తరువాత షికా యొక్క మాదిరిగానే మజిలికాజీ తన సాంరాజాన్ని సైనిక వ్యవస్థగా నియమించాడు. ఇది మరింత బోయెరు చొరబాట్లు తిప్పకొట్టడానికి అవసరమైనంత స్థిరంగా ఉంది. 1868 లో మజిలికాజీ మరణించాడు. ఒక హింసాత్మక శక్తి పోరాటం తరువాత ఆయన కుమారుడు లోబెంగుల వారసత్వాధికారం సాధించాడు. ===కాలనీ శకం, రొడీషియా (1888–1964)=== [[File:Matabeleland.png|thumb|right|[[Matabeleland]] in the 19th century.]] 1880 లలో సెసిలు రోడెసు బ్రిటిషు సౌత్ ఆఫ్రికా కంపెనీ (బి.ఎస్.ఎ.సి) తో ఐరోపా కాలనీలు ప్రారంభం అయ్యాయి. 1888 లో నెదెబెలె ప్రజల రాజు లాబెంగుల నుండి రోడెసు మైనింగు హక్కుల రాయితీని పొందింది.<ref name="mining">Hensman, Howard (1901). ''Cecil Rhodes: A Study of a Career''. pp. 106–07.<!-- publishing info; ISSN/ISBN needed --></ref> యునైటెడు కింగ్డం ప్రభుత్వానికి మటబెలెల్యాండు, దాని సామతులైన మాషోనాలాండుతో కలిపిన రాచరిక పత్రాన్ని మంజూరు చేసి ఈ రాయితీని అందించింది.<ref name="treaties">[[#Parsons|Parsons]], pp. 178–81.</ref> 1890 లో రోడెసు ఈ పత్రాన్ని పయనీర్ కాలానికి పంపుతూ, మటబెలెలెల్యాండు, షోనా భూభాగాలలో శక్తివంతమైన సాయుధ బ్రిటిషు సౌత్ ఆఫ్రికా పోలీసు (BSAP) ఏర్పాటు చేసారు. తరువాత షొనా భూభాగంలో సాలిస్బరీ (ఇప్పుడు హరారే) కోటను స్థాపించి ఈ ప్రాంతంలో యూరోపియను కంపెనీ పాలన ప్రారంభించారు. ప్రాంతం. 1893, 1894 లో వారి కొత్త మాగ్జిమ్ తుపాకుల సహాయంతో బి.ఎస్.ఎ.పి. మొట్టమొదటి మటబెలె యుద్ధంలో నదెబెలెలను ఓడించారు. రోడెసు ఇలాంటి మినహాయింపుల అనుమతులు పొందుతూ [[లింపోపో నది]], టాంకన్యిక సరస్సు మధ్య ఉన్న అన్ని భూభాగాలను కలుపుతూ "జాంబేసియా" అని పిలవబడే ప్రాంతం మీద ఆధీనత సాధించాడు.<ref name="treaties"/> పైన తెలిపిన రాయితీలు, ఒప్పందాల నిబంధనల ప్రకారం <ref name="treaties"/> బ్రిటీష్వారు కార్మికశక్తి, విలువైన లోహాలు, ఇతర ఖనిజ వనరుల మీద నియంత్రణను కొనసాగించడానికి ప్రోత్సాహం లభించింది.<ref name="bsac">Bryce, James (2008). ''Impressions of South Africa''. p. 170; {{ISBN|055430032X}}.</ref> 1895 లో బి.ఎస్.ఎ.సి. రోడెసు గౌరవార్థం ఈ భూభాగానికి "రోడేషియా" అనే పేరు వచ్చింది. 1898 లో దక్షిణ జంబేజీ ప్రాంతం అధికారికంగా "సదరన్ రోడేషియా"గా పిలువబడింది.<ref>Southern Rhodesia Order in Council of 20 October 1898 which includes at seection 4 thereof: "The territory for the time being within the limits of this Order shall be known as Southern Rhodesia."</ref><ref name="adopted">{{cite journal|url=http://www.nrzam.org.uk/NRJ/V3N1/V3N1.htm|title=A Country in Search of a Name|author=Gray, J. A.|year=1956|journal=The Northern Rhodesia Journal|volume=3|issue=1|page=78|access-date=2019-05-22|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430203902/http://www.nrzam.org.uk/NRJ/V3N1/V3N1.htm|url-status=dead}}</ref> తరువాత అది జింబాబ్వే అయింది. ఉత్తరాన ఈ ప్రాంతం వేర్వేరుగా నిర్వహించబడుతూ తర్వాత ఉత్తర రోడేషియా (ప్రస్తుతం [[జాంబియా]])గా పిలువబడింది. దక్షిణాఫ్రికా గణతంత్రంపై రోడెసు జేమ్సను దాడిచేసిన కొద్దికాలం తర్వాత శ్వేతజాతీయుల పాలనకు వ్యతిరేకంగా మలిమొ నాయకత్వంలో నదెబెలె తిరుగుబాటు చేసింది. 1896 వరకు మటబెలెలాండులో రెండవ మటబెలె యుద్ధం మలెమొ హత్యకు గురికావడంతో ముగింపుకు వచ్చింది. 1896 - 1897 సంవత్సరాలలో కంపెనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా షోనా ఆందోళనకారులు చేసిన తిరుగుబాటును (చిమూర్గంగా అని పిలుస్తారు) విఫలం అయింది.{{citation needed|date=September 2015}} ఈ విఫలమైన తిరుగుబాటు అనుసరించి, నదెబెలె, షోనా గ్రూపులు చివరకు రోడెసు పరిపాలనకు పరిమితమయ్యాయి. ఇది ఐరోపావాసులకు అనుకూలంగా అసమానమైన పక్షపాతాలతో భూమిని ఏర్పాటుచేయడానికి అవకాశం కల్పించి ఫలితంగా స్థానిక ప్రజలను స్థానభ్రంశం చేసింది. {{citation needed|date=May 2016}} [[File:1899railroad salisbury.jpg|thumb|1899 లో ఉమాలికి రైల్వే ప్రారంభించబడింది]] 1923 సెప్టెంబరు 12 న దక్షిణ రోడేషియాను యునైటెడ్ కింగ్డంలో చేర్చారు.<ref>Southern Rhodesia (Annexation) Order in Council, 30 July 1923 which provided by section 3 thereof: "From and after the coming into operation of this Order the said territories shall be annexed to and form part of His Majesty's Dominions, and shall be known as the Colony of Southern Rhodesia."</ref><ref>Stella Madzibamuto v Desmond William Larder – Burke, Fredrick Phillip George (1969) A.C 645 – Authority for date of annexation having been 12 September 1923, being the date the Rhodesia (Annexation) Order in Council came into effect</ref><ref name="ReferenceA">''Collective Responses to Illegal Acts in International Law: United Nations Action in the Question of Southern Rhodesia'' by Vera Gowlland-Debbas</ref><ref>Stella Madzibamuto v Desmond William Larder – Burke, Fredrick Phillip George (1969) A.C 645</ref> 1923 అక్టోబరు 1 న దక్షిణ రోడేషియా కొత్త వలస రాజ్యానికి మొట్టమొదటి రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చింది.<ref name="ReferenceA"/><ref>Southern Rhodesia Constitution Letters Patent, 1923</ref> కొత్త రాజ్యాంగం ఆధారంగా 1922 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత దక్షిణ రోడేషియా స్వీయ పాలక బ్రిటిషు కాలనీగా మారింది. అన్ని జాతుల రోడేసియన్లు రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో యునైటెడు కింగ్డం తరపున పనిచేశారు. శ్వేతజాతి ప్రజలకు అనుగుణంగా దక్షిణ రోడేషియా బ్రిటనుతోచేర్చి సామ్రాజ్యం ఇతర భాగానికంటే మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాలకి సరాసరిగా అధికయోధులతో తలపడింది.<ref name="moorcraft"/> 1953 లో ఆఫ్రికా వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పుడు <ref name="fed">[[#Parsons|Parsons]], p. 292.</ref> మద్య రోడేషియాచే ఆధిపత్యం వహించిన " సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ ఫెడరేషన్లో" బ్రిటను రెండు రోడేసియాస్లను నైస్ లాండ్ (మాలావి) తో విలీనం చేసింది. అధికరిస్తున్న ఆఫ్రికా జాతీయవాదం, సాధారణ అసమ్మతి (ప్రత్యేకించి న్యాసాలాండులో) 1963 లో యూనియనును రద్దు చేయడానికి బ్రిటనును ఒప్పించింది. తద్వారా మూడు ప్రత్యేక విభాగాలు ఏర్పడ్డాయి. అయితే బహుళ జాతి ప్రజాస్వామ్యం ఉత్తర రోడేషియా, న్యాసాలాండుకు పరిచయం చేసినప్పటికీ ఐరోపా సంతతికి చెందిన దక్షిణ రోడేసియన్లు మైనారిటీ పాలనను కొనసాగించారు.{{citation needed|date=May 2016}} జాంబియా స్వాతంత్ర్యంతో ఇయాను స్మితు రోడేసియా ఫ్రంటు (ఆర్.ఎఫ్) 1964 లో "సదరన్" అనే పదాన్ని తొలగించింది. "మెజారిటీ పాలనకు ముందే స్వాతంత్రం లేదు" అనే బ్రిటిషు పాలసీ ధిక్కరిస్తూ 1965 నవంబరు 11 న యూనిలేటరలు డిక్లరేషను ఆఫ్ ఇండిపెండెంసు (సక్షిప్తంగా "యు.డి.ఐ.") ను పేరును నిర్ణయించింది. 1776 నాటి అమెరికా ప్రకటన తరువాత స్వయంగా ఇలాంటి నిర్ణయం చేసిన మొట్టమొదటి బ్రిటిషు కాలనీ నిర్ణయంగా ఇది గుర్తించబడింది. స్మితు, ఇతరులు తమ సొంత చర్యలకు దీటుగా అధ్యక్షుని పేరును పేర్కొన్నారు.<ref name="moorcraft">{{cite journal|url=http://www.historytoday.com/paul-moorcraft/rhodesias-war-independence|title=Rhodesia's War of Independence|date=31 August 1990|journal=History Today|volume=40 |issue= 9|first=Paul|last=Moorcraft|quote=[P]er head of (white) population Rhodesia had contributed more in both world wars than any other part of the empire, including the United Kingdom. ... There is little doubt now that after a few resignations here and there, the army, the Royal Navy and even the Royal Air Force (supposedly the most disaffected service) would have carried out any orders to subdue the first national treason against the Crown since the American War of Independence.}}</ref> ===యు.డి.ఐ. అంతర్యుద్ధం (1965–1980)=== [[File:Udi2-rho.jpg|thumb|[[Ian Smith]] signing the [[Unilateral Declaration of Independence (Rhodesia)|Unilateral Declaration of Independence]] on 11 November 1965 with his cabinet in audience.|link=Special:FilePath/Udi2-rho.jpg]] యూనిలేటరలు డిక్లరేషను ఆఫ్ ఇండిపెండెంసు (యుడిఐ) ప్రకటన తరువాత బ్రిటిషు ప్రభుత్వం 1961 - 1968 లో స్మితు ప్రభుత్వంతో చర్చలు విఫలం కావడంతో రొడీషియా మీద అంక్షలు విధించమని ఐక్యరాజ్యసమితికి పిటిషను దాఖలు చేసింది. 1966 డిసెంబరులో సంస్థ పిటిషనుకు అనుకూలంగా స్పందించి స్వతంత్ర రాజ్యంలో మొదటి వాణిజ్య ఆంక్షలను విధించింది.<ref name="eafp">Hastedt, Glenn P. (2004) ''Encyclopedia of American Foreign Policy'', Infobase Publishing, p. 537; {{ISBN|143810989X}}.</ref> 1968 లో ఈ ఆంక్షలు మళ్లీ విస్తరించబడ్డాయి.<ref name="eafp"/> యునైటెడు కింగ్డం రోడెసియా డిక్లరేషను ప్రకటనను తిరుగుబాటు చర్యగా భావించింది. అయితే నియంత్రణను తిరిగి స్థాపించడానికి బలప్రయోగం చేయలేదు. జాషువా న్కోమో " జింబాబ్వే ఆఫ్రికన్ పీపుల్సు యూనియను (ZAPU)", " రాబర్టు ముగాబే " జింబాబ్వే ఆఫ్రికన్ నేషనలు యూనియను (ZANU)" , కమ్యూనిస్టు శక్తులు, పొరుగునున్న ఆఫ్రికా దేశాలచే మద్దతుతో రోడేషియా ప్రధానమైన శ్వేతజాతి ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా గెరిల్లా కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడంతో గెరిల్లా యుద్ధం ఏర్పడింది. ZAPU కు వార్సా ఒప్పందం ద్వారా సోవియటు యూనియను, క్యూబా వంటి దేశాల మద్దతు ఇవ్వబడింది. ఇది మార్క్సువాద -లెనినిస్టు సిద్ధాంతాన్ని స్వీకరించింది; ZANU అదే సమయంలో మావోయిజంతో " పీపుల్సు రిపబ్లికు ఆఫ్ చైనా " నేతృత్వంలోని కూటమితో కలిసి పనిచేసింది. గత ప్రజాభిప్రాయ ఫలితాల ఆధారంగా స్మితు 1970 లో " రోడేషియా రిపబ్లిక్కును " ప్రకటించాడు. ఇది అంతర్జాతీయంగా గుర్తించబడలేదు. ఇంతలో రోడేషియా అంతర్గత సంఘర్షణ తీవ్రమైంది. చివరికి తీవ్రవాద కమ్యూనిస్టులతో చర్చలు ప్రారంభించాలని బలవంతం చేసింది. [[File:Lancaster-House-Agreement.png|thumb|right|Bishop [[Abel Muzorewa]] signs the Lancaster House Agreement seated next to [[Secretary of State for Foreign and Commonwealth Affairs|British Foreign Secretary]] [[Peter Carington, 6th Baron Carrington|Lord Carrington]].|link=Special:FilePath/Lancaster-House-Agreement.png]] 1978 మార్చిలో బిషపు అబెలు ముజరూవా నేతృత్వంలో ముగ్గురు ఆఫ్రికా నాయకులతో స్మితు ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. ఆయన ఒక ద్విజాతి ప్రజాస్వామ్యాన్ని స్థాపించడానికి సౌకర్యవంతంగా ఉంచబడిన తెల్లజాతి జనాభాను విడిచిపెట్టాడు. అంతర్గత పరిష్కారం ఫలితంగా 1979 ఏప్రిల్‌లో ఎన్నికలు జరిగాయి. యునైటెడు ఆఫ్రికా నేషనలు కౌన్సిలు (యుఎన్ఎన్) తో మెజారిటీ పార్లమెంటరీ స్థానాలను గెలుచుకుంది. 1979 జూన్ 1 న, యు.ఎ.ఎన్.సి. అధిపతి అయిన ముజరూవా ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు. దేశం పేరు జింబాబ్వే రోడేషియాగా మారింది. రోడెసియా సెక్యూరిటీ ఫోర్సెసు, పౌర సేవా, న్యాయవ్యవస్థ, పార్లమెంటు సీట్లలో మూడవవంతు శ్వేతజాతీయుల నియంత్రణలో ఉంది.<ref name="endsanctions">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/1/newsid_2492000/2492915.stm|title=On This Day|publisher=BBC News|access-date=14 December 2008 | date=1 June 1979}}</ref> జూన్ 12 న యునైటెడు స్టేట్సు సెనేటు మాజీ రోడేషియాపై ఆర్థిక ఒత్తిడిని పెంచడానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసింది. 1979 లో ఆగస్టు 1 నుంచి 7 వరకు లసకా, జాంబియాలో నిర్వహించిన ఐదవ కామన్వెల్తు హెడ్సు గవర్నమెంటు మీటింగు (CHOGM) తరువాత బ్రిటిషు ప్రభుత్వం ముంకోర్వా, ముగాబే, ఎన్కోమోలను లాంకాస్టరు హౌసు వద్ద ఒక రాజ్యాంగ సదస్సులో పాల్గొనేందుకు ఆహ్వానించింది. ఈ సమావేశం స్వాతంత్ర్య రాజ్యాంగం నిబంధన మీద చర్చించి ఒక ఒప్పంగానికి చేరుకోవడం, జింబాబ్వే రోడేషియాకు చట్టబద్ధమైన స్వాతంత్ర్యానికి వెళ్లడానికి బ్రిటిషు పర్యవేక్షణలో ఎన్నికలు జరగడానికి అంగీకరిస్తే చట్టబద్ధమైన స్వతంత్రం ఇవ్వడం లక్ష్యంగా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref name="chair">Chung, Fay (2006). ''Re-living the Second Chimurenga: memories from the liberation struggle in Zimbabwe'', Preben (INT) Kaarsholm. p. 242; {{ISBN|9171065512}}.</ref> లార్డు కారింటను యునైటెడు కింగ్డం (కామన్వెల్తు వ్యవహారాల విదేశాంగ కార్యదర్శి) పర్యవేక్షణలో 1979 సెప్టెంబరు 10 నుంచి 15 డిసెంబరు వరకు ఏర్పాటుచేయబడిన ఈ చర్చలు మొత్తం 47 ప్లీనరీ సెషన్లను ఉత్పత్తి చేశాయి.<ref name="chair" /> 1979 డిసెంబరు 21 న, ప్రతినిధులు లాంకాస్టరు హౌసు ఒప్పందానికి చేరుకున్నారు. ఇది గెరిల్లా యుద్ధాన్ని సమర్థవంతంగా ముగించింది.<ref name="lancaster">Preston, Matthew (2004). ''Ending Civil War: Rhodesia and Lebanon in Perspective.'' p. 25; {{ISBN|1850435790}}.</ref> 1979 డిసెంబరు 11 న రోడెసియన్ హౌసు ఆఫ్ అసెంబ్లీ బ్రిటిషు వలసరాజ్య స్థితికి తిరిగి రావడానికి 90 నిలకడగా ఓటు వేసింది (ఇయాన్ స్మిత్తో సహా 'ఓ' ఓట్లు). బిల్లును సెనేటు, అధ్యక్షుడు చేత ఆమోదించబడింది. లార్డ్ సోంప్సు కొత్త గవర్నరుగా వచ్చిన కేవలం 2 గంటల తరువాత. 1979 డిసెంబరు 12 న బ్రిటను అధికారికంగా జింబాబ్వే రోడేషియాను దక్షిణ రోడేషియా కాలనీగా నియంత్రించింది, డిసెంబరు 13 న సోమమ్సు తన ఆదేశాలలో రోడేసియాకు జింబాబ్వే రోడేషియా పేరును ఉపయోగించడం కొనసాగుతుందని ప్రకటించారు. బ్రిటన్ డిసెంబరు 12 న బ్రిటను ఆంక్షలు ఎత్తివేసింది, డిసెంబరు 16 న ఐక్యరాజ్యసమితి అంక్షలు ఎత్తివేసింది, యునైటెడ్ నేషన్స్ దాని సభ్యులను పిలుపునిచ్చే ముందు డిసెంబరు 21 న అలాంటి చర్యలను చేపట్టింది. 22-23 డిసెంబరులో జాంబియా, మొజాంబిక్, టాంజానియా, అంగోలా, బోత్సువానా ఆంక్షలను ఎత్తివేసాయి.<ref>Zimbabwe, May 1980/Joint Committee on Foreign Affairs and Defence, Canberra: Government Printer, 1980. p. 122.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> 1980 ఫిబ్రవరి ఎన్నికలలో రాబర్టు ముగాబే ZANU పార్టీ విజయం సాధించాయి.<ref>{{cite web|url=http://richardknight.homestead.com/files/zimletmarch80.htm|title=Letter by George M. Houser, Executive Director of the American Committee on Africa (ACOA), on the 1980 independence election in Rhodesia|author=George M. Houser|access-date=1 December 2007}}</ref> ప్రిన్సు చార్లెసు, బ్రిటను ప్రతినిధిగా 1980 ఏప్రిల్‌లో హరారేలో ఒక వేడుకలో జింబాబ్వే నూతన దేశంగా స్వాతంత్ర్యం పొందింది.<ref>{{cite book |last=Smith |first=Ian |date=2008 |title=Bitter Harvest |url=https://archive.org/details/bitterharvestzim0000smit|location=London |publisher=John Blake Publishing Ltd |page=[https://archive.org/details/bitterharvestzim0000smit/page/367 367] |isbn=978-1-85782-604-3 |author-link=Ian Smith }}</ref> ===స్వతత్రం (1980–present)=== [[File:Zimbabwe, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|upright=1.6|Trends in Zimbabwe's [[Multidimensional Poverty Index]], 1970–2010.]] స్వాతంత్ర్యం తరువాత జింబాబ్వే మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడు కానాను బనానా మొదటగా దేశాధ్యక్షుడుగా (ప్రధానంగా ఆచార పాత్రగా) ఉండేవాడు. ZANU పార్టీ నాయకుడైన రాబర్టు ముగాబే దేశం మొట్టమొదటి ప్రధాన మంత్రి, ప్రభుత్వ అధిపతి.<ref>{{cite book |last1=Godwin |first1=Peter |last2=Hancock |first2=Ian |date=1995 |orig-year=1993 |title='Rhodesians Never Die': The Impact of War and Political Change on White Rhodesia, c. 1970–1980<!-- single quotes are part of the title--> |url= |location=Harare |publisher=Baobab Books |page=312 |isbn=978-0-908311-82-8 |author-link1=Peter Godwin |author-link2=Ian Hancock }}</ref> షోనా స్వాధీనం చేసుకున్నదానికి ప్రతిస్పందనగా మటబెలెల్యాండు పరిసరప్రాంతాలలో వ్యతిరేకత వెంటనే తలెత్తింది. మాట్బెలె అశాంతి గుకురహుండీగా పిలవబడింది.<ref name="watch">Nyarota, Geoffrey (2006). ''Against the Grain'', Zebra, p. 134; {{ISBN|1770071121}}.</ref> ఉత్తర కొరియా-శిక్షణ పొందిన ఉన్నత విభాగాన్ని ఐదవ బ్రిగేడు జింబాబ్వే ప్రధాన మంత్రి నివేదించాడు.<ref name=meredith6273/> మటబెలెలోకి ప్రవేశించి "తిరుగుబాటుదారులకు" మద్దతుగా ఉన్నారని ఆరోపణలతో జరిపిన మారణహోమంలో వేలమంది పౌరులు ప్రాణాలు పోగొట్టుకున్నారు.<ref name=meredith6273>{{cite book| title=Mugabe: Power, Plunder and the Struggle for Zimbabwe| url=https://archive.org/details/mugabepowerplund00mere|last=Meredith|first=Martin|authorlink=Martin Meredith |date= September 2007|origyear=2002|location=New York|publisher=[[Perseus Books Group|PublicAffairs]]|isbn=978-1-58648-558-0|pages=[https://archive.org/details/mugabepowerplund00mere/page/62 62]–73}}</ref><ref name=hill77>{{cite book|title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |url=https://archive.org/details/battleforzimbabw0000hill |last= Hill |first=Geoff |location=Johannesburg |publisher=Struik Publishers|year=2005|origyear=2003|isbn=978-1-86872-652-3|page=[https://archive.org/details/battleforzimbabw0000hill/page/77 77]}}</ref> 5 సంవత్సరాల గుకురహుండీ పోరాటం సమయంలో మరణాల సంఖ్య 3,750 -<ref>{{cite web|url= http://www.rhodesia.nl/Matabeleland%20Report.pdf|title= Report on the 1980s disturbances in Matabeleland and the Midlands, by the Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe, March 1997 – Conclusion – FINAL ESTIMATE: The figure for the dead and missing is not less than 3000. This statement is now beyond reasonable doubt. Adding up the conservative suggestions made above, the figure is reasonably certainly 3750 dead. More than that it is still not possible to say, except to allow that the real figure for the dead could be possibly double 3000, or even higher. Only further research will resolve the issue.}}</ref> 80,000 వరకు ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.<ref name=hill77/> <ref>{{cite web|url=http://www.newzimbabwe.com/news-17562-Gukurahundi%20killed%2080,000%20Eddie%20Cross/news.aspx|title=Gukurahundi killed 80,000: Eddie Cross|access-date=11 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112015104/http://www.newzimbabwe.com/news-17562-Gukurahundi%20killed%2080,000%20Eddie%20Cross/news.aspx|archive-date=12 November 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> మిలిటరీ అంతర్గత శిబిరాలలో వేలాదిమంది వేధింపులకు గురయ్యారు.<ref name=catholiccommission>{{cite web|url= https://archive.org/details/BreakingTheSilenceBuildingTruePeace|title=Breaking the Silence, Building True Peace|last1=Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe|last2=Legal Resources Foundation|date=1 January 1997|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url= https://archive.org/details/BreakingTheSilenceBuildingTruePeace|title=REPORT ON THE 1980s DISTURBANCES IN MATABELELAND & THE MIDLANDS |publisher= [[Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe]]|date=March 1997|access-date=8 August 2015}}</ref> 1987 లో అధికారికంగా ఈ పోరాటం ముగిసింది. తర్వాత నకోమో, ముగాబే వారి సంబంధిత పార్టీలను విలీనం చేసి జింబాబ్వే ఆఫ్రికన్ నేషనల్ యూనియను - పేట్రియాటికు ఫ్రంటు (ZANU-PF) ను సృష్టించారు.<ref name=meredith6273/><ref>{{cite web|url= http://www.badley.info/history/ZANU-PF-Zimbabwe.event.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20081123124818/http://www.badley.info/history/ZANU-PF-Zimbabwe.event.html|archive-date=23 November 2008 | title= Chronology of Zimbabwe |publisher=badley.info|access-date=9 December 2008}}</ref><ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1831470.stm|title=Timeline: Zimbabwe|publisher=BBC News|access-date=9 December 2008 |date=15 October 2009}}</ref> 1990 మార్చిలో ఎన్నికలలో ముగాబే, ZANU-PF పార్టీకి మరో విజయం అందించాయి. ఈ పార్టీ 120 స్థానాలలో 117 స్థానాలు సాధించింది. <ref>{{cite web|url=http://www.eisa.org.za/WEP/zim1990election.htm|title=Zimbabwe: 1990 General Elections|publisher=EISA|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=22 మే 2019|archive-date=5 డిసెంబరు 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205015007/http://www.eisa.org.za/WEP/zim1990election.htm}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.uz.ac.zw/publications/books/pol.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20090902092508/http://www.uz.ac.zw/publications/books/pol.html|archive-date=2 September 2009 |title=Voting for Democracy: A Study of Electoral Politics in Zimbabwe|author=Moyo, Jonathon M.|publisher=University of Zimbabwe|access-date=9 December 2008}}</ref> 1990 లలో విద్యార్థులు, వర్తక సంఘాలు, ఇతర కార్మికులు తరచుగా ముగాబే జాంయు-పిఎఫ్ పార్టీ విధానాలతో అసంతృప్తిని వ్యక్తపరిచేందుకు తరచూ నిరసన ప్రదర్శనలు చేసారు. 1996 లో ప్రభుత్వోద్యోగులు, నర్సులు, జూనియరు వైద్యులు జీతం సమస్యలపై సమ్మె చేశారు.<ref name="l">{{cite news|url=http://africanhistory.about.com/od/zimbabwe/p/ZimbabweHist3.htm|title=A Brief History of Zimbabwe|publisher=about.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080108142024/http://africanhistory.about.com/od/zimbabwe/p/ZimbabweHist3.htm|archive-date=8 January 2008|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eisa.org.za/WEP/zimoverview5.htm|title=Zimbabwe: ZANU PF hegemony and its breakdown (1990–1999)|publisher=EISA|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=22 మే 2019|archive-date=5 డిసెంబరు 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205012226/http://www.eisa.org.za/WEP/zimoverview5.htm}}</ref> ప్రజల సాధారణ ఆరోగ్యం కూడా గణనీయంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది; 1997 నాటికి ప్రజలలో 25% మంది ఎయిడ్సు వ్యాధి బారిన పడ్డారు. ఇది దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని అధిక భాగాన్ని ప్రభావితం చేసింది.<ref name="k">{{cite news |url= http://www.infoplease.com/ce6/world/A0862066.html|title=History of Zimbabwe|work=[[Infoplease]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/history-hiv-aids-africa.htm|title=History of HIV & AIDS in Africa|work=[[AVERT]]|access-date=8 August 2015|archive-date=9 అక్టోబర్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009033735/http://www.avert.org/history-hiv-aids-africa.htm|url-status=dead}}</ref> 1997 లో ZANU-PF ప్రభుత్వానికి భూ పునఃపంపిణీ తిరిగి ప్రధాన సమస్యగా మారింది. 1980 ల నుండి "కోరుకున్న-కొనుగోలుదారు- కోరుకున్న-విక్రేత" వంటి భూ సంస్కరణల కార్యక్రమం ఉనికిలో ఉన్నప్పటికీ అల్పసంఖ్యాక శ్వేతజాతి జింబాబ్వే జనాభా (0.6%) దేశం అత్యంత సారవంతమైన వ్యవసాయ భూమిలో 70% కలిగి ఉంది.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/692638.stm |title=Britain's troubles with Mugabe|publisher=BBC News|date=3 April 2000}}</ref> 2000 లో ప్రభుత్వం దాని ఫాస్టు ట్రాకు ల్యాండు సంస్కరణ కార్యక్రమంతో ముందుకు వచ్చింది. ఇది అల్పసంఖ్యాక శ్వేతజాతి ప్రజల నుండి బలవంతంగా భూసేకరణ చేసి ఆధిక్యతలో ఉన్న నల్లజాతి జనాభాకు పునఃపంపిణీ చేయటానికి ఉద్దేశించబడింది.<ref name="humanrightswatcha">{{cite web|url=https://www.hrw.org/reports/2002/zimbabwe/ZimLand0302.pdf|title= Fast Track Land Reform in Zimbabwe|publisher= [[Human Rights Watch]]}}&nbsp;{{small|(175&nbsp;KB)}}</ref> శ్వేతజాతి ప్రజల భూములను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత నిరంతర కరువులు, బాహ్య ఆర్థికసహాయ క్షీణత, ఇతర మద్దతుల తీవ్రమైన తగ్గుదల కారణంగా సాంప్రదాయకంగా దేశంలోని ప్రధాన ఎగుమతి ఉత్పాదక రంగంగా ఉన్న వ్యవసాయ ఎగుమతులలో పదునైన క్షీణతకు దారితీసింది.<ref name="humanrightswatcha"/> కొంతమంది 58,000 స్వతంత్ర నల్లజాతి రైతులు చిన్న తరహా ప్రయత్నాల ద్వారా క్షీణించిన నగదు పంట విభాగాలను పునరుద్ధరించడంలో పరిమితమైన విజయాన్ని సాధించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/21/world/africa/in-zimbabwe-land-takeover-a-golden-lining.html?pagewanted=all|title=In Zimbabwe Land Takeover, a Golden Lining|work=The New York Times|date=20 July 2012|access-date=21 July 2012|author=Polgreen, Lydia}}</ref> అధ్యక్షుడు ముగాబే, ZANU-PF పార్టీ నాయకత్వం మీద విస్తృతమైన అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు విధించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url= http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/09/st05/st05304-ad01re01.en09.pdf|title=Council Common Position renewing restrictive measures against Zimbabwe |work=Council of the European Union|date=26 January 2009}}</ref> 2002 లో నిర్లక్ష్యమైన వ్యవసాయ నిర్బంధాలు, కఠోర ఎన్నికల దిద్దుబాటు కారణంగా దేశం కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు నుండి సంస్పెండు చేయబడింది.<ref name="tampering">{{cite web |url=http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629145037/http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |archive-date=29 June 2007 |title=Zimbabwe Suspended Indefinitely from Commonwealth|publisher=[[Human Rights First]]|date=8 December 2003|url-status=dead}}</ref> తరువాతి సంవత్సరం జింబాబ్వే అధికారులు స్వచ్ఛందంగా దాని కామన్వెల్తు సభ్యత్వాన్ని రద్దు చేశారు.<ref>{{cite web|url= http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705162909/http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm|archive-date=5 July 2008 |title=Commonwealth website confirms Zimbabwe "terminated" its membership with effect from 7 December 2003 |publisher=Thecommonwealth.org|date=12 December 2003}}</ref> 2002 లో " జింబాబ్వే డెమోక్రసీ అండ్ ఎకనామికు రికవరీ యాక్టు ఆఫ్ 2001 (ZDERA)" అమలులోకి వచ్చింది. ఇది సెక్షను 4 సి, బహుపాక్షిక ఫైనాన్సింగు పరిమితి ద్వారా జింబాబ్వే ప్రభుత్వం క్రెడిటు ఫ్రీజును సృష్టించింది. ఈ బిల్లుకు " బిలు ఫ్రిస్టు " స్పాన్సరు చేసింది. యు.ఎస్. సెనేటర్లు హిల్లరీ క్లింటను, జో బిడెను, రుసు ఫింగోల్డు, జెస్సీ హెల్మ్సు సహ-స్పాన్సరు చేసారు. ZDERA సెక్షను 4C ద్వారా, సెక్షను 3 లో పేర్కొన్న ఇంటర్నేషనలు ఫైనాన్షియలు ఇన్స్టిట్యూషన్లలో డైరెక్టరు ఆఫ్ ట్రెజరీని ఆదేశించడం జరిగింది. "వ్యతిరేకించటానికి, ఓటు వేయడానికి - (1) ఏదైనా రుణ, క్రెడిటు, లేదా జింబాబ్వే ప్రభుత్వానికి హామీ ఇవ్వడం లేదా (2) జింబాబ్వే ప్రభుత్వం యునైటెడు స్టేట్సు లేదా ఏదైనా అంతర్జాతీయ ఆర్ధిక సంస్థకు రుణాల రద్దు లేదా తగ్గించడం. "<ref>{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/bills/107/s494/text|title=Text of S. 494 (107th): Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act of 2001 (Passed Congress/Enrolled Bill version)|date=12 December 2001|publisher=[[GovTrack]]|access-date=29 December 2016}} {{PD-notice}}</ref> 2003 నాటికి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ కూలిపోయింది. ఇది జింబాబ్వే నుండి 11 మిలియన్ల మంది దేశం విడిచి పారిపోయారు. మిగిలి ఉన్న నాలుగింట మూడవభాగం ప్రజలు రోజుకు ఒక డాలరు కంటే తక్కువ ఆదాయంతో జీవించారు. నివసిస్తున్నారు.<ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/searching-for-fuel-and-other-tales-from-zimbabwe/ Searching for fuel and other tales from Zimbabwe, Radio Netherlands Archives, October 1, 2003]</ref> 2005 లో జరిగిన ఎన్నికల తరువాత ప్రభుత్వం "ఆపరేషను మురమ్బత్స్వినా"ను ప్రారంభించబడింది. పట్టణాలు, నగరాలలో వెలుగులోకి వచ్చిన అక్రమ మార్కెట్లు, మురికివాడలను నిర్మూలించే ప్రయత్నంలో పట్టణ పేదలలో గణనీయమైన భాగాన్ని నిరాశ్రయులను చేసింది.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4188702.stm|title=Zimbabwe destruction: One man's story|date=30 August 2005 |publisher=BBC|access-date=19 December 2008}}</ref><ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/driving-out-the-filth-in-zimbabwe/ Driving out the filth in Zimbabwe, Radio Netherlands Archives, January 31, 2007]</ref> జనాభాకు మంచి గృహనిర్మాణాన్ని అందించే ప్రయత్నంగా జింబాబ్వే ప్రభుత్వం ఈ ఆపరేషన్ను వర్ణించింది. అయితే అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనలు వంటి విమర్శకుల అభిప్రాయంలో అధికారులు తమ బాధ్యతలు సరిగా నిర్వహించలేదని వెల్లడైంది.<ref name="muram">{{cite web|url=http://news.amnesty.org/index/ENGAFR460152006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010190256/http://news.amnesty.org/index/ENGAFR460152006|archive-date=10 October 2006 |title=Zimbabwe: Housing policy built on foundation of failures and lies – Amnesty International|date=9 August 2006 |access-date=30 December 2013}}</ref> [[File:Food insecurity in Zimbabwe.svg|thumb|2008 జూన్ లో జింబాబ్వేలో ఆహార అభద్రత చూపిస్తున్న మ్యాప్]] 2008 మార్చి 29 న జింబాబ్వే పార్లమెంటరీ ఎన్నికలతో పాటు అధ్యక్ష ఎన్నికలను నిర్వహించింది. ఈ ఎన్నికల ఫలితాలను రెండు వారాలు నిలిపివేశారు. తరువాత " మూవ్మెంటు ఫర్ డెమొక్రాటికు చేంజి - త్స్వంగిరై (ఎం.డి.సి-టి) పార్లమెంటు దిగువ సభలో ఒక సీటులో అధారిటీ సాధించినట్లు గుర్తించబడింది.{{citation needed|date=May 2016}} 2008 చివరలో జింబాబ్వేలో సమస్యలు, జీవన ప్రమాణాల, ప్రజా ఆరోగ్యం (డిసెంబరులో ప్రధాన కలరా వ్యాప్తితో), అనేక ప్రాథమిక వ్యవహారాలలో సంక్షోభ నిష్పత్తులను చేరుకున్నాయి.<ref name="Carter">{{cite news|url= http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Nov24/0,4675,AFZimbabwe,00.html|date=24 November 2008|title=Carter warns situation appears dire in Zimbabwe|author=Jacobson, Celean|agency=Associated Press|work=Fox News}}</ref> జింబాబ్వేలోని ఆహార అభద్రతా కాలంలో ఎన్.జి.ఒ.లు ప్రభుత్వం నుండి ప్రాథమిక ఆహార సరఫరాదారు బాధ్యతను తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite journal|last=Ndlovu|first=Nompilo|date=2009|title=A case study of Non-Governmental Organisations' (NGOS) responses to food insecurity in Matabeleland, Zimbabwe|url=https://open.uct.ac.za/handle/11427/8951|journal=|access-date=2019-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224001712/https://open.uct.ac.za/handle/11427/8951|archive-date=2019-02-24|url-status=dead}}</ref> 2008 సెప్టెంబరులో Tsvangirai, అధ్యక్షుడు ముగాబే మధ్య అధికార భాగస్వామ్య ఒప్పందం కుదిరింది. వారి సంబంధిత రాజకీయ పార్టీల మధ్య వైవిధ్యాల కారణంగా ఈ ఒప్పందం 2009 ఫిబ్రవరి 13 వరకు పూర్తిగా అమలు కాలేదు. 2010 డిసెంబరు నాటికి "పాశ్చాత్య ఆంక్షలు" తొలగించకపోతే జింబాబ్వేలో మిగిలిన ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని కంపెనీలను పూర్తిగా కోల్పోతారని ముగబే భయపడ్డారు.<ref>{{cite news|url=http://www.upi.com/Top_News/World-News/2010/12/18/Mugabe-wants-sanctions-removed/UPI-84591292686762|title=Mugabe wants sanctions removed|agency=United Press International|date=18 December 2010|access-date=21 August 2011}}</ref> [[File:Mugabe - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|Zimbabwean President [[Robert Mugabe]] attended the Independence Day celebrations in [[South Sudan]] in July 2011]] 2011 ఫ్రీడం హౌసు సర్వేలో అధికార-భాగస్వామ్య ఒప్పందం తరువాత జీవన పరిస్థితులు మెరుగుపడ్డాయని సూచించింది.<ref>{{cite report|url=http://www.kubatana.net/docs/demgg/fh_changing_perceptions_political%20_110304.pdf|publisher=[[Freedom House]]|author=Booysen, Susan|date=4 March 2011|access-date=16 February 2012|title=Changing Perceptions in Zimbabwe – Nationwide Survey of the Political Climate in Zimbabwe November 2010 – January 2011 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20121212043124/http://www.kubatana.net/docs/demgg/fh_changing_perceptions_political%20_110304.pdf|archive-date=12 December 2012|df=dmy-all}}</ref> " ఆఫీసు ఫర్ ది కోర్డినేషను ఆఫ్ హ్యూమనిటేరియను అఫైర్సు " దాని 2012-2013 ప్రణాళికా పత్రంలో "2009 నుంచి జింబాబ్వేలో మానవతావాద పరిస్థితి మెరుగుపడింది. అయినప్పటికీ చాలామంది ప్రజల పరిస్థితులు అస్థిరంగా ఉన్నాయి." అని పేర్కొన్నది.<ref>{{cite report|title=OCHA in 2012–2013: Plan and Budget: Zimbabwe|publisher=United Nations [[Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]]|url=http://www.unocha.org/ocha2012-13/zimbabwe|date=December 2011|access-date=16 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130200054/http://www.unocha.org/ocha2012-13/zimbabwe |archive-date=30 January 2012}}</ref> 2013 జనవరి 17 న ఉపాధ్యక్షుడు జాను నకోమో 78 ఏళ్ల వయస్సులో సెయింట్ అన్నే హాస్పిటలు, హారారేలో (78) క్యాన్సరుతో మరణించాడు.<ref>{{cite news|last=Chinaka|first=Cris|url=https://www.reuters.com/article/2013/01/17/cnews-us-zimbabwe-nkomo-idCABRE90G0IA20130117|title=Mugabe deputy John Nkomo dies after cancer battle|agency=Reuters|date=17 January 2013|access-date=30 December 2013|work=|archive-date=30 డిసెంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235340/http://www.reuters.com/article/2013/01/17/cnews-us-zimbabwe-nkomo-idCABRE90G0IA20130117|url-status=dead}}</ref> జింబాబ్వే రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఆమోదించబడిన కొత్త రాజ్యాంగం 2013 అధ్యక్ష అధికారాలను అడ్డుకుంది.<ref>{{cite news|title=Zimbabweans start voting to adopt new constitution|url=https://www.reuters.com-archive-classified.eu/article/2013/03/16/us-zimbabwe-referendum-idUSBRE92F03G20130316|agency=Reuters|access-date=16 March 2013|author=Dzirutwe, MacDonald |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130927163223/http://www.undp.org.zw/component/docman/doc_download/230-zimbabwe-poverty-report-2011-april-17-2013 |archive-date=27 September 2013}}</ref> 2013 జూలై జింబాబ్వే జనరలు ఎన్నికలో ముగాబే అధ్యక్షుడిగా తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. ఎన్నికలలో ది ఎకనామిస్టు "మోసపూరితమైనవి" అని వర్ణించింది.<ref name =Economist072016>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21701779-imf-ready-throw-mugabe-regime-lifeline-bad-idea-bailing-out|title=Bailing out bandits|last=|first=|date=9 July 2016|work=|newspaper=The Economist|issue=8997|volume=420|pages=43–44|issn=0013-0613|access-date=8 July 2016|via=}}</ref> ది డైలీ టెలిగ్రాఫ్ "దోచుకున్నది"గా పేర్కొంది.<ref name="Out of House">{{Cite news|url=|title=Out of House and Home|last=Fletcher|first=Martin|date=7 February 2017|work=|publisher=|newspaper=The Telegraph|location=|edition=Telegraph Magazine|page=39|access-date=|via=}}</ref> " ది డెమొక్రాటు ఛేంజి ఫరు ది డెమొక్రటికు చేంజి " భారీ మోసం ఆరోపణలు చేసి కోర్టుల ద్వారా ఉపశమనం పొందటానికి ప్రయత్నించింది.<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-23591941 | title=Zimbabwe election: A guide to rigging allegations | publisher=BBC News | date=7 August 2013 |access-date=7 June 2016}}</ref> 2014 డిసెంబరులో ZANU-PF కాంగ్రెసులో అధ్యక్షుడు రాబర్టు ముగాబే అనుకోకుండా 2008 లో 73% ఆశ్చర్యకరంతో గెలిచాడు.<ref>{{cite web|url= http://africanarguments.org/2015/04/23/as-the-house-burns-whither-the-zimbabwean-opposition-by-nicole-beardsworth/|title=As the House Burns, Whither the Zimbabwean Opposition? – By Nicole Beardsworth – African Arguments}}</ref> ఎన్నికలను గెలిచిన తరువాత ముగాబే ZANU-PF ప్రభుత్వం ఏక పార్టీ పాలనను తిరిగి ప్రవేశపెట్టింది.<ref name="Out of House" /> ప్రజా సేవలను రెట్టింపు చేసింది. ది ఎకనామిస్టు "దుర్వినియోగం, మిరుమిట్లుగొన్న అవినీతి" అని అభిప్రాయపడింది.<ref name =Economist072016/> ఇన్స్టిట్యూటు ఫర్ సెక్యూరిటీ స్టడీసు (ఐ.ఎస్.ఎస్) నిర్వహించిన 2017 అధ్యయనంలో ప్రభుత్వం ఆర్థిక వ్యవస్థ క్షీణత కారణంగా సంస్థలకు నిధిసహాయం చేయగలిగిన సమర్ధతను కోల్పోయి తన అసమర్ధతను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి ప్రభుత్వం అవినీతిని ప్రోత్సహించింది " తెలియజేసింది.<ref>{{cite web|url=https://issafrica.org/iss-today/zimbabwes-shady-police-roadblocks-reflect-its-failing-governance|title=Zimbabwe's shady police roadblocks reflect its failing governance - ISS Africa|last=Matyszak|first=Derek|date=20 September 2017|website=ISS Africa|language=en|access-date=2017-09-22}}</ref> 2016 జూలైలో దేశంలో ఆర్థిక పతనానికి సంబంధించి దేశవ్యాప్త నిరసనలు జరిగాయి.<ref name="BBC2016">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-36724874 |title=Zimbabwe 'shut down' over economic collapse |access-date=7 July 2016 |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thetimes.co.uk/edition/world/mugabe-at-war-with-militias-that-keep-him-in-power-kbldr7v8l|title=Mugabe at war with militias that keep him in power|last=Raath|first=Jan|last2=Graham|first2=Stuart|date=25 July 2016|website=|publisher=The Times|access-date=25 July 2016|url-access=subscription }}</ref> ఆర్థికమంత్రి "ప్రస్తుతం మనకు ఏదీ లేదు" అని ఒప్పుకుంది.<ref name =Economist072016/> 2017 నవంబరులో సైనిక నాయకత్వంలో నిర్వహించబడిన తిరుగుబాటు ద్వారా ఉపాధ్యక్షుడు ఎమ్మార్సను మన్నాగగ్వా తొలగించిన తరువాత ముగాబేను సైన్యం గృహ నిర్బంధంలో ఉంచింది. సైన్యం వారి చర్యలు తిరుగుబాటుగా భావించడాన్ని ఖండించారు.<ref name="cnn_turmoil" /><ref name="guardian_confined" /> 2017 నవంబరు 21 న ముగాబే రాజీనామా చేశాడు. జింబాబ్వే రాజ్యాంగం ఆధారంగా ఉపాధ్యక్షునికి అధికారం అప్పగించాలి. ఉపాధ్యక్షుడు ఫెలెఖెజెలా ఫికో అధికారం చేపట్టాడు. గ్రేసు ముగాబే మద్దతుదారుడు ZANU-PF చీఫ్ విప్ లవ్మోర్ మాటుకే " మినగాగ్వా అధ్యక్షుడిగా" నియమించబడతారని రాయిటర్సు వార్తా సంస్థకు చెప్పాడు. <ref name="bbc_resigns" /> 2017 డిసెంబరులో " జింబాబ్వే న్యూసు " వివిధ గణాంకాలు ఉపయోగించి ముగాబే శకం గణించబడింది. 1980 లో స్వాతంత్ర్యం సమయంలో దేశం ఆర్థికంగా 5% వార్షిక ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించి తరువాత చాలాకాలం స్తంభించింది. 37 సంవత్సరాలుగా ఈ పెరుగుదల రేటు నిర్వహించబడి ఉంటే జింబాబ్వే జి.డి.పి. 2016 నాటికి $ 52 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లకు చేరుకుని ఉంటుంది. 1980 లో ఆఫ్రికా జనాభా పెరుగుదల సంవత్సరానికి 3,5% ఉండగా 21 సంవత్సరాలకు అది రెట్టింపు కావాలి. ఈ వృద్ధి నిర్వహించబడితే జనాభా 31 మిలియన్లు ఉండేది. బదులుగా 2018 నాటికి అది సుమారు 13 మిలియన్లు ఉంది. ఈ వ్యత్యాసాలు వ్యాధి నుండి సంభవించాయని నమ్మేవారు, పాక్షికంగా తక్కువ సంతానోత్పత్తి కారణంగా జరిగిందని కొందరు విశ్వసించారు. ఆయుఃప్రమాణం సగానికి తగ్గింది. ప్రభుత్వంచే రాజకీయంగా ప్రేరేపిత హింస నుండి మరణాలు 1980 నుండి 2,00,000 మించిపోయింది. ముగాబే ప్రభుత్వం ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా 37 సంవత్సరాలలో కనీసం మూడు మిలియన్ల మంది జింబాబ్వేల మరణాలకు సాక్షిగా నిలిచింది.<ref>{{cite web|url=http://newzimbabwe.com/columns-40850-The+costs+of+the+Robert+Mugabe+era/columns.aspx|title=The costs of the Robert Mugabe era|website=newzimbabwe.com|access-date=12 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201005250/http://www.newzimbabwe.com/columns-40850-The+costs+of+the+Robert+Mugabe+era/columns.aspx|archive-date=1 February 2018|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ==భౌగోళికం, వాతావరణం == [[File:ZmbziRvr.jpg|thumb|The [[Zambezi River]] in the [[Mana Pools National Park]].]] [[File:Zimbabwe map of Köppen climate classification.svg|thumb|Zimbabwe map of Köppen climate classification.]] దక్షిణ ఆఫ్రికాలో జింబాబ్వే భూభాగం 15 ° నుండి 23 ° దక్షిణ అక్షాంశం, 25 ° నుండి 34 ° ల రేఖాంశం మద్య ఉంటుంది. ఇది దక్షిణసరిహద్దులో [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]], పశ్చిమ, నైరుతిసరిహద్దులో [[బోత్సువానా]], వాయవ్యసరిహద్దులో [[జాంబియా]], తూర్పు, ఈశాన్య సరిహద్దులో [[మొజాంబిక్]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. దాని వాయవ్య మూల [[నమీబియా]] నుండి దాదాపు 150 మీటర్లు ఉంటుంది. ఇది దాదాపు నాలుగు-దేశాల సంగమకేంద్రాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దేశంలోని చాలా భాగం ఎత్తైనదిగా ఉంటుంది. ఇది ఒక కేంద్ర పీఠభూమి (అధిక వాలు) కలిగి ఉంటుంది. ఇది నైరుతీ నుండి ఉత్తరం వైపుగా 1,000 - 1,600 మీటర్ల ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది. దేశం తూర్పున ఉన్న అతి పెద్ద పర్వత ప్రాంతం తూర్పు హైలాండ్సు అని పిలువబడుతోంది. ఇది పర్వత శిఖరంపై ఉన్న న్యాంగని 2,592 మీ. ఎత్తులో ఉంది.{{citation needed|date=May 2016}} పర్వతప్రాంతాలు వారి సహజ పర్యావరణానికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. న్యంగ, ట్రౌటుబెకు, చిమనిమని, వుంబా, సెలిండా పర్వతం సమీపంలోని చిరందా ఫారెస్టు వంటి పర్యాటక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దేశంలో సుమారు 20%లో 900 మిల్లీమీటర్ల దిగువన ఉన్న లోతట్టు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి (తక్కువ వెడల్పు). విక్టోరియా జలపాతం ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద, అత్యంత అద్భుతమైన జలపాతాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది దేశం తీవ్రమైన వాయవ్యంలో ఉంది. ఇది జాంబేజి నదిలో భాగంగా ఉంది.{{citation needed|date=May 2016}} === నైసర్గికం=== భౌగోళికంగా జింబాబ్వే రెండు భూక్షయ చక్రభ్రమణాలను అనుభవించింది. రెండు ప్రధాన పోస్టు-గోండ్వానా కోతకు సంబంధించిన చక్రాలు (ఆఫ్రికా, పోస్ట్-ఆఫ్రికా అని కూడా పిలుస్తారు), చాలా స్వల్పమైన ప్లియో-ప్లీస్టోసెను సైకిలు.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=A E|display-authors=etal|date=2009|title=Landscape evolution in Zimbabwe from the Permian to present, with implications for kimberlite prospecting|url=http://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Moore2009_2.pdf|journal=Geological Society of South Africa|volume=112|pages=1–47–88|via=|access-date=2019-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215003807/http://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Moore2009_2.pdf|archive-date=2019-02-15|url-status=dead}}</ref> ===వాతావరణం=== జింబాబ్వే అనేక స్థానిక వైవిధ్యాలతో ఒక ఉష్ణ మండలీయ వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది. దక్షిణ ప్రాంతాలలో వేడి, పొడి వాతావరణానికి ప్రసిద్ధి చెందింది, మధ్య పీఠభూమిప్రాంతాలలో చలికాలంలో హిమపాతం ఉంటుంది, జాంబెసీ లోయ తీవ్ర వేడికి ప్రసిద్ధి చెందింది. తూర్పు ఎగువభూములు సాధారణంగా చల్లని ఉష్ణోగ్రతలు, దేశంలో అత్యధిక వర్షపాతం కలిగి ఉంటాయి. దేశంలో వర్షాకాలం సాధారణంగా అక్టోబరు చివరి నుండి మార్చి వరకు ఉంటుంది. వేడి వాతావరణం ఎత్తును పెరగడం ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది. జింబాబ్వే కరువులు పునరావృతమౌతుంటాయి. తాజాగా 2015 లో మొదలై 2016 లో కొనసాగింది. అరుదుగా తీవ్రమైన తుఫానులు ఉంటాయి. <ref name="Baughan, M. 2005">Baughan, M. (2005). Continent in the Balance: Zimbabwe-Juvenile literature. Philadelphia, PA: Mason Crest Publishers; {{ISBN|1590848101}}.</ref> ===వృక్షజాలం, జంతుజాలం === [[File:Curled trunk.jpg|thumb|An elephant at a water hole in [[Hwange National Park]].]] తూర్పు పర్వత ప్రాంతాలు తేమ, పర్వతమయంగా ఉండి ఉష్ణమండల సతత హరిత, హార్డువుడు వృక్షాలతో అటవీ ప్రాంతాలకు మద్దతు ఇస్తుండగా, ఈ దేశంలో ఎక్కువగా సవన్నా ఉంది. ఈ తూర్పు ఎత్తైన పర్వతప్రాంతాలలో కనిపించే చెట్లు టేకు, మహోఘాని, విస్తారమైన జాతులు కలిగిన అత్తి, న్యూటోనియా అటవీ, పెద్ద ఆకు, వైటు స్టింకువుడు, చిరిందా స్టింక్వుడు, నాబ్థ్రోను అనేక ఇతరమైన వృక్షజాతులు ఉన్నాయి. దేశపు దిగువప్రాంతాలలో మోపను, కాంబ్రేటం, బాబోబ్సు ఉన్నాయి. దేశం చాలా భాగం మైక్రోబు అడవుల భూభాగంతో నిండి ఉంటుంది. బ్రొక్కెస్టెజియ జాతులు, ఇతర జాతుల వృక్షాలు ఆధిపత్యం కలిగి ఉన్నాయి. అనేక పువ్వుల పొదలలో మందార, ఫ్లేం లిల్లీ, స్నేక్ లిల్లీ, సాలీడు లిల్లీ, లియోనాటసు, క్యాసియ, విస్టేరియా, డొమెంబయా ఉన్నాయి. జింబాబ్వేలో సుమారు 350 రకాల క్షీరదాలు ఉన్నాయి. అనేక పాములు, బల్లులు, 500 పక్షి జాతులు, 131 చేప జాతులు ఉన్నాయి. ===పర్యావరణ వివాదాలు === ఒకప్పుడు జింబాబ్వేలో పెద్ద భాగాలలోని అడవులు విస్తారమైన వన్యప్రాణులకు నిలయంగా ఉన్నాయి. అటవీ నిర్మూలనము ఆక్రమణలు వన్యప్రాణుల సంఖ్యను తగ్గించాయి. జనాభా పెరుగుదల, పట్టణ విస్తరణ, ఇంధన కొరత కారణంగా ఉడ్ల్యాండు క్షీణతకు, అటవీ నిర్మూలనకు ప్రధాన కారణాలుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/S0167-8809(99)00156-5|title=Deforestation of woodlands in communal areas of Zimbabwe: is it due to agricultural policies?|url=https://archive.org/details/agriculture-ecosystems-environment_2000-07_79_2-3/page/175|year=2000|last1=Chipika|first1=J|journal=Agriculture, Ecosystems & Environment|volume=79|page=175|last2=Kowero|first2=G.|issue=2–3}}</ref> సారవంతమైన నేల పరిమాణాన్ని భూక్షయం తగ్గిస్తుంది. పర్యావరణవేత్తలు వ్యవసాయం కొరకు రైతులు చెట్లను, అడవినీ కాల్చివేసే విధానాన్ని విమర్శించారు.<ref name="Forestry">{{cite web|url=http://www.newsdzezimbabwe.co.uk/2015/03/chaos-as-tobacco-sales-start.html|title=Chaos as tobacco sales start|publisher=NewsdezeZimbabwe|url-status=dead|access-date=23 మే 2019|archive-date=27 సెప్టెంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927163223/http://www.undp.org.zw/component/docman/doc_download/230-zimbabwe-poverty-report-2011-april-17-2013}}</ref> ==ఆర్ధికం== [[File:Tree map export zwe all show 2010 SITC4.svg|thumb|upright=1.5|A proportional representation of Zimbabwe's exports, 2010]] ఖనిజాలు, బంగారం,<ref name="Baughan, M. 2005" /> వ్యవసాయం జింబాబ్వే ప్రధాన విదేశీ ఎగుమతులుగా ఉన్నాయి. పర్యాటక రంగం దాని ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.<ref name = "FA_Canada">{{cite web|url=http://infoexport.gc.ca/ie-en/DisplayDocument.jsp?did=1589|title=Country Profile – Zimbabwe|publisher=Foreign Affairs and International Trade Canada|quote=Since the country is well endowed with natural resources such as minerals, [[arable land]] and [[wildlife]], many opportunities lie in resource-based activities such as mining, agriculture and tourism and their downstream industrial activities.|access-date=24 మే 2019|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226160722/http://infoexport.gc.ca/ie-en/DisplayDocument.jsp?did=1589|url-status=dead}}</ref> మైనింగు రంగం చాలా లాభదాయకంగా ఉంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్లాటినం నిల్వలు ఆంగ్లో అమెరికన్ పి.ఎల్.సి, ఇంపాలా ప్లాటినం సంస్థలు త్రవ్వి వెలికితీస్తున్నాయి.<ref name="nofix"/> 2006 లో కనుగొన్న మరాంజే వజ్రాల క్షేత్రాలలో ఒక శతాబ్దం కంటే ఎక్కువ కాలం వజ్రాలు లభించాయి.<ref name="EarthTimes">[http://www.iol.co.za/news/africa/diamond-company-in-trouble-with-harare-mps-1.472176#.U_aWGSimH-E "Diamond company in trouble with Harare MPs"], ''Independent Online'', South Africa, 2 February 2010.</ref> దేశంలోని ఆర్థిక పరిస్థితిని గణనీయంగా అభివృద్ధిచేసే సామర్థ్యాన్ని వారు కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఈ క్షేత్రంలోని ఆదాయం దాదాపుగా సైనిక అధికారులు, ZANU-PF రాజకీయవేత్తల జేబులలోకి అక్రమంగా అదృశ్యమయ్యాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/en/reports/2009/06/26/diamonds-rough|title=Diamonds in the rough, report by Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|date=26 June 2009|access-date=6 June 2012|website=|archive-date=8 సెప్టెంబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908020850/http://www.hrw.org/en/reports/2009/06/26/diamonds-rough|url-status=dead}}</ref> ఉత్పత్తి చేసిన క్యారెట్ల ప్రకారం మరాన్గు ఫీల్డు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వజ్రాల ఉత్పాదక ప్రాజెక్టులలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది.<ref name=Kitco>[http://www.kitco.com/ind/Zimnisky/2013-08-20-Ranking-Of-The-World-s-Diamond-Mines-By-Estimated-2013-Production.html "Ranking Of The World's Diamond Mines By Estimated 2013 Production"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921053511/http://www.kitco.com/ind/Zimnisky/2013-08-20-Ranking-Of-The-World-s-Diamond-Mines-By-Estimated-2013-Production.html |date=2013-09-21 }}, ''[[Kitco]]'', 20 August 2013.</ref> 2014 లో 12 మిలియన్ల క్యారెట్లను (350 మిలియన్ల అమెరికా డాలర్ల విలువైన)ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFKBN0NZ0I420150514|title=Zimbabwe diamond exports fell 34 pct in 2014: official|date=2015-05-14|work=Reuters|access-date=2019-04-11|language=en|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411035120/https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFKBN0NZ0I420150514|url-status=dead}}</ref> దక్షిణాఫ్రికాకు ఆఫ్రికా ఖండంలో జింబాబ్వే అతిపెద్ద వ్యాపార భాగస్వామిగా ఉంది.<ref name="AN_economy">{{cite news|url=http://www.africanews.com/site/list_messages/12598|title=Zimbabwe-South Africa economic relations since 2000|access-date=3 December 2007|date=31 October 2007|publisher=Africa News|quote=Zimbabwe remains South Africa's most important trading partner in Africa.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101093932/http://www.africanews.com/site/list_messages/12598|archive-date=1 January 2008|df=dmy-all}}</ref> ప్రైవేటు సంస్థలకు పన్నులు, సుంకాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ప్రభుత్వ సంస్థలకు సబ్సిడీలు బలంగా ఉన్నాయి. సంస్థలకు ప్రభుత్వ నియంత్రణ ఖరీదైనదిగా మారింది. వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించడం, మూసివేయడం నెమ్మది జరిగే ప్రక్రియగా, ఖరీదైన ప్రక్రియగా ఉంది. <ref name="Heritage: Zimbabwe">{{cite web|url=http://www.heritage.org/index/Country/Zimbabwe|title=Zimbabwe Economy: Facts, Data, & Analysis on Economic Freedom|publisher=Heritage.org|date=12 January 2012|access-date=6 June 2012|archive-date=25 మే 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525024023/http://www.heritage.org/index/Country/Zimbabwe|url-status=dead}}</ref> ప్రభుత్వ ఖర్చు 2007 లో జిడిపిలో 67%కి చేరింది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSL2961278920080629|title=FACTBOX: Zimbabwe's meltdown in figures|agency=Reuters|date=29 June 2008|access-date=30 May 2010}}</ref> దేశంలో పర్యాటక రంగం ఒక ముఖ్యమైన పరిశ్రమగా ఉంది. అయితే ఇటీవల సంవత్సరాల్లో అది విఫలమైంది. 2000 నాటికి అటవీ నిర్మూలన కారణంగా జింబాబ్వే వన్యప్రాణిలో 60% మరణించిందని 2007 జూన్ లో జింబాబ్వే కన్జర్వేషను టాస్కు ఫోర్సు ఒక నివేదికను విడుదల చేసింది. విస్తృతమైన అటవీ నిర్మూలనతో కలిపి వన్యజీవన నష్టం ర్యాటక పరిశ్రమకు ప్రమాదకరమని నివేదిక హెచ్చరించింది.<ref>{{cite news|title=Zimbabwe's Wildlife Decimated by Economic Crisis|author=Wadhams, Nick|location=Nairobi|publisher=[[National Geographic News]]|date=1 August 2007|access-date=5 August 2007|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/08/070801-zimbabwe-animals.html}}</ref> జింబాబ్వే ఐ.సిటి. విభాగం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. 2011 జూన్ - జూలైలో మొబైలు ఇంటర్నెటు బ్రౌజరు సంస్థ ఒపేరా నివేదిక, ఆఫ్రికాలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్టుగా జింబాబ్వేకు స్థానం కల్పించింది.<ref>[http://www.biztechafrica.com/article/zimbabwe-ranked-fastest-growing-internet-market/1007/ Zimbabwe Ranked Fastest growing Internet Market] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225071548/https://www.biztechafrica.com/article/zimbabwe-ranked-fastest-growing-internet-market/1007/ |date=2019-12-25 }}. Biztechafrica.com (10 August 2011); retrieved 4 July 2013.</ref><ref>[http://www.biztechafrica.com/article/why-ict-critical-illiterate-africa/4841/ Why ICT is critical in ‘illiterate’ Africa|BiztechAfrica Business, Telecom, Technology & IT News Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116235301/https://www.biztechafrica.com/article/why-ict-critical-illiterate-africa/4841/ |date=2020-01-16 }}. Biztechafrica.com (3 December 2012); retrieved 4 July 2013.</ref> [[File:2010 market Harare Zimbabwe 5866074969.jpg|thumb|హేబరే, మొబరేలో ఒక మార్కెట్టు]] 2002 జనవరి 1 నుండి జింబాబ్వే ప్రభుత్వం అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థల వద్ద క్రెడిటును స్థబింపజేసింది. యు.ఎస్. చట్టం దీనిని " జింబాబ్వే డెమోక్రసీ అండు ఎకనామికు రికవరీ ఆక్టు 2001 " (ZDERA) అని పిలిచింది. సెక్షను 4సి ట్రెజరీ కార్యదర్శికి జింబాబ్వే ప్రభుత్వానికి రుణాల పొడిగింపు, క్రెడిట్ను రద్దు చేయాలని అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థల డైరెక్టర్లుకి నిర్దేశిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=s107-494&version=enr&nid=t0%3Aenr%3A30|title=Zimbabwe Democracy And Economic Recovery Act of 2001 at Govtrack.us News|date=18 October 2011|access-date=24 మే 2019|archive-date=6 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106021634/http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=s107-494&version=enr&nid=t0%3Aenr%3A30|url-status=dead}}</ref> యునైటెడు స్టేట్సు ప్రకారం ఈ ఆంక్షలు ప్రభుత్వ అధికారుల యాజమాన్యం లేదా నియంత్రణలో ఉన్న ఏడు నిర్దిష్ట వ్యాపారాలను మాత్రమే లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. సాధారణ పౌరులకు ఇది వర్తించదు. కాదు.<ref>{{cite press release|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/prs/ps/2004/30091.htm|title=Zimbabwe: Sanctions Enhancement|publisher=[[United States Department of State]]|date=2 March 2004|author=Boucher, Richard}}</ref> [[File:GDP per capita (current), % of world average, 1960-2012; Zimbabwe, South Africa, Botswana, Zambia, Mozambique.png|thumb|upright=1.6|తలసరి జి.డి.పి. (ప్రస్తుత), పొరుగు దేశాలతో పోలిస్తే (ప్రపంచ సగటు = 100)]] 1980 లలో జింబాబ్వే సానుకూల ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించింది (సంవత్సరానికి 5% GDP పెరుగుదల). 1990 లు (సంవత్సరానికి 4.3% జి.డి.పి. అభివృద్ధి). 2000 నుంచి 5% క్షీణించింది. 2001 లో 8%, 2002 లో 12%, 2003 లో 18% క్షీణించింది.<ref>{{cite journal|url=http://www.cato.org/pubs/journal/cj25n3/cj25n3-12.pdf|title=The loss of property rights and the collapse of Zimbabwe|journal=Cato Journal|author=Richardson, Craig J.|volume=25|pages=541–565|access-date=10 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102064633/http://www.cato.org/pubs/journal/cj25n3/cj25n3-12.pdf|archive-date=2 January 2011|df=dmy-all}}</ref> 1998 -2002 వరకు " డెమొక్రటికు రిపబ్లికు ఆఫ్ ది కాంగో " యుద్ధంలో పాల్గొనడం వందలాది మిలియన్ల డాలర్ల ఆర్థికనష్టానికి కారణం అయింది.<ref name="drained">{{cite web |url=http://www.hrforumzim.com/reports/tort990003/torture990003b.htm |title=Organised Violence and Torture in Zimbabwe in 1999 |url-status=dead |access-date=24 మే 2019 |archive-date=2 జూన్ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193428/http://www.hrforumzim.com/reports/tort990003/torture990003b.htm }}, ''Zimbabwe Human Rights NGO Forum'' (1999).</ref> From 1999–2009, Zimbabwe saw the lowest ever economic growth with an annual GDP ''decrease'' of 6.1%.<ref>{{Cite book|title=Guinness Book of Records 2014|last=Glenday|first=Craig|year=2013|isbn=9781908843159|location=|page=123|quote=|via=}}</ref> ఆర్థిక వ్యవస్థ తిరోగమనానికి ప్రధానంగా వనరుల దుర్వినియోగం, అవినీతి కారణాలయ్యాయి. 2000 నాటి వివాదాస్పద భూ జప్తులలో 4,000 మంది శ్వేతజాతి రైతులను తరలించడం జరిగింది.<ref name="CNN-2000-04-18">{{cite web |url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/africa/04/18/zimbabwe.land.03 |title=Zimbabwe President Mugabe labels white farmers 'enemies' |url-status=dead |access-date=24 మే 2019 |archive-date=29 జూన్ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060629014621/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/africa/04/18/zimbabwe.land.03 }}. [[CNN]] (18 April 2000).</ref><ref name="Time-2002-02-18">Robinson, Simon (18 February 2002). [http://www.time.com/time/printout/0,8816,203620,00.html "A Tale of Two Countries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018164842/http://content.time.com/time/printout/0,8816,203620,00.html |date=2019-10-18 }}, ''[[Time (magazine)|Time]]''; accessed 4 May 2016.</ref><ref name="USAToday-2002-06-24">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2002/06/25/zimbabwe.htm|title=Zimbabwe forbids white farmers to harvest|work=USA Today|date=24 June 2002|access-date=6 June 2012}}</ref><ref name="BBC-2002-08-15">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2192947.stm|title=White farmers under siege in Zimbabwe|publisher=BBC News|date=15 August 2002|access-date=6 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106120323/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2192947.stm |archive-date=6 January 2012}}</ref> జింబాబ్వేను ప్రభుత్వం, దాని మద్దతుదారులు పాశ్చాత్య ఆర్థిక వ్యవస్థను అణచివేసిన కారణంగా దాని బంధువుల అణిచివేతకు ప్రతీకారంగా అంక్షలు విధించబడ్డాయని పేర్కొన్నారు.<ref>[http://news.sky.com/story/265649/mugabe-interview-the-full-transcript Mugabe Interview: The Full Transcript], News.sky.com (24 May 2004); retrieved 4 July 2013.</ref> 2005 నాటికి సగటు జింబాబ్వే కొనుగోలు శక్తి 1953 నాటి స్థాయికి పడిపోయింది.<ref>{{cite report|author=Clemens, Michael|author2=Moss, Todd|date=20 July 2005|access-date=4 April 2011|title=Costs and Causes of Zimbabwe's Crisis|url=http://www.cgdev.org/content/publications/detail/2918|publisher=[[Center for Global Development]]|archive-date=4 మే 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504082241/http://www.cgdev.org/content/publications/detail/2918/|url-status=dead}}</ref> 2005 లో కేంద్ర బ్యాంకు గవర్నరు గిడియాను గోనో నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం శ్వేతజాతి రైతులు తిరిగి రావడానికి చర్చలు ప్రారంభించారు. దేశంలో ఇప్పటికీ 400 - 500 మంది మిగిలిపోయారు. కాని వారి స్వాధీనంలో ఉన్న భూమి ఎక్కువ భాగం ఫలవంతమైనది కాదు.<ref name="Meldrum-2005-05-21">{{cite news|last=Meldrum|first=Andrew|url=https://www.theguardian.com/zimbabwe/article/0,2763,1489173,00.html|title=As country heads for disaster, Zimbabwe calls for return of white farmers|work=The Guardian|location=London, UK|date=21 May 2005|access-date=4 April 2011}}</ref> 2016 నాటికి సుమారు 4,500 మంది శ్వేతజాతి రైతులలో 300 మంది రైతులు స్వంత వ్యవసాయభూములను వదిలి వెళ్ళారు. వదిలి వెళ్ళిన రైతులు సుదూరప్రాంతాలకు, వారి యజమానులకు రక్షణ కొరకు రుసుము చెల్లించబడింది.<ref name="Out of House" /> 2007 జనవరిలో ప్రభుత్వం కొంతమంది శ్వేతజాతి రైతులకు దీర్ఘకాలిక అద్దె విధానం జారీ చేసింది.<ref name="Timberg-WP-2007-01-06">{{cite news|last=Timberg|first=Craig|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/05/AR2007010501746_pf.html|title=White Farmers Given Leases in Zimbabwe|work=The Washington Post|date=6 January 2007|access-date=4 April 2011}}</ref> పూర్వపు బహిష్కరణ నోటీసులు ఇచ్చిన మిగిలిన శ్వేతజాతి రైతులను భూమిని స్వాధీనం చేయడం కాని ఖైదు చేయబడడం జరుగుతుందని నిర్బంధించారు.<ref name="AP/WP-2007-02-05">{{cite news|agency=[[Associated Press]] |work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/02/05/AR2007020501262_pf.html|title=Zimbabwe threatens white farmers|date=5 February 2007|access-date=4 April 2011}}</ref><ref name="Chinaka-2007-08-08">{{cite news|last=Chinaka|first=Cris|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0839141020070808|title=Zimbabwe threatens white farmers on evictions|agency=[[Reuters]]|date=8 August 2007|access-date=4 April 2011}}</ref> ముగాబే జింబాబ్వే ఆర్థిక వ్యవస్థ పతననానికి, అలాగే దేశం 80% అధికారిక నిరుద్యోగానికి విదేశీయ ప్రభుత్వాలు కారణమని ఆరోపించారు.<ref name="unemployment">{{cite news|url=http://www.economist.com/world/africa/displaystory.cfm?story_id=9475943|title=How to stay alive when it all runs out|work=The Economist|date=12 July 2007|access-date=6 June 2012}}</ref> దేశంలో సెంట్రలు స్టాటిస్టికలు ఆఫీసు ప్రకారం 2008 ఆగస్టు ఆగస్టులో అధికారికంగా ద్రవ్యోల్భణం 1,12,00,000% ఉందని అధికారిక అంచనా వేసింది. 1998 లో వార్షికంగా 32% అధికరించింది.<ref name="Zimbabwe inflation at 11,200,000">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/BUSINESS/08/19/zimbabwe.inflation/index.html|title=Zimbabwe inflation hits 11,200,000 percent|date=19 August 2008|publisher=CNN|access-date=4 May 2016}}</ref> ఇది అధిక ద్రవ్యోల్బణ స్థితికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. కేంద్ర బ్యాంకు కొత్త 100 బిలియన్ల డాలరు నోటును ప్రవేశపెట్టింది. <ref>{{cite news|agency=[[Agence France-Presse]]|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBpdlcnYSM6PN90n6Zjw-aG46VBA|title=Zimbabwe introduces 100-billion-dollar note|date=19 July 2008|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927163223/http://www.undp.org.zw/component/docman/doc_download/230-zimbabwe-poverty-report-2011-april-17-2013 |archive-date=27 September 2013}}</ref> 2009 జనవరి 29 న ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఎదుర్కొనే ప్రయత్నంలో తార్కాలిక ఆర్థిక మంత్రి ప్యాట్రికు చినామాసా జింబాబ్వే ప్రజలు జింబాబ్వే డాలరుతో ఇతర, స్థిర కరెన్సీలను వ్యాపారం చేయడానికి అనుమతించబడుతుందని ప్రకటించారు.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7859033.stm|title=Zimbabwe abandons its currency|publisher=BBC News|date=29 January 2009|access-date=4 April 2011}}</ref> ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఎదుర్కోవటానికి, ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రోత్సహించే ప్రయత్నంలో జింబాబ్వే డాలరు 2009 ఏప్రిల్ 12 న నిరవధికంగా నిలిపివేయబడింది.<ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/content/a-13-2009-04-12-voa9-69816747/367559.html|title=Zimbabwe Suspends Use of Own Currency|publisher=VOA News|date=12 April 2009}}</ref> 2016 లో జింబాబ్వే సంయుక్త రాష్ట్రాల డాలరు, రాండు (సౌత్ ఆఫ్రికా), పులా (బోత్సుస్వానా), యూరో, పౌండు స్టెర్లింగు (యుకె) వంటి పలు ఇతర కరెన్సీలలో వాణిజ్యాన్ని అనుమతించింది.<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/2016/02/29/news/zimbabwe-currency/index.html|title=This country has nine currencies|last=Giokos|first=Eleni|date=29 February 2016|website=CNNMoney|access-date=8 January 2017|archive-date=15 జనవరి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115190033/http://money.cnn.com/2016/02/29/news/zimbabwe-currency/index.html|url-status=dead}}</ref> 2019 ఫిబ్రవరిలో ఆర్బిజెడు గవర్నరు జింబాబ్వే ఆర్థిక సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి నూతన స్థానిక కరెన్సీ " ఆర్.టి.జి.ఎస్ డాలరు " ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.thezimbabwemail.com/banking/rbz-introduces-rtgs-dollars/|title=RBZ introduces “RTGS Dollars”|last=Reporter|first=Staff|date=2019-02-20|website=The Zimbabwe Mail|language=en-US|access-date=2019-05-20|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506102845/https://www.thezimbabwemail.com/banking/rbz-introduces-rtgs-dollars/|url-status=dead}}</ref> 2009 లో జింబాబ్వే డాలరుకు బదులుగా యూనిటీ గవర్నమెంటు అనేక కరెన్సీల స్వీకరణ తరువాత జింబాబ్వే ఆర్థిక వ్యవస్థ పుంజుకుంది. 2009 - 2012 మధ్యకాలంలో జిడిపి 8-9% అధికరించింది.<ref name="Worldbank">{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/zimbabwe/overview|title=Zimbabwe Overview|last=|first=|date=4 October 2016|website=The World Bank|publisher=World Bank Group|access-date=8 January 2017}}</ref> 2010 నవంబరులో ఐ.ఎం.ఎఫ్. జింబాబ్వే ఆర్థిక వ్యవస్థ "రెండో సంవత్సరం ఆర్థిక వృద్ధిని పూర్తి చేసింది" అని వర్ణించింది.<ref>{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE6A70C320101108|title=Zimbabwe economy buoyant, more reform needed: IMF|date=8 November 2010|agency=Reuters|access-date=24 మే 2019|work=|archive-date=2 ఏప్రిల్ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402102805/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE6A70C320101108|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.talkzimbabwe.com/zimbabwe-economy-growing-imf-cms-884|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112194941/http://www.talkzimbabwe.com/zimbabwe-economy-growing-imf-cms-884|archive-date=12 November 2010|publisher=talkzimbabwe.co|title=Zimbabwe economy growing: IMF|date=9 November 2010}}</ref> 2014 నాటికి జింబాబ్వే కోలుకొని 1990 ల స్థాయికి చేరుకుంది. <ref name="Worldbank" /> అయినప్పటికీ 2012 - 2016 మధ్యకాలంలో పెరుగుదల క్షీణించింది.<ref>{{cite web|url=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/publications/research/2016-09-08-zimbabwe-economic-reform-re-engagement-chitiyo-vines-vandome-final.pdf|title=The Domestic and External Implications of Zimbabwe's Economic Reform and Re-engagement Agenda|last=Chitiyo|first=Know|last2=Vines|first2=Alex|date=September 2016|website=Chatham House|publisher=Royal Institute for International Affairs|others=|access-date=8 January 2017|last3=Vandome|first3=Christopher|archive-date=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109021228/https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/publications/research/2016-09-08-zimbabwe-economic-reform-re-engagement-chitiyo-vines-vandome-final.pdf|url-status=dead}}</ref> దేశం అతిపెద్ద ప్లాటినం కంపెనీ జింప్లాట్లు 500 మిలియన్ల డాలర్ల విస్తరణతో ముందుకు సాగాయి. కంపెనీని జాతీయీకరించాలని ముగాబే బెదిరింపులు చేసినప్పటికీ, ప్రత్యేక $ 2 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్ల ప్రాజెక్టును కొనసాగిస్తోంది.<ref>{{cite news|url=http://www.thestandard.co.zw/business/29142-zimplats-ignores-seizure-threat.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511145956/http://www.thestandard.co.zw/business/29142-zimplats-ignores-seizure-threat.html|archive-date=11 May 2011|last=Dube|first=Jennifer|title=Zimplats ignores seizure threat|date=3 April 2011|access-date=4 April 2011|newspaper=The Standard|location=Harare, Zimbabwe}}</ref> పాన్-ఆఫ్రికన్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ బ్యాంకు IMARA 2011 ఫిబ్రవరిలో జింబాబ్వేలో పెట్టుబడుల అవకాశాలపై అనుకూలమైన నివేదికను విడుదల చేసింది. ఇది మెరుగైన రెవెన్యూ బేసు, అధిక పన్ను వసూలును సూచిస్తుంది.<ref>{{cite press release|url=http://ir.imarainvestor.com/profiles/investor/ResLibraryView.asp?ResLibraryID=43595&GoTopage=1&Category=1211&BzID=1648|title=IMARA: Global investors get upbeat briefing on Zim prospects|date=17 February 2011|access-date=4 April 2011|publisher=[[IMARA]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511103601/http://ir.imarainvestor.com/profiles/investor/ResLibraryView.asp?ResLibraryID=43595&GoTopage=1&Category=1211&BzID=1648|archive-date=11 May 2011|df=dmy-all}}</ref> 2013 జనవరి చివరలో జింబాబ్వే ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ తమ ట్రెజరీలో కేవలం $ 217 మాత్రమే ఉందని, రాబోయే ఎన్నికలకు ప్రణాళిక చేయబడిన 107 మిలియన్ల డాలర్లు వ్యయం కొరకు విరాళాల కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చని నివేదించింది.<ref>Kitsepile, Nyathi (30 January 2013) [http://www.africareview.com/News/Zimbabwe-finance-coffers-are-empty/-/979180/1679520/-/kghs8a/-/index.html Zimbabwe has only $217 in the bank, says finance minister: News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222091904/http://www.africareview.com/News/Zimbabwe-finance-coffers-are-empty/-/979180/1679520/-/kghs8a/-/index.html |date=2019-12-22 }}, Africareview.com; retrieved 4 July 2013.</ref><ref>[http://www.newsmax.com/Newsfront/Zimbabwe-Empty-Accounts/2013/01/30/id/488118 Zimbabwe Claims Its Accounts Are Bare]. Newsmax.com (30 January 2013); retrieved 4 July 2013.</ref> 2014 అక్టోబరు నాటికి మెటల్లోను కార్పోరేషను జింబాబ్వే అతి పెద్ద గోల్డు మైనరుగా ఉంది.<ref name=Metallon>Marawanyika, Godfrey, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-10-17/biggest-zimbabwe-gold-miner-to-decide-on-london-listing-by-march Biggest Zimbabwe Gold Miner to Rule on London Trade by March], Bloomberg News, 17 October 2014. Retrieved 3 August 2016.</ref> ఈ సమూహం తన ఉత్పత్తిని 2019 నాటికి సంవత్సరానికి 5,00,000 ట్రాయ్ ఔన్సులకు అధికరించాలని భావించింది.<ref name=Metallon/> ===వ్యవసాయం === జింబాబ్వే వాణిజ్య వ్యవసాయ రంగం సాంప్రదాయకంగా ఎగుమతులు, విదేశీ మారకం మూలంగా ఉంది. ఇది 4,00,000 ఉద్యోగాలను అందిస్తుంది. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వ భూ సంస్కరణల కార్యక్రమాల కారణంగా వ్యవసాయరంగం దెబ్బతిన్నది. ఫలితంగా జింబాబ్వేని ఆహార ఉత్పత్తుల నికర దిగుమతిదారుగా మార్చింది.<ref name="CIA-WF"/> ఉదాహరణకు 2000 - 2016 వార్షిక గోధుమల ఉత్పత్తి 2,50,000 టన్నుల నుండి 60,000 టన్నులకు పడిపోయింది. మొక్కజొన్న రెండు మిలియను టన్నుల నుండి 5,00,000 టన్నులకు తగ్గింది. గొడ్డు మాంసం కొరకు వధించబడిన పశువులు 6,05,000 నుండి 2,44,000కు తగ్గాయి.<ref name="Out of House" /> కాఫీ ఉత్పత్తి 2000 లో శ్వేతజాతీయుల యాజమాన్యంలోని బహుమతిగా ఉన్న ఎగుమతి కాఫీ పొలాల స్వాధీనం తరువాత ఆగిపోయింది. అది తిరిగి కోలుకోలేదు.<ref>{{cite web |url=http://newsofthesouth.com/zimbabwes-coffee-production-declines/ |title=Zimbabwe's Coffee Production Declines |last=Mumera |first=Wisdom |date=9 Jan 2016 |website=newsofhesouth.com |access-date=24 మే 2019 |archive-date=29 మే 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529071326/http://newsofthesouth.com/zimbabwes-coffee-production-declines/ |url-status=dead }}</ref> గత పది సంవత్సరాలుగా, పాక్షిక-ఆరిడు ట్రాపిక్సు (ICRISAT) కొరకు ఇంటర్నేషనలు క్రాప్సు రిసెర్చి ఇన్స్టిట్యూటు, జింబాబ్వే రైతులకు పరిరక్షిత వ్యవసాయ పద్ధతులను అనుసరించడానికి సహాయపడింది. అభివృద్ధి చేయబడిన వ్యవసాయేతర పద్ధతి దిగుబడులను అధికరింపజేస్తుంది. కనీస నేలసారం పరిరక్షించడానికి మూడు సూత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నారు. కాయకూరల పెంపకం, సేంద్రియ వ్యవసాయ పద్ధతులను ఉపయోగించడం, రైతులు ఇంఫిల్టరేషను మెరుగుపరచడం, బాష్పీభవనం, నేల కోత తగ్గిస్తాయని, భూసారాన్ని కాపాడుతుందని భావిస్తున్నారు.{{citation needed|date=May 2016}} 2005 - 2011 మధ్య జింబాబ్వేలో పరిరక్షణా వ్యవసాయాన్ని అభ్యసిస్తున్న వ్యవసాయదారుల సంఖ్య 5000 నుండి 150000 కు అధికరించింది. వివిధ ప్రాంతాల్లో 15% నుండి 100% మధ్య ధాన్యపు దిగుబడి పెరిగింది..<ref>[https://web.archive.org/web/20130916133602/http://eiard.org/media/uploads/File/Case%20studies/2013_SDC%20funded/ICRISAT%20-%20Conservation%20agriculture%20and%20micro-dosing%20in%20Zimbabwe.pdf ''Conservation agriculture and microdosing in Zimbabwe''], WRENmedia, January 2013</ref> ===పర్యాటకం=== [[File:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|thumb|upright=1.35|[[Victoria Falls]], the end of the upper [[Zambezi]] and beginning of the middle Zambezi.]] 2000 లో భూ సంస్కరణ కార్యక్రమం తరువాత జింబాబ్వేలో పర్యాటకం క్రమంగా క్షీణించింది. 1990 లలో అధికరించిన తరువాత (1999 లో 1.4 మిలియన్ల మంది పర్యాటకులు) పరిశ్రమ సంఖ్యలు 2000 లో జింబాబ్వే సందర్శకులు 75% తగ్గారని వర్ణించారు.{{citation needed|date=January 2014}}డిసెంబరు నాటికి 80% హోటలు గదులు ఖాళీగా ఉండిపోయాయి.<ref name="tourism">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1220218.stm|title=Sun sets on Zimbabwe tourism|author=Machipisa, Lewis|access-date=16 November 2007|publisher=BBC News|date=14 March 2001}}</ref> 2016 లో జింబాబ్వే పర్యాటకం మొత్తం విలువు $ 1.1 బిలియను (యు.ఎస్.డి) ఉంది. ఇది జింబాబ్వే జిడిపిలో సుమారు 8.1%. 2017 లో ఇది 1.4% పెరుగుతుందని భావిస్తున్నారు. ప్రయాణ, పర్యాటక రంగాలలో, అదేవిధంగా పరిశ్రమల ప్రయాణానికి పరోక్షంగా ఉద్యోగాలలో 5.2% జాతీయ ఉపాధికి మద్దతు ఇస్తుంది. 2017 లో 1.4% పెరుగుతుందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic-impact-research/countries-2017/zimbabwe2017.pdf|title=Travel and tourism: Economic impact 2017 Zimbabwe|last=|first=|date=March 2017|website=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114420/https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic-impact-research/countries-2017/zimbabwe2017.pdf|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> 2000 - 2007 మధ్య జింబాబ్వే నుండి అనేక వైమానిక సంస్థలు వైదొలిగాయి. ఆస్ట్రేలియాలో క్వాంటాసు, జర్మనీ లుఫ్తాన్సా, ఆస్ట్రియా ఎయిర్లైనుసు లాగి మొట్టమొదటివిడతగా వైదొలిగాయి. 2007 లో బ్రిటిషు ఎయిర్వేసు హరారేకు అన్ని ప్రత్యక్ష విమానాలను సస్పెండు చేసింది. <ref name="tourism"/><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/10/29/wairways129.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20071130233121/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F10%2F29%2Fwairways129.xml |archive-date=30 November 2007 |title=British Airways abandons flights to Zimbabwe |author=Berger, Sebastien |access-date=16 November 2007 |work=The Daily Telegraph |location=London, UK |date=29 October 2007 |url-status=dead |df= }}</ref> ఆఫ్రికాలోని అన్నిదేశాలకు, ఐరోపా, ఆసియాలో కొన్ని గమ్యస్థానాలకు, నిర్వహించబడుతున్న ఎయిరు జింబాబ్వే, 2012 ఫిబ్రవరిలో కార్యకలాపాలు నిలిపివేసింది.<ref>{{cite web|last=Sibanda|first=Tichaona|url=http://allafrica.com/stories/201202231437.html|title=Zimbabwe: Air Zimbabwe Vanishes From the Skies Indefinitely|publisher=allAfrica.com|date=23 February 2012|access-date=6 June 2012}}</ref> 2017 నాటికి అనేక పెద్ద వాణిజ్య విమానయాన సంస్థలు జింబాబ్వేకు విమానాలను తిరిగి ప్రారంభించాయి. జింబాబ్వేలో అనేక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. జింబాబ్వే వాయవ్యంలో జాంబియాతో పంచుకున్న జాంబేజిలో విక్టోరియా జలపాతం ఉంది. ఆర్థిక మార్పులు ముందు ఈ ప్రాంతాలలో పర్యాటక చాలా జింబాబ్వే వైపు వచ్చింది కానీ ఇప్పుడు జాంబియా ప్రధానంగా లబ్ధిపొందుతుంది. ఈ ప్రాంతంలో విక్టోరియా జలపాతం నేషనలు పార్కు కూడా ఉంది. జింబాబ్వేలోని ఎనిమిది ప్రధాన జాతీయ ఉద్యానవనాలలో ఇది ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park|title=Zimbabwe Tourism Authority|access-date=16 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203100122/http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park|archive-date=3 December 2007}}</ref> వీటిలో అతిపెద్దది హ్వగే నేషనలు పార్కు. తూర్పు పర్వతప్రాంతాలు మొజాంబిక్ సరిహద్దు సమీపంలో పర్వత ప్రాంతాల శ్రేణి. జింబాబ్వేలోని ఎత్తైన శిఖరం, 2,593 మీ (8,507 అడుగుల) ఎత్తైన ఉన్న న్యంగని పర్వతం ఇక్కడ ఉంది. అలాగే బ్వుంబా పర్వతాలు, న్యంగా నేషనలు పార్కు ఉన్నాయి. ఈ పర్వతాలలో ఉన్న " వరల్డు వ్యూ " పర్యాటక ఆకర్షణ ప్రాంతం నుండి 60-70 కి.మీ. (37-43 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న ప్రాంతం కూడా కనిపిస్తుంది. స్పష్టమైన రోజులలో రూసెపు పట్టణం చూడవచ్చు. జింబాబ్వే ఒక ప్రత్యేకమైన రాతి శైలిలో నిర్మించిన అనేక పురాతన శిథిలమైన నగరాలు ఆఫ్రికాలో జింబాబ్వేకు పర్యాటకపరంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. వీటిలో మ్వింగ్గిలో గ్రేటు జింబాబ్వే శిథిలాలు అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి. ఇతర శిథిలాలలో ఖామి రూయిన్సు, జింబాబ్వే, దోలో-దోలో, నలతలే ఉన్నాయి. దక్షిణ జింబాబ్వేలోని బుల్లవేయోకు దక్షిణాన 22 మైళ్ళ (35 కి.మీ.) మాటాబో హిల్సు గ్రానైటు కోప్జెలు, వృక్షాలతో ఉన్న లోయలు ప్రారంభమవుతాయి. గ్రానైటు ఉపరితలంపైకి వస్తున్న సమయంలో ఏర్పడిన వత్తిడితో ఈ కొండలు 2,000 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడ్డాయి. అప్పుడు మృదువైన "వేలేబ్బాబు డ్వాలాసు", విరిగిన కోప్జెలు, బండరాళ్లతో రాలినట్లు, దట్టమైన చెట్లతో కూడి ఉంటుంది. మ్జిలికాజి, న్దెబెలె నేషను స్థాపకుడు ప్రాంతానికి 'బాల్డు హెడ్సు ' అని పేరు పెట్టాడు. వాటి పురాతన ఆకృతులు, స్థానిక వన్యప్రాణుల కారణంగా పర్యాటక ఆకర్షణగా మారాయి. సెసిలు రోడెసు, లియండరు స్టారు జేమ్సను వంటి పూర్వపు తెల్ల పయినీర్లు ఈ కొండలలో " వరల్డు వ్యూ " అనే ప్రదేశంలో ఖననం చేయబడ్డారు.<ref>{{cite web|url=http://zimbabwe.safari.co.za/spirit-of-zimbabwe.html|title=Zimbabwe: The Spirit of Matobo|work=zimbabwe.safari.co.za|url-status=dead|access-date=24 మే 2019|archive-date=1 నవంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101100547/http://zimbabwe.safari.co.za/spirit-of-zimbabwe.html}}</ref> ===నీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం === జింబాబ్వేలో మంచినీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం అనేక చిన్న కార్యక్రమాలుగా విజయవంతంగా నిర్వచించబడుతుంటాయి. కానీ జింబాబ్వే అధికమైన ప్రజానీకానికి శుధీకరణ చేయబడిన నీరు, పారిశుధ్యసేవలు అందుబాటులో లేవు. 2012 లో వరల్డు హెల్తు ఆర్గనైజేషను ప్రకారం జింబాబ్వేకు 80% మెరుగైన అనగా క్లీను, త్రాగు-నీటి వనరులు అందుబాటులో ఉంది. జింబాబ్వేవారిలో కేవలం 40% మాత్రమే మెరుగుపర్చిన పారిశుద్ధ్య సౌకర్యాలను పొందగలిగారు.<ref>[http://apps.who.int/gho/data/node.main.167?lang=en "Exposure Data by Country"], World Health Organization; accessed 19 October 2014.</ref> గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మెరుగైన నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్య సదుపాయాలు తక్కువగా అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name=wsp1>[http://www.wsp.org/sites/wsp.org/files/publications/CSO-Zimbabwe.pdf "Water Supply and Sanitation in Zimbabwe AMCOW. Collaboratively published report circa 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130142528/https://www.wsp.org/sites/wsp.org/files/publications/CSO-Zimbabwe.pdf |date=2020-01-30 }}, wsp.org; accessed 4 May 2016.</ref> [[File:Public_expenditure_on_education_in_Southern_Africa_as_a_share_of_GDP,_2012_or_closest_year.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Public_expenditure_on_education_in_Southern_Africa_as_a_share_of_GDP,_2012_or_closest_year.svg|thumb|దక్షిణాఫ్రికాలో జిడిపిలో విద్య 2012 లేదా సన్నిహిత సంవత్సరంలో విద్యపై ప్రభుత్వ వ్యయం]] భవిష్యత్తులో జింబాబ్వేలో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం అవసరాలను గుర్తించడానికి అనేక అంశాలు ఉన్నాయి. జింబాబ్వే ఆర్థికవ్యవస్థ తీవ్రంగా పతనం కావడానికి మూడు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి. అవి వరుసగా మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులను నిర్మించడానికి, విదేశీ సంస్థల ఆర్థికసహాయానికి అభ్యంతరం, మౌలికనిర్మాణాలకు అవసరమైన నిధుల కొరత, రాజకీయ అస్థిరత్వం. <ref name="wsp1" /><ref name="hrw2">[http:// www.hrw.org/sites/default/files/reports/zimbabwe1113_forUpload_1.pdf "Troubled Water Burst Pipes, Contaminated Wells, and Open Defecation in Zimbabwe’s Capital"], Human Rights Watch (2013).</ref> ==సైంసు, సాంకేతికత == జింబాబ్వేలో బాగా-అభివృద్ధి చెందిన జాతీయ మౌలిక సదుపాయాలు, పరిశోధనాభివృద్ధిని (ఆర్& డి) ప్రోత్సహించే సుదీర్ఘ సాంప్రదాయం ఉంది. 1930 ల నుండి మార్కెటు పరిశోధనను ప్రోత్సహించడానికి పొగాకు పెంపకందారులపై విధించిన లెవీ ఇందుకు రుజువుగా ఉంది.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0022/002288/228806e.pdf|title=Mapping Research and Innovation in the Republic of Zimbabwe|editor-last=Lemarchand|editor-first=Guillermo A.|editor-last2=Schneegans|editor-first2=Susan|publisher=UNESCO|year=2014|isbn=978-92-3-100034-8|location=Paris|pages=Volume 2. GO–SPIN Profiles in Science, Technology and Innovation}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|title=UNESCO Science Report: towards 2030|last=|first=|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|location=Paris|pages=535–555}}</ref> దేశం బాగా అభివృద్ధి చెందిన విద్యా వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. తద్వారా 11 మందిలో ఒకరు తృతీయ పట్టాను కలిగి ఉన్నారు. దేశం బలమైన నాలెడ్జు బేసు, విస్తారమైన సహజ వనరులను కలిగి ఉన్న కారణంగా, 2020 నాటికి ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో జింబాబ్వే గుర్తించబడుతుంది.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:Life sciences and geosciences dominate, Cumulative totals by field, 2008–2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Life%20sciences%20and%20geosciences%20dominate,%20Cumulative%20totals%20by%20field,%202008%E2%80%932014.svg|thumb|దక్షిణ ఆఫ్రికాలో ప్రచురణల పరంగా శాస్త్రీయ పరిశోధన ఉత్పత్తి, 2008-2014 క్షేత్రం]] అయినప్పటికీ జింబాబ్వే అనేక బలహీనతలను సరిచేయాలి.జింబాబ్వే సామాజిక-ఆర్ధిక అభివృద్ధికి పరిశోధన చేయడానికి మౌలికసౌకర్యాలు ఉన్నప్పటికీ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు ఆర్థిక, మానవ వనరులు లోపం కారణంగా పరిశోధనను నిర్వహించడానికి అవసరమైన సామర్ధ్యం లేదు. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం నూతన సాంకేతికతలను వ్యాపార రంగంలోకి బదిలీ చేస్తుంది. ఆర్థిక సంక్షోభం అధికరించిన ఆందోళనతో నైపుణ్యం (వైద్యం, ఇంజనీరింగ్ మొదలైనవి) కీలక రంగాలలో విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు, నిపుణుల విదేశీ వలసలను ప్రేరేపించింది. 2012 లో జింబాబ్వే విద్యార్థులలో 22% కంటే ఎక్కువ మంది (2012 లో ఉప-సహారా ఆఫ్రికా సరాసరి 4% ) విదేశాల్లో తమ డిగ్రీలను పూర్తి చేస్తున్నారు. 2012 లో ప్రభుత్వ రంగంలో 200 మంది పరిశోధకులు (హెడ్ కౌంట్) పనిచేస్తూ ఉన్నారు. వీరిలో నాలుగవ వంతు స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇది ఖండాంతర సగటు (2013 లో 91) కు రెండింతలు ఉంది. కానీ దక్షిణాఫ్రికా పరిశోధక సాంద్రత (1 మిలియను ప్రజలకు 818 మంది)లో నాలుగవ భాగం మాత్రమే ఉంది. జింబాబ్వేలో ఉపాధి, పెట్టుబడి జాబు అవకాశాల గురించి ప్రవాసులకు సమాచారం అందించడానికి ప్రభుత్వం జింబాబ్వే " హ్యూమను కాపిటలు వెబ్సైట్ను సృష్టించింది.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> మానవ వనరులు పరిశోధన, ఆవిష్కరణ విధానం మూలస్తంభంగా ఉన్నప్పటికీ " మీడియం టర్ము ప్లాను " 2011-2015 విజ్ఞానశాస్త్రం, ఇంజనీరింగులలో పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు స్టడీసు ప్రోత్సాహించడానికి స్పష్టమైన విధానాన్ని చర్చించలేదు. 2013 లో జింబాబ్వే విశ్వవిద్యాలయం నుంచి వైజ్ఞానిక, ఇంజనీరింగు రంగాలలో కొత్త పీహెచ్డీల కొరత ఈ తొలగింపుకు కారణంగా ఉంది.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> 2018 నాటికి అభివృద్ధి అజెండా లేదు. సస్టైనబులు ఎకనామికు ట్రాంసుఫర్మేషను కొరకు జింబాబ్వే ఎజెండాలో శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్ల సంఖ్యను పెంచడానికి ప్రయత్నాలు జరగడం లేదు. పరిశ్రమ, ఇతర ఉత్పాదక రంగాల కొరకు సిబ్బంది అవసరాలు తీర్చడానికి సిబ్బందిని తయారుచేయడం లేదు. అదనంగా, పరిపాలన నిర్మాణాల మధ్య సమన్వయం, సహకారం లేకపోవటం పరిశోధన ప్రాధాన్యతను మరింత అధికం చేస్తుంది. ఇప్పటికే ఉన్న విధానాల పేలవంగా అమలు చేయబడుతున్నాయి.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:Scientific_publication_trends_in_SADC_countries,_2005-2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Scientific_publication_trends_in_SADC_countries,_2005-2014.svg|thumb|ఉత్పాదక ఎస్.ఎ.డి.సి. దేశాలలో, 2005-2014 లో శాస్త్రీయ ప్రచురణ పోకడలు. థామ్సన్ రాయిటర్స్ 'వెబ్ సైన్స్ నుండి డేటా, సైన్సు సైటేషను ఇండెక్సు విస్తరించింది]] యునెస్కో సహాయంతో విశదీకరించబడిన తర్వాత 2012 జూన్ లో దేశం రెండవ సైన్సు అండు టెక్నాలజీ పాలసీ ప్రారంభించబడింది. ఇది 2012 నాటికి ఉన్న మునుపటి విధానాన్ని భర్తీ చేస్తుంది. 2012 విధానం బయోటెక్నాలజీ, ఇన్ఫర్మేషను అండ్ కమ్యునికేషను టెక్నాలజీసు (ఐ.సి.టి.లు), అంతరిక్ష శాస్త్రాలు, నానోటెక్నాలజీ, దేశీయ విజ్ఞాన వ్యవస్థలు, టెక్నాలజీలు ఉద్భవిస్తున్న పర్యావరణ సవాళ్లకు శాస్త్రీయ పరిష్కారాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తాయి. పరిశోధన, అభివృద్ధికి జి.డి.పి.లో 1% కనీసం కేటాయించాలనే ప్రభుత్వ నిర్ణ్యించింది. ద్వితీయ సైన్సు & టెక్నాలజీ పాలసీ, సైన్సు & టెక్నాలజీలో నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడానికి కనీసం 60% విశ్వవిద్యాలయ విద్యను దృష్టిలో ఉంచుకొని పాఠశాల విద్యార్థులకు కనీసం 30% సైన్సు విషయాలను అధ్యయనం చేయటానికి వారి సమయం కేటాయించాలని భావిస్తున్నారు. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> థామ్సన్ రాయిటర్సు వెబ్ సైన్స్ (సైన్స్ సిటేషన్ ఇండెక్స్ ఎక్స్పాండెడ్) ప్రకారం, 2014 లో జింబాబ్వే అంతర్జాతీయంగా జాబితా చేయబడిన పత్రికలలో ఒక మిలియన్ను మందికి 21 ప్రచురణలను ప్రకటించింది. ఇది 15 ఎస్.ఎ.డి.సి. దేశాలలో జింబాబ్వే ఆరవ స్థానంలో ఉంది, నమీబియా (59), మారిషస్ (71), బోత్సుస్వానా (103) దక్షిణ ఆఫ్రికా (175) సీషెల్స్ (364) ఉన్నాయి. మిలియన్ల మందికి 20 సబ్జెక్టు ప్రచురణలు సబ్-సహారా ఆఫ్రికా సగటు ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక మిలియనుకు 176 సగటుతో ఉంది.<ref name=":1" /> ==గణాంకాలు== {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Population in Zimbabwe{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|Year ! style="background:#cfb;"|Million |- |style="text-align:left;"|1950 ||style="text-align:right;"|2.7 |- |style="text-align:left;"|2000 ||style="text-align:right;"|12.2 |- |style="text-align:left;"|{{UN_Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Zimbabwe}}|R}}/1e6 round 1}} |} [[File:Shona witch doctor (Zimbabwe).jpg|thumb|upright|A [[n'anga]] (Traditional Healer) of the majority (70%) [[Shona people]], holding a [[kudu]] horn trumpet]] జింబాబ్వే మొత్తం జనాభా 12.97 మిలియన్లు.<ref name="zimstat1"/> ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఆధారంగా పురుషుల ఆయుఃప్రమాణం 56 సంవత్సరాలు, మహిళల ఆయుఃప్రమాణం 60 సంవత్సరాలు (2012).<ref>{{cite web|title=WHO – Zimbabwe|url=http://www.who.int/countries/zwe/en|access-date=17 January 2015}}</ref> జింబాబ్వేలోని వైద్యులు అసోసియేషను బలహీనంగా ఉన్న ఆరోగ్య సేవకు సహాయం చేయడానికి చర్యలు తీసుకోవాలని అధ్యక్షుడు ముగాబేకు పిలుపునిచ్చింది.<ref>{{cite news|title=In Zimbabwe, life ends before 40|author=Thornycroft, Peta |location=Harare|work=The Sydney Morning Herald|date=10 April 2006|access-date=10 April 2006|url=http://www.smh.com.au/news/world/in-zimbabwe-life-ends-before-40/2006/04/09/1144521210993.html}}</ref> 2009 లో 15-49 మధ్యవయస్కులలో జింబాబ్వేలోని ఎయిడ్సు సంక్రమణ శాతం 14% ఉందని అంచనా వేయబడింది.<ref name="UNAIDS">{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/zimbabwe|title=Zimbabwe|access-date=16 January 2011|publisher=UNAIDS}}</ref> గర్భిణీ స్త్రీలలో 2002 లో 26% నుండి 2004 లో 21% వరకు ఎయిడ్సు వ్యాప్తి ఉందని యునెస్కో నివేదించింది.<ref name = "UNESCO">{{cite web|url=http://www.harare.unesco.org/educaids/zimprevalence.html|title=HIV Prevalence Rates Fall in Zimbabwe|access-date=3 December 2007|publisher=UNESCO|website=|archive-date=30 మార్చి 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080330055849/http://www.harare.unesco.org/educaids/zimprevalence.html|url-status=dead}}</ref> జింబాబ్వేవాసులలో 85% క్రైస్తవులు ఉన్నారు. జనాభాలో 62% మంది మతపరమైన సేవలకు క్రమక్రమంగా హాజరవుతారు.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031022353/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html|archive-date=31 October 2007|title=MSN Encarta |access-date=13 November 2007}}</ref> జింబాబ్వేలో ఆంగ్లికను, రోమను కాథలికు, సెవెంతు-డే అడ్వెంటిస్టు,<ref>{{cite web|url=http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw|title=Zimbabwe|access-date=22 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724224739/http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw|archive-date=24 July 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> మెథడిస్టు వంటి అతిపెద్ద క్రైస్తవ చర్చిలు ఉన్నాయి. ఇతర ఆఫ్రికా దేశాలలో వలె క్రైస్తవ మతం సాంప్రదాయిక నమ్మకాలతో కలసి ఆచరించబడుతుంది. పూర్వీకుల ఆరాధన అనేది క్రైస్తవేతర కాని మతం; " మ్బిరా డ్జవడ్జిము " అంటే "పూర్వీకులు వాయిసు", ఆఫ్రికా అంతటా అనేక లామెల్లోఫోనెసు సంబంధించిన ఒక పరికరంగా అనేక ఉత్సవ కార్యకలాపాలలో ఉపకరించబడుతుంది. మ్వారి "దేవుడు సృష్టికర్త" (షోనాలో ముషిక వంహు) అర్థం. జనాభాలో 1% మంది ముస్లింలు ఉన్నారు.<ref name = "US_state">{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51503.htm |title =Zimbabwe – International Religious Freedom Report 2005|access-date=3 December 2007 |publisher=U.S. Department of State |quote=An estimated 1% of the total population is Muslim. }}</ref> [[File:Women and children at a borehole.jpg|thumb|left|నార్టను, జింబాబ్వేలోని మహిళలు, పిల్లల సమూహం]] బంటు-మాట్లాడే జాతి సమూహాలు జనాభాలో 98% ఉన్నారు. వీరిలో షోనా ప్రజలు 70% ఉన్నారు. జనాభాలో 20%తో నిదెబెలు రెండవ అత్యధికత కలిగిన జనాభా ఉన్నారు.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.scholars.nus.edu.sg/post/zimbabwe/zpeople.html|title=The People of Zimbabwe|access-date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070712141810/http://www.scholars.nus.edu.sg/post/zimbabwe/zpeople.html|archive-date=12 July 2007}}</ref><ref name="ethnic">{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0108169.html|title=Ethnicity/Race of Zimbabwe|access-date=6 January 2008}}</ref> 19 వ శతాబ్దంలో జులు వలసల నుండి న్దెబెలె ప్రజలు ఈ ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు, వివాహ సంబంధాల కారణంగా ఇతర తెగలు ఉద్భవించాయి. దక్షిణాఫ్రికా కోసం గత 5 సంవత్సరాలుగా ఒక మిలియను న్దెబెలె ప్రజలు దేశం వదిలి వెళ్ళారు. ఇతర బంటు జాతి సమూహాలు 2 నుండి 5%తో మూడవ అతిపెద్ద స్థానాలలో ఉన్నాయి: ఇవి వెండా, టోంగా, షంగాను, కంగాంగా, సోతో, న్డౌ, నంబంబ, సెవాసా, షోసా, లోజీ.<ref name="ethnic"/> జింబాబ్వేయులు అల్పసంఖ్యాక జాతి సమూహాలలో శ్వేతజాతీయులు కూడా ఉన్నారు. వీరు మొత్తం జనాభాలో 1% కంటే తక్కువ ఉన్నారు. శ్వేతజాతి జింబాబ్వేలు అధికంగా బ్రిటిషు మూలానికి చెందినవారై ఉన్నారు. అదనంగా ఆఫ్రికా, గ్రీకు, పోర్చుగీసు, ఫ్రెంచు, డచ్చి సమాజాలు కూడా ఉన్నాయి. 1975 లో 2,28,000 (4.5%) ఉన్న శ్వేతజాతీయుల సంఖ్య తరువాత తగ్గింది.<ref>Wiley, David and Isaacman, Allen F. (1981). ''Southern Africa: society, economy, and liberation''. Michigan State University, University of Minnesota. p. 55</ref> 1999 లో ఇది 1,20,000 కు చేరింది, 2002 లో 50,000 కంటే ఎక్కువ లేదు. 2012 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం శ్వేతలజాతి ప్రజలసంఖ్య 28,782 (జనాభాలో 0.22%), 1975 నాటి అంచనాలో పదో వంతు.<ref>Quarterly Digest Of Statistics, Zimbabwe Printing and Stationery Office, 1999.</ref> చాలామంది యునైటెడు కింగ్డంకు, (2,00,000 - 5,00,000 బ్రిటన్లు రోడెసియను లేదా జింబాబ్వేవాసుల మూలం కలిగి ఉన్నారు.) దక్షిణ ఆఫ్రికా, బోత్స్వానా, జాంబియా, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండు వలస వెళ్ళారు. రంగుప్రజలు 0.5% ఉన్నారు. వీరిలో ఆసియా జాతి సమూహాలు, ఎక్కువగా భారతీయ, చైనా మూలాలు కలిగిన వారు 0.5%.<ref>Quarterly Digest of Statistics, 1998, Zimbabwe Printing and Stationery Office.<!--ISSN/ISBN needed--></ref> 2012 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 99.7% జనాభా ఆఫ్రికా సంతతికి చెందినవారు ఉన్నారు.<ref name="zimstat.co.zw">[http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/Census/CensusResults2012/National_Report.pdf Zimbabwe Population Census 2012] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140901192722/http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/Census/CensusResults2012/National_Report.pdf |date=1 September 2014 }}, zimstat.co.zw; accessed 4 May 2016.</ref> గత దశాబ్దంలో అధికారిక సంతానోత్పత్తి రేట్లు 3.6 (2002 సెన్ససు),<ref>[http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/Census/Census.pdf Zimbabwe Profile based on the 2002 Population Census] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402121155/http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/Census/Census.pdf |date=2 April 2015 }}. zimstat.co.zw</ref> 3.8 (2006),<ref>[http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/Census/ZDHSOLD/ZDHS2006.pdf Zimbabwe Demographic and Health Survey 2005–06] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402092621/http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/Census/ZDHSOLD/ZDHS2006.pdf |date=2 April 2015 }}, zimstat.co.zw; accessed 4 May 2016.</ref> 3.8 (2012 సెన్ససు) ఉన్నాయి.<ref name="zimstat.co.zw"/> ===శరణార్ధుల సక్షోభం=== జింబాబ్వేలో ఆర్థిక మాంద్యం, అణిచివేత రాజకీయ చర్యలు పొరుగు దేశాలకు శరణార్థులు వరదగా వెళ్ళడానికి దారితీశాయి. 2007 మధ్యకాలంలో జనాభాలో పావువంతు 3.4 మిలియన్ల జింబాబ్వేయులు విదేశాలకు పారిపోయారు.<ref>{{cite news|url=http://observer.guardian.co.uk/world/story/0,,2115988,00.html|title=Refugees flood from Zimbabwe ''The Observer''|work=The Guardian|location=London, UK|first=Andrew|last=Meldrum|date=1 July 2007|access-date=6 April 2010}}</ref> వీటిలో సుమారుగా 30,00,000 మంది దక్షిణాఫ్రికా, బోత్సుస్వానాలకు వెళ్లారు. <ref>{{cite web|url=http://www.sokwanele.com/articles/sokwanele/zimrefugeessufferinsouthafricaandzimbabwe_20July2007.html|title=Zimbabwean refugees suffer in Botswana and South Africa|work=Sokwanele Civic Action Group|date=20 July 2007|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=24 మే 2019|archive-date=28 సెప్టెంబరు 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928003255/http://www.sokwanele.com/articles/sokwanele/zimrefugeessufferinsouthafricaandzimbabwe_20July2007.html}}</ref> పొరుగు దేశాలకు పారిపోయిన వ్యక్తులతో పాటు, సుమారుగా 36,000 అంతర్గత స్థానచలనం (ఐడిపి) చెందారు. అయినప్పటికీ విశ్వసనీయమైన గణాంకులు అందుబాటులో లేవు.<ref name="IDMC">{{cite web|url=http://www.internal-displacement.org/sub-saharan-africa/zimbabwe/|title=Displacement Monitoring Centre (IDMC), Internal displacement in Zimbabwe''|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825002638/http://www.internal-displacement.org/sub-saharan-africa/zimbabwe|archive-date=25 August 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ఈ క్రింది గంఆంకాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి: {| class="wikitable table" |- ! సర్వే ! సంఖ్య ! తేదీ ! వనరు |- | దేశీయసర్వే | 880–960,000 | 2007 | జింబాబ్వే వూనరబులు అసెస్మెంటు కమిటీ <ref>{{cite web|title=The Many Faces of Displacement: IDPs in Zimbabwe|publisher=Internal Displacement Monitoring Centre|location=Geneva|year=2008|url=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/48ad3b70c.pdf|access-date=9 November 2010}}</ref> |- | మునుపటి వ్యవసాయ కూలీలు | 1,000,000 | 2008 | UNDP<ref name="IDMC" /> |- |ఆపరేషను మురంబత్స్వినా | 570,000 | 2005 | అఖ్యరాజ్యసమితి<ref>{{cite web|title=Report of the Fact-Finding Mission to Zimbabwe to assess the Scope and Impact of Operation Murambatsvina|author=Tibaijuka, A.K.|publisher=UN Special Envoy on Human Settlements Issues in Zimbabwe|location=Geneva|year=2005|url=https://www.un.org/News/dh/infocus/zimbabwe/zimbabwe_rpt.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20050727105618/http://www.un.org/News/dh/infocus/zimbabwe/zimbabwe_rpt.pdf|archive-date=27 July 2005|access-date=13 April 2009}}</ref> |- | రాజకీయ హింస కారణంగా స్థానభ్రంశం చెందిన వారు | 36,000 | 2008 | ఐక్యరాజ్యసమితి<ref name="IDMC"/> |} పైన తెలిపిన సర్వేలలో ఆపరేషను చికోరోకోజా చపెరా లేదా స్థానికుల ఫాస్టు- ట్రాకు సంస్కరణ కార్యక్రమ లబ్ధిదారులను చేర్చలేదు. వారు తొలగించబడ్డారు.<ref name="IDMC"/> ===భాషలు=== విద్య, న్యాయవ్యవస్థ వ్యవస్థలలో ఆంగ్ల భాష ప్రధాన భాషగా ఉంది. బంటు భాషలైన షోనా, నదెబెలె జింబాబ్వే ప్రధాన దేశీయ భాషలుగా ఉన్నాయి. జనాభాలో 70% మందికి షోనాభాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. నదేబెలే 20% మందికి వాడుక భాషగా ఉంది. ఇతర అల్పసంఖ్యాక బంటుభాషలలో వెండా, సోంగా, షంగాను, కంలాంగా, సోతో, నడౌ, నంబ్యా భాషలు ఉన్నాయి. 2.5% కంటే తక్కువగా (ముఖ్యంగా శ్వేతజాతి, "రంగు" (మిశ్రమ జాతి) అల్పసంఖ్యాక ప్రజలు ఇంగ్లీషును వారి స్థానిక భాషగా భావిస్తారు.<ref name="languages">{{cite web |url=http://www.gapadventures.com/docs/pdi/africa/Zimbabwe.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325004301/http://www.gapadventures.com/docs/pdi/africa/Zimbabwe.pdf |archive-date=25 March 2009 |title=Zimbabwe |url-status=dead |access-date=1 June 2016}}, gapadventures.com; accessed 4 May 2016.</ref> షోనాలో గొప్ప మౌఖిక సాంప్రదాయం ఉంది. ఇది 1956 లో ప్రచురించబడిన " సోలోమను మత్సువైరో " మొదటి షోనాభాషా నవల ఫెస్సో ప్రచురించబడింది.<ref name="feso">[http://www.unc.edu/~ottotwo/mothertongue.html Mother Tongue: Interviews with Musaemura B. Zimunya and Solomon Mutswairo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326150740/http://www.unc.edu/~ottotwo/mothertongue.html |date=2018-03-26 }} University of North Carolina at Chapel Hill</ref> ఇంగ్లీషు ప్రధానంగా నగరాలలో వాడుకలో ఉంది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఆంగ్లభాషా వాడకం తక్కువగా ఉంది. రేడియో, టెలివిజను న్యూసు ఇప్పుడు షోనా, సెండేబేలే, ఆంగ్లంలో ప్రసారమయ్యాయి.{{citation needed|date=May 2016}} జింబాబ్వేలో 16 అధికారిక భాషలు ఉన్నాయి. రాజ్యాంగం ప్రకారం ఒక పార్లమెంటు చట్టం ఇతర భాషలను అధికారికంగా గుర్తించబడిన భాషలుగా సూచించవచ్చు.<ref name="language"/> ===మతం=== {{Bar box |title=Religion in [[Zimbabwe]] (2017)<ref name=2017survey>[https://zimbabwe.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Inter%20Censal%20Demography%20Survey%202017%20Report.pdf Inter Censal Demography Survey 2017 Report], Zimbabwe National Statistics Agency (2017)</ref> |titlebar=#ddd |width = 200px |barwidth= 100px |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{Bar percent|[[Christianity]]|blue|84.1}} {{Bar percent|Traditional religions|red|4.5}} {{Bar percent|[[Irreligion|No religion]]|grey|10.2}} {{Bar percent|[[Islam]]|Green|0.7}} {{Bar percent|Others or none|yellow|0.5}} }} జింబాబ్వే నేషనల్ స్టాటిస్టిక్సు ఏజెన్సీ ద్వారా 2017 ఇంటరు సెన్సలు డెమోగ్రఫి సర్వే ప్రకారం 69.7% జింబాబ్వేయులు ప్రొటెస్టంటు క్రిస్టియానిటీకి చెందినవారు, 8.0% మంది రోమను కాథలిక్లుగా ఉన్నారు. మొత్తం 84.1% మంది క్రిస్టియానిటీకి చెందినవారు ఉన్నారు. జనాభాలో 10.2% మంది ఏమతానికి చెందినవారు కాదు. ముస్లిములు 0.7% ఉన్నారు.<ref name=2017survey>[https://zimbabwe.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Inter%20Censal%20Demography%20Survey%202017%20Report.pdf Inter Censal Demography Survey 2017 Report], Zimbabwe National Statistics Agency (2017)</ref><ref name=pewzimb>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Religious composition by country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219024554/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=2018-02-19 }}, Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ==సంస్కృతి== Zimbabwe has many different cultures which may include [[beliefs]] and [[ceremonies]], one of them being [[Shona people|Shona]], Zimbabwe's largest ethnic group. The Shona people have many sculptures and [[rock carving|carvings]] which are made with the finest materials available.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=ag_85hJI9aMC&pg=PR8&dq=zimbabwe+shona#v=onepage&q=zimbabwe%20shona&f=false|title=The Soul of Mbira: Music and Traditions of the Shona People of Zimbabwe|last=Berliner|first=Paul|date=June 1993|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226043791|language=en}}</ref> Zimbabwe first celebrated its independence on 18 April 1980.<ref name="indepday">{{cite book|last=Owomoyela|first=Oyekan|year=2002|title=Culture and Customs of Zimbabwe|url=https://archive.org/details/culturecustomsof00owom|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof00owom/page/77 77]|isbn=978-0-313-31583-1|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Conn.}}</ref> Celebrations are held at either the [[National Sports Stadium (Zimbabwe)|National Sports Stadium]] or [[Rufaro Stadium]] in Harare. The first independence celebrations were held in 1980 at the Zimbabwe Grounds. At these celebrations, [[dove]]s are released to symbolise peace and fighter jets fly over and the [[National Anthem of Zimbabwe|national anthem]] is sung. The flame of independence is lit by the president after parades by the presidential family and members of the armed forces of Zimbabwe. The president also gives a speech to the people of Zimbabwe which is televised for those unable to attend the stadium.<ref>{{cite web|url=http://www.kas.de/proj/home/home/35/2/|archive-url=https://web.archive.org/web/20061010093006/http://www.kas.de/proj/home/home/35/2/|archive-date=10 October 2006|title=Zimbabwe Celebrates 25 years of Independence|access-date=6 January 2008|publisher=Konrad Adenauer Stiftung}}</ref> Zimbabwe also has a national beauty pageant, the [[Miss Heritage Zimbabwe]] contest which has been held annually ever since 2012. ===కళలు === [[File:Reconciliation Amos Supuni Woerden.jpg|thumb|"Reconciliation", a [[stone sculpture]] by [[Amos Supuni]]]] జింబాబ్వేలో సాంప్రదాయిక కళలు మృణ్మయపాత్రలు, అల్లికచేసిన బుట్టలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, బొమ్మలు. విలక్షణమైన లక్షణాలు కలిగిన వస్తువులలో ఒకే ఒక చెక్క ముక్క నుండి మలచబడిన ఆసనాలు, అల్లిక చేసిన బుట్టలు ప్రత్యేకత సంతరించుకున్నాయి. 1940 వ దశకంలో షోనా శిల్పం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. చెక్కిన కొయ్యశిల్పాలలో శైలీకృత పక్షులు, మానవ ఆకారాలు ప్రధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి. ఇతర కళాఖండాలు సోపుస్టోను వంటి అవక్షేపణ శిలలు, సర్పెంటైను (అరుదైన రాతి వర్డైటు). సింగపూరు, చైనా, కెనడా వంటి దేశాలలో జింబాబ్వే ఖళాఖండాలు కనిపిస్తాయి. ఉదా: సింగపూరు బొటానికు గార్డెంసులో డొమినికు బెంహుర విగ్రహం. పురాతన కాలం నుండి షోనా శిల్పం ఉనికిలో ఉంది. ఆధునిక ఐరోపా శైలి ప్రభావాలతో ఆఫ్రికా జానపదాల మిశ్రమ కళాభివృద్ధి జరిగింది. జింబాబ్వే శిల్పులలో నికోలసు, నెస్బెర్టు, అండర్సను ముకోంబరంవా, టప్ఫుమా గుత్సా, హెన్రీ మున్రరాద్జీ, లొకార్డియా నంద్రాడీకికలు వంటి కళాకారులు ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గడించారు. అంతర్జాతీయంగా, జింబాబ్వేలోని శిల్పుకారులు కొత్త తరానికి చెందిన కళాకారులను ప్రభావితం చేసారు. ప్రత్యేకంగా నల్లజాతి అమెరికన్లు జింబాబ్వేలోని మాస్టరు శిల్పులతో సుదీర్ఘ శిక్షణ పొందిన వారున్నారు. న్యూ యార్కు శిల్పి ఎమ్. స్కాటు జాన్సను, కాలిఫోర్నియా శిల్పి రసెలు అల్బన్సు వంటి సమకాలీన కళాకారులు ఆఫ్రికను, ఆఫ్రో-డయాస్పోరా సౌందర్యాలను రెండింటినీ కలపడం నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆఫ్రికా ఆర్టు సరళమైన మిమిక్రీని సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చెందిన కొంతమంది కళాకారులు కొనసాగుతుంది. జింబాబ్వే రచయితలు కొందరు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించారు. చార్లెసు మున్గోషి, జింబాబ్వేలో ఆంగ్లంలో వ్రాసిన సాంప్రదాయక కథలు, షోనాలో ఆయన కవితలు ప్రచురించబడ్డాయి. పుస్తకాలు నల్లజాతీయులు, శ్వేతజాతీయులలో బాగా విక్రయించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://zimbabwe.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=5752|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016092853/http://zimbabwe.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=5752|archive-date=16 October 2007|title=Charles Mungoshi|publisher=Zimbabwe – Poetry International Web}}</ref> కాథరీను బకిలు ఆఫ్రికా టియర్సు, బియాండు టియర్సు అనే ఆమె వ్రాసిన రెండు పుస్తకాలు ఆమెకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపును సాధించింది. ఆమె రచనలు 2000 ల్యాండు రిఫార్ము కింద ఆమె వివరించిన వ్యధాపూరిత పరిస్థితి గురించి తెలియజేస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://africantears.netfirms.com/beyondtears.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030001000/http://africantears.netfirms.com/beyondtears.htm|archive-date=30 October 2007|title=Tribute to Cathy Buckle|access-date=2 November 2007}}</ref> [181] రోడెసియా మొదటి ప్రధానమంత్రి ఇయాను స్మితు " ది గ్రేటు బిట్రేయలు, బిట్టరు హార్వెస్టు " అనే రెండు పుస్తకాలను రచించాడు. 1979 లో డంబుడ్జో మరేచెరా వ్రాసిన హౌసు ఆఫ్ హంగరు యు.కె.లో పురస్కారం అందుకుంది. నోబెల్ పురస్కారం పొందిన రచయిత డోరిసు లెస్సింగు మొట్టమొదటి నవల ది గ్రాసు ఈసు సింగింగు, ది చిల్డ్రను ఆఫ్ వయోలెన్సు సీక్వెన్సు మొదటి నాలుగు సంపుటాలు, అలాగే చిన్న కథల సంకలనం ఆఫ్రికా స్టోరీసు రోడేషియాలో సంకలనం చేయబడ్డాయి. 2013 లో నోవియోలె బుల్లవేసు నవల " వీ నీడు న్యూ నేమ్సు " బుకరు ప్రైజ్కు ఎంపిక చేయబడింది. ఈ నవల 1980 ల ప్రారంభంలో గుకురహుండీ సమయంలో జింబాబ్వే పౌరుల క్రూరమైన అణచివేత కారణంగా సంభవించిన వినాశనం చెబుతుంది.{{citation needed|date=May 2016}} ప్రముఖ కళాకారులు హెన్రీ ముడ్జెంగేరేరు, నికోలసు ముకోమ్బరన్వా ఉన్నారు. మృగం లోకి మనిషి రూపాంతరము అనే ఇతివృత్తం జింబాబ్వే కళలో పునరావృతమౌతుంది.<ref>{{cite web|url=http://karaart.com/collections/shona/origins3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20001001084811/http://karaart.com/collections/shona/origins3.html |url-status=dead |archive-date= 1 October 2000 |title=Cultural Origins of art |access-date=6 January 2008 |df= }}</ref> జింబాబ్వే సంగీతకారులు థామసు మ్యాపుఫ్యూమొ, ఒలివరు ముతుక్డుజీ, భుండు బాయ్సు; స్టెల్లా చివెషె, అలికు మాచెసో, ఆడియసు మ్టావారీర అంతర్జాతీయ గుర్తింపును సాధించారు. శ్వేతజాతి అల్పసంఖ్యాక వర్గానికి చెందిన థియేటరు జింబాబ్వే పట్టణ ప్రాంతాలలో అనేక థియేటరు కంపెనీలు ప్రదర్శనలకు వేదికగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/art/African-theatre-art/Southern-and-South-Africa|title=African theatre - Southern and South Africa {{!}} art|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-01-19|language=en}}</ref> ===ఆహారం=== [[File:Goat Offal.JPG|thumb|A meal of sadza ''(right)'', greens, and goat [[offal]]. The goat's small intestines are wrapped around small pieces of large intestines before cooking.]] చాలా ఆఫ్రికా దేశాలలో వలె చాలామంది జింబాబ్వేవాసులు కొన్ని ముఖ్యమైన ఆహారపదార్థాలపై ఆధారపడి ఉన్నారు. సద్జా (ఇసిత్స్వాలా) తయారు చేయడానికి "మీలీ మీలు" (కాన్ మీలు అని పిలుస్తారు)ఉపయోగిస్తారు. అలాగే గంజిని బోటా (ఇలింబజి) అంటారు. సాడ్జాను ఒక మందపాటి పేస్టు (గంజిని) ఉత్పత్తి చేయడానికి నీటితో మొక్కజొన్న మిశ్రమాన్ని తయారు చేస్తారు. పేస్టు అనేక నిమిషాలు వంట తర్వాత మరింత చిక్కని కాన్ మూలుగా మారుతుంది. సాధారణంగా మద్యాహ్నభోజనం, రాత్రి భోజనంలో సాధారణంగా గ్రేవీ, కూరగాయలు (బచ్చలికూర, చోమోలియా, లేదా ఆకుకూరలు, కొల్లాడు గ్రీన్సు), బీన్స్, మాంసం (ఉడికించిన, వేయించిన, కాల్చినవి, లేదా ఎండబెట్టినవి) వంటి సైడు డిషులతో తింటారు. సాడ్జాను సాధారణంగా "లాక్టో" (మకకా ఒకకోర) లేదా "టాంకన్యిక సార్డినను" అని పిలుస్తారు. ఇది స్థానికంగా కపెంటా లేదా మాటంబంగా అని పిలుస్తారు. బోటా ఒక పలుచని గంజి. ఇది అదనపు మొక్కజొన్న లేకుండా వండుతారు. సాధారణంగా వేరుశెనగ వెన్న, పాలు, వెన్న లేదా జాంలతో రుచిగా ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.zambuko.com/mbirapage/resource_guide/pages/culture/sadza_text.html | publisher=Zambuko.com |title=Sadza ne Nyama: A Shona Staple Dish |access-date=3 November 2007}}</ref> బోటా సాధారణంగా అల్పాహారం కోసం తింటారు. గ్రాడ్యుయేషన్లు, వివాహాలు, ఇతర కుటుంబం సమావేశాలలో సాధారణంగా మేక లేదా ఆవు చంపడంతో జరుపుకుంటారు. ఇది కుటుంబంలో కాల్చడం, బార్బిక్యూ చేసి అందరూ కలిసి తింటారు. [[File:Boerewors raw.jpg|thumb|రా బొయరెవర్లు]] ఆఫ్రికనర్లు శ్వేతజాతి వర్గానికి చెందిన చిన్న సమూహం (10%) అయినప్పటికీ ఆఫ్రికానరు వంటకాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. జింకీ ఒక రకమైన బిలెగాంగు ఒక ప్రసిద్ధ చిరుతిండి. ఇది మసాలా దినుసులో పొడిగా తయారయ్యే ముడి మాంసం ముక్కలు వేయడం ద్వారా తయారవుతుంది.<ref>{{cite web|author=Stephanie Hanes|title=Biltong: much more than just a snack|work=[[The Christian Science Monitor]]|date=20 September 2006|url=http://www.csmonitor.com/2006/0920/p13s01-lifo.html|access-date=3 October 2006}}</ref> బోయెరర్సు సాడ్జాతో వడ్డిస్తారు. ఇది సుదీర్ఘ సాసేజు, తరచుగా సుగంధ ద్రవ్యాలతో తయారు చేయబడింది. పంది మాంసం కంటే గొడ్డు మాంసం బార్బెక్యూడు చేస్తుంటారు.{{citation needed|date=May 2016}} జింబాబ్వే ఒక బ్రిటిషు కాలనీగా, అక్కడ కొందరు కొలోనియల్ కాలపు ఇంగ్లీషు ఆహారపు అలవాట్లను స్వీకరించారు. ఉదాహరణకు చాలా మందికి ఉదయం గంజి, అలాగే 10 గంటల టీ (మధ్యాహ్నం టీ) ఉంటుంది. వారు ముందు రాత్రి భోజనం, తరచుగా మిగిలిపోయిన అంశాలతో, తాజాగా వండిన సాడ్జా, లేదా శాండ్విచ్లు (ఇది నగరాల్లో సర్వసాధారణంగా ఉంటుంది) ఉంటాయి. భోజనం తర్వాత, విందు ముందు 4 గంటలకు టీ (మధ్యాహ్నం టీ) సాధారణంగా ఉంటుంది. విందు తర్వాత తేనీరు కలిగి ఉండటం అసాధారణం కాదు.{{citation needed|date=May 2016}} అన్నం, పాస్తా, బంగాళాదుంప ఆధారిత ఆహారాలు (ఫ్రెంచి ఫ్రైసు, మెత్తని బంగాళాదుంప) కూడా జింబాబ్వే వంటలో భాగంగా ఉన్నాయి. స్థానిక ఇష్టమైనది వేరుశెనగ వెన్నతో తయారు చేయబడిన బియ్యం వంటకం. ఇది మందపాటి గ్రేవీ, మిశ్రమ కాయగూరలు, మాంసంతో తయారుబడుతుంది.{{citation needed|date=May 2016}} నజుంగు, ఉడికించిన, ఎండబెట్టిన మొక్కజొన్న, నయెంబాగా పిలువబడే బఠానీలు, బంబారా (నిమమో అని పిలుస్తారు)లతో చేసే సంప్రదాయ వంటకం ముటకురా అని పిలుస్తారు. ముకుకుకూర పైన పేర్కొన్న పదార్ధాలతో విడివిడిగా కూడా వండుతారు. మాటుటి (పాప్కార్ను మాదిరిగా కాల్చిన - పాప్డు మొక్కజొన్న), కాల్చిన, ఉప్పు వేసి వేయించిన వేరుశెనగలు, చెరకు, చిలగడప, గుమ్మడికాయ, హార్నుడు మెలాను, గాకా, అదన్సోనియా, మౌవుయు, ఉపకా వంటి స్థానిక పండ్లు, కిర్కియానా, మజంజె, (చక్కెర ప్లం) అనేక ఇతర పండ్లు ఆహారంలో భాగంగా ఉంటాయి.{{citation needed|date=May 2016}} === క్రీడలు === [[File:Canada wins Zimbabwe in Rio Olympics 07.jpg|thumb|[[Zimbabwe women's national football team]] at the [[Football at the 2016 Summer Olympics – Women's tournament|2016 Olympic Games]]]] జింబాబ్వేలో ఫుటు బాలు (కూడా సాకరు అని కూడా పిలుస్తారు)అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన క్రీడ.{{citation needed|date=March 2018}}జింబాబ్వే జాతీయ ఫుట్ బాలు జట్టు " వారియర్సు " 2004 నాటికి ఆఫ్రికా కప్పు ఆఫ్ నేషంసు కొరకు అర్హత సాధించిన తరువాత 3 మార్లు (2004,2006, 2017) విజయం సాధించాయి. ఆరు సందర్భాలలో దక్షిణాఫ్రికా ఛాంపియన్షిప్పును (2000, 2003, 2005, 2009, 2017, 2018) సాధించింది. తూర్పు ఆఫ్రికా కప్పు ఒకసారి (1985). ఈ జట్టు ప్రపంచంలో 115 వ స్థానంలో ఉంది (ఫిఫా వరల్డు ర్యాంకింగ్సు 2018 నవంబరు). జింబాబ్వేలో రగ్బీ ఒక ముఖ్యమైన క్రీడగా ఉంది. జాతీయ జట్టు 1987 - 1991 లో 2 రగ్బీ ప్రపంచ కప్పు టోర్నమెంటులలో దేశానికి ప్రాతినిథ్యం వహించింది. నింబాబ్వే రగ్బీ ప్రపంచంలో 26 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.worldrugby.org/rankings|title=World Rugby|last=worldrugby.org|access-date=2019-05-24|archive-date=2016-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511133710/http://www.worldrugby.org/rankings|url-status=dead}}</ref> శ్వేతజాతి అల్పసంఖ్యాక వర్గంలో క్రికెటు క్రీడ ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఇది పన్నెండు టెస్టు క్రికెటు ప్లేయింగు దేశాలలో ఒకటిగా ఉంటూ ఐ.సి.సి. పూర్తి సభ్యుడిగా ఉంది. జింబాబ్వే క్రికెటు క్రీడాకారులలో ఆండీ ఫ్లవరు, హీతు స్ట్రీకు, బ్రెండను టేలరు ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నారు. జింబాబ్వే ఎనిమిది ఒలింపికు పతకాలు గెలుచుకుంది. మాస్కోలో 1980 వేసవి ఒలింపిక్సులో ఫీల్డు హాకీలో (మహిళల జట్టు), ఏడు స్విమ్మరు కిర్టి కోవెంట్రీ (7) 2004 సమ్మర్ ఒలంపిక్సులో (3), 2008 వేసవి ఒలింపిక్సులో (4) నాలుగు స్థానాల్లో గెలిచింది. కామన్వెల్తు గేమ్సు, ఆల్-ఆఫ్రికా గేమ్సులో జరిగిన పోటీలలో వివిధ పోటీలలో జింబాబ్వే స్విమ్మరు కీర్తి కోవెంట్రీ 11 స్వర్ణ పతకాలు సాధించాడు.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/2004/schedules/117BySport.html |title=2004 Olympic Games swimming results |access-date=22 July 2007 |publisher=CNN |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509051921/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/2004/schedules/117BySport.html |archive-date=9 May 2006 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fina.org/events/WC/Montreal_2005/results/sw.php |title=Montreal 2005 Results |access-date=24 మే 2019 |archive-date=28 జనవరి 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070128064425/http://www.fina.org/events/WC/Montreal_2005/results/sw.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fina.org/events/WC/Melbourne_2007/results/swimming.php|title=12th FINA World Championships|access-date=24 మే 2019|archive-date=6 జూన్ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070606111744/http://www.fina.org/events/WC/Melbourne_2007/results/swimming.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/commonwealthgames2002/bsp/statistics/results.stm |title=BBC Sport Commonwealth Games 2002 Statistics|access-date=29 August 2007 |publisher=BBC News}}</ref> జింబాబ్వే టెన్నిసులో వింబుల్డను, డేవిసు కప్పు పోటీలలో పాల్గొంది. ముఖ్యంగా బ్లాక్ ఫ్యామిలీతో (వేన్ బ్లాక్, బైరాన్ బ్లాక్, కారా బ్లాక్) టెన్నిసులో ప్రాబల్యత కలిగి ఉన్నారు. జింబాబ్వే గోల్ఫులో కూడా బాగా ఆడింది. జింబాబ్వే నిక్ ప్రైసు ప్రపంచ నంబరు 1 హోదాను సాధించాడు.<ref>{{cite web |last=Gold |first=Jack Of |url=http://www.freetv4africa.co.uk/2012/05/africa-punching-above-its-weight-in.html |title=Africa punching above it's &#91;sic&#93; weight in golf |publisher=Free TV 4 Africa |date=29 May 2012 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=24 మే 2019 |archive-date=8 ఫిబ్రవరి 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208110629/http://www.freetv4africa.co.uk/2012/05/africa-punching-above-its-weight-in.html }}</ref> జింబాబ్వేలో ఆడబడుతున్న ఇతర క్రీడలు బాస్కెట్బాలు, వాలీబాలు, నెట్బాలు, వాటరు పోలో, స్క్వాషు, మోటారుపోర్టు, మార్షలు ఆర్ట్సు, చెసు, సైక్లింగు, పోలోక్రోస్సే, కయాకింగు, గుర్రపు పందెములు. ఏదేమైనా, ఈ క్రీడలలో అధికభాగం అంతర్జాతీయ ప్రతినిధులు లేరు. బదులుగా ఒక జూనియరు లేదా జాతీయ స్థాయిలో ఉంటాయి. జింబాబ్వే చెందిన ప్రొఫెషినలు రగ్బీ లీగు క్రీడాకారులు మాసింభాషె, జుడా మిసైను విదేశీక్రీడలలో పాల్గొంటున్నారు.<ref>{{cite news|url=http://www.hulldailymail.co.uk/hull-fc-masimbaashe-matongo-s-dream-journey-just/story-28185324-detail/story.html|title=From Zimbabwe to Hull FC: Masimbaashe Matongo's 'dream' journey is just beginning|date=17 November 2015|newspaper=Hull Daily Mail|access-date=18 February 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225200610/http://www.hulldailymail.co.uk/Hull-FC-Masimbaashe-Matongo-s-dream-journey-just/story-28185324-detail/story.html|archive-date=25 December 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://zimbabwe-today.com/2016/10/sports/zimbabwe-teenager-judah-mazive-signs-contract-play-rugby-england/|title=Zimbabwe teenager Judah Mazive signs contract to play rugby in England|newspaper=Zimbabwe Today|publisher=|access-date=18 February 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113154539/http://zimbabwe-today.com/2016/10/sports/zimbabwe-teenager-judah-mazive-signs-contract-play-rugby-england/|archive-date=13 January 2017|df=dmy-all}}</ref> మాజీ ఆటగాళ్ళు సంజారు సియో, ఆండీ మినోనసు " సూపరు లీగు వరల్డు నైనెలో " దక్షిణాఫ్రికా తరఫున క్రీడలో పాల్గొన్నారు. అలాగే సిడ్నీ బుల్ డాగ్సు క్రీడలో పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.superxv.com/south-africas-marinos-appointed-new-sanzar-ceo/|title=South Africa's Marinos appointed new SANZAR CEO – Super Rugby – Super 18 Rugby and Rugby Championship News, Results and Fixtures from Super XV Rugby|access-date=18 February 2017|archive-date=13 జనవరి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113121525/http://www.superxv.com/south-africas-marinos-appointed-new-sanzar-ceo/|url-status=dead}}</ref> ===మాధ్యమం=== జింబాబ్వే మాధ్యమం మరోసారి వైవిధ్యంగా ఉంది. దేశంలో పెరుగుతున్న ఆర్థిక, రాజకీయ సంక్షోభ సమయంలో 2002 - 2008 మధ్యకాలంలో మాధ్యమానికి గట్టి పరిమితి విధించబడింది. జింబాబ్వే రాజ్యాంగం మాధ్యమం, వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛకు హామీ ఇస్తుంది. 2013 లో ఒక కొత్త మాధ్యమం, సమాచార మంత్రిత్వశాఖ నియామకం తరువాత మీడియా తక్కువ రాజకీయ జోక్యాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. సుప్రీం కోర్టు మాధ్యమ చట్టాల కొన్ని విభాగాలను రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా భావించింది.<ref>{{cite web|title=Supreme Court strikes down repressive media legislation|url=http://cpj.org/2003/05/supreme-court-strikes-down-repressive-media-legisl.php|website=Committee to Protect Journalist}}</ref> 2009 జూలైలో బి.బి.సి, సి.ఎన్.ఎన్. పునఃప్రారంభించబడ్డాయి. ఇవి జింబాబ్వే నుండి చట్టపరంగా, బహిరంగంగా వార్తానివేదికలు అందిస్తున్నాయి. సి.ఎన్.ఎన్. చర్యను స్వాగతించింది. జింబాబ్వే మంత్రిత్వ శాఖ ఇన్ఫర్మేషను అండ్ పబ్లిసిటీ "జింబాబ్వే ప్రభుత్వం జింబాబ్వేలోని చట్టబద్ధమైన కార్యకలాపాలను నిర్వహించకుండా బి.బి.సి. ని ఎన్నడూ నిషేదించలేదు." అని పేర్కొన్నది.<ref name="Telegraph" /> "మరోసారి జింబాబ్వేలో బహిరంగంగా పనిచేయగలగడంతో మేము సంతోషిస్తున్నాము" అని బిబిసి ఈ చర్యను స్వాగతించింది.<ref name="BBC1">{{cite web|author=Williams, Jon |url=http://www.bbc.co.uk/blogs/theeditors/2009/07/resuming_operations_in_zimbabw.html |title=Resuming operations in Zimbabwe |publisher=BBC |date= 29 July 2009}}</ref> 2010 లో అధికారం - భాగస్వామ్య విధానంలో పనిచేస్తున్న ప్రభుత్వం " జింబాబ్వే మీడియా కమీషను " ఏర్పాటు చేసింది. 2010 మేలో కమిషను ప్రచురణ కొరకు గతంలో నిషేధించిన డైలీ న్యూసుతో సహా మూడు ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని వార్తాపత్రికలకు లైసెన్సు ఇచ్చింది. <ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE64P5NX20100526 |title=Zimbabwe licenses new private newspapers |agency=Reuters |date=26 May 2010|author=Banya, Nelson }}</ref> రిపోర్టర్సు వితౌటు బోర్డర్సు ఈ నిర్ణయాలు "మేజరు అడ్వాంసు"గా వర్ణించింది.<ref name="IFEX">[http://www.ifex.org/zimbabwe/2010/05/28/licences_granted/ "independent dailies allowed to resume publishing"], ''[[International Freedom of Expression Exchange]]'', 28 May 2010.</ref> 2010 జూన్ లో న్యూస్ డే 7 సంవత్సరాలలో జింబాబ్వేలో ప్రచురించబడిన మొట్టమొదటి స్వతంత్ర దినపత్రికగా మారింది.<ref name="Reuter">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSLDE65312720100604 |title=Zimbabwe gets first private daily newspaper in years |agency=Reuters |date=4 June 2010|author=Chinaka, Cris }}</ref> 2012 లో ప్రసార రంగంలో ఆధిక్యతలో ఉన్న జె.బి.సి. రెండు ప్రైవేటు రేడియో స్టేషన్లకు అనుమతితో పొందింది.<ref>{{cite news|title=Finally, Zimbabwe’s ‘private’ radio station goes on air |url=http://www.zimeye.org/finally-zimbabwes-private-radio-station-goes-on-air/ |publisher=zimeye.org |date=26 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725060843/http://www.zimeye.org/finally-zimbabwes-private-radio-station-goes-on-air/ |archive-date=25 July 2014 }}</ref> 2002 నుండి యాక్సెస్ అండ్ ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ ప్రైవసీ యాక్ట్ (AIPPA) అమలు కావడంతో అనేక ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని న్యూసు అవుట్లెటనులు ప్రభుత్వం మూసివేసింది. డైలీ న్యూసుతో సహా మేనేజింగు డైరెక్టరు విల్ఫు మబంగా ప్రభావవంతమైన ది జింబాబ్వేను స్థాపించడానికి వెళ్ళారు.<ref name="rwb" /><ref name="cgmg">Ruzengwe, Blessing (17 March 2005) [https://web.archive.org/web/20060301060504/http://cgmg.jour.city.ac.uk/news.php?story=249 "The nine lives of Wilf Mbanga"], ''The London Globe'' via ''[[Metrovox]]''.</ref> దాని ఫలితంగా బహిష్కరించబడిన జింబాబ్వేయులు పొరుగు దేశాలు, పాశ్చాత్య దేశాలలో అనేక ప్రెసు సంస్థలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇంటర్నెటు నిరంతరాయంగా ఉన్నందున అనేక జింబాబ్వేయులు బహిష్కరించిన పాత్రికేయులు ఏర్పాటు చేసిన ఆన్లైను వార్తల సైటులను సందర్శించడానికి <ref name="fh">{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2007 |title=Freedom House 2007 Map of Press Freedom: Zimbabwe |publisher=Freedomhouse.org |access-date=6 June 2012 |website= |archive-date=27 డిసెంబరు 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227144203/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2007 |url-status=dead }}</ref> రిపోర్టర్సు వితౌటు బోర్డర్సు జింబాబ్వేలో మాధ్యమ పర్యావరణం "నిఘా, బెదిరింపులు, ఖైదు, సెన్సార్షిపు, బ్లాక్మెయిలు, అధికార దుర్వినియోగం, న్యాయం తిరస్కారం, న్యాయబద్ధను నిరాకరిస్తుంది." అని పేర్కొన్నది.<ref name="rwb" /> ప్రధాన ప్రచురణ వార్తాపత్రికలు ది హెరాల్డు, ది క్రోనికలు వరుసగా హరారే, బులేవేయోలో ముద్రించబడ్డాయి. 2009 లో మాధ్యమం భారీగా మందగించింది. 2008 నివేదికలో రిపోర్టర్సు వితౌటు బోర్డర్సు జింబాబ్వే మీడియాను 173 లో 151 వ స్థానంలో ఉందని పేర్కొంది.<ref name="rwb">{{cite web |url=http://www.rsf.org/article.php3?id_article=29031 |title=Reporters without Borders Press Freedom Index |publisher=Reports Without Borders |access-date=24 మే 2019 |archive-date=22 అక్టోబరు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022233825/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=29031 |url-status=dead }}</ref> సిబిసి, స్కై న్యూసు, ఛానలు 4, అమెరికను బ్రాడ్క్యాస్టింగు కంపెనీ, ఆస్ట్రేలియను బ్రాడ్కాస్టింగు కార్పోరేషను (ఎ.బి.సి), ఫాక్సు న్యూసుతో సహా జింబాబ్వే నుండి అనేక విదేశీ ప్రసార స్టేషన్లను ప్రభుత్వం నిషేధించింది. ఇతర పాశ్చాత్య దేశాలు, దక్షిణాఫ్రికా వార్తా సంస్థలు, వార్తాపత్రికలు కూడా దేశం నుండి నిషేధించబడ్డాయి. === స్కౌటింగు === [[File:Burnham sketch by baden-powell.jpg|left|thumb|upright|[[Robert Baden-Powell, 1st Baron Baden-Powell|Baden-Powell]]'s drawing of Chief of Scouts [[Frederick Russell Burnham|Burnham]], [[Matobo Hills]], 1896]] రెండవ మటెబెలె యుద్ధంలో స్కౌటింగు స్థాపకుడైన రాబర్టు బాడెను-పోవెలు, అమెరికాలో జన్మించిన చీఫ్ ఫ్రెడెరికు రస్సెలు బర్నుహాం జింబాబ్వేలో ఉన్న మటబెలెల్యాండు ప్రాంతంలో మొదటిసారి కలుసుకుని వారి జీవితకాల స్నేహాన్ని ప్రారంభించారు.<ref name="scouting">{{cite book |last=Burnham |first=Frederick Russell |authorlink=Frederick Russell Burnham |title=Scouting on Two Continents |publisher=Doubleday, Page & company |year=1926 |page=2; Chapters 3 & 4 |oclc=407686}}</ref> 1896 జూన్ మధ్యకాలంలో, మాటోబో కొండలలో ఒక స్కౌటింగు పెట్రోలు సమయంలో బర్నుహాం బాడెను-పావెలు వడ్రంగిపని నేర్పించడం ప్రారంభించాడు. బాడెను-పావెలు, బర్నుహాం యువకుల కొరకు ఒక విస్తృతమైన శిక్షణ కార్యక్రమం గురించి చర్చించి యువకులకు వడ్రంగి పనిలో శిక్షణ ఇవ్వాలని, ఇది అన్వేషణ, ట్రాకింగు, ఫీల్డు క్రాఫ్టు, స్వీయ-రిలయన్సు ఉండాలని భావించారు.<ref name="vanwyk">{{cite book |last=van Wyk |first=Peter |year=2003 |url=http://www.burnhamkingofscouts.com/ |title=Burnham: King of Scouts |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-4122-0028-8 |access-date=2019-05-24 |archive-date=2010-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802055520/http://www.burnhamkingofscouts.com/ |url-status=dead }}</ref> మటోబో కొండలలో స్కౌటు శిక్షణ ఇస్తున్న సమయంలో బుడను-పావెలు మొట్టమొదటిగా బర్బోం తనకు చిహ్నంగా మారిన టోపీని ధరించడం ప్రారంభించాడు.<ref name="jeal">{{cite book |first=Tim |last=Jeal |authorlink=Tim Jeal |title=Baden-Powell |publisher=[[Hutchinson (publisher)|Hutchinson]] |location=London |year=1989 |isbn=978-0-09-170670-8}}</ref> 1909 లో మొట్టమొదటి బాలల స్కౌటు దళం నమోదు చేయడంతో మాజీ రోడేషియా, న్యాసాలాండులలో స్కౌటింగు ప్రారంభమైంది. తరువాత స్కౌటింగు త్వరగా వృద్ధి చెందింది. 1924 లో రోడేషియా నైసాలాండు డెన్మార్కులోని ఎర్మెలండులో నిర్వహించబడిన రెండవ ప్రపంచ స్కౌటు జంబోరీకి ఒక పెద్ద బృందాన్ని పంపింది. 1959 లో రోడేషియాలోని రువాలో సెంట్రలు ఆఫ్రికా జంబోరీకి ఆతిథ్యమిచ్చింది. 2009 లో స్కౌట్సు జింబాబ్వేలో 100 సంవత్సరాల స్కౌటింగు ఉత్సవాన్ని జరుపుకుంది. ఈ ఉత్సవాలలో భాగంగా గోర్డాను పార్కులోని ఒక స్కౌటు క్యాంపుగ్రౌండు శిక్షణా ప్రాంతంలోని స్థావరంలో వందల స్కౌట్సు కేపు వేసుకున్నారు.<ref>{{cite web|title=Zimbabwe Scouts celebrate their centenary in a park that Baden-Powell had visited in 1936|url=http://www.scout.org/en/around_the_world/africa/information_events/news/zimbabwe_scouts_celebrate_their_centenary_in_a_park_that_b_p_once_visited|url-status=dead|access-date=24 మే 2019|archive-date=27 సెప్టెంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927163223/http://www.undp.org.zw/component/docman/doc_download/230-zimbabwe-poverty-report-2011-april-17-2013}}</ref> స్కౌటింగుతో, నాయకత్వం, జీవిత నైపుణ్యాలు, జనరలు నాలెడ్జి విద్యా కోర్సులతో కూడిన శిక్షణ ప్రథమిక పాఠశాల నుండి, ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థుల వరకు, కొన్నిసార్లు ఉన్నత పాఠశాలకు మించిన విద్యార్థులకి కూడా ఉన్నాయి. ఈ కోర్సులలో అవుటింగులు ఉదాహరణకు;, లాంగ్డింగు ఇంప్రెషన్సు (లాంగ్డింగు ఇంప్రెషన్సు~ జింబాబ్వే ఇన్ వీడియో), ఫార్ అండ్ వైడు జింబాబ్వే (ఫార్ అండ్ వైడ్.), ఛిమానిమాని అవుట్వర్డు బౌండు (బయటబ్యాకు మెషిను వద్ద బాహ్య మార్గంలో జింబాబ్వే ( 2007 జూన్ 16 ఆర్కైవ్ చేయబడింది))లలో నిర్వహించబడుతూ ఉంటాయి. ({{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070616100110/http://www.outwardbound.net/locations/zimbabwe.php |date=16 June 2007 |title=Outwardbound Zimbabwe }}). ===జాతీయ చిహ్నాలు=== [[File:Zimbabwe Bird.svg|thumb|upright|Traditional Zimbabwe Bird design]] రాతితో చెక్కిన జింబాబ్వే బర్డు జింబాబ్వే, రోడేషియా జాతీయ జెండా, అలాగే బ్యాంకు నోట్లు, నాణేలు (మొదటి రోడెసియా పౌండు, రోడెసియా డాలరు) లలో కనిపిస్తుంది. ఇది బహుశా బాటిల్పూరు గ్రద్ధ, ఆఫ్రికా చేప గ్రద్ధను సూచిస్తుంది.<ref>{{cite journal|title=The Soapstone Birds from Great Zimbabwe|url=https://archive.org/details/sim_african-arts_1985-05_18_3/page/68|journal=African Arts|year=1985|volume=18|pages=68–73, 99–100|author=Huffman, Thomas N.|jstor=3336358|issue=3|doi=10.2307/3336358}}</ref><ref>{{cite journal|title=Review: The Soapstone Birds of Great Zimbabwe Symbols of a Nation by Edward Matenga|journal=The South African Archaeological Bulletin|year=2001|volume=56|pages=105–106|author=Sinclair, Paul |jstor=3889033|issue=173/174|doi=10.2307/3889033}}</ref> ప్రసిద్ధి చెందిన పురాతన నగరమైన గ్రేటు జింబాబ్వే గోడలలో ఒకే రాతిలో చెక్కిన సోపుస్టోను పక్షి శిల్పాలు ఉన్నాయి. 13, 16 వ శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో ఇది షోనా పూర్వీకులు నిర్మించారని విశ్వసిస్తున్నారు. ఆధునిక జింబాబ్వేకు వారి పేరును ఇచ్చిన ఈ శిథిలాలు 1,800 చ. ఎకరాల (7.3 కిలో మీటర్లు) ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇది జింబాబ్వేలో అతిపెద్ద పురాతన రాతి నిర్మాణంగా ఉంది.<ref>{{cite web|title=Great Zimbabwe|url=http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070809145423/http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html|archive-date=9 August 2007|author=Landow, George P.|publisher=Brown University}}</ref> బ్యాలెన్సింగు రాక్సు జింబాబ్వే భూగోళ నిర్మాణాలు. రాళ్ళు ఇతర మద్దతు లేకుండా సంపూర్ణ సమతుల్యత కలిగి ఉంటాయి. ఇవి పురాతన గ్రానైటు చొరబాట్లు వాతావరణంలో బహిర్గతం అయినప్పుడు సృష్టించబడ్డాయి. వాటి చుట్టూ మృదువైన రాతి రూపాలు ఏర్పడ్డాయి. అవి జింబాబ్వే, రోడేసియా డాలరు బ్యాంకు నోట్ల మీద ముద్రించబడ్డాయి. బ్యాంక్నోటు రాక్సు అని పిలవబడే జింబాబ్వే ప్రస్తుత నోట్లలో ఉన్నాయి. ఇవి హరేరుకు సుమారు 9 మైళ్ళు (14 కి.మీ.) దక్షిణ తూర్పు ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://members.fortunecity.com/madzimbabwe/Buildings/Natural/Balancing%20Rocks/BalancingRocks.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090817012750/http://members.fortunecity.com/madzimbabwe/Buildings/Natural/Balancing%20Rocks/BalancingRocks.html|archive-date=17 August 2009|title=Balancing Rocks|access-date=15 November 2007}}</ref> విడి విడిగా, 3 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శిలల, జత నిలువులను కలుపుతూ, రాళ్ళ అనేక విభిన్న రూపాలుగా ఉన్నాయి. ఈ నిర్మాణాలు దక్షిణాన, తూర్పు ఉష్ణమండల ఆఫ్రికా నుండి ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి సూడాను వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. జింబాబ్వేలో గుర్తించదగిన నిర్మాణాలు మటబెలెల్యాండులో మాటోబో నేషనల్ పార్కులో ఉన్నాయి.{{citation needed|date=May 2016}}జింబాబ్వే జాతీయ గీతం "బ్లెస్డు బి ది ల్యాండు అఫ్ జింబాబ్వే". ఇది "ఇషీ కొమ్బోరేరా ఆఫ్రికా"ను ప్రత్యేకంగా జింబాబ్వేన్ పాటగా మార్చడానికి దేశవ్యాప్త పోటీ తర్వాత 1994 మార్చిలో ప్రవేశపెట్టబడింది. విజేతగా నిలిచిన ఈ జాతీయగీతాన్ని ప్రొఫెసరు సోలమను మత్సువైరో గీతరచన చేయగా ఫ్రెడు చంగుండేగా స్వరకల్పన చేసాడు. ఇది జింబాబ్వేలోని మూడు ప్రధాన భాషలలోకి అనువదించబడింది.{{citation needed|date=May 2016}} == మూలాలు == {{ఆఫ్రికా}} {{reflist|2}} == బయటి లింకులు == ; ప్రభుత్వం * [https://web.archive.org/web/20160316140754/http://www.parlzim.gov.zw/ Parliament of Zimbabwe] — official government site * [http://www.gta.gov.zw/ Zimbabwe Government Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024195135/http://www.gta.gov.zw/ |date=2008-10-24 }} — official government site and [https://web.archive.org/web/20050619011628/http://www.zim.gov.zw/ mirror site] {{జి -15 దేశాలు}} [[వర్గం:ఆఫ్రికా]] [[వర్గం:ఆఫ్రికన్ యూనియన్]] [[వర్గం:జి-15 దేశాలు]] [[వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు]] [[వర్గం:జింబాబ్వే]] 1qdyahwel5wlhb3gdjd3s9smq8zpfai 0 113891 4941364 4503061 2026-08-22T05:50:53Z Sainani8727 152385 "వ్యాకరణ, అక్షర దోషాల సవరణ, వాక్యనిర్మాణ మెరుగుదల మరియు {{శుద్ధి}} మూస తొలగింపు." 4941364 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{హిందూ మతము}} 'బ్రహ్మజ్ఞానవాంస్తు బ్రాహ్మణః' అని మన సనాతన పూర్వీకులు బ్రాహ్మణునికి నిర్వచనం చెప్పారు. * వేదాలను "శ్రుతులు" (వినబడినవి) అని భావిస్తారు. ఆధునిక బ్రాహ్మణ సంప్రదాయం వీటినే ప్రధాన ఆధారాలుగా పరిగణిస్తుంది. ఈ శ్రుతులలో నాలుగు వేదాలు ([[ఋగ్వేదం|ఋగ్వేదము]], [[యజుర్వేదం|యజుర్వేదము]], [[సామవేదం|సామవేదము]], [[అధర్వణ వేదం|అథర్వణవేదము]]) మాత్రమే కాకుండా వాటికి సంబంధించిన [[బ్రాహ్మణాలు]], [[అరణ్యకము|ఆరణ్యకాలు]], [[ఉపనిషత్తు]]లు కూడా ఇమిడి ఉన్నాయి. * 19వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ పండితుల సిద్ధాంతాల ప్రకారం, బ్రాహ్మణులు ఇరాన్, తూర్పు యురేషియా లేదా మధ్య ఆసియా నుంచి వలస వచ్చిన ఆర్యన్ సమూహాలలో భాగమని భావిస్తారు. సుమారు క్రీ.పూ. 2600 సంవత్సరాల కాలంలో, పశుపతిని (తరువాతి కాలంలో శివునిగా పిలువబడే దేవుడు) ఆరాధించే స్థానిక జనాభాను వీరు దక్షిణ దిశగా పంపివేశారని చెబుతారు. ఈ ఆర్యన్ బ్రాహ్మణులు వివిధ సమూహాల మధ్య శ్రమ విభజనను బట్టి, వారి ప్రత్యేకతలను అనుసరించి "కులాలు" అనే వ్యవస్థను ఏర్పరిచారని, అందులో తమకు తాము అత్యున్నత స్థానాన్ని, గౌరవాన్ని ఆపాదించుకున్నారని అంటారు. ఈ యూరోపియన్ పండితుల ప్రకారం, హిందూమతంలో నాటి నుంచి నేటి వరకూ కొనసాగుతున్న కుల వ్యవస్థకు వీరే మూలకారణమని వర్ణించబడింది. * 1931 జనాభా లెక్కల (కులాల ఆధారంగా జరిగిన గత [[భారత జనాభా లెక్కల]] రికార్డు) ప్రకారం, భారతదేశంలో బ్రాహ్మణుల సంఖ్య మొత్తం జనాభాలో 9% ఉన్నట్లు లెక్కించారు. వీరి సంఖ్య [[ఉత్తరప్రదేశ్]]లో అధికంగా ఉంది; అక్కడ వారి జనాభా 15% గా నమోదైంది. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]లో వీరు జనాభాలో 2% కంటే తక్కువగా, [[తమిళనాడు]]లో 3% కన్నా తక్కువగా ఉన్నారు. [[కేరళ]]లో [[నంబూద్రి బ్రాహ్మణులు]] జనాభాలో 0.7% ఉన్నారు. [[పశ్చిమ బెంగాల్]]లో కూడా దాదాపుగా ఇదే శాతం ఉన్నారు. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం చూస్తే, బ్రాహ్మణులు భారత జనాభాలో 9% కంటే తక్కువగానే ఉన్నారు. పూజారులుగా, ఉపాధ్యాయులుగా (ఆచార్యులుగా) ఉన్న బ్రాహ్మణులు అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని (బ్రహ్మవిద్యను) సాధించాలనే ఉద్దేశంతో వేదాలలోని వివిధ శాఖలను అధ్యయనం చేస్తారు. హిందూ దేవాలయాలు, గృహాలలో మతపరమైన ఆచారాలు నిర్వహించడం బ్రాహ్మణ పూజారుల బాధ్యత. వేదాలు, పవిత్రమైన క్రతువులపై కఠినమైన శిక్షణ పొందిన తర్వాతే వారికి ఈ అర్హత లభిస్తుంది. భగవంతునికి, మానవునికి మధ్య అనుసంధానకర్తలుగా వ్యవహరించే బాధ్యత వీరిపై ఉంటుంది. సాధారణంగా, ఈ అర్చక వృత్తి అనేది కుటుంబ పరంగా వారసత్వంగా సంక్రమిస్తుంది. అర్చకత్వం స్వీకరించడానికి ఐదేళ్ల వయసులో 'ఉపనయనం' అనే మతపరమైన దీక్ష ద్వారా విద్యార్థి జీవితాన్ని ప్రారంభించి, చిన్ననాటి నుంచే అనేక సంవత్సరాల పాటు వేదాలను కఠినంగా అధ్యయనం చేయాల్సి ఉంటుంది. బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో ఈ సంప్రదాయం తరతరాలుగా వస్తోంది. == ధార్మిక విధులు మరియు హోదాలు == * స్వామి (పూజారి) - పురోహితుడు (గృహ సంబంధిత శుభకార్యాలకు), ఋత్విజుడు (కాలానుగుణంగా లేదా యజ్ఞయాగాదులలో చేసే వేడుకలకు) * ఆచార్యుడు లేదా ఉపాధ్యాయుడు (ఆధ్యాత్మిక గురువు) * యోగి * తపస్వి == బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తింపు పొందడానికి కావలసినవి == ఒక బౌద్ధ గ్రంథం ప్రకారం, బుద్ధుని కాలంలో తూర్పు భారతదేశంలో ఒక వ్యక్తి బ్రాహ్మణుడిగా పరిగణించబడాలంటే ఐదు లక్షణాలు అవసరమని పేర్కొన్నారు:<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=VMf-isGALqQC&pg=PA163&lpg=PA163&dq=varna+jati+mantra+sila+panditya#v=onepage&q=varna%20jati%20mantra%20sila%20panditya&f=false|title=Foundations of Indian Culture|author=Govind Chandra Pande|accessdate=2013-08-15|isbn=9788120807129|date=1991-02-28}}</ref> # రెండు వైపులా (తల్లిదండ్రుల) బ్రాహ్మణ వర్ణం లేదా వంశం కలిగి ఉండటం # జాతి # మంత్ర పఠనా సామర్థ్యం (మంత్రం) # శీలము (సత్ప్రవర్తన) లేదా ధర్మం # పాండిత్యం (జ్ఞానం లేదా విద్యాభ్యాసం) == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బ్రాహ్మణులు]] == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] b7vh4684doev46vv7oh1tdjxsk169xq 0 119510 4941537 4705144 2026-08-22T08:18:31Z Muralikrishna m 106628 4941537 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Totlakonda_entrance.jpg|thumb|తొట్లకొండ ప్రవేశద్వారం]] '''తొట్లకొండ బౌద్ధ సముదాయం''' (17 15 ఉ - 83 23 తూ) [[విశాఖపట్నం]] నుండి పదిహేను కిలోమీటర్ల దూరంలో [[భీమిలి]] వెళ్లే దారిలో సముద్రతీరానికి అభిముఖంగా 128 మీటర్ల ఎత్తున్న ఒక కొండపై ఉంది. కొండపై వర్షపు నీటిని సేకరించడానికి రాతిలో తొలచిన అనేక తొట్లు ఉండటంవళ్ళ తొట్లకొండ అని పేరు వచ్చింది. తొట్లకొండ ప్రాచీన [[కళింగ]] ప్రాంత ప్రభావంలో ఉండి ఇక్కడ నుండి [[బౌద్ధ]] సంస్కృతి [[శ్రీలంక]], తదితర [[ఆగ్నేయాసియా]] దేశాలలో వ్యాపించేందుకు ప్రధాన కేంద్రంగా దోహదం చేసింది. తొట్లకొండ, భారతీయ సంస్కృతి ముఖ్యంగా బౌద్ధం ఖండాంతర ప్రదేశాలకు ప్రసరించిన పద్ధతికి అద్దం పడుతుంది. [[దస్త్రం:Rock-cut_water_tank,_Totlakunda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో రాతిలో తొలిచిన నీళ్ళతొట్టి,]] [[దస్త్రం:Maha_Sthupa,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండ బౌద్ధవిహారంలో పునరుద్ధరించిన మహాస్థూపం]] [[File:Thotlakonda Monastic Complex Panoramic view AP.JPG|thumb|350x350px|తొట్లకొండ బౌద్ధవిహారం యొక్క పనోరమా దృశ్యం]] [[File:Sunrise near Thotlakonda beach 15.jpg|thumb|తొట్లకొండ సమీపంలోని తొట్లకొండ బీచ్|350x350px]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> Image:Buddhist Ruins at Totlakonda.jpg|[[దస్త్రం:తొట్లకొండ శిలా తోరణం.jpg|thumb|బీచ్ సమీపంలో సూచిక]]క్రీ.పూ మూడవ శతాబ్దానికి చెందిన తొట్లకొండ బౌద్ధ స్థూపం శిథిలాలు|alt=Corner of light-colored, angular stone ruins File:Apsidal stupa at Thotlakonda Monastic Complex.JPG|తొట్లకొండ వద్ద గజవృశష్టాకార స్థూపం శిథిలాలు [[దస్త్రం:Votive_Sthupas,_Totlakonda.jpg|thumb|ఉద్దేశిక స్థూపాలు]] File:Votive Stupas at Thotlakonda.JPG| మొక్కుబడి స్థూపాలు[[దస్త్రం:Bauddha_Viharas,_Totlakonda.jpg|thumb|బౌద్ధ విహారాలు]] File:Statue of Buddha at Thotlakonda Park.JPG|తొట్లకొండ దారిలో బుద్ధ విగ్రహం File:Circular Stupas at Thotlakonda.JPG|తొట్లకొండ స్తూపాలు File:Ruined Buddhist Reliefs at Thotlakonda.JPG|తొట్లకొండ బౌద్ధ శిథిలాలు File:Thotlakonda brick stupa.JPG|తొట్లకొండ స్థూపం యొక్క దృశ్యం [[దస్త్రం:Dining_room,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండ బౌద్ధ విహారంలో భోజన శాల]] </gallery> [[దస్త్రం:Apsidal_Sthupa_Chaitya,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో గజపృష్ఠాకార స్థూప చైత్యము]] {{commons category|Thotlakonda}} [[దస్త్రం:Circular_Sthupa_Chaitya,_Thotlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో వృత్తాకార స్థూప చైత్యము]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ బౌద్ధమత క్షేత్రాలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురాతత్వ ప్రదేశాలు]] quatxu8rm8rh8lzuxvrdz4rppg18s0q 4941539 4941537 2026-08-22T08:24:13Z Muralikrishna m 106628 4941539 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Totlakonda_entrance.jpg|thumb|తొట్లకొండ ప్రవేశద్వారం]] '''తొట్లకొండ బౌద్ధ సముదాయం''' (17 15 ఉ - 83 23 తూ) [[విశాఖపట్నం]] నుండి పదిహేను కిలోమీటర్ల దూరంలో [[భీమిలి]] వెళ్లే దారిలో సముద్రతీరానికి అభిముఖంగా 128 మీటర్ల ఎత్తున్న ఒక కొండపై ఉంది. కొండపై వర్షపు నీటిని సేకరించడానికి రాతిలో తొలచిన అనేక తొట్లు ఉండటంవళ్ళ తొట్లకొండ అని పేరు వచ్చింది. తొట్లకొండ ప్రాచీన [[కళింగ]] ప్రాంత ప్రభావంలో ఉండి ఇక్కడ నుండి [[బౌద్ధ]] సంస్కృతి [[శ్రీలంక]], తదితర [[ఆగ్నేయాసియా]] దేశాలలో వ్యాపించేందుకు ప్రధాన కేంద్రంగా దోహదం చేసింది. తొట్లకొండ, భారతీయ సంస్కృతి ముఖ్యంగా బౌద్ధం ఖండాంతర ప్రదేశాలకు ప్రసరించిన పద్ధతికి అద్దం పడుతుంది. [[దస్త్రం:Rock-cut_water_tank,_Totlakunda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో రాతిలో తొలిచిన నీళ్ళతొట్టి,]] [[దస్త్రం:Maha_Sthupa,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండ బౌద్ధవిహారంలో పునరుద్ధరించిన మహాస్థూపం]] [[File:Thotlakonda Monastic Complex Panoramic view AP.JPG|thumb|250x250px|తొట్లకొండ బౌద్ధవిహారం యొక్క పనోరమా దృశ్యం]] [[File:Sunrise near Thotlakonda beach 15.jpg|thumb|తొట్లకొండ సమీపంలోని తొట్లకొండ బీచ్|250x250px]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Buddhist Ruins at Totlakonda.jpg|alt=Corner of light-colored, angular stone ruins|క్రీ.పూ మూడవ శతాబ్దానికి చెందిన తొట్లకొండ బౌద్ధ స్థూపం శిథిలాలు దస్త్రం:Apsidal stupa at Thotlakonda Monastic Complex.JPG|తొట్లకొండ వద్ద గజవృశష్టాకార స్థూపం శిథిలాలు దస్త్రం:Votive Stupas at Thotlakonda.JPG|మొక్కుబడి స్థూపాలు దస్త్రం:Statue of Buddha at Thotlakonda Park.JPG|తొట్లకొండ దారిలో బుద్ధ విగ్రహం దస్త్రం:Circular Stupas at Thotlakonda.JPG|తొట్లకొండ స్తూపాలు దస్త్రం:Ruined Buddhist Reliefs at Thotlakonda.JPG|తొట్లకొండ బౌద్ధ శిథిలాలు దస్త్రం:Thotlakonda brick stupa.JPG|తొట్లకొండ స్థూపం యొక్క దృశ్యం దస్త్రం:Dining room, Totlakonda.jpg|భోజనశాల దస్త్రం:తొట్లకొండ శిలా తోరణం.jpg|శిలాతోరణం దస్త్రం:Votive Sthupas, Totlakonda.jpg|ఉద్దేశిక స్థూపాలు దస్త్రం:Bauddha Viharas, Totlakonda.jpg|బౌద్ధ విహారాలు </gallery> [[దస్త్రం:Apsidal_Sthupa_Chaitya,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో గజపృష్ఠాకార స్థూప చైత్యము|250x250px]] {{commons category|Thotlakonda}} [[దస్త్రం:Circular_Sthupa_Chaitya,_Thotlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో వృత్తాకార స్థూప చైత్యము]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ బౌద్ధమత క్షేత్రాలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురాతత్వ ప్రదేశాలు]] ffmkhr7dgxq92xnmk8awn0xk3vhvlu4 4941540 4941539 2026-08-22T08:26:34Z Muralikrishna m 106628 4941540 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Totlakonda_entrance.jpg|thumb|తొట్లకొండ ప్రవేశద్వారం]] '''తొట్లకొండ బౌద్ధ సముదాయం''' (17 15 ఉ - 83 23 తూ) [[విశాఖపట్నం]] నుండి పదిహేను కిలోమీటర్ల దూరంలో [[భీమిలి]] వెళ్లే దారిలో సముద్రతీరానికి అభిముఖంగా 128 మీటర్ల ఎత్తున్న ఒక కొండపై ఉంది. కొండపై వర్షపు నీటిని సేకరించడానికి రాతిలో తొలచిన అనేక తొట్లు ఉండటంవళ్ళ తొట్లకొండ అని పేరు వచ్చింది. తొట్లకొండ ప్రాచీన [[కళింగ]] ప్రాంత ప్రభావంలో ఉండి ఇక్కడ నుండి [[బౌద్ధ]] సంస్కృతి [[శ్రీలంక]], తదితర [[ఆగ్నేయాసియా]] దేశాలలో వ్యాపించేందుకు ప్రధాన కేంద్రంగా దోహదం చేసింది. తొట్లకొండ, భారతీయ సంస్కృతి ముఖ్యంగా బౌద్ధం ఖండాంతర ప్రదేశాలకు ప్రసరించిన పద్ధతికి అద్దం పడుతుంది. [[దస్త్రం:Rock-cut_water_tank,_Totlakunda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో రాతిలో తొలిచిన నీళ్ళతొట్టి,]] [[దస్త్రం:Maha_Sthupa,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండ బౌద్ధవిహారంలో పునరుద్ధరించిన మహాస్థూపం]] [[File:Thotlakonda Monastic Complex Panoramic view AP.JPG|thumb|250x250px|తొట్లకొండ బౌద్ధవిహారం యొక్క పనోరమా దృశ్యం]] [[File:Sunrise near Thotlakonda beach 15.jpg|thumb|తొట్లకొండ సమీపంలోని తొట్లకొండ బీచ్|250x250px]] ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Statue of Buddha at Thotlakonda Park.JPG|తొట్లకొండ దారిలో బుద్ధ విగ్రహం దస్త్రం:Buddhist Ruins at Totlakonda.jpg|alt=Corner of light-colored, angular stone ruins|క్రీ.పూ మూడవ శతాబ్దానికి చెందిన తొట్లకొండ బౌద్ధ స్థూపం శిథిలాలు దస్త్రం:Apsidal stupa at Thotlakonda Monastic Complex.JPG|తొట్లకొండ వద్ద గజవృశష్టాకార స్థూపం శిథిలాలు దస్త్రం:Votive Stupas at Thotlakonda.JPG|మొక్కుబడి స్థూపాలు దస్త్రం:Circular Stupas at Thotlakonda.JPG|తొట్లకొండ స్తూపాలు దస్త్రం:Ruined Buddhist Reliefs at Thotlakonda.JPG|తొట్లకొండ బౌద్ధ శిథిలాలు దస్త్రం:Votive Sthupas, Totlakonda.jpg|ఉద్దేశిక స్థూపాలు దస్త్రం:Thotlakonda brick stupa.JPG|తొట్లకొండ స్థూపం యొక్క దృశ్యం దస్త్రం:Dining room, Totlakonda.jpg|భోజనశాల దస్త్రం:Bauddha Viharas, Totlakonda.jpg|బౌద్ధ విహారాలు దస్త్రం:తొట్లకొండ శిలా తోరణం.jpg|శిలాతోరణం </gallery> [[దస్త్రం:Apsidal_Sthupa_Chaitya,_Totlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో గజపృష్ఠాకార స్థూప చైత్యము|250x250px]] {{commons category|Thotlakonda}} [[దస్త్రం:Circular_Sthupa_Chaitya,_Thotlakonda.jpg|thumb|తొట్లకొండలో వృత్తాకార స్థూప చైత్యము]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ బౌద్ధమత క్షేత్రాలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురాతత్వ ప్రదేశాలు]] dwln3qt4zt2gg87498v649xk1i0au2s 3 120380 4941187 4798742 2026-08-21T16:33:07Z ~2026-45658-74 153246 /* PAARVATHI NENI KAARTHI SHREE */ కొత్త విభాగం 4941187 wikitext text/x-wiki {{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|జె.వి.ఆర్.కె.ప్రసాద్]] 17:26, 3 ఫిబ్రవరి 2012 (UTC) నమస్కారం సార్🙏 నా పేరు పండరి నేను గత రెండు సంవత్సరాల క్రితం సంబంధించిన మాత్రలు వాడాను. మళ్లీ మచ్చలు ఏర్పడుతున్నాయి ఎలా సార్ నా పరిస్థితి.. పరిష్కార మార్గాలను సూచించండి సార్.. == P. Lalitha == Bren x-re Scanner [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-18588-63|&#126;2026-18588-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-18588-63|చర్చ]]) 10:39, 25 మార్చి 2026 (UTC) == PAARVATHI NENI KAARTHI SHREE == Yamaha Yamaha nenu choodali mimalini epudu vastaru randi thunderga Prabhu yamadhar Maharaj I love you so much [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-45658-74|&#126;2026-45658-74]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-45658-74|చర్చ]]) 16:33, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) 3j98ghuhijxl5efc20ietce3bp1gtij 0 123592 4941515 3105665 2026-08-22T07:11:59Z యర్రా రామారావు 28161 4941515 wikitext text/x-wiki '''1017''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] యొక్క మామూలు సంవత్సరము. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> |[[1014]] [[1015]] [[1016]] - 1017 - [[1018]] [[1019]] [[1020]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[990లు]] [[1000లు]] - '''[[1010లు]]''' - [[1020లు]] [[1030లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[10 వ శతాబ్దం]] - '''[[11 వ శతాబ్దం]]''' - [[12 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == * [[రాజేంద్ర చోళుడు]] [[శ్రీలంక]] ద్వీపాన్ని తన రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు.{{sfn|Agnihotri|2010}} * [[షియా ఇస్లాం|షియా మతానికి]] చెందిన జిరిద్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా [[సున్నీ ఇస్లాం|సున్నీ]] శాఖ వారి తిరుగుబాటు జరిగింది. త్వరితంగానే నగరం తిరిగి తీసుకున్నారు.{{sfn|Meynier|2010}} * కీవ్ నగరం తగలబెట్టారు. సెయింట్ సోఫియా కాథెడ్రల్, కీవ్ ప్రారంభించినట్టుగా భావిస్తున్నారు. * ఉమయ్యద్ ఖలీఫా పదవిని సులేమాన్ వారసునిగా అబద్ అర్-రహమాన్ IV చేపట్టారు. * సి. మే &ndash; బారీ యొక్క మెలెస్ తిరుగుబాటును ప్రారంభించారు. ఈ తిరుగుబాటు నార్మన్ వ్యాపారులు సమర్థించారు. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యపు సైన్యాన్ని]] మూడు వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో అతని సైన్యాలు గెలుపొందాయి. == జననాలు == [[దస్త్రం:Shri Ramanujar pics 2.jpg|thumb|రామానుజాచార్యుడు]] * హిందు మత ప్రముఖులు [[రామానుజాచార్యుడు]]. * [[అక్టోబర్ 29]] - [[హెన్రీ III]], రోమన్ చక్రవర్తి. == మరణాలు == * [[జూన్ 5]] &ndash; జపాన్ కు చెందిన పూర్వ సామ్రాట్టు సాంజో (జ. [[975]]) * [[జూలై 6]] &ndash; గెన్షిన్, జపనీస్ పండితుడు (జ. [[942]]) * శరత్కాలం &ndash; లియో రాణి ఎల్విరా (జ. [[965]]) * c. [[డిసెంబర్ 25]] &ndash; ఎడ్రిక్ స్ట్రీయోనా, (హత్య) * బార్సెలోనా కౌంట్ అయిన రమన్ బారెల్ (జ. [[972]]) == మూలాలు == {{Reflist}} == పురస్కారాలు == {{11వ శతాబ్దం}}మూలాలు [[వర్గం:1017|*]] [[వర్గం:1010లు]] [[వర్గం:11 వ శతాబ్దం]] <references /> == ఇతర మూలాలు == {{refbegin}} * {{cite book|title=Indian History with Objective Questions and Historical Maps|last1=Agnihotri|first1=V. K.|date=2010|publisher=Allied Publishers|isbn=978-8184243406|edition=26|page=59|chapter=South India}} * {{cite book|title=L'Algérie cœur du Maghreb classique. De l'ouverture islamo-arabe au repli (658-1518)|last1=Meynier|first1=Gilbert|date=2010|publisher=Paris: La Découverte|isbn=978-2707152312|language=fr}} {{refend}} tjkkeb24kc6fboyaxdzblzg63beq0xf 4941517 4941515 2026-08-22T07:12:45Z యర్రా రామారావు 28161 4941517 wikitext text/x-wiki '''1017''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] యొక్క మామూలు సంవత్సరము. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> |[[1014]] [[1015]] [[1016]] - 1017 - [[1018]] [[1019]] [[1020]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[990లు]] [[1000లు]] - '''[[1010లు]]''' - [[1020లు]] [[1030లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[10 వ శతాబ్దం]] - '''[[11 వ శతాబ్దం]]''' - [[12 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == * [[రాజేంద్ర చోళుడు]] [[శ్రీలంక]] ద్వీపాన్ని తన రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు.{{sfn|Agnihotri|2010}} * [[షియా ఇస్లాం|షియా మతానికి]] చెందిన జిరిద్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా [[సున్నీ ఇస్లాం|సున్నీ]] శాఖ వారి తిరుగుబాటు జరిగింది. త్వరితంగానే నగరం తిరిగి తీసుకున్నారు.{{sfn|Meynier|2010}} * కీవ్ నగరం తగలబెట్టారు. సెయింట్ సోఫియా కాథెడ్రల్, కీవ్ ప్రారంభించినట్టుగా భావిస్తున్నారు. * ఉమయ్యద్ ఖలీఫా పదవిని సులేమాన్ వారసునిగా అబద్ అర్-రహమాన్ IV చేపట్టారు. * సి. మే &ndash; బారీ యొక్క మెలెస్ తిరుగుబాటును ప్రారంభించారు. ఈ తిరుగుబాటు నార్మన్ వ్యాపారులు సమర్థించారు. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యపు సైన్యాన్ని]] మూడు వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో అతని సైన్యాలు గెలుపొందాయి. == జననాలు == [[దస్త్రం:Shri Ramanujar pics 2.jpg|thumb|రామానుజాచార్యుడు]] * హిందు మత ప్రముఖులు [[రామానుజాచార్యుడు]]. * [[అక్టోబర్ 29]] - [[హెన్రీ III]], రోమన్ చక్రవర్తి. == మరణాలు == * [[జూన్ 5]] &ndash; జపాన్ కు చెందిన పూర్వ సామ్రాట్టు సాంజో (జ. [[975]]) * [[జూలై 6]] &ndash; గెన్షిన్, జపనీస్ పండితుడు (జ. [[942]]) * శరత్కాలం &ndash; లియో రాణి ఎల్విరా (జ. [[965]]) * c. [[డిసెంబర్ 25]] &ndash; ఎడ్రిక్ స్ట్రీయోనా, (హత్య) * బార్సెలోనా కౌంట్ అయిన రమన్ బారెల్ (జ. [[972]]) == మూలాలు == {{Reflist}} == పురస్కారాలు == {{11వ శతాబ్దం}} [[వర్గం:1017|*]] [[వర్గం:1010లు]] [[వర్గం:11 వ శతాబ్దం]] <references /> == ఇతర మూలాలు == {{refbegin}} * {{cite book|title=Indian History with Objective Questions and Historical Maps|last1=Agnihotri|first1=V. K.|date=2010|publisher=Allied Publishers|isbn=978-8184243406|edition=26|page=59|chapter=South India}} * {{cite book|title=L'Algérie cœur du Maghreb classique. De l'ouverture islamo-arabe au repli (658-1518)|last1=Meynier|first1=Gilbert|date=2010|publisher=Paris: La Découverte|isbn=978-2707152312|language=fr}} {{refend}} mv7vadw2bpovpzkafw8cu2dfgnpig63 4941518 4941517 2026-08-22T07:13:18Z యర్రా రామారావు 28161 4941518 wikitext text/x-wiki '''1017''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] మామూలు సంవత్సరం {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> |[[1014]] [[1015]] [[1016]] - 1017 - [[1018]] [[1019]] [[1020]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[990లు]] [[1000లు]] - '''[[1010లు]]''' - [[1020లు]] [[1030లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[10 వ శతాబ్దం]] - '''[[11 వ శతాబ్దం]]''' - [[12 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == * [[రాజేంద్ర చోళుడు]] [[శ్రీలంక]] ద్వీపాన్ని తన రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు.{{sfn|Agnihotri|2010}} * [[షియా ఇస్లాం|షియా మతానికి]] చెందిన జిరిద్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా [[సున్నీ ఇస్లాం|సున్నీ]] శాఖ వారి తిరుగుబాటు జరిగింది. త్వరితంగానే నగరం తిరిగి తీసుకున్నారు.{{sfn|Meynier|2010}} * కీవ్ నగరం తగలబెట్టారు. సెయింట్ సోఫియా కాథెడ్రల్, కీవ్ ప్రారంభించినట్టుగా భావిస్తున్నారు. * ఉమయ్యద్ ఖలీఫా పదవిని సులేమాన్ వారసునిగా అబద్ అర్-రహమాన్ IV చేపట్టారు. * సి. మే &ndash; బారీ యొక్క మెలెస్ తిరుగుబాటును ప్రారంభించారు. ఈ తిరుగుబాటు నార్మన్ వ్యాపారులు సమర్థించారు. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యపు సైన్యాన్ని]] మూడు వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో అతని సైన్యాలు గెలుపొందాయి. == జననాలు == [[దస్త్రం:Shri Ramanujar pics 2.jpg|thumb|రామానుజాచార్యుడు]] * హిందు మత ప్రముఖులు [[రామానుజాచార్యుడు]]. * [[అక్టోబర్ 29]] - [[హెన్రీ III]], రోమన్ చక్రవర్తి. == మరణాలు == * [[జూన్ 5]] &ndash; జపాన్ కు చెందిన పూర్వ సామ్రాట్టు సాంజో (జ. [[975]]) * [[జూలై 6]] &ndash; గెన్షిన్, జపనీస్ పండితుడు (జ. [[942]]) * శరత్కాలం &ndash; లియో రాణి ఎల్విరా (జ. [[965]]) * c. [[డిసెంబర్ 25]] &ndash; ఎడ్రిక్ స్ట్రీయోనా, (హత్య) * బార్సెలోనా కౌంట్ అయిన రమన్ బారెల్ (జ. [[972]]) == మూలాలు == {{Reflist}} == పురస్కారాలు == {{11వ శతాబ్దం}} [[వర్గం:1017|*]] [[వర్గం:1010లు]] [[వర్గం:11 వ శతాబ్దం]] <references /> == ఇతర మూలాలు == {{refbegin}} * {{cite book|title=Indian History with Objective Questions and Historical Maps|last1=Agnihotri|first1=V. K.|date=2010|publisher=Allied Publishers|isbn=978-8184243406|edition=26|page=59|chapter=South India}} * {{cite book|title=L'Algérie cœur du Maghreb classique. De l'ouverture islamo-arabe au repli (658-1518)|last1=Meynier|first1=Gilbert|date=2010|publisher=Paris: La Découverte|isbn=978-2707152312|language=fr}} {{refend}} 0bycqssr5antiwdw98mrrrf82q59n5h 0 125622 4941343 4909748 2026-08-22T04:09:42Z CommonsDelinker 608 SAP_SuccessFactors_Logo_2026.svgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No ticket permission since 22 July 2026). 4941343 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ ఇంక్. | company_logo = | company_type = [[అనుబంధ సంస్థ]] | industry = [[సాఫ్టువేర్]] | foundation = [[క్యాలిఫోర్నియా]] ({{Start date|2001}}) | founder = లార్స్ డాల్గార్డ్ | num_employees = 1,447 (2011)<ref name="About Us">{{cite news| url=http://www.successfactors.com/about/| title=ఆర్కైవ్ నకలు| work=| access-date=2012-07-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20120301080152/http://www.successfactors.com/about/| archive-date=2012-03-01| url-status=dead}}</ref> | location_city = [[శాన్ మాటియో, క్యాలిఫోర్నియా]] | location_country = [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] | area_served = [[ప్రపంచవ్యాప్తం]] | homepage = [http://www.successfactors.com successfactors.com] }} '''సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్''' అనునది [[క్యాలిఫోర్నియా]] లోని [[శాన్ మాటియో]] కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న ఒక అమెరికన్ బహుళ జాతీయ సంస్థ. సాఫ్టువేర్ సేవ (Software as a service - SaaS) గా వ్యాపార సంస్థలకి ఉపయోగపడే మానవ వనరుల నిర్వహణ సాఫ్టువేరుని తయారు చేస్తుంది. 16 ఫిబ్రవరి, 2012 నాటికి సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ SAP AG లో విలీనం అయినది. ==చరిత్ర== 2001 లో [[లార్స్ డాల్గార్డ్]] చే స్థాపించబడింది. నవంబరు 2007 లో [[నాస్‌డాక్]] జాబితాలో '''SFSF''' గా నమోదు అయినది. 2011 ఏప్రిల్ 6 నాటికి న్యూ యార్క్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీ (NYSE), NYSE యూరోనెక్స్ట్, ఫ్రాంక్ఫర్ట్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీ లలో నమోదయ్యేందుకు ప్రకటించి మూడు స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీ లలో నమోదయిన తొలి సంస్థగా చరిత్ర సృష్టించింది. జూలై 2011 నాటికి వీటిలో ఇది నమోదైనది. సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ యొక్క సేవలు 32 భాషలలో 3,500 వినియోగదారులకు 15 మిలియను వాడుకరులకు 60 పరిశ్రమలలో 185 దేశాలలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. 2010 అక్టోబరు 17 న డెన్మార్క్ కి చెందిన యూక్యాల్క్ (YouCalc) అనే మరొక SaaS సంస్థని సొంతం చేసుకొన్నది. 2010 అక్టోబరు 18 లో క్లౌడ్ టెక్నాలజీలో మొట్టమొదటి [[గణన యంత్రం|క్యాల్క్యులేటర్]]ని రూపొందించింది. వ్యాపార రంగంలో వినియోగదారులకి ఈ క్యాల్క్యులేటర్ రియల్-టైం డాటా వ్యాపార సంబంధ అంతర్దృష్టి, అంచనాలని కలిగించేది. ==ఎస్ ఏ పీ అమెరికా లో విలీనం== 2011 డిసెంబరు 3 లో [[SAP AG]], సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ ఎస్ ఏ పీ యొక్క అనుబంధకం ఎస్ ఏ పీ అమెరికా సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ ని కొనటానికి అంగీకారం తెలిపినది. సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటుంది అని, "SuccessFactors, an SAP company" అని వ్యవహరింపబడుతుందనీ ప్రకటించబడింది. ఈ కొనుగోలు ఫిబ్రవర 16, 2012 నాటికి పూర్తి అయినది. 2011 డిసెంబరు 6 సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ Jobs2Web ని కొన్నది. ==ప్రస్తుత కార్యకలాపాలు== 2009 లో సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ '''బిజినెస్ ఎగ్జిక్యూషన్ సాఫ్ట్వేర్''' (BizX) ని కనుగొన్నది. సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ యొక్క మానవ వనర నిర్వహణ సాఫ్టువేర్ '''లక్ష్యాల ద్వారా నిర్వహణ''' (Management by objectives) సిద్ధాంతాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఎస్ ఏ పీ యొక్క కొనుగోలుతో మానవ వనరుల నిర్వహణ సాఫ్టువేరును పరిపూర్ణం చేశాయి. ==సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ లోని మాడ్యూల్ లు== * ఎంప్లాయీ సెంట్రల్: ఉద్యోగుల ప్రాథమిక సమాచారాన్ని భద్రపరచే భాండాగారం [[ఎస్.ఏ.పీ హ్యూమన్ క్యాపిటల్ మేనేజ్‌మెంట్]] లోని పర్సనల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ మాడ్యూలుకు ప్రత్యామ్నాయం. అయితే ఎస్ ఏ పీ పర్సనల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ని ఈ మాడ్యూలుతో అనుసంధానపరచవచ్చును. * ఎంప్లాయీ ప్రొఫైల్: ఉద్యోగుల తమ గురించి తాము చెప్పుకోవటానికి, ఇతర ఉద్యోగుల గురించి తెలుసుకొనటానికి ఉపయోగపడే మాడ్యూలు. ఉదా: ఒక ఉద్యోగి, ఇంకో ఉద్యోగికి సాంఖ్యిక బ్యాడ్జీని ఇవ్వవచ్చును. బ్యాడ్జీలని మన ఇష్టం వచ్చినట్టు మార్చలేము, కొత్తవి సృష్టించలేము. ఉన్నవి యథాతథంగా కేవలం వాడుకొనవచ్చును. అభిరుచులకి అనుగుణంగా ట్యాగ్ లు ఇచ్చుకొనవచ్చును. ఉన్నవి మార్చవచ్చును. కొత్తవి సృష్టించుకొన వచ్చును. అయితే బ్యాడ్జీలు ఒక ఉద్యోగి తనకి తానుగా ఇచ్చుకొనుటకు లేదు. ఒక ఉద్యోగి మాత్రం మరొక ఉద్యోగికి ఇచ్చుకొనవచ్చును. ట్యాగ్ లు ఎవరికి వారు ఇచ్చుకొనటంతో బాటు ఇతరులకి కూడా ఇచ్చుకొనవచ్చును. * పెర్ఫార్మెన్స్ అండ్ గోల్స్: ఎస్.ఏ.పీ హెచ్ సీ ఎం లోని ఆబ్జెక్టివ్ సెట్టింగ్స్ అండ్ అప్ప్రైజల్స్ కి ఇది ప్రత్యాన్మాయం. లక్ష్యాలని నిర్దేశించుకొనటం గోల్ మేనేజ్&మెంట్ క్రిందకి రాగా, సరైన సమయంలో వాటిని చేరుకొనేలా ప్రయత్నించటం, ఒకవేళ వెనుకబడుతున్నట్లయితే తదనుగుణంగా కృషి చేసి వాటిలో సఫలీకృతులు కావటం చేసుకోవటం, ఉద్యోగి యొక్క మదింపులని నిర్వాహకులు చేయటం వంటివి పెర్ఫార్మెన్స్ మేనేజ్&మెంట్ క్రిందకి వస్తాయి. * కాంపెన్జేషన్: ఉద్యోగి యొక్క వేరియబుల్ పే, బోనస్, పే-ఫర్-పెర్ఫార్మెన్స్ మొదలగునవి ఈ మాడ్యూలు ద్వారా నిర్ణయించవచ్చును. ఎస్.ఏ.పీ హెచ్ సీ ఎం లోని కాంపెన్జేషన్, ఈ-కాంపెన్జేషన్ మాడ్యూళ్ళకి ప్రత్యామ్నాయం. * రిక్రూటింగ్ ఎగ్జిక్యూషన్: ఎస్.ఏ.పీ హెచ్ సీ ఎం లోని రిక్రూటింగ్/ఈ-రిక్రూటింగ్ మాడ్యూళ్ళకి ప్రత్యామ్నాయం * లర్నింగ్: ఎస్.ఏ.పీ హెచ్ సీ ఎం లోని ట్రెయినింగ్ అండ్ ఈవెంట్ మేనేజ్&మెంట్, లర్నింగ్ సొల్యూషన్స్ కి ఈ మాడ్యూలు ప్రత్యామ్నాయం * సక్సెషన్ అండ్ డెవలప్ మెంట్: ఎస్.ఏ.పీ హెచ్ సీ ఎం లోని పర్సనల్ డెవలప్ మెంటికి ప్రత్యామ్నాయం. * జాం: [[ఫేస్ బుక్]] వంటి సేవ. కానీ ఇది ఆ సంస్థ ఉద్యోగులకి మాత్రమే పరిమితం * వర్క్ ఫోర్స్ అనాలిటిక్స్ * వర్క్ ఫోర్స్ ప్లానింగ్ * ఆన్ బోర్డింగ్ * బిజ్ ఎక్స్ మొబైల్ ==కార్యాలయాలు== [[క్యాలిఫోర్నియా]] కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ యొక్క కార్యాలయాలు ఈ ప్రాంతాలలో కూడా ఉన్నాయి. * యునైటెడ్ కింగ్డం, ఐర్లాండ్ (లండన్ కేంద్రం) * జర్మనీ, మధ్య ఐరోపా (మునిచ్ కేంద్రం) * ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, ఇటలీ (ప్యారిస్ కేంద్రం) * చైనా (హాంగ్ కాంగ్ కేంద్రం) * జపాన్ (టోక్యో కేంద్రం) ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ విత్ ఎస్ ఏ పీ ఈ ఆర్ పీ హెచ్ సీ ఎం]] * [[ఎస్.ఏ.పీ హ్యూమన్ క్యాపిటల్ మేనేజ్‌మెంట్]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} # [https://web.archive.org/web/20120301080152/http://www.successfactors.com/about/ సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ గురించి] # [http://readwrite.com/2010/10/17/success-factors-gets-a-gem-in సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ యూక్యాల్క్ ని కొన్నది] # [http://www.prnewswire.com/news-releases/successfactors-launches-first-ever-calculator-in-the-cloud-to-solve-business-challenges-105166404.html క్లౌడ్ టెక్నాలజీ లో సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ మొట్టమొదటి క్యాల్క్యులేటర్ ని స్థాపించినది] # [http://www.reuters.com/article/2011/12/03/idUS41755+03-Dec-2011+PRN20111203 ఎస్ ఏ పీ సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ ని కొన్నది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726041745/http://www.reuters.com/article/2011/12/03/idUS41755+03-Dec-2011+PRN20111203 |date=2012-07-26 }} # [http://news.fidelity.com/news/news.jhtml?cat=Corp.MNA&articleid=201112031751RTRSNEWSCOMBINED_L5E7N30GZ_1&IMG=N|సక్సెస్ ఫ్యాక్టర్స్ కొనుగోలు లో జే పీ మోర్గన్ ఎస్ ఏ పీ యొక్క సలహాదారు]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://www.bloomberg.com/news/2011-12-06/sap-acquisition-target-successfactors-making-its-own-purchase.html మరింత సమాచారం] # [http://www.mercurynews.com/business/ci_19481110 మరింత సమాచారం] # [http://www.informationweek.com/news/business_intelligence/perf_management/showArticle.jhtml?articleID=219700493 బిజ్ ఎక్స్ గురించి]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:సాంకేతిక విజ్ఞానం]] ardz9ywannr5m0zm5jnx8gf9qlngibg 0 143194 4941207 4709179 2026-08-21T19:01:03Z ~2026-45787-90 153249 /* ప్రసిద్ధి చెందిన గురప్ప క్షేత్రాలు */ 4941207 wikitext text/x-wiki '''తూపల్లె గురప్ప స్వామి''' ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఆధ్యాత్మిక యోగి. ఈయన 16 వ శాతాబ్దం పూర్వార్థంలో ఉండినట్లు తెలుస్తున్నది. గురప్ప, గుర్రప్ప, గురివి రెడ్డి, గురన్న, గురుస్వామి, గురుమూర్తి అని తీరుతీరు పేర్లతో ఆయనను ఆరాధించే [[రెడ్డి]], [[కమ్మ]], [[కాపు]] భక్తులు [[చిత్తూరు]], [[అనంతపురం]], కర్నూలు, [[కడప]] జిల్లాల్లో అధికులు. రెడ్లలో ఒక తెగ తోట కాపులు. ఈ తోటకాపులు గురప్పను తమ కుల దైవతంగా కొలుస్తారు. ==జీవిత విశేషాలు== [[చిత్తూరు జిల్లా]] పోరకపల్లె, [[అనంతపురం జిల్లా]] గుట్టూరు సమీప గ్రామం. కడప జిల్లా పాపఘ్ని నదీ తీరాన వెన్నపల్లి గురప్ప జన్మ ప్రదేశాలని ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కడప జిల్లా వెన్నపల్లి గ్రామంలో గురప్ప జన్మించినట్లు ఐతిహ్యాసున్నాయి. శ్రీకృష్ణ దేవరాయలవారు (1509-1530) అల్లసాని పెద్దన్న వారి పల్లె సమీపాన తెల్లగొండు చెరువు నిర్మాణం చేయిస్తున్న కాలంలో ఈ గురప్ప స్వామి ఉండేవారని ప్రతీతి. గురప్ప స్వామి తల్లిదండ్రులు పుత్తాలమ్మ, ఈశ్వరప్ప లు. చిన్న తనం నుండే గురప్ప తన యింటికి ఉత్తరాన ఉన్న వేప చెట్టు నీడలో ఆటలాడుకొనేవారు. అక్కడే ఎక్కువ కాలం గడిపేవారు. ఎప్పుడూ మౌనంగా ఉంటూ సైగలు చేసేవారు. తనలోతాను గొణుగుకొనేవారు. తల్లిదండ్రులు పిలిచినా ఉలకక, పలకక, ఎవరింటికీ పోక, సాటి పిల్లలతో ఆడక సదా దైవ ధ్యాన నిమఘ్నుడై ఏదో ఆలోచిస్తూ ఉండేవారు. ఎప్పుడైనా పరధ్యానంగా తనలో తానే గొణుక్కుంటూ వీధులచుట్టూ తిరిగేవారు. ఎండ, వాన, చలి, గాలి ఏ కాలమైనా ఏ సమయంలోనైనా ఇంటి వద్ద గల [[వేప చెట్టు]] నీడయే అతని తపోభూమి. ఆయన పిచ్చివానిగా గేలిచేసిన బంధువులు, గ్రామీణులే ఆయనను తరువాత కాలాన దేవుడని ఆరాధించారు. ఇప్పుడాయన గుళ్ళు అనేక గ్రామాలలో వెలసినవి. గురప్పకు 18 వ యేట [[వివాహం (పెళ్లి)|వివాహ]]మైనది. రంగవెల్లి అనే బిడ్డ కూడా పుట్టినది. ఆమె పెరిగి పెద్దదైన తరువాత రంగయ్యతో వివాహమైనది. తరువాత గురప్ప ఆలుబిడ్డలను, బంధాలను తెంచుకొని సన్యాసియై తిరిగి తిరిగి తిరుపతి చేరినాడు. వీధుల వెంట తిరుగుతూ ఎవరేది పెట్టినా తింటూ పగలంతా గోవిందరాజస్వామి తేరు నీడలో ఉంటూ రాత్రి పగలు మహంత్ మఠం అరుగు మీద [[విశ్రాంతి]] తీసుకొనేవాడు. శరణాగతులైనవారి ఆధి [[వ్యాధులు]] తొలగిస్తూ అనేక మహిమలు ప్రదర్శించి [[తిరుపతి]] విడిచి మరల స్వగ్రామం చేరి చిన్నప్పుడు తాను ఆటలాడిన వేపచెట్టు నీడలోనే సమాధి అయ్యాడు. ==ప్రసిద్ధి చెందిన గురప్ప క్షేత్రాలు== ఈనాడు చాలా గ్రామాల్లో ఆరాధ్యమూర్తిగా కొలుస్తున్న ప్రసిద్ధి గురప్ప క్షేత్రాలు # కడప జిల్లా గండ క్షేత్రం సమీపాన గల వెన్నపల్లె # జమ్మలమడుగు మండలం మైలవరం డ్యాం # జమ్మలమడుగు కోవెలకుంట్ల మధ్యనున్న నొసం # అనంతపురం జిల్లా తలుపుల మండలం లోని తూపల్లె # కదిరి మండలంలోని సైదాపురం # పెనుగొండ మండలం గుట్టూరు సమీపాన గ్రామం # నార్పల మండలంలోని కూచివారిపల్లె # చిత్తూరు జిల్లా కొత్తకోట మండలం లోని ఆకుదాలవారిపల్లె # కర్నూలు జిల్లా రుద్రవరం మండలంలోని చందలూరు. #చిత్తూరు జిల్లా వెదురుకుప్పం మండలంలోని చౌడేపల్లి గ్రామం. #చిత్తూరు జిల్లా రామచంద్రాపురం మండలంలోని నెత్తకుప్పం గ్రామం. #చిత్తూరు జిల్లా ఏర్పేడు మండలం కొత్తకాల్వ గ్రామం నందు గుర్నాథ స్వామి (గుఱ్ఱప్ప స్వామి) ఆలయం కలదు #చిత్తూరు జిల్లా రామచంద్రాపురం మండలంలోని రాయలచెరువు కట్ట #ప్రకాశం జిల్లా లోని రవ్వారం యందు గురప్పకొండ ఈ గ్రామాల్లో ఎక్కడా గురప్ప సమాధి లేదు. గురప్ప గుళ్ళు పీఠాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. గండి క్షేత్రం సమీపాన గల వెన్నపల్లె మూలపీఠం. ==మహిమలు== ==ఆధారాలు== # శ్రీ గురప్ప స్వామి వైభవము - 1999 తోట చిన్న గురివిరెడ్డి, తెలుగు పండితులు, అనంతపురం జిల్లా వారు రచించిన గ్రంథం. ==యితర లింకులు== [[వర్గం:ఆంధ్ర యోగులు]] 7hdayz43el4ok3vvs3yfyft6zrrxvd6 4941208 4941207 2026-08-21T19:03:32Z ~2026-45787-90 153249 /* */ 4941208 wikitext text/x-wiki '''తూపల్లె గురప్ప స్వామి''' ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఆధ్యాత్మిక యోగి. ఈయన 16 వ శాతాబ్దం పూర్వార్థంలో ఉండినట్లు తెలుస్తున్నది. గురప్ప, గుర్రప్ప, గురివి రెడ్డి, గురన్న, గురుస్వామి, గురుమూర్తి అని తీరుతీరు పేర్లతో ఆయనను ఆరాధించే [[రెడ్డి]], [[కమ్మ]], [[కాపు]] భక్తులు [[చిత్తూరు]], [[అనంతపురం]], కర్నూలు, [[కడప|కడప, ప్రకాశ]] జిల్లాల్లో అధికులు. ప్రకాశం జిల్లా బలిజలు కాపులు రెడ్లి,లో ఒక తెగ తోట కాపులు. ఈ తోటకాపులు గురప్పను తమ కుల దైవతంగా కొలుస్తారు. ==జీవిత విశేషాలు== [[చిత్తూరు జిల్లా]] పోరకపల్లె, [[అనంతపురం జిల్లా]] గుట్టూరు సమీప గ్రామం. కడప జిల్లా పాపఘ్ని నదీ తీరాన వెన్నపల్లి గురప్ప జన్మ ప్రదేశాలని ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కడప జిల్లా వెన్నపల్లి గ్రామంలో గురప్ప జన్మించినట్లు ఐతిహ్యాసున్నాయి. శ్రీకృష్ణ దేవరాయలవారు (1509-1530) అల్లసాని పెద్దన్న వారి పల్లె సమీపాన తెల్లగొండు చెరువు నిర్మాణం చేయిస్తున్న కాలంలో ఈ గురప్ప స్వామి ఉండేవారని ప్రతీతి. గురప్ప స్వామి తల్లిదండ్రులు పుత్తాలమ్మ, ఈశ్వరప్ప లు. చిన్న తనం నుండే గురప్ప తన యింటికి ఉత్తరాన ఉన్న వేప చెట్టు నీడలో ఆటలాడుకొనేవారు. అక్కడే ఎక్కువ కాలం గడిపేవారు. ఎప్పుడూ మౌనంగా ఉంటూ సైగలు చేసేవారు. తనలోతాను గొణుగుకొనేవారు. తల్లిదండ్రులు పిలిచినా ఉలకక, పలకక, ఎవరింటికీ పోక, సాటి పిల్లలతో ఆడక సదా దైవ ధ్యాన నిమఘ్నుడై ఏదో ఆలోచిస్తూ ఉండేవారు. ఎప్పుడైనా పరధ్యానంగా తనలో తానే గొణుక్కుంటూ వీధులచుట్టూ తిరిగేవారు. ఎండ, వాన, చలి, గాలి ఏ కాలమైనా ఏ సమయంలోనైనా ఇంటి వద్ద గల [[వేప చెట్టు]] నీడయే అతని తపోభూమి. ఆయన పిచ్చివానిగా గేలిచేసిన బంధువులు, గ్రామీణులే ఆయనను తరువాత కాలాన దేవుడని ఆరాధించారు. ఇప్పుడాయన గుళ్ళు అనేక గ్రామాలలో వెలసినవి. గురప్పకు 18 వ యేట [[వివాహం (పెళ్లి)|వివాహ]]మైనది. రంగవెల్లి అనే బిడ్డ కూడా పుట్టినది. ఆమె పెరిగి పెద్దదైన తరువాత రంగయ్యతో వివాహమైనది. తరువాత గురప్ప ఆలుబిడ్డలను, బంధాలను తెంచుకొని సన్యాసియై తిరిగి తిరిగి తిరుపతి చేరినాడు. వీధుల వెంట తిరుగుతూ ఎవరేది పెట్టినా తింటూ పగలంతా గోవిందరాజస్వామి తేరు నీడలో ఉంటూ రాత్రి పగలు మహంత్ మఠం అరుగు మీద [[విశ్రాంతి]] తీసుకొనేవాడు. శరణాగతులైనవారి ఆధి [[వ్యాధులు]] తొలగిస్తూ అనేక మహిమలు ప్రదర్శించి [[తిరుపతి]] విడిచి మరల స్వగ్రామం చేరి చిన్నప్పుడు తాను ఆటలాడిన వేపచెట్టు నీడలోనే సమాధి అయ్యాడు. ==ప్రసిద్ధి చెందిన గురప్ప క్షేత్రాలు== ఈనాడు చాలా గ్రామాల్లో ఆరాధ్యమూర్తిగా కొలుస్తున్న ప్రసిద్ధి గురప్ప క్షేత్రాలు # కడప జిల్లా గండ క్షేత్రం సమీపాన గల వెన్నపల్లె # జమ్మలమడుగు మండలం మైలవరం డ్యాం # జమ్మలమడుగు కోవెలకుంట్ల మధ్యనున్న నొసం # అనంతపురం జిల్లా తలుపుల మండలం లోని తూపల్లె # కదిరి మండలంలోని సైదాపురం # పెనుగొండ మండలం గుట్టూరు సమీపాన గ్రామం # నార్పల మండలంలోని కూచివారిపల్లె # చిత్తూరు జిల్లా కొత్తకోట మండలం లోని ఆకుదాలవారిపల్లె # కర్నూలు జిల్లా రుద్రవరం మండలంలోని చందలూరు. #చిత్తూరు జిల్లా వెదురుకుప్పం మండలంలోని చౌడేపల్లి గ్రామం. #చిత్తూరు జిల్లా రామచంద్రాపురం మండలంలోని నెత్తకుప్పం గ్రామం. #చిత్తూరు జిల్లా ఏర్పేడు మండలం కొత్తకాల్వ గ్రామం నందు గుర్నాథ స్వామి (గుఱ్ఱప్ప స్వామి) ఆలయం కలదు #చిత్తూరు జిల్లా రామచంద్రాపురం మండలంలోని రాయలచెరువు కట్ట #ప్రకాశం జిల్లా లోని రవ్వారం యందు గురప్పకొండ ఈ గ్రామాల్లో ఎక్కడా గురప్ప సమాధి లేదు. గురప్ప గుళ్ళు పీఠాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. గండి క్షేత్రం సమీపాన గల వెన్నపల్లె మూలపీఠం. ==మహిమలు== ==ఆధారాలు== # శ్రీ గురప్ప స్వామి వైభవము - 1999 తోట చిన్న గురివిరెడ్డి, తెలుగు పండితులు, అనంతపురం జిల్లా వారు రచించిన గ్రంథం. ==యితర లింకులు== [[వర్గం:ఆంధ్ర యోగులు]] l0xxbqtk060f4f1nqxug2ej5laro0gm 0 154089 4941369 4760915 2026-08-22T05:59:39Z Raghurama Raju 1957 146551 /* వివాదాలు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4941369 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండ్ల గణేష్ | image = | birth_date = | birth_place =[[షాద్‌నగర్]], మహబూబ్ నగర్ జిల్లా | father = | mother = | spouse = | children = | education = | death_date = | death_place = | other_name = | occupation = నటుడు, [[నిర్మాత]] }} [[దస్త్రం:NeeJathagaNenundali.jpg|thumb|బండ్ల గణేష్ నిర్మాతగా.. నీజతగా.. నేనుండాలి]] '''బండ్ల గణేష్''' [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]]కు చెందిన సినీనిర్మాత, నటుడు. ఇతను నిర్మాత అయ్యే ముందు చాలా కాలము పాటు చిన్న నటుడిగా ఉన్నాడు. సుస్వాగతం, సూర్యవంశం, నువ్వు నాకు నచ్చావ్ లాంటి సినిమాల్లో సహాయ పాత్రలు పోషించాడు. నిర్మాతగా మారి ఆంజనేయులు, తీన్ మార్, గబ్బర్ సింగ్, బాద్ షా, ఇద్దరు అమ్మాయిలతో చిత్రాలు నిర్మించాడు. 2018 తెలంగాణా శాసనసభ ఎన్నికల్లో పోటీచేయాలని కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు. కానీ అతనికి టికెట్ దక్కలేదు.ఆయన 2021లో జరిగే మూవీ ఆర్టిస్ట్స్‌ అసోసియేషన్‌ (మా) ఎన్నికల్లో పోటీ చేయనున్నాని ప్రకటించాడు.<ref name="MAA Election: వాళ్ల పనుల్ని వేలెత్తి చూపించం - bandla ganesh about prakash raj and maa elections">{{cite news |last1=Eenadu |title=MAA Election: వాళ్ల పనుల్ని వేలెత్తి చూపించం - bandla ganesh about prakash raj and maa elections |url=https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/bandla-ganesh-about-prakash-raj-and-maa-elections/0201/121128684 |accessdate=25 June 2021 |work=www.eenadu.net |date=25 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210625114423/https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/bandla-ganesh-about-prakash-raj-and-maa-elections/0201/121128684 |archivedate=25 జూన్ 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> == రాజకీయాలు == 2018 తెలంగాణా ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే ఉద్దేశ్యంతో సెప్టెంబరులో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]లో చేరాడు.<ref>{{Cite news|title=Tollywood producer Bandla Ganesh, TRS MLC Bhupathi Reddy joins Congress|date=14 September 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/tollywood-producer-bandla-ganesh-trs-mlc-bhupathi-reddy-join-congress/articleshow/65806504.cms|last=Vasireddy|first=Amrutha}}</ref> కానీ టికెట్ దక్కలేదు.<ref>{{Cite news|title=Bandla Ganesh does the disappearing act|date=12 December 2018|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/121218/bandla-ganesh-does-the-disappearing-act.html|last=Kavirayani|first=Suresh|publisher=Deccan Chronicle}}</ref> ఏప్రిల్ 5, 2019 న తాను రాజకీయాల నుంచి తప్పుకుంటున్నట్లు తెలిపాడు.<ref name="googbye to politics">{{Cite news|title=రాజకీయాలకు బండ్ల గణేశ్ గుడ్ బై|date=5 April 2019|url=https://www.eenadu.net/newsdetails/5/2019/04/05/78629/bandla-ganesh-good-bye-to-politics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405065500/https://www.eenadu.net/newsdetails/5/2019/04/05/78629/bandla-ganesh-good-bye-to-politics|archivedate=5 April 2019}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === నిర్మాతగా === {| class="wikitable sortable" |+నిర్మించిన చిత్రాల జాబితా !సంవత్సరం !శీర్షిక !దర్శకుడు |- |2009 |''ఆంజనేయులు'' |పరశురాం |- |2011 |''టీన్ మార్'' |జయంత్ సి. పరంజీ |- |2012 |''గబ్బర్ సింగ్'' |హరీష్ శంకర్ |- | rowspan="3" |2013 |''బాద్షా'' |శ్రీను వైట్ల |- |''ఇద్దరిమ్మాయిలతో'' |పూరి జగన్నాధ్ |- |''నీ జతగా నేనుండలి'' |జయ రవీంద్ర |- |2014 |''గోవిందుడు అందరివాడేలే'' |కృష్ణ వంశీ |- |2015 |''కోపము'' |పూరి జగన్నాధ్ |} === నటుడిగా === {{colbegin}} * ''[[వినోదం (సినిమా)|వినోదం]]'' (1996) * ''[[ఆహ్వానం (సినిమా)|ఆహ్వానం]]'' (1997) * ''[[సింధూరం]]'' (1997) * ''[[ఉగాది (సినిమా)|ఉగాది]]'' (1997) * ''[[మాస్టర్ (1997 సినిమా)|మాస్టర్]]'' (1997) * ''[[సుస్వాగతం (సినిమా)|సుస్వాగతం]]'' (1998) * [[సూర్య వంశం (సినిమా)|సూర్యవంశం]] * ''[[మనసులో మాట]]'' (1998) * ''[[పండగ (1998 సినిమా)|పండగ]]'' (1998) * ''[[చూడాలని వుంది]]'' (1998) * ''[[శ్రీరాములయ్య]]'' (1998) * ''[[స్నేహితులు (సినిమా)|స్నేహితులు]]'' (1998) * ''[[సుప్రభాతం (1998 సినిమా)|సుప్రభాతం]]'' (1998) * ''[[అనగనగా ఒక అమ్మాయి]]'' (1999) * [[సాంబయ్య (సినిమా)|సాంబయ్య]] (1999) * ''[[నా హృదయంలో నిదురించే చెలీ]]'' (1999) * ''[[మనసుపడ్డాను కానీ]]'' (2000) * ''[[మనసున్న మారాజు]]'' (2000) * ''క్షమించండి ఆంటీ'' (2001) * [[భరతసింహారెడ్డి]] (2002) * ''[[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]]'' (2001) * ''[[రాఘవేంద్ర]]'' (2003) * ''ధనుష్'' (2003) * ''[[అమ్మ నాన్న ఓ తమిళ అమ్మాయి]]'' (2003) * [[విలన్]] (2003) * ''[[శివమణి (సినిమా)|శివమణి]]'' (2003) * ''[[నీ మనసు నాకు తెలుసు]]'' (2003) * ''[[అతడే ఒక సైన్యం]]'' (2004) * ''[[మల్లీశ్వరి (2004 సినిమా)|మల్లీశ్వరి]]'' (2004) *[[ఆంధ్రావాలా (సినిమా)|ఆంధ్రావాలా]] (2004)<ref name="Andhrawala Cast & Crew">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Movies |title=Andhrawala Cast & Crew |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |website=www.filmiBeat.com |accessdate=6 June 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606125405/https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |archive-date=6 June 2020 |url-status=dead }}</ref> * [[143 (సినిమా)|143]] (2004)<ref>{{cite web|title=143 review|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-143.html|publisher=idlebrain|accessdate=16 May 2019}}</ref><ref name="143 (సినిమా)">{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=143 (సినిమా)|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/143.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=16 May 2019|archive-date=16 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516193353/https://telugu.filmibeat.com/movies/143.html|url-status=dead}}</ref> * ''[[ఒరేయ్ పండు]]'' (2005) * ''[[పోకిరి]]'' (2006) * ''వీరభద్ర'' (2006) * ''[[ఒక 'వి' చిత్రం]]'' (2006) * ''[[యోగి]]'' (2007) * ''తులసి'' (2007) * ''[[చిరుత (సినిమా)|చిరుత]]'' (2008) * ''చింతకాయల రవి'' (2008) * ''నువ్వు వస్తావని'' (2008) * ''వ్యాపారవేత్త'' (2012) * ''[[సరిలేరు నీకెవ్వరు]]'' (2020) * ''శశి'' (2021) * ''[[డేగల బాబ్జీ]]'' (2022) * ''ఇండియా సన్'' (2022) * [[సాంప్రదాయిని సుప్పిని సుద్దపూసని]] (2026)- పాయా పాయా పాటలో అతిధి పాత్ర {{colend}} == వివాదాలు == గణేష్ తమని కులం పేరుతో దూషించారంటూ హైదరాబాదుకు చెందిన ఒక డాక్టర్ పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేశాడు. అంతకు మునుపు వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ నేతలు కొంతమంది తమ ఎమ్మెల్యే రోజా మీద అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసినందుకు గాను విజయవాడ జాయింట్ పోలీస్ కమీషనర్ కు ఫిర్యాదు చేశారు. 2017 నవంబరులో సినీ రచయిత [[వక్కంతం వంశీ]] ఇతనిపై హైదరాబాదులోని ఎర్రమంజిల్ కోర్టులో చెక్ బౌన్సింగ్ కేసు వేశాడు. కోర్టు ఇతనికి ఆరు నెలలు కారాగార శిక్ష, సుమారు 16 లక్షల రూపాయలు జరిమానా విధించింది. అయితే వ్యక్తిగత పూచీకత్తు మీద బెయిలు లభించింది.<ref>{{Cite news|title=Tollywood producer Bandla Ganesh booked under SC/ST Act by Hyd police|date=12 January 2018|url=https://www.thenewsminute.com/article/tollywood-producer-bandla-ganesh-booked-under-scst-act-hyd-police-74598|last=|publisher=The News Minute|work=|access-date=12 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214203030/https://www.thenewsminute.com/article/tollywood-producer-bandla-ganesh-booked-under-scst-act-hyd-police-74598|archive-date=14 February 2019|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] nh5kqqqc1k5rkmj0w232za6le9ryy9b 0 154216 4941193 4938152 2026-08-21T17:09:45Z Yedavallisreddy 122006 4941193 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYA BHAGAVATAM 001.jpg|thumb|SUNDARA CHAITANYA]] ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:CHAITANYA BHAGAVADGITA.jpg|thumb|alt=CHAITANYA BHAGAVADGITA|CHAITANYA BHAGAVADGITA]] [[దస్త్రం:SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU.ogg|thumb|alt=SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU|SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU]] [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU.jpg|thumb|alt=SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU|SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU]] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] ny9k4vdo4rrwet8d0fswza1ghj34it8 0 157099 4941561 3965487 2026-08-22T11:49:49Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941561 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] -->|name=జయకాంతన్|pseudonym=|image=ஜெயகாந்தன்.jpg|caption=2012లో జయకాంతన్|birth_date={{birth date|df=yes|1934|04|24}}|birth_place=కడలూర్, సౌత్ ఆర్కాట్ డిస్ట్రిక్ట్ (మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ), [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]|death_date={{death date and age|2015|04|08|1934|04|24|df=yes}}|death_place=[[చెన్నై]], [[భారతదేశం]]|occupation=నవలా రచయిత, చిన్న కథా రచయిత, స్క్రీన్ ప్లే రైటర్, సినిమా దర్శకుడు|language=తమిళం|alma_mater=|awards=[[పద్మభూషణ్ పురస్కారం]], <br>[[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం]], <br>[[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు]], <br>ఆర్డర్ ఆఫ్ ఫ్రెండ్‌షిప్}}'''జయకాంతన్''' (24 ఏప్రిల్ 1934&nbsp;– 2015 ఏప్రిల్ 8), తమిళ రచయిత, పాత్రికేయుడు, వక్త, సినీ [[నిర్మాత]], సినీ విమర్శకుడు, సామాజిక కార్యకర్త. అతనిని జెకె అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name=Frontline1>{{cite web|last1=S.|first1=Dorairaj|title=Social realist|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2919/stories/20121005291910400.htm|website=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|year=2012|accessdate=10 April 2015}}</ref> [[కడలూర్]] లో జన్మించిన జయకాంతన్ చిన్నప్పుడే చదువు మానేశాడు. [[మద్రాసు]] వెళ్ళి అక్కడ, [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]లో చేరాడు. 60ఏళ్ళ కెరీర్ లో 40నవలలు, 200చిన్న కథలు, రెండు జీవిత చరిత్రలు రాశాడు అతను. సాహిత్యంలోనే కాక సినిమా రంగంలోనూ తన ముద్ర వేశాడు జయకాంతన్. రెండు సినిమాలు తీయడంతో పాటు, అతను రాసిన నాలుగు నవలలను ఇతరులు సినిమాలుగా తీయడం విశేషం. జయకాంతన్ రచనలకు భారత సాహిత్యానికి ఇచ్చే అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారాలైన [[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం]], [[సాహిత్య అకాడమీ]]పురస్కారాలు లభించాయి. 2009లో భారతదేశ మూడవ అతి పెద్ద పౌర పురస్కారమైన పద్మభూషణ్ పురస్కారం కూడా అందుకున్నాడు జయకాంతన్. <ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |url-status=dead |df= |access-date=31 మార్చి 2018 |archive-date=15 నవంబరు 2014 |archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf }}</ref> 1978లో సోవియట్ ల్యాండ్ నెహ్రూ పురస్కారం, 2011లో రష్యా ప్రభుత్వం చే ఆర్డర్ ఆఫ్ ఫ్రెండ్ షిప్ పురస్కారాలు అందుకున్నాడు జయకాంతన్. ==జీవిత విశేషాలు== జయకాంతన్ [[1934]] [[ఏప్రిల్ 24]] న [[కడలూర్|కడలూర్‌లోని]] మంజకుప్పంలో జన్మించాడు. సాహిత్యరంగంలో అతను జేకేగా సుప్రసిద్ధులు. తమిళ సాహిత్యరంగంలో నూతన ఒరవడిని సృష్టించాడు. అభ్యుదయ రచనలతో పాఠకులను విశేషంగా ఆకట్టుకున్నాడు.<ref name="జయకాంతన్">{{cite news|title=ప్రముఖ రచయిత జయకాంతన్ ఇకలేరు|url=http://namasthetelangaana.com/News/the-author-jayakanthan-passes-away-1-1-431663.aspx|issue=నమస్తే తెలంగాణ|date=2015-10-04}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అతను రచించన పలు కథల్ని తెలుగులోకి [[మధురాంతకం రాజారాం]] అనువదించాడు. అతను కథలు ''పంచవటి'' పేరుతో [[స్వాతి మాసపత్రిక|స్వాతి మాస పత్రిక]]లో సీరియల్‌గా ప్రచురించగా కార్టూనిస్ట్, సినీ దర్శకుడు [[బాపు]] బొమ్మలు వేశాడు. జయకాంతన్ రచనలపై రచయిత [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి|సుబ్రమణ్య భారతి]] ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండేది.<ref name=TOI>{{cite news|last1=Raman|first1=N Kalyana|title=Jayakanthan 1934-2015 - in the commoner's era|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=JAYAKANTHAN-1934-2015-IN-THE-COMMONERS-ERA-10042015006005|accessdate=10 April 2015|work=[[The Times of India]]|date=10 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410162415/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=JAYAKANTHAN-1934-2015-IN-THE-COMMONERS-ERA-10042015006005|archive-date=10 ఏప్రిల్ 2015|url-status=dead}}</ref> ఐదవ గ్రేడ్ పూర్తి చేసిన తరువాత జయకాంతన్ చదువు మానేశాడు. చదువు తన రాజకీయ, సామాజిక కార్యక్రమాలకు అడ్డుగా ఉంటుందని భావించడం వల్లనే చదువుకు స్వస్తి పలికాడు<ref name=FL2005>{{cite news|last1=S|first1=Viswanthan|title=A writer in his world|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2208/stories/20050422000708500.htm|accessdate=11 April 2015|work=Frontline}}</ref> 1946లో, [[మద్రాసు]] (ఇప్పటి చెన్నై)కు జీవన పోషణ కోసం చేరిన అతను, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ముద్రణశాలలో కంపోజిటర్ గా చేరడానికి ముందు వరకూ రకరకాల ఉద్యోగాలు చేశాడు.<ref name=hindu1>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/tamil-writer-jayakanthan-dead/article7081930.ece|title=Jnanapith winner Jayakanthan dead|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> సిపిఐతో ఈ సాన్నిహిత్యంతో అతను ఉద్యమానికి ఆకర్షితుడు అవడమే కాక, తన ఆలోచనలను కూడా సహచరులతో పంచుకుని, అమలులోకి పెట్టేవాడు.<ref name=Viswanathan>{{cite web|last1=S|first1=Viswanthan|title=Celluloid tribute|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2514/stories/20080718251409200.htm|website=Frontline|accessdate=10 April 2015}}</ref> ఆ సమయంలోనే పి.జీవానందం, బాలదండాయుధం, ఎస్. రామకృష్ణన్ వంటి నాయకులతో కలసి పని చేసే అవకాశం లభించింది అతనికి. పార్టీ నాయకులు అతనిని రాయమని ఎంతగానో ప్రోత్సహించేవారు.<ref name=rediff>{{cite web|title=Legendary Tamil writer Jayakanthan 'JK' passes away|url=http://www.rediff.com/news/report/legendary-tamil-writer-jayakanthan-jk-passes-away/20150409.htm|publisher=[[Rediff.com]]|accessdate=10 April 2015|date=9 April 2015}}</ref> పార్టీలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారిన తరువాత జయకాంతన్ కు ప్రపంచ సాహిత్యం, సంస్కృతి, రాజకీయాలు, ఆర్థిక విషయాలు, పాత్రికేయం వంటి విషయాలపై అవగాహన కలిగింది. ఈ సమయంలోనే జయకాంతన్, కమ్యూనిస్టు అనుకూల పత్రికలకు రాయడం మొదలపెట్టాడు. కొన్నేళ్ళల్లోనే పార్టీలో ప్రముఖ రచయితగా ఎదిగాడు. అతని రచనలు మొదట్లో పార్టీ పత్రిక అయిన జనశక్తిలో ప్రచురితమయ్యేవి. మెల్లగా సరస్వతి, తమరై, శాంతి, మణిధన్, శక్తి, సమరన్ వంటి ఇతర ప్రముఖ పత్రికల్లో కూడా ప్రచురితమవ్వడం ప్రారంభమయింది. మొదట్లో అతని రచనలన్నీ పార్టీ కార్యాలయం దగ్గర్లోని స్లం ప్రాంతంలో నివసించే నిరుపేదల కష్టాల గురించే ఉండేవి.<ref name=FL2005 /> 1953లో సౌబాకియవతి అనే తమిళ పత్రిక కోసం మొట్టమొదటి చిన్నకథను రచించాడు జయకాంతన్.<ref name=hindu1 /> ఆ తరువాత నుంచీ కమ్యూనిస్టు అనుకూల పత్రికలకే కాక, ప్రధాన పత్రికలైన ఆనంద వికటన్, కుముదం, దినమణి కాదిర్ వంటి వాటికి కూడా రాయడం మొదలు పెట్టాడు. 1960లలో ఈ పత్రికలు జయకాంతన్ రాసిన ఎన్నో చిన్నకథలను ప్రచురించాయి.<ref name=Frontline1 /><ref name=rediff /> 1964లో, జయకాంతన్ సినీరంగంలోకి ప్రవేశించాడు. దర్శకత్వం, కో-ప్రొడక్షన్ వంటి రంగాలలో పనిచేయడం మొదలు పెట్టాడు. 1965లో తన నవల ఆధారంగా, తానే సహనిర్మాతగా, దర్శకునిగా ఉంటూ ఉన్నైపోల్ ఒరువన్ అనే సినిమాను తీశాడు.<ref name=rediff /> ఈ సినిమా స్లం ప్రాంతంలో నివసించేవారి కష్టాలపై తీసాడు. ఈ సినిమా కమర్షియల్ గా ఫ్లాప్ అయినా, 1965 సంవత్సరానికి గానూ 3వ ఉత్తమ ఫీచర్ సినిమాగా రాష్ట్రపతి పురస్కారం గెలుచుకోవడం విశేషం.<ref>{{cite book|author=Times of India (Firm)|title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who|url=https://books.google.com/books?id=lEEjAQAAMAAJ|year=1965|publisher=Bennett, Coleman.|page=279}}</ref> ఆ తరువాతి సంవత్సరం [[నగేష్]] కథానాయకుడిగా, జయకాంతన్ నవల యారుక్కగ అళుదాన్ ఆధారంగా ఇంకో చిత్రం తీశాడు జయకాంతన్.<ref name=Bhaskaran>{{cite news|last1=Bhaskaran|first1=S. Theodre|title=Tragic comedian|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2604/stories/20090227260413300.htm|work=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|accessdate=10 April 2015}}</ref> 1970లో, జయకాంతన్ రచించిన శిల నేరంగళిల్ శిల మణితరగల్ నవలకు [[సాహిత్య అకాడమీ]] పురస్కారం లభించింది. ఆ తరువాత ఈ నవలను అదే పేరుతో ఎ.భీంసింగ్ సినిమాగా తీశారు. ఈ చిత్రానికి జాతీయ పురస్కారం లభించింది. ఈ చిత్రం విజయం సాధించడంతో భీంసింగ్, మళ్ళీ జయకాంతన్ రాసిన నవల ఆధారంగా ఒరు నడిగై నాదగం పార్కిరల్ అనే సినిమాను తీశాడు.<ref name=jagranjosh>{{cite web|title=Jnanapith awardee Tamil writer Jayakanthan died|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/jnanapith-awardee-tamil-writer-jayakanthan-died-1428578175-1|publisher=jagranjosh.com|accessdate=10 April 2015|date=9 April 2015|archive-date=13 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413013425/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/jnanapith-awardee-tamil-writer-jayakanthan-died-1428578175-1|url-status=dead}}</ref> అతని రచనలు ''ఒరు నాదిగై నాదగమ్ పార్కిరళ్'', ''యారుక్కగ అజుధాన్'' సినిమాలుగా తెరకెక్కాయి. ''ఉన్నై పోల్ ఒరువన్'' చిత్రానికి సహనిర్మాతగా వ్యవహరించారు. ఈ చిత్రాన్ని రష్యాలో ప్రదర్శించారు. ==అవార్డులు== * అతనికి రష్యా ప్రభుత్వం ఆర్డర్ ఆఫ్ ఫ్రెండ్‌షిప్ అవార్డును ప్రదానం చేసింది. * భారత ప్రభుత్వం [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం]]తో సత్కరించింది. * 2002లో జ్ఞానపీఠ్ పురస్కారం. ==వ్యక్తిగత జీవితం== జయకాంతన్‌కు భార్య, ఇద్దరు కుమార్తెలు, ఓ కుమారుడు జయసింహన్ ఉన్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కొన్ని సమయాల్లో కొందరు మనుషులు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీతలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తమిళ సాహిత్యవేత్తలు]] [[వర్గం:జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1934 జననాలు]] [[వర్గం:2015 మరణాలు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] lata0rl6w7s9u6jukcvur9ldsq7t2ws 0 157109 4941519 3864809 2026-08-22T07:17:28Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4941519 wikitext text/x-wiki '''1503''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] యొక్క మామూలు సంవత్సరము. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> | [[1500]] [[1501]] [[1502]] - '''1503''' - [[1504]] [[1505]] [[1506]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[1480లు]] [[1490లు]] - '''[[1500లు]]''' - [[1510లు]] [[1520లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[15 వ శతాబ్దం]] - '''[[16 వ శతాబ్దం]]''' - [[17 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == [[File:Annamacharya.jpg|thumb|అన్నమాచార్య]] * [[జనవరి 20]]: కాస్టిల్ లోని సెవిల్లెకి [[కొత్త ప్రపంచం|కొత్త ప్రపంచంలో]] వాణిజ్యం చేసే ప్రత్యేక హక్కులను ఇచ్చారు . * [[జనవరి 24]]: వెస్ట్ మినిస్టర్ అబ్బే వద్ద హెన్రీ VII చాపెల్ నిర్మాణం ఇంగ్లీష్ గోతిక్ కళ యొక్క చివరి దశ యైన లంబ శైలిలో ప్రారంభమైంది.<ref name="CBH">{{Cite book|title=The Chronology of British History|last=Palmer|first=Alan|last2=Veronica|publisher=Century Ltd|year=1992|isbn=0-7126-5616-2|location=London|pages=137–140}}</ref> * [[ఫిబ్రవరి 11]]: ఇంగ్లండ్‌కు చెందిన హెన్రీ VII భార్య యార్క్ రాణి ఎలిజబెత్ తన 37 వ పుట్టినరోజున మరణించింది. ఆమె కుమార్తె, వారం రోజుల పసిగుడ్డు, అంతకుముందు రోజే మరణించింది. * [[ఫిబ్రవరి 23]]: ఇటలీలో ఫ్రెంచ్-స్పానిష్ యుద్ధాలు &#x2013; రువో యుద్ధం : స్పానిష్ ఫ్రెంచి వారిని ఓడించారు. * [[మే 10]]: [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] కేమన్ దీవులను కనుగొన్నాడు. అక్కడ కనిపించిన అనేక సముద్ర తాబేళ్ల పేరు మీదుగా అతడు దీనికి ''లాస్ టోర్టుగాస్'' అని పేరు పెట్టాడు''.''. * [[మే 13]]: నేపుల్స్ను స్పెయిన్ స్వాధీనం చేసుకుంది. * [[మే 20]]: పోర్చుగీస్ అడ్మిరల్ అఫోన్సో డి అల్బుకెర్క్ అసెన్షన్ ద్వీపాన్ని మొదటగా చూసాడు. * [[మే 28]]: స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన జేమ్స్ IV, మార్గరెట్ ట్యూడర్ పోప్ అలెగ్జాండర్ VI చేత శాశ్వత శాంతి ఒప్పందం ప్రకారం వివాహం చేసుకున్నారని పాపల్ బుల్ తెలిపారు . * [[ఆగష్టు 20]]: ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి వార్షిక నివాళి ఖర్చు సమర్పించుకునే షరతుతో మోల్దావియా స్వయం ప్రతిపత్తిని కాపాడేలా, మోల్దవియాకు చెందిన స్టీఫెన్ III సుల్తాన్ భయేజిద్ II తో ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు. * [[సెప్టెంబర్ 22]]: పోప్ పియస్ III (ఫ్రాన్సిస్కో తోడెస్చిని పిక్కోలోమిని) అలెగ్జాండర్ VI తరువాత 215 వ పోప్ అయ్యాడు. కాని అతడు [[అక్టోబర్ 18|అక్టోబరు 18]] న మరణించాడు. {{Sfn|Frieda|2013|p=275 & 276}} * [[అక్టోబర్ 30]]: [[కొత్త ప్రపంచం|కొత్త ప్రపంచంలో]] స్వదేశీ ప్రజలపై హింసను స్పెయిన్ రాణి ఇసాబెల్లా I నిషేధించింది. * [[అక్టోబర్ 31]]: పోప్ జూలియస్ II పియస్ III తరువాత 216 వ పోప్ అయ్యాడు విజయం సాధించాడు * [[వాస్కోడగామా|వాస్కో డా గామా]] [[కొచ్చి|కొచ్చిన్]] వద్ద భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పోర్చుగీస్ కోటను స్థాపించాడు. * [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో డా విన్సీ]] బహుశా [[ఫ్లోరెన్స్|ఫ్లోరెన్స్‌లో]] ''[[మోనాలిసా|మోనాలిసాను]]'' చిత్రించే పనిని ప్రారంభిస్తాడు. * గౌరవనీయ యూరోపియన్ సమాజంలో జేబు రుమాలు సాధారణ వాడుకలోకి వస్తాయి. * ఈ సంవత్సరం నుండి [[1650]] వరకు, 1.6 కోట్ల కిలోల వెండి, 1,85,000 కిలోల బంగారం సెవిల్లె నౌకాశ్రయంలోకి చేరుకుంటాయి. == జననాలు == * [[డిసెంబర్ 14]]: [[నోస్ట్రడామస్|నోస్ట్రాడమస్]] (మిచెల్ డి నోస్ట్రేడమ్), ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, భవిష్యత్తు ప్రవచనకర్త. ''లే ప్రాఫెటీస్'' రచయిత (మ [[1566|.1566]] ) == మరణాలు == * ప్రముఖ వాగ్గేయకారుడు, పదకవితా పితామహుడు [[అన్నమయ్య]] * [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్య]] రాజప్రతినిధి, పరోక్ష పాలకుడు [[తుళువ నరస నాయకుడు]] == పురస్కారాలు == == మూలాలు == <references /> {{16వ శతాబ్దం}} * {{cite book |last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback |pages=275–276}} [[వర్గం:{{PAGENAME}}|*]] 36glnsihr9plc5s1i1nb00yummv0efr 4941520 4941519 2026-08-22T07:20:25Z యర్రా రామారావు 28161 4941520 wikitext text/x-wiki '''1503''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] యొక్క మామూలు సంవత్సరము. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> | [[1500]] [[1501]] [[1502]] - '''1503''' - [[1504]] [[1505]] [[1506]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[1480లు]] [[1490లు]] - '''[[1500లు]]''' - [[1510లు]] [[1520లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[15 వ శతాబ్దం]] - '''[[16 వ శతాబ్దం]]''' - [[17 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == [[File:Annamacharya.jpg|thumb|అన్నమాచార్య]] * [[జనవరి 20]]: కాస్టిల్ లోని సెవిల్లెకి [[కొత్త ప్రపంచం|కొత్త ప్రపంచంలో]] వాణిజ్యం చేసే ప్రత్యేక హక్కులను ఇచ్చారు . * [[జనవరి 24]]: వెస్ట్ మినిస్టర్ అబ్బే వద్ద హెన్రీ VII చాపెల్ నిర్మాణం ఇంగ్లీష్ గోతిక్ కళ యొక్క చివరి దశ యైన లంబ శైలిలో ప్రారంభమైంది.<ref name="CBH">{{Cite book|title=The Chronology of British History|last=Palmer|first=Alan|last2=Veronica|publisher=Century Ltd|year=1992|isbn=0-7126-5616-2|location=London|pages=137–140}}</ref> * [[ఫిబ్రవరి 11]]: ఇంగ్లండ్‌కు చెందిన హెన్రీ VII భార్య యార్క్ రాణి ఎలిజబెత్ తన 37 వ పుట్టినరోజున మరణించింది. ఆమె కుమార్తె, వారం రోజుల పసిగుడ్డు, అంతకుముందు రోజే మరణించింది. * [[ఫిబ్రవరి 23]]: ఇటలీలో ఫ్రెంచ్-స్పానిష్ యుద్ధాలు &#x2013; రువో యుద్ధం : స్పానిష్ ఫ్రెంచి వారిని ఓడించారు. * [[మే 10]]: [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] కేమన్ దీవులను కనుగొన్నాడు. అక్కడ కనిపించిన అనేక సముద్ర తాబేళ్ల పేరు మీదుగా అతడు దీనికి ''లాస్ టోర్టుగాస్'' అని పేరు పెట్టాడు''.''. * [[మే 13]]: నేపుల్స్ను స్పెయిన్ స్వాధీనం చేసుకుంది. * [[మే 20]]: పోర్చుగీస్ అడ్మిరల్ అఫోన్సో డి అల్బుకెర్క్ అసెన్షన్ ద్వీపాన్ని మొదటగా చూసాడు. * [[మే 28]]: స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన జేమ్స్ IV, మార్గరెట్ ట్యూడర్ పోప్ అలెగ్జాండర్ VI చేత శాశ్వత శాంతి ఒప్పందం ప్రకారం వివాహం చేసుకున్నారని పాపల్ బుల్ తెలిపారు . * [[ఆగష్టు 20]]: ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి వార్షిక నివాళి ఖర్చు సమర్పించుకునే షరతుతో మోల్దావియా స్వయం ప్రతిపత్తిని కాపాడేలా, మోల్దవియాకు చెందిన స్టీఫెన్ III సుల్తాన్ భయేజిద్ II తో ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు. * [[సెప్టెంబర్ 22]]: పోప్ పియస్ III (ఫ్రాన్సిస్కో తోడెస్చిని పిక్కోలోమిని) అలెగ్జాండర్ VI తరువాత 215 వ పోప్ అయ్యాడు. కాని అతడు [[అక్టోబర్ 18|అక్టోబరు 18]] న మరణించాడు. {{Sfn|Frieda|2013|p=275 & 276}} * [[అక్టోబర్ 30]]: [[కొత్త ప్రపంచం|కొత్త ప్రపంచంలో]] స్వదేశీ ప్రజలపై హింసను స్పెయిన్ రాణి ఇసాబెల్లా I నిషేధించింది. * [[అక్టోబర్ 31]]: పోప్ జూలియస్ II పియస్ III తరువాత 216 వ పోప్ అయ్యాడు విజయం సాధించాడు * [[వాస్కోడగామా|వాస్కో డా గామా]] [[కొచ్చి|కొచ్చిన్]] వద్ద భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పోర్చుగీస్ కోటను స్థాపించాడు. * [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో డా విన్సీ]] బహుశా [[ఫ్లోరెన్స్|ఫ్లోరెన్స్‌లో]] ''[[మోనాలిసా|మోనాలిసాను]]'' చిత్రించే పనిని ప్రారంభిస్తాడు. * గౌరవనీయ యూరోపియన్ సమాజంలో జేబు రుమాలు సాధారణ వాడుకలోకి వస్తాయి. * ఈ సంవత్సరం నుండి [[1650]] వరకు, 1.6 కోట్ల కిలోల వెండి, 1,85,000 కిలోల బంగారం సెవిల్లె నౌకాశ్రయంలోకి చేరుకుంటాయి. == జననాలు == * [[డిసెంబర్ 14]]: [[నోస్ట్రడామస్|నోస్ట్రాడమస్]] (మిచెల్ డి నోస్ట్రేడమ్), ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, భవిష్యత్తు ప్రవచనకర్త. ''లే ప్రాఫెటీస్'' రచయిత (మ [[1566|.1566]] ) == మరణాలు == * ప్రముఖ వాగ్గేయకారుడు, పదకవితా పితామహుడు [[అన్నమయ్య]] * [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్య]] రాజప్రతినిధి, పరోక్ష పాలకుడు [[తుళువ నరస నాయకుడు]] == పురస్కారాలు == == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == * {{cite book |last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback |pages=275–276}} {{16వ శతాబ్దం}} [[వర్గం:{{PAGENAME}}|*]] 1xomvo8y4tw7x6zkxg7mtsvcydfbqn0 4941521 4941520 2026-08-22T07:20:47Z యర్రా రామారావు 28161 4941521 wikitext text/x-wiki '''1503''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] మామూలు సంవత్సరం. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> | [[1500]] [[1501]] [[1502]] - '''1503''' - [[1504]] [[1505]] [[1506]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[1480లు]] [[1490లు]] - '''[[1500లు]]''' - [[1510లు]] [[1520లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[15 వ శతాబ్దం]] - '''[[16 వ శతాబ్దం]]''' - [[17 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == [[File:Annamacharya.jpg|thumb|అన్నమాచార్య]] * [[జనవరి 20]]: కాస్టిల్ లోని సెవిల్లెకి [[కొత్త ప్రపంచం|కొత్త ప్రపంచంలో]] వాణిజ్యం చేసే ప్రత్యేక హక్కులను ఇచ్చారు . * [[జనవరి 24]]: వెస్ట్ మినిస్టర్ అబ్బే వద్ద హెన్రీ VII చాపెల్ నిర్మాణం ఇంగ్లీష్ గోతిక్ కళ యొక్క చివరి దశ యైన లంబ శైలిలో ప్రారంభమైంది.<ref name="CBH">{{Cite book|title=The Chronology of British History|last=Palmer|first=Alan|last2=Veronica|publisher=Century Ltd|year=1992|isbn=0-7126-5616-2|location=London|pages=137–140}}</ref> * [[ఫిబ్రవరి 11]]: ఇంగ్లండ్‌కు చెందిన హెన్రీ VII భార్య యార్క్ రాణి ఎలిజబెత్ తన 37 వ పుట్టినరోజున మరణించింది. ఆమె కుమార్తె, వారం రోజుల పసిగుడ్డు, అంతకుముందు రోజే మరణించింది. * [[ఫిబ్రవరి 23]]: ఇటలీలో ఫ్రెంచ్-స్పానిష్ యుద్ధాలు &#x2013; రువో యుద్ధం : స్పానిష్ ఫ్రెంచి వారిని ఓడించారు. * [[మే 10]]: [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] కేమన్ దీవులను కనుగొన్నాడు. అక్కడ కనిపించిన అనేక సముద్ర తాబేళ్ల పేరు మీదుగా అతడు దీనికి ''లాస్ టోర్టుగాస్'' అని పేరు పెట్టాడు''.''. * [[మే 13]]: నేపుల్స్ను స్పెయిన్ స్వాధీనం చేసుకుంది. * [[మే 20]]: పోర్చుగీస్ అడ్మిరల్ అఫోన్సో డి అల్బుకెర్క్ అసెన్షన్ ద్వీపాన్ని మొదటగా చూసాడు. * [[మే 28]]: స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన జేమ్స్ IV, మార్గరెట్ ట్యూడర్ పోప్ అలెగ్జాండర్ VI చేత శాశ్వత శాంతి ఒప్పందం ప్రకారం వివాహం చేసుకున్నారని పాపల్ బుల్ తెలిపారు . * [[ఆగష్టు 20]]: ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి వార్షిక నివాళి ఖర్చు సమర్పించుకునే షరతుతో మోల్దావియా స్వయం ప్రతిపత్తిని కాపాడేలా, మోల్దవియాకు చెందిన స్టీఫెన్ III సుల్తాన్ భయేజిద్ II తో ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు. * [[సెప్టెంబర్ 22]]: పోప్ పియస్ III (ఫ్రాన్సిస్కో తోడెస్చిని పిక్కోలోమిని) అలెగ్జాండర్ VI తరువాత 215 వ పోప్ అయ్యాడు. కాని అతడు [[అక్టోబర్ 18|అక్టోబరు 18]] న మరణించాడు. {{Sfn|Frieda|2013|p=275 & 276}} * [[అక్టోబర్ 30]]: [[కొత్త ప్రపంచం|కొత్త ప్రపంచంలో]] స్వదేశీ ప్రజలపై హింసను స్పెయిన్ రాణి ఇసాబెల్లా I నిషేధించింది. * [[అక్టోబర్ 31]]: పోప్ జూలియస్ II పియస్ III తరువాత 216 వ పోప్ అయ్యాడు విజయం సాధించాడు * [[వాస్కోడగామా|వాస్కో డా గామా]] [[కొచ్చి|కొచ్చిన్]] వద్ద భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పోర్చుగీస్ కోటను స్థాపించాడు. * [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో డా విన్సీ]] బహుశా [[ఫ్లోరెన్స్|ఫ్లోరెన్స్‌లో]] ''[[మోనాలిసా|మోనాలిసాను]]'' చిత్రించే పనిని ప్రారంభిస్తాడు. * గౌరవనీయ యూరోపియన్ సమాజంలో జేబు రుమాలు సాధారణ వాడుకలోకి వస్తాయి. * ఈ సంవత్సరం నుండి [[1650]] వరకు, 1.6 కోట్ల కిలోల వెండి, 1,85,000 కిలోల బంగారం సెవిల్లె నౌకాశ్రయంలోకి చేరుకుంటాయి. == జననాలు == * [[డిసెంబర్ 14]]: [[నోస్ట్రడామస్|నోస్ట్రాడమస్]] (మిచెల్ డి నోస్ట్రేడమ్), ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, భవిష్యత్తు ప్రవచనకర్త. ''లే ప్రాఫెటీస్'' రచయిత (మ [[1566|.1566]] ) == మరణాలు == * ప్రముఖ వాగ్గేయకారుడు, పదకవితా పితామహుడు [[అన్నమయ్య]] * [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్య]] రాజప్రతినిధి, పరోక్ష పాలకుడు [[తుళువ నరస నాయకుడు]] == పురస్కారాలు == == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == * {{cite book |last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback |pages=275–276}} {{16వ శతాబ్దం}} [[వర్గం:{{PAGENAME}}|*]] jk77n2w3t5uhic698uzf9q6ade34dd0 1 161767 4941099 1531499 2026-08-21T13:42:44Z K.Venkataramana 27319 4941099 wikitext text/x-wiki {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=8}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిశీలన}} ms8ymzfxndtzy5n7tlurxga8vq12cqa 0 168156 4941114 4303420 2026-08-21T14:30:54Z Kalasagary 107518 4941114 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవం |type = జాతీయ |longtype = |image = |caption = |observedby = దేశవ్యాప్తంగా |begins = [[ఆగస్టు 21]] |ends = |celebrations = |observances = |relatedto = |frequency = వార్షికం |duration = ఒకరోజు }} [[దస్త్రం:Donations For Old Age People.jpg|thumb|260x260px|వృద్ధుల అశ్రమంలో వృద్ధులు ఉన్న దృశ్యచిత్రం]] '''జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవం''' (నేషనల్ సీనియర్ సిటిజన్స్ డే) ప్రతి సంవత్సరం [[ఆగస్టు 21]]న దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు. వృద్ధులకు మద్దతునిస్తూ వృద్ధుల శ్రేయస్సు,సమాజంలో వారి భాగస్వామ్యాన్ని గుర్తించి అభినందించడం కోసం ఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు<ref>{{Cite web|title=World Senior Citizen's Day 2021: Date, History And Celebration|url=https://www.ndtv.com/india-news/world-senior-citizens-day-2021-date-history-and-celebration-2515426|access-date=2023-08-24|website=NDTV.com}}</ref>. == ప్రారంభం == 1988, ఆగస్టు 19న అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]] ప్రకటనపై సంతకం చేశారు, ఆగస్టు 21ను జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవంగా ప్రకటించాడు. దాని ఆధారంగా, వృద్ధుల పట్ల నిరాదరణ తగ్గించేందుకు, వారి సంరక్షణ కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా ఆగస్టు 21ని జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవంగా ప్రకటించింది.<ref name="ఆ వయసులో ఆదరించాలి">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=తెలుగు వార్తలు |title=ఆ వయసులో ఆదరించాలి |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-878153 |accessdate=7 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |date=21 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200707134944/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-878153 |archivedate=7 July 2020}}</ref>[[భారతదేశం]]లో ప్రస్తుతం 15 కోట్లమందికి పైగా వృద్ధులున్నారు. == భారతదేశంలో == భారతదేశంల, అరవై లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న వ్యక్తులను వృద్దులుగా (సీనియర్ సిటిజన్లు) అని పిలుస్తారు. వీరు దశాబ్దాలుగా జీవిస్తున్న జీవితం నుంచి ఎంతో జ్ఞానాన్ని, అనుభవాలతో సమాజానికి ఎంతో దోహదపడతారని, వస్తున్న యువతరంకు వివేకం, తెలివితేటలతో జీవితాన్ని ఎలా గడపాలో, సమాజాన్ని ఉద్ధరించడానికి, సీనియర్ సిటిజన్లు చేసిన కృషిని గౌరవించడానికి ఈ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు<ref>{{Cite web|date=21 August 2024|title=World Senior Citizen Day 2023: Date, history, significance|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/festivals/world-senior-citizen-day-2023-date-history-significance-101692591388740.html|access-date=21 August 2024|website=https://www.hindustantimes.com/}}</ref>. భారతదేశంలో వృద్దులకు కలిపిస్తున్న ఆర్థిక ప్రయోజనాలలో పోస్ట్ ఆఫీస్, బ్యాంకులలో వేసే సొమ్ముపై సాధారణ పౌరుల కంటే వీరికి ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లు, రికరింగ్ డిపాజిట్లు, పొదుపు ఖాతాలపై అధిక వడ్డీ రేట్లకు అర్హులు. వీరికి అందిస్తున్న ప్రయోజనాలలో పన్ను మినహాయింపు పరిమితి ఎక్కువగా ఉంటుంది, వారు వైద్య బిల్లులు, ఆరోగ్య భీమా ప్రీమియంలు, కొన్ని పథకాలలో పెట్టుబడి వంటి ఖర్చులకు మినహాయింపులను క్లెయిమ్ చేయవచ్చును. ప్రభుత్వాల నుంచి వచ్చే పెన్షన్ పథకాలైన సీనియర్ సిటిజన్ సేవింగ్స్ స్కీమ్ (ఎస్సీఎస్ఎస్), నేషనల్ పెన్షన్ సిస్టమ్ (ఎన్పీఎస్), ప్రధాన మంత్రి వయ వందన యోజన (పీఎంవీవీవై) వంటి అనేక పెన్షన్ పథకాలు సీనియర్ సిటిజన్ల కోసం ప్రత్యేకంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇంతేగాక ఆరోగ్య బీమా, రవాణా, భారతదేశం లోని కొన్ని రాష్ట్రాలు సీనియర్ సిటిజన్లకు ఆస్తి పన్ను మినహాయింపులను అందిస్తున్నాయి<ref>{{Cite web|date=2023-05-10|title=7 financial benefits of being a senior citizen in India|url=https://www.financialexpress.com/money/7-financial-benefits-of-being-a-senior-citizen-in-india-3081703/|access-date=2024-08-21|website=Financialexpress|language=en}}</ref>. == కార్యక్రమాలు == # [[వృద్ధాప్యం|వృద్ధుల]] పట్ల నిరాదరణ తగ్గించేందుకు, ఆదరణ పెంచేందుకు, వారి నుంచి సమాజం నేర్చుకోవాల్సిన అనుభవపాఠాల ఆవశ్యకతపై, వారి సమస్యల పరిష్కారాలపై తీసుకోవాల్సిన పనులపై, కుటుంబ సభ్యుల నుంచి ఎదుర్కొనే వేధింపుల నివారణకు, వారికి ప్రయాణాల్లో రాయితీలపై, ఫించన్లపై, ఉచిత వైద్యంపై ఈ రోజున జరిగే ప్రత్యేక సమావేశాలలో చర్చిస్తారు. # వివిధ రంగాలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించిన వృద్ధులకు సత్కారాలు, సన్మానాలు చేస్తారు. ==ఇవీ చూడండి== * [[ప్రపంచ దినోత్సవాల జాబితా]] * [[జాతీయ దినోత్సవాల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20160222070902/http://daycelebrations.blogspot.in/2013/08/indian-national-senior-citizens-day.html భారత్ జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవం - దినోత్సవాలు ( సేకరణ )] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ దినములు]] [[వర్గం:ఉత్సవాలు]] 3iq22hfw15qfre3l4t1i25rahdpp4ei 0 168328 4941370 4763331 2026-08-22T06:02:27Z Srinivasrjy 31053 4941370 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = శీలా వీర్రాజు కవి, చిత్రకారుడు | image =[[File:Seela veerraaju.jpg|thumb|Seela veerraaju]] | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1939|4|22}} | birth_place = [[రాజమండ్రి]], [[తూర్పు గోదావరి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | death_date = 2022 [[జూన్]] 1 | spouse = సుభద్రాదేవి | father = శీలా సూర్యనారాయణ | mother = వీరబద్రమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''శీలా వీర్రాజు''' (1939 ఏప్రిల్ 22 - 2022 జూన్ 1) ప్రముఖ [[చిత్రకారుడు]], సాహితీవేత్త. ఆయన రాసిన మైనా నవల తెలుగు సాహిత్యంలో విశేషమైన ప్రశంసలు అందుకుంది. దీనికిగాను 1969లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] సాహిత్య అకాడెమీ ఉత్తమ నవల పురస్కారం దక్కింది. అలాగే ఆయన రచించిన పలు రచనలకు ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారాలు వరించాయి. ఆయన '''శీలావీ గా సుపరిచితుడు.''' == బాల్యం == [[1939]] [[ఏప్రిల్ 22]]న [[రాజమండ్రి]]లో జన్మించాడు. డిగ్రీ వరకు విద్యాభ్యాసం అక్కడే కొనసాగింది. పాఠశాల దశలోనే ‘బాలసాహితి’ అనే చేతిరాత పత్రిక నిర్వహణలో పాలుపంచుకున్నారు. కళాశాల విద్య అభ్యసించే సమయంలోనే ఆయన కథలు రాయడం ప్రారంభించాడు. [[దామెర్ల రామారావు]] స్మారక చిత్రకళాశాలలో [[వరదా వెంకటరత్నం]] వద్ద చిత్రకళను అభ్యసించారు. కాలేజీ రోజుల్లో ‘రెండు జీవాలు’ జానపదకథతో రచనా ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. డిగ్రీ చదువుతున్న రోజుల్లోనే పలు పత్రికల్లో కథలతో పాటు ‘బతుకుబాట’, ‘సహృదయులు’ నవలలను సీరియల్‌గా రాశారు. <ref name=":0">{{Cite web|last=ABN|date=2022-06-02|title=సాహితీవేత్త, చిత్రకారుడు శీలా వీర్రాజు ఇకలేరు|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/hyderabad/seela-veerrajungtstelangana-704653.html|access-date=2026-08-22|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> == కెరీర్ == 1961లో [[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] నుండి వెలువడే కృష్ణాపత్రికలో సబ్ ఎడిటర్‌గా చేరి రెండేళ్లు పనిచేశాడు. 1963 జులైలో [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రప్రభుత్వ సమాచార పౌర సంబంధ శాఖలో అనువాదకుడిగా చేరి 1990 [[జనవరి 31]]న స్వచ్ఛంద పదవీవిరమణ చేశాడు. చిత్రకారుడిగా, [[కవి]]గా, కథారచయితగా, నవలారచయితగా బహుముఖ ప్రతిభను ప్రదర్శించాడు.<ref>పాతికేళ్ళ ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ బహుమతులు</ref> [[యువభారతి]]<nowiki/>తో కలసి పనిచేసాడు. శీలా వీర్రాజు చిత్రాల ప్రదర్శనను రాజమహేంద్రవరంలోని దామెర్ల ఆర్ట్‌గ్యాలరీలో ఉంచారు. == అవార్డులు - గుర్తింపులు == 1969లో అతను వ్రాసిన 'మైనా' నవలకు ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు వచ్చింది. 1967లోకొడిగట్టిన సూర్యుడు కవితా సంపుటికి గాను '''ఫ్రీవెర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు''' లభించింది. మళ్లీ వెలుగు (దీర్ఘ కావ్యం), కిటికీకన్ను, ఎర్రడబ్బా రైలు, పడుగు పేకల మధ్య జీవితం, శీలా వీర్రాజు, బతుకుబాస (నవలా కథకావ్యం) కవితాసంపుటులను వెలువరించారు.<ref>{{Cite web|date=2022-06-02|title=ప్రముఖ రచయిత శీలా వీర్రాజు కన్నుమూత|url=https://nijamtoday.com/2022/06/02/writer-seela-veerraju-dead/|access-date=2026-08-22|website=Nijam Today|language=te}}</ref> ఇతని కథాసంపుటాలకు తెలుగు వర్సిటీ ఉత్తమ కథా పురస్కారంతో పాటు డాక్టర్‌ [[బోయి భీమన్న]] వచన కవితా పురస్కారం, [[కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు]] సాహితీ పురస్కారం దక్కాయి.<ref name=":0" /> ఇతను దాశరథి ‘ధ్వజమెత్తిన ప్రజా’, సినారె ‘విశ్వంభర’ వంటి వెయ్యి పుస్తకాలకు ముఖచిత్రాలు వేసాడు. == రచనలు == '''కవిత్వం''' # కొడిగట్టిన సూర్యుడు # హృదయం దొరికింది # మళ్ళీ వెలుగు # కిటికీ కన్ను # ఎర్రడబ్బా రైలు # పడుగుపేకల మధ్య జీవితం # శీలా వీర్రాజు కవిత్వం ( పై ఆరు కవితాసంపుటాల బృహద్గ్రంథం) # బతుకు బాట # ఒక అసంబద్ధ నిజం '''నవలలు''' # వెలుగు రేఖలు # కాంతిపూలు # మైనా # కరుణించని దేవత '''కథాసంపుటాలు''' # సమాధి # మబ్బుతెరలు # వీర్రాజు కథలు # హ్లాదిని # రంగుటద్దాలు # పగా మైనస్ ద్వేషం # వాళ్ళ మధ్య వంతెన # మనసులోని కుంచె # ఊరు వీడ్కోలు చెప్పింది # శీలావీర్రాజు కథలు (8 కథాసంపుటాల హార్డ్ బౌండ్) '''ఇతరాలు''' # కలానికి ఇటూ అటూ(వ్యాస సంపుటి) # శిల్పరేఖ (లేపాక్షి రేఖాచిత్రాలు) # శీలావీర్రాజు చిత్రకారీయం (వర్ణచిత్రాల ఆల్బమ్‌) ==పురస్కారాలు== # 1967లో కొడిగట్టిన సూర్యుడు కవితాసంపుటికి [[ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్]] మొట్టమొదటి అవార్డు # 1969లో మైనా నవలకు ఆం.ప్ర.సాహిత్య అకాడెమీ ఉత్తమ నవల పురస్కారం # 1991లో శీలావీర్రాజు కథలు సంపుటానికి తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం ఉత్తమ కథల సంపుటి బహుమతి # 1994లో కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు సాహితీ సత్కారం.<ref name="గుంటూరుసీమ">{{cite book |last1=పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ |title=గుంటూరుసీమ సాహిత్యచరిత్ర |date=జనవరి 2020 |publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, గుంటూరు జిల్లా శాఖ |location=గుంటూరు |pages=283-284 |edition=1}}</ref> # డా. బోయి భీమన్న వచన కవితా పురస్కారం - లక్ష రూపాయల నగదు, ప్రసంశపత్రం (బోయి భీమన్న సాహిత్య పీఠం, [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], 19.09.2014)<ref>{{Cite web |url=http://namasthetelangaana.com/EditPage/article.aspx?category=1&subCategory=7&ContentId=408777#.VB5--ZSSz-B |title=నమస్తే తెలంగాణలో బోయి భీమన్న సాహితీ పురస్కారాలు వ్యాసం |access-date=2014-09-21 |archive-date=2014-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920084834/http://namasthetelangaana.com/EditPage/article.aspx?category=1&subCategory=7&ContentId=408777#.VB5--ZSSz-B |url-status=dead }}</ref>. == మరణం == 83 ఏళ్ళ శీలా వీర్రాజు 2022 జూన్ నెల 1వ తారీకు నాడు(బుధవారం) సాయంత్రం [[హైదరాబాదు]] సరూర్‌నగర్‌లోని స్వగృహంలో గుండెపోటుతో మృతిచెందారు. ఆయనికి భార్య సుభద్ర, కూతురు పల్లవి ఉన్నారు. [[శీలా సుభద్రాదేవి]] కూడా సాహితీవేత్త.<ref>{{Cite web|title=ప్రముఖ రచయిత శీలా వీర్రాజు కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/top-news/general/2701/122108808|access-date=2022-06-02|website=EENADU|language=te}}</ref> ==మూలాలు== * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492241 {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో చిత్రకారులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:కొండేపూడి సాహితీ సత్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:2022 మరణాలు]] q00qmmwagxwfcvmn0l8x8m6wolmojn0 10 176116 4941098 4778848 2026-08-21T13:41:21Z K.Venkataramana 27319 4941098 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = శైవం |title = [[శైవం ]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[Image:India statue of nataraja.jpg|100px]] |titlestyle = background-color:#FFC569; <!--same as other Hinduism-related templates--> |groupstyle = background:#FFC569; <!--same as other Hinduism-related templates--> |group1 = [[చరిత్ర]] |list1 = * [[శైవం|శైవచరిత్ర]] * [[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు]] |group2 = [[దేవతలు]] |list2 = * [[శివుడు|శివ]] * [[భైరవుడు#భైరవ|భైరవుడు]] * [[ఇషానా|ఈశానుడు]] * [[సద్యోజాత]] * [[వామదేవుడు]] * [[దేవి]] * [[దుర్గ]] * [[కాళి]] * [[పార్వతి]] * [[సతి (హిందూ దేవత)|సతి]] * [[వినాయకుడు]] * [[షణ్ముఖుడు]] * [[నంది]] * [[వీరభద్రుడు]] |group3 = సంబంధ వచనాలు |list3 = * [[శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు|శ్వేతాశ్వతర]] * [[శివరహస్య పురాణం]] * [[శివ పురాణం]] * [[శివసూత్రాలు]] |group4 = [[మంత్రము|మంత్రాలు]]/ [[స్తోత్రాలు]] |list4 = * [[మహామృత్యుంజయ మంత్రం]] * [[ఓం నమః శివాయ]] * [[శివ చాలీసా]] * [[శివ మహిమ్న స్తోత్రము|శివ మహిమ స్తోత్రం]] * [[శ్రీ రుద్రం చమకం]] * [[శివ సహస్రనామములు]] * [[శివతాండవ స్తోత్రము]] |group5 = [[వేదాంతము|వేదాంతాలు]] |list5 = * [[అద్వైతం]] * [[పశుపత శైవం]] * [[కాశ్మీర్ శైవం]] * [[శైవ సిద్ధాంతం]] * [[లింగాయతి|లింగాయతిజం]] |group6 = [[జ్యోతిర్లింగాలు]] |list6 = * [[భీమశంకర లింగము - భీమా శంకరం|భీమా శంకరం]] * [[ఘృష్ణేశ్వర జ్యోతిర్లింగం]] * [[కేదారనాథ్#కేదారేశ్వర - కేదారనాథ్|కేదారనాథ్ ]] * [[వారణాశి#విశ్వేశ్వర లింగం - వారణాశి|వారణాశి]] * [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలం]] * [[మహాకాళ లింగం - ఉజ్జయని|ఉజ్జయని]] * [[ద్వారక# నాగేశ్వర లింగం - దారుకావనం |ద్వారక]] * [[ఓంకారేశ్వర-అమలేశ్వర లింగములు - ఓంకారక్షేత్రం|ఓంకారక్షేత్రం]] * [[రామేశ్వరము#రామనాథస్వామి లింగము | రామేశ్వరం ]] * [[సోమనాథ్#సోమనాథ లింగము - సోమనాథ్|సోమనాథ్]] * [[త్రయంబకేశ్వర లింగం - త్రయంబకేశ్వరం|త్రయంబకేశ్వరం]] * [[వైధ్యనాథ లింగం - చితా భూమి (దేవఘర్) |దేవఘర్ ]] ** [[జగేశ్వర్#నగేష్ జ్యోతిర్లింగ |నగేష్]] |group7 =[[ఆలయాలు|ప్రముఖ ఆలయాలు]]<!-- Famous --> |list7 = * [[అమర్‌నాథ్]] * [[బృహదీశ్వరాలయం]] * [[మానస సరోవరం |కైలాష్ మానసరోవర్]] * [[కటశ్రాజ్ దేవాలయం]] * [[లింగరాజ ఆలయం |లింగరాజ్ టెంపుల్]] * [[ముక్తేశ్వర దేవాలయం (భువనేశ్వర్)|ముక్తేశ్వర్]] * [[బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయం (భువనేశ్వర్)|బ్రహ్మేశ్వర్]] * [[భృంగేశ్వర శివాలయం|భృంగేశ్వర్]] * [[మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం]] * [[నేల్లయప్పర్ ఆలయం | తిరునల్వేలి]] * [[పంచ భూత స్థలం]] ** [[అరుణాచలం|అన్నామలయ్యార్]] ** [[ఏకాంబరేశ్వర దేవాలయం|ఏకాంబరేశ్వర]] ** [[జంబుకేశ్వరం]] ** [[శ్రీకాళహస్తి ఆలయం |కాళహస్తి]] ** [[చిదంబరం ఆలయం]] * [[పంచ కేదార్]] ** [[కేదార్‌నాథ్]] ** [[తున్గనాథ్ ]] ** [[రుద్రనాథ్]] ** [[మధ్యమహేశ్వర్ ]] ** [[కల్పేశ్వర్]] * [[పంచ సభై]] ** [[శ్రీ వదరంఎస్వరార్ ఆలయం |రత్న సబై]] ** [[చిదంబరం ఆలయం|పొన్ సబై]] ** [[మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం|వెల్లి సబై]] ** [[నేల్లయప్పర్ ఆలయం|తమిర సబై]] ** [[కుట్రాలనతార్ టెంపుల్|చితిర సబై]] * [[తిరుకోదిమాదచేన్కున్ద్రుర్|తిరుచెంగోడ్]] * [[తిరుకుత్రాలం]] * [[వడక్కునాథన్ దేవాలయం|వడక్కునాథన్]] * [[భారతదేశంలోని శివాలయాల జాబితా]] |group8 = [[సంప్రదాయాలు]] |list8 = * [[కన్వర్ యాత్ర]] * [[లింగం]] ** [[రసలింగం]] * [[మహా శివరాత్రి]] * [[ప్రదోష]] * [[శివ పూజ]] * [[సిద్ధ]] * [[విభూతి]] |belowstyle = background:#FFC569; |belowclass = hlist |below = * {{icon|CAT}}[[:వర్గం:శైవం|వర్గం]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[వర్గం:హిందూమత మూసలు]]</noinclude> j7zln7h1v6q4jihndmlbziaod8c917g 4941100 4941098 2026-08-21T13:58:17Z యర్రా రామారావు 28161 4941100 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = శైవం |title = [[శైవం ]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[Image:India statue of nataraja.jpg|100px]] |titlestyle = background-color:#FFC569; <!--same as other Hinduism-related templates--> |groupstyle = background:#FFC569; <!--same as other Hinduism-related templates--> |group1 = [[చరిత్ర]] |list1 = * [[శైవం|శైవచరిత్ర]] * [[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు]] |group2 = [[దేవతలు]] |list2 = * [[శివుడు|శివ]] * [[భైరవుడు#భైరవ|భైరవుడు]] * [[ఇషానా|ఈశానుడు]] * [[సద్యోజాత]] * [[వామదేవుడు]] * [[దేవి]] * [[దుర్గ]] * [[కాళి]] * [[పార్వతి]] * [[సతి (హిందూ దేవత)|సతి]] * [[వినాయకుడు]] * [[షణ్ముఖుడు]] * [[నంది]] * [[వీరభద్రుడు]] |group3 = సంబంధ వచనాలు |list3 = * [[శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు|శ్వేతాశ్వతర]] * [[శివరహస్య పురాణం]] * [[శివ పురాణం]] * [[శివసూత్రాలు]] |group4 = [[మంత్రము|మంత్రాలు]]/ [[స్తోత్రాలు]] |list4 = * [[మహామృత్యుంజయ మంత్రం]] * [[ఓం నమః శివాయ]] * [[శివ చాలీసా]] * [[శివ మహిమ్న స్తోత్రము|శివ మహిమ స్తోత్రం]] * [[శ్రీ రుద్రం చమకం]] * [[శివ సహస్రనామములు]] * [[శివతాండవ స్తోత్రము]] |group5 = [[వేదాంతము|వేదాంతాలు]] |list5 = * [[అద్వైతం]] * [[పశుపత శైవం]] * [[కాశ్మీర్ శైవం]] * [[శైవ సిద్ధాంతం]] * [[లింగాయతి|లింగాయతిజం]] |group6 = [[జ్యోతిర్లింగాలు]] |list6 = * [[భీమశంకర లింగము - భీమా శంకరం|భీమా శంకరం]] * [[ఘృష్ణేశ్వర జ్యోతిర్లింగం]] * [[కేదారనాథ్#కేదారేశ్వర - కేదారనాథ్|కేదారనాథ్ ]] * [[వారణాశి#విశ్వేశ్వర లింగం - వారణాశి|వారణాశి]] * [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలం]] * [[మహాకాళ లింగం - ఉజ్జయని|ఉజ్జయని]] * [[ద్వారక# నాగేశ్వర లింగం - దారుకావనం |ద్వారక]] * [[ఓంకారేశ్వర-అమలేశ్వర లింగములు - ఓంకారక్షేత్రం|ఓంకారక్షేత్రం]] * [[రామేశ్వరము#రామనాథస్వామి లింగము | రామేశ్వరం ]] * [[సోమనాథ్#సోమనాథ లింగము - సోమనాథ్|సోమనాథ్]] * [[త్రయంబకేశ్వర లింగం - త్రయంబకేశ్వరం|త్రయంబకేశ్వరం]] * [[వైధ్యనాథ లింగం - చితా భూమి (దేవఘర్) |దేవగడ్]] ** [[జగేశ్వర్#నగేష్ జ్యోతిర్లింగ |నగేష్]] |group7 =[[ఆలయాలు|ప్రముఖ ఆలయాలు]]<!-- Famous --> |list7 = * [[అమర్‌నాథ్]] * [[బృహదీశ్వరాలయం]] * [[మానస సరోవరం |కైలాష్ మానసరోవర్]] * [[కటశ్రాజ్ దేవాలయం]] * [[లింగరాజ ఆలయం |లింగరాజ్ టెంపుల్]] * [[ముక్తేశ్వర దేవాలయం (భువనేశ్వర్)|ముక్తేశ్వర్]] * [[బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయం (భువనేశ్వర్)|బ్రహ్మేశ్వర్]] * [[భృంగేశ్వర శివాలయం|భృంగేశ్వర్]] * [[మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం]] * [[నేల్లయప్పర్ ఆలయం | తిరునల్వేలి]] * [[పంచ భూత స్థలం]] ** [[అరుణాచలం|అన్నామలయ్యార్]] ** [[ఏకాంబరేశ్వర దేవాలయం|ఏకాంబరేశ్వర]] ** [[జంబుకేశ్వరం]] ** [[శ్రీకాళహస్తి ఆలయం |కాళహస్తి]] ** [[చిదంబరం ఆలయం]] * [[పంచ కేదార్]] ** [[కేదార్‌నాథ్]] ** [[తున్గనాథ్ ]] ** [[రుద్రనాథ్]] ** [[మధ్యమహేశ్వర్ ]] ** [[కల్పేశ్వర్]] * [[పంచ సభై]] ** [[శ్రీ వదరంఎస్వరార్ ఆలయం |రత్న సబై]] ** [[చిదంబరం ఆలయం|పొన్ సబై]] ** [[మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం|వెల్లి సబై]] ** [[నేల్లయప్పర్ ఆలయం|తమిర సబై]] ** [[కుట్రాలనతార్ టెంపుల్|చితిర సబై]] * [[తిరుకోదిమాదచేన్కున్ద్రుర్|తిరుచెంగోడ్]] * [[తిరుకుత్రాలం]] * [[వడక్కునాథన్ దేవాలయం|వడక్కునాథన్]] * [[భారతదేశంలోని శివాలయాల జాబితా]] |group8 = [[సంప్రదాయాలు]] |list8 = * [[కన్వర్ యాత్ర]] * [[లింగం]] ** [[రసలింగం]] * [[మహా శివరాత్రి]] * [[ప్రదోష]] * [[శివ పూజ]] * [[సిద్ధ]] * [[విభూతి]] |belowstyle = background:#FFC569; |belowclass = hlist |below = * {{icon|CAT}}[[:వర్గం:శైవం|వర్గం]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[వర్గం:హిందూమత మూసలు]]</noinclude> 0v136i1hagfbwsw4qy4hhv7fbz66fmw 0 191597 4941183 3937827 2026-08-21T16:28:39Z Nandanmwikipedia 148577 4941183 wikitext text/x-wiki {{Update}} {{ infobox person | name = నీరజా భానోట్ |honorific_suffix=అశోకచక్ర | image = Neerja Bhanot (1963 – 1986).jpg | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|1963|09|7|df=y}} | birth_place = [[చండీగఢ్]], [[భారత దేశము]] | death_date = {{death date and age|1986|09|05|1963|09|07|df=y}} | death_place = [[కరాచీ]], [[పాకిస్తాన్]] | nationality = [[భారత దేశము]] | other_names = లాడో | known_for = | occupation = పర్సర్ }} అశోకచక్ర '''నీరజా భానోట్''' విమాన సేవకురాలు. పాన్ అమ్ అనే సంస్థలో ఆవిడ పని చేసే వారు. ౧౯౮౬ సెప్టెంబరు ౫<ref name="Tri">{{cite news |title=Brave in life, brave in death by Illa Vij |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99nov13/saturday/head10.htm |work=The Tribune |date=13 November 1999 }}</ref>లో హైజాక్ అయిన పాన్ అమ్ విమానం 73 లోని ప్రయాణికులను, పర్యాటకులను ఆతంకవాదుల నుండి కాపాడే సందర్భంలో చనిపోయింది.<ref>{{cite news |title=బ్రేవ్ ఇన్ లైఫ్, బ్రేవ్ ఇన్ డెత్, ఇళ్ళ విజ్(జీవితంలోనూ ధైర్యమే, చావులోనూ ధైర్యమే) |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99nov13/saturday/head10.htm |work=ది ట్రిబ్యూన్ |date=13 November 1999 }}</ref> మరణానంతరం ఈమె ధైర్యానికి గానూ భారతదేశ ప్రభుత్వం అందించే అత్యంత మేటి పురస్కారం [[అశోక చక్ర పురస్కారం|అశోక చక్ర]]ను ఈమెకు అందించారు.<ref>[http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=4276 తపాళా బిళ్ళ గురించిన వార్త]</ref> ఈమె అశోక చక్ర పొందిన పిన్నవయస్కురాలే కాకుండా ఈ పురస్కారం పొందిన తొలిమహిళ. ==జీవితం తొలినాళ్ళు== నీరజా భానోట్ ఒక చండీగఢ్ లోని ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టింది. రమా భానోట్, హరీష్ భానోట్ ఈమె తల్లిదండ్రులు. ఈమె తండ్రి ముంబైలో పత్రికా సంపాదకుడిగా పని చేసేవారు. ఈమె సేక్రెడ్ హార్ట్ సీనియర్ సెకండరీ స్కూల్, చండీగఢ్, బోంబే స్కాట్టిష్ స్కూల్, సెయింట్ జేవియర్ కాలేజ్, ముంబైలో చదువుకున్నారు. భానోట్ వివాహం గల్ఫ్ లో పని చేసే ఒక వ్యక్తితో 1985లో అయినప్పటికీ, ఆ పెళ్ళి నీలువలేదు. వరకట్న వేధింపుల వలన ఆమె పుట్టింటికి తిరిగి వచ్చేసాక పాన్ అమ్ లో విమాన సేవకురాలిగా పని చెయ్యాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఎంపికైన తరువాత మియామీకి తర్ఫీదుకు వెళ్ళి పర్సర్ గా తిరిగి వచ్చారు. ==జీవితం== నీర్జా బానోత్‌ 1963 సెప్టెంబరు 7న పంజాబ్‌లోని చండీగఢ్‌లో ఓ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టింది. రమా భానోట్, హరీష్ భానోట్ ఆమె తల్లిదండ్రులు. తండ్రి హిందుస్తాన్‌ టైమ్స్ లో 30 ఏళ్ల పాటు సేవలందించి తన 86వ ఏట 2008 జనవరిలో కన్నుమూశారు<ref>{{cite news |title=Journalist, former MC member Harish Bhanot passes away |url=http://www.expressindia.com/latest-news/journalist-former-mc-member-harish-bhanot-passes-away/256740/ |publisher=[[The Indian Express]] |date=2 January 2008 |work= |access-date=12 మార్చి 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205091216/http://www.expressindia.com/latest-news/Journalist-former-MC-member-Harish-Bhanot-passes-away/256740/ |archive-date=5 డిసెంబరు 2008 |url-status=dead }}</ref>. నీర్జాకు అఖిల్‌, అనీష్‌ అనే ఇద్దరు సోదరులు. తన బాల్యపు చదువు ఛండీగఢ్‌లోని సేక్రెడ్ హార్ట్ సీనియర్ సెకండరీ స్కూల్, అనంతరం ముంబైలోని బోంబే స్కాట్టిష్ స్కూల్, సెయింట్ జేవియర్ కాలేజీలో చదువుకుంది. 1985లో గల్ఫ్ లో పని చేసే ఓ వ్యక్తితో బానోత్‌కు వివాహమైంది. వరకట్న వేధింపుల వల్ల ఆమె కొన్ని నెలలకే పుట్టింటికి తిరిగి వచ్చేసింది. ఈ నేపథ్యంలో పాన్ అమ్‌లో విమాన సేవకురాలి (ఎయిర్‌హోస్టెస్‌)గా ఎంపికై ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. ==విమానం హైజాక్== 1986 సెప్టెంబరు 5న అమెరికాకు చెందిన పాన్‌ ఆమ్‌-73 విమానం ముంబైలోని సహార్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ఎయిర్‌పోర్టు నుండి పాకిస్తాన్‌లోని కరాచీ జిన్నా ఇంటర్నేషనల్‌ ఎయిర్‌పోర్టుకు వెళ్తోంది. సరిగ్గా ఉదయం 5 గంటల ప్రాంతంలో కరాచీలో ఆ విమానాన్ని తీవ్రవాదులు హైజాక్‌ చేశారు. అందులో ఉన్న 360 మంది ప్రయాణికులు, 19 మంది విమాన సిబ్బందిని నిర్బంధించారు. అయితే అమెరికన్లే లక్ష్యంగా వచ్చిన ఉగ్రవాదులు.. వారిని గుర్తుపట్టేందుకు యత్నిస్తున్నారు. అంతలోనే నీర్జాకు ఓ ఉపాయం తట్టింది. ప్రయాణికుల వద్దున్న పాస్‌పోర్టులన్నింటినీ చిక్కకుండా దాచేసింది. దీంతో ఉగ్రవాదులు అమెరికన్లెవరో? విదేశీయులెవరో తెలుసుకోలేకపోయారు. దాదాపు 17 గంటల పాటు డ్రామా నడిచింది. చివరకు లాభం లేదనుకుని విమానంలో బాంబులు పేల్చేందుకు సిద్ధమయ్యారు. గంటల కొద్ది ఉగ్రవాదులను తికమక పెట్టిన నీర్జా.. ప్రయాణికులను ఎలాగైనా కాపాడాలని నిశ్చయించుకుంది. విమానంలోని అత్యవసర ద్వారాన్ని తెరిచి ప్రయాణికులను బయటకు తోసేస్తోంది. దీన్ని గమనించిన తీవ్రవాదులు తుపాకులకు పనిచెప్పారు. పిల్లలపై తూటాల వర్షం కురిపిస్తుండగా చిన్నారులకు అడ్డుగోడగా నిలిచి వారి ప్రాణాలను రక్షించింది. నీర్జా మాత్రం కుప్పకూలింది. వివిధ దేశాలకు చెందిన 20 మంది ప్రయాణికులు అప్పటికే ప్రాణాలోదిలారు. అయితే వందల మంది క్షేమంగా బయట పడటం వెనుక సాహసనారి నీర్జా ధీరత్వమే కారణం. ఉగ్రవాదుల తూటాలకు తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ ధీరవనిత అదేరోజు (సెప్టెంబరు 5, 1986)న ఓ ఆసుపత్రిలో కన్నుమూసింది. మరణానంతరం నీర్జా ధైర్యసాహసాలకు గుర్తుగా భారత ప్రభుత్వం అశోకచక్ర అవార్డు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news |title=24 yrs after Pan Am hijack, Neerja Bhanot killer falls to drone |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-17/us/28149516_1_hijackers-cabin-crew-pakistani-commandos |publisher=[[The Times of India]] |date=17 January 2010 |first1=Chidanand |last1=Rajghatta |access-date=2015-03-12 |work= |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811025707/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-17/us/28149516_1_hijackers-cabin-crew-pakistani-commandos |url-status=dead }}</ref> ==ఆమె హంతకులు== హైజాక్‌కు పాల్పడిన ఐదుగురిని అబు నిదల్‌ ఆర్గనైజేషన్‌ (లిబియా)కు చెందిన ఉగ్రవాదులుగా గుర్తించారు. దోషులుగా గుర్తించిన కోర్టు 1988లో ఉరిశిక్ష విధించింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.fbi.gov/wanted/wanted_terrorists/@@wanted-group-listing |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2015-03-12 |website= |archive-date=2016-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160620033936/https://www.fbi.gov/wanted/wanted_terrorists/@@wanted-group-listing |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rewardsforjustice.net/english/most-wanted/all-regions.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2015-03-12 |archive-date=2019-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510163639/https://rewardsforjustice.net/english/most-wanted/all-regions.html |url-status=dead }}</ref> == మరణానంతరం== {{Quote_box| width=20%|align=right|quote="Her loyalties to the passengers of the aircraft in distress will forever be a lasting tribute to the finest qualities of the human spirit".|source=Ashok Chakra citation<ref name="Tri"/>|}} ఆమె సాహసానికి భారత ప్రభుత్వం దేశంలోని అత్యున్నత పురస్కారం "అశోక చక్ర"ను అందజేసింది. ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్న పిన్న వయస్కురాలామె. 2004 లో భారత తపాలాశాఖ ఆమెపై ఒక తపాలాబిళ్ళను విడుదలచేసింది.<ref>{{cite news |title=Stamp on Neerja released |url=http://www.tribuneindia.com/2004/20041009/nation.htm#2 |publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=9 October 2004 }}</ref><ref name="The Telegraph">[http://www.telegraphindia.com/1080104/jsp/nation/story_8741544.jsp "Pak frees Pan Am hijack quartet"], ''The Telegraph'', 4 January 2008.</ref> పేన్ ఆమ్‌ నుండి వచ్చిన ఇన్సూరెన్సు డబ్బు, అంతే మొత్తం కలిపి భానోత్ తల్లిదండ్రులు "నీరజా భానోట్ పాన్ ఆమ్‌ ట్రస్టు"ను ఏర్పాటు చేసారు. ఈ ట్రస్టు ప్రతి సంవత్సరం రెండు పురస్కారాలను అందజేస్తుంది. అందులో ఒకటి విమాన సర్వీసులలలో విశేష సేవలందించేవారికి, రెండవది సామాజిక న్యాయం అవసరమైన వరకట్న వేదింపులకు గురై సాంఘికంగా బాధలు పడుతున్న స్త్రీకి అందజేస్తారు. ఈ అవార్డు రూ.1,50,000 నగరు, ఒక ట్రోఫీ రూపంలో యిస్తారు.<ref>[http://www.karmayog.org/ngo/NeerjaTrust/index.asp?r=204 Neerja Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726213907/http://www.karmayog.org/ngo/NeerjaTrust/index.asp?r=204 |date=2011-07-26 }} Karmayog.</ref><ref>{{cite news |title=Mumbai based Chanda Asani to get Neerja Bhanot Award 2008|url=http://www.business-standard.com/india/news/mumbai-based-chanda-asani-to-get-neerja-bhanot-award-2008/334550/ |publisher=Business Standard |date=16 September 2008}}</ref> <!-- Bhanot's brother Aneesh went to [[Washington DC]] in 2005 to receive the 'Justice for Crimes Award' awarded posthumously to her as part of the 'Annual Crime Rights Week' at a ceremony held at the United States Attorney's office for the [[District of Columbia]].<ref>{{cite news |title=America honours Neerja Bhanot|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-13/chandigarh/27841726_1_neerja-bhanot-justice-for-crimes-award-aneesh-bhanot|work=[[The Times of India]] |date=13 April 2005 }}</ref> In 2006, she and the other Pan Am Flight 73 flight attendants and Pan Am's flight director for Pakistan were awarded the Special Courage award by the US Department of Justice.<ref name=ov>[http://www.ojp.usdoj.gov/ovc/ncvrw/2006/2006bios_4.htm Special Courage Awards: Pan Am Flight 73 flight attendants and the Pan Am Director for Pakistan] OVC, Govt. of US</ref> A square called Neerja Bhanot ''Chowk'' is named after her in Mumbai's [[Ghatkopar]] (East) suburb by the Mumbai Municipal Corporation, which was inaugurated by [[Amitabh Bachchan]] in the early 1990s. The civil aviation ministry of India conferred an honour on Neerja Bhanot posthumously on 18 February 2010 in New Delhi on the occasion of the launch of the celebrations of the centenary of Indian aviation. --> ==అవార్డులు== మరణానంతరం నీర్జా ధైర్యసాహసాలకు గుర్తుగా భారత ప్రభుత్వం అశోకచక్ర అవార్డు ప్రకటించింది. ఆమె పేరిట స్టాంపులను కూడా విడుదల చేశారు. అప్పట్లో ఆమెను ప్రపంచమంతా హీరోయిన్ ఆఫ్ హైజాక్‌గా కీర్తించింది. వివిధ దేశాలు అందించిన మరికొన్ని అవార్డులు.. * ఫ్లైట్‌ సేఫ్టీ ఫౌండేషన్‌ హీరోయిజం అవార్డు (అమెరికా) * తంగా ఇ ఇన్సానియత్‌ (ఆమె చూపిన మానవతా హృదయానికి) పాకిస్తాన్‌ * జస్టిస్‌ ఫర్‌ క్రైమ్స్ అవార్డు (యునైటెడ్‌ స్టేట్స్ అటార్నీ, కొలంబియా) * ధైర్యానికి గుర్తుగా స్పెషల్‌ కవరేజీ అవార్డు (యుఎస్‌ ప్రభుత్వం) * భారత పౌర మంత్రిత్వ శాఖ అవార్డు * 2004లో భారత తపాలా శాఖ నీర్జాకు గుర్తుగా స్టాంపులను ముద్రించింది. ==సినిమా== రామ్ మధ్వాని దర్శకత్వంలో నీర్జా భానోత్ కథను సినిమా తీశారు. నీర్జా భనోత్‌గా సోనమ్ కపూర్ నటించారు. ఈ సినిమా [[ఫిబ్రవరి 19]] [[2016]] న విడుదల అయింది. నీర్జా ధైర్య సాహసాలను కళ్ళకు కట్టినట్లుగా ఎంతో అద్భుతంగా ఇందులో చిత్రీకరించారు... <ref>[http://manatelangana.news/index.php/who-was-murdered-while-saving-passengers-from-terrorists-on-board-the-hijacked-pan-am-flight-73 సినిమాగా ఎయిర్‌హోస్టెస్ నీర్జా Feb 07, 2016]{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లంకెలు== * [http://www.tribuneindia.com/2004/20040509/main2.htm The Tribune] - information on the trial of Bhanot's killer *{{cite news |url= http://www.tribuneindia.com/2004/20040509/main2.htm |last=Chhibber |first=Maneesh |title=Neerja’s killer may get 160 years in prison |work=The Tribune |publisher=Tribune Trust |date=8 May 2004}} – account of the trial of Zaid Hassan Abd Latif Safarini * [http://www.navatelangana.com/article/flash-news/177085 నీర్జా.. నీ ధైర్య సాహసాలకు సెల్యూట్‌!] {{Authority control}} [[వర్గం:1963 జననాలు]] [[వర్గం:1986 మరణాలు]] [[వర్గం:చండిఘర్ ప్రజలు]] [[వర్గం:Terrorism deaths in Pakistan]] [[వర్గం:Indian terrorism victims]] [[వర్గం:Deaths by firearm in Pakistan]] [[వర్గం:St. Xavier's College, Mumbai alumni]] [[వర్గం:Flight attendants]] [[వర్గం:Pan Am]] [[వర్గం:అశోక్ చక్ర గ్రహీతలు]] slbm3qfs06gz2bmdv10hkf9l4qcrbwc 0 193061 4941103 4515277 2026-08-21T14:13:16Z K.Venkataramana 27319 4941103 wikitext text/x-wiki [[File:Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG|thumb|ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం]]'''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931]]లో రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభించబడింది. పోతాప్రగడ శ్రీ రామారావు, పామర్తి వేంకట రమణా రావు, అధ్యక్ష కార్యదర్శులుగా ఏర్పడిన ఈ సంస్థ అనేకమంది సమర్ధులైన అధ్యక్ష కార్యదర్శుల ఆధ్వర్యములో వైవిధ్య భరితమైన అనేక సాహితీ కార్యక్రమములు నిర్వహించింది. ఈ పీఠం యొక్క కార్యక్రమాల్లో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]] [[File:నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యవర్గ సభ్యుల గ్రూప్ ఫోటో.jpg|thumb|కార్య వర్గ సభ్యులు|link=Special:FilePath/నన్నయ_భట్టారక_పీఠం_కార్యవర్గ_సభ్యుల_గ్రూప్_ఫోటో.jpg]] <!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== -->==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో భోజకాళిదాసీయము, [[భువనవిజయం]], వేంగీ వైభవం, కవనవిజయం, గౌతమీ విజయం, వంటి అనేక సాహిత్య రూపకములను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] వంటి చోట్ల ప్రదర్శించటం జరిగింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ.ఎస్వీ.ప్రసాద్, గరికపాటి నరసింహారావు, వద్దిపర్తి, కడిమెళ్ళ, కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలతో పాటు తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు "డా.జీ.ఎస్వీ.ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం" పీఠం ప్రదానం చేస్తోంది. పద్య కావ్యాలను ప్రోత్సహిస్తూ "తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం", "ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం" ఈ పీఠం ఇస్తున్నది. ఇవేకాక చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహాయంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్య రచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రధానం చేస్తోంది. ప్రతీ సంవత్సరం నవంబరు నెలలో డా.ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహాయంతో "ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం" నిర్వహిస్తోంది. డిసెంబరు నెలలో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీమూర్తులకు "గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం" అందజేస్తోంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో ఒక సాహితీ కార్యక్రమం, విద్యార్థినీ, విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి విద్యార్థులలో సాహిత్యాభిలాషను కలుగజేయటానికి ప్రోత్సహిస్తోంది. 2004 లో మే 9 నుండి నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ-కోట జంట కవుల సహస్రావధానాన్ని పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటుఇ జరిగిన ఈ [[అవధానము|అవధానం]]లో రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలనుండి అనేకమంది కవి పండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. సాహితీ సంస్థలో సువర్ణాక్షరములతో లిఖించదగిన ఈ కార్యక్రమమునకు అపూర్వ స్పందన వచ్చింది. తణుకు గోస్తనీ నదీ తీరాన 1995 మే 11 న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహాయ సహకారములతో తణుకు పురపాలక సంఘము ఆర్థిక సహకారముతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <code>ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్</code> <code>సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్</code> <code>మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా</code> <code>నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్!</code> సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన "నన్నయ"అనే పరిశోధనా గ్రంథాన్ని "ఆరాధన" అనే పేరుతొ నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవ సంచికను ఇదివరలో పీఠము ప్రకటించింది. 1980 సంవత్సరంలో బాల గాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజుతో “భువన విజయం” అనే రూపకాన్ని ప్రదర్శించి రసజ్ఞుల ప్రశంస లందుట జరిగింది. అదే బాటలో డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ రాజుగా భువనవిజయం, ఇంద్రసభ, వేంగీ వైభవం, విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం వంటి రూపకాలు ఎన్నో వేశారు. 1980 లోనే నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1990 లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి "వారం వారం సాహితీ సమారాధన"అనే కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసి అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకులయ్యారు. 1990, 1992 మధ్య ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీ వేత్తలను ఆహ్వానించింది. ప్రతి మాసం సాహితీ కార్యక్రమాలతో పాటుగా బాల బాలికలను ప్రోత్సహించు నిమిత్తం పద్య పఠన పోటీలు, కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వరరావు గారి సౌజన్యంతో రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలు ఏటా నిర్వహిస్తోంది. ఇంతే కాకుండా నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రముఖ సాహితీ వేత్తలకు పురస్కారాలు ప్రదానం చేస్తోంది. డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వేంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా గారి సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం ఒక్కొక్క నెలలో ఒక్కొక్కరికి ప్రధానం చేస్తోంది. [[File:Sri Garikipati Sanmanam (1) (1).JPG|thumb|గరికిపాటి నరసింహారావు గారికి గమిని వేంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కారం]] 2015 జూన్ 13 శనివారం నాడు పీఠం ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సాహితీ కార్యక్రమంలో ప్రధాన వక్తగా మహా సహస్రావధాని డా.[[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రసంగించారు. “అనుబంధాలు- ఆత్మీయతలు “ అనే అంశంపై రామాయణ, భాగవత, భారతాలు, ఇంకా ఇతర గ్రంథాల నుంచి, ఉపనిషత్తుల నుంచి పద్యాలను, శ్లోకాలను చదివి వాటిలోని అనుబంధాలు-ఆత్మీయతలు ఎలా ఉండేవో చక్కగా విశదీకరించి మధ్యలో హాస్య చతురోక్తులతో ప్రసంగం సుమారు 3 గంటల పాటు రక్తి కట్టించారు. ’మాతృదేవోభవ’అని తల్లిని గురించి ఆయన చదివిన పద్యం ఆకట్టుకొన్నది. ==పీఠం సభ్యులు== ప్రజాసేవ చేయుచు ప్రముఖ [[న్యాయవాది]]గా పేరుగాంచిన పోతాప్రగడ రామారావు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా పీఠం తరపున అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయ రావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి పీఠం కార్యక్రమాలి నిర్వహించిన వారిలో కొందరు. 1975 జనవరి 25 వ తేదీన స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షులు గాను, యం.వి.సూర్యనారాయణ మూర్తి, (ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ) కార్యదర్శి గా ఉండి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1976 లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి.యస్.ఆర్.ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1980 లో బి.యస్.ఆర్ ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమింపబడి నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్న పిల్లల వైద్య నిపుణులు డా.వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షులుగా, ప్రముఖకవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1990 -1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షులుగా, డా.సి.యస్.శాస్త్రి, ప్రధానకార్యదర్శిగా సాహితీ సేవలందించారు. 1992-1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎంపికయ్యారు. 1994 నుండి డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా సంస్థ కార్యక్రమాలకు తోడుగా, ఆర్ధిక పుష్టిని చేకూర్చుటకు కృషి చేసారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మము అధ్యక్షులుగా దానికి వన్నెను చేకూర్చుట జరిగినది. ప్రస్తుతం డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా "అమృతోత్సవ" కార్యక్రమాలు మార్చి30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించడం జరుగుతోంది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] 6moisfd62uhhli5xhpjrkef54k0j91a 4941104 4941103 2026-08-21T14:15:08Z K.Venkataramana 27319 add infobox 4941104 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931]]లో రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభించబడింది. పోతాప్రగడ శ్రీ రామారావు, పామర్తి వేంకట రమణా రావు, అధ్యక్ష కార్యదర్శులుగా ఏర్పడిన ఈ సంస్థ అనేకమంది సమర్ధులైన అధ్యక్ష కార్యదర్శుల ఆధ్వర్యములో వైవిధ్య భరితమైన అనేక సాహితీ కార్యక్రమములు నిర్వహించింది. ఈ పీఠం యొక్క కార్యక్రమాల్లో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]] [[File:నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యవర్గ సభ్యుల గ్రూప్ ఫోటో.jpg|thumb|కార్య వర్గ సభ్యులు|link=Special:FilePath/నన్నయ_భట్టారక_పీఠం_కార్యవర్గ_సభ్యుల_గ్రూప్_ఫోటో.jpg]] <!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== -->==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో భోజకాళిదాసీయము, [[భువనవిజయం]], వేంగీ వైభవం, కవనవిజయం, గౌతమీ విజయం, వంటి అనేక సాహిత్య రూపకములను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] వంటి చోట్ల ప్రదర్శించటం జరిగింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ.ఎస్వీ.ప్రసాద్, గరికపాటి నరసింహారావు, వద్దిపర్తి, కడిమెళ్ళ, కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలతో పాటు తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు "డా.జీ.ఎస్వీ.ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం" పీఠం ప్రదానం చేస్తోంది. పద్య కావ్యాలను ప్రోత్సహిస్తూ "తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం", "ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం" ఈ పీఠం ఇస్తున్నది. ఇవేకాక చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహాయంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్య రచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రధానం చేస్తోంది. ప్రతీ సంవత్సరం నవంబరు నెలలో డా.ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహాయంతో "ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం" నిర్వహిస్తోంది. డిసెంబరు నెలలో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీమూర్తులకు "గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం" అందజేస్తోంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో ఒక సాహితీ కార్యక్రమం, విద్యార్థినీ, విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి విద్యార్థులలో సాహిత్యాభిలాషను కలుగజేయటానికి ప్రోత్సహిస్తోంది. 2004 లో మే 9 నుండి నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ-కోట జంట కవుల సహస్రావధానాన్ని పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటుఇ జరిగిన ఈ [[అవధానము|అవధానం]]లో రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలనుండి అనేకమంది కవి పండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. సాహితీ సంస్థలో సువర్ణాక్షరములతో లిఖించదగిన ఈ కార్యక్రమమునకు అపూర్వ స్పందన వచ్చింది. తణుకు గోస్తనీ నదీ తీరాన 1995 మే 11 న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహాయ సహకారములతో తణుకు పురపాలక సంఘము ఆర్థిక సహకారముతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <code>ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్</code> <code>సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్</code> <code>మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా</code> <code>నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్!</code> సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన "నన్నయ"అనే పరిశోధనా గ్రంథాన్ని "ఆరాధన" అనే పేరుతొ నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవ సంచికను ఇదివరలో పీఠము ప్రకటించింది. 1980 సంవత్సరంలో బాల గాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజుతో “భువన విజయం” అనే రూపకాన్ని ప్రదర్శించి రసజ్ఞుల ప్రశంస లందుట జరిగింది. అదే బాటలో డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ రాజుగా భువనవిజయం, ఇంద్రసభ, వేంగీ వైభవం, విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం వంటి రూపకాలు ఎన్నో వేశారు. 1980 లోనే నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1990 లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి "వారం వారం సాహితీ సమారాధన"అనే కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసి అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకులయ్యారు. 1990, 1992 మధ్య ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీ వేత్తలను ఆహ్వానించింది. ప్రతి మాసం సాహితీ కార్యక్రమాలతో పాటుగా బాల బాలికలను ప్రోత్సహించు నిమిత్తం పద్య పఠన పోటీలు, కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వరరావు గారి సౌజన్యంతో రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలు ఏటా నిర్వహిస్తోంది. ఇంతే కాకుండా నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రముఖ సాహితీ వేత్తలకు పురస్కారాలు ప్రదానం చేస్తోంది. డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వేంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా గారి సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం ఒక్కొక్క నెలలో ఒక్కొక్కరికి ప్రధానం చేస్తోంది. [[File:Sri Garikipati Sanmanam (1) (1).JPG|thumb|గరికిపాటి నరసింహారావు గారికి గమిని వేంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కారం]] 2015 జూన్ 13 శనివారం నాడు పీఠం ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సాహితీ కార్యక్రమంలో ప్రధాన వక్తగా మహా సహస్రావధాని డా.[[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రసంగించారు. “అనుబంధాలు- ఆత్మీయతలు “ అనే అంశంపై రామాయణ, భాగవత, భారతాలు, ఇంకా ఇతర గ్రంథాల నుంచి, ఉపనిషత్తుల నుంచి పద్యాలను, శ్లోకాలను చదివి వాటిలోని అనుబంధాలు-ఆత్మీయతలు ఎలా ఉండేవో చక్కగా విశదీకరించి మధ్యలో హాస్య చతురోక్తులతో ప్రసంగం సుమారు 3 గంటల పాటు రక్తి కట్టించారు. ’మాతృదేవోభవ’అని తల్లిని గురించి ఆయన చదివిన పద్యం ఆకట్టుకొన్నది. ==పీఠం సభ్యులు== ప్రజాసేవ చేయుచు ప్రముఖ [[న్యాయవాది]]గా పేరుగాంచిన పోతాప్రగడ రామారావు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా పీఠం తరపున అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయ రావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి పీఠం కార్యక్రమాలి నిర్వహించిన వారిలో కొందరు. 1975 జనవరి 25 వ తేదీన స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షులు గాను, యం.వి.సూర్యనారాయణ మూర్తి, (ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ) కార్యదర్శి గా ఉండి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1976 లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి.యస్.ఆర్.ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1980 లో బి.యస్.ఆర్ ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమింపబడి నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్న పిల్లల వైద్య నిపుణులు డా.వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షులుగా, ప్రముఖకవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1990 -1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షులుగా, డా.సి.యస్.శాస్త్రి, ప్రధానకార్యదర్శిగా సాహితీ సేవలందించారు. 1992-1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎంపికయ్యారు. 1994 నుండి డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా సంస్థ కార్యక్రమాలకు తోడుగా, ఆర్ధిక పుష్టిని చేకూర్చుటకు కృషి చేసారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మము అధ్యక్షులుగా దానికి వన్నెను చేకూర్చుట జరిగినది. ప్రస్తుతం డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా "అమృతోత్సవ" కార్యక్రమాలు మార్చి30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించడం జరుగుతోంది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] ijbeon94p5oxx35iptsv4abyv70ie5x 4941105 4941104 2026-08-21T14:16:14Z K.Venkataramana 27319 4941105 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]] [[File:నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యవర్గ సభ్యుల గ్రూప్ ఫోటో.jpg|thumb|కార్య వర్గ సభ్యులు|link=Special:FilePath/నన్నయ_భట్టారక_పీఠం_కార్యవర్గ_సభ్యుల_గ్రూప్_ఫోటో.jpg]] <!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== -->==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో భోజకాళిదాసీయము, [[భువనవిజయం]], వేంగీ వైభవం, కవనవిజయం, గౌతమీ విజయం, వంటి అనేక సాహిత్య రూపకములను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] వంటి చోట్ల ప్రదర్శించటం జరిగింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ.ఎస్వీ.ప్రసాద్, గరికపాటి నరసింహారావు, వద్దిపర్తి, కడిమెళ్ళ, కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలతో పాటు తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు "డా.జీ.ఎస్వీ.ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం" పీఠం ప్రదానం చేస్తోంది. పద్య కావ్యాలను ప్రోత్సహిస్తూ "తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం", "ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం" ఈ పీఠం ఇస్తున్నది. ఇవేకాక చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహాయంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్య రచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రధానం చేస్తోంది. ప్రతీ సంవత్సరం నవంబరు నెలలో డా.ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహాయంతో "ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం" నిర్వహిస్తోంది. డిసెంబరు నెలలో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీమూర్తులకు "గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం" అందజేస్తోంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో ఒక సాహితీ కార్యక్రమం, విద్యార్థినీ, విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి విద్యార్థులలో సాహిత్యాభిలాషను కలుగజేయటానికి ప్రోత్సహిస్తోంది. 2004 లో మే 9 నుండి నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ-కోట జంట కవుల సహస్రావధానాన్ని పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటుఇ జరిగిన ఈ [[అవధానము|అవధానం]]లో రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలనుండి అనేకమంది కవి పండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. సాహితీ సంస్థలో సువర్ణాక్షరములతో లిఖించదగిన ఈ కార్యక్రమమునకు అపూర్వ స్పందన వచ్చింది. తణుకు గోస్తనీ నదీ తీరాన 1995 మే 11 న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహాయ సహకారములతో తణుకు పురపాలక సంఘము ఆర్థిక సహకారముతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <code>ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్</code> <code>సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్</code> <code>మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా</code> <code>నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్!</code> సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన "నన్నయ"అనే పరిశోధనా గ్రంథాన్ని "ఆరాధన" అనే పేరుతొ నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవ సంచికను ఇదివరలో పీఠము ప్రకటించింది. 1980 సంవత్సరంలో బాల గాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజుతో “భువన విజయం” అనే రూపకాన్ని ప్రదర్శించి రసజ్ఞుల ప్రశంస లందుట జరిగింది. అదే బాటలో డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ రాజుగా భువనవిజయం, ఇంద్రసభ, వేంగీ వైభవం, విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం వంటి రూపకాలు ఎన్నో వేశారు. 1980 లోనే నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1990 లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి "వారం వారం సాహితీ సమారాధన"అనే కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసి అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకులయ్యారు. 1990, 1992 మధ్య ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీ వేత్తలను ఆహ్వానించింది. ప్రతి మాసం సాహితీ కార్యక్రమాలతో పాటుగా బాల బాలికలను ప్రోత్సహించు నిమిత్తం పద్య పఠన పోటీలు, కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వరరావు గారి సౌజన్యంతో రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలు ఏటా నిర్వహిస్తోంది. ఇంతే కాకుండా నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రముఖ సాహితీ వేత్తలకు పురస్కారాలు ప్రదానం చేస్తోంది. డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వేంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా గారి సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం ఒక్కొక్క నెలలో ఒక్కొక్కరికి ప్రధానం చేస్తోంది. [[File:Sri Garikipati Sanmanam (1) (1).JPG|thumb|గరికిపాటి నరసింహారావు గారికి గమిని వేంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కారం]] 2015 జూన్ 13 శనివారం నాడు పీఠం ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సాహితీ కార్యక్రమంలో ప్రధాన వక్తగా మహా సహస్రావధాని డా.[[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రసంగించారు. “అనుబంధాలు- ఆత్మీయతలు “ అనే అంశంపై రామాయణ, భాగవత, భారతాలు, ఇంకా ఇతర గ్రంథాల నుంచి, ఉపనిషత్తుల నుంచి పద్యాలను, శ్లోకాలను చదివి వాటిలోని అనుబంధాలు-ఆత్మీయతలు ఎలా ఉండేవో చక్కగా విశదీకరించి మధ్యలో హాస్య చతురోక్తులతో ప్రసంగం సుమారు 3 గంటల పాటు రక్తి కట్టించారు. ’మాతృదేవోభవ’అని తల్లిని గురించి ఆయన చదివిన పద్యం ఆకట్టుకొన్నది. ==పీఠం సభ్యులు== ప్రజాసేవ చేయుచు ప్రముఖ [[న్యాయవాది]]గా పేరుగాంచిన పోతాప్రగడ రామారావు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా పీఠం తరపున అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయ రావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి పీఠం కార్యక్రమాలి నిర్వహించిన వారిలో కొందరు. 1975 జనవరి 25 వ తేదీన స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షులు గాను, యం.వి.సూర్యనారాయణ మూర్తి, (ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ) కార్యదర్శి గా ఉండి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1976 లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి.యస్.ఆర్.ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1980 లో బి.యస్.ఆర్ ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమింపబడి నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్న పిల్లల వైద్య నిపుణులు డా.వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షులుగా, ప్రముఖకవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1990 -1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షులుగా, డా.సి.యస్.శాస్త్రి, ప్రధానకార్యదర్శిగా సాహితీ సేవలందించారు. 1992-1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎంపికయ్యారు. 1994 నుండి డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా సంస్థ కార్యక్రమాలకు తోడుగా, ఆర్ధిక పుష్టిని చేకూర్చుటకు కృషి చేసారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మము అధ్యక్షులుగా దానికి వన్నెను చేకూర్చుట జరిగినది. ప్రస్తుతం డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా "అమృతోత్సవ" కార్యక్రమాలు మార్చి30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించడం జరుగుతోంది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] 4q1tnnmk1d93bknd64c67cnxn9uulap 4941109 4941105 2026-08-21T14:20:59Z K.Venkataramana 27319 4941109 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]] [[File:నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యవర్గ సభ్యుల గ్రూప్ ఫోటో.jpg|thumb|కార్య వర్గ సభ్యులు|link=Special:FilePath/నన్నయ_భట్టారక_పీఠం_కార్యవర్గ_సభ్యుల_గ్రూప్_ఫోటో.jpg]] <!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== -->==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <code>ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్</code> <code>సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్</code> <code>మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా</code> <code>నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్!</code> సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన "నన్నయ"అనే పరిశోధనా గ్రంథాన్ని "ఆరాధన" అనే పేరుతొ నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవ సంచికను ఇదివరలో పీఠము ప్రకటించింది. 1980 సంవత్సరంలో బాల గాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజుతో “భువన విజయం” అనే రూపకాన్ని ప్రదర్శించి రసజ్ఞుల ప్రశంస లందుట జరిగింది. అదే బాటలో డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ రాజుగా భువనవిజయం, ఇంద్రసభ, వేంగీ వైభవం, విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం వంటి రూపకాలు ఎన్నో వేశారు. 1980 లోనే నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1990 లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి "వారం వారం సాహితీ సమారాధన"అనే కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసి అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకులయ్యారు. 1990, 1992 మధ్య ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీ వేత్తలను ఆహ్వానించింది. ప్రతి మాసం సాహితీ కార్యక్రమాలతో పాటుగా బాల బాలికలను ప్రోత్సహించు నిమిత్తం పద్య పఠన పోటీలు, కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వరరావు గారి సౌజన్యంతో రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలు ఏటా నిర్వహిస్తోంది. ఇంతే కాకుండా నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రముఖ సాహితీ వేత్తలకు పురస్కారాలు ప్రదానం చేస్తోంది. డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వేంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా గారి సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం ఒక్కొక్క నెలలో ఒక్కొక్కరికి ప్రధానం చేస్తోంది. [[File:Sri Garikipati Sanmanam (1) (1).JPG|thumb|గరికిపాటి నరసింహారావు గారికి గమిని వేంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కారం]] 2015 జూన్ 13 శనివారం నాడు పీఠం ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సాహితీ కార్యక్రమంలో ప్రధాన వక్తగా మహా సహస్రావధాని డా.[[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రసంగించారు. “అనుబంధాలు- ఆత్మీయతలు “ అనే అంశంపై రామాయణ, భాగవత, భారతాలు, ఇంకా ఇతర గ్రంథాల నుంచి, ఉపనిషత్తుల నుంచి పద్యాలను, శ్లోకాలను చదివి వాటిలోని అనుబంధాలు-ఆత్మీయతలు ఎలా ఉండేవో చక్కగా విశదీకరించి మధ్యలో హాస్య చతురోక్తులతో ప్రసంగం సుమారు 3 గంటల పాటు రక్తి కట్టించారు. ’మాతృదేవోభవ’అని తల్లిని గురించి ఆయన చదివిన పద్యం ఆకట్టుకొన్నది. ==పీఠం సభ్యులు== ప్రజాసేవ చేయుచు ప్రముఖ [[న్యాయవాది]]గా పేరుగాంచిన పోతాప్రగడ రామారావు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా పీఠం తరపున అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయ రావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి పీఠం కార్యక్రమాలి నిర్వహించిన వారిలో కొందరు. 1975 జనవరి 25 వ తేదీన స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షులు గాను, యం.వి.సూర్యనారాయణ మూర్తి, (ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ) కార్యదర్శి గా ఉండి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1976 లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి.యస్.ఆర్.ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1980 లో బి.యస్.ఆర్ ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమింపబడి నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్న పిల్లల వైద్య నిపుణులు డా.వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షులుగా, ప్రముఖకవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1990 -1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షులుగా, డా.సి.యస్.శాస్త్రి, ప్రధానకార్యదర్శిగా సాహితీ సేవలందించారు. 1992-1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎంపికయ్యారు. 1994 నుండి డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా సంస్థ కార్యక్రమాలకు తోడుగా, ఆర్ధిక పుష్టిని చేకూర్చుటకు కృషి చేసారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మము అధ్యక్షులుగా దానికి వన్నెను చేకూర్చుట జరిగినది. ప్రస్తుతం డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా "అమృతోత్సవ" కార్యక్రమాలు మార్చి30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించడం జరుగుతోంది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] tn3pl8v0zmqcbeht14ysarisnbbrwh1 4941110 4941109 2026-08-21T14:22:56Z K.Venkataramana 27319 /* పీఠం స్థాపన */ 4941110 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]] [[File:నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యవర్గ సభ్యుల గ్రూప్ ఫోటో.jpg|thumb|కార్య వర్గ సభ్యులు|link=Special:FilePath/నన్నయ_భట్టారక_పీఠం_కార్యవర్గ_సభ్యుల_గ్రూప్_ఫోటో.jpg]] <!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem> సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన "నన్నయ"అనే పరిశోధనా గ్రంథాన్ని "ఆరాధన" అనే పేరుతొ నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవ సంచికను ఇదివరలో పీఠము ప్రకటించింది. 1980 సంవత్సరంలో బాల గాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజుతో “భువన విజయం” అనే రూపకాన్ని ప్రదర్శించి రసజ్ఞుల ప్రశంస లందుట జరిగింది. అదే బాటలో డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ రాజుగా భువనవిజయం, ఇంద్రసభ, వేంగీ వైభవం, విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం వంటి రూపకాలు ఎన్నో వేశారు. 1980 లోనే నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1990 లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి "వారం వారం సాహితీ సమారాధన"అనే కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసి అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకులయ్యారు. 1990, 1992 మధ్య ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీ వేత్తలను ఆహ్వానించింది. ప్రతి మాసం సాహితీ కార్యక్రమాలతో పాటుగా బాల బాలికలను ప్రోత్సహించు నిమిత్తం పద్య పఠన పోటీలు, కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వరరావు గారి సౌజన్యంతో రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలు ఏటా నిర్వహిస్తోంది. ఇంతే కాకుండా నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రముఖ సాహితీ వేత్తలకు పురస్కారాలు ప్రదానం చేస్తోంది. డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వేంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా గారి సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం ఒక్కొక్క నెలలో ఒక్కొక్కరికి ప్రధానం చేస్తోంది. [[File:Sri Garikipati Sanmanam (1) (1).JPG|thumb|గరికిపాటి నరసింహారావు గారికి గమిని వేంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కారం]] 2015 జూన్ 13 శనివారం నాడు పీఠం ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సాహితీ కార్యక్రమంలో ప్రధాన వక్తగా మహా సహస్రావధాని డా.[[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రసంగించారు. “అనుబంధాలు- ఆత్మీయతలు “ అనే అంశంపై రామాయణ, భాగవత, భారతాలు, ఇంకా ఇతర గ్రంథాల నుంచి, ఉపనిషత్తుల నుంచి పద్యాలను, శ్లోకాలను చదివి వాటిలోని అనుబంధాలు-ఆత్మీయతలు ఎలా ఉండేవో చక్కగా విశదీకరించి మధ్యలో హాస్య చతురోక్తులతో ప్రసంగం సుమారు 3 గంటల పాటు రక్తి కట్టించారు. ’మాతృదేవోభవ’అని తల్లిని గురించి ఆయన చదివిన పద్యం ఆకట్టుకొన్నది. ==పీఠం సభ్యులు== ప్రజాసేవ చేయుచు ప్రముఖ [[న్యాయవాది]]గా పేరుగాంచిన పోతాప్రగడ రామారావు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా పీఠం తరపున అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయ రావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి పీఠం కార్యక్రమాలి నిర్వహించిన వారిలో కొందరు. 1975 జనవరి 25 వ తేదీన స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షులు గాను, యం.వి.సూర్యనారాయణ మూర్తి, (ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ) కార్యదర్శి గా ఉండి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1976 లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి.యస్.ఆర్.ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1980 లో బి.యస్.ఆర్ ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమింపబడి నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్న పిల్లల వైద్య నిపుణులు డా.వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షులుగా, ప్రముఖకవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1990 -1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షులుగా, డా.సి.యస్.శాస్త్రి, ప్రధానకార్యదర్శిగా సాహితీ సేవలందించారు. 1992-1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎంపికయ్యారు. 1994 నుండి డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా సంస్థ కార్యక్రమాలకు తోడుగా, ఆర్ధిక పుష్టిని చేకూర్చుటకు కృషి చేసారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మము అధ్యక్షులుగా దానికి వన్నెను చేకూర్చుట జరిగినది. ప్రస్తుతం డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా "అమృతోత్సవ" కార్యక్రమాలు మార్చి30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించడం జరుగుతోంది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] dau3962wnrfzbnt9de8ld4mjwzekjur 4941112 4941110 2026-08-21T14:25:15Z K.Venkataramana 27319 /* కార్యక్రమాలు */ 4941112 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ప్రజాసేవ చేయుచు ప్రముఖ [[న్యాయవాది]]గా పేరుగాంచిన పోతాప్రగడ రామారావు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా పీఠం తరపున అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయ రావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి పీఠం కార్యక్రమాలి నిర్వహించిన వారిలో కొందరు. 1975 జనవరి 25 వ తేదీన స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షులు గాను, యం.వి.సూర్యనారాయణ మూర్తి, (ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ) కార్యదర్శి గా ఉండి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1976 లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి.యస్.ఆర్.ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1980 లో బి.యస్.ఆర్ ఆంజనేయులు అధ్యక్షులుగా సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమింపబడి నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాల్ని డా.సి.నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిధిగా నిర్వహించారు. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్న పిల్లల వైద్య నిపుణులు డా.వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షులుగా, ప్రముఖకవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 1990 -1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షులుగా, డా.సి.యస్.శాస్త్రి, ప్రధానకార్యదర్శిగా సాహితీ సేవలందించారు. 1992-1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎంపికయ్యారు. 1994 నుండి డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా సంస్థ కార్యక్రమాలకు తోడుగా, ఆర్ధిక పుష్టిని చేకూర్చుటకు కృషి చేసారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మము అధ్యక్షులుగా దానికి వన్నెను చేకూర్చుట జరిగినది. ప్రస్తుతం డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ అధ్యక్షులుగా, సుశర్మ ప్రధానకార్యదర్శిగా "అమృతోత్సవ" కార్యక్రమాలు మార్చి30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించడం జరుగుతోంది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] gctw3kg3hpznu72jgxj0zihekb2mscw 4941113 4941112 2026-08-21T14:27:19Z K.Venkataramana 27319 /* పీఠం సభ్యులు */ 4941113 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ==నిర్వహణ== ప్రజాసేవకుడు, ప్రముఖ [[న్యాయవాది]] అయిన పోతాప్రగడ రామారావు పీఠం ప్రథమ అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. వారి నాయకత్వంలో పీఠం అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయరావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి తదితరులు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో భాగస్వాములయ్యారు. 1975 జనవరి 25న స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షుడిగా, ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ఎం. వి. సూర్యనారాయణమూర్తి కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. 1976లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1980లో బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారి ఆధ్వర్యంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్నపిల్లల వైద్య నిపుణుడు డా. వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ కవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఈ కాలంలో పీఠం అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. 1990 నుండి 1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షుడిగా, డా. సి. ఎస్. శాస్త్రి ప్రధాన కార్యదర్శిగా సాహిత్య సేవలు అందించారు. 1992 నుండి 1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె. ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. 1994 నుండి డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి సంస్థ కార్యక్రమాలను విస్తరించడంతోపాటు ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి కృషి చేశారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మం అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పీఠం “అమృతోత్సవ” కార్యక్రమాలను మార్చి 30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు నిర్వహించింది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * [[పామర్తి రమణ కవి]] * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, వేదాంతకవి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, తిలక్, పింగళి, కాటూరి మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] 4z970nvnhzfup9air7rlvc1jk3tfpil 4941116 4941113 2026-08-21T14:38:23Z K.Venkataramana 27319 /* పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు */ 4941116 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ==నిర్వహణ== ప్రజాసేవకుడు, ప్రముఖ [[న్యాయవాది]] అయిన పోతాప్రగడ రామారావు పీఠం ప్రథమ అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. వారి నాయకత్వంలో పీఠం అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయరావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి తదితరులు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో భాగస్వాములయ్యారు. 1975 జనవరి 25న స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షుడిగా, ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ఎం. వి. సూర్యనారాయణమూర్తి కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. 1976లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1980లో బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారి ఆధ్వర్యంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్నపిల్లల వైద్య నిపుణుడు డా. వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ కవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఈ కాలంలో పీఠం అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. 1990 నుండి 1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షుడిగా, డా. సి. ఎస్. శాస్త్రి ప్రధాన కార్యదర్శిగా సాహిత్య సేవలు అందించారు. 1992 నుండి 1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె. ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. 1994 నుండి డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి సంస్థ కార్యక్రమాలను విస్తరించడంతోపాటు ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి కృషి చేశారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మం అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పీఠం “అమృతోత్సవ” కార్యక్రమాలను మార్చి 30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు నిర్వహించింది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * పామర్తి రమణ కవి * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.[[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]], [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి|శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి]], [[వేదాంతకవి]], [[భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు]], తిలక్, [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం|పింగళి]], [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు|కాటూరి]] మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|తూరుపు వలస నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వేంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠీ సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|Aqua Y2 Ultra 20160628 183826 </gallery> [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] a63er5hwxy68vwdzm3t2kc4e7vjvyjc 4941121 4941116 2026-08-21T14:42:01Z K.Venkataramana 27319 4941121 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ==నిర్వహణ== ప్రజాసేవకుడు, ప్రముఖ [[న్యాయవాది]] అయిన పోతాప్రగడ రామారావు పీఠం ప్రథమ అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. వారి నాయకత్వంలో పీఠం అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయరావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి తదితరులు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో భాగస్వాములయ్యారు. 1975 జనవరి 25న స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షుడిగా, ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ఎం. వి. సూర్యనారాయణమూర్తి కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. 1976లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1980లో బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారి ఆధ్వర్యంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్నపిల్లల వైద్య నిపుణుడు డా. వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ కవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఈ కాలంలో పీఠం అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. 1990 నుండి 1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షుడిగా, డా. సి. ఎస్. శాస్త్రి ప్రధాన కార్యదర్శిగా సాహిత్య సేవలు అందించారు. 1992 నుండి 1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె. ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. 1994 నుండి డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి సంస్థ కార్యక్రమాలను విస్తరించడంతోపాటు ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి కృషి చేశారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మం అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పీఠం “అమృతోత్సవ” కార్యక్రమాలను మార్చి 30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు నిర్వహించింది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * పామర్తి రమణ కవి * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.[[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]], [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి|శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి]], [[వేదాంతకవి]], [[భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు]], తిలక్, [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం|పింగళి]], [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు|కాటూరి]] మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==చిత్రమాలిక <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|''తూర్పు వలస'' నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వెంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠి సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యక్రమం </gallery> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] qj50a1ggvej4cqq6qwzihi491l1rqj2 4941123 4941121 2026-08-21T14:42:26Z K.Venkataramana 27319 /* డా.సి.నారాయణ రెడ్డి */ 4941123 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , BA BL , Advocate]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ==నిర్వహణ== ప్రజాసేవకుడు, ప్రముఖ [[న్యాయవాది]] అయిన పోతాప్రగడ రామారావు పీఠం ప్రథమ అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. వారి నాయకత్వంలో పీఠం అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయరావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి తదితరులు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో భాగస్వాములయ్యారు. 1975 జనవరి 25న స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షుడిగా, ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ఎం. వి. సూర్యనారాయణమూర్తి కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. 1976లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1980లో బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారి ఆధ్వర్యంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్నపిల్లల వైద్య నిపుణుడు డా. వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ కవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఈ కాలంలో పీఠం అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. 1990 నుండి 1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షుడిగా, డా. సి. ఎస్. శాస్త్రి ప్రధాన కార్యదర్శిగా సాహిత్య సేవలు అందించారు. 1992 నుండి 1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె. ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. 1994 నుండి డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి సంస్థ కార్యక్రమాలను విస్తరించడంతోపాటు ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి కృషి చేశారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మం అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పీఠం “అమృతోత్సవ” కార్యక్రమాలను మార్చి 30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు నిర్వహించింది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * పామర్తి రమణ కవి * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.[[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]], [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి|శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి]], [[వేదాంతకవి]], [[భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు]], తిలక్, [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం|పింగళి]], [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు|కాటూరి]] మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|''తూర్పు వలస'' నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వెంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠి సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యక్రమం </gallery> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] pr7qjugsv05ej3uf2vzzuwy2xcei15z 4941125 4941123 2026-08-21T14:43:05Z K.Venkataramana 27319 4941125 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , న్యాయవాది]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ==నిర్వహణ== ప్రజాసేవకుడు, ప్రముఖ [[న్యాయవాది]] అయిన పోతాప్రగడ రామారావు పీఠం ప్రథమ అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. వారి నాయకత్వంలో పీఠం అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయరావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి తదితరులు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో భాగస్వాములయ్యారు. 1975 జనవరి 25న స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షుడిగా, ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ఎం. వి. సూర్యనారాయణమూర్తి కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. 1976లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1980లో బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారి ఆధ్వర్యంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్నపిల్లల వైద్య నిపుణుడు డా. వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ కవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఈ కాలంలో పీఠం అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. 1990 నుండి 1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షుడిగా, డా. సి. ఎస్. శాస్త్రి ప్రధాన కార్యదర్శిగా సాహిత్య సేవలు అందించారు. 1992 నుండి 1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె. ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. 1994 నుండి డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి సంస్థ కార్యక్రమాలను విస్తరించడంతోపాటు ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి కృషి చేశారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మం అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పీఠం “అమృతోత్సవ” కార్యక్రమాలను మార్చి 30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు నిర్వహించింది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * పామర్తి రమణ కవి * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.[[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]], [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి|శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి]], [[వేదాంతకవి]], [[భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు]], తిలక్, [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం|పింగళి]], [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు|కాటూరి]] మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|''తూర్పు వలస'' నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వెంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠి సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యక్రమం </gallery> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] cv98gqukwp2xsmwulapigmm11kk7t8j 4941126 4941125 2026-08-21T14:43:51Z K.Venkataramana 27319 /* నిర్వహణ */ 4941126 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | native_name = శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం | image = Aadikavi Nannaya Statue at Way Bridge of Gostani Canal.JPG | image_size = 250px | caption = ఆదికవి నన్నయ విగ్రహం | formation = 1931 | type = సాహిత్య సంస్థ | purpose = తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ | headquarters = తణుకు | location_city = [[తణుకు]] | location_state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | location_country = [[భారతదేశం]] | language = తెలుగు }} '''శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం''' తెలుగు భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లోణి [[తణుకు]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేసిన సాహిత్య వేదిక. తెలుగు భాషకు ఒక క్రమబద్ధమైన రూపాన్ని అందించి, అక్షర రూపాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్ది, [[మహాభారతం|మహాభారతంను]] సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన ఆదికవిగా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[నన్నయ్య|నన్నయ భట్టారకుని]] పేరుపై 1931లో ఈ పీఠం స్థాపించారు. భాషా, సాహిత్య సముద్ధరణ కోసం ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పాటైన [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం]] (హైదరాబాద్), వాణీ నిలయం (వేటపాలెం, [[గుంటూరు జిల్లా]]), [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] (రాజమండ్రి) వంటి సాహిత్య సంస్థల కోవకు చెందిన సంస్థే శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం. ==పీఠం స్థాపన== శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం [[1931|1931లో]] రిజిస్టర్ నెంబరు S 21 / 1953 ద్వారా ప్రారంభమైంది. పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి వెంకట రమణారావు కార్యదర్శిగా సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అనంతరం పలువురు సమర్థులైన అధ్యక్షులు, కార్యదర్శులు సంస్థ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టి వైవిధ్యభరితమైన సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ పీఠం కార్యక్రమాలలో అనేకమంది ప్రముఖ తెలుగు సాహితీవేత్తలు పాల్గొన్నారు. [[File:పోత్ప్రగడ శ్రీరామ రావు.jpg|thumb|పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు , న్యాయవాది]] [[File:SRI G.S.V.PRASAD.jpg|thumb|అభినవ కృష్ణరాయ -డా.జి.ఎస్.వి.ప్రసాద్-అధ్యక్షులు]]<!--==నేపథ్యం== జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని కాపాడుకోడానికి, పెంపొందించుకోడానికి, ముందు తరాలవారికి అందించటానికి "సాహిత్యము"ముఖ్యమైన సాధనము. ఆంధ్రజాతి అతి ప్రాచీనకాలం నుండి ఉన్నట్లుగా [[ఐతరేయ బ్రాహ్మణం]], [[రామాయణ]], [[మహాభారతం|మహాభారతాల్లో]] ప్రస్తావించబడి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వము నుండి ఉన్నట్లుగా ప్రాకృత భాషలో గల [[గుణాఢ్యుడు|గుణాఢ్యుని]] బృహదారణ్యకములోను, హాలుని [[గాధాసప్తశతి]]లోను మూడవ శతాబ్దములో లభ్యమైన సంస్కృత, ప్రాకృత శాసనాలలో కూడా తెలుగు పదములు గలవని భాషా శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. 6వ శతాబ్దంలో పండరంగని అద్దంకి శాసనం నాటికి అచ్చతెలుగు అక్షరాలలో తెలుగు సాహిత్యము అక్షరబద్ధం కాబడి నన్నయ కాలానికి కావ్యరూపం చెంది జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని తరువాతి తరాలవారికి అందచేయటానికి వీలుపడింది. అప్పటినుండి అనేకమంది రాజులు, చక్రవర్తుల పోషణలో తెలుగు సాహిత్యం వృద్ధి పొందుతూ [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంనాటికి మహోన్నత స్థితికి వృద్ధి చెందినది. తదనంతర కాలంలోను పరదేశీయుల కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి కుంటుపడి క్షీణదశ మొదలైంది. అటువంటి స్థితిలో తెలుగు భాషా సాహిత్యముల గొప్పతనము కార్లైల్, [[సి.పి.బ్రౌన్]] దొరలు గుర్తించి తెలుగు భాషాభి వృద్ధికి విశేషకృషి చేసి నిఘంటువులను తయారుచేయించి, అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, సంస్కరించి, శుద్ధవ్రాత ప్రతులను తయారుచేయించి, అనేక పురాణేతిహాసాలను, ప్రసంగాలను, వేమనాది కవుల సాహిత్యాలకు పునః ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి భావితరాలవారికి అందచేశారు. తదనంతరం 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య సృష్టి ప్రారంభమైనది. ==పీఠం విధి, విధానాలు== --> ==కార్యక్రమాలు== వివిధ సందర్భాలలో పీఠం ''భోజకాళిదాసీయము'', [[భువనవిజయం]], ''వేంగీ వైభవం'', ''కవనవిజయం'', ''గౌతమీ విజయం'' వంటి అనేక సాహిత్య రూపకాలను [[తణుకు]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఉండ్రాజవరం]], [[రేలంగి (ఇరగవరం మండలం)|రేలంగి]] తదితర ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించింది. పీఠం అధ్యక్షుడు జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్‌తోపాటు [[గరికిపాటి నరసింహారావు|గరికపాటి నరసింహారావు]], [[వద్దిపర్తి పద్మాకర్|వద్దిపర్తి]], [[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్|కడిమెళ్ళ]], కోట వంటి సహస్రావధానులు ఈ ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్నారు. ప్రతి ఉగాదికి వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో విశేష కృషి చేసిన సాహితీవేత్తలకు పీఠం “డా. జీ. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహిత్య పురస్కారం” ప్రదానం చేస్తుంది. పద్యకావ్యాలను ప్రోత్సహించేందుకు “తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం”, “ఆధునిక కవి బాలగంగాధర తిలక్ పురస్కారం”లను కూడా అందజేస్తుంది. చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు ఆర్థిక సహకారంతో రాష్ట్రవ్యాప్త పద్యరచన పోటీలను నిర్వహించి బహుమతులు ప్రదానం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరులో డా. ముళ్ళపూడి హరిబాబు సహకారంతో “ముళ్ళపూడి వెంకటరాయుడు స్మారక ఉపన్యాసం” నిర్వహిస్తుంది. డిసెంబరులో గమిని రాజా సహకారంతో అర్హులైన సాహితీవేత్తలకు “గమిని వెంకటేశ్వర్లు పురస్కారం” అందజేస్తుంది. తంగిరాల బాలగోపాలకృష్ణ సౌజన్యంతో సాహితీ కార్యక్రమాలు, విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు పద్యరచన పోటీలు నిర్వహించి వారిలో సాహిత్యాభిలాషను ప్రోత్సహిస్తుంది. 2004 మే 9 నుండి మే 25 వరకు కడిమెళ్ళ – కోట జంటకవుల [[అవధానము|సహస్రావధానంను]] పీఠం నిర్వహించింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ అవధానానికి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి అనేకమంది కవిపండితులు, సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన లభించింది. తణుకులోని గోస్తనీ నదీ తీరంలో పీఠం 1995 మే 11న నన్నయ భట్టారకుని కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించింది. నాటి [[శాసన సభ్యులు|శాసనసభ్యుడు]] ముళ్ళపూడి వెంకట కృష్ణారావు సహకారంతో, తణుకు పురపాలక సంఘం ఆర్థిక తోడ్పాటుతో ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ప్రధానకార్యదర్శి సుశర్మ పీఠం నెలకొల్పిన విగ్రహం గురించి పద్య రూపంలో ఇలా చెప్పారు: <poem> ఎన్నడో నన్నపార్యుడు మహేశ్వరు సన్నిధి గోస్తనీతటిన్ సన్నుత కీర్తి యజ్ఞమును సల్పెను తణ్కుపురాన దానికిన్ మన్నన నిచ్చి పెద్దలభిమానముతో నెలకొల్పినట్టి మా నన్నయ గారి విగ్రహమునన్ వెలిగెన్ దరహాస చంద్రికల్! </poem>సారంగు లక్ష్మీనరసింహారావు రచించిన ''నన్నయ'' పరిశోధనా గ్రంథాన్ని పీఠం ప్రచురించింది. నన్నయ విగ్రహావిష్కరణోత్సవం సందర్భంగా ''ఆరాధన'' పేరుతో ప్రత్యేక సంచికను కూడా ప్రచురించింది. 1980లో బాలగాంధర్వ షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుతో కలిసి పీఠం ''భువనవిజయం'' రూపకాన్ని ప్రదర్శించింది. ఈ ప్రదర్శనకు రసజ్ఞుల ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ రాజు పాత్రలో ''భువనవిజయం'', ''ఇంద్రసభ'', ''వేంగీ వైభవం'', ''విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం'' వంటి అనేక రూపకాలను పీఠం ప్రదర్శించింది. అదే సంవత్సరంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. 1990లో చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి “వారం వారం సాహితీ సమారాధన” కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేకమంది వర్ధమాన కవులను ప్రోత్సహించి, స్థానిక కవులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. 1990 నుంచి 1992 మధ్యకాలంలో ఓలేటి పార్వతీశం, ప్రయాగ రామకృష్ణ వంటి సాహితీవేత్తలను పీఠం ఆహ్వానించింది. పీఠం ప్రతి నెలా సాహితీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. బాలబాలికలను ప్రోత్సహించడానికి పద్యపఠన పోటీలు నిర్వహిస్తుంది. కోస్టల్ ఆగ్రో అధినేత సి. హెచ్. కె. విశ్వేశ్వరరావు సౌజన్యంతో ప్రతి సంవత్సరం రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ సాహితీవేత్తలకు డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం, ముళ్ళపూడి వెంకట్రాయుడు స్మారక పురస్కారం, తిలక్ పురస్కారం, తంగిరాల వెంకటకృష్ణ సోమయాజి పద్యగ్రంథ పురస్కారం, గమిని రాజా సౌజన్యంతో గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం, తంగిరాల గోపాలకృష్ణ సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది. == గరికిపాటి నరసింహారావు సత్కారం == 2015 జూన్ 13న పీఠం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సాహితీ కార్యక్రమంలో మహాసహస్రావధాని డా. [[గరికిపాటి నరసింహారావు]] ప్రధాన వక్తగా ప్రసంగించారు. ఆయన “అనుబంధాలు–ఆత్మీయతలు” అంశంపై [[రామాయణం]], [[భాగవతం]], [[మహాభారతం|మహాభారతంతోపాటు]] ఇతర గ్రంథాలు, [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] నుంచి పద్యాలు, శ్లోకాలను ఉదహరించారు. వాటిలోని అనుబంధాలు, ఆత్మీయతలను వివరించి, హాస్య చతురోక్తులతో సుమారు మూడు గంటలపాటు ప్రసంగించారు. “మాతృదేవోభవ” అంశంపై తల్లి గురించి ఆయన చదివిన పద్యం శ్రోతలను ఆకట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పీఠం గరికిపాటి నరసింహారావును గమిని వెంకటేశ్వర్లు స్మారక సాహితీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==పీఠం సభ్యులు== ==నిర్వహణ== ప్రజాసేవకుడు, ప్రముఖ [[న్యాయవాది]] అయిన పోతాప్రగడ రామారావు పీఠం ప్రథమ అధ్యక్షుడిగా, పామర్తి రమణమూర్తి ప్రథమ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. వారి నాయకత్వంలో పీఠం అనేక [[సాహిత్యం|సాహిత్య]], సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. మంత్రి రావు సత్యనారాయణ, పెన్మత్స సత్యనారాయణ రాజు (తెలుగు రాజు), వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ, నిడదవోలు మృత్యుంజయరావు, తెన్నేటి కోదండ రామయ్య, యర్రమిల్లి భానుమతి తదితరులు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో భాగస్వాములయ్యారు. 1975 జనవరి 25న స్థానిక న్యాయవాది వారణాసి విశ్వేశ్వరరావు అధ్యక్షుడిగా, ఓరియంటల్ కళాశాల కులపతి ఎం. వి. సూర్యనారాయణమూర్తి కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. 1976లో ప్రముఖ న్యాయవాది బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, వేదుల సూరి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1980లో బి. ఎస్. ఆర్. ఆంజనేయులు అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారి ఆధ్వర్యంలో డా. సి. నారాయణరెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా నన్నయ భట్టారక పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. 1988 నుండి 1990 వరకు [[తణుకు]] పట్టణంలో చిన్నపిల్లల వైద్య నిపుణుడు డా. వత్సవాయి వెంకటరాజు అధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ కవి రసరాజు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఈ కాలంలో పీఠం అనేక సాహిత్య కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. 1990 నుండి 1992 వరకు ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త, సాహిత్యాభిమాని మల్లిన రామచంద్రరావు అధ్యక్షుడిగా, డా. సి. ఎస్. శాస్త్రి ప్రధాన కార్యదర్శిగా సాహిత్య సేవలు అందించారు. 1992 నుండి 1994 వరకు ప్రముఖ ఆడిటర్ జె. ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. 1994 నుండి డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టి సంస్థ కార్యక్రమాలను విస్తరించడంతోపాటు ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి కృషి చేశారు. అనంతరం డా. తాతిన రామబ్రహ్మం అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. డా. జి. ఎస్. వి. ప్రసాద్ అధ్యక్షుడిగా, సుశర్మ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పీఠం “అమృతోత్సవ” కార్యక్రమాలను 2006 మార్చి 30 నుండి ఏప్రిల్ 4 వరకు నిర్వహించింది. ===పూర్వ అధ్యక్షులు=== * పోతాప్రగడ శ్రీరామారావు * వారణాశి విశ్వేశ్వర రావు * బి.ఎస్.ఆర్.ఆంజనేయులు * డా.వత్సవాయి వెంకట్రాజు * మల్లిన రామచంద్రరావు * జే.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం * డా.తాతిన రామబ్రహ్మం ===పూర్వ ప్రధాన కార్యదర్శులు=== * పామర్తి రమణ కవి * వేదుల సూరి * రసరాజు * డా..సి.యస్.శాస్త్రి ==ప్రముఖ దాతలు== ఎందరో పురప్రముఖులు, తణుకు లయన్స్ క్లబ్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు పీఠం కార్యక్రమాల నిర్వహణలో తోడ్పడుతున్నాయి. #యమ్.వి.కృష్ణారావు, Ex.M L A నన్నయ కాంస్య విగ్రహ స్థాపనకు మూలకారకులు #సి.హెచ్.కె.విశ్వేశ్వర రావు, రాష్ట్ర పద్యకవితా విజేతల బహుమాన ప్రదాత #గమిని వెంకట సుబ్బారావు (రాజా) గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కార కర్త #తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజులు, పద్య గ్రంథ పురస్కార కర్త ==పీఠాన్ని సందర్శించిన ప్రముఖులు== పీఠం ప్రతీ మాసం ఒక సాహితీ సమావేశం నిర్వహిస్తూ తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులైన వారిచే సాహితీ ప్రసంగములు ఏర్పాటు చేస్తోంది. గతంలో కీ.శే.[[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]], [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి|శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి]], [[వేదాంతకవి]], [[భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు]], తిలక్, [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం|పింగళి]], [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు|కాటూరి]] మొదలైన పండితులు మహోన్నతమైన ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. పీఠాన్ని సందర్శించి, ప్రసంగించిన ఉద్దండ సాహితీ మూర్తులలో కొందరు: * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రి]] * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[గుర్రం జాషువా]] * [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి]] * [[సినారె|డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[ఓలేటి పార్వతీశం]] * [[ఆచార్య తిరుమల]] * [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం|ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] ==ఆస్థాన కవులు, ప్రముఖులు== {{Div col|colwidth=25em|content= *[[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]] *[[యామిజాల సుశర్మ]] * టి.వి.కే.సోమయాజులు *[[కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్]] *[[కొప్పర్తి వేంకట రమణమూర్తి]] *[[గమిని రాజా]] *[[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] * వేదుల సూరి *[[రసరాజు]] *[[కోట వేంకట లక్ష్మి నరసింహం]] *[[వడ్డూరి ఏడుకొండల వేంకటేశ్వర సోమయాజి]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * డి.జి.రామారావు *[[తంగిరాల పాల గోపాల కృష్ణ]] * జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి *వై.కృష్ణమూర్తి * జి.ఎస్.వి.నరసింహారావు * బి.బాపన్న శర్మ *[[కోసూరి గాంధి]] *[[అక్కిపెద్ది రామ సూర్యనారాయణ]] * ఎన్.కె. ప్రభు * [[ఇళ్ళ మోహన్ ప్రసాద్]] * బి.వి.వి. ప్రసాద్ * వి.పుల్లంరాజు * జి.నరసింహ మూర్తి * [[సూరంపూడి విశ్వం]] * కూచి రామకృష్ణ * కేతా పాపయ్య * తంగిరాల రామసూరిబాబు * యలమర్తి అనూరాధ * యర్రమిల్లి విజయలక్ష్మి }} ==నన్నయ భట్టారక పీఠం ప్రదానము చేయు పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |'''<big>పురస్కారం</big>''' |'''<big>పురస్కార దాతలు</big>''' |- |*దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ పురస్కారం |ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు, డాక్టర్ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, తిలక్ కుమారులు |- |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి పద్య గ్రంథ పురస్కారం |తంగిరాల వెంకట కృష్ణ సోమయాజి |- |డా.జి.యస్వీ.ప్రసాద్ సాహితీ పురస్కారం |డా.జి.యస్వి.ప్రసాద్ |- |గమిని వెంకటేశ్వర్లు సాహితీ పురస్కారం |గమిని రాజా |- |తంగిరాల పాలగోపాల కృష్ణ -సాహితీ పురస్కారం | |- |డా.వి.వై.వి.సోమయాజి స్మారక కవిసమ్మేళనం |వడ్డూరి.అన్నపూర్ణ |- |వేదపండిత పురస్కారం |డా.వత్సవాయి వెంకట రాజు |- |పంచాగ పఠన పురస్కారం |డా.తాతిన రామబ్రహ్మము . |- |రాష్ట్రస్థాయి పద్యకవితల |చిలుకూరి కాశీ విశ్వేశ్వరరావు . |- |బాలబాలికల పద్య పఠన పురస్కారాలు |డా.పి.రుక్మిణీనాధశాస్త్రి, కే.వి.రామయ్య, జి.అరుణకుమారి |- |ఫై.రమణమూర్తి -సాహితీ పురస్కారం | |- |ఆరిమిల్లి వేంకటరత్నం సాహితీ పురస్కారం |ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ |} ==మహారాజ పోషకులు== {{Div col|colwidth=15em|content= #గమిని రాజా #సుశర్మ #గమిని బాబ్జి #డా.శ్రీవి.వెంకటరాజు #మల్లిన.రామచంద్ర రావు #డా.ఆర్.సూర్యరాజు #బి.శ్రీమన్నారాయణ #పుణ్యమూర్తుల రమణ మూర్తి #చిలుకూరి విశ్వేశ్వర రావు #డా.డి.వెంకటరావు #డా.తాతిన రామబ్రహ్మము #వి.సోమసుందరం #డా.జీ.యస్వీ.ప్రసాద్ #డా.కె.సత్యనారాయణ రాజు #జె.ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యం #వి.ఎస్.ఆర్.శర్మ #గమిని రాంబాబు #జీ.ఎస్.వి.నరసింహారావు #చిట్టూరి. ప్రసాద్ చౌదరి #జి.ఎల్.ఎన్.మూర్తి #డా.ఆళ్ళ సుబ్బారావు #నాదెళ్ళ రామకృష్ణ #తంగిరాల పాల గోపాలకృష్ణ #పి.సూర్య బలరామశాస్త్రి #డా.చిట్టూరి వేంకటేశ్వర రావు #డా.మల్లిన కృష్ణారావు #డా.ఎన్.అచ్యుతరామయ్య #డా.వి.సోమశేఖర్ #వి.లక్ష్మీనారాయణ #డా.టి.రామచంద్రరావు #వంక రవీంద్రనాథ్ #వై.టి.రాజా #డా.యం.రఘు #డా.ఎం.రామచంద్ర మూర్తి #వి.లక్ష్మీనారాయణ #కోసూరి గాంధీ, #డా.పి.త్రిమూర్తులు #డా. సి.వెంకటాద్రి #డా.జి.ఆర్.భాస్కర రావు #చిట్టూరి సుబ్బారావు, #డా.బి.రమేష్ చంద్రబాబు #పి.వి.నరసింహమూర్తి #అనపర్తి ప్రకాశరావు #డా.దమ్మలపాటి బ్రహ్మానందం #శ్రీమతి వడ్డూరి అన్నపూర్ణ #డా.టి.వి.కె.సోమయాజులు #డాక్టర్ జె.ప్రభాకరరావు #వి.రాజేశ్వర రావు #డా.మరడాని రంగారావు #ఎ.ఎస్.ఆర్.అవధాని #దాసరి సూర్యారావు #వానపల్లి బాబూరావు #భోగవల్లి సుబ్బారావు #బూరుగుపల్లి గోపాలకృష్ణ #వి.ఎస్.గంగాధర శాస్త్రి #వల్లేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు #డా.బి.బి.రామయ్య #పి.వి.ఎన్.విశ్వనాధ కుమార్ #సి.హెచ్.రామకృష్ణ #ఆరిమిల్లి రాధాకృష్ణ #డా.పీసపాటి రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి #డా.ఆర్.వి.సూర్యనారాయణ #ప్రొ.టి.వి.సుబ్బారావు }} ==పీఠం గురించి ప్రముఖులు చెప్పిన మాటలు== ===భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి=== కూర్తాళం పీఠాధిపతి, భారతీ సిద్దేశ్వరానంద భారతీ స్వామి ఇలా అన్నారు: నన్నయ భట్టారక పీఠము తణుకులో చేస్తున్న సారస్వత సేవ అసామాన్యమైనది. అనేక ప్రాంతాల నుండి పండితులను ఆహ్వానించి వారిచే [[ఉపన్యాసాలు]] చెప్పించడం, స్ఠానికంగా ఉన్న రచయితలను కలుపుకొనిపోతూ సామరస్య, సౌమనస్య పూరితమైన సాహిత్య వాతావరణాన్ని నిర్మించటంలో ఈ సంస్ఠ విజయవంతమైనదనటంలో యెటువంటి సందేహము లేదు. వాజ్మయంలోని వివిధ ప్రక్రియల ప్రదర్శనలు ఇక్కడ జరుగుతూ మంచి చైతన్యాన్ని తీసుకువస్తున్నవి. ప్రతిభా సంపన్నులైన జి.యస్వీ.ప్రసాద్, సుశర్మ వారి ఆప్తులు ఈ పీఠం వృద్ధికి ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు. వివిధ కార్యక్రమాలలో సాధించిన విజయాలను హృదయగతం చేసుకుంటూ మరింత ఉత్సాహంగా ముందుకు వెళ్ళటానికి బహుకాల సేవా సూచికగా భవ్య సారస్వత సంచిక ప్రచురించటానికి పూనుకొనటం చాలా ముదావహం. ఈ ప్రయత్నం సఫలం కావాలని ఈ సంస్ఠ ఇంకా ఇంకా ముందుకు వెళ్ళాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ===డా.సి.నారాయణ రెడ్డి === 2006 జనవరి 26 న సినారె ఇలా అన్నారు: తెలుగు అక్షర జగత్తుకు కావ్యరూప కల్పన చేసిన వాగనుశాసనులు నన్నయ భట్టారకులు. నన్నయ పేర వెలసిన సాహిత్య సంస్ఠ నన్నయ భట్టారక పీఠం 75 సంవత్సరాలుగా గణనీయ సాహిత్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ ఉండడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. 1980 లో ఈ పీఠం స్వర్ణోత్సవ కార్యక్రమంలో నేను పాల్గొన్న [[స్మృతులు]] ఇంకా నాలో ముద్రితంగా ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సంస్ఠను 75 సంవత్సరాలుగా అర్ధవంతంగా నిర్వహించడం సాధారణ విషయం కాదు. 75 సంవత్సరాలుగా ఈ పీఠం అస్తిత్వానికి కారకులైన వారిని ప్రస్తుతం అధ్యక్షులుగా ఉన్న డా.ప్రసాద్ గారిని, ప్రధాన కార్యదర్శి సుశర్మ గారిని హార్దికంగా అభినందిస్తున్నాను. <!-- ===తంగిరాల వేంకట కృష్ణ సోమయాజి-సాక్షాత్కారము=== శా! ఎన్నేళైనది మట్టిలోకలిసి?నీవిన్నాళ్ళు ఈ మట్టిలో మన్నై లోహమునై చిరాయువుగ సేమంబైన యీ రూపుతో నన్నయ్యా!కనుపించినావుగద ఆనందంబుగా మాకు!మా కన్నుల్ చేసిన పుణ్యసత్ఫలముగా కన్నామయా-నన్నయా!! శా! కాలంబెంత గతించిపోయినను సాక్షంబైన యీ "గోస్తనీ" జాలిట్లే ప్రవహించు జన్నపు మహాసంకల్ప మీ నీటితో హాళింజేసితి యజ్ఞవేళ!యివియూహల్ కావు!సాక్ష్యంబులీ నేలన్ నిల్చి ప్రబోధచేయు ఘన సందేశంబు లీనాటికిన్!! ఉ! పాయక పాక శాసనికి భారత ఘోర రణంబునందు నా రాయణునట్లు తోడయిన ఆదరణీయుడు మిత్రుడైన "నా రాయణభట్టు "కాకరప్యఉరంబున"న-"ద్రావిడ విప్రవర్యుగా నే"యనుకొందు-రీనిజములే కద!సాక్ష్యములీ చరిత్రకున్! ఉ! "నన్నయభట్టు యజనంబొనరించిన చోట-జమ్మిచె ట్టున్నది తణ్కుతూర్పున"ని యున్నది సత్కవి వాక్కు!నాటి ఆ జన్నపు సచ్చరిత్రము ప్రజావళి నాల్కలనిల్చె!జమ్మిచె ట్టున్నది నేడు!సచ్చరిత కూపిరి పోసిరి పూర్వసజ్జనుల్! సీ! యజ్ఞంబు చేసి నన్నయ్య భట్టనుటకు "జపహోమ తత్పర" చరిత సాక్షి! తణుకు తూర్పున చేసెతగజన్నమనుటకు "పట్టమట్ట సుకవి వ్రాత" సాక్షి! తణుకు నివాసిగా తనరినాడనుటకు "కొమ్మయ్యచెరువొక"గొప్ప సాక్షి! తనయుడు మన్మడు తణుకు వాడనుటకు మనుమని "తనుకు శాసనము"సాక్షి! తే! ఎన్నోఆధారములు గల వన్నిచూచి "నన్నపార్యుండు తణుకు వా "డన్నమాట నిజము!యజ్ఞంబు చేయుట నిజము నిజము! సత్యమిది!భీమనాయక స్వామి సాక్షి!! === ధన్యము-మూర్ధన్యము=== === కడిమిళ్ళ- కోట జంటకవులు === 1. జయకావ్యమ్మును తెన్గు జేసిన కవీశామందు నన్నయ్య య వ్యయ కీర్తిన్ సమకూర్చే తణ్కు పురికిన్ యజ్ఞంబు గావించి య క్షయ సాహిత్య సమర్ద్రనా విజయ తేజఃప్రౌఢి సాధించి న న్నయ భట్టారక పీఠమండెను యశో వ్యాప్తిన్ మహంద్రీ స్థలిన్ 2. శారదా"ప్రసాదమ్ము"గా సౌరు గాంచె మధురకావ్యలోకము"సుశర్మమ్ము"గాంచె కాంశ్య మూర్తియై కవిరాజు గాన వచ్చె జంట నుడి వేయి గతులుగా సాగెనిచట!! 3. మల్లిన వోఢయై హృదయమాధురి తుమ్మెద గ్రోలు వేళ రం జిల్లినయట్లు సత్కవుల చిత్తము "నన్నయ పీఠ"సేవచే నుల్లసిలున్ రసజ్ఞతకుమానికయున్ గవితా సరస్వతీ సల్లలితాస్య సీమ విసన్నవ కుంకుమ రోచియౌటచేన్!! 4. ఎన్నిసాహిత్య పీఠమ్ములిలను లేవు గగనసీమలో గల తారకలను బోలి యొక్కనన్నయ్య పీఠమే యుజ్వలముగ వెలుగులీనుచుండె జాబిలిని బోలి!! 5. యుగళ సహస్ర వధానా పగలో జలకమ్ములాడు వైభవమొసహగెన్ జగతికి నెవరికి దక్కని యగణితమగు గీర్తిగాంచెనవనీ స్టలిలోన్!! 6. కడిమిళ్ళ కోట కవులకు గడిమిని నన్నయ్య పీఠ గరిమ యొసంగెన్ నుడిలోకమ్మంతయునే ల్బడిగానొక కోట గట్టి పదవినొసంగెన్!! 7. కవుల పేరిట బీఠముల్ గలవు గాని కలదె యెందేని కాంస్య విగ్రహము కవికి? "తణుకు"పట్టణ మెంతటి ధన్యపుతమొ! ధరణి సాహిత్య లోకమూర్ధన్యమాయె!! ===తెలుగు వెలుగు=== ===రసరాజు=== 1. తెలుగుతనంబులో గలుగు తీపిని కాదని వేరు వేరు భా షలపయి మోజుచూపి నిజ సంస్కౄతినే దిగజార్చుకొన్నచో ఫలితముసున్న తల్లికడ పాలనుద్రావి కృతఘ్నుడౌచు రొ మ్ములపయి గ్రుద్దినన్ జననమున్ దయచెసిన తల్లి క్రుంగదే! 2. తీవియ ప్రాకినట్లు విరితేనెలు గ్రోలినయట్లు పద్యగో దావరి సాగినట్లు అమృతంబును కోకిలపంచినట్లు స ద్భావ సమంచితంబయిన భామిని నవ్వినయట్లు తెల్గువా ణీ వదనబుదోచును ధ్వనించెడి గుండెకు కన్నులున్నచో!! 3. మనసునకున్ మహోదయ సుమంబులు పూచెను త్యాగరాజకీ ర్తనములవల్ల గానమయతత్వములో నవరాగమాలికల్ మునుకలిడెన్ తెలుంగునకు పొల్చిన గొప్పయదృష్తమిద్ది దా నిని బ్రతికింపగల్గెడి మనీషికి నేను నమస్కరించెదన్! 4. గల గలలాడుచు తెల్గునుడికారములోపల కృష్ణదేవరా యలు కవితాత్మతో శ్రమము నార్చుకొనెన్ రసవీధిలో యశో విలసితమౌ ప్రబంధమిడి విందొనగూర్చెను తెల్గు బాసకున్ గల పసయట్టిది దా విలువకై బ్రతుకంతయు పండగావలెన్!! 5. 'అమ్మ" అనేపదానగల 'హాయి'మరొండు పరాయిభాషలో 'మమ్మి'యనంగ గల్గునె సమత్వము మంచిదె కాని స్వీయరా గమ్మును విస్మరించుటది క్షాంతము గాదు చికిత్సలేని రో గమ్మిది కాదు!నిద్రవిడి కాలముతో శిరమెత్తగావలెన్!! ==నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు== భారతాచార్య డాక్టర్.జొన్నలగడ్డ.మృత్యుంజయరావు== నన్నయ స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకోవాలంటే ఆయనను చూసినవారెవరన ఇపుడుండాలి. అలాంటివారు యెవరు దొరుకుతారా అని అన్వేషిస్తూండగా నేనున్నానని ఒకామె అన్నట్లు నాకనిపించింది. ఎవరా అని చూడగా అమె గోదావరి. మ! అల వేయేడులనాటినన్నయను ప్రత్యక్షమ్ము గన్గొన్న వా రిల నేరే నిపుడుందురొక్కోయని అన్వేషించు చుండంగ నే గలనోయీ యని గౌతమీధుని తరంగ ప్రోద్భవ ద్ద్వాస సం కలనన్ బల్కుత తోచె......... నే నాశ్చర్యపోయి ఆమెను ప్రశ్నించగా, ఆమె ఆయన బహిస్వరూపాన్ని కొంతవరకు చెప్పింది. సీ! వేల్లనౌ దోవతి బిళ్ళగోచిగా గట్టి శాటినిపై పల్లెవాటు వైచి ముండిత మస్తకంబున శిఖ సవరించి ఫాలభాగమ్మున భస్మ మలది అంగుళికిని దర్భనుంగరంబుగ దాల్చి అఋతను రుదురాక లలరజేసి పాదపద్మమ్ముల పావకోళ్ళమరించి చిన్నారి పోగులు చెవులబెట్టి తే! వలపలికరాన దాలిచి భారతమ్ము సస్యకతరమున హితుని కరాబ్జ మూని రాజు నాస్తానికిని కవిరాజు నన్న పార్యుడరుగుట కన్నులనాడు నిపుడు. అని ఆమె తాను చూచిన నన్నయను నాకు వర్ణించింది. ఆమె చెప్పిన విధంగా భావించగా ఆయన నా కళ్ళకు ఇట్లా రూపుకట్టాడు. ఆమె ఇంకా నన్నయను గూర్చిన వివరాలు నాకు ఇలా అందించింది."నన్నయ తన మిత్రుడైన నారాయణ భట్టుతో కలిసి రోజూ ఉదయాన్నే నా జలాలలో స్నానం చేసి సూర్యభగవానుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి పార్వతీ పరమేశ్వరులను దర్శించి సాయంకాలాలలో నా తీరాన భారతంపై సౌహార్దపు చర్చలను కావించేవాడని కూడా చెప్పింది. శా. ప్రాతస్సాయములందు నిత్యమును మద్భవ్యాంబు పూరంబులన్ స్నాతుండై తన కూర్చు నెయ్యుడగు నా నారాయణుం గూడి సం ప్రీతిన్ వార్చి ఉమామహేశ్వరుల నేమ్మింగొల్చి తాజల్పెడున్ నా తీరంబున పంచమ శృతి పయిన్ సౌహార్ద పుంజర్చలన్! ఆమె ఇంకో అడుగు ముందుకు వేసి ఇంకా ఇలా అంది."నా జలాలకూ, ఆయన కవిత్వానికీ సామాన్య ధర్మాలున్నాయి.ఆ ధర్మాలను నా దగ్గర నుంచి ఆయన తీసుకున్నాడో, నేనే ఆయన కవిత్వం నుంచి తీసుకున్నానో చెప్పడం కష్టం.పరస్పరం అవి ఒకరి దగ్గర నుంచి ఇంకొకరు తీసుకుంటూ ఉంటాం.అని కూడా చెప్పింది. శా. శ్రీమన్నన్నయ భట్ట సూరి కవితా చారు మద్వేణులన్ సామాన్యంబులు నాయనా!శుచితయున్, స్వాదుత్వ గాభీర్యముల్ భూమస్వచ్ఛతయున్, రస ప్రసరణంబున్, మాధురీధుర్య శో భామేయత్వము ఇచ్చి పుచ్చికొనగా నర్ధింతు మన్యోన్యమున్. గోదావరి ఇంకా ఇలా అంది. "ఆయన మంచి కథాకథన దక్షుడు, ఆ కథాకథన దక్షతకూ, భారత రచనలో ఆయన చేసిన బహు చమత్కారాలకు నా సరసత్వం కారణంగా ఒక్కొక్కప్పుడు ఆనందరసం పట్టలేక, పారం కానక పొంగి పొరలిపోతూ ఉంటాను.ప్రత్యక్షంగా ఆ మహానుభావుడిని దర్శించడం వల్ల నా 'జీవనం'ధన్యమయింది. శా. అమ్మాడ్కిన్ కవి నన్నపార్యు కదన వ్యాపారదాక్ష్యమ్ము తత్ సమ్మోదప్రద కావ్యలక్షణ చమత్కారమ్ములుం జూచి పా రమ్మే కానక పొంగిపోవుదునుసారస్యంబునం జేసి ధ న్యమ్మౌ గాదె మదీయ 'జీవనము'ప్రత్యక్షావ లోకమ్మునన్! చివరకు ఆమె నన్నయ భారత రచనను గూర్చి ఈ విధంగా తీర్పు చెప్పింది. వ్యాస భారతం అనే మేలిమి బంగారం తీసుకుని దానిలో తన అలంకారాలూ, భావాలు అనే రత్నాలను పొదిగి కావ్యం అనే రమ్యమైన ఒక హారాన్ని తయారుచేసి నన్నయ అనే శిల్పి ఆంధ్రవాగ్దేవతను శృంగారించేడు. శా! పారాశర్యుని భారతమ్మనెడి మేల్ బంగారముం గొంచుదా సారాలంకృత భావరత్నముల భాస్వద్రీతి దాపించి యిం పారంగా నొనరించి కావ్యమను రమ్యంబైన హారంబు శృం గారించెంగద నన్నశిల్పి తరంగా నాంధ్రవాగ్దేవతన్! "ఏవమ్మా గౌతమీ!నన్నయ వ్యాసభారతాన్ని ఆంధ్రీకరిస్తూ దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లు తెనిగించాలే కాని అలా మార్పులు చేయవచ్చా?అని అడిగితె ఆమె ఏమన్నదో తెలుసా?"ఆయన చేసిన మార్పుల్ని చూచి వ్యాసభగవానుడు కూడా మెచ్చుకోలుగా శిరఃకంపం చేశాడు.ఇక నీ వృధా కుశంకల్ని కట్టిపెట్టు"అని పలికింది. ఉ. భాసురలీల నాంధ్రమున భారతమున్ రచియించునప్పు డ బ్జాసన కల్పుడైన ప్రథమాంధ్ర కవీంద్రుడు నన్నభట్టు త ద్భాసిత వేద సంమితత పాయనియట్లు రాసోచితత్వ వి న్యాసము జూపజూచీ ముదితాత్ముడు వ్యాసుడు శీర్షమూపడే? అంతతో ఊరుకోక నేను గోదావరిని మళ్ళీ ఇలా ప్రశ్నించాను.అమ్మా!భారతంలో నన్నయ తన్ను గురించి సి. తనకుల బ్రాహ్మణు ననురక్తు నావిరళ జపహోమతత్పరు విపుల శబ్ద శాసను సంహితాభ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతు బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గల గోత్ర జాతు సద్విసుతావదాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితు సత్ప్రతిభాభియోగ్యు తే. నిత్యసత్య వచాను మత్యమరాధిపా చార్యు సుజను నన్నపార్యు...... అని చెప్పు కొన్నాడు.కదా! అని సొంత డబ్బా కొట్టుకోనడమేనా? లేక అందులో సుంతైనా సత్యముందా?"అని అడిగాను. ఆ ప్రశ్నకు ఆమె కొంచెం కలతచెందినట్లయి ఇలా అంది."అదేమిటయ్యా! సొంత డబ్బా అంటున్నావు? మహాత్ముల విషయంలో అనవచ్చా? ఆయన తనను గూర్చి చెప్పుకున్నవన్నీ ప్రత్యక్షర సత్యాలు. ఆయనకు తనపై ఎంత ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోతే తానూ సుజనుడననీ, నిత్య సత్య వచనుడననీ చెప్పుకుంటాడు? ఆ మాటలలో ఆయన స్వభావ పాండిత్యాలు స్పష్టపడుతున్నాయి. ఆయన అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితాభ్యాసుడు, ఆ రెండు విశేషణాలూ ఆయనకు గల నిష్టాపరత్వాన్నీ, వేదప్రియత్వాన్నీ స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విపుల శబ్ద శాసనుడు, బ్రహ్మాండాది నానా పురాణ విజ్ఞాన నిరతుడూ, ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభి శోభితుడూ, సత్ప్రతిభాభి యోగ్యుడు అనేవి ఆయన పాండిత్యాన్ని సూచించేవి. భారతం లాంటి మహోద్గ్రంథాన్ని రచించడం అంటే మాటలు కాదు. దానికి మొదట శబ్దార్దాల సుష్టుపరిజ్ఞానం కావాలి.అది నన్నయకు పుష్కలంగా ఉంది.అతడు వశ్యవాక్కయిన కవి. రెండవది-భారతంలాంటి మహా పురాణ రచనకు సంస్కృతంలోని వివిధ పురాణాల విజ్ఞానమూ ఆవశ్యకం నన్నయకు ఆ సంపదా ఉంది. మూడవది-ఎంత పాండిత్యం ఉన్నా రచయిత కాకపోవచ్చును. పాండిత్యం వేరు, రచన వేరు, నన్నయ కేవలం పండితుడే కాక సంస్కృతాంధ్రాలలో చక్కని రచన చేయగల సమర్ధుడు. నాలుగవది-ప్రతిభా సంపన్నుడు కానివాడు ఉత్తమ కవి కాలేడు. అందులోనూ భారతం వంటి మహా గ్రంథాన్ని రచించడానికి విశేష ప్రతిభ కావాలి. మక్కికి మక్కీగా ఆంధ్రీకరించడానికి అంత ప్రతిభ అక్కరలేదు. కానీ నన్నయ దానిని ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. రచనలో అడుగడుగునా ఆయన ప్రతిభ కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతూనే ఉంది. ఇంక అయిదవది-భారతంలో ఉన్నన్ని పాత్రలు మరే గ్రంథంలోనూ ఉండవు.సంఖ్యలోనే కాక, వాటి వైవిధ్యంలోనూ భారతమే అగ్రగణ్యం. దానిలో రాజకీయ వేత్తలున్నారు. ధర్మ పరాయణులున్నారు. వంచకులున్నారు. అందుచేతనే భారతం ఈ విశాల లోకానికి ప్రతిబింబం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అలాంటి దానిని రచించడానికి ముఖ్యంగా కావలసింది లోకజ్ఞత. నన్నయ లోకజ్ఞుడు. ఇన్ని యోగ్యతలున్నా సజ్జనులు మెచ్చుకొనే స్వచమైన చరితం లేనివాడు భారత రచనకు అర్హుడు కాడు. నన్నయ 'సద్వినుతానదాత చరితుడు', 'సుజనుడు' ఈ లక్షణాలన్నీ భారత రచనకు పూనుకోనేవాడికి ఉండవలసిన అధికారాన్ని స్పష్టపరచేవిగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నన్నయ దగ్గర ఉన్నాయి. కాబట్టే భారత రచన అనే మహాకార్యానికి అతడు 'పాత్రుడు'. తనకి ఇంతటి అధికారం ఉన్నా భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించుమని రాజరాజు అడగగా ఎంతటి సంశ యాత్మకత వెలిపుచ్చాడో చూడు. చ. అమలిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను సర్వవేద శా స్త్రముల యశేష పారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహు వి క్రమమున దుర్గ మార్ద జల గౌరవ భారత భారతీ సము ద్రము దఱియంగ నీదను విధాతృనకైనను నేరబోలునే ?" అయినను దేవా!నీ అనుమతంబున విద్వజ్జజంబుల అనుగ్రహంబునం జేసి నానేర్చు విధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద. అతడు తన గుణగణంలో పేర్కొని వినయ సంపద అనే ఇంకొక గుణం ఈ మాటలలో ప్రకటితమయింది. అని ఊరుకున్న గోదావరితో నేనింకా ఇలా అన్నాను. "అవునమ్మా!ఆయనలో ఈ గుణాలున్నాయని ఆయన తనకు తానే చెప్పుకోనడమేనా? ఆయన ఆయన సమకాలికులేవరైనా చెప్పారా?" ఆమె కొంచెం విసుక్కుని "అబ్బ, నీ సంశయాత్మకత బంగారం కానూ! ఎవరూ చెప్పనక్కర్లేదు. అతని భారత భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే - అంటే మూల భారతంతో తులనాత్మకంగా పోల్చి చూస్తే - ఎవరికైనా అవన్నీ అతనిలో ఉన్నాయని బోధపడుతుంది. దాని కాతని గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఏ రచన అయినా, దాని రచయిత శీలానికి అద్దం పడుతుంది అంటారు కదా! చూడు నిరూపిస్తాను. 1.సత్యనిష్ఠ: అగ్ని దేవుడు అసత్యానికీ, శాపానికీ వెఱచి ఆమె భ్రుగుపత్ని అని పులోముడనే రాక్షసుడికి చెప్పనట్లు మూలంలో ఉంది. 'భీతో నృతాచ్చ శాపాచ్చ భ్రుగోరిత్యబ్రవీ చ్చనై: భ్రుగు శాపం కంటే, అనృత పాపానికే ఎక్కువ వెరవడం వాళ్ళ ఆమె భ్రుగుపత్ని అని అగ్ని ఆ రాక్షసుడికి నిజం చెప్పి వేశాడని తెలుగులో ఉంది. 'శాప భయము దీర్చుకోనగబోలు దీర్పరా దనృతాభి భాషనమున నైన పాపభాయము' మూలంకంటే సత్యానికి ఎక్కువ విలువ నిచ్చి చెప్పడాన్ని బట్టి నన్నయ నిత్య సత్య వచనుడని స్పష్ట పడడం లేదా? ==నన్నయ - సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు== రచయిత, చరిత్ర పరిశోధకులు. నన్నయ రచయిత చరిత్ర పరిశోధకులు : సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు, BB.A.B.L ప్లీడరు-తణుకు నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల నన్నయ భట్టారక పీఠ ప్రచురణ, తణుకు 1982 దుందుభి- ఆశ్వయుజం ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కవితార్ధ యుక్తితో నారసి మేలు నా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా నా రుచిరార్ధ సూక్తి నిధి నన్నయ భట్టు తెనుంగునన్ మహా భారత సంహితా రచన బంధురుడయ్యె జగద్ధితంబుగన్! --నారాయణ భట్టు ఉ. నన్నయ భట్టు యజనం బొనరించిన చోట జమ్మి చె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడనే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబోసగుచున్ నన్ను గృతార్థుజేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! --పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి -- క్రీ!.శ!.13 శతాబ్ది స్వవిషయము ఆంధ్ర్హ సాహితీ రంగమున రాణ్మహేంద్ర వరమునకు తీసిపోక, దీటువచ్చు పట్టణము మా తణుకు పట్టణమే! అంతియే గాదు, రాజమహేంద్ర వరమునకు పేరు తెచ్చిన ఖ్యాతి నాచికొన్నది మా తణుకు పట్టణమే! ఆదికవి నన్నయ నివసించిన చోటు తన వాణిని వినిపించిన చోటు రాజమహేంద్రవరమైనది. ఆ కారణముచే తణుకునకు రాజమహేంద్రవరమునకు సాహిత్య పరముగా అవినాభావ సంబధమున్నది. మొదట తణుకు పేరు చెప్పియే పిదప రాజమహేంద్రవర ప్రశంశ తేవలె, భారతాంధ్రీకరణ మహోద్యమంలో! ఆ ఉద్యమానికి మూలపీఠం తణుకు కాగా, ప్రచార పీఠం రాజమహేంద్ర వరమైనది. ఆ విషయాన్ని ధ్రువీకరించుటకే తణుకు పట్టణములోని సాహితీ ప్రియులందరు క్రీ.శ. 1937 లో "శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం" స్థాపించి యధాశక్తిని సాహితీ సేవ చేయగడంగినారు. ఆ పీఠ స్థాపకులు పామర్తి వెంకట రామణారావు గారితో కలసి ప్రముఖ పాత్ర వహించిన సారంగు లక్ష్మి నరసింహారావు తద్వవస్థాభివృద్దికి యెనలేని సేవ చేసి సాహితీ ప్రియుల మన్ననలకు పాత్రమైనారు. వారే నన్నయ గ్రంథ రచయితలై, నన్నయ తణుకు వాడేనని ఢంకా మ్రోగించి జయపతాక మెత్తిన యోధులు. ఆ గ్రంథ ప్రచురణ నన్నయ సంవత్సరముగా ఈ “దుందుభి “నామ సంవత్సరమున “నన్నయ భట్టారక పీఠం “తరపున నన్నయ భట్టారక గ్రంథమాల “తృతీయ పుష్పము”గా వెలువరించు భాగ్యము మాకబ్బినది. ఈ సంయోజనము మా పీఠమునకు మా పీఠ వ్యవస్థాపకులలో నొకరగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి ఆంధ్ర సాహితీ లోకమునకు, రసలుబ్దులగు సాహితీ ప్రియంభావులకు మొదకారణమై వెలార్చు చున్నది. ఇప్పటికి సుమారు అర్ధ శతాబ్ది కాలము క్రిందట రూపు దాల్చి నానా ప్రజాదరణకు పాత్రమై, గణుతికెక్కిన మా పీఠమునకీ గౌరవము దక్కునట్లు చేసి ప్రచురణ హక్కులను పీఠపరము గావించి నందులకు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారికి మా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞత తెలుపుకోనుచున్నాము. ఈ గ్రంథరాజము మా పీఠము తరపున వెలువరింప ప్రోత్సాహ మొసగి ద్రవ్య సహాయమోనరించి ప్రశంసా పాత్రుడై నిజనామమును వెల్లడింప నిచ్చగించని నిరాడంబర నిస్స్వార్ధ సాహితీ ప్రియుడైన మా మిత్రునకీ సందర్భమున పీఠమువారి తరపున కృతజ్ఞతలు తెలుపుచు గ్రంథ ముద్రణ కార్యక్రమమును పర్యవేక్షించి శ్రమించిన కార్యకర్తలకు, స్ఖాలిత్యము లేకుండా ముచ్చట గొలుపు చక్కని ముద్రణ గావించి యిచ్చిన సౌదామిని ప్రెస్ –తణుకు ముద్రణాలయము వారికీ నన్నయ పీఠము తన కృతజ్ఞతలు వెల్లడించు కొనుచున్నది. తీవ్ర పరిశోధనా కృషి ఫలితముగ లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ గ్రంథరాజ మాం ద్ర్హుల కరకమలము లందుంచి మా పీఠమితోధికము గనిట్టి ప్రశస్త రచనల నాంధ్ర పాఠకుల కందీయ దగు శక్తి యుక్తుల సంతరించుకోను భాగ్య మొదవుగాక యని యాశీర్వదింప ఆంధ్ర మహాజనుల కంజలించి అభ్యర్థించు చున్నాము. తణుకు ఇట్లు విన్నవించు విద్వధ్విధేయుడు ఆశ్వయుజం బంధకవి (పీఠాధిపతి) మనసులోని మాట ఇది నన్నయ సంవత్సరమని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారు ప్రకటించారు.వారే ఉద్దేశముతో ఆ ప్రకటన చేసినారో గాని, అది ఆంధ్ర సాహితీ పరులందర కథిక సంచలనము కలిగించింది.. ఆదికవిని గూర్చి పలువురు పలువిధముల వివిధ దృక్కోణము ల నుంచి కవి జీవిత విశేషముల; రచనా ప్రాశస్త్యము గురించి పునర్విమర్శకు గడంగి శోధనా కార్యమును చేపట్టి ప్రకటింప నుద్యమింప జేసినది. అదేమి కర్మమోగాని; పేర్గన్న పెద్ద పెద్ద కవుల వాస స్థలముల గూర్చి వాదోపవాదములు ప్రబలి; పండితుల తలపట్లు పట్టించి; వాతావరణము నుడుకేత్తించి; విడిచినది! ==నన్నయ గురించి ప్రముఖుల వ్యాసాలు== నన్నయ జన్మభూమి [[ప్రొఫెసర్.టి.వి.సుబ్బారావు]], ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివెర్సిటీ ఉ. నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించినచోట జమ్మిచె ట్టున్నది తన్కు తూర్పున సమున్నతమైనది దాని నీడ! నే నున్నతరిన్ శిశుత్వమున నున్నత రీతి వరంబొసంగుచున్ నన్ను కృతార్ధు జేసితిరి నాయుమ నీవును భీమనాయకా! ఈ పద్యమును నన్నయకు తరువాత 300 ఏండ్ల కాలము వాడైన పట్టమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి కవి తన “పృధు చరిత్రము” అను గ్రంథమునందు వ్రాసియుండెను. దీనిని బట్టి నన్నయ భట్టారకుల వారు తణుకులో యజ్ఞము చేసిరను జన శృతియేకాక, వారు యజ్ఞము చేసిన ప్రదేశముకూడా, ఈ కవి వర్యుని కాలము వరకును పవిత్ర స్థలముగా పరిగణింపబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ స్థలమును గుర్తించుటకు జమ్మి చెట్టున్నదనియు పృధు చరిత్ర కారుడు పేర్కొని యున్నాడు.సమున్నతమైన ఆశ మీవృక్ష చ్చాయలో ధ్యానావస్థిత చేతస్కుడై తానున్నప్పుడు ఉమాసహితుడైన భీమ నాయకుడు తనను శిశువును వలే ఆదరించి వరములోసంగి కృతార్ధుని కావించెనని చెప్పు కొన్నాడు.పుష్కరిణీ తీరమున భీమేశ్వరాలయముండెడిది.అది శిథిలమై వైష్ణవ స్వాముల ప్రాబల్యముతో నేటి కేశవస్వామి ఆలయముగా రూపొందినది. మూడువందల యేండ్లు గతించినను నన్నయ యజ్ఞము చేసిన ఆ ప్రదేశమున గూర్చి ప్రజలు నిర్దేసాత్మకముగా చెప్పుకోనుటలో నిత్య సత్య వచనులై నన్నయ భట్టారకులకు తణుకు ప్రజల హృదయములో ఉన్న స్థానము తెలియుచున్నది. కాలప్రవాహములో జమ్మిచెట్టు కొట్టుకొని పోయింది.ఆచోట మరియొక చెట్టు నాటు ఆలోచనమానాటి వారికి కలుగలేదు.క్రమముగా ఆస్థలమును గుర్తించు అవకాశము కూడా అంతరించింది. ఆనాటి తగుమాత్రమైన తణుకు బహుజనాకీర్ణమై విస్తరించి పూర్వ స్థలముల ఆనవాల్లే పోయినవి.ఏవి పోయినను శాసనాలలో “గుడస్తని “ “గూడ స్తని “గా పేర్కొనబడిన గోస్తనీ నది ఈనాటికిని తణుకును చుట్టుకొని ప్రవహించుచునే యున్నది.నదులు సహజముగనే ఉరవడిని బట్టి దారులు మార్చు చుండును! 150 సంవత్సరమూలా పూర్వము ఆంగ్ల పాలకులు గోస్తనిని క్రొత్త దారుల మరలించి వీలైనంత సరళము చేసియున్నారు. ఈ గోస్తనీ ప్రవాహము పూర్వులు చెప్పిన దానిని బట్టి వెంకట్రామయ్య సినిమా హాలు మీదుగా ఉండ్రా జవరము రోడ్డు మీదుగా దక్షిణమున కేశవస్వామి ఆలయప్రాకారము నొరయుచు పాత సంత మార్కెటు (మునిసిపల్ బిల్డింగు) పుష్కరిణి (సరస్సు ) లో చేరి మరల గోస్తనిలో కలిసినది ఆనాటి దారిని పాత గోష్తని అనువాడుక మా చిన్ననాట విన్నదే. మొన్న మొన్నటి వరకు సంతపేటగా నుండి ఈనాడు మునిసిపల్ బిల్డింగున్న భాగము చెరువుగా గమనిచదగిన చిహ్నములు 50 పూర్వము కన్పిం చెడివి.ఈ తటాకమే పుష్కరి ణిగా పురాణ ప్రసిద్ధి గన్నది..ఇదియే “పావనవారి” ”పానారి”అని శాసము కన్పట్టుచున్నది దీనికి అనతి దూరములో గ్రామమున కు తూర్పున నన్నయ యజ్ఞగృహము నిర్మించుకొని యజ్ఞదీక్ష గైకొనె నని ఊహించుకొన వచ్చును. పంచమ వేదము (భారతము ) ను తెనుగు భాస వినిర్మిం చు తలపే సాహసము! సాంప్రదా య విరుద్ధ దోషకార్యమేమో! అని శంకించినాడు.పలువురు పండితులతో ఆలోచించినాడు చర్చించి వాదించినాడు. ఈవాదోపవాదములలో తనకిష్టుడును, సహాధ్యాయుడు నైన నారాయణ భట్టు అభిమత స్థితికి తోడయి నిలచినాడు. రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికను గ్రహించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమమును ప్రారంభింపక ఊరకుండలేక పోయినాడు.తానుచేయబోవు వేదం ఆంధ్రీకరణ దోషపరిహారార్ధముగా యజ్ఞము చేసి భారత ఆంధ్రీకరనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు. “నన్నయ తణుకులో యజ్ఞము చేసినాడు” అని పేర్కొన్న పట్టమట్ట సుకవికి ఇంచుమించు సమకాలికుడే తిక్కన! ఆ తిక్కన కూడా “భారతాంధ్రీకర ణమునకు ముందు నన్నయ యజ్ఞము చేసినాడు.అను జనశృతి విన్నాడు. నన్నయ మార్గాను సరణము చేయదలచిన తిక్కన కూడా యజ్ఞము చేసి అనభ్రుత స్నాన పవిత్రతను సంతరించుకొని భారత ఆంధ్రీకరణమునకు నడుము బిగించినాడు.తిక్కనకు నన్నయపై గల భక్తీ తన భారతాదిలో ప్రకటించుకొని యున్నాడు. నన్నయ భారత అవతారికలో “అవిరళ జపహోమ తత్పరునిగా “పేర్కొన్నాడు.ఈవిషయము నన్నయగారి యజ్ఞాసక్తిని తెలియజేయుచున్నది. ప్రసిద్ధ కవి చరిత్రకారులు “కవితరంగిణి “కర్త చాగంటి శేషయ్య ఈవిషయమును చర్చించి త్రోసివేయ లేక పోయిరి.”రాజరాజనరేంద్రుని అనంతరము నన్నయ తణుకులో స్థిర నివాసమేర్పరచుకొని యజ్ఞము చేసి యుందురని “తమ అభిప్రాయమును వెల్లడించిరే కాని శాసనా ధారములను, కవి హక్కును కాదనలేక పోయిరి. “నన్నయ యజ్ఞము చేసి యున్నచో అతడు “నన్నయ సోమయాజి”కావలయును కదా! ఇది కొందరి సందేహము! ఆకాలమునాటి పరిస్థితులను అవగాహనము చేసికోన్నచో ఈ సందేహము నివృత్తము కాగలదు! నన్నయ తనను గూర్చి చెప్పుకోనుటలో చాల గంభీరముగా నుండువాడు! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “నన్నయ గారి గంభీర శైలికి వారి గంభీర స్వభావమే కారణము “అని పేర్కొని యున్నారు. తమ సామర్ధ్యమును గూర్చి పేర్కొన్న, ”సారమతిన్....అనుపద్యమును ఎవరో చెప్పినట్లు వ్రాసుకొన్నారు. “నేనుభాయకావ్య ప్రౌధి దీపించు శిల్పమునన్ పారగుడన్ కళావిదుడ” అని తిక్కనాదుల వలె “నేను” అని వ్రాసికొని యుండలేదు. అట్టివాడు నేను “యజ్ఞము చేసినాను “ అనువిషయమును ప్రకటించు “సోమయాజి “బిరుదము ధరించునా ? అదియును గాక ఆకాలములో బౌద్ధ ప్రాబల్యము తగ్గినది. ఆంధ్రుడైన కుమారిలభట్టు కృషిఫలితముగా వైదిక మతము వైదిక కర్మలు పునరుద్ధ రింపబడినవి. మహారాజులు –సామంతులు కూడ “ అగ్ని, ష్తోమ-అగ్నిచయన –వాజపేయ-బహుసువర్ణ –పుండరీక –అశ్వమేధ అవభ్రు త స్నాన పవిత్రీకృత శరీరులు “అగుచుండగా కర్మిష్టి యైన వేద వేదాంగ కోవిదుడు యజ్ఞము చేయుట సర్వ సాధారణ విషయము. వైదిక మార్గ నిష్టతో జీవించుట కుల బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేయుట చెప్పుకొనదగినది కాదు. గంభీర స్వభావుడైన నన్నయ ప్రవృత్తికి విరుద్ధము. ఈ కారణములుగా నన్నయ తనను సోమయాజిగా ప్రకటించుకొని యుండలేదు! అయినచో తిక్కన తనను “బుధారాధనవిరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని యేల ప్రకటించుకొనెను? అని కొందరు ప్రశ్నించు చున్నారు. తిక్కన తనను గూర్చి చెప్పుకొనుటలో సాత్వికాహం కారముతో వేలిగ్రక్కువాడు! “నేనుకళావిదుడను! ఆంధ్రావళి మోదం బొరయునట్లుగ “వ్రాయగలను” అని చెప్పుకొన్న స్వభావమే తిక్కనచే అట్లు చెప్పించింది. నన్నయ గారి కాలమునకు సుమారు 200 సం!!లే వ్యత్యాసమున్నది. అయినను మనోభావములు చాల మారినవి. రామానుజుల భక్తీ సిద్ధాంత ప్రచారములు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుల వీర శైవ మత ప్రచారములు వెల్లువలై ప్రవహించినవి. జనసామాన్యములో యజ్ఞయాగాదుల యందు ఆదరణము తగ్గిపోయినది అద్వైత సిద్ధాంతము ప్రబోధములు ఆకాశావీధులలో మార్మ్రోగి విద్యాధికులను సైతము వైదిక కర్మలనుండి విముఖులను జేసినవి!. యజ్ఞము చేయుట సాహస కార్యముగా ఎంచు కాలము సంప్రాప్తమైనది. ఆ కాలములో యజ్ఞము చేయుట ఒక విశేషము. ఆ విశిష్టతను అతని స్వభావమును బట్టి ప్రకటించుకొన్నాడు.నన్నయ స్వభావమును బట్టియు, ఆయన ఉన్న కాలమును బట్టియు సోమయాజిగా ప్రకటించి యుండలేదు. రాజరాజ నరేంద్రుని కులబ్రాహ్మణుడు యజ్ఞము చేసినచో గౌతమీ తీరమున రాజమహేంద్రవరములో చేయవలెను!మారుమూల గ్రామమున చిన్ని యేటి యొడ్డున చేసియుండునా! చరిత్ర పరిశీలించినచో రాజరాజ వేగిరాజ్యాది పాటి యనియు, అతడు నిరవద్యపురం (నిడదవోలు ) లో రాజధాని నేర్పాటు చేసికొని పరిపాలించినట్టు తెలియుచున్నది.రాజమహేంద్రవరములో ఘటికా స్థానము (విశ్వవిద్యాలయం) మాత్రమే ఉండేడిదనియు అప్పుడప్పుడు రాజరాజ మహేంద్ర విభవముతో పేరోలగ మున్నట్లు స్పష్ట మగును. భారతావతారిక కూడా ఈవిషయమునే ధ్రువీకరించు చున్నది. నన్నయ కాలమునాటికే రాజమహేంద్రపురము నిర్మింపబడియున్నచొ నందంపూడి శాసనములోగాని, భారత ఆశ్వాసాంత పద్యములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి రాకపోదు. “దక్షిణ దేశపు శాసనములు”అనుపేరుతో ప్రభుత్వము ప్రకటించిన 6 వ వాల్యూం 669 రు. శాసనములో రాజ మహేంద్ర పుర ప్రసక్తి యున్నది. ఈ శాసనము 14 వ శాతాబ్దమునాటిది. దీనినిబట్టి రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములో రాజమహెంద్ర పురము ఎర్పడ లేదనియు, అదియొక విశ్వవిద్యాలయ స్థానమనియు, అచ్చట రాజరాజు సభలు చేయుచు కవి పండితులను గౌరవించెడి వాడనియు తెలియుచున్నది. నన్నయ పేర్కొన్న “పరమవివేకసౌరభ విభాసిత సత్సభాంతరము”ఇయ్యదియే అని గ్రాహ్యము. రాజేంద్ర చోళుడు (రాజరాజ నరేంద్రుని మేనమామ) తన మేనల్లుని రాజ్యమున ప్రతిష్టించుటకై చేసిన యుద్ధములలో గోదావరి ప్రసక్తి యున్నదేకాని, రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషిక్తుని చేసినట్లు 1022శాసనములో గాని, ”తిరువెళంగాడు “ “కొట్టేశ్వరం” “చర్ల” మడకసిర శాసనములలో గాని చాళుక్య రాజుల విజయ ప్రసంసాత్మకములైన మరి యే శాసనములలో గాని రాజమహేంద్ర పుర ప్రసక్తి లేదు! ఈ కారణముగా నన్నయ యజ్ఞము చేయుట భారతాంధ్రీకరణ రచనము, రాజమహేంద్రవరంలో జరుగలేదని ధృవీకరింప బడు చున్నది. అయినచో యజ్ఞము, భారతాంధ్రీకరణము ఎక్కడ జరిగినవి ? నన్నయ తరువాత పృధు చరిత్ర కారుడు “నన్నయ భట్టు యజనంబోనరించిన చోట జమ్మిచేట్టున్నది తణుకు తూర్పున “అను పద్యమును బట్టి నన్నయ తణుకు తూర్పున యజ్ఞము చేసినట్లు తెలియుచున్నది. భారత అవతారికలోని “అవిరళ జపహోమ తత్పరు” అను విశేషణము నన్నయ జన్మము చేసిన విషయమును దృఢ పరచుచున్నది..చాళుక్యరాజులలో మొదటి చాళుక్య భీముడు ఆదిగా అందరును నిరవద్య (నిడదవోలు ) పురమున నున్నట్లు శాసనాధారాములున్నవి.భారతములో నన్నయ రాజరాజును “నిరవద్య నరేశ్వర””నిరవద్య యువతీ మన్మధ “”నిరవద్య రావిప్రభ” అని సంబోధించి యుండెను.ఈ సంబోధనములను బట్టి రాజరాజనరేంద్రుడు నిరవద్య పురము (నిడదవోలు ) లో నివసించినట్లు గ్రహింపనగును.ఈ నిరవద్య ప్రాంతమునకు “మలయము “ అను పేరున్నది. నన్నయ భారత షష్టాశ్వాసాంత పద్యములో “మలహరినాధా “ అని సంబోధించాడు.నందమూరు శాసనములో “యస్య పారే మలాపహా “ అని పేర్కొనబడెను. ఈ “మలహారి “ మరియొక నదితో కలిసి గోస్తనిగా ఏర్పడి తణుకును అంటి ప్రవహించుచున్నది.శాసనములలో ఈనది “పావనవారము “ “పానారము” అని వ్యవహరింపబడేను.ఈపావనవారము ప్రక్క ప్రాత సంతపేట భాగము పూర్వమొక సరస్సు ఉన్న్ట్లును, దానికి “పుష్కరిణిగా “వ్యవహారమున్నట్లు చెప్పుకొని యున్నాము.దానికి తూర్పుననే నన్నయ యజ్ఞము నిర్వహించెను అనుట నిర్వివాదము. ఈ పరిసర ప్రాంతములు అనూచానముగా వేద-శౌత –స్మార్త విద్యాకోవిదులైన బ్రాహ్మణులకు ఆలవాలములు.ఈనాటికిని ఇరగావారము, ముక్కామల, ఖండవల్లి గ్రామములలో యజ్ఞవిర్వహణ దక్షులు, ఘనాపాఠీలు, ఈ ప్రాంతమునందున్నారు.ఈవాతావరణములో పెరిగిన నన్నయ “అవిరళ జపహోమ తత్పరుడ “గుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.యజ్ఞము చేయుట యన్నది సంధ్యావందనము చేయుతవంటిదే. భీమనభాట్టు-కొమ్మనలు ఎవరు? భీమనభాట్టు “తణుకు”వాడని అతని కుమారుడు “అయ్యన్న” వేయించిన దాక్షారామ శాసనము వలన తెలియుచున్నది. ఆనాటి నుండి మొన్న మొన్నటివరకును వృత్తులు వంశ పారంపర్యములే. తాతపేరు మనుమనికి పెట్టుట ఈనాటికిని ఆచారమే! ఈ ధ్రుక్పధముతో శాసన సత్యములను చరిత్ర కారులు పరిసీలించిరి. రాజరాజ నరేంద్రుని తండ్రి విమలాదిత్యుడు, అతడు వేసిన “రణస్తిపూడి” శాసన లేఖకుడు భీమనభట్టు. విమలాదిత్యుని ముందు శాసనకర్త కూడా భీమభట్టే” కర్త శాసన కావ్యస్య భీమసూరి శిరోమణి :” అని వ్రాసికొన్నాడు, రాజాజ్ఞల లిఖిత మొనర్చు మంత్రికి “సందివిగ్రహి “ అని పేరు. విమలాదిత్య కాలములోను, అంతకు ముందు రాజు కాలములోను, భీమభట్టు శాసనములలో కన్పించు చున్నాడు. (తణుకులో భీమేశ్వరుడు దేవుడు కదా! ఆదైవ నామధేయమే ఇతనిది.) విమలాదిత్య తనూజుడైన రాజరాజ నరేంద్రుని కాలములోని నందంపూడి శాసనకర్త నన్నయభట్టు. క్రీ! శ! 1072నాటి విజయాదిత్యుని శాసనములో “భీమః శ్రీమదమాత్య కృతని పుణో “ అనియున్నది. ఈ భీమభట్టు నన్నయ కుమారుడు. విమలాదిత్యుని కాలములో “భీమభాట్టు”శాసనకర్త! రాజరాజనరేంద్రుని కాలములో “నన్నయభట్టు “ శాసనకర్త! విజయాదిత్యుని కాలములో నన్నయభట్టు (మనుమడు ) శాసనకర్త! ఈ విషయమును చాగంటి శేషయ్య (కవితరంగిణి కర్త ) మొదలుగా చరిత్ర కారుల నిర్ణయము. నన్నయ మనుమడు “కొమ్మన “ క్రీ! శ! 1122లో వేయించిన ద్రాక్షారామ శాసనము SS S.I.I VOL IV.1208 గా ముద్రింపబడింది. “భీమేశ్వర మహాదేవరకు మకర మాసమున ఉత్తరాయణ సంక్రాంతి నిమిత్తమున పావనవారమున తణుకు కొమ్మన ప్రేగ్గడ్లు తమ తండ్రి భీమన ప్రేగ్గడ్ల కు తమ తల్లి దొమ్మాసానికి ధర్మార్ధము గానుం బెట్టిన “ఇత్యాది. కొమ్మన యనగా నన్నయ మనుమడు చివరిదశలో జన్మభూమికి చేరి ఈశాసన ము వేయించి యుండును.ఈ కొమ్మన ప్రెగ్గడ సప్త సంతానములలో ప్రశస్తమైన చెరువును ప్రజాక్షేమమునకై త్రవ్వించెను.అదియే పెద్ద చెరువుగా ఈనాటికిని తణుకులో “కొమ్మాయిచెరువుగా “తీయని జలముతో అలరారుచున్నది.”ఇన్ని ఆధారములతో నన్నయ-భీమన-కొమ్మనల జీవితములు (మన తణుకు తో పానారితో నిత్యపుష్కరిణితో ) ముడిపడియున్నవని సహేతుకముగా మనవి చేయుచున్నాము. విజ్ఞులు గ్రహింప గలరు. (క్రీ! శే! సారంగు లక్ష్మీ నరసింహారావు గారి “నన్నయ “ అను పరిశోధక గ్రంథముఆధారముగా ) బెంగుళూరు ప్రొఫెసర్ టి.వి.సుబ్బారావు 10-04-1995 ఆంధ్ర శాఖ, బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ --> ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="200px"> బొమ్మ:నన్నయ భట్తకర పీఠం ఆధ్వర్యంలో మన్నే సత్యనారాయణ నవల ఆవిష్కరణ.JPG|''తూర్పు వలస'' నవల ఆవిష్కరణ బొమ్మ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం లో జరిగిన శ్రీదేవీ వైభవం ప్రసంగం.jpg|ఈమని వెంకట రామచంద్ర ఘనాపాఠి సన్మానం బొమ్మ:Aqua Y2 Ultra 20160628 183826.jpg|శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం కార్యక్రమం </gallery> ==మూలాలు, బయటి లింకులు, వనరులు== * 28-03-15 నాటి పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 3 పేజీలో పీఠం గురించిన వ్యాసం * పీఠం గురించిన సమాచారం [https://web.archive.org/web/20150731212551/http://sarasabharati-vuyyuru.com/2013/11/28/%e0%b0%a4%e0%b0%a3%e0%b1%81%e0%b0%95%e0%b1%81-%e0%b0%a8%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%af-%e0%b0%ad%e0%b0%9f%e0%b1%8d%e0%b0%9f%e0%b0%be%e0%b0%b0%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b1%80%e0%b0%a0/ సరసభారతి] లో * https://web.archive.org/web/20160306234702/http://andhraamrutham.blogspot.in/2014/11/blog-post_28.html (నన్నయభట్టారక పీఠంలో శంకర నారాయణ గారిచే హాస్యావధాన కార్యక్రమము) * http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927090333/http://newstime.in/index.php?page=news&id=2293 |date=2015-09-27 }} http://epaper.andhrabhoomi.net/articledetailpage.aspx?id=3017513{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:1931 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాసంస్థలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంథాలయం]] im4f0ax8sexaxeo9n2d9z5xhc7mwy3u 0 211571 4941523 3260701 2026-08-22T07:22:25Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4941523 wikitext text/x-wiki [[File:Battle of Düna, 1701.png|thumb|డేనియల్ స్టావర్ట్ చేత డానా ను దాటడం]] '''1701''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] యొక్క మామూలు సంవత్సరము. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> |[[1698]] [[1699]] [[1700]] - 1701 - [[1702]] [[1703]] [[1704]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[1709లు]] [[1700లు]] - '''[[1710లు]]''' - [[1720లు]] [[1730లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[17 వ శతాబ్దం]] - '''[[18 వ శతాబ్దం]]''' - [[19 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == * [[జనవరి 12]]: నెదర్లాండ్స్ లో కొన్ని ప్రాంతాలు భాగాలు [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్ను]] అవలంబించం మొదలుపెట్టాయి. * [[జనవరి 28]]: చైనా తుఫాను డార్ట్సెడో . * [[జనవరి]]: రాబర్ట్ వాల్పోల్ ఇంగ్లాండ్ పార్లమెంటులో ప్రవేశించాడు. త్వరలోనే [[ విగ్ (బ్రిటిష్ రాజకీయ వర్గం)|విగ్]] విధానానికి ప్రతినిధిగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు . * [[మార్చి 9]]: సఫావిడ్ దళాలు మూడేళ్ల ఆక్రమణను ముగించి బాస్రా నుండి వెనక్కి వెళ్లాయి. {{Sfn|Matthee|2006b}} * [[మార్చి]]: స్పానిష్ వారసత్వ యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఇది [[1700]]లో లూయిస్ XIV అతని మనవడు అంజౌకు చెందిన ఫిలిప్ తరపున, స్పానిష్ కిరీటాన్ని అంగీకరించినందుకు అంతర్జాతీయంగా జరిగిన ప్రతీకారమే ఈ యుద్ధం. హోలీ రోమన్ చక్రవర్తి అయిన లియోపోల్డ్ I, గ్రేట్ బ్రిటన్, నెదర్లాండ్స్, డెన్మార్క్, పోర్చుగల్, సావోయ్, ప్రష్యాలతో గ్రాండ్ అలయన్సును ఏర్పాటు చేశాడు. లూయిస్ XIV ఫ్రాన్స్‌ను స్పెయిన్, [[బవేరియా|బవేరియాలతో]] మిత్రపక్షంగా నిలబెట్టాడు. * తేదీ తెలియదు: ఆంగ్ల వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త జెథ్రో తుల్ విత్తనాలను వరుసలలో నాటడానికి ఒక డ్రిల్‌ను కనుగొన్నాడు. * * == జననాలు == * [[నవంబర్ 27]]: అండర్స్ సెల్సియస్ స్వీడిష్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త. ఉష్ణోగ్రతయొక్క ఒక కొలమానాన్ని ఇతని పేరు మీద [[సెల్సియస్]] అని పిలుస్తారు. (మ.1744) == మరణాలు == * == పురస్కారాలు == == మూలాలు == <references /> {{18వ శతాబ్దం}} * {{cite encyclopedia | title = Iraq iv. Relations in the Safavid period | last = Matthee | first = Rudi | url = http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-iv-safavid-period | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica (Vol. XIII, Fasc. 5 and Vol. XIII, Fasc. 6) | pages = 556–561 | location = New York | year = 2006b }} [[వర్గం:1701|*]] [[వర్గం:1700లు]] 6q2d9zh4zfd9lwix9mrka6q0ugwsdfs 4941524 4941523 2026-08-22T07:24:06Z యర్రా రామారావు 28161 4941524 wikitext text/x-wiki [[File:Battle of Düna, 1701.png|thumb|డేనియల్ స్టావర్ట్ చేత డానా ను దాటడం]] '''1701''' [[గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు]] మామూలు సంవత్సరం. {| align="right" cellpadding="3" class="toccolours" width = "350" style="margin-left: 15px;" |- | align="right" | <small>'''సంవత్సరాలు:'''</small> |[[1698]] [[1699]] [[1700]] - 1701 - [[1702]] [[1703]] [[1704]] |- | align="right" background = "white" | <small>'''[[దశాబ్దాలు]]:'''</small> | [[1709లు]] [[1700లు]] - '''[[1710లు]]''' - [[1720లు]] [[1730లు]] |- | align="right" | <small>'''[[శతాబ్దాలు]]:'''</small> | align="left" | [[17 వ శతాబ్దం]] - '''[[18 వ శతాబ్దం]]''' - [[19 వ శతాబ్దం]] |} == సంఘటనలు == * [[జనవరి 12]]: నెదర్లాండ్స్ లో కొన్ని ప్రాంతాలు భాగాలు [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్ను]] అవలంబించం మొదలుపెట్టాయి. * [[జనవరి 28]]: చైనా తుఫాను డార్ట్సెడో . * [[జనవరి]]: రాబర్ట్ వాల్పోల్ ఇంగ్లాండ్ పార్లమెంటులో ప్రవేశించాడు. త్వరలోనే [[ విగ్ (బ్రిటిష్ రాజకీయ వర్గం)|విగ్]] విధానానికి ప్రతినిధిగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు . * [[మార్చి 9]]: సఫావిడ్ దళాలు మూడేళ్ల ఆక్రమణను ముగించి బాస్రా నుండి వెనక్కి వెళ్లాయి. {{Sfn|Matthee|2006b}} * [[మార్చి]]: స్పానిష్ వారసత్వ యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఇది [[1700]]లో లూయిస్ XIV అతని మనవడు అంజౌకు చెందిన ఫిలిప్ తరపున, స్పానిష్ కిరీటాన్ని అంగీకరించినందుకు అంతర్జాతీయంగా జరిగిన ప్రతీకారమే ఈ యుద్ధం. హోలీ రోమన్ చక్రవర్తి అయిన లియోపోల్డ్ I, గ్రేట్ బ్రిటన్, నెదర్లాండ్స్, డెన్మార్క్, పోర్చుగల్, సావోయ్, ప్రష్యాలతో గ్రాండ్ అలయన్సును ఏర్పాటు చేశాడు. లూయిస్ XIV ఫ్రాన్స్‌ను స్పెయిన్, [[బవేరియా|బవేరియాలతో]] మిత్రపక్షంగా నిలబెట్టాడు. * తేదీ తెలియదు: ఆంగ్ల వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త జెథ్రో తుల్ విత్తనాలను వరుసలలో నాటడానికి ఒక డ్రిల్‌ను కనుగొన్నాడు. == జననాలు == * [[నవంబర్ 27]]: అండర్స్ సెల్సియస్ స్వీడిష్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త. ఉష్ణోగ్రతయొక్క ఒక కొలమానాన్ని ఇతని పేరు మీద [[సెల్సియస్]] అని పిలుస్తారు. (మ.1744) == మరణాలు == == పురస్కారాలు == == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == * {{cite encyclopedia | title = Iraq iv. Relations in the Safavid period | last = Matthee | first = Rudi | url = http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-iv-safavid-period | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica (Vol. XIII, Fasc. 5 and Vol. XIII, Fasc. 6) | pages = 556–561 | location = New York | year = 2006b }} {{18వ శతాబ్దం}} [[వర్గం:1701|*]] [[వర్గం:1700లు]] sdvsms4gw2vf0zr0tki6mfr5sj7sphn 0 220364 4941309 4298414 2026-08-22T01:39:49Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941309 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = లాన్స్ నాయక్ హనుమంతప్ప |image = Lance naik hanumanthappa.jpg |image size = 250px |birth_date = 1983 |nationality = భారతీయుడు |death_date = [[ఫిబ్రవరి 11]] [[2016]] }} '''లాన్స్ నాయక్ హనుమంతప్ప కొప్పడ్''' భారతీయ సైనికుడు. 2016 లో సియాచెన్ హిమానీనదంపై వచ్చిన మంచు ఉప్పెనలో గాయపడి మరణించాడు. ==సియాచెన్ లో ప్రమాదం== భారత్-పాక్ సరిహద్దులోని సియాచెన్‌లో 2016 లో మంచు చరియలు విరిగిపడడంతో వచ్చిన ఉప్పెనలో (అవలాంచ్) చిక్కుకు పోయిన పది మంది సైనికుల్లో హనుమంతప్ప ఒకడు. ఆరు రోజుల పాటు గడ్డకట్టిన మంచులో 35 అడుగుల లోతున కూరుకుపోయి బతికి బయటపడ్డాడు. ఊహకు కూడా అందని ఇది నిజంగా సాధ్యమైంది. సియాచెన్ ప్రమాదంలో గల్లంతైన పది మంది సైనికులు చనిపోయినట్టేనని ఆర్మీ అధికారులు ప్రకటించారు. మంచులో చిక్కుకుపోయిన జవాన్ల కోసం చేపట్టిన గాలింపు చర్యల్లో హనుమంతప్ప కొన ఊపిరితో భద్రత బలగాలకు [[ఫిబ్రవరి 8]] న కనిపించాడు. అతనిని వెంటనే రక్షించి భద్రత బలగాలు సైనిక ఆస్పత్రిలో చేర్పించాయి. ఐసీయూలో చికిత్సనందించిన హనుమంతప్ప అప్పటికి కోమాలో ఉన్నట్లు వైద్యులు తెలిపారు. అతను 35 అడుగుల లోతులో -45° గడ్డకట్టే మంచులో ఆరు రోజులపాటు ఉన్నాడు. 19,600 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న వారిపై మంచు చరియలు విరిగి పడి 6 రోజుల పాటు అందులోని కూరుకుపోయారు.<ref>https://twitter.com/ibnlive/status/697426320637054978</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/india/How-Lance-Naik-Hanumanthappa-Koppad-defied-certain-death-at-Siachen/articleshow/50925655.cms</ref><ref>http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/siachen-avalanche-survivor-lance-naik-hanamanthappa-critical/</ref> అతనికి సంబంధించిన ఏ అంగమూ పనిచేయడం లేదని వైద్యులు తెలిపారు. నిమోనియా కారణంగా రెండు ఊపిరితిత్తులూ దెబ్బతిన్నాయని తెలిపారు. మెదడుకు ఆక్సిజన్ అందడం లేదన్నారు. ఆయన ఆరోగ్య పరిస్థితి విషమించిందని వైద్యులు వెల్లడించారు.<ref>http://www.thehindu.com/news/national/soldier-rescued-from-siachen-glacier-admitted-to-delhi-hospital/article8212271.ece</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/india/siachen-miracle-yoga-and-a-lucky-air-pocket-saved-lance-naik-hanumanthappa_1854187.html</ref> చివరికి హనుమంతప్ప చికిత్స పొందుతూ మరణించాడు ==యోగా ట్రైనర్ కావడం వల్లే== [[సియాచెన్ హిమానీనదం|సియాచెన్]]‌లో మంచులో చిక్కుకుపోయి ఆరు రోజుల తర్వాత బతికి బయటపడిన హనుమంతప్ప యోగా ట్రైనర్ అని సైన్యం తెలిపింది. హనుమంతప్ప సైనికులకు యోగా శిక్షణ ఇచ్చేవాడు. ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో శ్వాస నియంత్రణ చేసే విద్య తెలిసినందువల్లే 122 గంటలపాటు ఆయన తన ప్రాణాన్ని నిలుపుకోగలిగాడు. మైనస్ 55 డిగ్రీల సెల్సియస్‌లో ఉద్యోగ విధులు నిర్వర్తిస్తున్న హనుమంతప్ప యోగాలో అనులోమ్ విలోమ్ ప్రక్రియ తెలిసినవాడు. తద్వారా తక్కువ ఆక్సిజన్ ఉన్నా ప్రాణం నిలుపుకోగలిగే అవకాశం ఉంటుంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.andhrajyothy.com/Artical?SID=205510 |title=హనుమంతప్ప యోగా ట్రైనర్ కావడం వల్లే మంచులో 122 గంటలు ప్రాణం నిలుపుకున్నాడు 10-02-2016 |access-date=2016-02-11 |archive-date=2016-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213040340/http://www.andhrajyothy.com/Artical?SID=205510 |url-status=dead }}</ref> ==కెరీర్== కర్ణాటకకు చెందిన హనుమంతప్ప 2002 అక్టోబరు 25న మద్రాస్ రెజిమెంట్‌లోని 19వ బెటాలియన్‌లో జవానుగా చేరాడు. 2003 నుంచి 2006 వరకు జమ్మూకశ్మీర్లోని మాహోర్‌లో పనిచేశాడు. సరిహద్దుల గుండా ఉగ్రవాదుల చొరబాట్లను అడ్డుకోవడంలో సాహసోపేతంగా పనిచేశాడు. ఆ తరువాత 54వ రాష్ట్రీయ రైఫిల్స్ (మద్రాస్) లో పనిచేస్తానని ముందుకువచ్చాడు. అక్కడ 2008 నుంచి 2010 వరకు ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ఆపరేషన్స్‌లో అత్యంత చురుగ్గా పాల్గొన్నాడు. 2010 - 2012 మధ్య ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో పనిచేశాడు. అక్కడ బోడోలాండ్, అల్ఫా తీవ్రవాదులుకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన ఆపరేషన్స్‌లో పాల్గొన్నాడు. 2015 అక్టోబరు నుంచి సియాచెన్ గ్లేసియర్‌లో విధుల్లో ఉన్నాడు. డిసెంబరు 2015లో ఆయనను ఇంకా ఎత్తైన పోస్ట్‌కు పంపించాలని నిర్ణయించారు. దాంతో, 19,500 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న క్యాంప్‌కు వెళ్లాడు.<ref>[http://www.sakshi.com/news/national/sonia-letter-to-hanumantappas-mother-312973 విషమంగానే వీర జవాను Sakshi February 11, 2016]</ref> ==అస్తమయం== ఆయన ప్రాణాలు కాపాడేందుకు ఢిల్లీలోని ఆర్మీ రీసెర్చ్ అండ్ రిఫరల్ ఆస్పత్రి వైద్యులు తీవ్రంగా ప్రయత్నించినా ఫలితం లేకపోయింది. [[ఫిబ్రవరి 11]] [[2016]] గురువారం ఉదయం 11:45 గంటలకు హనుమంతప్ప కన్నుమూశాడు.<ref>[http://www.sakshi.com/news/national/lance-naik-hanumanthappa-dies-313117 జవాన్ హనుమంతప్ప కన్నుమూత Sakshi February 11, 2016]</ref> ==మూలాలు== {{reflist|30em}} ==ఇతర లింకులు== * [https://www.youtube.com/watch?v=BKt1bUw4u0s Miracle in Siachen "Lance Naik Hanumanthappa Koppad" Alive] * http://www.hindustantimes.com/analysis/a-question-about-siachen-hero-s-death-why-are-our-soldiers-dying/story-PQEmmZuumIgGuMChGTp70L.html * http://www.ibnlive.com/news/india/air-pocket-how-lance-naik-hanamanthappa-cheated-death-in-siachen-1201152.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211113613/http://www.ibnlive.com/news/india/air-pocket-how-lance-naik-hanamanthappa-cheated-death-in-siachen-1201152.html |date=2016-02-11 }} {{Authority control}} [[వర్గం:2016 మరణాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1983 జననాలు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] qxhb1vo7gtzdb7seogpo5rja4ztub3n 0 223226 4941528 4905228 2026-08-22T07:46:04Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4941528 wikitext text/x-wiki {{Infobox famine | famine_name = <!-----Overrides {{PAGENAME}}, do not use without careful consideration-----> | famine_name_in_local = পঞ্চাশের মন্বন্তর | image_1 =Bengal famine 1943.png | image_title_1 = | image_width_1 = 200px | image_2 = | image_title_2 = | image_width_2 = | country = [[బ్రిటీషు రాజ్|బ్రిటిషు ఇండియా]] | location = [[బెంగాల్]] | coordinates = <!-----(use {{coord}})-----> | period = 1943–44 | excess_mortality= <!-----Deaths directly due to famine starvation-----> | from_disease = <!-----Indirect famine deaths from subsequent diseases-----> | total_deaths = 1.5 to 4 మిలియన్లు | death_rate = <!-----Death rate----> | observations = Policy failure, war | relief = <!-----Examples: 1 million tons of grain, no relief, etc-----> | food_situation = <!-----Net food imports, examples: 10 million tons of wheat, can be negative for repressive regimes/genocide cases-----> | consequences = <!-----Political consequences, example: Indian independence movement intensified, etc-----> | memorial = <!-----link to the memorial website or location of memorial, example: Ireland's Holocaust mural is located on the Ballymurphy Road, Belfast.-----> | preceded = <!-----Example: Orissa famine of 1866-----> | footnotes = <!-----Test footnote-----> }} '''1943 నాటి బెంగాల్ కరువు''' [[జపాన్]] [[బర్మా]]ను ఆక్రమించిన కాలంలో [[బ్రిటీష్]] పరిపాలనా కాలం నాటి [[బెంగాల్ ప్రావిన్స్]] (నేటి [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[బంగ్లాదేశ్]] [[ఒడిశా]], [[బీహార్]]లు కలిసిన ప్రాంతం)కు వాటిల్లిన తీవ్రమైన కరువు. ఆకలి చావులు, పోషకాల లోపం, సంబంధిత రోగాలను పరిగణించగా 6 కోట్ల 30లక్షల మంది [[బెంగాల్]] జనాభాలో, దాదాపుగా 30లక్షల మంది కరువు వల్ల మరణించారు,{{sfn|Sen|1981|p=203}}{{sfn|Lazzaro}} మరణించినవారి సంఖ్యను గురించి అంచనాలు 15 లక్షల నుంచి 40 లక్షల నడుమ ఉన్నాయి.{{sfn|Myers}} దాదాపు సగం మంది బాధితులు 1943 డిసెంబరులో ఆహారం లభించాకా వచ్చిన జబ్బుల వల్ల మరణించారు. See <ref>లభిస్తున్న సమాచారం, దాని సమీక్షల కొరకు {{harvnb|Dyson|Maharatna|1991}} చూడండి</ref> సాధారణంగా ఆహారం పండించడం విపరీతంగా తగ్గి, బెంగాల్ నుండి ఎగుమతులు రెట్టింపు కావడంతో ఈ స్థితి ఏర్పడ్డదని భావిస్తారు. {{sfn|Biswas}} ఐతే [[అమర్త్య సేన్]] ప్రకారం 1943లో ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి ఏమీ తగ్గకపోగా 1941తో పోలిస్తే పెరిగింది.{{sfn|Myers}} గత బెంగాల్ కరువుల్లానే, అత్యధిక మరణాల నిష్పత్తి అతిపేద వర్గాలలో కాకుండా చేతివృత్తులవారు, చిరు వ్యాపారుల వర్గంలో నమోదైంది. కరువు కాలంలో ప్రజలు తమవద్ద ఉన్న డబ్బంతా ఆహార ధాన్యాలకే ఖర్చుచేయడంతో, చేతివృత్తులు, చిరువ్యాపారాల వారికి వృత్తి లేకుండా అయిపోయింది. దాంతో వారు పూర్తిగా కరువు పాలబడ్డారు.{{sfnm|1a1=Frere|1y=1874|2a1=Hunter|2y=1873|3a1=Bengal Administration|3y=1897|4a1=Mahalanobis|4a2= Mukherjea|4a3=Ghosh|4y=1946}} కరువు సామాజిక, ఆర్థిక విధ్వంసానికి కూడా కారణమైంది, లక్షలాది కుటుంబాలు విచ్ఛిన్నమైపోయాయి.{{sfn|Greenough|1982}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[డొక్కల కరువు]] (గుంటూరు కరువు లేదా నందన కరువు) * [[దక్షిణ భారత కరువు 1876–1878]] * [[భారతదేశంలో కరువు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commons category|Bengal famine 1943}} *[http://www.saadigitalarchive.org/theme/remittances-relief Bengal Famine materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)] *[http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/86383/jsmuk_1.pdf Hungry Bengal - War, Famine, Riots, and the End of Empire 1939-1946] {{DEFAULTSORT:1943 బెంగాల్ కరువు}} * {{cite book |last=Greenough |first=Paul R. |date=1982 |title=Prosperity and Misery in Modern Bengal: The Famine of 1943–1944 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-503082-2}} * {{cite journal |last1=Dyson |first1=Tim |last2=Maharatna |first2=Arup |date=September 1991 |title=Excess mortality during the Great Bengal Famine: A Re-evaluation |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=28 |issue=3 |pages=281–97 |doi=10.1177/001946469102800303 |s2cid=143627077}} [[వర్గం:బ్రిటిషు భారతదేశంలో కరువులు]] [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో కరువులు]] p3x41n8pt5pak9w7cix4xsd6634yo34 0 223801 4941510 4940824 2026-08-22T07:02:39Z యర్రా రామారావు 28161 4941510 wikitext text/x-wiki '''1933–34 మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case) అనేది [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో]] బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం ప్రముఖ భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులపై నడిపించిన ఒక రాజకీయ విచారణ. నిందితులపై దేశద్రోహం (sedition), హింసను ప్రేరేపించడం, అలాగే అప్పటి [[బెంగాల్]] గవర్నర్ జాన్ అండర్సన్ [[John Anderson|ను]] హత్య చేయడానికి కుట్ర పన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు [[1933]]-[[1934]] మధ్యకాలంలో విచారణకు వచ్చిన ప్రఖ్యాత కుట్ర కేసు. మద్రాసు పోలీసులు పలువురు దేశభక్తులైన యువకులపై మోపిన కుట్రకేసును మద్రాసు మేజిస్ట్రేటు కోర్టులోనూ, ఆపైన మద్రాసు హైకోర్టులోనూ విచారించారు. 1933–34లో, [[కె.కామరాజ్|కామరాజ్]] పై అప్పటి బెంగాల్ గవర్నర్ జాన్ ఆండర్సన్ హత్య చేయడానికి జరిగిన కుట్రలో భాగస్వామిగా ఉన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన '''మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case)లో భాగంగా విచారణకు వచ్చింది. ఆయుధాలను సరఫరా చేసినట్లు కామరాజ్‌పై ఆరోపణలు చేసినప్పటికీ, తగిన ఆధారాలు లభించకపోవడంతో 1935లో ఆయన నిర్దోషిగా విడుదలయ్యారు.{{sfn|Kandaswamy|2001|p=36]}} == అభియోగాలు == [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]]లోనూ, ఇతర స్వాతంత్రోద్యమాల్లోనూ పాల్గొని రాజకీయ నేరాల క్రింద 1932లో తిరుచినాపల్లి జైలులో ఉన్న పలువురు ఆనాటి యువకులపై ఈ కుట్ర కేసును పోలీసులు మోపారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1933]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం]] s898xbv1hg8zd4e3edbslw3p1x0hz0b 4941511 4941510 2026-08-22T07:03:11Z యర్రా రామారావు 28161 4941511 wikitext text/x-wiki '''1933–34 మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case) అనేది [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో]] బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం ప్రముఖ భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులపై నడిపించిన ఒక రాజకీయ విచారణ. నిందితులపై దేశద్రోహం (sedition), హింసను ప్రేరేపించడం, అలాగే అప్పటి [[బెంగాల్]] గవర్నర్ జాన్ అండర్సన్ [[John Anderson|ను]] హత్య చేయడానికి కుట్ర పన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు [[1933]]-[[1934]] మధ్యకాలంలో విచారణకు వచ్చిన ప్రఖ్యాత కుట్ర కేసు. మద్రాసు పోలీసులు పలువురు దేశభక్తులైన యువకులపై మోపిన కుట్రకేసును మద్రాసు మేజిస్ట్రేటు కోర్టులోనూ, ఆపైన మద్రాసు హైకోర్టులోనూ విచారించారు. 1933–34లో, [[కె.కామరాజ్|కామరాజ్]] పై అప్పటి బెంగాల్ గవర్నర్ జాన్ ఆండర్సన్ హత్య చేయడానికి జరిగిన కుట్రలో భాగస్వామిగా ఉన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన '''మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case)లో భాగంగా విచారణకు వచ్చింది. ఆయుధాలను సరఫరా చేసినట్లు కామరాజ్‌పై ఆరోపణలు చేసినప్పటికీ, తగిన ఆధారాలు లభించకపోవడంతో 1935లో ఆయన నిర్దోషిగా విడుదలయ్యారు.{{sfn|Kandaswamy|2001|p=36]}} == అభియోగాలు == [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]]లోనూ, ఇతర స్వాతంత్రోద్యమాల్లోనూ పాల్గొని రాజకీయ నేరాల క్రింద 1932లో తిరుచినాపల్లి జైలులో ఉన్న పలువురు ఆనాటి యువకులపై ఈ కుట్ర కేసును పోలీసులు మోపారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{sfn|Kandaswamy|2001|p=[https://books.google.com/books?id=bOjT3qffnMkC&pg=PA36 36]}} [[వర్గం:1933]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం]] 9efxbk401q3gjoaqdkwny2v7nawt135 4941513 4941511 2026-08-22T07:03:31Z యర్రా రామారావు 28161 4941513 wikitext text/x-wiki '''1933–34 మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case) అనేది [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో]] బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం ప్రముఖ భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులపై నడిపించిన ఒక రాజకీయ విచారణ. నిందితులపై దేశద్రోహం (sedition), హింసను ప్రేరేపించడం, అలాగే అప్పటి [[బెంగాల్]] గవర్నర్ జాన్ అండర్సన్ [[John Anderson|ను]] హత్య చేయడానికి కుట్ర పన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు [[1933]]-[[1934]] మధ్యకాలంలో విచారణకు వచ్చిన ప్రఖ్యాత కుట్ర కేసు. మద్రాసు పోలీసులు పలువురు దేశభక్తులైన యువకులపై మోపిన కుట్రకేసును మద్రాసు మేజిస్ట్రేటు కోర్టులోనూ, ఆపైన మద్రాసు హైకోర్టులోనూ విచారించారు. 1933–34లో, [[కె.కామరాజ్|కామరాజ్]] పై అప్పటి బెంగాల్ గవర్నర్ జాన్ ఆండర్సన్ హత్య చేయడానికి జరిగిన కుట్రలో భాగస్వామిగా ఉన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన '''మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case)లో భాగంగా విచారణకు వచ్చింది. ఆయుధాలను సరఫరా చేసినట్లు కామరాజ్‌పై ఆరోపణలు చేసినప్పటికీ, తగిన ఆధారాలు లభించకపోవడంతో 1935లో ఆయన నిర్దోషిగా విడుదలయ్యారు.{{sfn|Kandaswamy|2001|p=36]}} == అభియోగాలు == [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]]లోనూ, ఇతర స్వాతంత్రోద్యమాల్లోనూ పాల్గొని రాజకీయ నేరాల క్రింద 1932లో తిరుచినాపల్లి జైలులో ఉన్న పలువురు ఆనాటి యువకులపై ఈ కుట్ర కేసును పోలీసులు మోపారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1933]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం]] sih8nzesjb8mqqic5xfz7paku5bss15 4941526 4941513 2026-08-22T07:27:32Z యర్రా రామారావు 28161 4941526 wikitext text/x-wiki '''1933–34 మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case) అనేది [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో]] బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం ప్రముఖ భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులపై నడిపించిన ఒక రాజకీయ విచారణ. నిందితులపై దేశద్రోహం (sedition), హింసను ప్రేరేపించడం, అలాగే అప్పటి [[బెంగాల్]] గవర్నర్ జాన్ అండర్సన్ [[John Anderson|ను]] హత్య చేయడానికి కుట్ర పన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు [[1933]]-[[1934]] మధ్యకాలంలో విచారణకు వచ్చిన ప్రఖ్యాత కుట్ర కేసు. మద్రాసు పోలీసులు పలువురు దేశభక్తులైన యువకులపై మోపిన కుట్రకేసును మద్రాసు మేజిస్ట్రేటు కోర్టులోనూ, ఆపైన మద్రాసు హైకోర్టులోనూ విచారించారు. 1933–34లో, [[కె.కామరాజ్|కామరాజ్]] పై అప్పటి బెంగాల్ గవర్నర్ జాన్ ఆండర్సన్ హత్య చేయడానికి జరిగిన కుట్రలో భాగస్వామిగా ఉన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన '''మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case)లో భాగంగా విచారణకు వచ్చింది. ఆయుధాలను సరఫరా చేసినట్లు కామరాజ్‌పై ఆరోపణలు చేసినప్పటికీ, తగిన ఆధారాలు లభించకపోవడంతో 1935లో ఆయన నిర్దోషిగా విడుదలయ్యారు.{{sfn|Kandaswamy|2001|p=36]}}<ref>{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/document/863520304/Madras-conspiracy-case-Ind-Exp-03-03-1934#google_vignette|access-date=2026-08-22|website=www.scribd.com}}</ref> == అభియోగాలు == [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]]లోనూ, ఇతర స్వాతంత్రోద్యమాల్లోనూ పాల్గొని రాజకీయ నేరాల క్రింద 1932లో తిరుచినాపల్లి జైలులో ఉన్న పలువురు ఆనాటి యువకులపై ఈ కుట్ర కేసును పోలీసులు మోపారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1933]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం]] k7h19n5oq5sbwnkbw0wi65gy8tjtn8r 4941555 4941526 2026-08-22T11:38:19Z యర్రా రామారావు 28161 4941555 wikitext text/x-wiki '''1933–34 మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case) అనేది [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో]] బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం ప్రముఖ భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులపై నడిపించిన ఒక రాజకీయ విచారణ. నిందితులపై దేశద్రోహం (sedition), హింసను ప్రేరేపించడం, అలాగే అప్పటి [[బెంగాల్]] గవర్నర్ జాన్ అండర్సన్ [[John Anderson|ను]] హత్య చేయడానికి కుట్ర పన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు [[1933]]-[[1934]] మధ్యకాలంలో విచారణకు వచ్చిన ప్రఖ్యాత కుట్ర కేసు. మద్రాసు పోలీసులు పలువురు దేశభక్తులైన యువకులపై మోపిన కుట్రకేసును మద్రాసు మేజిస్ట్రేటు కోర్టులోనూ, ఆపైన మద్రాసు హైకోర్టులోనూ విచారించారు. 1933–34లో, [[కె.కామరాజ్|కామరాజ్]] పై అప్పటి బెంగాల్ గవర్నర్ జాన్ ఆండర్సన్ హత్య చేయడానికి జరిగిన కుట్రలో భాగస్వామిగా ఉన్నారనే ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. ఈ కేసు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన '''మద్రాస్ కుట్ర కేసు''' (Madras Conspiracy Case)లో భాగంగా విచారణకు వచ్చింది. ఆయుధాలను సరఫరా చేసినట్లు కామరాజ్‌పై ఆరోపణలు చేసినప్పటికీ, తగిన ఆధారాలు లభించకపోవడంతో 1935లో ఆయన నిర్దోషిగా విడుదలయ్యారు.{{sfn|Kandaswamy|2001|p=36]}}<ref>{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/document/863520304/Madras-conspiracy-case-Ind-Exp-03-03-1934#google_vignette|access-date=2026-08-22|website=www.scribd.com}}</ref> == అభియోగాలు == [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]]లోనూ, ఇతర స్వాతంత్రోద్యమాల్లోనూ పాల్గొని రాజకీయ నేరాల క్రింద 1932లో తిరుచినాపల్లి జైలులో ఉన్న పలువురు ఆనాటి యువకులపై ఈ కుట్ర కేసును పోలీసులు మోపారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==గ్రంథసూచిక== * {{cite book |last=Kandaswamy |first=P. |year=2001 |title=The Lawless Roads |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-212-0731-7}} [[వర్గం:1933]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం]] o7g0nairjwx87pt7zf8rp6h12qdj62r 1 223885 4941508 1876193 2026-08-22T06:52:15Z యర్రా రామారావు 28161 /* */ సమాధానం 4941508 wikitext text/x-wiki [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ ఆంగ్లంలో ఉన్న [[:en:Meerut Conspiracy Case|Meerut Conspiracy Case]] మరియు ఈ వ్యాసం ఒకటేనా?--<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''</span> 04:55, 13 మే 2016 (UTC) :లేదండీ. 1932లో తమిళనాట ఉన్న జైలులో రాజకీయ ఖైదీలు చేసిన కుట్రగా దీన్ని పెట్టారు. వ్యక్తులు, సమయాలు, ప్రదేశాలు అన్నీ వేరే. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:15, 13 మే 2016 (UTC) ::దీనికి సరిపోయే ఆంగ్ల వ్యాసం వికీడేటా లింకు ఈ పేరుతో ఇంతవరకు ఎందుకు లేదు? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:52, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 59fjw3qwu8cqgl2ljfemyolzexzfneu 0 229030 4941532 4936770 2026-08-22T07:54:37Z Veera.sj 9700 /* వివరాలు */ ఒకే ఉపరితలాన్ని పదిమార్లు ఉపయోగించారు 4941532 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహలు | Image = [[File:Rock Shelter 8, Bhimbetka 02.jpg|250px|భీమ్‌బేట్కా శిలా చిత్రాలు]] | State Party = [[భారతదేశం]] | Type = సాంస్క్రతిక | Criteria = (iii)(v) | ID = 925 | Region = [[దక్షిణ ఆషియా]] | Year = 2003 | Session = | Link = http://whc.unesco.org/en/list/925 | locmapin = India Madhya Pradesh | latitude = 22.92778 | longitude = 77.5833 }} {{coord|22|56|14|N|77|36|45|E|display=title}}'''భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహలు [[ప్రాచీన శిలా యుగం]]''' (పేలియోలిథిక్) నాటి [[పురావస్తు శాస్త్రం]] [[గుహలు]]. ఈ గుహలు [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో [[ఆదిమానవులు]] ఉనికినీ, [[దక్షిణాసియా]]<nowiki/>లో [[రాతి యుగము]] యొక్క ఆరంభాన్నీ చాటుతున్నాయి. ఈ గుహలు [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం రైసేన్ జిల్లా ఒబైదుల్లాగంజ్ పట్టణానికి సమీపంలోని [[రాతాపానీ పులుల అభయారణ్యం|రాతాపానీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]]<nowiki/>లో ఉన్నాయి. ఇందులో కొన్ని గుహల్లో లక్ష సంవత్సరాలకు పూర్వం [[హోమో ఎరెక్టస్]] అనే ఆది మానవ జాతికి చెందిన వారు నివసించిన ఆధారాలు దొరికాయి.<ref>Javid, Ali and Javeed, Tabassum. ''World Heritage Monuments and Related Edifices in India''. 2008, page 19</ref><ref name=":0">http://originsnet.org/bimb1gallery/index.htm</ref> ఈ గుహలలోని కొన్ని [[పెట్రోగ్లిఫ్|రాతి చిత్రాలు]] 30,000 సంవత్సరాలకు పై బడినవి. అప్పటి [[చిత్రలేఖనం]], [[నాట్యం]], [[సాహిత్యం]], [[శిల్పకళ]], [[వాస్తు శాస్త్రం]], సాంప్రదాయాలు, వంటి వాటికి ఈ గుహలు చరిత్రలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. వీటి ప్రాముఖ్యతను కనుగొన్న [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] ఈ గుహలను '''మనిషి పరిణామ క్రమం యొక్క సజీవ ప్రయోగశాల'''గా అభివర్ణించింది. కళ, సాంకేతికత, ఆలోచనా సరళుల అరుదైన నిరంతర ప్రవాహంగా వీటిని పేర్కొంది. 2003లో ఈ గుహలను [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]గా యునెస్కో గుర్తించింది.<ref name="klostermaier1989">{{Citation | title=A survey of Hinduism | author=Klaus K. Klostermaier | authorlink = Klaus Klostermaier | year=1989 | isbn=0-88706-807-3 | publisher=SUNY Press | url=https://books.google.com/books?id=ltn3OuF_i4sC | quote=''... prehistoric cave paintings at Bhimbetka (ca. 30000 BCE) ...''}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|last=Raviya|first=Hitesh|date=2026-01-30|title=SubscriberWrites: India, Etched in Stone: 100,000 Years of Human Imagination at Bhimbetka|url=https://theprint.in/yourturn/subscriberwrites-india-etched-in-stone-100000-years-of-human-imagination-at-bhimbetka/2840899/|access-date=2026-06-13|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> మనం ఎవరం? మన ప్రయాణం ఎక్కడి నుండి మొదలైంది? అనే ప్రశ్నలకు ఉపఖండంలోని ఈ గుహలు సమాధానాలు చెబుతోన్నవి.<ref name=":5" /> == వ్యుత్పత్తి == భీమ్‌బేట్కా (भीमबेटका) అనే పేరు మహా భారతంలోని భీముడి వలన వచ్చింది.<ref name="mathpal">[[Yashodhar Mathpal|Mathpal, Yashodhar]]. ''Prehistoric Painting Of Bhimbetka''. 1984, page 25</ref> భీమ్‌బేట్కా అనే పదం భీమ్ బైఠకా (भीमबैठका) నుంచి వచ్చింది. దీని అర్థం భీముడు కూర్చున్న ప్రదేశం.<ref name="mathpal" /> == ప్రదేశం == స్థానిక ఆదివాసీల కథనం ప్రకారం 1888 లో పురావస్తు శాఖ పూర్వం ఈ గుహలు బౌద్ధారామాలని నమోదు చేసింది. తరువాత ప్రముఖ భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రవేతైన [[విష్ణు శ్రీధర్ వాకణ్కర్]] రైలులో భోపాల్ వెళ్తూ తాను స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్ లో చూసిన గుహలను పోలిన వాటిని ఇక్కడ చూసాడు. తరువాత 1957లో వాకణ్కర్ అదే పనిగా తమ బృందంతో కలసి ఈ ప్రదేశంలో పర్యటించి గుహలను కనుగొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |accessdate=2007-02-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070308082739/http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925| archivedate= 8 March 2007 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref> === వివరాలు === 10 కి.మీ పొడవు, 3 కి.మీ వెడల్పుగల ప్రాంతంలో మొత్తం 750 గుహలు కనుగొనగా అందులో 243 భీమ్‌బేట్కా వర్గానికి, 178 లకర్ జువార్ వర్గానికి చెందినవిగా గుర్తించారు. వీటిలో 400 గుహలలో [[చిత్రకళ]]<nowiki/>లు కలవు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Archaeological Survey of India|url=https://asi.nic.in/pages/WorldHeritageBhimbetka|access-date=2026-06-12|website=asi.nic.in}}</ref> ఈ చిత్రకళ వలన భారతదేశం లోనే అతిపెద్ద [[శిలాగుహ చిత్రకళ]] సముదాయంగా పరిగణించబడుతోంది.<ref name=":2" /> గుహలోని ఏకశిలపై ఉపయోగించిన రంగుల ముడిసరుకును సమీపంలోని బార్ఖేడా ప్రాంతం నుంచి తెచ్చినట్టు గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/925.pdf | title = Bhimbetka (India) No. 925 | publisher = UNESCO World Heritage Centre | accessdate = 2012-04-28 }}</ref> ఒకే ఉపరితలాన్ని దాదాపు పదిమార్లు ఉపయోగించి ఒక దానిపై మరొక చిత్రలేఖనం జరిగినట్లు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.<ref>{{Citation|last=Storytrails|title=Prehistoric Cave Paintings of Bhimbetka {{!}} Madhya Pradesh|date=2025-12-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=p-0VjA_uM5U|access-date=2026-08-22}}</ref> == చారిత్రక వివరణ == భీంబేట్కా చరిత్ర పలు శిలాయుగాలుగా వ్యాపించి ఉంది. <ref name=":5" /><ref name=":1" /> === పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం === [[పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం]] లో మొరటుగా రూపొందించిన గొడ్డళ్ళు కత్తిరించే పరికరాలు మానవుల తొట్టతొలి ఆవిష్కరణలు. <ref name=":5" /><ref name=":1" /> === మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం === పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం తో పోలిస్తే [[భారతదేశంలో మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం|మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం]]లో పనిముట్లు చిన్నవి కావటం, కొత్త పరికరాలు కనబడం, చెక్క/ఎముకలతో చేయబడిన చేతి పిడులు, విల్లంబుల తయారీ మేధస్సుకు, ముందు చూపుకు, వేట, ప్రాణరక్షణలలో సహకారానికి నిదర్శనం.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> === ఉత్తర ప్రాచీన శిలాయుగం === ఉత్తర ప్రాచీన శిలాయుగంలో మరిన్ని సరిక్రొత్త పనిముట్లు ఉద్భవించాయి. [[మధ్య రాతియుగం]] లో వాడబడిన రాయి, పనిముట్ల ఆకారాలలో ప్రస్ఫుటమైన మార్పులు తెలిసాయి.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> === తామ్ర శిలా యుగం === [[తామ్ర శిలా యుగం]] నాటికి కుండల/ఆభరణాల తయారీ, మొదలయ్యింది. సబ్బురాయి, గవ్వలను పూసలుగా గుచ్చిన హారాలతో సంస్కృతి విలసిల్లింది. సమీప వ్యవసాయదారులతో వ్యాపారం పరిఢవిల్లింది. , రాగితో చేసిన పనిముట్లు, నాణేలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ అవతరించింది. నాగరికత స్థాపించబడింది.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> == చిత్రకళ == భీంబేట్కా గుహలలోని చిత్రకళ మానవ పరిణామ క్రమానికి మచ్చుతునక. వేటగాళ్ళుగా మొదలై, వ్యవసాయదారులుగా స్థిరపడి, ఆధ్యాత్మిక చింతన వైపు మళ్ళిన ఒక గొప్ప నాగరికతకు అరుదైన జ్ఞాపిక. ఈ శిలాగుహ చిత్రలేఖనాలు మానవజాతి యొక్క ప్రప్రథమ ఆలోచనలకు, భయాలకు, స్వప్నాలకు తార్కాణాలు. సాంప్రదాయాలను, భావోద్వేగాలను ప్రతిబింబించే ఈ చిత్రలేఖనాలు, భారతదేశం యొక్క ప్రాచీన కళా వారసత్వ సంపదకు ఉదాహరణలు.<ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /> === అంశాలు === ఈ గుహలలో వేటగాళ్ళు, జింకలు, పులులు, నెమలి, అడవి పంది, పాము, ఏనుగులు, ఖడ్గమృగాలు, ఎలుగు బంట్లు, మరిన్ని ఇతర జంతువులతో బాటు, ఖడ్గాలు, ఈటెలు, విల్లంబుల వంటి ఆయుధాలతో యుద్ధం, కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి. గుర్రం/ఏనుగుల పై స్వారీ వంటి వినోదాలు, ఆహారం కోసం వేట, వ్యవసాయం, వంట-వార్పు, తేనె సేకరణ వంటి వృత్తులు, భుజించటం, సంగీతం, దేవతా వృక్షాలు, మంత్ర రథాలు, పిల్లల పెంపకం, నృత్యం/సామూహిక నృత్యం వంటివి అత్యంత సూక్షమైన వివరాలతో చిత్రీకరించబడ్డాయి.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Bhimbetka-rock-shelters|title=Bhimbetka rock shelters {{!}} Facts, India, Location, & Map {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2026-06-12|language=en}}</ref><ref name=":4" /> === రంగులు === ఖనిజాల నుండి, మట్టి నుండి, కాయగూరల నుండి వెలికి తీయబడ్డ సహజమైన రంగులు ఈ చిత్రకళలో వాడబడినవి. [[ఎరుపు]], [[తెలుపు]], [[పసుపు (రంగు)]], [[ఆకుపచ్చ]] రంగులు ప్రధానంగా కనబడతాయి. వీటిని జంతువుల కొవ్వు, లేదా మొక్కల గుజ్జు పదార్థాలతో కలిపి వాడటం జరిగింది. కాలం పెట్టిన పరీక్షలకు కొంత నష్టం జరిగినా, వాటిని ఎదుర్కొని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు ఈ నాటికీ స్పష్టంగా ఉన్నాయి. పొడి వాతావరణం, రాళ్ళే తోరణాలుగా ఉండటం వలన యుగాలు గడిచినా ఇక్కడి చిత్రకళ ఇంకా ఉనికిలో ఉండటం అదృష్టకరం.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ప్రధాన ఆకర్షణలు === Zoo Rock ([[జంతుశాస్త్రం|జంతుశాస్త్ర]] శిలాగుహ) పై ఉన్న వివిధ జంతువుల చిత్రలేఖనాలు ఇక్కడి ప్రధాన ఆకర్షణలో మొదటిది. ఇది ఆదిమ కాలపు వన్యప్రాణుల గురించి చెక్కబడిన శిలాశాసనం. <ref name=":5" /> ఒక్కడిగా దొరికిపోయిన ఒక మానవుణ్ణి ఒక అడవిదున్న వెంటాడుతూ ఉండటం, నిస్సహాయులైన అతని సహచరులు చేష్టలుడిగి చోద్యం చూస్తూ ఉండటం, రెండవది. <ref name=":5" /> భావోద్రేకం, మానవత్వం తొణికిసలాడే ఈ చిత్రం ఎరుపు రంగులో చిత్రీకరించబడి ఉంది. త్రిశూలం చేతిలో పట్టుకొని, నర్తిస్తున్న మానవాకారపు రూపం మూడవది. వాకణ్ణర్ స్వయానా కనుగొని దీనికి [[నటరాజు]]<nowiki/>గా నామకరణం చేయటం విశేషం. సాంప్రదాయం, లయ, అప్పటి ఆధ్యాత్మికతకు ఇది చిహ్నం.<ref name=":5" /> === పనిముట్లు === రాతితో చేయబడిన గొడ్డళ్ళు, కత్తెరలు, గులకరాళ్ళతో చేయబడిన ఇతర పనిముట్లకు ఈ గుహలు సాక్ష్యాలు.<ref name=":1" /> === ఇతర ప్రదేశాల శిలాగుహ చిత్రకళతో సామ్యం === [[ఆస్ట్రేలియా]] లోని కాకడు జాతీయ ఉద్యానవనం లోని చిత్రకళకు, [[కలహరి ఎడారి]] లోని ఒక ఆదివాసి తెగకు సంబంధించిన శిలాగుహ చిత్రకళకు, [[ఫ్రాన్స్]] లోని లసాక్స్ శిలాగుహ చిత్రకళకు, భీంబేట్కా శిలాగుహ చిత్రకళకు స్పష్టమైన పోలికలు ఉన్నవి. <ref name=":2">{{Cite web|title=Bhimbetka: A rocky canvas, thirty thousands years old|url=https://artsandculture.google.com/story/0114/SAVRwtSgp-yFJQ|access-date=2026-06-12|website=Google Arts & Culture|language=te}}</ref> ఈ పోలికలు మానవ భావాలలోని, సృజనాత్మకత లోని సార్వత్రికతను సూచిస్తాయి.<ref name=":4">{{Cite web|title=Explore the Ancient Bhimbetka Caves in Bhopal|url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/madhya-pradesh/bhopal/bhimbetka-rock-shelters|access-date=2026-06-12|website=Incredible India|language=en}}</ref> === నేటి సంస్కృతి-సంప్రదాయలతో సంబంధం === ఈ చిత్రలేఖనాలలో చూపిన సంస్కృతి-సంప్రదాయలు చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలలో ఇప్పటికీ కూడా పాటించబడటం గమనించబడింది.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|title=Rock Shelters of Bhimbetka {{!}} Ministry of Culture|url=https://culture.gov.in/rock-shelters-bhimbetka|access-date=2026-06-12|website=culture.gov.in}}</ref> == ప్రభావం == భీంబేట్కా సమీపంలో ఉన్న పలుగ్రామాలలోని సంస్కృతీ-సంప్రదాయాలు ఈ శిలాగుహచిత్రలేఖనాలు దగ్గరగా ఉన్నవి.<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Rock Shelters of Bhimbetka|url=https://whc.unesco.org/en/list/925/|access-date=2026-08-16|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> == కోతకు గురైన రాతి చిత్రాలు == భీమ్‌బేట్కాలోని ఒక గుహలో చేతిలో త్రిశూలం కలిగి నృత్య భంగిమలో ఉన్న చిత్రం ఉంది. దీనికి డాక్టర్ వాకణ్కర్ '''నటరాజు''' అని నామకరణం చేసారు. ఈ గుహల్లోని చిత్రాలు వాతావరణ అవపాతానికి గురై కొంతమేర చెరిగిపోయాయి. వీటిని సంరక్షించడానికి భారత పురావస్తు శాఖ రసాయనాలు, మైనాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web |url=http://bharathkumaran.blogspot.com/2012_03_01_archive.html?m=1 |title=Natraj painting in Bhimbetka caves said by wakankar |website= |access-date=2016-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044056/http://bharathkumaran.blogspot.com/2012_03_01_archive.html?m=1 |archive-date=2016-10-05 |url-status=dead }}</ref> == రెండు కొమ్ములున్న ఖడ్గమృగం చిత్రపటం వేసిన చిక్కుప్రశ్నలు == ఈ శిలాగుహచిత్రలేఖనాలలో ఒకటైన సుమాత్రా ఖడ్గమృగం యొక్క చిత్రపటం పలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. [[అసోం]], [[బంగ్లాదేశ్]] ను దాటని ఈ ఖడ్గమృగం మధ్యప్రదేశ్ లో ఎలా చిత్రంచబడింది? ఇది కేవలం వారి కల్పనా? లేక అటువంటి మృగాన్ని వారు చూశారా? లేక తమ పూర్వీకులు వేసిన చిత్రన్నే వీరు కూడా అలాగే వేసారా?<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/human-migration-decoded-in-bhimbetka-cave-rhino-riddle/article38252979.ece|title=Human migration decoded in Bhimbetka cave rhino riddle|last=Karmakar|first=Rahul|date=2022-01-12|work=The Hindu|access-date=2026-08-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == శిల్పకళ == భోరన్వాలి, బినేకా, లఖాజువర్ వంటి కొన్ని ప్రదేశాల పరిసరాలలో చిన్నపాటి స్థూపాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడే కొన్ని గోడలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇతర ఆకారాలు చెక్కబడ్డాయి.<ref name=":1" /> == వాస్తు == ఈ గుహలలో రాతితోనే నిర్మించిన గోడలు, రాతిపై మలచిన మెట్లు, రాతిని చదును చేసి నేలగా వాడటం వంటివి వాస్తు శాస్త్రానికి తొలి భాష్యం పలికాయి.<ref name=":5" /> == సాహిత్యం == [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య]]/[[శుంగ సామ్రాజ్యం|శుంగ]] కాలాలలో కొని శాసనాలు చెక్కబడ్డాయి. శంఖ లిపిలో కూడా కొన్ని శాసనాలు కలవు.<ref name=":1" /> == రాతిపై చెక్కిన అర్థగోళాకార గుంతలు == ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న రాతిపై అర్థగోళాకార గుంతలు చెక్కబడ్డాయి. ఇవి లిపి, వ్యవసాయం, నాగరికత కంటే ముందు కాలం నాటివి. ఏదైన సాంప్రదాయాన్ని అనుసరించి చేశారా, వారి గణితంలో ఇవి ఒక భాగమా లేక తమ ఉనికిని చాటుతూ చేశారా, వీటి వెనుక మర్మం ఇంకా తెలియరాలేదు. ఏదేమైనా ఈ గుంతలు చిహ్నాత్మక ఆలోచనను, మానవత యొక్క అంతర్ముఖ జీవిత ప్రారంభాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name=":5" /> == సంరక్షణ == కాలం, సమయం వలన సంభవించే క్షీణత, కాలుష్యం, పర్యాటకుల అజాగ్రత్త వలన ఈ సున్నితమైన చిత్రలేఖనాలకు ముప్పు పొంచి ఉంది. భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ/[[యునెస్కో]] కలసి కట్టుగా వీటి సంరక్షణ బాధ్యతలు చేపట్టాయి.<ref name=":5" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జ్వాలాపురం పురాతత్వ స్థలం]] - ఆంధ్రప్రదేశ్, నంద్యాల జిల్లాలో 75 వేల యేళ్ళ నాడు మానవులు నివసించిన స్థలం * [[శిలాగుహ చిత్రకళ]] * [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] * [[భారతీయ చిత్రకళ]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{Reflist}} [[వర్గం:గుహలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని పురాతత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] [[వర్గం:చిత్రకళ చరిత్ర]] 6zsjt02dw68zkemn2pk9p9gp2136s4p 4941534 4941532 2026-08-22T08:02:09Z Veera.sj 9700 /* ప్రదేశం */ మూలం 4941534 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహలు | Image = [[File:Rock Shelter 8, Bhimbetka 02.jpg|250px|భీమ్‌బేట్కా శిలా చిత్రాలు]] | State Party = [[భారతదేశం]] | Type = సాంస్క్రతిక | Criteria = (iii)(v) | ID = 925 | Region = [[దక్షిణ ఆషియా]] | Year = 2003 | Session = | Link = http://whc.unesco.org/en/list/925 | locmapin = India Madhya Pradesh | latitude = 22.92778 | longitude = 77.5833 }} {{coord|22|56|14|N|77|36|45|E|display=title}}'''భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహలు [[ప్రాచీన శిలా యుగం]]''' (పేలియోలిథిక్) నాటి [[పురావస్తు శాస్త్రం]] [[గుహలు]]. ఈ గుహలు [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో [[ఆదిమానవులు]] ఉనికినీ, [[దక్షిణాసియా]]<nowiki/>లో [[రాతి యుగము]] యొక్క ఆరంభాన్నీ చాటుతున్నాయి. ఈ గుహలు [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం రైసేన్ జిల్లా ఒబైదుల్లాగంజ్ పట్టణానికి సమీపంలోని [[రాతాపానీ పులుల అభయారణ్యం|రాతాపానీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]]<nowiki/>లో ఉన్నాయి. ఇందులో కొన్ని గుహల్లో లక్ష సంవత్సరాలకు పూర్వం [[హోమో ఎరెక్టస్]] అనే ఆది మానవ జాతికి చెందిన వారు నివసించిన ఆధారాలు దొరికాయి.<ref>Javid, Ali and Javeed, Tabassum. ''World Heritage Monuments and Related Edifices in India''. 2008, page 19</ref><ref name=":0">http://originsnet.org/bimb1gallery/index.htm</ref> ఈ గుహలలోని కొన్ని [[పెట్రోగ్లిఫ్|రాతి చిత్రాలు]] 30,000 సంవత్సరాలకు పై బడినవి. అప్పటి [[చిత్రలేఖనం]], [[నాట్యం]], [[సాహిత్యం]], [[శిల్పకళ]], [[వాస్తు శాస్త్రం]], సాంప్రదాయాలు, వంటి వాటికి ఈ గుహలు చరిత్రలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. వీటి ప్రాముఖ్యతను కనుగొన్న [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] ఈ గుహలను '''మనిషి పరిణామ క్రమం యొక్క సజీవ ప్రయోగశాల'''గా అభివర్ణించింది. కళ, సాంకేతికత, ఆలోచనా సరళుల అరుదైన నిరంతర ప్రవాహంగా వీటిని పేర్కొంది. 2003లో ఈ గుహలను [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]గా యునెస్కో గుర్తించింది.<ref name="klostermaier1989">{{Citation | title=A survey of Hinduism | author=Klaus K. Klostermaier | authorlink = Klaus Klostermaier | year=1989 | isbn=0-88706-807-3 | publisher=SUNY Press | url=https://books.google.com/books?id=ltn3OuF_i4sC | quote=''... prehistoric cave paintings at Bhimbetka (ca. 30000 BCE) ...''}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|last=Raviya|first=Hitesh|date=2026-01-30|title=SubscriberWrites: India, Etched in Stone: 100,000 Years of Human Imagination at Bhimbetka|url=https://theprint.in/yourturn/subscriberwrites-india-etched-in-stone-100000-years-of-human-imagination-at-bhimbetka/2840899/|access-date=2026-06-13|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> మనం ఎవరం? మన ప్రయాణం ఎక్కడి నుండి మొదలైంది? అనే ప్రశ్నలకు ఉపఖండంలోని ఈ గుహలు సమాధానాలు చెబుతోన్నవి.<ref name=":5" /> == వ్యుత్పత్తి == భీమ్‌బేట్కా (भीमबेटका) అనే పేరు మహా భారతంలోని భీముడి వలన వచ్చింది.<ref name="mathpal">[[Yashodhar Mathpal|Mathpal, Yashodhar]]. ''Prehistoric Painting Of Bhimbetka''. 1984, page 25</ref> భీమ్‌బేట్కా అనే పదం భీమ్ బైఠకా (भीमबैठका) నుంచి వచ్చింది. దీని అర్థం భీముడు కూర్చున్న ప్రదేశం.<ref name="mathpal" /> == ప్రదేశం == స్థానిక ఆదివాసీల కథనం ప్రకారం 1888 లో పురావస్తు శాఖ పూర్వం ఈ గుహలు బౌద్ధారామాలని నమోదు చేసింది. తరువాత ప్రముఖ భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రవేతైన [[విష్ణు శ్రీధర్ వాకణ్కర్]] రైలులో భోపాల్ వెళ్తూ తాను స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్ లో చూసిన గుహలను పోలిన వాటిని ఇక్కడ చూసాడు. తరువాత 1957లో వాకణ్కర్ అదే పనిగా తమ బృందంతో కలసి ఈ ప్రదేశంలో పర్యటించి గుహలను కనుగొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |accessdate=2007-02-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070308082739/http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925| archivedate= 8 March 2007 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|last=Madhya Pradesh Tourism|title=The Soul That Survived {{!}} Discovery India {{!}} Madhya Pradesh Tourism|date=2023-10-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Rp_7DdYROY|access-date=2026-08-22}}</ref> === వివరాలు === 10 కి.మీ పొడవు, 3 కి.మీ వెడల్పుగల ప్రాంతంలో మొత్తం 750 గుహలు కనుగొనగా అందులో 243 భీమ్‌బేట్కా వర్గానికి, 178 లకర్ జువార్ వర్గానికి చెందినవిగా గుర్తించారు. వీటిలో 400 గుహలలో [[చిత్రకళ]]<nowiki/>లు కలవు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Archaeological Survey of India|url=https://asi.nic.in/pages/WorldHeritageBhimbetka|access-date=2026-06-12|website=asi.nic.in}}</ref> ఈ చిత్రకళ వలన భారతదేశం లోనే అతిపెద్ద [[శిలాగుహ చిత్రకళ]] సముదాయంగా పరిగణించబడుతోంది.<ref name=":2" /> గుహలోని ఏకశిలపై ఉపయోగించిన రంగుల ముడిసరుకును సమీపంలోని బార్ఖేడా ప్రాంతం నుంచి తెచ్చినట్టు గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/925.pdf | title = Bhimbetka (India) No. 925 | publisher = UNESCO World Heritage Centre | accessdate = 2012-04-28 }}</ref> ఒకే ఉపరితలాన్ని దాదాపు పదిమార్లు ఉపయోగించి ఒక దానిపై మరొక చిత్రలేఖనం జరిగినట్లు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.<ref>{{Citation|last=Storytrails|title=Prehistoric Cave Paintings of Bhimbetka {{!}} Madhya Pradesh|date=2025-12-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=p-0VjA_uM5U|access-date=2026-08-22}}</ref> == చారిత్రక వివరణ == భీంబేట్కా చరిత్ర పలు శిలాయుగాలుగా వ్యాపించి ఉంది. <ref name=":5" /><ref name=":1" /> === పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం === [[పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం]] లో మొరటుగా రూపొందించిన గొడ్డళ్ళు కత్తిరించే పరికరాలు మానవుల తొట్టతొలి ఆవిష్కరణలు. <ref name=":5" /><ref name=":1" /> === మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం === పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం తో పోలిస్తే [[భారతదేశంలో మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం|మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం]]లో పనిముట్లు చిన్నవి కావటం, కొత్త పరికరాలు కనబడం, చెక్క/ఎముకలతో చేయబడిన చేతి పిడులు, విల్లంబుల తయారీ మేధస్సుకు, ముందు చూపుకు, వేట, ప్రాణరక్షణలలో సహకారానికి నిదర్శనం.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> === ఉత్తర ప్రాచీన శిలాయుగం === ఉత్తర ప్రాచీన శిలాయుగంలో మరిన్ని సరిక్రొత్త పనిముట్లు ఉద్భవించాయి. [[మధ్య రాతియుగం]] లో వాడబడిన రాయి, పనిముట్ల ఆకారాలలో ప్రస్ఫుటమైన మార్పులు తెలిసాయి.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> === తామ్ర శిలా యుగం === [[తామ్ర శిలా యుగం]] నాటికి కుండల/ఆభరణాల తయారీ, మొదలయ్యింది. సబ్బురాయి, గవ్వలను పూసలుగా గుచ్చిన హారాలతో సంస్కృతి విలసిల్లింది. సమీప వ్యవసాయదారులతో వ్యాపారం పరిఢవిల్లింది. , రాగితో చేసిన పనిముట్లు, నాణేలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ అవతరించింది. నాగరికత స్థాపించబడింది.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> == చిత్రకళ == భీంబేట్కా గుహలలోని చిత్రకళ మానవ పరిణామ క్రమానికి మచ్చుతునక. వేటగాళ్ళుగా మొదలై, వ్యవసాయదారులుగా స్థిరపడి, ఆధ్యాత్మిక చింతన వైపు మళ్ళిన ఒక గొప్ప నాగరికతకు అరుదైన జ్ఞాపిక. ఈ శిలాగుహ చిత్రలేఖనాలు మానవజాతి యొక్క ప్రప్రథమ ఆలోచనలకు, భయాలకు, స్వప్నాలకు తార్కాణాలు. సాంప్రదాయాలను, భావోద్వేగాలను ప్రతిబింబించే ఈ చిత్రలేఖనాలు, భారతదేశం యొక్క ప్రాచీన కళా వారసత్వ సంపదకు ఉదాహరణలు.<ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /> === అంశాలు === ఈ గుహలలో వేటగాళ్ళు, జింకలు, పులులు, నెమలి, అడవి పంది, పాము, ఏనుగులు, ఖడ్గమృగాలు, ఎలుగు బంట్లు, మరిన్ని ఇతర జంతువులతో బాటు, ఖడ్గాలు, ఈటెలు, విల్లంబుల వంటి ఆయుధాలతో యుద్ధం, కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి. గుర్రం/ఏనుగుల పై స్వారీ వంటి వినోదాలు, ఆహారం కోసం వేట, వ్యవసాయం, వంట-వార్పు, తేనె సేకరణ వంటి వృత్తులు, భుజించటం, సంగీతం, దేవతా వృక్షాలు, మంత్ర రథాలు, పిల్లల పెంపకం, నృత్యం/సామూహిక నృత్యం వంటివి అత్యంత సూక్షమైన వివరాలతో చిత్రీకరించబడ్డాయి.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Bhimbetka-rock-shelters|title=Bhimbetka rock shelters {{!}} Facts, India, Location, & Map {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2026-06-12|language=en}}</ref><ref name=":4" /> === రంగులు === ఖనిజాల నుండి, మట్టి నుండి, కాయగూరల నుండి వెలికి తీయబడ్డ సహజమైన రంగులు ఈ చిత్రకళలో వాడబడినవి. [[ఎరుపు]], [[తెలుపు]], [[పసుపు (రంగు)]], [[ఆకుపచ్చ]] రంగులు ప్రధానంగా కనబడతాయి. వీటిని జంతువుల కొవ్వు, లేదా మొక్కల గుజ్జు పదార్థాలతో కలిపి వాడటం జరిగింది. కాలం పెట్టిన పరీక్షలకు కొంత నష్టం జరిగినా, వాటిని ఎదుర్కొని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు ఈ నాటికీ స్పష్టంగా ఉన్నాయి. పొడి వాతావరణం, రాళ్ళే తోరణాలుగా ఉండటం వలన యుగాలు గడిచినా ఇక్కడి చిత్రకళ ఇంకా ఉనికిలో ఉండటం అదృష్టకరం.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ప్రధాన ఆకర్షణలు === Zoo Rock ([[జంతుశాస్త్రం|జంతుశాస్త్ర]] శిలాగుహ) పై ఉన్న వివిధ జంతువుల చిత్రలేఖనాలు ఇక్కడి ప్రధాన ఆకర్షణలో మొదటిది. ఇది ఆదిమ కాలపు వన్యప్రాణుల గురించి చెక్కబడిన శిలాశాసనం. <ref name=":5" /> ఒక్కడిగా దొరికిపోయిన ఒక మానవుణ్ణి ఒక అడవిదున్న వెంటాడుతూ ఉండటం, నిస్సహాయులైన అతని సహచరులు చేష్టలుడిగి చోద్యం చూస్తూ ఉండటం, రెండవది. <ref name=":5" /> భావోద్రేకం, మానవత్వం తొణికిసలాడే ఈ చిత్రం ఎరుపు రంగులో చిత్రీకరించబడి ఉంది. త్రిశూలం చేతిలో పట్టుకొని, నర్తిస్తున్న మానవాకారపు రూపం మూడవది. వాకణ్ణర్ స్వయానా కనుగొని దీనికి [[నటరాజు]]<nowiki/>గా నామకరణం చేయటం విశేషం. సాంప్రదాయం, లయ, అప్పటి ఆధ్యాత్మికతకు ఇది చిహ్నం.<ref name=":5" /> === పనిముట్లు === రాతితో చేయబడిన గొడ్డళ్ళు, కత్తెరలు, గులకరాళ్ళతో చేయబడిన ఇతర పనిముట్లకు ఈ గుహలు సాక్ష్యాలు.<ref name=":1" /> === ఇతర ప్రదేశాల శిలాగుహ చిత్రకళతో సామ్యం === [[ఆస్ట్రేలియా]] లోని కాకడు జాతీయ ఉద్యానవనం లోని చిత్రకళకు, [[కలహరి ఎడారి]] లోని ఒక ఆదివాసి తెగకు సంబంధించిన శిలాగుహ చిత్రకళకు, [[ఫ్రాన్స్]] లోని లసాక్స్ శిలాగుహ చిత్రకళకు, భీంబేట్కా శిలాగుహ చిత్రకళకు స్పష్టమైన పోలికలు ఉన్నవి. <ref name=":2">{{Cite web|title=Bhimbetka: A rocky canvas, thirty thousands years old|url=https://artsandculture.google.com/story/0114/SAVRwtSgp-yFJQ|access-date=2026-06-12|website=Google Arts & Culture|language=te}}</ref> ఈ పోలికలు మానవ భావాలలోని, సృజనాత్మకత లోని సార్వత్రికతను సూచిస్తాయి.<ref name=":4">{{Cite web|title=Explore the Ancient Bhimbetka Caves in Bhopal|url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/madhya-pradesh/bhopal/bhimbetka-rock-shelters|access-date=2026-06-12|website=Incredible India|language=en}}</ref> === నేటి సంస్కృతి-సంప్రదాయలతో సంబంధం === ఈ చిత్రలేఖనాలలో చూపిన సంస్కృతి-సంప్రదాయలు చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలలో ఇప్పటికీ కూడా పాటించబడటం గమనించబడింది.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|title=Rock Shelters of Bhimbetka {{!}} Ministry of Culture|url=https://culture.gov.in/rock-shelters-bhimbetka|access-date=2026-06-12|website=culture.gov.in}}</ref> == ప్రభావం == భీంబేట్కా సమీపంలో ఉన్న పలుగ్రామాలలోని సంస్కృతీ-సంప్రదాయాలు ఈ శిలాగుహచిత్రలేఖనాలు దగ్గరగా ఉన్నవి.<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Rock Shelters of Bhimbetka|url=https://whc.unesco.org/en/list/925/|access-date=2026-08-16|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> == కోతకు గురైన రాతి చిత్రాలు == భీమ్‌బేట్కాలోని ఒక గుహలో చేతిలో త్రిశూలం కలిగి నృత్య భంగిమలో ఉన్న చిత్రం ఉంది. దీనికి డాక్టర్ వాకణ్కర్ '''నటరాజు''' అని నామకరణం చేసారు. ఈ గుహల్లోని చిత్రాలు వాతావరణ అవపాతానికి గురై కొంతమేర చెరిగిపోయాయి. వీటిని సంరక్షించడానికి భారత పురావస్తు శాఖ రసాయనాలు, మైనాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web |url=http://bharathkumaran.blogspot.com/2012_03_01_archive.html?m=1 |title=Natraj painting in Bhimbetka caves said by wakankar |website= |access-date=2016-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044056/http://bharathkumaran.blogspot.com/2012_03_01_archive.html?m=1 |archive-date=2016-10-05 |url-status=dead }}</ref> == రెండు కొమ్ములున్న ఖడ్గమృగం చిత్రపటం వేసిన చిక్కుప్రశ్నలు == ఈ శిలాగుహచిత్రలేఖనాలలో ఒకటైన సుమాత్రా ఖడ్గమృగం యొక్క చిత్రపటం పలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. [[అసోం]], [[బంగ్లాదేశ్]] ను దాటని ఈ ఖడ్గమృగం మధ్యప్రదేశ్ లో ఎలా చిత్రంచబడింది? ఇది కేవలం వారి కల్పనా? లేక అటువంటి మృగాన్ని వారు చూశారా? లేక తమ పూర్వీకులు వేసిన చిత్రన్నే వీరు కూడా అలాగే వేసారా?<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/human-migration-decoded-in-bhimbetka-cave-rhino-riddle/article38252979.ece|title=Human migration decoded in Bhimbetka cave rhino riddle|last=Karmakar|first=Rahul|date=2022-01-12|work=The Hindu|access-date=2026-08-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == శిల్పకళ == భోరన్వాలి, బినేకా, లఖాజువర్ వంటి కొన్ని ప్రదేశాల పరిసరాలలో చిన్నపాటి స్థూపాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడే కొన్ని గోడలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇతర ఆకారాలు చెక్కబడ్డాయి.<ref name=":1" /> == వాస్తు == ఈ గుహలలో రాతితోనే నిర్మించిన గోడలు, రాతిపై మలచిన మెట్లు, రాతిని చదును చేసి నేలగా వాడటం వంటివి వాస్తు శాస్త్రానికి తొలి భాష్యం పలికాయి.<ref name=":5" /> == సాహిత్యం == [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య]]/[[శుంగ సామ్రాజ్యం|శుంగ]] కాలాలలో కొని శాసనాలు చెక్కబడ్డాయి. శంఖ లిపిలో కూడా కొన్ని శాసనాలు కలవు.<ref name=":1" /> == రాతిపై చెక్కిన అర్థగోళాకార గుంతలు == ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న రాతిపై అర్థగోళాకార గుంతలు చెక్కబడ్డాయి. ఇవి లిపి, వ్యవసాయం, నాగరికత కంటే ముందు కాలం నాటివి. ఏదైన సాంప్రదాయాన్ని అనుసరించి చేశారా, వారి గణితంలో ఇవి ఒక భాగమా లేక తమ ఉనికిని చాటుతూ చేశారా, వీటి వెనుక మర్మం ఇంకా తెలియరాలేదు. ఏదేమైనా ఈ గుంతలు చిహ్నాత్మక ఆలోచనను, మానవత యొక్క అంతర్ముఖ జీవిత ప్రారంభాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name=":5" /> == సంరక్షణ == కాలం, సమయం వలన సంభవించే క్షీణత, కాలుష్యం, పర్యాటకుల అజాగ్రత్త వలన ఈ సున్నితమైన చిత్రలేఖనాలకు ముప్పు పొంచి ఉంది. భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ/[[యునెస్కో]] కలసి కట్టుగా వీటి సంరక్షణ బాధ్యతలు చేపట్టాయి.<ref name=":5" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జ్వాలాపురం పురాతత్వ స్థలం]] - ఆంధ్రప్రదేశ్, నంద్యాల జిల్లాలో 75 వేల యేళ్ళ నాడు మానవులు నివసించిన స్థలం * [[శిలాగుహ చిత్రకళ]] * [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] * [[భారతీయ చిత్రకళ]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{Reflist}} [[వర్గం:గుహలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని పురాతత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] [[వర్గం:చిత్రకళ చరిత్ర]] 18ixa52dtje6zrs0jmkilh28icex130 4941536 4941534 2026-08-22T08:06:22Z Veera.sj 9700 /* ప్రదేశం */ విస్తరణ 4941536 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహలు | Image = [[File:Rock Shelter 8, Bhimbetka 02.jpg|250px|భీమ్‌బేట్కా శిలా చిత్రాలు]] | State Party = [[భారతదేశం]] | Type = సాంస్క్రతిక | Criteria = (iii)(v) | ID = 925 | Region = [[దక్షిణ ఆషియా]] | Year = 2003 | Session = | Link = http://whc.unesco.org/en/list/925 | locmapin = India Madhya Pradesh | latitude = 22.92778 | longitude = 77.5833 }} {{coord|22|56|14|N|77|36|45|E|display=title}}'''భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహలు [[ప్రాచీన శిలా యుగం]]''' (పేలియోలిథిక్) నాటి [[పురావస్తు శాస్త్రం]] [[గుహలు]]. ఈ గుహలు [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో [[ఆదిమానవులు]] ఉనికినీ, [[దక్షిణాసియా]]<nowiki/>లో [[రాతి యుగము]] యొక్క ఆరంభాన్నీ చాటుతున్నాయి. ఈ గుహలు [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం రైసేన్ జిల్లా ఒబైదుల్లాగంజ్ పట్టణానికి సమీపంలోని [[రాతాపానీ పులుల అభయారణ్యం|రాతాపానీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]]<nowiki/>లో ఉన్నాయి. ఇందులో కొన్ని గుహల్లో లక్ష సంవత్సరాలకు పూర్వం [[హోమో ఎరెక్టస్]] అనే ఆది మానవ జాతికి చెందిన వారు నివసించిన ఆధారాలు దొరికాయి.<ref>Javid, Ali and Javeed, Tabassum. ''World Heritage Monuments and Related Edifices in India''. 2008, page 19</ref><ref name=":0">http://originsnet.org/bimb1gallery/index.htm</ref> ఈ గుహలలోని కొన్ని [[పెట్రోగ్లిఫ్|రాతి చిత్రాలు]] 30,000 సంవత్సరాలకు పై బడినవి. అప్పటి [[చిత్రలేఖనం]], [[నాట్యం]], [[సాహిత్యం]], [[శిల్పకళ]], [[వాస్తు శాస్త్రం]], సాంప్రదాయాలు, వంటి వాటికి ఈ గుహలు చరిత్రలో చెరగని ముద్ర వేశాయి. వీటి ప్రాముఖ్యతను కనుగొన్న [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] ఈ గుహలను '''మనిషి పరిణామ క్రమం యొక్క సజీవ ప్రయోగశాల'''గా అభివర్ణించింది. కళ, సాంకేతికత, ఆలోచనా సరళుల అరుదైన నిరంతర ప్రవాహంగా వీటిని పేర్కొంది. 2003లో ఈ గుహలను [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]గా యునెస్కో గుర్తించింది.<ref name="klostermaier1989">{{Citation | title=A survey of Hinduism | author=Klaus K. Klostermaier | authorlink = Klaus Klostermaier | year=1989 | isbn=0-88706-807-3 | publisher=SUNY Press | url=https://books.google.com/books?id=ltn3OuF_i4sC | quote=''... prehistoric cave paintings at Bhimbetka (ca. 30000 BCE) ...''}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|last=Raviya|first=Hitesh|date=2026-01-30|title=SubscriberWrites: India, Etched in Stone: 100,000 Years of Human Imagination at Bhimbetka|url=https://theprint.in/yourturn/subscriberwrites-india-etched-in-stone-100000-years-of-human-imagination-at-bhimbetka/2840899/|access-date=2026-06-13|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> మనం ఎవరం? మన ప్రయాణం ఎక్కడి నుండి మొదలైంది? అనే ప్రశ్నలకు ఉపఖండంలోని ఈ గుహలు సమాధానాలు చెబుతోన్నవి.<ref name=":5" /> == వ్యుత్పత్తి == భీమ్‌బేట్కా (भीमबेटका) అనే పేరు మహా భారతంలోని భీముడి వలన వచ్చింది.<ref name="mathpal">[[Yashodhar Mathpal|Mathpal, Yashodhar]]. ''Prehistoric Painting Of Bhimbetka''. 1984, page 25</ref> భీమ్‌బేట్కా అనే పదం భీమ్ బైఠకా (भीमबैठका) నుంచి వచ్చింది. దీని అర్థం భీముడు కూర్చున్న ప్రదేశం.<ref name="mathpal" /> == ప్రదేశం == స్థానిక ఆదివాసీల కథనం ప్రకారం 1888 లో పురావస్తు శాఖ పూర్వం ఈ గుహలు బౌద్ధారామాలని నమోదు చేసింది. తరువాత ప్రముఖ భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రవేతైన [[విష్ణు శ్రీధర్ వాకణ్కర్]] రైలులో భోపాల్ వెళ్తూ తాను స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్ లో చూసిన గుహలను పోలిన వాటిని ఇక్కడ చూసాడు. తరువాత 1957లో వాకణ్కర్ అదే పనిగా తన బృందంతో కలసి ఈ ప్రదేశంలో పర్యటించి గుహలను కనుగొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |accessdate=2007-02-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070308082739/http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925| archivedate= 8 March 2007 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref> తొలుత కేవలం శిలాగుహలుగా పరిగణించిన ఈ బ్రందానికి, ఒక్కొక్కటిగా ఇక్కడి చిత్రలేఖనాలు బయటపడ్డాయి.<ref>{{Citation|last=Madhya Pradesh Tourism|title=The Soul That Survived {{!}} Discovery India {{!}} Madhya Pradesh Tourism|date=2023-10-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Rp_7DdYROY|access-date=2026-08-22}}</ref> === వివరాలు === 10 కి.మీ పొడవు, 3 కి.మీ వెడల్పుగల ప్రాంతంలో మొత్తం 750 గుహలు కనుగొనగా అందులో 243 భీమ్‌బేట్కా వర్గానికి, 178 లకర్ జువార్ వర్గానికి చెందినవిగా గుర్తించారు. వీటిలో 400 గుహలలో [[చిత్రకళ]]<nowiki/>లు కలవు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Archaeological Survey of India|url=https://asi.nic.in/pages/WorldHeritageBhimbetka|access-date=2026-06-12|website=asi.nic.in}}</ref> ఈ చిత్రకళ వలన భారతదేశం లోనే అతిపెద్ద [[శిలాగుహ చిత్రకళ]] సముదాయంగా పరిగణించబడుతోంది.<ref name=":2" /> గుహలోని ఏకశిలపై ఉపయోగించిన రంగుల ముడిసరుకును సమీపంలోని బార్ఖేడా ప్రాంతం నుంచి తెచ్చినట్టు గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/925.pdf | title = Bhimbetka (India) No. 925 | publisher = UNESCO World Heritage Centre | accessdate = 2012-04-28 }}</ref> ఒకే ఉపరితలాన్ని దాదాపు పదిమార్లు ఉపయోగించి ఒక దానిపై మరొక చిత్రలేఖనం జరిగినట్లు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.<ref>{{Citation|last=Storytrails|title=Prehistoric Cave Paintings of Bhimbetka {{!}} Madhya Pradesh|date=2025-12-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=p-0VjA_uM5U|access-date=2026-08-22}}</ref> == చారిత్రక వివరణ == భీంబేట్కా చరిత్ర పలు శిలాయుగాలుగా వ్యాపించి ఉంది. <ref name=":5" /><ref name=":1" /> === పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం === [[పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం]] లో మొరటుగా రూపొందించిన గొడ్డళ్ళు కత్తిరించే పరికరాలు మానవుల తొట్టతొలి ఆవిష్కరణలు. <ref name=":5" /><ref name=":1" /> === మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం === పూర్వ ప్రాచీన శిలాయుగం తో పోలిస్తే [[భారతదేశంలో మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం|మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగం]]లో పనిముట్లు చిన్నవి కావటం, కొత్త పరికరాలు కనబడం, చెక్క/ఎముకలతో చేయబడిన చేతి పిడులు, విల్లంబుల తయారీ మేధస్సుకు, ముందు చూపుకు, వేట, ప్రాణరక్షణలలో సహకారానికి నిదర్శనం.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> === ఉత్తర ప్రాచీన శిలాయుగం === ఉత్తర ప్రాచీన శిలాయుగంలో మరిన్ని సరిక్రొత్త పనిముట్లు ఉద్భవించాయి. [[మధ్య రాతియుగం]] లో వాడబడిన రాయి, పనిముట్ల ఆకారాలలో ప్రస్ఫుటమైన మార్పులు తెలిసాయి.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> === తామ్ర శిలా యుగం === [[తామ్ర శిలా యుగం]] నాటికి కుండల/ఆభరణాల తయారీ, మొదలయ్యింది. సబ్బురాయి, గవ్వలను పూసలుగా గుచ్చిన హారాలతో సంస్కృతి విలసిల్లింది. సమీప వ్యవసాయదారులతో వ్యాపారం పరిఢవిల్లింది. , రాగితో చేసిన పనిముట్లు, నాణేలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ అవతరించింది. నాగరికత స్థాపించబడింది.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> == చిత్రకళ == భీంబేట్కా గుహలలోని చిత్రకళ మానవ పరిణామ క్రమానికి మచ్చుతునక. వేటగాళ్ళుగా మొదలై, వ్యవసాయదారులుగా స్థిరపడి, ఆధ్యాత్మిక చింతన వైపు మళ్ళిన ఒక గొప్ప నాగరికతకు అరుదైన జ్ఞాపిక. ఈ శిలాగుహ చిత్రలేఖనాలు మానవజాతి యొక్క ప్రప్రథమ ఆలోచనలకు, భయాలకు, స్వప్నాలకు తార్కాణాలు. సాంప్రదాయాలను, భావోద్వేగాలను ప్రతిబింబించే ఈ చిత్రలేఖనాలు, భారతదేశం యొక్క ప్రాచీన కళా వారసత్వ సంపదకు ఉదాహరణలు.<ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /> === అంశాలు === ఈ గుహలలో వేటగాళ్ళు, జింకలు, పులులు, నెమలి, అడవి పంది, పాము, ఏనుగులు, ఖడ్గమృగాలు, ఎలుగు బంట్లు, మరిన్ని ఇతర జంతువులతో బాటు, ఖడ్గాలు, ఈటెలు, విల్లంబుల వంటి ఆయుధాలతో యుద్ధం, కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి. గుర్రం/ఏనుగుల పై స్వారీ వంటి వినోదాలు, ఆహారం కోసం వేట, వ్యవసాయం, వంట-వార్పు, తేనె సేకరణ వంటి వృత్తులు, భుజించటం, సంగీతం, దేవతా వృక్షాలు, మంత్ర రథాలు, పిల్లల పెంపకం, నృత్యం/సామూహిక నృత్యం వంటివి అత్యంత సూక్షమైన వివరాలతో చిత్రీకరించబడ్డాయి.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Bhimbetka-rock-shelters|title=Bhimbetka rock shelters {{!}} Facts, India, Location, & Map {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2026-06-12|language=en}}</ref><ref name=":4" /> === రంగులు === ఖనిజాల నుండి, మట్టి నుండి, కాయగూరల నుండి వెలికి తీయబడ్డ సహజమైన రంగులు ఈ చిత్రకళలో వాడబడినవి. [[ఎరుపు]], [[తెలుపు]], [[పసుపు (రంగు)]], [[ఆకుపచ్చ]] రంగులు ప్రధానంగా కనబడతాయి. వీటిని జంతువుల కొవ్వు, లేదా మొక్కల గుజ్జు పదార్థాలతో కలిపి వాడటం జరిగింది. కాలం పెట్టిన పరీక్షలకు కొంత నష్టం జరిగినా, వాటిని ఎదుర్కొని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు ఈ నాటికీ స్పష్టంగా ఉన్నాయి. పొడి వాతావరణం, రాళ్ళే తోరణాలుగా ఉండటం వలన యుగాలు గడిచినా ఇక్కడి చిత్రకళ ఇంకా ఉనికిలో ఉండటం అదృష్టకరం.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ప్రధాన ఆకర్షణలు === Zoo Rock ([[జంతుశాస్త్రం|జంతుశాస్త్ర]] శిలాగుహ) పై ఉన్న వివిధ జంతువుల చిత్రలేఖనాలు ఇక్కడి ప్రధాన ఆకర్షణలో మొదటిది. ఇది ఆదిమ కాలపు వన్యప్రాణుల గురించి చెక్కబడిన శిలాశాసనం. <ref name=":5" /> ఒక్కడిగా దొరికిపోయిన ఒక మానవుణ్ణి ఒక అడవిదున్న వెంటాడుతూ ఉండటం, నిస్సహాయులైన అతని సహచరులు చేష్టలుడిగి చోద్యం చూస్తూ ఉండటం, రెండవది. <ref name=":5" /> భావోద్రేకం, మానవత్వం తొణికిసలాడే ఈ చిత్రం ఎరుపు రంగులో చిత్రీకరించబడి ఉంది. త్రిశూలం చేతిలో పట్టుకొని, నర్తిస్తున్న మానవాకారపు రూపం మూడవది. వాకణ్ణర్ స్వయానా కనుగొని దీనికి [[నటరాజు]]<nowiki/>గా నామకరణం చేయటం విశేషం. సాంప్రదాయం, లయ, అప్పటి ఆధ్యాత్మికతకు ఇది చిహ్నం.<ref name=":5" /> === పనిముట్లు === రాతితో చేయబడిన గొడ్డళ్ళు, కత్తెరలు, గులకరాళ్ళతో చేయబడిన ఇతర పనిముట్లకు ఈ గుహలు సాక్ష్యాలు.<ref name=":1" /> === ఇతర ప్రదేశాల శిలాగుహ చిత్రకళతో సామ్యం === [[ఆస్ట్రేలియా]] లోని కాకడు జాతీయ ఉద్యానవనం లోని చిత్రకళకు, [[కలహరి ఎడారి]] లోని ఒక ఆదివాసి తెగకు సంబంధించిన శిలాగుహ చిత్రకళకు, [[ఫ్రాన్స్]] లోని లసాక్స్ శిలాగుహ చిత్రకళకు, భీంబేట్కా శిలాగుహ చిత్రకళకు స్పష్టమైన పోలికలు ఉన్నవి. <ref name=":2">{{Cite web|title=Bhimbetka: A rocky canvas, thirty thousands years old|url=https://artsandculture.google.com/story/0114/SAVRwtSgp-yFJQ|access-date=2026-06-12|website=Google Arts & Culture|language=te}}</ref> ఈ పోలికలు మానవ భావాలలోని, సృజనాత్మకత లోని సార్వత్రికతను సూచిస్తాయి.<ref name=":4">{{Cite web|title=Explore the Ancient Bhimbetka Caves in Bhopal|url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/madhya-pradesh/bhopal/bhimbetka-rock-shelters|access-date=2026-06-12|website=Incredible India|language=en}}</ref> === నేటి సంస్కృతి-సంప్రదాయలతో సంబంధం === ఈ చిత్రలేఖనాలలో చూపిన సంస్కృతి-సంప్రదాయలు చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలలో ఇప్పటికీ కూడా పాటించబడటం గమనించబడింది.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|title=Rock Shelters of Bhimbetka {{!}} Ministry of Culture|url=https://culture.gov.in/rock-shelters-bhimbetka|access-date=2026-06-12|website=culture.gov.in}}</ref> == ప్రభావం == భీంబేట్కా సమీపంలో ఉన్న పలుగ్రామాలలోని సంస్కృతీ-సంప్రదాయాలు ఈ శిలాగుహచిత్రలేఖనాలు దగ్గరగా ఉన్నవి.<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Rock Shelters of Bhimbetka|url=https://whc.unesco.org/en/list/925/|access-date=2026-08-16|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> == కోతకు గురైన రాతి చిత్రాలు == భీమ్‌బేట్కాలోని ఒక గుహలో చేతిలో త్రిశూలం కలిగి నృత్య భంగిమలో ఉన్న చిత్రం ఉంది. దీనికి డాక్టర్ వాకణ్కర్ '''నటరాజు''' అని నామకరణం చేసారు. ఈ గుహల్లోని చిత్రాలు వాతావరణ అవపాతానికి గురై కొంతమేర చెరిగిపోయాయి. వీటిని సంరక్షించడానికి భారత పురావస్తు శాఖ రసాయనాలు, మైనాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web |url=http://bharathkumaran.blogspot.com/2012_03_01_archive.html?m=1 |title=Natraj painting in Bhimbetka caves said by wakankar |website= |access-date=2016-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044056/http://bharathkumaran.blogspot.com/2012_03_01_archive.html?m=1 |archive-date=2016-10-05 |url-status=dead }}</ref> == రెండు కొమ్ములున్న ఖడ్గమృగం చిత్రపటం వేసిన చిక్కుప్రశ్నలు == ఈ శిలాగుహచిత్రలేఖనాలలో ఒకటైన సుమాత్రా ఖడ్గమృగం యొక్క చిత్రపటం పలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. [[అసోం]], [[బంగ్లాదేశ్]] ను దాటని ఈ ఖడ్గమృగం మధ్యప్రదేశ్ లో ఎలా చిత్రంచబడింది? ఇది కేవలం వారి కల్పనా? లేక అటువంటి మృగాన్ని వారు చూశారా? లేక తమ పూర్వీకులు వేసిన చిత్రన్నే వీరు కూడా అలాగే వేసారా?<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/human-migration-decoded-in-bhimbetka-cave-rhino-riddle/article38252979.ece|title=Human migration decoded in Bhimbetka cave rhino riddle|last=Karmakar|first=Rahul|date=2022-01-12|work=The Hindu|access-date=2026-08-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == శిల్పకళ == భోరన్వాలి, బినేకా, లఖాజువర్ వంటి కొన్ని ప్రదేశాల పరిసరాలలో చిన్నపాటి స్థూపాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడే కొన్ని గోడలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇతర ఆకారాలు చెక్కబడ్డాయి.<ref name=":1" /> == వాస్తు == ఈ గుహలలో రాతితోనే నిర్మించిన గోడలు, రాతిపై మలచిన మెట్లు, రాతిని చదును చేసి నేలగా వాడటం వంటివి వాస్తు శాస్త్రానికి తొలి భాష్యం పలికాయి.<ref name=":5" /> == సాహిత్యం == [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య]]/[[శుంగ సామ్రాజ్యం|శుంగ]] కాలాలలో కొని శాసనాలు చెక్కబడ్డాయి. శంఖ లిపిలో కూడా కొన్ని శాసనాలు కలవు.<ref name=":1" /> == రాతిపై చెక్కిన అర్థగోళాకార గుంతలు == ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న రాతిపై అర్థగోళాకార గుంతలు చెక్కబడ్డాయి. ఇవి లిపి, వ్యవసాయం, నాగరికత కంటే ముందు కాలం నాటివి. ఏదైన సాంప్రదాయాన్ని అనుసరించి చేశారా, వారి గణితంలో ఇవి ఒక భాగమా లేక తమ ఉనికిని చాటుతూ చేశారా, వీటి వెనుక మర్మం ఇంకా తెలియరాలేదు. ఏదేమైనా ఈ గుంతలు చిహ్నాత్మక ఆలోచనను, మానవత యొక్క అంతర్ముఖ జీవిత ప్రారంభాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name=":5" /> == సంరక్షణ == కాలం, సమయం వలన సంభవించే క్షీణత, కాలుష్యం, పర్యాటకుల అజాగ్రత్త వలన ఈ సున్నితమైన చిత్రలేఖనాలకు ముప్పు పొంచి ఉంది. భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ/[[యునెస్కో]] కలసి కట్టుగా వీటి సంరక్షణ బాధ్యతలు చేపట్టాయి.<ref name=":5" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జ్వాలాపురం పురాతత్వ స్థలం]] - ఆంధ్రప్రదేశ్, నంద్యాల జిల్లాలో 75 వేల యేళ్ళ నాడు మానవులు నివసించిన స్థలం * [[శిలాగుహ చిత్రకళ]] * [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] * [[భారతీయ చిత్రకళ]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{Reflist}} [[వర్గం:గుహలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని పురాతత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] [[వర్గం:చిత్రకళ చరిత్ర]] gvvg4218tqv50i15e0ak3ojku69io1l 0 232570 4941303 4830742 2026-08-22T01:39:27Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941303 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sena_Medal.jpg|కుడి|thumb|భారత ప్రభుత్వం బిష్ణుకు ఇచ్చిన సేనా మెడల్]] '''బిష్ణు శ్రేష్ఠ''' (జననం 1975 ), భారత సైన్యంలో పనిచేసి రిటైరైన నేపాలీ గూర్ఖా సైనికుడు. ఒక రైలు సంఘటనలో బందిపోట్ల నుంచీ ఒక [[అమ్మాయి]]ని ప్రాణాలు ఒడ్డి కాపాడినందుకు సేనా మెడల్, ఉత్తమ్ జీవన్ రక్ష పదక్ మెడల్ కూడా అందుకున్నారు.<ref name="indinarmymedalslist">{{Cite web|url=http://indianarmy.gov.in/Default3.aspx?MenuId=5pYcjBCbpRXrZclIsAp9yA==|title=LIST OF PERSONNEL BEING AWARDED GALLANTRY / DISTINGUISHED SERVICE AWARDS ON THE OCCASION OF REPUBLIC DAY 2012 SENA MEDAL (Gallantry) Entry 54. 5753917A NK BISHNU PRASAD SHRESTHA, GORKHA RIF|date=|accessdate=2014-01-03|publisher=Indianarmy.gov.in}}</ref><ref name="indinarmyblog">{{Cite web|url=http://the-indian-army.blogspot.in/2012/02/list-of-gallantry-award-winners-on-2012.html|title=LIST OF PERSONNEL BEING AWARDED GALLANTRY / DISTINGUISHED SERVICE AWARDS ON THE OCCASION OF REPUBLIC DAY 2012 SENA MEDAL (Gallantry) Entry 54. 5753917A NK BISHNU PRASAD SHRESTHA, GORKHA RIF|date=|accessdate=2014-01-03|publisher=The-indian-army.blogspot.in|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103221646/http://the-indian-army.blogspot.in/2012/02/list-of-gallantry-award-winners-on-2012.html|archive-date=2014-01-03|url-status=dead}}</ref><ref name="pibgovindia">{{Cite web|url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2012PR2065|title=Jeevan Raksha Padak announced. New Delhi , January 6,2012 16:34 IST|date=2012-01-06|accessdate=2014-01-03|publisher=Pibmumbai.gov.in}}</ref><ref name="xnepali">{{Cite web|url=http://xnepali.com/a-gurkha-soldier-who-fought-40-train-robbers-to-be-felicitated-in-the-republic-day-of-india/|title=A Gurkha soldier, who fought 40 train robbers, to be felicitated in the Republic Day of India, XNepali, 16 January, 2011|date=2012-04-28|accessdate=2014-01-03|publisher=Xnepali.com}}</ref> == తొలినాళ్ళ జీవితం == [[నేపాల్]] లోని పర్బత్ జిల్లాలో బచ్చా దెయ్రలీ ఖొలాలో జన్మించారు బిష్ణు. ఈ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా గూర్ఖాలు ఉంటారు. ఇక్కడి ప్రజల్లో 80శాతం మంది [[గురుంగ్ ప్రజలు]]. వీరు [[బ్రిటిషు|బ్రిటీష్]], భారత సైన్యాల రెజిమెంట్లలో పనిచేస్తుంటారు. భారత గూర్ఖా రెజిమెంట్ లో ఉద్యోగం వచ్చిన తరువాత బిష్ణు కుటుంబం [[పోఖరా]] ప్రాంతానికి తరలి  వెళ్ళిపోయారు. == రైలు దొంగతనం సంఘటన == సెప్టెంబర్ 2010లో, బిష్ణు గోరఖ్ పూర్ నుంచీ నేపాల్ కు మయూరా ఎక్స్ ప్రెస్ లో వెళ్తుండగా [[పశ్చిమ బెంగాల్]] లోని చిత్తరంజన్ ప్రాంతం  వద్ద సాయుధులైన దొంగల ఒకటి ముఠా రైలు ఎక్కింది.<ref name="telegraphindia">{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1100904/jsp/bengal/story_12895050.jsp|title=6 arrested for train robbery, injuring 20, September 3, 2010|date=2010-09-04|accessdate=2014-01-03|publisher=Telegraphindia.com}}</ref><ref name="myrepublica1">{{Cite web|url=http://archives.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=27100|title=Lone Nepali Gorkha who subdued 40 train robbers, Jan 13, 2011|date=2011-01-13|accessdate=2014-01-03|publisher=Archives.myrepublica.com|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222133313/http://archives.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=27100|archive-date=2013-12-22|url-status=dead}}</ref> ప్రయాణికులను దోపిడి చేయడం మొదలుపెట్టారు దొంగలు. నిద్రపోతున్న బిష్ణును దొంగలు లేపి, తన వద్ద ఉన్న విలువైన వస్తువులు ఇమ్మన్నారు. ఆయన ఇచ్చేందుకు సిద్ధమవుతుండగా, ఆ దొంగలు బిష్ణు పక్కనే ఉన్న 18 ఏళ్ళ [[యువతి]]ని [[మానభంగం]] చేసేందుకు ప్రయత్నించారు. తనను కాపాడమని ఆమె బిష్ణును కోరింది. ఈ లోపు అప్రమత్తుడైన బిష్ణు తన వద్ద ఉన్న నేపాలీ కుక్రీ కత్తిని తీసి దొంగలను గాయపరచడం మొదలుపెట్టారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[Category:Articles containing Nepali-language text|Category:Articles containing Nepali-language text]] [[వర్గం:1975 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ti20dzze9x9rzedenhwflykczd0h8h0 0 232578 4941310 3977897 2026-08-22T01:39:54Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941310 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix=[[కెప్టెన్ ]] |name = విక్రం బాత్రా |honorific_suffix=[[పరమ వీర చక్ర]] |image = Vikram Batra PVC.jpg |image_size = 240px |caption = |birth_name = |birth_date = {{birth date|1974|09|09|df=y}} |birth_place = పాలంపూర్, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] |death_date = {{death date and age|1999|07|07|1974|09|09|df=y}} |death_place = పాయింట్. 4875, [[కార్గిల్ జిల్లా|కార్గిల్]], [[జమ్ము & కాశ్మీర్]], [[భారతదేశం]] | nickname = షేర్ షా<ref name=NDTV>{{citation|url=http://www.ndtv.com/photos/news/yeh-dil-maange-more-remembering-captain-vikram-batra-10879|accessdate=9 September 2014|title='Yeh Dil Maange More'..Remembering Captain Vikram Batra |publisher=[[New Delhi Television|NDTV]]}}</ref> |resting_place = |resting_place_coordinates = |residence = |branch= [[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[Indian Army]] |serviceyears=1996–1999 |servicenumber = IC 57556 |rank= [[File:Captain of the Indian Army.svg|24px]] [[Captain (armed forces)|Captain]] |nationality = |other_names = |awards= [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[పరమ వీర చక్ర]] | unit = <!-- Commented out: [[File:Rgt-jkr.gif|48px]] --> [[Jammu and Kashmir Rifles|13 JAK RIF]] |education = | allegiance ={{flagicon|India}} [[Republic of India]] |alma_mater = [[Indian Military Academy]] |battles = '''[[కార్గిల్ యుద్ధం]]'''<br>ఆపరేషన్ విజయ్ (1999)<br>[[Battle of Tiger Hill]] |employer = |occupation = |home_town = [[Palampur]], [[Himachal Pradesh]] |title = |spouse = |children = }} కెప్టెన్ '''విక్రం బాత్రా''' (పరమవీరచక్ర) (1974 సెప్టెంబరు 9 – 1999 జూలై 7) భారతీయ సైనికాధికారి. అతని మరణానంతరం భారత అత్యున్నత పురస్కారం పరమవీరచక్ర లభించింది.<ref name="pvc">{{cite web|title=Kargil Update: Indian Army|url=http://armedforces.nic.in/airforce/afkargil/airpvc.htm|work=Param Vir Chakra|publisher=Ministry of Defence, Government of India|accessdate=26 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125153420/http://armedforces.nic.in/airforce/afkargil/airpvc.htm|archive-date=25 జనవరి 2010|url-status=dead}}</ref> అతను 1999లో భారతదేశం, పాకిస్థాన్ దేశాల మధ్య కాశ్మీర్ లోని కార్గిల్ లోజరిగిన [[యుద్ధం]]లో దేశానికి చేసిన సేవలకు గానూ ఈ [[పురస్కారం]] లభించింది.భారతదేశ చరిత్రలో క్లిష్టమైన పర్వతాలపై జరిపిన యుద్ధానికి నాయకత్వం వహించాడు.అతను కొన్నిసార్లు "షేర్ షా" గా పిలువబడేవాడు.<ref>{{cite web|last1=Gandhi|first1=Anshul|title=The Story Of Vikram Batra Aka Sher Shah Who Gave His Life In Kargil War For The Nation|url=http://www.mensxp.com/special-features/today/26741-the-story-of-vikram-batra-aka-sher-shah-who-gave-his-life-on-this-day-in-kargil-war.html|publisher=[[MensXP.com]]|accessdate=9 June 2016|date=7 July 2015}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి== విక్రం బాత్రా [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లోని [[పాలంపూర్]] కు సమీపంలోని గుగ్గర్ గ్రామంలో [[1974]] [[సెప్టెంబర్ 9|సెప్టెంబరు 9]]<nowiki/>న జన్మించాడు. అతని ప్రాథమిక విద్యను ఉపాధ్యాయురాలైన తన తల్లి వద్ద అభ్యసించాడు. మాధ్యమిక విద్యను పాలంపూర్ లోని డి.ఎ.వి పబ్లిక్ స్కూలులోనూ, ఉన్నత విద్యను పాలంపూర్ లోని సెంట్రల్ స్కూల్ లోనూ అభ్యసించాడు. తరువాత అతను పాలంపూర్ లోని సెంట్రల్ స్కూలులో 1992లో 10+2 విద్యను అభ్యసించాడు. తరువాత డి.ఎ.వి కళాశాల, చండీఘర్ లో బి.ఎస్సీ చదివాడు. అక్కడ అతను రెండు జోన్లలో ఉత్తమ ఎన్.సి.సి. కాడెడ్ గా గుర్తింపబడ్డాడు. తరువాత అతను [[భారత సైనిక దళం]] , [[డెహ్రాడూన్]] లో 1996లో చేరాడు. జెస్సోర్ కంపెనీ ఆఫ్ మానేక్షా బెటాలియన్ లో చేరాడు. [[జమ్మూ-కాశ్మీర్|జమ్మూ కాశ్మీర్]] లోని సోపోర్ నందుగల 13 జమ్మూ కాశ్మీర్ రైఫిస్ భారత దళానికి లెప్ట్ నెంట్ గా పనిచేసాడు. అతను [[కెప్టెన్]] గా పదోన్నతి పొందాడు. <ref name="rediff">{{cite web|author1=Archana Masih |author2=Dominic Xavier |author3=Rajesh Karkera |title=The soldier who became a legend|url=http://www.rediff.com/news/2004/jun/17batra.htm|accessdate=26 July 2010|work=[[Rediff.com]]|date=17 June 2004}}</ref> ==ఉల్లేఖనలు== * "Either I will come back after hoisting the Tricolour (Indian flag), or I will come back wrapped in it, but I will be back for sure." * "Yeh Dil Maange More! (My heart asks for more!)" * "Don't worry about us, Pray for your safety." * Batra's last words were the battle-cry "Jai Mata Di!" ("Victory to Mother Durga!" in Dogri/ Punjabi)"<ref>http://m.youtube.com/watch?v=H23SvcJQ7Ps</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20170322002707/http://www.writerstoyou.com/books/readonline.asp?locid=2942&title=Shreyash+Pai+-+Martyr+Captain+Vikram+Batra Vikram Batra] * [https://web.archive.org/web/20060502021734/http://www.indianarmy.nic.in/PVC/photo_4.htm Indian Army Webpage] * [https://web.archive.org/web/20070318220314/http://himachal.us/?p=20 On My Himachal Blog] {{Authority control}} [[వర్గం:పరమ వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1974 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] 7nd40l3nv8adpv8omeps3xmqswunfbh 0 233235 4941144 4212258 2026-08-21T15:13:59Z Kopparthi janardhan1965 124192 పాత్రలు _ పాత్రధారులు 4941144 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = సత్యం | image = Satyam telugu.jpg | writer = సూర్యకిరణ్ <br>బి. వి. ఎస్. రవి | starring = [[సుమంత్]]<br>[[జెనీలియా డిసౌజా]]<br />[[కోట శ్రీనివాసరావు]] | director = [[సూర్యకిరణ్]] | producer = [[అక్కినేని నాగార్జున]] | distributor = [[అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్]] | released = {{film date|df=y|2003|12|19}} | cinematography = [[సమీర్ రెడ్డి]] | editing = [[నందమూరి హరి]] | runtime = 144 నిమిషాలు | language = తెలుగు | music = [[చక్రి]] | awards = | budget = ₹ 3.5 కోట్లు }} '''సత్యం''' 2003 లో [[సూర్యకిరణ్]] దర్శకత్వం లో [[అన్నపూర్ణ పిక్చర్స్|అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్]] పతాకంపై విడుదలైన ఒక విజయవంతమైన సినిమా.<ref name=idlebrain>{{cite web|last1=జీవి|title=ఐడిల్ బ్రెయిన్ లో సత్యం సినిమా సమీక్ష|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-satyam.html|website=idlebrain.com|publisher=ఐడిల్ బ్రెయిన్|accessdate=20 November 2016}}</ref> ఇందులో [[యార్లగడ్డ సుమంత్ కుమార్|సుమంత్]], [[జెనీలియా|జెనీలియా డిసౌజా]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.sitara.net/animuthyalu/satyam-sumanth-genelia-chakri/17201|title=16 వసంతాల ‘సత్యం’|website=సితార|language=te|access-date=2020-07-14|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718165500/https://www.sitara.net/animuthyalu/satyam-sumanth-genelia-chakri/17201|url-status=dead}}</ref> ఈ చిత్రం సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద చాలా విజయవంతమైంది. సుమంత్ కెరీర్‌లో అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ విజయాలలో ఒకటిగా నిలిచిన ఈ చిత్రం తెలుగులో జెనీలియాకు తొలి చిత్రం. చక్రి ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఇది బెంగాలీలో శక్తి పేరుతో రీమేక్ చేయబడింది. == కథ == సత్యం (సుమంత్) సినిమాల్లో గేయరచయితగా ఎదగాలని ప్రయత్నిస్తుంటాడు. ఆ ప్రయత్నంలో భాగంగా తన జీవితంలో ఎంతో ముఖ్యంగా భావించే తండ్రి (మల్లాది రాఘవ), తన స్నేహితురాలు అంకిత (జెనీలియా డిసౌజా) దగ్గర చెడ్డవాడిగా ముద్రపడతాడు. తండ్రికి తనకు పడకపోవడంతో ఇంట్లోంచి బయటకు వచ్చేసి స్నేహితులతో కలిసి నివసిస్తుంటాడు. సున్నితమైన మనస్కుడైనా సత్యం ఓ పాపులర్ రచయిత దగ్గర ఘోస్టు రచయితగా పనిచేస్తుంటాడు. తాను రచయితగా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్న తర్వాతనే తన ప్రియురాలు అంకితకు తన ప్రేమను తెలియబరచాలనుకుంటాడు. ఈ లోపునే అంకిత క్లాస్ మేట్ ఒకరు ఆమెను ప్రేమిస్తున్నానని చెబుతాడు. తర్వాత అంకిత తండ్రి (కోట శ్రీనివాసరావు) సత్యం కి పరిచయమై అతన్ని అభిమానిస్తుంటాడు. చివరికి సత్యం, అంకిత కలుసుకున్నారా లేదా అన్నది మిగతా కథ. == తారాగణం == * [[యార్లగడ్డ సుమంత్ కుమార్|సుమంత్]]_ సత్యం * [[జెనీలియా|జెనీలియా డిసౌజా]]_ అంకిత * [[మల్లాది రాఘవ]]_విశ్వనాధ్ * [[కోట శ్రీనివాసరావు|కోట శ్రీనివాస రావు]]_ శంకర్ * [[తనికెళ్ళ భరణి]]_ చక్రధర్ * [[సత్యం రాజేష్]]_ సతీష్ పెట్ల * [[వర్ష]] _స్వాతి * కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం_ లింగం * అపూర్వ_ లింగం భార్య * కొండవలస లక్ష్మణరావు_ సింహాద్రి * శ్రీధర్_ ప్రకాష్ * నర్సింగ్ యాదవ్_ యం.ఎల్.ఎ * దువ్వాసి మోహన్_ చక్రధర్ అసిస్టెంట్ * గౌతంరాజు * కాంతారావు * చక్రీ * రాఘవ లారెన్స్_ స్పెషల్ అప్పియరెన్స్" కుచి కుచి "పాట . == పాటలు == {{Track listing | collapsed = | headline = | extra_column = గాయకులు | total_length = 26:35 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | title1 = ఓ మగువా నీతో స్నేహం కోసం | lyrics1 = భాస్కరభట్ల | extra1 = [[చక్రి]] | length1 = 5:57 | title2 = కుచ్ కుచ్ | lyrics2 = విశ్వ | extra2 = విశ్వ, [[కౌసల్య (గాయని)|కౌసల్య]] | length2 = 5:24 | title3 = రెండు మొక్కజొన్న పొత్తులున్నయ్ | lyrics3 = రాజేష్, వెంకట రమణ | extra3 = వెంకట రమణ, సూర్య కిరణ్ | length3 = 2:46 | title4 = మధురమే మధురమే | lyrics4 = [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] | extra4 = వేణు | length4 = 4:38 | title5 = ఐ ఆం ఇన్ లవ్ | lyrics5 = కందికొండ | extra5 = వేణు | length5 = 5:39 | title6 = పిలిచిన పలకదు ప్రేమా | lyrics6 = కందికొండ | extra6 = రవి వర్మ, చక్రి | length6 = 5:18 | title7 = ఓరి దేవుడా | lyrics7 = కందికొండ | extra7 = వాసు, సూర్యకిరణ్ | length7 = 5:18 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://www.youtube.com/watch?v=Ivq1iiJx0XU యూట్యూబులో సత్యం సినిమా] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:సుమంత్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జెనీలియా నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:చక్రి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:2003 తెలుగు సినిమాలు]] 9shph75uf8mqr9lb1skev8v9dxza066 4941153 4941144 2026-08-21T15:26:39Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4941153 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = సత్యం | image = Satyam telugu.jpg | writer = సూర్యకిరణ్ <br>బి. వి. ఎస్. రవి | starring = [[సుమంత్]]<br>[[జెనీలియా డిసౌజా]]<br />[[కోట శ్రీనివాసరావు]] | director = [[సూర్యకిరణ్]] | producer = [[అక్కినేని నాగార్జున]] | distributor = [[అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్]] | released = {{film date|df=y|2003|12|19}} | cinematography = [[సమీర్ రెడ్డి]] | editing = [[నందమూరి హరి]] | runtime = 144 నిమిషాలు | language = తెలుగు | music = [[చక్రి]] | awards = | budget = ₹ 3.5 కోట్లు }} '''సత్యం''' 2003 లో [[సూర్యకిరణ్]] దర్శకత్వం లో [[అన్నపూర్ణ పిక్చర్స్|అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్]] పతాకంపై విడుదలైన ఒక విజయవంతమైన సినిమా.<ref name=idlebrain>{{cite web|last1=జీవి|title=ఐడిల్ బ్రెయిన్ లో సత్యం సినిమా సమీక్ష|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-satyam.html|website=idlebrain.com|publisher=ఐడిల్ బ్రెయిన్|accessdate=20 November 2016}}</ref> ఇందులో [[యార్లగడ్డ సుమంత్ కుమార్|సుమంత్]], [[జెనీలియా|జెనీలియా డిసౌజా]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.sitara.net/animuthyalu/satyam-sumanth-genelia-chakri/17201|title=16 వసంతాల ‘సత్యం’|website=సితార|language=te|access-date=2020-07-14|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718165500/https://www.sitara.net/animuthyalu/satyam-sumanth-genelia-chakri/17201|url-status=dead}}</ref> ఈ చిత్రం సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద చాలా విజయవంతమైంది. సుమంత్ కెరీర్‌లో అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ విజయాలలో ఒకటిగా నిలిచిన ఈ చిత్రం తెలుగులో జెనీలియాకు తొలి చిత్రం. చక్రి ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఇది బెంగాలీలో శక్తి పేరుతో రీమేక్ చేయబడింది. == కథ == సత్యం (సుమంత్) సినిమాల్లో గేయరచయితగా ఎదగాలని ప్రయత్నిస్తుంటాడు. ఆ ప్రయత్నంలో భాగంగా తన జీవితంలో ఎంతో ముఖ్యంగా భావించే తండ్రి (మల్లాది రాఘవ), తన స్నేహితురాలు అంకిత (జెనీలియా డిసౌజా) దగ్గర చెడ్డవాడిగా ముద్రపడతాడు. తండ్రికి తనకు పడకపోవడంతో ఇంట్లోంచి బయటకు వచ్చేసి స్నేహితులతో కలిసి నివసిస్తుంటాడు. సున్నితమైన మనస్కుడైనా సత్యం ఓ పాపులర్ రచయిత దగ్గర ఘోస్టు రచయితగా పనిచేస్తుంటాడు. తాను రచయితగా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్న తర్వాతనే తన ప్రియురాలు అంకితకు తన ప్రేమను తెలియబరచాలనుకుంటాడు. ఈ లోపునే అంకిత క్లాస్ మేట్ ఒకరు ఆమెను ప్రేమిస్తున్నానని చెబుతాడు. తర్వాత అంకిత తండ్రి (కోట శ్రీనివాసరావు) సత్యం కి పరిచయమై అతన్ని అభిమానిస్తుంటాడు. చివరికి సత్యం, అంకిత కలుసుకున్నారా లేదా అన్నది మిగతా కథ. == తారాగణం == * [[యార్లగడ్డ సుమంత్ కుమార్|సుమంత్]]_ సత్యం * [[జెనీలియా|జెనీలియా డిసౌజా]]_ అంకిత * [[మల్లాది రాఘవ]]_విశ్వనాధ్ * [[కోట శ్రీనివాసరావు|కోట శ్రీనివాస రావు]]_ శంకర్ * [[తనికెళ్ళ భరణి]]_ చక్రధర్ * [[సత్యం రాజేష్]]_ సతీష్ పెట్ల * [[వర్ష]] _స్వాతి * కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం_ లింగం * అపూర్వ_ లింగం భార్య * కొండవలస లక్ష్మణరావు_ సింహాద్రి * శ్రీధర్_ ప్రకాష్ * నర్సింగ్ యాదవ్_ యం.ఎల్.ఎ * దువ్వాసి మోహన్_ చక్రధర్ అసిస్టెంట్ * గౌతంరాజు * కాంతారావు * చక్రీ * రాఘవ లారెన్స్_ స్పెషల్ అప్పియరెన్స్" కుచి కుచి "పాట . == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ఆర్.సూర్యకిరణ్ * రచన: సూర్యకిరణ్, బి.వి.ఎస్.రవి * సంగీతం: చక్రీ * గీత రచయితలు: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, విశ్వ, రాజేష్, వెంకటరమణ, సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, కందికొండ యాదగిరి * గానం: రవివర్మ, చక్రీ, వాసు, వేణు, సూర్యకిరణ్, విశ్వ, కౌసల్య, వెంకటరమణ * ఫోటోగ్రఫి: సమీర్ రెడ్డి * కూర్పు: నందమూరి హరి * సమర్పణ: అక్కినేని అన్నపూర్ణ * నిర్మాత: అక్కినేని నాగార్జున * నిర్మాణ సంస్థ: అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్ * విడుదల:19:12:2003. == పాటలు == {{Track listing | collapsed = | headline = | extra_column = గాయకులు | total_length = 26:35 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | title1 = ఓ మగువా నీతో స్నేహం కోసం | lyrics1 = భాస్కరభట్ల | extra1 = [[చక్రి]] | length1 = 5:57 | title2 = కుచ్ కుచ్ | lyrics2 = విశ్వ | extra2 = విశ్వ, [[కౌసల్య (గాయని)|కౌసల్య]] | length2 = 5:24 | title3 = రెండు మొక్కజొన్న పొత్తులున్నయ్ | lyrics3 = రాజేష్, వెంకట రమణ | extra3 = వెంకట రమణ, సూర్య కిరణ్ | length3 = 2:46 | title4 = మధురమే మధురమే | lyrics4 = [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] | extra4 = వేణు | length4 = 4:38 | title5 = ఐ ఆం ఇన్ లవ్ | lyrics5 = కందికొండ | extra5 = వేణు | length5 = 5:39 | title6 = పిలిచిన పలకదు ప్రేమా | lyrics6 = కందికొండ | extra6 = రవి వర్మ, చక్రి | length6 = 5:18 | title7 = ఓరి దేవుడా | lyrics7 = కందికొండ | extra7 = వాసు, సూర్యకిరణ్ | length7 = 5:18 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://www.youtube.com/watch?v=Ivq1iiJx0XU యూట్యూబులో సత్యం సినిమా] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:సుమంత్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జెనీలియా నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:చక్రి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:2003 తెలుగు సినిమాలు]] cn0vqexbvjm5wzx1kwwq1yk07vvq8x1 0 233366 4941302 3977880 2026-08-22T01:39:22Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941302 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix=లాన్స్ నాయక్ |name= ఆల్బర్ట్ ఎక్కా |honorific_suffix=[[పరమ వీర చక్ర|PVC]] |birth_date= {{birth date|1942|12|27}} |death_date= {{Death date and age|1971|12|03|1942|12|27}} |birth_place= జరీ, గుమ్లా జిల్లా, [[బీహార్]] (ప్రస్తుతం జార్ఖండ్ ), భారతదేశం. |death_place= గంగాసాగర్, బంగ్లాదేశ్ | image = Albert Ekka 2000 stamp of India.jpg | image_size = 250px | caption = ఆల్బర్ట్ ఎక్కా స్టాంపు |nickname= |allegiance={{flagdeco|India}} రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా |branch= {{army|India}} |serviceyears= 1962-1971 |rank= [[File:Indian Army Lance Naik.gif|48px]] లాన్స్ నాయక్ |commands= |unit= |battles= హిల్లి యుద్ధం <br> 1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధం |spouse= బలాందినే ఎక్కా |son= బ్రిసెంట్ ఎక్కా |awards= [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[పరమ వీర చక్ర]] |laterwork= }} లాన్స్ నాయక్ '''ఆల్బర్ట్ ఎక్కా''', [[పరమ వీర చక్ర|PVC]] ( 1942 డిసెంబరు 27 – 1971 డిసెంబరు 3) [[భారత సైనిక దళం]]లో [[సైనికుడు]]. ఆయన "హిల్లీ యుద్ధం"లో వీరమరణం పొందాడు. ఈ యుద్ధం 1971 లో [[భారత దేశము|భారత]], [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్]] మధ్య జరిగింది. ఆయన దేశానికి చేసిన సేవలకు గానూ భారత అత్యున్నత పురస్కారమైన [[పరమ వీర చక్ర]] పురస్కారాన్ని మరణానంతరం భారత ప్రభుత్వం అందజేసింది.<ref>{{cite web |url=http://jaihindjaibharat.com/?p=104 |title=Param Vir Chakra(PVC) Lance Naik (LCpl) Albert Ekka |publisher=Jai Hind Jai Bharat |date= |accessdate=2013-05-05 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320004720/http://jaihindjaibharat.com/?p=104 |archive-date=2012-03-20 |url-status=dead }}</ref> ==పురస్కారాలు , గౌరవాలు== లాన్స్ నాయక్ ఆల్బర్ట్ ఎక్కా 2000 సంవత్సరంలో భారతదేశ అత్యున్నత పురస్కారమైన [[పరమ వీర చక్ర]]ను మరణానంతరం పొందారు. ఈ పూరస్కారాన్ని భారతదేశ 50వ [[గణతంత్ర దినోత్సవం]] సందర్భంగా అందజేసారు. ఆయన జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వము|భారత ప్రభుత్వం]] ఒక పోస్టల్ స్టాంపును విడుదల చేసింది. [[జార్ఖండ్]] ముద్దుబిడ్డ అయిన ఎక్కా జ్ఞాపకార్థం ముఖ్య ప్రదేశం అయిన ఫిరాయాలాల్ స్టోర్ కు ఆయన పేరుతో " ఆల్బర్ట్ ఎక్కా చౌక్"గా [[నామకరణము|నామకరణం]] చేసారు. అక్కడ ఆయన విగ్రహాన్నుంచారు. 'గుల్మా" లోని ఒక బ్లాక్ (జిల్లా సబ్ డివిజన్) కు కూడా ఆయన పేరు పెట్టారు. ==ఇతర లింకులు== *[http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pgyr2000/pg012000/pg28jn2000/2801200017.html Stamp on Albert Ekka] *[https://web.archive.org/web/20110921114833/http://indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGallery.aspx?MnId=ChynJzU8M60=&ParentID=+XtwXAaidZ0= Indian Army Webpage] ==మూలాలు== {{reflist}} ==ఇతర లింకులు== * [https://www.youtube.com/watch?v=eflTtyv7mpM Param Vir Chakra | Lance Naik Albert Ekka | Episode 12 | HD] {{Authority control}} [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:1971 మరణాలు]] [[వర్గం:పరమ వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:Indian military personnel of the Indo-Pakistani War of 1971]] [[వర్గం:జార్ఖండ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] 35x2rmvcblb736tv4cr55odv3dyg711 0 233370 4941301 4086195 2026-08-22T01:39:16Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941301 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix=[[కంఫెనీ క్వార్టర్‌మాస్టర్ హవిల్దార్]] |name = అబ్దుల్ హమీద్ |honorific_suffix= [[పరమ వీర చక్ర|PVC]] |image = Soldier Abdul Hamid 2000 stamp of India.jpg |image_size = 200px |alt = |caption = అబ్దుల్ హమీద్ జ్ఞాపకార్థం భారత ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన స్టాంపు |birth_date= {{birth date|df=yes|1933|06|01}}<ref name="Gandhi2006"/> |death_date= {{Death date and age|df=yes|1965|09|10|1933|07|01}}<ref name="Gandhi2006"/> |birth_place= ధంపూర్, ఘజియాపూర్ జిల్లా, ఉత్తరప్రదేశ్, భారతదేశం. <ref name="Gandhi2006"/> |death_place= చీమ, ఖేం కరణ్ సెక్టారు, తార్న్ తారన్ సాహిబ్ |placeofburial = |placeofburial_label = |placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |nickname = |birth_name = | allegiance ={{country|India}} |branch= {{army|India}} |serviceyears= 1954–1965<ref name="Gandhi2006"/> |rank = [[File:Company Quartermaster Havildar.gif|48px]]<br>[[Havildar|Company Quartermaster Havildar]] |servicenumber = |unit= ది గ్రెనేడియర్స్ |commands = |battles = [[భారత చైనా యుద్ధం 1962]]<br>[[భారత పాక్ యుద్ధం 1965]]<br>[[Battle of Asal Uttar]] |battles_label = |awards= [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] '''[[పరమ వీర చక్ర]]'''<br>[[File:IND Samar Seva Star Ribbon.svg|32px]] సమర్ సేవా స్టార్<br>[[File:IND Raksha Medal Ribbon.svg|32px]] రక్షా మెడల్<br>[[File:IND Sainya Seva Medal Ribbon.svg|32px]] సైన్య సేవా పతకం |relations = |laterwork = |signature = | spouse = రసూలన్ బీబీ }} కంపెనీ క్వార్టెర్‌మాస్టర్ హవీల్దార్ '''అబ్దుల్ హమిద్ PVC ('''1 జూలై 1933 – 10 సెప్టెంబరు 1965) [[భారత సైనిక దళం]] నకు చెందిన ద గ్రనేడర్స్ యొక్క నాల్గవ బెటాఅలియన్ కు చెందిన సైనికుడు. ఆయన 1965లో ఖేం కరణ్ సెక్టారులో జరిగిన ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో వీరమరణం పొందాడు. ఆయనకు మరణానంతరం భారతదేశ అత్యున్నత మిలిటరీ పురస్కారమైన [[పరమ వీర చక్ర]] ను [[భారత ప్రభుత్వం]] ఇచ్చింది. దేశంకోసం తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన మహాసాహసి ఆయన. ==ప్రారంభ జీవితం== ఆయన [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని ఘజియాపూర్ జిల్లాకు చెందిన ధాముపూర్ గ్రామంలో జూన్ 1, 1933 న జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి మొహమ్మద్ ఉస్మాన్<ref name="Gandhi2006">{{cite book |title=Portraits of Valour – India's Gallantry Awards and their recipients |editor=Gandhi, S. S. |authorlink= |year=2006 |publisher=The Defence Review |location=New Delhi |isbn= |edition=3= |page=132 |url= |accessdate=}}</ref> == సైన్యంలో == మొదట ఇతడు 1954 డిసెంబర్ 27న "ద గ్రెనేడియర్స్ ఇన్ ఫంటీ" యను సైనికదళంలో ఒక సైనికునిగా చేరాడు. <ref name="Gandhi2006" />తరువాత ఇతడు 4వ బెటాలియన్లోకి మార్చబడ్డాడు. ఆపై చివరిదాకా అక్కడే పనిచేశాడు. అలా సైన్యంలో ఉంటూనే ఆగ్రా. [[అమృత్‌సర్]], జమ్మూకాశ్మీర్, [[ఢిల్లీ]], [[రాయగఢ్]] మొదలైన ప్రాంతాలన్నీ తిరిగివచ్చాడు. బ్రిగేడియర్ "కాన్ డాల్వీ" [[నాయకత్వం]]లో మనకూ [[చైనా]]కూ మధ్య జరిగిన [[యుద్ధం]]లో పాల్గొన్నాడు. కాలినడకన "భూటాన్" కూ, "మిసామరి" కి వెళ్చాచ్చాడు. ఇతడు గొప్ప "షూటర్" (తుపాకీ వీరుడు) కావడంవల్ల 106 పూరింగ్ బెటాలియన్ కు పంపించబడ్డాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.shrutifdn.org/article/Telugu/viewpdf/11/1461665237.pdf |title=మహాయోధుడు అబ్దుల్ హమీద్ |access-date=2016-11-21 |website= |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126010438/http://www.shrutifdn.org/article/Telugu/viewpdf/11/1461665237.pdf |url-status=dead }}</ref> == ఇండో-పాక్ యుద్ధం 1965లో == మనకూ [[పాకిస్తాన్]] కు జరిగిన యుద్ధంలో 1965 సెప్టెంబర్ 10న ఉదయం 8 గంటలకు పాకిస్థాన్ సైనిక దశాలు బిక్కివిండీ అమృత్‌సర్ రోడ్డు మీద "చీమా" గ్రామం"పై దాడిచేసారు. ఈ ప్రాంతం "భమెకరన్" విభాగంలో ఉంది. ఉదయం 9 గంటలయ్యేసరికి వారు మరింత ముందుకు వచ్చారు. ఇంకా ఇంకా ముందుకు భారత సైన్యం మిదకు తుఫానులా వస్తున్న ట్యాంకులను చూసి ప్రమాదాన్ని పసిగట్టాడాయన. వెంటనే తన తుపాకీతో సివంగిలా తన జీపులోకి దూకి ముందుకెళ్చాడు. అప్పడతను తన దళానికి కమాండరుగా ఉన్నాడు. శత్రుసైనికులు [[బాంబు]]లతో, ట్యాంకులతో అగ్ని వర్షం కురిపించసాగారు. ఏమాత్రం బెదరకుండా ఆయన ఎదుర్కొన్నాడు. చూస్తుండగానే తన సాధారణ తుపాకీతో మూడు ట్యాంకులను పేల్చివేసాడు. ఇది గమనించిన శత్రుసైనికులు నాల్గవ ట్యాంకును పేల్చబోతుండగా మిషన్ గన్ తో కాల్చి చంపారు. ఆయనకు సెప్టెంబరు 16, 1965న భారతదేశ అత్యున్నత మిలిటరీ పురస్కారం పరమవీర చక్రను భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. 1966, జనవరి 26న గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా హమీద్ సతీమణి "రసూలన్" కు రాష్ట్రపతి సర్వేపల్లి రాథాకృష్ణన్ గారు అందజేసారు. ==సైనిక పురస్కారాలు== <center> {|- | colspan="3" style="text-align:center;"|{{Ribbon devices|number=0|type=award-star|ribbon=Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|width=106}} |- |{{Ribbon devices|number=0|type=award-star|ribbon=IND Samar Seva Star Ribbon.svg|width=106}} |{{Ribbon devices|number=0|type=award-star|ribbon=IND Raksha Medal Ribbon.svg|width=106}} |{{Ribbon devices|number=0|type=award-star|ribbon=IND Sainya Seva Medal Ribbon.svg|width=106}} |} {| class="wikitable" |- | colspan="3" style="text-align:center;"|<center>[[పరమ వీర చక్ర]]</center> |- |<center>సమర సేవా స్టార్</center> |<center>రక్షా మెడల్</center> |<center>సైన్య సేవా మెడల్</center> |} </center> ==తదనంతర పరిణామాలు== ఆ తరువాత ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని "అసల్ ఉత్తల్" లో అతని సమాధిపై ఒక స్మారక స్థూపం నిర్మించబడినది. ప్రతీ సంవత్సరం అక్కడ "మేళా" నిర్వహిస్తారు. హమీద్ పేరుమీద ఒక పాఠశాల, గ్రంథాలయం, ఆసుపత్రినీ నెలకొల్పారు. "ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీసు" హమీద్ పేరిట ఒక పోస్టల్ కవర్ ను సెప్టెంబరు 10, 1979న జారీచేసింది.<ref name="Palsokar1980">{{cite book|title=The Grenadiers – A Tradition of Valour|last=Palsokar|first=R. D.|publisher=Grenadiers Regimental centre|year=1980|location=Jabalpur|pages=337–338}}</ref> 1988లో చేతన్ ఆనంద్ యొక్క టెలివిజన్ సీరియల్ "పరమ వీర చక్ర" లో ఆయన పాత్రలో [[నసీరుద్దీన్ షా]] నటించారు.<ref name="HameedNaseeruddin">{{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=IRtsZLjsU9Y|title = The episode on Youtube}}</ref> మూడు రూపాయల విలువ గల పోస్టల్ స్టాంపును భారత ప్రభుత్వం జనవరి 28, 2000 న జారీచేసారు. ఆ స్టాంపుపై హమీద్ ఒక జీప్ పై నుండి ట్యాంకులను కాల్చుతున్నట్లు చిత్రం ఉంటుంది.<ref name="maharashtraPost">{{cite web |url=http://www.maharashtrapost.gov.in/htmldocs/jan2000.htm |title=January 2000 |author=Unattributed |date=n.d. |work= |publisher=Maharshtra Post |accessdate=20 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025453/http://www.maharashtrapost.gov.in/htmldocs/jan2000.htm |archive-date=4 మార్చి 2016 |url-status=dead }}</ref> 2008లో హమీద్ భార్య రసూలన్ బీబీ అప్పటి రాష్ట్రపతి ప్రతిభాపాటిల్ ను కలిసి వారి గ్రామంలో మిలిటరీ రిక్రూట్ మెంటు సెంటరు నెలకొల్పవలసినదిగా కోరారు. అదే విధంగా దుల్లాపూర్ లోని ఆయన గృహాన్ని స్మారక భవనంగా చేయాలని కోరారు.<ref name="Rediff24Sep08">{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/2008/sep/23up.htm |title=War hero's widow beseeches President for a stamp |author=Pradhan, Sharat |date=24 September 2008 |work=Rediff News |publisher= |accessdate=20 February 2012}}</ref> == ఇతర లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20120320004727/http://jaihindjaibharat.com/?p=91 Jai Hind Jai Bharat] *[http://indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=1S6le4HkwTRVcZGUUfaC8g==&ParentID=brIZvMw9BqdJoneKeqCGvQ==&flag=qt5Y7qVBAv1zW7M/WwAC2Q== A list of Param Vir Chakra holders] == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం:పరమ వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ ముస్లింలు]] [[వర్గం:1933 జననాలు]] [[వర్గం:1965 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] nm2u2qaz5jp5707hpr5py17ok1xvtke 0 233385 4941300 4828118 2026-08-22T01:39:10Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941300 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix=[[Naib Subedar]] |name = [[సంజయ్ కుమార్]] |honorific_suffix=[[Param Vir Chakra|PVC]] |image = Sanjay Kumar PVC.jpg |image_size = |alt = |caption = then-Havildar Sanjay Kumar, wearing his PVC medal. |birth_date = {{Birth date and age|1976|3|3}} |death_date = |birth_place = కలోల్ బకైన్, బిలాస్పూర్ జిల్లా, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] |death_place = |placeofburial = |placeofburial_label = |placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |nickname = |birth_name = | allegiance ={{flagicon|India}} [[Republic of India]] |branch= [[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[Indian Army]] |serviceyears = |rank = [[File:Naib Subedar - Naib Risaldar of the Indian Army.svg|24px]] [[Naib Subedar]] |servicenumber = | unit = <!-- Commented out: [[File:Rgt-jkr.gif|24px]] --> [[Jammu and Kashmir Rifles|13 JAK RIF]] |commands = |battles = [[కార్గిల్ యుద్ధం]] |battles_label = |awards= [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[పరమ వీర చక్ర]] |relations = |laterwork = |signature = }} నాయిబ్ సుబేదార్<ref name=youtube>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=T3udo0AgvGY&feature=youtu.be&t=21m30s |title=NDTV Video, at 21:37 Sanjay Kumar is shown to be a Naib Subedar |year=2014 |accessdate=14 August 2014|work=[[NDTV]]}}</ref><ref name=toi>{{cite news|last1=Sura|first1=Ajay |url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/15th-anniversary-of-Kargil-War-becomes-extra-special-for-brave-heart-Sanjay/articleshow/38983145.cms |title=15th anniversary of Kargil War becomes extra special for brave heart Sanjay |year=2014 |accessdate=14 August 2014|work=[[Times of India]]}}</ref> '''[[సంజయ్ కుమార్]]''', [[పరమ వీర చక్ర|PVC]] (జ. 3 మార్చి 1976<ref>{{cite web |url=http://hpbilaspur.gov.in/pvc.htm |title=Param Vir Chakra Winner of Bilaspur (H.P.) |work=hpbilaspur.gov.in |year=2013 |accessdate=18 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228045411/http://hpbilaspur.gov.in/pvc.htm |archive-date=28 ఫిబ్రవరి 2014 |url-status=dead }}</ref>) [[భారత సైనిక దళం]] లో సైనికుదు. ఆయన జూనియర్ కామిషన్డ్ ఆఫీసరుగా ఉన్నారు. ఆయన భారతదేశ అత్యున్నత సైనిక పురస్కారం [[పరమ వీర చక్ర]] ను అందుకున్నారు. ==జీవిత విశేషాలు== [[సంజయ్ కుమార్]] [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[బిలాస్‌పూర్]] జిల్లాకు చెందిన [[కాలోల్ బకైన్]] గ్రామంలో జన్మిoచాడు. భారత సైనిక దళంలో చేరక ముందు ఆయన [[న్యూఢిల్లీ]] లో టాక్సీ డ్రైవరుగా పనిచేసాడు.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/15th-anniversary-of-Kargil-War-becomes-extra-special-for-brave-heart-Sanjay/articleshow/38983145.cms|title=15th anniversary of Kargil War becomes extra special for brave heart Sanjay - Times of India|author=|date=|publisher=}}</ref> ఆయన భారత సైనిక దళంలో చేరక ముందు ఆయన దరఖాస్తు మూడుసార్లు తిరస్కరించబడినది. జూలై 4, 1999 న ఆయన 13వ బెటాలియన్, [[జమ్మూ]], [[కాశ్మీర్]] రైపిల్స్ లో సభ్యునిగా [[కార్గిల్ యుద్ధము]] సమయంలో సమతల ప్రదేశాన్ని పైభాగంలో కనుగొనే దళానికి నాయకత్వం వహించాడు. కార్గిల్ లడాఖ్ ప్రాంతాన్ని కలిపే భాగం. దీన్ని చేజిక్కించుకుంటే లడాఖ్ ప్రాంతం భారత్ చేజారుతుంది. సియాచిన్ గ్లేసియర్ కి వెళ్లే మార్గాలన్నీ మూసుకుపోతాయి. అప్పుడు ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన యుద్ధ భూమి సియాచిన్ లో పాక్ జెండా ఎగురుతుంది. అందుకే పాకిస్తాన్ ఈ ఘాతుకానికి పాల్పడింది. పాకిస్థాన్ సైనికులు కొండను దూకి మషీన్ గన్ తో 150 మీటర్ల దూరంలోని శత్రు బంకర్ నుండి కాల్పులు జరిపారు. [[సంజయ్ కుమార్]] ఈ సమస్యను గుర్తించాడు. సమతలంగా ఉన్న పై శిఖరం పై ఈ బంకర్ వల్ల వచ్చే హానికర తీవ్రతను గుర్తించి, శిఖరం వైపు పాకుతూ వెళ్ళి శత్రు బంకర్ పై ఆటోమేటిక్ కాల్పులు జరిపాడు. ఈ చర్య ఫలితంగా రెండు బుల్లెట్లు ఆయన ఛాతీలోనికొ ఒక బుల్లెట్ మోచేతి లోనికి పోయింది. బుల్లెట్ గాయాలనుండి రక్తం స్రవిస్తున్నా, ఆయన బంకర్ పై దాడిని కొనసాగించాడు. సమీప యుద్ధంలో ఆయా ముగ్గురు శత్రు సైనికులను చంపాడు. వెంటనే ఆయన శత్రువు యొక్క మెషీన్ గన్ తీసుకొని రెండవ శత్రు బంకర్ పై దాడి చేసాడు. శత్రు సైనికులు ఈ చర్యకు ఆశ్చర్యానికి గురై ఆయన చేతిలో హతులయ్యారు. ఈ చర్యతో ప్రేరణ పొందిన మిగిలిన సైనిక దళం పోరాడి పై భాగాన గల సమతల తలాన్ని చేజిక్కించుకుంది. కార్గిల్ యుద్ధం ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎక్కువ ఎత్తు మీద జరిగిన యుద్ధం. పూర్తిగా మంచు కొండల్లో జరిగిన హిమ యుద్ధం. శత్రువు కొండ మీద పాతుకుపోయి ఉన్నాడు. భారత సైన్యం కింద ఉంది. కింద నుంచి పైకి ఎగబాకి యుద్ధం చేయడం చాలా క్లిష్టమైనది. ఆ యుద్ధంలో మనం భారతదేశం విజయం సాధించింది. అదీ దీని ప్రత్యేకత. నెల రోజుల పోరాటంలో టైగర్ హిల్, టోలోలింగ్ ఇలా కొండ కొనలపై ఉన్న ఒక్కొక్క స్థావరం నుంచి పాకిస్తాన్ ను తరిమి కొట్టారు.  ఈ యుద్ధంలో ఆయనతో పాటు గ్రెనేడియర్ యోగేంద్ర యాదవ్, మనోజ్ కుమార్ పాండే, కాప్టెన్ విక్రమ్ బాత్రా, కాప్టన్ [[అనుజ్ నయ్యర్]], మేజర్ రాజేష్ అధికారి, మేజర్ శరవణన్, స్క్వాడ్రన్ లీడర్ అజయ్ అహూజాలకు అత్యంత పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించారు.  ==పరమ వీర చక్ర మూలం== [[భారత సైనిక దళం]] వెబ్‌సైటులో ఆయన యొక్క పరమవీర చక్ర పురస్కారం గురించి అధికారికంగా ఈ క్రింది విధంగా చేర్చబడినది. {{Quotation|<center> '''CITATION'''<br> '''RIFLEMAN SANJAY KUMAR'''<br> '''13 JAMMU AND KASHMIR RIFLES (13760533)'''<br> </center> Rifleman Sanjay Kumar volunteered to be the leading scout of the attacking column tasked to capture area Flat Top of Point 4875 in the Mushkoh Valley on 4 July 1999. During the attack when enemy automatic fire from one of the sangars posed stiff opposition and stalled the column, Rifleman Sanjay Kumar realizing the gravity of the situation and with utter disregard to his personal safety, charged at the enemy. In the ensuing hand-to-hand combat, he killed three of the intruders and was himself seriously injured. Despite his injuries, he charged onto the second sangar. Taken totally by surprise, the enemy left behind a Universal Machine Gun and started running. Rifleman Sanjay Kumar picked up the UMG and killed the fleeing enemy. Although bleeding profusely, he refused to be evacuated. The brave action on his part motivated his comrades and they took no notice of the treacherous terrain and charged onto the enemy and wrested the area Flat Top from the hands of the enemy. Rifleman Sanjay Kumar displayed most conspicuous gallantry, cool courage and devotion to duty of an exceptionally high order in the face of the enemy.<ref name=PVC>{{citation|url=http://www.indianarmy.gov.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=NCvnix4zLfQhf90l3OuEBw%3d%3d&ParentID=1tHir3NYQjroCJ9AgypEwg%3d%3d|accessdate=28 August 2014|title=The Param Vir Chakra Winners (PVC) |publisher=Official Website of the Indian Army}} "Profile" and "Citation" tabs.</ref>}} == ప్రసిద్ధ సంస్కృతిలో == ఆయన కథను, అదే విధమైన పాత్రవహించిన యితరుల గురించిన సంఘర్షణను "ఎల్.ఒ.సి.కార్గిల్" సినిమా లో చిత్రీకరించారు. దీనిలో [[సంజయ్ కుమార్]] పాత్రలో సునీల్ శెట్టి నటించాడు. == రాంక్ వివాదం == 2010లో ఆయనను [[హవిల్దార్]] నుండి లాన్స్ నాయక్ ర్యాంకుకు రెండు ర్యాంకులు తగ్గించారు.<ref name=MidDay>{{cite web |url=http://archive.mid-day.com/news/2010/jan/270110-sanjay-kumar-kargil-hero-demoted.htm |title=Double demotion for Kargil hero |first=Anshuman G. |last=Dutta |work=[[Mid Day]] |date=27 January 2010 |accessdate=18 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115044300/http://archive.mid-day.com/news/2010/jan/270110-sanjay-kumar-kargil-hero-demoted.htm |archive-date=15 జనవరి 2016 |url-status=dead }}</ref> భారత సైనికదళాధికారులు ఆయన రాంకును తగ్గించడానికి కారణాలను వెల్లడించడానికి నిరాకరించారు. అంతేకాక, ప్రత్రికా ప్రకటలలలో ఆయన యొక్క ర్యాంకును తగ్గించుటను దాచి హవిల్దారుగా పేర్కొంది. [[పరమ వీర చక్ర]] పురస్కార గ్రహీతలకు ర్యాంకుతో సంబంధం లేకుండా వందనం చేయాలి. ఈ విషయంలొ [[సంజయ్ కుమార్]] కు సీనియర్ అధికారులకు మధ్య వివాదానికి కారణమైంది.<ref name=MidDay/> కుమార్ కు హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఒక ఉద్యోగాన్ని యిచ్చేందుకు సంకల్పించింది. ఆయన తన 15 సంవత్సరాల సర్వీసు పూర్తిచేసిన తదుపరి ఈ ఉద్యోగానికి చేపట్టడానికి అవకాశం ఉంది.<ref name=MidDay/> జూలై 2, 2014 న [[సంజయ్ కుమార్]] ఇండియన్ ఆర్మీలో జూనియర్ కమీషన్డ్ అఫీసరు అయ్యాడు. నాయిబ్ సుబేదారుగ పదోన్నతి పొందాడు. ఆయన 2008లో [[హవిల్దార్]] ర్యాంకు నుండి లాన్స్ నాయక్ కు డిమోషన్ చేయబడినందున ఈ పదోన్నతి వివాదం అయినది. కానీ ఆర్మీలో అత్యున్నత పురస్కారాలు పొందినవారికి నేరుగా పదోన్నతులు ఉండవనీ, అందరు సైనికులలాగే సీనియారిటీపై పదోన్నతులు ఉందాలని తెలియజేయబడినది.<ref name="youtube" /><ref name="toi" /> ==మూలాలు== {{reflist}} ==ఇతర లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20120320004626/http://jaihindjaibharat.com/?p=145 Jai Hind Jai Bharat] *[http://www.indianarmy.gov.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGallery.aspx?MnId=PkzxLGPd+OocqkPcna19bA%3d%3d&ParentID=g1clzpR61Rz%2fTnVN7IyOYQ%3d%3d Indian Army webpage] * {{cite web |url=http://www.rediff.com/republic/2000/jan/25param3.htm |title=The Republic Special, Param Vir Chakra winner Rifleman Sanjay Kumar recounts the battle for peak 4875 in the Mushokh valley |work=[[rediff.com]] }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kumar, Sanjay}} [[వర్గం:1976 జననాలు]] [[వర్గం:Indian Army personnel]] [[వర్గం:పరమ వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:People from Bilaspur, Himachal Pradesh]] [[వర్గం:Military personnel from Himachal Pradesh]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] bj4r1mf9x6afnilqvdhjbezjihrm0yl 0 233389 4941304 4820232 2026-08-22T01:39:32Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941304 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix=[[కెప్టెన్]] |name = మనోజ్ కుమార్ పాండే |honorific_suffix=[[Param Vir Chakra|PVC]] |image = |image_size = |caption = |birth_name = |birth_date = {{birth date|df=yes|1975|6|25}} |birth_place = [[సీతాపూర్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1999|07|03|1975|06|25}} |death_place = బంకర్ రిడ్జ్, ఖలూబార్, బటాలిక్ సెక్టార్, [[కార్గిల్]], [[జమ్మూ కాశ్మీర్]], భారతదేశం |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = |residence = |branch= [[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[Indian Army]] |serviceyears= |rank= [[File:Captain of the Indian Army.svg|24px]] [[Captain (armed forces)|Captain]] |nationality = |other_names = |awards= [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[పరమ వీర చక్ర]] | unit = [[11 Gorkha Rifles|1/11 Gorkha Rifles]] |battles= '''[[కార్గిల్ యుద్ధం]]'''<br>ఆపరేషన్ విజయ్ (1999) |education = | allegiance ={{flagicon|India}} [[Republic of India]] |alma_mater = [[National Defence Academy|NDA]] |employer = |occupation = |home_town = |title = |spouse = |children = }} కెప్టెన్ మనోజ్ కుమార్ పాండే, [[పరమ వీర చక్ర|PVC]] (25 జూన్ 1975 – 3 జూలై 1999), [[భారత సైనిక దళం]] నకు చెందిన అధికారి. ఆయన 1/11 గోర్ఖా రైఫిల్స్ కు చెందిన వారు. ఆయనకు [[భారతదేశ చరిత్ర|భారతదేశ]] అత్యున్నత సైనిక పురస్కారం [[పరమ వీర చక్ర]] మరణానంతరం లభించింది. ఆయన విపత్కర పరిస్థితులలో భారత సైనిక దళంలో ధైర్యసాహసాలను ప్రదర్శిస్తూ నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన జుబర్ టాప్, ఖలుబార్ కొండలపై బటాలిక్ సెక్టారులో [[కార్గిల్ యుద్ధము]] లో వీరమరణం పొందాడు. ==ప్రారంభ జీవితం== కెప్టెన్ మనోజ్ పాండే, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని కమలూర్ జిల్లాకూ చెందిన సీతాపూర్ గ్రామానికి చెందినవాడు. ఆయన [[లక్నో]] నివాసి అయిన చిన్న వ్యాపారవేత్త శ్రీ గోపీచంద్ పాండే కుమారుడు. ఆయనకున్న సహోదరులలో ఆయన పెద్దవాడు. ఆయన ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని లక్నో నందలి ఉత్తరప్రదేశ్ సైనిక పాఠశాలలొ విద్యాభ్యాసం చేసాడు. మాధ్యమిక విద్యను లక్ష్మీబాయి మెమోరియల్ సీనియర్ సెకండరీ స్కూలులో చదివాడు. ఆయనకు క్రీడలలో [[బాక్సింగ్]], బాడీ బిల్డింగ్ పై ఆసక్తి ఎక్కువగా ఉండేది. 1990లో ఉత్తరప్రదేశ్ డైరక్టరేట్ యొక్క ఎన్.సి.సి. జూనియర్ డివిజన్ లో ఉత్తమ కాడెట్ గా గుర్తింపబడ్డాడు.<ref>{{Cite book|title=National Cadet Corp,Youth in Action|last=|first=|publisher=Directorate General National Cadet Corps|year=2003|isbn=8170622980|location=New Delhi|pages=|via=}}</ref>ఆయన నేషనల్ డిఫెన్స్ అకాడమీ లో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. ఆయన గోర్ఖా రైఫిల్స్ లో చేరాలని అనుకున్నాడు. ఆయన భారత సైన్యంలోని 1/11 గోర్ఖా రైఫిల్స్ లో నియమింపబడ్డాడు. ఆయన ఎంపిక కాక ముందు బి.ఎస్.ఆర్.బి ఇంటర్వ్యూకు హారైనాడు. ఇంటర్వ్యూలో ఆయనకు "ఎందుకు నీవు ఆర్మీలో చేరాలనుకుంటున్నావు?" అని అడిగారు. అందుకు ఆయన వెంటనె "నేను [[పరమ వీర చక్ర]] గెలవాలనుకుంటున్నాను" అని సమాధానమిచ్చాడు. ఆయాన చెప్పిన విధంగానే ఆయనకు పరమ వీర చక్ర పురస్కారం మరణానంతరం వచ్చింది. ==కార్గిల్== ఆయనను బలవంతంగా [[కార్గిల్ యుద్ధము]] లో జూన్ 11, 1999 న బెటాలిక్ సెక్టారులో చొరబాటు కోసం పంపించారు. ఆయన కొంతమంది సైనికులకు [[నాయకత్వం]] వహించి వ్యూహాత్మక స్థానం అయిన జుబర్ టాప్ ను కైవశం చేసుకొనేందుకు బయలుదేరాడు. పరిస్థితిని త్వరగా అంచనావేసి ఈ యువ అధికారి ఇరుకైన, ప్రమాదకరమైన శిఖరం గుండా వెళ్ళి శత్రు స్థానాన్ని కనుగొనేందుకు దోహదపడ్డాడు. కొద్ది లక్ష్యంలో శత్రువులు భారత సైనికులపైకి కాల్పులు జరిపారు. సమర్థవంతంగా భారత్ ఎదుర్కొని దాడి చేసింది. అధిక ధైర్య సాహసాలతో ఆయన దళంతో ముందుకు చేరి బుల్లెట్ల మధ్యనుండి యుద్ధ కేకలు వేస్తూ ముందుకు వెళ్ళాడు. ఆయన భుజానికి, కాలికి గాయాలైనా, శత్రువుల మొదటి బంకర్ నాశనం చేయడానికొరకు ఒంటరిగా పోరాడాలనే భయంకర నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నాడు. భయంకరమైన సమీప యుద్ధంలో ఇద్దరు శత్రు సైనికులను హతమార్చి మొదటి బంకర్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఇది యుద్ధానికి ముఖ్య మలుపు. నాయకుల ప్రేరణతో ఆకస్మికంగా సైనికులు దాడిచేసి శత్రువులను తుదముట్టించారు. చాలా దారుణ గాయాలను లెక్కచేయకుండా ఆయన బంకర్ నుండి బంకర్ కు మనుషులను తరలించాడు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆయన చివరి బంకర్ వద్ద కుప్పకూలాడు. అప్పటికే ఆయన బంకర్ లను ఆయన మనుషులతో స్వాధీనం చేసుకున్నడు. ==ఆపరేషన్ విజయ్== కెప్టెన్ మనోజ్ కుమార్ పాండే "ఆపరేషన్ విజయ్" సమయంలో నిర్భయముగా వరుస దాడులలో పాల్గొన్నారు; బెటాలిక్ లో జుబర్ టాప్ ను అధిక నష్టంతో చొరబాటు దారులను వెనుకకు పంచించడంలో పోరాటం చేసాడు.<ref name=PVC/> ==మరణం== మొదటి శత్రు స్థావరం పైకి ధైర్యంగా పోరాడిన ఆయన ఇద్దరు శత్రు సైనికులను హతమార్చి రెండవ స్థానంలో మరో ఇద్దరు శత్రువులను హతమార్చాడు. ఆయనకు మూడవ స్థానంలో భుజంలో, కాలికి గాయాలు అయ్యాయి. ఆయనకు అయిన గాయాలను లెక్క చేయకుండా నాల్గవ స్థానంలో పోరాటాన్ని కొనసాహించి తన మనుషులను గ్రెనేడ్ ఉపయోగించి నాశనం చేయాలని అభ్యర్థించాడు. అప్పుడు నుదురుపై కొద్ది గాయాలయ్యాయి. <ref name=PVC/> ఆయన ఆఖరి మాటలు "నా ఛోడ్ను" (నేపాలి భాషలో వారిని విడిచిపెట్టవద్దు అని అర్థం)<ref name=PVC/> <ref name=PVC/> ==పరమ వీర చక్ర== ఆయన చేసిన పరక్రమాలకు భారత ప్రభుత్వం అత్యున్నత సైనిక పురస్కారం [[పరమ వీర చక్ర]] ను అందజేసింది. దానిని అధికారిక వెబ్‌సైటులో ఈ క్రిందివిధంగా వ్రాసారు. {{Quotation|<center>'''CITATION'''<br> '''(LIEUTENANT MANOJ KUMAR PANDEY)'''<br></center> Lieutenant Manoj Kumar Pandey took part in a series of boldly led attacks during Operation Vijay, forcing back the intruders with heavy losses in Batalik including the capture of Jubar Top. On the night of 2/3 July 1999 during the advance to Khalubar as his platoon approached its final objective, it came under heavy and intense enemy fire from the surrounding heights. Lieutenant Pandey was tasked to clear the interfering enemy positions to prevent his battalion from getting day lighted, being in a vulnerable position. He quickly moved his platoon to an advantageous position under intense enemy fire, sent one section to clear the enemy positions from the right and himself proceeded to clear the enemy positions from the left. Fearlessly assaulting the first enemy position, he killed two enemy personnel and destroyed the second position by killing two more. He was injured on the shoulder and legs while clearing the third position. Undaunted and without caring for his grievous injuries, he continued to lead the assault on the fourth position urging his men and destroyed the same with a grenade, even as he got a fatal burst on his forehead. This singular daredevil act of Lieutenant Manoj Kumar Pandey provided the critical firm base for the companies, which finally led to capture of Khalubar. The officer, however, succumbed to his injuries. Lieutenant Manoj Kumar Pandey, thus, displayed most conspicuous bravery, indomitable courage, outstanding leadership and devotion to duty and made the supreme sacrifice in the highest traditions of the Indian Army.<ref name=PVC>{{citation|url=http://www.indianarmy.gov.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=NCvnix4zLfQhf90l3OuEBw%3d%3d&ParentID=1tHir3NYQjroCJ9AgypEwg%3d%3d|accessdate=28 August 2014|title=The Param Vir Chakra Winners (PVC) |publisher=Official Website of the Indian Army}} "Profile" and "Citation" tabs.</ref>}} ==తదనంతర పరిణామాలు== * ఆయనకు మరణానంతరం [[పరమ వీర చక్ర]] పురస్కారం లభించింది.<ref name=PVC/> * ఆయన తండ్రి గోపీచంద్ అపండే భారత 52వ గణతంత్ర దినొత్సవం సందర్భంగా రాష్ట్రపతి నుండి ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.<ref name=PVC/> * లక్నోలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ సైనిక స్కూలు కొత్త ఆడిటోరియం నకు ఆయన పేరు పెట్టారు. ఈ ఆడిటోరియానికి 2011లో జనరల్ [[వీ.కే.సింగ్]] సంకుస్థాపన చేసారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.upsainikschool.org/index.php/infrastructure-facilities/|title=Infrastructure & Facilities {{!}} U.P. SAINIK SCHOOL|website=www.upsainikschool.org|access-date=2016-07-27|archive-date=2016-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813023344/http://www.upsainikschool.org/index.php/infrastructure-facilities/|url-status=dead}}</ref> *లక్నోలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ సైనిక స్కూలులో ఫుట్ బాల్ టోర్నమెండుకు "లేట్ కెప్టెన్ మనోజ్ కుమార్ పాండే మెమోరియల్ ఇంటర్ స్కూల్ ఫుట్ బాల్ టోర్నమెంటు" అని నామకరణం చేసారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.upsainikschool.org/index.php/trophies/|title=Trophies {{!}} U.P. SAINIK SCHOOL|website=www.upsainikschool.org|access-date=2016-07-27}}{{Dead link|date=జూన్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *లక్నోలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ సైనిక స్కూలు యొక్క ప్రధాన ద్వారానికి ఆయన పేరు పెట్టారు. * ఘజియా బాద్ జిల్లా లోని నిర్మిచదలచుకున్న అపార్టుమెంటు సముదాయానికి "మనోజ్ విహారి" గా నామకరణం చేయాలని ఆర్మీ వెల్ఫేర్ హౌసింగ్ ఆర్గనైజేషన్ సంకల్పించింది. * పూణె లోని కార్డియో థెరపిక్ సెంటర్ హాస్పటల్ వద్ద గల ఆర్మీ క్వార్టర్ కు "కెప్టెన్ మనోజ్ పాండే ఎన్‌క్లేవ్" గా పేరును పెట్టారు. * నేషనల్ డిఫెన్స్ అకాడమి సైన్స్ బ్లాకును "మనోజ్ పాండే బ్లాకు" గా నామకరణం చేసారు.<ref>{{cite web |url=http://nda.nic.in/html/nda-other-tourist-places.html |title=National Defence Academy, NDA Pune &#124; Places of Interest in and around NDA, Khadakvasala |publisher=Nda.nic.in |date= |accessdate=2011-10-17 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929182600/http://nda.nic.in/html/nda-other-tourist-places.html |archive-date=2011-09-29 |url-status=dead }}</ref> * ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని లక్నో నందలి ముఖ్య కేంద్రానికి, ఆయన స్వంత గ్రామానికి "చెప్టెన్ మనోజ్ కుమార్ చౌక్" గా నామకరణం చేసారు. *[[ద్రాస్]] సెక్టారులోని కార్గిల్ వార్ మ్యూజియం లోని గ్యాలరీకి అయన పేరు పెట్టారు.<ref>http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-drass-memorial-invoking-memories-of-kargil-war/20110727.htm#4</ref> ==డైరీ== * ఆయన వ్యక్తిగత డైరీలో "కొన్ని లక్ష్యాలు చాలా విలువైనవి, అవి విఫలమైనా అద్భుతమైనవి" అని రాసాడు. * ఆయన తల్లి యొక్క స్మృతికి ఆయన: "ఆమె చీకటిలో ప్రకాశవంతంగా మెరిసే నక్షత్రం, అంత ప్రేమను ఎవరు అందిచగలరు" అని వ్రాసాడు. * నాలుగు వరుసలు గల కవితను పెద్ద అక్షరాలలో రాసాడు: "If death strikes before I prove my blood, I promise (swear), I will kill death." ==సినిమాలలో== ఆయన పాత్రను [[LOC Kargil]] చిత్రంలో [[అజయ్ దేవ్‌గణ్]] నటించారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==ఇతర లింకులు== *[http://captainmanojpandey.tripod.com Captain Manoj Pandey's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717102247/http://captainmanojpandey.tripod.com/ |date=2011-07-17 }} *[https://web.archive.org/web/20060425204119/http://www.indianarmy.nic.in/PVC/photo_3.htm Indian Army Webpage] * Manoj Pandey Chowk is at coordinates {{Coord|26|51|14|N|80|59|40|E|type:landmark}} {{Authority control}} [[వర్గం:పరమ వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:కార్గిల్ యుద్ధం]] [[వర్గం:1975 జననాలు]] [[వర్గం:కార్గిల్ యుద్ధానికి చెందిన ప్రజలు]] [[వర్గం:భారత సైనికులు]] fnxfuvw21mhpodvcx333hdy0nvpjaru 0 233397 4941307 3517379 2026-08-22T01:39:43Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతదేశ సైనికులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941307 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix=[[మేజర్]] |name =రామస్వామి పరమేశ్వరన్ |honorific_suffix=[[పరమ వీర చక్ర]] |image =Major R Parameshwaran.jpg |birth_date = {{birth date|df=yes|1946|09|13|}} |death_date = {{death date and age|df=yes|1987|11|25|1946|09|13|}} |death_place = [[శ్రీలంక]] |nickname= | unit = [[Mahar Regiment|8 MAHAR]]<br>attached to [[Indian Peace Keeping Force|IPKF]] |branch= [[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[భారత సైనిక దళం]] |serviceyears= 1972-1987 |rank= [[File:Major of the Indian Army.svg|24px]] [[మేజర్]] | allegiance ={{flag|భారతదేశం}} |Service Number:= IC-32907 |battles= '''[[శ్రీలంక అంతర్యుద్ధం]]'''<br>[[ఆపరేషన్ విండ్]] |awards= [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[పరమ వీర చక్ర]] ||image_size=250 px|birth_place=[[బొంబాయి]], [[భారతదేశం]]}} మేజర్ '''రామస్వామి పరమేశ్వరన్''', [[పరమ వీర చక్ర|PVC]] (1946 సెప్టెంబరు 13, [[Mumbai|ముంబయి]] - 1987 నవంబరు 25, [[శ్రీలంక]]) [[భారత సైనిక దళం]] నకు చెందిన సైనికాధికారి. ఆయన ధైర్యసాహసాలకు గానూ భారతదేశ అత్యున్నత సైనిక పురస్కారమైన [[పరమ వీర చక్ర]] లభించింది. మేజర్ పరమేశ్వరన్‌కు 1972 జనవరి 16 న మహార్ రెజిమెంటులో షార్టు సర్వీసు కమిషన్ మంజూరు చేయడమైనది. == జీవిత విశేషాలు == మేజర్ రామస్వామి పరమేశ్వరన్ 1946 సెప్టెంబరు 13 [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[బొంబాయి]]లో జన్మించాడు. ఆయనకు, మహార్ రెజిమెంటులో షార్ట్ సర్వీస్ కమిషన్ 1972 జనవరి 16న మంజూరు చేసింది. అతను భారత సైన్యం చేపట్టిన అనేక కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇండో-శ్రీలంక ఒప్పందం కింద భారత సైన్యానికి ఉన్న అనేక యూనిట్లు ఉన్నాయి. అందులో భాగంగా శాంతిభద్రతల నిర్వహించడానికి ఆయనను శ్రీలంకకు పంపారు. మహార్ రెజిమెంట్ కు చెందిన మేజర్ పరమేశ్వరన్ యూనిట్ కూడా [[ఆపరేషన్ పవన్]] లో పాల్గొనేందుకు శ్రీలంక పంపబడింది. 1987 నవంబరు 25న మేజర్ పరమేశ్వరన్ రాత్రి ఆలస్యంగా గాలింపు చర్యల నుండి తన స్థానానికితో తిరిగి, అకస్మాత్తుగా, తన స్థానంపై తీవ్రవాదులు సమూహం [[మెరుపుదాడి]]కి పాల్పడ్డారు. ఆయన ప్రశాంతమైన మనస్సుతో వెనుక నుండి తీవ్రవాదులను చుట్టుముట్టి కాల్పులు జరిపి వారిని ఆశ్చర్యానికి గురిచేసాడు. తరువాత సమీపంగా జరిగిన [[యుద్ధం]]లో ఒక తీవ్రవాది ఆయన [[గుండె]]ల్లో కాల్చాడు. గాయానికి భయపడకుండా ఆ తీవ్రవాది నుండి రైఫిల్ తీసుకొని దానితో ఆయను చంపాడు. తీవ్రంగా గాయపడినప్పటికీ ఆయన ఆదేశాలను యిస్తూ వారి కమాండెంట్స్ కు స్ఫూర్తిని అందిస్తూ తుదిశ్వాస విడిచాడు. ఈ చర్యలో ముగ్గురు మిలిటెంట్లు మరణించారు. మూడు రైపిల్స్, రెండు రాకెట్ లాంచర్లు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ==పరమ వీర చక్ర మూలం== ఆయనకు భారత అత్యున్నత సైనిక పురస్కారం [[పరమ వీర చక్ర]] లభించింది. దాని మూలం భారత సైనిక దళ అధికారిక వెబ్‌సైటులో ఈ క్రింది విధంగా నమేదు చేయబడింది. {{Quotation|<center> '''CITATION'''<br> '''MAJOR RAMASWAMY PARAMESWARAN'''<br> '''8 MAHAR (IC-32907)'''<br> </center> On 25 November 1987, when Major Ramaswamy Parameswaran was returning from search operation in Sri Lanka, late at night, his column was ambushed by a group of militants. With cool presence of mind, he encircled the militants from the rear and charged into them, taking them completely surprise. During the hand-to-hand combat, a militant shot him in the chest. Undaunted, Major Parameswaran snatched the rifle from the militant and shot him dead. Gravely wounded, he continued to give orders and inspired his command till he breathed his last. Five militants were killed and three rifles and two rocket launchers were recovered and the ambush was cleared. Major Ramaswamy Parameswaran displayed the most conspicuous gallantry and thought nothing of dying at his post.<ref name=Gov>{{citation|url=http://www.indianarmy.gov.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=NCvnix4zLfQhf90l3OuEBw%3d%3d&ParentID=1tHir3NYQjroCJ9AgypEwg%3d%3d|accessdate=28 August 2014|title=The Param Vir Chakra Winners (PVC) |publisher=Official Website of the Indian Army}}</ref>}} == ఒక అపార్టుమెంటు పేరు == చెన్నైలోని ఆర్కోట్ రోడ్ లో ఆర్మీ వెల్ఫేర్ బోర్డు నిర్మించిన కాలనీకి A.W.H.O పరమేశ్వరన్ విహార్ అని 1998లో నామకరణం చేసారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [https://web.archive.org/web/20171011072841/http://jaihindjaibharat.com/?p=127 Jai Hind Jai Bharat] * [[భారత సైన్యం]] * [[పరమ వీర చక్ర]] {{Authority control}} [[వర్గం:భారత సైనికులు]] [[వర్గం:పరమ వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1946 జననాలు]] [[వర్గం:1987 మరణాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] 92apy4akl1dedp98mwyr3t2pxtr3g7o 0 240881 4941203 4655934 2026-08-21T18:04:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941203 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మెర్సీ మార్గరెట్ | residence = హైదరాబాద్ | other_names = | image = మెర్సీ మార్గరెట్.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_name = | birth_date =[[ఆగస్టు 23]], [[1983]] | birth_place = | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known =కవయిత్రి | occupation = అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} ''''''మెర్సీ మార్గరెట్''' ''' వర్థమాన [[తెలుగు]] కవయిత్రి. కేంద్ర [[సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం]] పొందిన యువకవయిత్రి.<ref>[https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/mercy-who-was-nominated-for-the-younger-awards-1-2-547355.html తొలి సంకలనంతోనే మెర్సిన మెర్సీ- నమస్తే తెలంగాణ, దినపత్రిక, తేది:23.06.2017 ]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[సామాజిక శాస్త్రం|సామాజిక]] ఉద్యమకర్త. సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా, మరి ముఖ్యంగా [[ఫేస్ బుక్]] సాహిత్య వేదిక [[కవి సంగమం]] ద్వారా విస్తృతంగా [[కవిత్వం]] రాస్తున్నారు. తాను రాసిన కవిత్వాన్ని [[2014]]లో మాటల మడుగు పేరుతో కవితా సంకలనంగా వెలువరించింది. ఆమె వెలువరించిన ఈ తొలి సంకలనానికే ఇటీవల [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] [[2017]] సంవత్సరానికి గానూ 'యువపురస్కారానికి ఎంపిక చేసింది.<ref>https://www.hydlitfest.org/speaker/mercy-margaret-boda/{{Dead link|date=మే 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == జీవిత విశేషాలు == రంగానగర్‌.. [[సికింద్రాబాద్|సికింద్రాబాద్‌]] భోలక్‌పూర్‌ ప్రాంతంలోని మురికివాడల్లో ఒకటి. [[రజాకార్లు|రజాకార్ల]] ఉద్యమమప్పుడే ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన [[కుటుంబము|కుటుంబం]] మెర్సీది. తండ్రి ఓ [[బ్యాంకు]]లో చిరుద్యోగి. తల్లి [[భార్య|గృహిణి]]. ముగ్గురుపిల్లల్లో మెర్సీ పెద్ద. ఒకరి జీతంతో అన్నింటా పొదుపు పాటిస్తూ సాగే కుటుంబమైనా..చదువుకి పెద్ద పీట వేశారు. పాఠ్యపుస్తకాలకి అతీతంగా పత్రికలూ, సాహిత్యాన్నీ విరివిగా చదివించారు! కాకపోతే మెర్సీ [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్‌]] ముగించేటప్పటికి ఆమె తండ్రి అస్వస్థత కారణంగా స్వచ్ఛంద పదవీవిరమణ చేయాల్సి వచ్చింది. ఇంట్లో ఆర్థిక ఇబ్బందులు పెరిగాయి. అప్పటి నుంచే మెర్సీ చదువుకుంటూనే ఉద్యోగాలు చేయడం మొదలుపెట్టారు. కాలేజీ తర్వాత [[ప్లాస్టిక్|ప్లాస్టిక్‌]] సీసాలు తయారుచేసే పనికి కూలీగానూ వెళ్లారు. అదయ్యాక సాయంత్రాల్లో ‘అక్షరజ్యోతి’ కార్యక్రమంలో వయోజనులకు విద్య నేర్పించేవారు. డిగ్రీ ముగించాక.. పీజీ చేయాలనే కోరిక! ఎంకామ్‌ సీటొచ్చింది. కానీ డబ్బుల్లేవు. ఆమెకి బాగా సన్నిహితులైన నలుగురు స్నేహితుల తల్లిదండ్రులని అప్పు అడిగితే వాళ్లే వచ్చి ఫీజులు కట్టారు. పీజీలో చేరినప్పటి నుంచే మరో కాలేజీలో బీకామ్‌ విద్యార్థులకి అధ్యాపకురాలిగా చేరిపోయారు మెర్సీ! వీటితోపాటే సాయంత్రం ఇంటికొచ్చాక ట్యూషన్‌లు. రెండేళ్లపాటు ఇదే శ్రమ. అదంతా వృథాపోలేదు. పీజీ ముగించగానే ఓ ప్రయివేటు బ్యాంకులో ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా ఉద్యోగం. 2007లోనే ముప్పైవేల రూపాయల జీతం! రెండేళ్లలో కష్టాలన్నీ గట్టెక్కాయి. కానీ 2008లో మొదలైన ఆర్థికమాంద్యం ప్రభావం ఆ సంస్థపైనా పడింది. దాంతోపాటూ ఎంబీఏ చదవాలనే కలతో రాజీనామా చేశారు. మళ్లీ విద్యార్థిగా మారారు. ఓ సంస్థలో లెక్చరర్‌గా పార్ట్‌టైమ్‌ ఉద్యోగం చేస్తూనే ఎంబీఏ ముగించారు. తర్వాత ‘కాగ్నిజెంట్‌’ సంస్థలో కుదురుకున్నారు. ఆ తర్వాత ప్రేమ [[పెళ్ళి|వివాహం]]. ఆయనతో కలిసి సొంతంగా గ్రాఫిక్స్‌ సంస్థ ఏర్పాటుచేశారు. తర్వాత భారత్‌ మహిళా కళాశాలలో ఎంబీఏ సహాయ [[గురువు|ఆచార్యు]]రాలిగా ప్రస్తుతం పనిచేస్తున్నారు. == సాహితీ ప్రస్థానం == మెర్సీ 2009 నుంచి [[ఫేస్‌బుక్|ఫేస్‌బుక్‌]]లో కవితలు రాస్తున్నారు. 2011లో తనలాంటి యువకవుల కోసం ‘కవిత్వశాల’ అనే బృందం ఏర్పాటుచేశారు. ప్రముఖ కవులూ, విమర్శకులు వాడ్రేవు చినవీరుభద్రుడు, [[రాళ్ళబండి కవితాప్రసాద్|రాళ్లబండి కవితాప్రసాద్‌]], ముక్తేశ్వరరావు వంటివారిచేత కవితా కార్యశాలలు ఏర్పాటుచేయించారు. అవి ఎంత విజయం సాధించాయంటే.. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోనూ ఇలాంటి కార్యశాలలని పోలిన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం మొదలుపెట్టారు! ఇప్పుడీ బృందంలో సుమారు రెండు వేలమంది సభ్యులున్నారు. ఆ కార్యశాలల తర్వాతే 2015లో ‘మాటల మడుగు’ పుస్తకాన్ని తీసుకొచ్చారు మెర్సీ! ఈ కవితలు తెలుగులోనే కాదు.. [[కన్నడ భాష|కన్నడ]], [[హిందీ భాష|హిందీ]]లోనూ అనువాదమయ్యాయి. [[కేరళ]]లో ప్రతి సంవత్సరం జరిగే తుంజన్ కవితోత్సవం సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసే "దక్షిణ భారత కవుల సదస్సు "లో 2016 [[ఫిబ్రవరి]] లో తెలుగు కవిగా పాల్గొన్నది. సాహిత్య అకాడెమీ ఆధ్వర్యంలో డిల్లీ లో ప్రతి సంవత్సరం జరిగే ఫెస్టివల్ ఆఫ్ లెటర్స్ లో [[2016]] ఫిబ్రవరి నాడు తెలుగు భాష నుండి యువ కవయిత్రిగా పాల్గొనే అవకాశాన్ని పొందింది. మాటల మడుగు పుస్తకం 2017 లో కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ గుర్తింపుని సాధించింది. == రచించిన పుస్తకాలు == # [[మాటల మడుగు]] (వచన కవితా సంపుటి) [[2014]]<ref>{{Citation|title=మాటల మడుగు|date=2017-07-25|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%AE%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&oldid=2163792|work=వికీపీడియా|language=te|access-date=2021-04-05}}</ref> #కాలం వాలిపోతున్న వైపు (వచన కవితా సంపుటి) [[2019]]<ref name="తెలుగు వర్సిటీ సాహితీ పురస్కారాల ప్రకటన">{{cite news |last1=EENADU|title=తెలుగు వర్సిటీ సాహితీ పురస్కారాల ప్రకటన |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124082637 |accessdate=30 April 2024 |work=EENADU |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240430043938/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124082637 |archivedate=30 April 2024 |language=te}}</ref> # అసమర్ధుడు # డియర్ జిందగీ # యుద్ధకాలపు శోకగీతం (దీర్ఘ కవిత) ==పాటల రచయిత్రిగా== * [[ది డెవిల్స్ చైర్]] (2025)- చాక్లెట్ బేబీ == పురస్కారాలు == *2012లో తెలుగు భాషా దినోత్సవం సందర్భంగా అప్పటి ఉమ్మడి రాష్ట్ర మాజీ ముఖ్య మంత్రి శ్రీ [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] గారి చేతుల మీదుగా 'కవితా పురస్కారం' *"మాటల మడుగు " కవితా సంపుటికి గాను పెన్నా సాహిత్య పురస్కారం 2015<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/living/hyderabad-literary-festival-2019-ninth-edition-to-feature-shabana-azmi-shashi-deshpande-sahitya-academy-winners-from-telangana-5930741.html|title=Hyderabad Literary Festival 2019: Ninth edition to feature Shabana Azmi, Shashi Deshpande, Sahitya Academy winners from Telangana|website=Firstpost|access-date=2021-04-05}}</ref> * అనంతపురం కవుల వేదిక నుంచి "చంస్పందన " ఆత్మీయ పురస్కారం 2016 *"మాటల మడుగు " కవితా సంపుటికి గాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం 2017<ref>{{Cite news|last=Nadadhur|first=Srivathsan|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mercy-margaret-interview-on-winning-sahitya-akademi-yuva-puraskar/article19149477.ece|title=I feel suffocated, can’t sleep when I don’t write, says Mercy Margaret|date=2017-06-26|work=The Hindu|access-date=2021-04-05|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/hyderabad/writing-for-kids-poetry-earn-sahitya-akademi-honours-for-duo-from-telangana/amp_articleshow/59279522.cms|title=Writing for kids & poetry earn Sahitya Akademi honours for duo from Telangana - Times of India|work=The Times of India|access-date=2021-04-05}}</ref> *[[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు (2022)|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారం (2022)]] - మాటల మడుగు<ref name="12న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాల ప్రదానం">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/124202326|title=12న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాల ప్రదానం|date=10 November 2024|work=|accessdate=21 October 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251021044742/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/124202326|archivedate=21 October 2025|publisher=Eenadu|language=te}}</ref> ==ఎన్నికల్లో పోటీ== మెర్సీ మార్గరెట్ 2018లో జరిగిన తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో [[ముషీరాబాద్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|ముషీరాబాద్ నియోజకవర్గం]] నుండి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యింది.<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికలు: స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా సాహిత్య అకాడమీ యువపురస్కార గ్రహీత">{{cite news |last1=Zee News Telugu |title=తెలంగాణ ఎన్నికలు: స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా సాహిత్య అకాడమీ యువపురస్కార గ్రహీత |url=https://zeenews.india.com/telugu/telangana/telangana-elections-sahitya-academy-youth-award-winner-mercy-margaret-to-contest-from-musheerabad-13118 |accessdate=17 September 2021 |date=16 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917134920/https://zeenews.india.com/telugu/telangana/telangana-elections-sahitya-academy-youth-award-winner-mercy-margaret-to-contest-from-musheerabad-13118 |archivedate=17 September 2021 |language=te |work= |url-status=live }}</ref><ref name="రచనల నుంచి రాజకీయాల్లోకి: బరిలో ప్రముఖ రచయిత్రి">{{cite news |last1=Sakshi |title=రచనల నుంచి రాజకీయాల్లోకి: బరిలో ప్రముఖ రచయిత్రి |url=https://www.sakshi.com/news/politics/mercy-margaret-contest-elections-musheerabad-1134947 |accessdate=17 September 2021 |work= |date=15 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917135008/https://www.sakshi.com/news/politics/mercy-margaret-contest-elections-musheerabad-1134947 |archivedate=17 September 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Mercy Margaret.jpg|"స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు" కార్యక్రమంలో తన కవిత్వాన్ని చదువుతూ File:Mercy Margaret 1.jpg|"స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు" కార్యక్రమంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో సన్మానం అందుకుంటూ.. File:Mercy Margaret 2016 Book Faira.jpg|2016 హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ లో సాహిత్య సభలో ప్రసంగిస్తూ.. File:Mercy Margaret 2016 Book Fair.jpg|2016 హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ లో సన్మానం అందుకుంటూ.. File:Mercy Margaret's Asamarthudu Book Launch.jpg|thumb|మెర్సీ మార్గరెట్ అసమర్ధుడు పుస్తకావిష్కరణ File:Mercy Margaret 'Yuddakalapu Shokageetam' Book Launch.jpg|మెర్సీ మార్గరెట్ యుద్ధకాలపు శోకగీతం పుస్తకావిష్కరణ (2025 నవంబర్ 1) </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == {{commonscat|Mercy Margaret}} * https://web.archive.org/web/20170625022226/http://www.eenadu.net/vasundhara/vasundhara-inner.aspx?featurefullstory=13710 {{Authority control}} [[వర్గం:రచయిత్రులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:అంతర్జాల రచయితలు]] [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]] r9vtdmsmnfqvbihqw8camxb2u54vgaz 4941204 4941203 2026-08-21T18:04:26Z KiranBOT 139352 URL నుండి AMP ట్రాకింగ్ తీసివేయబడింది ([[:m:User:KiranBOT/AMP|వివరాలు]]) ([[User talk:Usernamekiran|లోపాన్ని నివేదించండి]]) v3.1.1s 4941204 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మెర్సీ మార్గరెట్ | residence = హైదరాబాద్ | other_names = | image = మెర్సీ మార్గరెట్.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_name = | birth_date =[[ఆగస్టు 23]], [[1983]] | birth_place = | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known =కవయిత్రి | occupation = అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} ''''''మెర్సీ మార్గరెట్''' ''' వర్థమాన [[తెలుగు]] కవయిత్రి. కేంద్ర [[సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం]] పొందిన యువకవయిత్రి.<ref>[https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/mercy-who-was-nominated-for-the-younger-awards-1-2-547355.html తొలి సంకలనంతోనే మెర్సిన మెర్సీ- నమస్తే తెలంగాణ, దినపత్రిక, తేది:23.06.2017 ]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[సామాజిక శాస్త్రం|సామాజిక]] ఉద్యమకర్త. సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా, మరి ముఖ్యంగా [[ఫేస్ బుక్]] సాహిత్య వేదిక [[కవి సంగమం]] ద్వారా విస్తృతంగా [[కవిత్వం]] రాస్తున్నారు. తాను రాసిన కవిత్వాన్ని [[2014]]లో మాటల మడుగు పేరుతో కవితా సంకలనంగా వెలువరించింది. ఆమె వెలువరించిన ఈ తొలి సంకలనానికే ఇటీవల [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] [[2017]] సంవత్సరానికి గానూ 'యువపురస్కారానికి ఎంపిక చేసింది.<ref>https://www.hydlitfest.org/speaker/mercy-margaret-boda/{{Dead link|date=మే 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == జీవిత విశేషాలు == రంగానగర్‌.. [[సికింద్రాబాద్|సికింద్రాబాద్‌]] భోలక్‌పూర్‌ ప్రాంతంలోని మురికివాడల్లో ఒకటి. [[రజాకార్లు|రజాకార్ల]] ఉద్యమమప్పుడే ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన [[కుటుంబము|కుటుంబం]] మెర్సీది. తండ్రి ఓ [[బ్యాంకు]]లో చిరుద్యోగి. తల్లి [[భార్య|గృహిణి]]. ముగ్గురుపిల్లల్లో మెర్సీ పెద్ద. ఒకరి జీతంతో అన్నింటా పొదుపు పాటిస్తూ సాగే కుటుంబమైనా..చదువుకి పెద్ద పీట వేశారు. పాఠ్యపుస్తకాలకి అతీతంగా పత్రికలూ, సాహిత్యాన్నీ విరివిగా చదివించారు! కాకపోతే మెర్సీ [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్‌]] ముగించేటప్పటికి ఆమె తండ్రి అస్వస్థత కారణంగా స్వచ్ఛంద పదవీవిరమణ చేయాల్సి వచ్చింది. ఇంట్లో ఆర్థిక ఇబ్బందులు పెరిగాయి. అప్పటి నుంచే మెర్సీ చదువుకుంటూనే ఉద్యోగాలు చేయడం మొదలుపెట్టారు. కాలేజీ తర్వాత [[ప్లాస్టిక్|ప్లాస్టిక్‌]] సీసాలు తయారుచేసే పనికి కూలీగానూ వెళ్లారు. అదయ్యాక సాయంత్రాల్లో ‘అక్షరజ్యోతి’ కార్యక్రమంలో వయోజనులకు విద్య నేర్పించేవారు. డిగ్రీ ముగించాక.. పీజీ చేయాలనే కోరిక! ఎంకామ్‌ సీటొచ్చింది. కానీ డబ్బుల్లేవు. ఆమెకి బాగా సన్నిహితులైన నలుగురు స్నేహితుల తల్లిదండ్రులని అప్పు అడిగితే వాళ్లే వచ్చి ఫీజులు కట్టారు. పీజీలో చేరినప్పటి నుంచే మరో కాలేజీలో బీకామ్‌ విద్యార్థులకి అధ్యాపకురాలిగా చేరిపోయారు మెర్సీ! వీటితోపాటే సాయంత్రం ఇంటికొచ్చాక ట్యూషన్‌లు. రెండేళ్లపాటు ఇదే శ్రమ. అదంతా వృథాపోలేదు. పీజీ ముగించగానే ఓ ప్రయివేటు బ్యాంకులో ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా ఉద్యోగం. 2007లోనే ముప్పైవేల రూపాయల జీతం! రెండేళ్లలో కష్టాలన్నీ గట్టెక్కాయి. కానీ 2008లో మొదలైన ఆర్థికమాంద్యం ప్రభావం ఆ సంస్థపైనా పడింది. దాంతోపాటూ ఎంబీఏ చదవాలనే కలతో రాజీనామా చేశారు. మళ్లీ విద్యార్థిగా మారారు. ఓ సంస్థలో లెక్చరర్‌గా పార్ట్‌టైమ్‌ ఉద్యోగం చేస్తూనే ఎంబీఏ ముగించారు. తర్వాత ‘కాగ్నిజెంట్‌’ సంస్థలో కుదురుకున్నారు. ఆ తర్వాత ప్రేమ [[పెళ్ళి|వివాహం]]. ఆయనతో కలిసి సొంతంగా గ్రాఫిక్స్‌ సంస్థ ఏర్పాటుచేశారు. తర్వాత భారత్‌ మహిళా కళాశాలలో ఎంబీఏ సహాయ [[గురువు|ఆచార్యు]]రాలిగా ప్రస్తుతం పనిచేస్తున్నారు. == సాహితీ ప్రస్థానం == మెర్సీ 2009 నుంచి [[ఫేస్‌బుక్|ఫేస్‌బుక్‌]]లో కవితలు రాస్తున్నారు. 2011లో తనలాంటి యువకవుల కోసం ‘కవిత్వశాల’ అనే బృందం ఏర్పాటుచేశారు. ప్రముఖ కవులూ, విమర్శకులు వాడ్రేవు చినవీరుభద్రుడు, [[రాళ్ళబండి కవితాప్రసాద్|రాళ్లబండి కవితాప్రసాద్‌]], ముక్తేశ్వరరావు వంటివారిచేత కవితా కార్యశాలలు ఏర్పాటుచేయించారు. అవి ఎంత విజయం సాధించాయంటే.. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోనూ ఇలాంటి కార్యశాలలని పోలిన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం మొదలుపెట్టారు! ఇప్పుడీ బృందంలో సుమారు రెండు వేలమంది సభ్యులున్నారు. ఆ కార్యశాలల తర్వాతే 2015లో ‘మాటల మడుగు’ పుస్తకాన్ని తీసుకొచ్చారు మెర్సీ! ఈ కవితలు తెలుగులోనే కాదు.. [[కన్నడ భాష|కన్నడ]], [[హిందీ భాష|హిందీ]]లోనూ అనువాదమయ్యాయి. [[కేరళ]]లో ప్రతి సంవత్సరం జరిగే తుంజన్ కవితోత్సవం సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసే "దక్షిణ భారత కవుల సదస్సు "లో 2016 [[ఫిబ్రవరి]] లో తెలుగు కవిగా పాల్గొన్నది. సాహిత్య అకాడెమీ ఆధ్వర్యంలో డిల్లీ లో ప్రతి సంవత్సరం జరిగే ఫెస్టివల్ ఆఫ్ లెటర్స్ లో [[2016]] ఫిబ్రవరి నాడు తెలుగు భాష నుండి యువ కవయిత్రిగా పాల్గొనే అవకాశాన్ని పొందింది. మాటల మడుగు పుస్తకం 2017 లో కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ గుర్తింపుని సాధించింది. == రచించిన పుస్తకాలు == # [[మాటల మడుగు]] (వచన కవితా సంపుటి) [[2014]]<ref>{{Citation|title=మాటల మడుగు|date=2017-07-25|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%AE%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&oldid=2163792|work=వికీపీడియా|language=te|access-date=2021-04-05}}</ref> #కాలం వాలిపోతున్న వైపు (వచన కవితా సంపుటి) [[2019]]<ref name="తెలుగు వర్సిటీ సాహితీ పురస్కారాల ప్రకటన">{{cite news |last1=EENADU|title=తెలుగు వర్సిటీ సాహితీ పురస్కారాల ప్రకటన |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124082637 |accessdate=30 April 2024 |work=EENADU |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240430043938/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124082637 |archivedate=30 April 2024 |language=te}}</ref> # అసమర్ధుడు # డియర్ జిందగీ # యుద్ధకాలపు శోకగీతం (దీర్ఘ కవిత) ==పాటల రచయిత్రిగా== * [[ది డెవిల్స్ చైర్]] (2025)- చాక్లెట్ బేబీ == పురస్కారాలు == *2012లో తెలుగు భాషా దినోత్సవం సందర్భంగా అప్పటి ఉమ్మడి రాష్ట్ర మాజీ ముఖ్య మంత్రి శ్రీ [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] గారి చేతుల మీదుగా 'కవితా పురస్కారం' *"మాటల మడుగు " కవితా సంపుటికి గాను పెన్నా సాహిత్య పురస్కారం 2015<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/living/hyderabad-literary-festival-2019-ninth-edition-to-feature-shabana-azmi-shashi-deshpande-sahitya-academy-winners-from-telangana-5930741.html|title=Hyderabad Literary Festival 2019: Ninth edition to feature Shabana Azmi, Shashi Deshpande, Sahitya Academy winners from Telangana|website=Firstpost|access-date=2021-04-05}}</ref> * అనంతపురం కవుల వేదిక నుంచి "చంస్పందన " ఆత్మీయ పురస్కారం 2016 *"మాటల మడుగు " కవితా సంపుటికి గాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం 2017<ref>{{Cite news|last=Nadadhur|first=Srivathsan|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mercy-margaret-interview-on-winning-sahitya-akademi-yuva-puraskar/article19149477.ece|title=I feel suffocated, can’t sleep when I don’t write, says Mercy Margaret|date=2017-06-26|work=The Hindu|access-date=2021-04-05|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/writing-for-kids-poetry-earn-sahitya-akademi-honours-for-duo-from-telangana/articleshow/59279522.cms|title=Writing for kids & poetry earn Sahitya Akademi honours for duo from Telangana - Times of India|work=The Times of India|access-date=2021-04-05}}</ref> *[[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు (2022)|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారం (2022)]] - మాటల మడుగు<ref name="12న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాల ప్రదానం">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/124202326|title=12న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాల ప్రదానం|date=10 November 2024|work=|accessdate=21 October 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251021044742/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/124202326|archivedate=21 October 2025|publisher=Eenadu|language=te}}</ref> ==ఎన్నికల్లో పోటీ== మెర్సీ మార్గరెట్ 2018లో జరిగిన తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో [[ముషీరాబాద్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|ముషీరాబాద్ నియోజకవర్గం]] నుండి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యింది.<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికలు: స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా సాహిత్య అకాడమీ యువపురస్కార గ్రహీత">{{cite news |last1=Zee News Telugu |title=తెలంగాణ ఎన్నికలు: స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా సాహిత్య అకాడమీ యువపురస్కార గ్రహీత |url=https://zeenews.india.com/telugu/telangana/telangana-elections-sahitya-academy-youth-award-winner-mercy-margaret-to-contest-from-musheerabad-13118 |accessdate=17 September 2021 |date=16 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917134920/https://zeenews.india.com/telugu/telangana/telangana-elections-sahitya-academy-youth-award-winner-mercy-margaret-to-contest-from-musheerabad-13118 |archivedate=17 September 2021 |language=te |work= |url-status=live }}</ref><ref name="రచనల నుంచి రాజకీయాల్లోకి: బరిలో ప్రముఖ రచయిత్రి">{{cite news |last1=Sakshi |title=రచనల నుంచి రాజకీయాల్లోకి: బరిలో ప్రముఖ రచయిత్రి |url=https://www.sakshi.com/news/politics/mercy-margaret-contest-elections-musheerabad-1134947 |accessdate=17 September 2021 |work= |date=15 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917135008/https://www.sakshi.com/news/politics/mercy-margaret-contest-elections-musheerabad-1134947 |archivedate=17 September 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Mercy Margaret.jpg|"స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు" కార్యక్రమంలో తన కవిత్వాన్ని చదువుతూ File:Mercy Margaret 1.jpg|"స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు" కార్యక్రమంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో సన్మానం అందుకుంటూ.. File:Mercy Margaret 2016 Book Faira.jpg|2016 హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ లో సాహిత్య సభలో ప్రసంగిస్తూ.. File:Mercy Margaret 2016 Book Fair.jpg|2016 హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ లో సన్మానం అందుకుంటూ.. File:Mercy Margaret's Asamarthudu Book Launch.jpg|thumb|మెర్సీ మార్గరెట్ అసమర్ధుడు పుస్తకావిష్కరణ File:Mercy Margaret 'Yuddakalapu Shokageetam' Book Launch.jpg|మెర్సీ మార్గరెట్ యుద్ధకాలపు శోకగీతం పుస్తకావిష్కరణ (2025 నవంబర్ 1) </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == {{commonscat|Mercy Margaret}} * https://web.archive.org/web/20170625022226/http://www.eenadu.net/vasundhara/vasundhara-inner.aspx?featurefullstory=13710 {{Authority control}} [[వర్గం:రచయిత్రులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:అంతర్జాల రచయితలు]] [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]] cfmp7gjwjz2y7er9plkytb07gm0c43v 14 242621 4941311 2174905 2026-08-22T01:40:57Z Chaduvari 97 మూస ద్వారా దారిమార్పు 4941311 wikitext text/x-wiki {{Category redirect|భారత సైనికులు }} 8v0c2y77u5gj6hdd4vo8zz7ueijvenc 14 242639 4941299 2175084 2026-08-22T01:37:40Z Chaduvari 97 మూస ద్వారా దారిమార్పు 4941299 wikitext text/x-wiki {{Category redirect|సింధు లోయ నాగరికత }} kn7fu5ug4k0y3tlrmsdr5f0drt0e4y7 0 247668 4941334 4939103 2026-08-22T03:27:29Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ కేంద్ర మంత్రులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941334 wikitext text/x-wiki {{Update|date=అక్టోబరు 2024}}{{Infobox official post | post = భారత రక్షణశాఖ మంత్రి<br /> (భారతదేశ రక్షా మంత్రి) | native_name = | insignia = Emblem of India.svg | insigniasize = 50px | insigniacaption = [[భారత జాతీయ చిహ్నం]] | flag = Flag of India.svg | flagsize = 80px | flagborder = yes | flagcaption = [[భారత జాతీయపతాకం]] | image = Defence Minister Shri Rajnath Singh in February 2020 (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | incumbent = [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] | acting = ఎప్పటి నుండి | incumbentsince = 2019 మే 31 | department = [[File:Flag of the Ministry of Defence of India.svg|25px|border|రక్షణ మంత్రి (భారతదేశం)]] భారత రక్షణ మంత్రి | style = [[గౌరవనీయుడు]] | type = | status = | abbreviation = | member_of = కేంద్ర మంత్రిమండలి | reports_to = [[భారత ప్రధానమంత్రులు|ప్రధానమంత్రి]]<br />[[భారత పార్లమెంటు]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] | appointer_qualified = [[భారత ప్రధాని|ప్రధానమంత్రి]] సలహా మేరకు | termlength = 5 సంవత్సరాలు | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | formation = [[1947]] [[ఆగష్టు 15]] | first = [[బలదేవ్ సింగ్]] | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[అజయ్ భట్ (రాజకీయ నాయకుడు)|అజయ్ భట్]] <br /> {{Small|[[రాష్ట్ర మంత్రి]]}} | salary = | website = {{url|https://mod.gov.in}} }} '''భారత రక్షణ శాఖ మంత్రి''' ('''''రక్షా మంత్రి'''''), [[భారత దేశం|భారతదేశ]] కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు ఆధిపతిగా ఉంటాడు. భారతదేశంలో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ జాతీయ భద్రత, భారత సాయుధ దళాలకు సంబంధించిన సమాఖ్య విభాగాల అన్ని ఏజెన్సీలు విధులను సమన్వయపరచడం, అతిపెద్ద బడ్జెట్‌తో నిర్వహించడం, సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.mod.gov.in/former-raksha-mantri|title=Ministry of Defence|website=www.mod.gov.in|access-date=2021-10-21}}</ref> భారత రక్షణ శాఖ మంత్రిని [[భారత ప్రభుత్వం|భారత ప్రభుత్వ]] ఉన్నత స్థాయి మంత్రిగా పరిగణిస్తారు. [[భారత కేంద్ర మంత్రిమండలి|కేంద్ర మంత్రి మండలిలో]], అత్యున్నత స్థాయి మంత్రిగా ఉంటాడు. రక్షణ మంత్రి కార్యాలయం అత్యంత ముఖ్య కార్యాలయం.<ref name=":1" /> == నిర్వహణ == రక్షణ మంత్రి అదనంగా [[మనోహర్ పారికర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ డిఫెన్స్ స్టడీస్ అండ్ అనాలిసిస్|ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ డిఫెన్స్ స్టడీస్ అండ్ అనాలిసిస్]] అధ్యక్షుడిగా, [[డిఫెన్స్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ]], [[ఇండియన్ నేషనల్ డిఫెన్స్ యూనివర్సిటీ]] ఛాన్సలర్‌గా వ్యవహరిస్తాడు.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.mod.gov.in/about--ministry|title=ABOUT THE MINISTRY {{!}} Ministry of Defence|website=www.mod.gov.in|access-date=2021-10-21}}</ref> == తోడ్పాటు == భారత రక్షణ శాఖ మంత్రికి, రక్షణ శాఖ సహాయ మంత్రి, దిగువ స్థాయి రక్షణ శాఖ సహాయ మంత్రి తగిన మద్దతు, తోడ్పాటు అందిస్తారు. == మొదటి రక్షణ శాఖ మంత్రి == స్వతంత్ర భారతదేశం మొట్టమొదటి రక్షణ శాఖ మంత్రిగా [[బలదేవ్ సింగ్|బల్‌దేవ్ సింగ్]] పనిచేసాడు. అతను 1947-52 సమయంలో [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]] మంత్రివర్గంలో పనిచేశాడు. == రక్షణశాఖ మంత్రి పదవి నిర్వహించిన మహిళలు == [[ఇందిరా గాంధీ]] భారతదేశ మొట్టమొదటి మహిళా రక్షణ శాఖ మంత్రిగా పనిచేసింది. మహిళలలో [[నిర్మలా సీతారామన్]] రెండవ రక్షణ శాఖ మంత్రిగా 2017 సెప్టెంబరు 4 నుండి 2019 మే 30 వరకు పనిచేసింది.<ref>[http://ర‌క్ష‌ణ%20శాఖ%20మంత్రిగా%20బాధ్య‌త‌లు%20స్వీక‌రించిన%20నిర్మ‌ల ర‌క్ష‌ణ శాఖ మంత్రిగా బాధ్య‌త‌లు స్వీక‌రించిన నిర్మ‌ల]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|నమస్తే తెలంగాణా</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.elections.in/government/ministry-of-defence.html|title=Ministry of Defence, List of Defence Ministers of India|date=2021-06-29|website=web.archive.org|access-date=2021-10-21|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629101702/https://www.elections.in/government/ministry-of-defence.html|url-status=bot: unknown}}</ref> == ప్రస్తుతం అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి == 2019 మే 30 నుండి భారత రక్షణశాఖ మంత్రిగా రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహణ బాధ్యతలు [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] నిర్వహిస్తున్నాడు.<ref name=":0" /> === రక్షణశాఖ మంత్రుల జాబితా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+భారతదేశ రక్షణ మంత్రుల జాబితా |- ! rowspan="2" | {{abbr|వ.సంఖ్య|Number}} ! rowspan="2" | పేరు<br />{{small|(జననం-మరణం)}} ! rowspan="2" class="unsortable" | చిత్రం ! colspan="3" | పదవీకాలం ! colspan="2" rowspan="2" | రాజకీయపార్టీ లేదా<br />{{small|కూటమి}} ! rowspan="2" | మంత్రివర్గం |- ! పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించింది ! కార్యాలయం నుండి నిష్క్రమించింది ! పదవి నిర్వహించిన కాలం |- | 1 | {{sort|1=Singh, Baldev|2=[[బలదేవ్ సింగ్]]}}<br />{{small|(1902–1961)}} | [[File:Sardar Baldev Singh on the Greeneries of Indian Parliament (cropped).jpg|75px]] | 1947 ఆగష్టు 15 | 1952 మే 13 | 4 సంవత్సరాల 272 రోజులు | rowspan="13" width="4px" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | | rowspan="13" | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 1వ, 2వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | 2 | {{sort|1=Ayyangar, N.|2=[[ఎన్.గోపాలస్వామి అయ్యంగార్]]}}<br />{{small|(1882–1953)}} | [[File:Gopalaswamy Ayyangar.jpg|75px]] | 1952 మే 13 | 1953 ఫిబ్రవరి 10 | {{ayd|13 May 1952|10 February 1953}} | 2వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | 3 | {{sort|1=Nehru, Jawaharlal|2=[[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]]}}<br />{{small|(1889–1964)}} | [[File:Jawaharlal Nehru, 1947.jpg|75px]] | 1953 ఫిబ్రవరి 10 | 1955 జనవరి 10 |{{ayd|10 February 1953|10 January 1955}} | 2వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | 4 | {{sort|1=Katju, Kailash|2=[[కైలాష్ నాథ్ కట్జూ]]}}<br />{{small|(1887–1968)}} | [[File:Kailash Nath Katju.jpg|75px]] | 1955 జనవరి 10 | 1957 జనవరి 30 | 2 సంవత్సరాల 20 రోజులు | 2వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | (3) | {{sort|1=Nehru, Jawaharlal|2=[[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]]}}<br />{{small|(1889–1964)}} | [[File:Jawaharlal Nehru, 1947.jpg|75px]] | 1957 జనవరి 30 | 1957 ఏప్రిల్ 17 | 2 సంవత్సరాల 97 రోజులు | 2వ, 3వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | 5 | {{sort|1=Menon, V.|2=[[వి. కె. కృష్ణ మేనన్]]}}<br />{{small|(1896–1974)}} | [[File:Krishna Menon.jpg|75px]] | 1957 ఏప్రిల్ 17 | 1962 అక్టోబరు 31 | 5 సంవత్సరాల 197 రోజులు | 3వ, 4వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | (3) | {{sort|1=Nehru, Jawaharlal|2=[[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]]}}<br />{{small|(1889–1964)}} | [[File:Jawaharlal Nehru, 1947.jpg|75px]] | 1962 అక్టోబరు 31 | 1962 నవంబరు 14 | {{ayd|31 October 1962|14 November 1962}} | 4వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం |- | 6 | {{sort|1=Chavan, Yashwantrao|2=[[యశ్వంత్ రావ్ చవాన్]]}}<br />{{small|(1913–1984)}} | [[File:Y B Chavan (cropped).jpg|75px]] | 1962 నవంబరు 14 | 1966 నవంబరు 13 | 3 సంవత్సరాల 346 రోజులు | 4వ నెహ్రూ మంత్రివర్గం, <br />1వ నందా మంత్రివర్గం, <br />శాస్తి మంత్రివర్గం, 2వ నందా మంత్రివర్గం, 1వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం |- | 7 | {{sort|1=Singh, Swaran|2=[[స్వరణ్ సింగ్]]}}<br />{{small|(1907–1994)}} | | 1966 నవంబరు 13 | 1970 జూన్ 27 | 3 సంవత్సరాల 226 రోజులు | 1వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రి వర్గం |- | 8 | {{sort|1=Ram, Jagjivan|2=[[జగ్జీవన్ రాం]]}}<br />{{small|(1908–1986)}} | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|75px]] | 1970 జూన్ 27 | 1974 అక్టోబరు 10 | 4 సంవత్సరాల 105 రోజులు | 1వ, 2వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం |- | (7) | {{sort|1=Singh, Swaran|2=[[స్వరణ్ సింగ్]]}}<br />{{small|(1907–1994)}} | | 1974 అక్టోబరు 10 | 1975 డిసెంబరు 1 | 1 సంవత్సరం 52 రోజులు | 2వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం |- | 9 | {{sort|1=Gandhi, Indira|2=[[ఇందిరా గాంధీ]]}}<br />{{small|(1917–1984)}} | [[File:Indira Gandhi 1977.jpg|75px]] | 1975 డిసెంబరు 1 | 1975 డిసెంబరు 20 | {{ayd|1 December 1975|20 December 1975}} | 2వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం |- | 10 | {{sort|1=Lal, Bansi|2=[[బన్సీలాల్]]}}<br />{{small|(1927–2006)}} | | 1975 డిసెంబరు 21 | 1977 మార్చి 24 |{{ayd|20 December 1975|24 March 1977}} | 2వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం |- | (8) | {{sort|1=Ram, Jagjivan|2=[[జగ్జీవన్ రాం]]}}<br />{{small|(1908–1986)}} | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|75px]] | 1977 మార్చి 24 | 1979 జూలై 28 | 2 సంవత్సరాల 126 రోజులు | width="4px" bgcolor="{{Janata Party/meta/color}}" | | [[జనతా పార్టీ]] | మొరార్జీ దేశాయ్ మంత్రివర్గం |- | 11 | {{sort|1=Subramaniam, Chidambaram|2=[[సి.సుబ్రమణ్యం]]}}<br />{{small|(1910–2000)}} | [[File:Chidambaram Subramaniam.jpg|75px]] | 1979 జూలై 28 | 1980 జనవరి 14 | {{ayd|28 July 1979|14 January 1980}} | width="4px" bgcolor="{{Indian National Congress (Urs)/meta/color}}" | | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు)]] | చరణ్ సింగ్ మంత్రివర్గం |- | (9) | {{sort|1=Gandhi, Indira|2=[[ఇందిరా గాంధీ]]}}<br />{{small|(1917–1984)}} | [[File:Indira Gandhi 1977.jpg|75px]] | 1980 జనవరి 14 | 1982 జనవరి 15 | 2 సంవత్సరాల ఒకరోజు | rowspan="7" width="4px" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | | rowspan="7" | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | rowspan="2" | 3వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం |- | 12 | {{sort|1=Venkataraman, Ramaswamy|2=[[రామస్వామి వెంకట్రామన్]]}}<br />{{small|(1910–2009)}} | [[File:R Venkataraman.jpg|75px]] | 1982 జనవరి 15 | 1984 ఆగష్టు 2 | 2 సంవత్సరాల 200 రోజులు |- | 13 | {{sort|1=Chavan, Shankarrao|2=[[శంకర్రావ్ చవాన్]]}}<br />{{small|(1920–2004)}} | [[File:Shankarrao Chavan 2007 stamp of India (cropped).jpg|75px]] | 1984 ఆగష్టు 2 | 1984 డిసెంబరు 31 | {{ayd|2 August 1984|31 December 1984}} | 3వ ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గం, <br />రాజీవ్ గాంధీ మంత్రివర్గం |- | 14 | {{sort|1=Rao, P.|2=[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి.నరసింహారావు]]}}<br />{{small|(1921–2004)}} | [[File:P. V. Narasimha Rao.JPG|83x83px]] | 1985 జనవరి 1 | 1985 సెప్టెంబరు 25 | {{ayd|1 January 1985|25 September 1985}} | rowspan="4" | రాజీవ్ గాంధీ మంత్రివర్గం |- | 15 | {{sort|1=Gandhi, Rajiv|2=[[రాజీవ్ గాంధీ]]}}<br />{{small|(1944–1991)}} | [[File:Rajiv Gandhi (1987).jpg|75px]] | 1985 సెప్టెంబరు 25 | 1987 జనవరి 24 | {{ayd|30 December 1984|25 September 1985}} |- | 16 | {{sort|1=Singh, Vishwanath|2=[[విశ్వనాధ్ ప్రతాప్ సింగ్]]}}<br />{{small|(1930–2008)}} | [[File:V. P. Singh (cropped).jpg|75px]] | 1987 జనవరి 24 | 1987 ఏప్రిల్ 12 | {{ayd|24 January 1987|12 April 1987}} |- | 17 | {{sort|1=Pant, K.|2=[[కె.సి.పంత్]]}}<br />{{small|(1931–2012)}} | [[File:Shri K.C Pant (cropped).jpg|75px]] | 1987 ఏప్రిల్ 13 | 1989 డిసెంబరు 1 | 2 సంవత్సరాల 232 రోజులు |- | (16) | {{sort|1=Singh, Vishwanath|2=[[విశ్వనాధ్ ప్రతాప్ సింగ్]]}}<br />{{small|(1930–2008)}} | [[File:V. P. Singh (cropped).jpg|75px]] | 1989 డిసెంబరు 2 | 1990 నవంబరు 10 | {{ayd|2 December 1989|10 November 1990}} | width="4px" bgcolor="{{Janata Dal/meta/color}}" | | జనతాదళ్<br />{{small|([[నేషనల్ ఫ్రంట్ (భారతదేశం)|నేషనల్ ఫ్రంట్]])}} | వి.పి.సింగ్ మంత్రివర్గం |- | 18 | {{sort|1=Shekhar, Chandra|2=[[చంద్రశేఖర్]]}}<br />{{small|(1927–2007)}} | [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|75px]] | 1990 నవంబరు 10 | 1991 జూన్ 21 | {{ayd|10 November 1990|21 June 1991}} | width="4px" bgcolor="{{Samajwadi Janata Party (Rashtriya)/meta/color}}" | | [[సమాజ్‌వాది జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]] | చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గం |- | (14) | {{sort|1=Rao, P.|2=[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి.నరసింహారావు]]}}<br />{{small|(1921–2004)}} | [[File:P. V. Narasimha Rao.JPG|83x83px]] | 1991 జూన్ 21 | 1991 జూన్ 26 | {{ayd|21 June 1991|26 June 1991}} | rowspan="3" width="4px" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | | rowspan="3" | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | rowspan="3" | పి.వి.నరసింహారావు మంత్రివర్గం |- | 19 | {{sort|1=Pawar, Sharad|2=[[శరద్ పవార్]]}}<br />{{small|(జననం 1940)}} | [[File:Sharad Pawar, Minister of AgricultureCrop.jpg|75px]] | 1991 జూన్ 26 | 1993 మార్చి 6 | {{ayd|26 June 1991|6 March 1993}} |- | (14) | {{sort|1=Rao, P.|2=[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి.నరసింహారావు]]}}<br />{{small|(1921–2004)}} | [[File:P. V. Narasimha Rao.JPG|83x83px]] | 1993 మార్చి 6 | 1996 మే 16 | 3 సంవత్సరాల 171 రోజులు |- | 20 | {{sort|1=Mahajan, Pramod|2=[[ప్రమోద్ మహాజన్]]}}<br />{{small|(1949–2006)}} | | 1996 మే 16 | 1996 జూన్ 1 | {{ayd|16 May 1996|1 June 1996}} | width="4px" bgcolor="{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతాపార్టీ]] | 1వ వాజ్‌పేయి మంత్రివర్గం |- | 21 | {{sort|1=Yadav, Mulayam |2=[[ములాయం సింగ్ యాదవ్]]}}<br />{{small|(జననం 1939)}} | [[File:Uttar Pradesh Chief Minister Shri.Mulayam Singh Yadav, addressing at the National Development Council, New Delhi on December 9, 2006 (cropped).jpg|75px]] | 1996 జూన్ 1 | 1998 మార్చి 19 | {{ayd|1 June 1996|19 March 1998}} | width="4px" bgcolor="{{Samajwadi Party/meta/color}}" | | [[సమాజవాదీ]] | దేవెగౌడ,<br />గుజ్రాల్ మంత్రివర్గం |- | 22 | {{sort|1=Fernandes, George|2=[[జార్జ్ ఫెర్నాండెజ్]]}}<br />{{small|(1930–2019)}} | [[File:George Fernandes (cropped).jpg|75px]] | 1998 మార్చి 19 | 2001 మార్చి 16 | 2 సంవత్సరాల 362 రోజులు | width="4px" bgcolor="{{Samata Party/meta/color}}" | | సమతాపార్టీ | 2వ, 3వ వాజ్‌పేయి మంత్రివర్గం |- | 23 | {{sort|1=Singh, Jaswant|2=[[జశ్వంత్ సింగ్]]}}<br />{{small|(1938–2020)}} | [[File:Jaswant Singh.jpg|75px]] | 2001 మార్చి 16 | 2001 అక్టోబరు 21 | {{ayd|16 March 2001|21 October 2001}} | width="4px" bgcolor="{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతాపార్టీ]] | rowspan="2" | 3వ వాజ్‌పేయి మంత్రివర్గం |- | (22) | {{sort|1=Fernandes, George|2=[[జార్జ్ ఫెర్నాండెజ్]]}}<br />{{small|(1930–2019)}} | [[File:George Fernandes (cropped).jpg|75px]] | 2001 అక్టోబరు 21 | 2004 మే 22 | 2 సంవత్సరాల 214 రోజులు | width="4px" bgcolor="{{Janata Dal (United)/meta/color}}" | | [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |- | 24 | {{sort|1=Mukherjee, Pranab|2=[[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]}}<br />{{small|(1935–2020)}} | [[File:Pranab Mukherjee-World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009 crop(2).jpg|75px]] | 2004 మే 22 | 2006 అక్టోబరు 26 | 2 సంవత్సరాల 157 రోజులు | rowspan="2" width="4px" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | | rowspan="2" | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 1వ మన్మోహన్ సింగ్ మంత్రివర్గం |- | 25 | {{sort|1=Antony, A.|2=[[ఎ.కె.ఆంటోనీ]]}}<br />{{small|(జననం 1940)}} | [[File:A. K. Antony.jpg|75px]] | 2006 అక్టోబరు 26 | 2014 మే 26 | 7 సంవత్సరాల 212 రోజులు | 1వ, 2వ మన్మోహన్ సింగ్ మంత్రివర్గం |- | 26 | {{sort|1=Jaitley, Arun|2=[[అరుణ్ జైట్లీ]]}}<br />{{small|(1952–2019)}} | [[File:The official photograph of the Defence Minister, Shri Arun Jaitley.jpg|75px]] | 2014 మే 26 | 2014 నవంబరు 9 | {{ayd|26 May 2014|9 November 2014}} | rowspan="5" width="4px" bgcolor="{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}" | | rowspan="5" | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | rowspan="4" | 1వ మోడీ మంత్రివర్గం |- | 27 | {{sort|1=Parrikar, Manohar|2=[[మనోహర్ పారికర్]]}}<br />{{small|(1955–2019)}} | [[File:The official photograph of the Union Minister for Defence, Shri Manohar Parrikar.jpg|75px]] | 2014 నవంబరు 9 | 2017 మార్చి 13 | 2 సంవత్సరాల 124 రోజులు |- | (26) | {{sort|1=Jaitley, Arun|2=[[అరుణ్ జైట్లీ]]}}<br />{{small|(1952–2019)}} | [[File:The official photograph of the Defence Minister, Shri Arun Jaitley.jpg|75px]] | 2017 మార్చి 13 | 2017 సెప్టెంబరు 3 | {{ayd|13 March 2017|3 September 2017}} |- | 28 | {{sort|1=Sitharaman, Nirmala|2=[[నిర్మలా సీతారామన్]]}}<br />{{small|(జననం 1959)}} | [[File:Nirmala Sitharaman addressing at the inauguration of the 2nd Edition of the Global Exhibition on Services-2016 (GES), at India Expo Centre & Mart, Greater Noida, Uttar Pradesh (cropped).jpg|75px]] | 2017 సెప్టెంబరు 3 | 2019 మే 30 | 1 సంవత్సరాల 269 రోజులు |- | 29 | {{sort|1=Singh, Rajnath|2=[[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]]}}<br />{{small|(జననం 1951)}} | [[File:Defence Minister Shri Rajnath Singh in February 2020 (cropped).jpg|75px]] | 2019 మే 30 | ప్రస్తుతం అధికారంలో కొనసాగుచున్న వ్యక్తి | - | 2 మోడీ మంత్రివర్గం |} == రాష్ట్ర మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable sortable mw-collapsible style=" ;"sortable mw-collapsible" |+రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖలో రాష్ట్ర మంత్రులు !వరుస సంఖ్య ! మంత్రి పేరు ! చిత్రం ! రాజకీయ పార్టీ ! ! colspan="2" | పదవీకాలం ! పదవినిర్వహించిన కాలం |-align=center |1 |[[రావ్ ఇంద్రజిత్ సింగ్]] |[[File:Rao Inderjit Singh addressing at the Meeting with the StatesUTs on the Implementation of “The Real Estate (Regulation and Development) Act, 2016”, in New Delhi.jpg|100px]] |Rowspan=4|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |Rowspan=4 bgcolor=FF9933| | 2014 మే 26 | 2016 జూలై 5 |2 సంవత్సరాల, 40 రోజులు |-align=center |2 |[[సుభాష్ భామ్రే]] |[[File:The foundation stone for the construction of DRDO established IIT Bombay & IIT Madras bi-nodal ‘Centre of Propulsion Technology’ (CoPT) was laid at IIT Bombay premises by Minister of State for Defence, Dr. Subhash Bhamre.jpg|100px]] | 2016 జూలై 5 | 2019 మే 30 |2 సంవత్సరాల, 329 రోజులు |-align=center |3 |[[శ్రీపాద్ నాయక్]] |[[File:Shripad Yasso Naik - Kolkata 2014-10-12 7755.JPG|100px]] | 2019 మే 30 | 2021 జూలై 7 |2 సంవత్సరాల, 163 రోజులు |-align=center |4 |[[అజయ్ భట్]] | | 2021 జూలై 7 |ప్రస్తుతం ఆధికారంలో కొనసాగుచున్న వ్యక్తి |{{Age in years and days|2021|07|07}} |} ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[రాఫెల్ ఒప్పందం వివాదం]] *[[భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ]] *[[రా|రీసెర్చ్ అండ్ అనాలిసిస్ వింగ్ (రా)]] ==మూలాలు== {{reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారత రక్షణ మంత్రులు}} [[వర్గం:భారత ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రులు]] [[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రక్షణ మంత్రులు]] jd8a7s8mrsd1u283k936oeexf19gzh9 0 249506 4941174 3636864 2026-08-21T16:14:38Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4941174 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ప్రేమాయనమః | director = శివరాం ఆప్టే | released = {{Film date|2003|12|12}}<ref name=idreammedia.com>{{cite web|title=Premayanamaha (2003) - Full Length Telugu Film - Saandip - Kausha|url=https://idreammedia.com/video.php?yid=ucLVTW_gSlA|website=idreammedia.com|accessdate=26 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709074940/http://idreammedia.com/video.php?yid=ucLVTW_gSlA|archive-date=9 జూలై 2017|url-status=dead}}</ref> | producer = టి. దయానంద్, విద్యాశంకర్ | writer = విజయభాస్కర్ (మాటలు) | studio = 21 సెంచురీ లయన్స్ | starring = సాందీప్, కౌష | editing = వి. అంకిరెడ్డి | cinematography = శ్యాందత్ | music = రమేష్ ఎర్రా | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | runtime = 130 ని |image=Premayanamaha.jpg}} '''ప్రేమాయనమః''' 2003 లో శివరాం ఆప్టే దర్శకత్వంలో వచ్చిన ప్రేమకథా చిత్రం. ఇందులో [[సాందీప్]], [[కౌష రచ్|కౌష]] ముఖ్యపాత్రలు పోషించారు.<ref name=nowrunning.com>{{cite web|title=Premayanamaha (2003) (Telugu)|url=http://www.nowrunning.com/movie/488/telugu/premayanamaha/index.htm|website=nowrunning.com|accessdate=26 December 2017|archive-date=6 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406224817/http://www.nowrunning.com/movie/488/telugu/premayanamaha/index.htm|url-status=dead}}</ref> ఒక చిన్న పల్లెటూరిలో నివసించే పూజారి కుర్రాడు తన ప్రేమించిన అమ్మాయి కోసం అమెరికా వెళ్ళి తన ప్రేమను ఎలా నెగ్గించుకున్నాడన్నది ఈ చిత్ర కథ. == కథ == అమెరికాలో నివసించే స్వప్న సెలవుల్లో తన స్వగ్రామానికి వస్తుంది. అక్కడి గుడిలో పూజారి కొడుకు కిరణ్. కిరణ్ ఆమె గురించి వివరాలు తెలియకుండానే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు. స్వప్న తిరిగి అమెరికా వెళ్ళిపోతుంది. అమెరికాలోని గుడిలో పౌరోహిత్యం పేరుతో కిరణ్ ఆమెను వెతుక్కుంటూ అమెరికా వెళతాడు. చివరికి కిరణ్ ఆమెను ఎలా కలుసుకుని ఇద్దరూ ఒక్కటయ్యారన్నది మిగతా కథ. == తారాగణం == గాయకుడు సాందీప్ ఈ సినిమాతో కథానాయకుడిగా, కౌష కథానాయికగా పరిచయం అయ్యారు.<ref name=idlebrain.com>{{cite web|title=Audio release - Premayanamaha|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-premayanamaha.html|website=idlebrain.com|accessdate=26 December 2017}}</ref> * కిరణ్ గా [[సాందీప్]] * స్వప్న గా [[కౌష రచ్|కౌష]] * [[తనికెళ్ళ భరణి]] * [[గుండు హనుమంతరావు]] * రామచంద్ర == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: శివరాం ఆప్టే * సంగీతం : ఎర్రా రమేష్ * సంభాషణలు: విజయ భాస్కర్ * గీత రచయితలు: చంద్రబోస్, భాషాశ్రీ * నేపథ్య గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, సాందీప్, హరిహరన్, రఘు కుంచె, సునీత ఉపద్రష్ట, మల్లిఖార్జున్, లెనినా చౌదరి * ఫోటోగ్రఫీ: శ్యాందత్ * కూర్పు: వి.అంకిరెడ్డి * నిర్మాతలు: టి.దయానంద్, విద్యాశంకర్ * నిర్మాణ సంస్థ: 21 సెంచరీ లయన్స్ * విడుదల: 12:12:2003. == నిర్మాణం == ఈ సినిమాను నలుగురు ప్రవాసాంధ్రులు కలిసి నిర్మించారు. కలకత్తా మెయిల్ అనే సినిమాకు సహాయ దర్శకుడిగా వ్యవహరించిన శివరాం ఆప్టే ఈ సినిమాకు దర్శకుడిగా పరిచయం అయ్యాడు.<ref name=idlebrain.com/> == పాటలు == రమేష్ ఎర్రా సంగీత దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో మొత్తం 9 పాటలున్నాయి. చంద్రబోస్, భాషశ్రీ పాటలు రాయగా హరిహరన్, శంకర్ మహదేవన్, రఘు కుంచె, సాందీప్, సునీత మల్లికార్జున్, లెనినా చౌదరి తదితరులు పాటలు పాడారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2003 తెలుగు సినిమాలు]] hzz2gs7nrpktutzymavfl8535pvsqr5 0 255552 4941328 4756611 2026-08-22T02:33:28Z Kopparthi janardhan1965 124192 పాత్రలు 4941328 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = అదృష్టం | year = 2002| director = [[శేఖర్ సూరి]] | producer = మన్సూర్ అహ్మద్, పరాస్ జైన్, వాకాడ అంజన్ కుమార్ | released = 2002| starring = [[తరుణ్]], <br>[[రీమా సేన్]], <br>[[గజాలా]],<br>[[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]| language = తెలుగు| music = [[ధినా]] | cinematography = శ్యామ్ కె. నాయుడు | editing = తిరుపతి రెడ్డి | country = [[భారతదేశం]] | }} [[దస్త్రం:Sekhar_Suri.jpg|కుడి|thumb|శేఖర్ సూరి]] '''అదృష్టం''' శేఖర్ సూరి దర్శకత్వంలో 2002 లో విడుదలైన చిత్రం. ఇందులో తరుణ్, రీమాసేన్, గజాలా ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు. ఈ చిత్రాన్ని మన్సూర్ అహ్మద్, పరాస్ జైన్, వాకాడ అంజన్ కుమార్ సంయుక్తంగా నిర్మించగా దిన సంగీతాన్నందించాడు.<ref>{{cite web | title=Tarun, Gajala, Reema sen, Asha Saini | website=Dina | date=2002-06-06 | url=https://idlebrain.com/movie/archive/mr-adrustam.html | access-date=2025-11-04}}</ref> ఈ చిత్రాన్ని ''ఇవన్ యారో'' అనే పేరుతో తమిళంలోకి అనువదించారు. == తారాగణం == * [[తరుణ్ కుమార్|తరుణ్]]_ తరుణ్ * [[రీమా సేన్|రీమాసేన్]]_ ఆషా * [[గజాలా]]_ కీర్తి ధనరాజ్ * [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]_ వాల్మీకి * [[షిజు]]_ రాబిన్ * [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]]_ పవన్ * [[ప్రకాష్ రాజ్]]_ పోలీసు ఆఫీసర్ * [[వేణుమాధవ్]]_ తరుణ్ ఫ్రెండ్ * [[జీవా]]_ మగధ * [[ఎం. ఎస్. నారాయణ]]_ స్మిత భర్త * [[రఘు కుంచే|రఘు కుంచె]] * [[నర్సింగ్ యాదవ్]]_ వాల్మీకి అనుచరుడు * [[జయచిత్ర]]_ కీర్తి ధనరాజ్ తల్లి * [[రఘునాథ రెడ్డి]] * [[సుబ్బరాయ శర్మ]]_ జ్యోతిష్కుడు == పాటలు == దిన ఈ చిత్రానికి సంగీతం అందించగా ఆదిత్య మ్యూజిక్ ద్వారా పాటలు విడుదలయ్యాయి. {{tracklist | headline = పాటల జాబితా | extra_column = గాయనీ గాయకులు | total_length = 29:21 | title1 = సైరో సైరో | lyrics1 = విశ్వ | extra1 = కిరన్, దేవన్ | length1 = 5:09 | title2 = మనస్సా | lyrics2 = సాహితి | extra2 =స్వర్ణలత | length2 = 5:05 | title3 = హాలీవుడ్ హాండ్సమ్ | lyrics3 = చిర్రావూరి విజయ్ కుమార్ | extra3 = వసుంధరా దాస్, కార్తీక్ | length3 = 4:46 | title4 = రన్ రన్ | lyrics4 = విశ్వ | extra4 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | length4 = 3:18 | title5 = మొరాకో | lyrics5 = చిర్రావూరి విజయ్ కుమార్ | extra5 = సుఖ్విందర్ సింగ్, హరిణి | length5 = 5:21 | title6 = వయసా వయసా | lyrics6 = కులశేఖర్ | extra6 = సుజాత మోహన్, ఉన్నికృష్ణన్ | length6 = 5:42 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తరుణ్ నటించిన సినిమాలు]] nk3cib0ijby573h7ah9pzbxthlqrq15 4941331 4941328 2026-08-22T02:53:50Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4941331 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = అదృష్టం | year = 2002| director = [[శేఖర్ సూరి]] | producer = మన్సూర్ అహ్మద్, పరాస్ జైన్, వాకాడ అంజన్ కుమార్ | released = 2002| starring = [[తరుణ్]], <br>[[రీమా సేన్]], <br>[[గజాలా]],<br>[[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]| language = తెలుగు| music = [[ధినా]] | cinematography = శ్యామ్ కె. నాయుడు | editing = తిరుపతి రెడ్డి | country = [[భారతదేశం]] | }} [[దస్త్రం:Sekhar_Suri.jpg|కుడి|thumb|శేఖర్ సూరి]] '''అదృష్టం''' శేఖర్ సూరి దర్శకత్వంలో 2002 లో విడుదలైన చిత్రం. ఇందులో తరుణ్, రీమాసేన్, గజాలా ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు. ఈ చిత్రాన్ని మన్సూర్ అహ్మద్, పరాస్ జైన్, వాకాడ అంజన్ కుమార్ సంయుక్తంగా నిర్మించగా దిన సంగీతాన్నందించాడు.<ref>{{cite web | title=Tarun, Gajala, Reema sen, Asha Saini | website=Dina | date=2002-06-06 | url=https://idlebrain.com/movie/archive/mr-adrustam.html | access-date=2025-11-04}}</ref> ఈ చిత్రాన్ని ''ఇవన్ యారో'' అనే పేరుతో తమిళంలోకి అనువదించారు. == తారాగణం == * [[తరుణ్ కుమార్|తరుణ్]]_ తరుణ్ * [[రీమా సేన్|రీమాసేన్]]_ ఆషా * [[గజాలా]]_ కీర్తి ధనరాజ్ * [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]_ వాల్మీకి * [[షిజు]]_ రాబిన్ * [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]]_ పవన్ * [[ప్రకాష్ రాజ్]]_ పోలీసు ఆఫీసర్ * [[వేణుమాధవ్]]_ తరుణ్ ఫ్రెండ్ * [[జీవా]]_ మగధ * [[ఎం. ఎస్. నారాయణ]]_ స్మిత భర్త * [[రఘు కుంచే|రఘు కుంచె]] * [[నర్సింగ్ యాదవ్]]_ వాల్మీకి అనుచరుడు * [[జయచిత్ర]]_ కీర్తి ధనరాజ్ తల్లి * [[రఘునాథ రెడ్డి]] * [[సుబ్బరాయ శర్మ]]_ జ్యోతిష్కుడు * ఆషా: స్మిత/ పింకీ . == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: శేఖర్ సూరి * రచన: శేఖర్ సూరి * సంగీతం: దిన * గీత రచయితలు: కులశేఖర్, సాహితి, విశ్వా, చిర్రావూరి విజయ్ కుమార్ * నేపథ్య గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, సుజాత మోహన్, కార్తీక్, స్వర్ణలత, సుక్విందర్ సింగ్, ఉన్ని కృష్ణన్, వసుంధరా దాస్, కిరణ్ దేవన్ * ఫోటోగ్రఫి: శ్యామ్ కె నాయుడు * కూర్పు: తిరుపతి రెడ్డి * నిర్మాతలు: మన్సూర్ అహ్మద్, పరాస్ జైన్, వాకాడ అంజనీకుమార్ * నిర్మాణ సంస్థ: సూపర్ గుడ్ ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల: 06:06:2002. == పాటలు == దిన ఈ చిత్రానికి సంగీతం అందించగా ఆదిత్య మ్యూజిక్ ద్వారా పాటలు విడుదలయ్యాయి. {{tracklist | headline = పాటల జాబితా | extra_column = గాయనీ గాయకులు | total_length = 29:21 | title1 = సైరో సైరో | lyrics1 = విశ్వ | extra1 = కిరన్, దేవన్ | length1 = 5:09 | title2 = మనస్సా | lyrics2 = సాహితి | extra2 =స్వర్ణలత | length2 = 5:05 | title3 = హాలీవుడ్ హాండ్సమ్ | lyrics3 = చిర్రావూరి విజయ్ కుమార్ | extra3 = వసుంధరా దాస్, కార్తీక్ | length3 = 4:46 | title4 = రన్ రన్ | lyrics4 = విశ్వ | extra4 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | length4 = 3:18 | title5 = మొరాకో | lyrics5 = చిర్రావూరి విజయ్ కుమార్ | extra5 = సుఖ్విందర్ సింగ్, హరిణి | length5 = 5:21 | title6 = వయసా వయసా | lyrics6 = కులశేఖర్ | extra6 = సుజాత మోహన్, ఉన్నికృష్ణన్ | length6 = 5:42 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తరుణ్ నటించిన సినిమాలు]] 86q4bt876ge1eh135i9bi1v3w8i20ea 0 257645 4941180 4210674 2026-08-21T16:25:38Z Kopparthi janardhan1965 124192 4941180 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = నీలాంబరి | year = 2002| image = Neelambari.jpg| starring = [[రమ్యకృష్ణ]],[[ప్రేమ (నటి)|ప్రేమ]], తార, అర్చన, చారులత, [[సుమన్ తల్వార్|సుమన్]], [[రంగనాథ్]], [[దేవరాజ్]], [[చారుహాసన్]]| story = సునీల్ పరమేశ్వర్| screenplay = | director = సూర్య | dialogues = [[వెన్నెలకంటి రాజేశ్వర ప్రసాద్|వెన్నెలకంటి]]| lyrics = వెన్నెలకంటి| producer = | distributor = | release_date = | runtime = | language = తెలుగు | music = రాజేష్ రామనాథ్| playback_singer = | choreography = | cinematography = | editing = | production_company = ప్రకాష్ స్టూడియోస్| awards = | budget = | imdb_id = }} '''నీలాంబరి''' అదే పేరుతో ఉన్న ఒక కన్నడ హారర్ సినిమాకు తెలుగు డబ్బింగ్. ఈ చిత్రం 2002లో విడుదలయ్యింది. తెలుగు సినిమాకు [[వెన్నెలకంటి రాజేశ్వర ప్రసాద్|వెన్నెలకంటి]] పాటలు, మాటలు వ్రాశాడు. == నటవర్గం == * [[రమ్యకృష్ణ]], * [[ప్రేమ (నటి)|ప్రేమ]], * తార, * అర్చన, * చారులత, * [[సుమన్ తల్వార్|సుమన్]], * [[రంగనాథ్]], * [[దేవరాజ్]], * [[చారుహాసన్]] == సాంకేతికవర్గం == * దర్శకత్వం: సూర్య * కథ: సునీల్ పరమేశ్వర్ * మాటలు: [[వెన్నెలకంటి రాజేశ్వర ప్రసాద్|వెన్నెలకంటి]] * పాటలు: వెన్నెలకంటి * సంగీతం: రాజేష్ రామనాథ్ * ఛాయాగ్రహణం: కృష్ణకుమార్ * కళ: హెచ్.మూర్తి * నృత్యాలు: సంపత్ * కూర్పు: రవి, దాము * నేపథ్య గాయకులు: నిత్య సంతోషిణి, కె.ఎస్.చిత్ర, శివ కాకాని, ఉష, కౌసల్య * నిర్మాణ సంస్థ: ప్రకాష్ స్టూడియోస్ * విడుదల: 2002. ==పాటలు== {{track listing | headline = పాటల జాబితా<ref>{{cite journal|last1=సంపాదకుడు|title=నీలాంబరి పాటల పుస్తకం|journal=హాసం - హాస్య సంగీత పత్రిక|date=1 March 2002|volume=1|issue=11|pages=సెంటర్ స్ప్రెడ్|url=https://archive.org/stream/HasamTelugu/Hasam_2002_03_01_076%20P#page/n35/mode/2up|accessdate=24 May 2018}}</ref> | extra_column = గాయకుడు(లు) <!--| lyrics_credits = yes--> | title1 = ఈ జగమే ఈ జగమే ఈ జగమే ఆగెను ననుచూసి | extra1 = [[కె.ఎస్.చిత్ర|చిత్ర]] | music1 = రాజేష్ రామనాథ్ | lyrics1 = [[వెన్నెలకంటి రాజేశ్వర ప్రసాద్|వెన్నెలకంటి]] | length1 = | title2 = దిందినక్కుదినా దుర్గమ్మా ఈ బుల్లెమ్మా బుల్లోడికి తగని సిగ్గమ్మా | extra2 = శివ కాకాని, <br>[[నిత్య సంతోషిణి]] కోరస్ | music2 = రాజేష్ రామనాథ్ | lyrics2 = వెన్నెలకంటి | length2 = | title3 = మల్లియల మనసింక పలికించవా | extra3 = [[ఉష (గాయని)|ఉష]] కోరస్ | music3 = రాజేష్ రామనాథ్ | lyrics3 = వెన్నెలకంటి | length3 = | title4 = బ్యూటీ వుంది మన ముందే డ్యూటీ వుంది పద మందే | extra4 = [[కౌసల్య (గాయని)|కౌసల్య]] కోరస్ | music4 = రాజేష్ రామనాథ్ | lyrics4 = వెన్నెలకంటి | length4 = | title5 = అయిగిరి నందిని నందిత మేదిని విశ్వవినోదిని నందనుతే | extra5 = కోరస్ | music5 = రాజేష్ రామనాథ్ | lyrics5 = | length5 = }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{DEFAULTSORT:నీలాంబరి}} [[వర్గం:డబ్బింగ్ సినిమాలు]] [[వర్గం:భయానక సినిమాలు]] [[వర్గం:రమ్యకృష్ణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుమన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రంగనాథ్ నటించిన సినిమాలు]] ssg3xa503ee5wik9yygu44mkda1y5am 0 257707 4941188 3846746 2026-08-21T16:44:39Z Kopparthi janardhan1965 124192 పరిచయం 4941188 wikitext text/x-wiki '''సవ్వడి''', తెలుగు చలన చిత్రం 2002 న విడుదల.శ్రీరామ్, రష్మీ గౌతమ్, వినోద్, రమ్య, నటించిన ఈ చిత్రానికి దర్శకుడు శివ.ఈ చిత్రానికి సంగీతం రఘు కౌశిక్ సమకూర్చారు.{{సినిమా| name = సవ్వడి| year = 2002| image = | starring = శ్రీరామ్,[[రష్మి గౌతమ్]], వినోద్, రాంబాబు, శ్రీనిజ, రమ్య, తిరుపతి వేలు, శివ, మణికుమార్| story = శివ| screenplay = శివ | director = శివ | dialogues = శివ| lyrics = [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]]| producer = యు.సరోజిని| distributor = | release_date = | runtime = | language = తెలుగు | music = రఘుకౌశిక్| playback_singer = | choreography = రామారావు| cinematography = రఘునందన్ సింగ్| editing = నందమూరి హరి| production_company = | awards = | budget = | imdb_id = }} == నటవర్గం == * శ్రీరామ్, * [[రష్మి గౌతమ్]], * వినోద్, * రాంబాబు, * శ్రీనిజ, * రమ్య, * తిరుపతి వేలు, * శివ, * మణికుమార్ == సాంకేతికవర్గం == * ==పాటలు== {{track listing | headline = పాటల జాబితా<ref>{{cite journal|last1=సంపాదకుడు|title=సవ్వడి పాటల పుస్తకం|journal=హాసం - హాస్య సంగీత పత్రిక|date=16 March 2002|volume=1|issue=12|pages=సెంటర్ స్ప్రెడ్|url=https://archive.org/stream/HasamTelugu/Hasam_2002_03_16_076%20P#page/n35/mode/2up|accessdate=25 May 2018}}</ref> | extra_column = గాయకుడు(లు) | title1 = చెంగావి చీరలోన కొత్తగున్న ముద్దుగుమ్మ | extra1 = [[రవివర్మ పోతేదార్|రవివర్మ]], <br>లెనినా చౌదరి, <br>కోరస్ | music1 = రఘుకౌశిక్ | lyrics1 = [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]] | length1 = | title2 = తెగుతున్న బంధం ఎవరికో సొంతమవుతోందీ | extra2 = పార్థసారథి | music2 = రఘుకౌశిక్ | lyrics2 = భాస్కరభట్ల | length2 = | title3 = రైరైరైరయ్యిమని ఝయ్యిమని జారిపోతోందే | extra3 = కాసర్ల శ్యాం, <br>రవివర్మ <br>బృందం | music3 = రఘుకౌశిక్ | lyrics3 = భాస్కరభట్ల | length3 = | title4 = రోజూ చూసే లోకం | extra4 = పార్థసారథి | music4 = రఘుకౌశిక్ | lyrics4 = భాస్కరభట్ల | length4 = | title5 = నన్ను నాకు పరిచయం చేసినావె గొప్పగా | extra5 = ఉన్నికృష్ణన్, <br>లెనినా చౌదరి | music5 = రఘుకౌశిక్ | lyrics5 = భాస్కరభట్ల | length5 = | title6 = వానపాముల్ని ఎరవేసి చేపల్ని పట్టినట్టు | extra6 = రఘుకౌశిక్, <br>రాజ్ ఆర్యన్ | music6 = రఘుకౌశిక్ | lyrics6 = భాస్కరభట్ల | length6 = | title7 = హాయ్ రామా వయ్యారి భామా ఆయో ఆయో ఆమాయయ్యో | extra7 = రవివర్మ, <br>హిమబిందు | music7 = రఘుకౌశిక్ | lyrics7 = భాస్కరభట్ల | length7 = }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} g8x4upq8cpso7m2himem1s501ttyg5i 4941191 4941188 2026-08-21T16:58:58Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4941191 wikitext text/x-wiki '''సవ్వడి''', తెలుగు చలన చిత్రం 2002 న విడుదల.శ్రీరామ్, రష్మీ గౌతమ్, వినోద్, రమ్య, నటించిన ఈ చిత్రానికి దర్శకుడు శివ.ఈ చిత్రానికి సంగీతం రఘు కౌశిక్ సమకూర్చారు.{{సినిమా| name = సవ్వడి| year = 2002| image = | starring = శ్రీరామ్,[[రష్మి గౌతమ్]], వినోద్, రాంబాబు, శ్రీనిజ, రమ్య, తిరుపతి వేలు, శివ, మణికుమార్| story = శివ| screenplay = శివ | director = శివ | dialogues = శివ| lyrics = [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]]| producer = యు.సరోజిని| distributor = | release_date = | runtime = | language = తెలుగు | music = రఘుకౌశిక్| playback_singer = | choreography = రామారావు| cinematography = రఘునందన్ సింగ్| editing = నందమూరి హరి| production_company = | awards = | budget = | imdb_id = }} == నటవర్గం == * శ్రీరామ్, * [[రష్మి గౌతమ్]], * వినోద్, * రాంబాబు, * శ్రీనిజ, * రమ్య, * తిరుపతి వేలు, * శివ, * మణికుమార్ == సాంకేతికవర్గం == * దర్శకుడు: శివ * కథ, చిత్రానువాదం: శివ * సంగీతం: రఘు కౌశిక్ * సంభాషణలు: శివ * గీత రచయితలు: భాస్కరభట్ల రవికుమార్ * నేపథ్య గాయకులు: పార్థసారథి, లెనినా చౌదరి, రవివర్మ, కాసర్ల శ్యామ్, ఉన్ని కృష్ణన్, రఘు కౌశిక్, రాజ్ ఆర్యన్, హిమబిందు * ఛాయా గ్రహణం: రఘునందన్ సింగ్ * కూర్పు: నందమూరి హరి * నృత్యాలు: రామారావు * నిర్మాత: యు.సరోజినీ * విడుదల: 2002. ==పాటలు== {{track listing | headline = పాటల జాబితా<ref>{{cite journal|last1=సంపాదకుడు|title=సవ్వడి పాటల పుస్తకం|journal=హాసం - హాస్య సంగీత పత్రిక|date=16 March 2002|volume=1|issue=12|pages=సెంటర్ స్ప్రెడ్|url=https://archive.org/stream/HasamTelugu/Hasam_2002_03_16_076%20P#page/n35/mode/2up|accessdate=25 May 2018}}</ref> | extra_column = గాయకుడు(లు) | title1 = చెంగావి చీరలోన కొత్తగున్న ముద్దుగుమ్మ | extra1 = [[రవివర్మ పోతేదార్|రవివర్మ]], <br>లెనినా చౌదరి, <br>కోరస్ | music1 = రఘుకౌశిక్ | lyrics1 = [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]] | length1 = | title2 = తెగుతున్న బంధం ఎవరికో సొంతమవుతోందీ | extra2 = పార్థసారథి | music2 = రఘుకౌశిక్ | lyrics2 = భాస్కరభట్ల | length2 = | title3 = రైరైరైరయ్యిమని ఝయ్యిమని జారిపోతోందే | extra3 = కాసర్ల శ్యాం, <br>రవివర్మ <br>బృందం | music3 = రఘుకౌశిక్ | lyrics3 = భాస్కరభట్ల | length3 = | title4 = రోజూ చూసే లోకం | extra4 = పార్థసారథి | music4 = రఘుకౌశిక్ | lyrics4 = భాస్కరభట్ల | length4 = | title5 = నన్ను నాకు పరిచయం చేసినావె గొప్పగా | extra5 = ఉన్నికృష్ణన్, <br>లెనినా చౌదరి | music5 = రఘుకౌశిక్ | lyrics5 = భాస్కరభట్ల | length5 = | title6 = వానపాముల్ని ఎరవేసి చేపల్ని పట్టినట్టు | extra6 = రఘుకౌశిక్, <br>రాజ్ ఆర్యన్ | music6 = రఘుకౌశిక్ | lyrics6 = భాస్కరభట్ల | length6 = | title7 = హాయ్ రామా వయ్యారి భామా ఆయో ఆయో ఆమాయయ్యో | extra7 = రవివర్మ, <br>హిమబిందు | music7 = రఘుకౌశిక్ | lyrics7 = భాస్కరభట్ల | length7 = }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} soxj18nr8vq595152j9nnf8linno2qc 2 259431 4941092 4939327 2026-08-21T13:34:32Z యర్రా రామారావు 28161 /* వాడుకరి పేజీలు */ 4941092 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> ఈ పేజీ వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మిచకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. == ఉపపేజీల జాబితా == {{Reflist|group=lower-greek}} {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:Pages using duplicate arguments in template calls]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} ------- == వాడుకరి పేజీలు == * [[వాడుకరి:కాశీవిశ్వనాధం పట్రాయుడు]] * [[వాడుకరి:Udith Sai Gundu]] * [[వాడుకరి:DINESH KARTHIK GUDE/ప్రయోగశాల/అల్లు అర్జున్]] * [[వాడుకరి:మర్రెబోయిన గోపిబాబు]] * [[సంజయ్ మహేష్]] == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> qam6o188yhx8dhc5v2ngcuq8d8d1aix 14 278179 4941298 2639718 2026-08-22T01:36:12Z Chaduvari 97 మూస ద్వారా దారిమార్పు 4941298 wikitext text/x-wiki నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు {{Category redirect|నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు }} nc37qi50a7hnm7d556y7yxwa2flcpzw 0 298581 4941236 4934225 2026-08-21T20:44:30Z InternetArchiveBot 88395 3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941236 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Change_in_Average_Temperature.svg|కుడి|thumb| నాసా వారి గొడ్దార్డ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ స్పేస్ స్టడీస్ ప్రకారం, 1951 నుండి 1980 వరకు బేస్‌లైన్ సగటుతో పోలిస్తే 2015 నుండి 2019 వరకు సగటు ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలు]] [[దస్త్రం:Global_Temperature_Anomaly.svg|కుడి|thumb| 1800 ల చివరి నుండి భూమి ఉపరితలం వద్ద సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత పెరిగింది, సాధారణ తాపం. ఏటా జరిగే మార్పులు (నలుపు రంగులో), సవరించినవి (ఎరుపు రంగులో).]] [[దస్త్రం:20200118_Global_warming_and_climate_change_-_vertical_block_diagram_-_causes_effects_feedback.svg|కుడి|thumb| గ్లోబల్ వార్మింగ్‌కు ప్రాథమిక కారణాలు {{Sfn|NASA: The Causes of Climate Change|2019}} విస్తృత- ప్రభావాలను {{Sfn|NCA4: Climate Science Special Report|2017}} {{Sfn|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019|p=6}} . కొన్ని ప్రభావాలు శీతోష్ణస్థితి మార్పులను తీవ్రతరం చేసే ఫీడ్‌బ్యాక్ మెకానిజమ్ కలిగి ఉంటాయి. {{Sfn|NASA: The Study of Earth as an Integrated System|2016}}]] '''[[గ్లోబల్]] వార్మింగ్''' ({{lang|en|global warming}}; "భూగోళ/ప్రపంచ కవోష్ణత"<ref>{{cite web|url=https://andhrabharati.com/dictionary/index.php?w=global+warming|title=global warming|website=ఆధునికవ్యవహారకోశం ఇంగ్లీష్-తెలుగు (బూదరాజు రాధాకృష్ణ) 2008 - Telugu On-line Dictionaries Project}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) అంటే [[భూమి]] ఉష్ణోగ్రతలో దీర్ఘకాలికంగా జరిగే పెరుగుదల. '''శీతోష్ణస్థితి మార్పు'''<ref>{{cite web|access-date=2021-12-05|title=పర్యావరణానికి ప్రాణాధారం కాప్-21|url=https://education.sakshi.com/general-essays/international/parayaaavaranaaanaikai-paraaanaaadhaaaram-kaaapa-21-41736|website=Sakshi Education}}</ref> ({{lang|en|climate change}}; ''క్త్లెమేట్ చేంజ్'') లో ఇది ప్రధాన అంశం. ప్రత్యక్షంగా ఉష్ణోగ్రతలు కొలవడం ద్వారా, భూమి వేడెక్కడం వల్ల కలిగే వివిధ ప్రభావాలను కొలవడం ద్వారా దీన్ని నిరూపించారు.<ref name="EPA myths">{{వెబ్ మూలము|url=https://www.epa.gov/ghgemissions/myths-vs-facts-denial-petitions-reconsideration-endangerment-and-cause-or-contribute|title=Myths vs. Facts: Denial of Petitions for Reconsideration of the Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases under Section 202(a) of the Clean Air Act|publisher=U.S. Environmental Protection Agency|date=25 August 2016}}</ref> ''గ్లోబల్ వార్మింగ్,'' ''శీతోష్ణస్థితి మార్పు'' అనే మాటలను తరచూ ఒకదానికొకటి ప్రత్యామ్నాయంగా వాడుతూంటారు. కానీ, మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే, గ్లోబల్ వార్మింగ్ అనేది ప్రధానంగా మానవుల వలన ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం, అది కొనసాగడం. ''శీతోష్ణస్థితిలో మార్పు'' అంటే గ్లోబల్ వార్మింగ్‌తో పాటు, దాని వలన అవపాతంలో (వర్షం, మంచు కురవడం వంటివి) ఏర్పడే మార్పులు కూడా చేరి ఉంటాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ చరిత్ర-పూర్వ కాలాల్లో కూడా జరిగినప్పటికీ, 20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి జరిగిన ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల, అంతకు ముందెన్నడూ జరగనివి. శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై అంతర్జాతీయ పానెల్ (IPCC) ఐదవ మదింపు నివేదికలో "20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి ఏర్పడిన ఉషోగ్రతల పెరుగుదలకు అతి ముఖ్యమైన కారణం మానవుడే అనడానికి ఎంతో అవకాశం ఉంది" అని చెప్పింది. [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]], [[మీథేన్]], నైట్రస్ ఆక్సైడ్ వంటి [[గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు]]ల ఉద్గారమే అతిపెద్ద మానవ ప్రభావం. నివేదికలో సంగ్రహించిన శీతోష్ణస్థితి నమూనా అంచనాలు, భవిష్యత్తు గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాల రేటు, శీతోష్ణస్థితి ప్రతిస్పందనలపై ఆధారపడి, 21 వ శతాబ్దంలో ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు అత్యల్పంగా {{Convert|0.3|to|1.7|C-change|1}} వరకూ, అత్యధికంగా {{Convert|2.6|to|4.8|C-change|1}} వరకూ పెరిగే అవకాశం ఉందని సూచించాయి. ఈ పరిశోధనలను ప్రధాన పారిశ్రామిక దేశాల జాతీయ సైన్స్ అకాడమీలు గుర్తించాయి. జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలకు చెందిన ఏ శాస్త్రీయ సంస్థ కూడా ఈ సూచనలపై విభేదించలేదు.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Scientific consensus: Earth's climate is warming|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet prevent dangerous anthropogenic climate change|url=https://climate.nasa.gov/scientific-consensus/|publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{వెబ్ మూలము|title=List of Organizations|publisher=The Governor's Office of Planning & Research, State of California|url=https://www.opr.ca.gov/s_listoforganizations.php|access-date=2020-02-21|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807111205/https://www.opr.ca.gov/s_listoforganizations.php|url-status=dead}}</ref> గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రభావాలలో సముద్ర మట్టాలు పెరగడం, అవపాతంలో ప్రాంతీయ మార్పులు, వేడి తరంగాల వంటి తీవ్ర శీతోష్ణస్థితి సంఘటనలు, ఎడారుల విస్తరణ ఉన్నాయి. మహాసముద్రాల ఆమ్లీకరణ కూడా గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాల వల్ల సంభవిస్తుంది. ఇది [[ఉష్ణోగ్రత]]<nowiki/>ల వలన జరగనప్పటికీ సాధారణంగా ఆ ప్రభావాలతోటే దీన్నీ కలిపి చూస్తారు. ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల ఆర్కిటిక్‌లో అత్యధికంగా ఉంది. ఇది హిమానీనదాలు, శాశ్వత మంచు, సముద్రపు మంచుల తిరోగమనానికి కారణమౌతోంది. మొత్తంమీద, అధిక ఉష్ణోగ్రతల వలన ఎక్కువ వర్షం, హిమపాతం కలుగుతుంది. కానీ కొన్ని ప్రాంతాల్లో కరువు, [[దావానలం|అడవి మంటలు]] పెరుగుతాయి. శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన పంటల దిగుబడి తగ్గుతుంది, ఆహార భద్రతకు భంగం కలుగుతుంది. సముద్ర మట్టాలు పెరగడంతో తీరప్రాంత మౌలిక సదుపాయాలు మునిగిపోతాయి. అనేక సముద్ర తీర నగరాలను ఖాళీ చేయాల్సి వస్తుంది. పర్యావరణ వ్యవస్థలు మారిపోవడంతో అనేక జాతుల జీవులు అంతరించిపోవడం లేదా వలసపోవడం జరుగుతుంది. తక్షణమే ప్రభావితమయ్యే పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో పగడపు దిబ్బలు, పర్వతాలు, ఆర్కిటిక్‌లు ఉన్నాయి.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction|title=Climate Impacts on Ecosystems|date=19 January 2017}}</ref> గ్లోబల్ వార్మింగ్‌కు సమాజం ప్రతిస్పందించాల్సిన అంశాలలో ఉద్గారాల తగ్గింపు, దాని ప్రభావాలకు అనుగుణంగా మారడం, క్లైమేట్ ఇంజనీరింగ్ మొదలైనవి ఉన్నాయి. శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] ముసాయిదా కన్వెన్షన్ (యుఎన్‌ఎఫ్‌సిసి) ఛత్రం కింద వివిధ దేశాలు కలిసి పనిచేస్తాయి. 1994 లో అమల్లోకి వచ్చిన ఈ కూటమిలో దాదాపుగా ప్రపంచవ్యాప్త దేశాలన్నీ సభ్యులే. ఈ కూటమి అంతిమ లక్ష్యం "శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థలో ప్రమాదకరమైన మానవజనిత జోక్యాన్ని నిరోధించడం". ఉద్గారాలలో పెద్దయెత్తున కోతలు అవసరమని యుఎన్‌ఎఫ్‌సిసికి చెందిన సభ్యులంతా అంగీకరించినప్పటికీ, గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను {{Convert|2|C-change|F-change|1}} కన్నా తక్కువకు పరిమితం చెయ్యాలని 2016 పారిస్ ఒప్పందంలో తలపెట్టినప్పటికీ, భూమి సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పరిమితిలో ఇప్పటికే సగం వరకూ పెరిగింది. ఉద్గారాలను తగ్గిస్తామంటూ వివిధ దేశాలు ప్రస్తుతం చేస్తున్న వాగ్దానాలు భవిష్యత్తులో పెరిగే తాపాన్ని నియంత్రించడానికి సరిపోవు. == గమనించిన ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల== [[పారిశ్రామిక విప్లవం|పారిశ్రామిక విప్లవపు]] ప్రారంభ ప్రభావాలను ప్రకృతి సహజమైన వైవిధ్యాలు భర్తీ చేశాయని శీతోష్ణస్థితి ప్రాక్సీ రికార్డులు చూపిస్తున్నాయి. కాబట్టి 18 వ శతాబ్దం, 19 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, థర్మామీటర్ రికార్డులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అందడం మొదలైనప్పుడు, తాపం తక్కువగా ఉండేది. పారిశ్రామిక విప్లవానికి పూర్వపు ప్రపంచ సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత అంచనాగా బేస్‌లైన్ రిఫరెన్స్ కాలాన్ని 1850-1900 గా IPCC స్వీకరించింది. 2009–2018 దశాబ్దం పారిశ్రామిక-పూర్వ బేస్‌లైన్ (1850-1900) కంటే 0.93 ± 0.07&nbsp;°C వేడిగా ఉందని ఉష్ణోగ్రతలు కొలిచే అనేక పరికరాల ద్వారా పొందిన వివిధ డేటాసెట్‌లు నిర్ధారించాయి. ప్రస్తుతం, ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు దశాబ్దానికి సుమారు 0.2&nbsp;°C చొప్పున పెరుగుతున్నాయి. 1950 నుండి, చల్లని పగళ్ళు, చల్లని రాత్రుల సంఖ్య తగ్గగా, వెచ్చని పగళ్ళు, వెచ్చని రాత్రుల సంఖ్య పెరిగింది. మధ్యయుగం నాటి శీతోష్ణస్థితి వైపరీత్యం, [[చిరు మంచుయుగం]] వంటి వేడెక్కుతూ, చల్లబడుతూ ఉండే నమూనాలు ప్రస్తుత కాలంలో జరుగుతున్న భూతాపం పెరుగుదల వలె లేదు. కొన్ని ప్రాంతాలలో 20 వ శతాబ్దం చివరిలో ఉన్న ఉష్ణోగ్రతల కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. శీతోష్ణస్థితి మార్పుకు ఉన్న గత ఉదాహరణలు ఆధునిక శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై అవగాహన కలిగిస్తాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్‌కు అత్యంత సాధారణ కొలత ఉపరితల వాతావరణ ఉష్ణోగ్రతల్లో పెరుగుదల అయినప్పటికీ, గత 50 సంవత్సరాల్లో శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థలో పేరుకుపోయిన అదనపు శక్తిలో 90 శాతానికి పైగా సముద్రపు నీటిని వేడెక్కించడానికే ఉపయోగపడింది.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Climate Change: Ocean Heat Content|publisher=NOAA|year=2018|url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content|access-date=2020-02-21|archive-date=2019-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212110601/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content|url-status=dead}}</ref> మిగిలిన భాగం, మంచును కరిగించి [[ఖండం|ఖండాలను]], [[వాతావరణం|వాతావరణాన్నీ]] వేడెక్కించింది. పరికరాలతో చేసిన ఉష్ణోగ్రత రికార్డుల్లో వేడెక్కడం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఇది, వివిధ స్వతంత్ర శాస్త్రీయ సమూహాలు చేసిన విస్తృత పరిశీలనలకు అనుగుణంగానే ఉంది. ఉదాహరణకు, చాలా ఖండాంతర ప్రాంతాలలో భారీ అవపాతాలు (వర్షం, మంచు కురవడం) జరిగే తరచుదనమూ పెరిగింది, వాటి తీవ్రతా పెరిగింది. సముద్ర మట్టం పెరగడం, మంచు, భూమిపైనున్న మంచు విస్తృతంగా కరగడం, మహాసముద్రాల్లో ఉష్ణం పెరగడం, పెరిగిన [[ఆర్ద్రత|తేమ]], వసంతకాలంలో పుష్పించాల్సిన మొక్కలు ముందుగానే పుష్పించడం వంటివి ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతోందనడానికి ఇతర ఉదాహరణలు. === ప్రాంతీయ పోకడలు === {{Multiple image}}గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రపంచ సగటులను సూచిస్తుంది. అయితే వేడెక్కడం లోని తీవ్రత, ప్రాంతాల వారీగా మారుతూంటుంది. పారిశ్రామిక-పూర్వ కాలం నుండి, ప్రపంచ సగటు నేల ఉష్ణోగ్రతలు ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రతల కంటే దాదాపు రెండు రెట్లు వేగంగా పెరిగాయి. మహాసముద్రాల [[ఉష్ణ సామర్ధ్యం|ఉష్ణ సామర్థ్యం]] ఎక్కువగా ఉండడం, ఇవి బాష్పీభవనం ద్వారా వేడిని ఎక్కువగా కోల్పోవడం దీనికి కారణం. వేడెక్కడం, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు వెలువడే ప్రదేశాలపై ఆధారపడదు. ఎందుకంటే, గ్రహం అంతటా వ్యాపించేంత కాలమూ, ఈ వాయువులు వాతావరణంలో నిలబడే ఉంటాయి; అయితే, మంచుపై, ఐసుపై ఏర్పడే బ్లాక్ కార్బన్ నిక్షేపాలు ఆర్కిటిక్ వేడెక్కడానికి దోహదం చేస్తున్నాయి. ఉత్తరార్ధగోళం, ఉత్తర ధ్రువాలు దక్షిణార్ధగోళం, దక్షిణ ధ్రువాల కంటే చాలా వేగంగా వేడెక్కాయి. ఉత్తరార్ధగోళంలో నేల ఎక్కువగా ఉండడమే కాదు, [[ఆర్క్‌టిక్ మహాసముద్రం|ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం]] చుట్టూ ఉన్న భూభాగాల అమరిక ఫలితంగా మంచు, ఐసు దుప్పటి నుండి ప్రతిబింబించే సూర్యరశ్మి సముద్ర, భూ ఉపరితలాలకు ఎక్కువ వేడిని అందిస్తుంది. ఆర్కిటిక్ ఉష్ణోగ్రతలు ఇప్పటికే పెరిగాయి. అంతేకాదు, 21 వ శతాబ్దంలో ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల కంటే రెండు రెట్లు అధికంగా పెరుగుతాయని కూడా అంచనా వేసారు. ఆర్కిటిక్, భూమధ్యరేఖల మధ్య ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం తగ్గినప్పుడు, ఆ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం వలన ఏర్పడే గల్ఫ్ స్ట్రీమ్ వంటి సముద్ర ప్రవాహాలు బలహీనపడతాయి. === స్వల్పకాలిక మందగమనం, పెరుగుదల === శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థలో పెద్ద యెత్తున ఉష్ణ జడత్వం ఉన్నందున, శీతోష్ణస్థితి పూర్తిగా సర్దుబాటు కావడానికి శతాబ్దాలు పడుతుంది. రికార్డ్-బ్రేకింగ్ సంవత్సరాలు ప్రజలను పెద్దయెత్తున ఆకర్షిస్తాయి గానీ, ఒక్కో ఏడాదిలో ఏర్పడే మార్పుల ప్రాముఖ్యత కంటే మొత్తంపై జరిగే మార్పుల పోకడకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది. గ్లోబల్ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో స్వల్పకాలిక హెచ్చుతగ్గులు ఉంటూంటాయి. ఇవి దీర్ఘకాలిక పోకడల కంటే తీవ్రంగా కనిపిస్తూ, వాటిని తాత్కాలికంగా మరుగుపరుస్తాయి. దానికి ఉదాహరణ 1998 నుండి 2012 వరకు నెమ్మదించిన ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల. దీనిని ''గ్లోబల్ వార్మింగ్ విరామం'' అని పిలుస్తారు. ఈ కాలమంతా, సముద్రపు ఉష్ణ నిల్వ క్రమంగా పెరుగుతూనే ఉంది. ఆ తరువాతి సంవత్సరాల్లో, ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు ఒక్కసారిగా పెరిగాయి. ప్రకృతి సహజమైన హెచ్చుతగ్గులు, సౌర కార్యకలాపాలు తగ్గడం, అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలు పెరగడం వంటివి తాపం మందగించడానికి కారణాలు. == ఇటీవలి శీతోష్ణస్థితిలో మార్పుకు భౌతిక కారణాలు == [[దస్త్రం:Radiative_forcing_1750-2011.svg|thumb| ఐదవ ఐపిసిసి అసెస్‌మెంట్ రిపోర్టులో నివేదించినట్లుగా, 2011 లో శీతోష్ణస్థితి మార్పులకు వివిధ కారణాలున్నాయి. వాయువులు, ఏరోసోల్స్ నేరుగా చూపే ప్రభావమే కాక, వాతావరణంలో రసాయనిక చర్య ద్వారా [[రసాయన ప్రతిచర్య|రూపాంతరం]] చెంది ఏర్పడే సమ్మేళనాల ప్రభావాన్ని సూచిస్తాయి. ]] శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థ వివిధ ఆవర్తనాలకు లోనౌతుంది. ఈ ఆవర్తనాలు సంవత్సరాలు (ఎల్ నినో-సదరన్ ఆసిలేషన్ వంటివి), దశాబ్దాలు, శతాబ్దాల పాటు ఉంటాయి. ఇతర మార్పులు ''బయటి వత్తిళ్ళ'' వల్ల సంభవిస్తాయి. ఈ వత్తిళ్ళు శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థకు "బయటివే" గాని, భూమికి బయటివి కావు. వాతావరణ కూర్పులో మార్పులు (ఉదా. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలు), సౌర ప్రకాశం, అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు, సూర్యుని చుట్టూ భూమి పరిభ్రమించే కక్ష్యలో ఏర్పడే మార్పులు మొదలైనవి బయటి వత్తిళ్ళకు ఉదాహరణలు. ఉష్ణోగ్రతలలో ఏర్పడిన మార్పులు మానవ జనిత గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పెరుగుదల వల్లనే జరిగాయని నిర్ధారించాలంటే, ముందు అంతర్గత వాతావరణ వైవిధ్యాలు, ప్రకృతి సహజమైన బయటి వత్తిళ్ళూ అందుకు కారణం కాదని తేల్చుకోవాలి. దీని కోసం, భౌతిక, గణాంకాధారిత కంప్యూటర్ మోడలింగ్‌ను ఉపయోగించి అన్ని సంభావ్య కారణాలకూ వాటి వాటి ప్రత్యేక ముద్రలను గుర్తించాలి. ఈ ముద్రలను, గమనించిన నమూనాల తోటీ శీతోష్ణస్థితి మార్పు పరిణామం తోటీ వత్తిళ్ళ పరిణామం తోటీ పోల్చడం ద్వారా, ఈ మార్పుల కారణాలను నిర్ణయించవచ్చు. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, భూ వినియోగంలో చోటు చేసుకున్న మార్పులు, ఏరోసోల్స్, మసి (సూట్) ప్రస్తుత శీతోష్ణస్థితి మార్పులకు ప్రధాన కారకాలు అని శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు. === గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు === [[దస్త్రం:Greenhouse Effect-te.svg|ఎడమ|thumb| గ్రీన్‌హౌస్ ఎఫెక్ట్ స్కీమాటిక్ - అంతరిక్షం, వాతావరణం, భూ ఉపరితలాల మధ్య శక్తి ప్రవాహాలను చూపిస్తుంది. శక్తి మార్పిడులు, చదరపు మీటరుకు వాట్స్‌లో (W / m ² ).]] [[దస్త్రం:Carbon_Dioxide_800kyr.svg|ఎడమ|thumb| ఐసు కోర్‌ల (నీలం / ఆకుపచ్చ) లోను, నేరుగానూ (నలుపు) కొలిచిన CO₂ సాంద్రతలు - గత 800,000 సంవత్సరాల్లో]] [[దస్త్రం:Global_annual_CO2_emissions_by_world_region_since_1750.svg|thumb|1750 నుండి ప్రపంచ ప్రాంతాల వారీగా గ్లోబల్ CO₂ ఉద్గారాలు]] గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు భూమి నుండి అంతరిక్షంలోకి వెలువడే వేడిని పట్టేస్తాయి. [[పరారుణ వికిరణాలు|పరారుణ]] వికిరణం రూపంలో ఉన్న ఈ వేడిని వాతావరణంలోని ఈ వాయువులు గ్రహించి, మళ్ళీ విడుదల చేస్తాయి. తద్వారా దిగువ వాతావరణం, భూ ఉపరితలం వేడెక్కుతుంది. పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు, వాతావరణంలో సహజంగా ఉండే గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల కారణంగా ఉపరితలం వద్ద గాలి ఉష్ణోగ్రత, అవి లేకపోయి ఉంటే ఎంత ఉండేదో, అంత కంటే సుమారు {{Convert|33|C-change|0}} ఎక్కువగా ఉంది.<ref>{{Harvnb|IPCC AR4 WG1 Ch1|2007|loc=FAQ1.1}}: "To emit 240 W m⁻², a surface would have to have a temperature of around {{convert|−19|C|F}}. This is much colder than the conditions that actually exist at the Earth's surface (the global mean surface temperature is about 14&nbsp;°C).</ref><ref>{{cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/climatesciencenarratives/what-is-the-greenhouse-effect.html|title=What Is the Greenhouse Effect?|author=ACS|author-link=American Chemical Society|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526110653/https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/climatesciencenarratives/what-is-the-greenhouse-effect.html|archive-date=26 May 2019|access-date=26 May 2019}}</ref> భూమిపై అసలు వాతావరణమే లేకపోతే, భూమి సగటు ఉష్ణోగ్రత నీరు గడ్డకట్టే ఉష్ణోగ్రత కంటే చాలా తక్కువగా ఉండేది. [[గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం|గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి]] అతి పెద్ద దోహదకారులు నీటి ఆవిరి (~ 50%), మేఘాలు (~ 25%). ఉష్ణోగ్రత పెరిగే కొద్దీ అవి కూడా పెరుగుతాయి. అందువల్ల వాటిని ఫీడ్‌బ్యాక్‌గా పరిగణిస్తారు. CO₂, ఓజోన్, N₂O వంటి వాయువులను బయటి వత్తిళ్ళుగా పరిగణిస్తారు. పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత మానవ కార్యకలాపాల వలన వాతావరణంలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పరిమాణం పెరిగింది. దీని వలన CO₂, మీథేన్, [[ట్రోపోస్ఫియర్]] లోని ఓజోన్, CFC లు, నైట్రస్ ఆక్సైడ్ ల నుండి రేడియేటివ్ వత్తిడి పెరిగింది. 2011 నాటికి, CO_2, మీథేన్ ల సాంద్రతలు పారిశ్రామిక పూర్వ కాలం నాటి కంటే 40%, 150% పెరిగాయి. 2013 లో, ప్రపంచ ప్రాథమిక బెంచిమార్కుగా భావించే మౌనా లోవాలో CO ₂ రీడింగు 400 పిపిఎమ్ ను మొదటిసారిగా దాటింది. ఈ స్థాయిలు గత 800,000 సంవత్సరాలలో ఎప్పుడూ లేనంత ఎక్కువ. ఐసు కోర్‌ల నుండి విశ్వసనీయమైన డేటా లభించిన కాలం ఇది. అప్రత్యక్ష భౌగోళిక ఆధారాల ప్రకారం చూస్తే ఈ CO ₂ స్థాయి కోట్ల సంవత్సరాల్లో ఎప్పుడూ లేదని తెలుస్తోంది. 2018 లో ప్రపంచ వ్యాప్త మానవ జనిత గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలు, భూవినియోగం లోని మార్పు అంశాన్ని పరిగణించకుండా చూస్తే, 5,200 కోట్ల టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడుకు సమానం. వీటిలో, 72% నేరుగా {{CO2}} కాగా, 19% మీథేన్, 6% నైట్రస్ ఆక్సైడ్, 3% ఫ్లోరిన్ కూడిన వాయువులూ ఉన్నాయి.{{Sfn|Olivier|Peters|2019|pp=14, 16–17, 23}} 2010 లో ఇది, భూవినియోగం లోని మార్పును కూడా కలుపుకుని, 4,900 కోట్ల టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడుకు సమానంగ ఉంది (AR5 నివేదిక నుండి). అందులో, 65% శిలాజ ఇంధన దహనం, పరిశ్రమల నుండి వచ్చే కార్బన్ డయాక్సైడ్ కాగా, 11% భూ వినియోగ మార్పు నుండి వెలువడే (ఇది ప్రధానంగా అటవీ నిర్మూలన కారణంగా) కార్బన్ డయాక్సైడ్, 16% [[మీథేన్]] నుండి, 6.2% నైట్రస్ ఆక్సైడ్ నుండి, 2.0% ఫ్లోరినేటెడ్ వాయువుల నుండి వచ్చాయి. తుది వినియోగానికి సంబంధించిన ఉద్గారాల అంచనా 2010 లో ఇలా ఉంది: ఆహారం (ఉద్గారాలలో 26-30%); వాషింగు, హీటింగు, లైటింగు (26%); వ్యక్తిగత రవాణా, సరుకు రవాణా (20%); భవన నిర్మాణం (15%). ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (యుఎన్‌ఇపి) జారీ చేసిన 10 వ ఉద్గార గ్యాప్ నివేదిక 2010-2020లో, ఉద్గారాలు అదే తీరుగా పెరుగుతూ ఉంటే, ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలు 2100 నాటికి 4&nbsp;°C వరకు పెరుగుతాయని అంచనా వేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.sciencemag.org/news/2019/11/new-un-climate-report-offers-bleak-emissions-forecast|title=New U.N. climate report offers 'bleak' emissions forecast|last=Gronewald|first=Nathaniel|date=26 November 2019|work=Science|access-date=28 November 2019|last2=E|language=en|last3=NewsNov. 26|first3=E.|last4=2019|last5=Am|first5=9:02}}</ref> === భూ వినియోగంలో మార్పు === మానవులు భూ ఉపరితలాన్ని వ్యవసాయ భూమిగా మార్చడం, భూవినియోగ మార్పుకు ప్రధాన కారణం. ప్రపంచంలోని నివాస యోగ్యమైన భూమిలో 50% వ్యవసాయానికి పోగా, 37% అడవులు ఉన్నాయి. అటవీ భూమి తగ్గుతూ పోతోంది. ప్రధానంగా ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో అటవీ నష్టం కారణంగా భూవినియోగం ప్రభావితమౌతోంది. భూతాపాన్ని ప్రభావితం చేసే భూ వినియోగ మార్పులో ఈ అటవీ నిర్మూలన చాలా ముఖ్యమైన అంశం. అటవీ నిర్మూలనకు ప్రధాన కారణాలు: గొడ్డు మాంసం, పామాయిల్ వంటి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు (27%), అటవీ ఉత్పత్తులు (26%), స్వల్పకాలిక వ్యవసాయం (24%), అడవుల్లో మంటలు (23%).<ref>{{harvnb|Curtis|Slay|Harris|Tyukavina|2018}}.</ref> భూ వినియోగపు ప్రస్తుత ధోరణులు గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను వివిధ మార్గాల్లో ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. కొన్ని అంశాలు గణనీయస్థాయిలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలకు కారణమవుతుండగా, మట్టిలో కార్బన్ స్థిరీకరణ, కిరణజన్యు సంయోగక్రియ వంటివి CO₂ను కలిపేసుకుంటాయి. ఈ గ్రీన్‌హౌస్ వాయు మూలాల కంటే ఇది ఎక్కువ కాబట్టి, నికరంగా సంవత్సరానికి 600 కోట్ల టన్నుల CO₂ను ఇవి తొలగిస్తాయి. ఇది మొత్తం CO₂ ఉద్గారాల్లో 15%. భూ వినియోగ మార్పులు వివిధ రకాల రసాయనిక, భౌతిక డైనమిక్స్ ద్వారా గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి. ఒక ప్రాంతంలో వృక్షసంపద రకాలను మార్చడం వలన సూర్యరశ్మిని అంతరిక్షంలోకి ప్రతిబింబించడం లోను (దీనిని ''ఆల్బెడో'' అని పిలుస్తారు), బాష్పీభవనం ద్వారా పోయే ఉష్ణంలోను మార్పులు చోటు చేసుకుంటాయి. దీంతో స్థానిక ఉష్ణోగ్రత ప్రభావిత మౌతుంది. ఉదాహరణకు, దట్తమైన, అంధకారంగా ఉండే [[అడవి]] ప్రాంతం గడ్డి భూములుగా మారితే, ఉపరితలంపై వెలుతురు ఎక్కువై, సూర్యరశ్మిని ప్రతిబింబించడం ఎక్కువౌతుంది. [[అటవీ నిర్మూలన]] వలన, మేఘాలను ప్రభావితం చేసే ఏరోసోల్స్, ఇతర రసాయన సమ్మేళనాల విడుదలపై ప్రభావం పడి, ఉష్ణోగ్రతల మార్పుకు దోహదం చేస్తుంది; భూమి ఉపరితలంపై గాలి ప్రవాహాలకు ఉండే అడ్డంకులు మారడం వలన కూడా ఉష్ణోగ్రతలు ప్రభావితమౌతాయి. ముఖ్యంగా ఉపరితల ఆల్బెడో పెరుగడం వలన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వల్పంగా చల్లబడిందని అంచనా వేసారు. కానీ ఇది ఎలా పనిచేస్తుందనే దానిపై భౌగోళికంగా గణనీయమైన తారతమ్యాలున్నాయి. ఉష్ణమండలంలో నికర ప్రభావం గణనీయమైన వేడెక్కడం కాగా, ధ్రువాలకు దగ్గరగా ఉన్న అక్షాంశాల వద్ద ఆల్బెడో తగ్గడం ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గడానికి దారితీస్తుంది.<ref name="Seymour 2019">{{harvnb|World Resources Institute, 8 December|2019}}.</ref> === ఏరోసోల్స్, మసి === [[దస్త్రం:ShipTracks_MODIS_2005may11.jpg|alt=Refer to caption|thumb| ఏరోసోల్స్ ప్రభావంగా అమెరికా తూర్పు తీరంలో అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం మీదుగా ఉన్న ఈ మేఘాల మాటున ఓడల దారులను చూడవచ్చు.]] అగ్నిపర్వతాలు, పాచి, మానవ జనిత కాలుష్య కారకాల నుండి వెలువడే ఘన, ద్రవ కణాలను ఏరోసోల్స్ అంటారు. ఇవి భూమ్మీదికి వచ్చే సూర్యరశ్మిని వెనక్కి ప్రతిబింబించి, శీతోష్ణస్థితిని చల్లబరుస్తాయి. 1961 నుండి 1990 వరకు, భూమి పైకి వచ్చే సూర్యకాంతి పరిమాణంలో క్రమంగా తగ్గడం గమనించారు. దీనిని ''గ్లోబల్ డిమ్మింగ్'' <ref>{{harvnb|IPCC AR5 WG1 Ch2|2013|p=183}}.</ref> అని పిలుస్తారు. సాధారణంగా జీవ ఇంధనం, శిలాజ ఇంధనాల దహనం నుండి ఈ ఏరోసోల్‌లు జనిస్తాయి.<ref>{{harvnb|He|Wang|Zhou|Wild|2018}}; {{Harvnb|Storelvmo|Phillips|Lohmann|Leirvik|2016}}.</ref> అవపాతం (వర్షం, మంచు) వలన వాతావరణం లోని ఏరోసోల్‌లు ఒక వారం లోపే తొలగిపోతాయి. ట్రోపోస్ఫియరులో ఉండే ఏరోసోల్స్‌ మాత్రం కొన్ని సంవత్సరాల పాటు ఉంటాయి.<ref name="RamCarm2008">{{harvnb|Ramanathan|Carmichael|2008}}.</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా, ఏరోసోల్స్ 1990 నుండి క్షీణిస్తూ ఉండడంతో, అవి గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను తగ్గిస్తూ ఉండడం తగ్గింది.<ref>{{harvnb|Wild|Gilgen|Roesch|Ohmura|2005}}; {{Harvnb|Storelvmo|Phillips|Lohmann|Leirvik|2016}}; {{harvnb|Samset|Sand|Smith|Bauer|2018}}.</ref> సౌర వికిరణాన్ని చెదరగొట్టడం ద్వారా, దాన్ని గ్రహించడం ద్వారా ప్రత్యక్ష ప్రభావం కలిగించడంతో పాటు, ఏరోసోల్స్ భూమి రేడియేషన్ బడ్జెట్‌పై పరోక్ష ప్రభావం కూడా చూపిస్తాయి. సల్ఫేట్ ఏరోసోల్‌లు క్లౌడ్ కండెన్సేషన్ న్యూక్లియైగా పనిచేస్తాయి. తద్వారా ఎక్కువ సంఖ్యలోను, తక్కువ పరిమాణంలోనూ ఉండే నీటి బిందువులతో కూడిన మేఘాలు ఏర్పడతాయి. ఇవి, ఎక్కువ సంఖ్యలోను, తక్కువ పరిమాణంలోనూ ఉండే నీటి బిందువులతో కూడిన మేఘాల కంటే సౌర వికిరణాన్ని మరింత సమర్థవంతంగా ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>{{harvnb|Twomey|1977}}.</ref> ఈ ప్రభావం బిందువులు మరింతగా ఏకరీతి పరిమాణంలో ఉండటానికి కారణమవుతుంది. వాన చినుకుల పరిమాణపు పెరుగుదలను తగ్గిస్తుంది. మేఘాలు సూర్యకాంతిని మరింతగా ప్రతిబింబించేలా చేస్తుంది.<ref>{{harvnb|Albrecht|1989}}.</ref> ఏరోసోల్‌ల పరోక్ష ప్రభావాలు రేడియేటివ్ వత్తిడికి సంబంధించినంత వరకూ ప్రస్తుతం ఉన్న అతిపెద్ద అనిశ్చితి.<ref>{{Harvnb|USGCRP Chapter 2|2017|p=78}}.</ref> ఏరోసోల్స్ సాధారణంగా సూర్యరశ్మిని ప్రతిబింబించడం ద్వారా గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను నియంత్రిస్తాయి. మంచు లేదా ఐసు మీద పడే మసిలో ఉన్న నల్ల కార్బన్ గ్లోబల్ వార్మింగ్‌కు దోహదం చేస్తుంది. ఇది సూర్యరశ్మిని పీల్చుకోవడమే కాదు, ద్రవీభవనాన్ని పెంచి, సముద్ర మట్టం పెరుగడానికి కారణమౌతుంది. ఆర్కిటిక్‌లో కొత్త బ్లాక్ కార్బన్ పేరుకోవడాన్ని నియంత్రిస్తే 2050 నాటికి గ్లోబల్ వార్మింగ్ 0.2&nbsp;°C తగ్గుతుంది.<ref>{{harvnb|Sand|Berntsen|von Salzen|Flanner|2015}}.</ref> వాతావరణంలో వేలాడుతూ ఉండే మసి నేరుగా సౌర వికిరణాన్ని గ్రహిస్తుంది, వాతావరణాన్ని వేడెక్కించి, ఉపరితలాన్ని చల్లబరుస్తుంది. అధికంగా మసి ఉత్పత్తి చేసే గ్రామీణ భారతదేశం వంటి ప్రాంతాల్లో, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల కారణంగా వేడెక్కే ఉపరితలాన్నివాతావరణం లోని గోధుమ రంగు మేఘాలు 50% వరకూ ఆపుతాయి. === చిన్నపాటి వత్తిళ్ళు: సూర్యుడు, స్వల్పకాలిక గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు === భూమికి సూర్యుడే ప్రాథమిక శక్తి వనరు కాబట్టి, సూర్యకాంతిలో ఏర్పడే మార్పులు శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయి. సౌర వికిరణాన్ని నేరుగా [[ఉపగ్రహము|ఉపగ్రహాల]] ద్వారా కొలుస్తారు. 1600 ల ప్రారంభ కాలం నాటి నుండి పరోక్ష కొలతలు లభిస్తున్నాయి. సూర్యుడి నుండి భూమికి చేరే శక్తిలో పెరుగుతున్న ధోరణి ఏమీ లేదు కాబట్టి ప్రస్తుత తాపానికి ఇది కారణం కాదు.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Is the Sun causing global warming?|url=https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming}}</ref> సౌర ఉత్పత్తి, అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలను మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకుంటే భౌతిక శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు ఇటీవలి దశాబ్దాలలో గమనించిన వేగవంతమైన తాపాన్ని వివరించలేక పోతున్నాయి. సూర్యుడి కారణంగా వేడెక్కడం లేదనడానికి మరొక సాక్ష్యం ఏమిటంటే, భూ వాతావరణంలో వివిధ స్థాయిలలో ఉష్ణోగ్రతలు వివిధ స్థాయిల్లో ఉండడం. ప్రాథమిక భౌతిక సూత్రాల ప్రకారం, గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం దిగువ వాతావరణాన్ని (ట్రోపోస్పియర్) వేడెక్కించి, ఎగువ వాతావరణాన్ని(స్ట్రాటో ఆవరణ) చల్లబరచాలి. వేడెక్కడానికి సౌర మార్పులే కారణమైతే, ట్రోపోస్పియర్, స్ట్రాటోస్ఫియర్లు రెండూ వేడెక్కాలి. కానీ అలా జరగలేదు. వాతావరణపు కింది పొరయైన ట్రోపోస్పియర్లో ఉన్న ఓజోన్ కూడా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువే. పైగా ఇది చాలా చురుకైన వాయువు, ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులూ, ఏరోసోల్‌లతో చర్యలో పాల్గొంటుంది. == శీతీష్ణస్థితి మార్పుల ఫీడ్‌బ్యాక్ == [[దస్త్రం:NORTH_POLE_Ice_(19626661335).jpg|thumb|నల్లటి సముద్ర ఉపరితలం సౌర వికిరణంలో 6 శాతాన్ని మాత్రమే ప్రతిబింబిస్తుంది, అదే సముద్రపు ఐసు 50 నుండి 70 శాతం వరకూ ప్రతిబింబిస్తుంది.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html|title=Thermodynamics: Albedo|work=NSIDC}}</ref>]] శీతోష్ణస్థితిపై వచ్చే ప్రారంభ వత్తిళ్ళకు శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థ ప్రతిస్పందన, స్వీయ-బలోపేత ''ఫీడ్‌బ్యాక్‌ల వలన'' పెరుగుతుంది, బ్యాలెన్సింగ్ ''ఫీడ్‌బ్యాక్‌ల'' వలన తగ్గుతుంది.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=The study of Earth as an integrated system|publisher=Earth Science Communications Team at NASA's Jet Propulsion Laboratory / California Institute of Technology|year=2013|url=https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/}}.</ref> ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత మార్పుకు ప్రధాన బ్యాలెన్సింగ్ ''ఫీడ్‌బ్యాక్'' [[పరారుణ వికిరణాలు|పరారుణ వికిరణం]] రూపంలో అంతరిక్షానికి వెళ్ళే రేడియేటివ్ శీతలీకరణం. ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ ఇది బలంగా పెరుగుతుంది.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Earth's Energy Budget, in: Climate and Earth's Energy Budget: Feature Articles|url=https://earthobservatory.nasa.gov/Features/EnergyBalance/page4.php|publisher=Earth Observatory, part of the EOS Project Science Office, located at NASA Goddard Space Flight Center}}</ref> నీటి ఆవిరి ఫీడ్‌బ్యాక్, ఐస్-ఆల్బెడో ఫీడ్‌బ్యాక్, మేఘాల నికర ప్రభావం ప్రధానమైన బలోపేత ''ఫీడ్‌బ్యాక్‌లు''. ఫీడ్‌బ్యాక్‌లపై ఉన్న అనిశ్చితి కారణంగా, వేర్వేరు శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు వివిధ పరిమాణాల్లో తాపాన్ని అంచనా వేస్తాయి. వేడెక్కిన గాలి ఎక్కువ తేమను గ్రహించగలుగుతుంది. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉద్గారాల కారణంగా తొలుత వేడెక్కిన తరువాత, వాతావరణంలో ఎక్కువ నీరు ఉంటుంది. నీరు శక్తివంతమైన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు కాబట్టి, ఇది శీతోష్ణస్థితిని మరింత వేడెక్కిస్తుంది. {{sfn|USGCRP Chapter 2|2017|pp=89–91}} ఇదే ''నీటి ఆవిరి ఫీడ్‌బ్యాక్''. ఆర్కిటిక్‌లోని మంచు దుప్పటి, సముద్రపు ఐస్‌లు తగ్గడం వలన భూమి ఉపరితల ఆల్బెడో తగ్గుతుంది.<ref>{{harvnb|NASA, 28 May|2013}}.</ref> ఈ ప్రాంతాలు మరింత సౌరశక్తిని గ్రహించి, ఆర్కిటిక్ యాంప్లిఫికేషనుకు దోహదపడతాయి. దీనివలన ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల కంటే ఆర్కిటిక్ ఉష్ణోగ్రతలు రెట్టింపు కంటే ఎక్కువ పెరిగాయి. ఆర్కిటిక్ యాంప్లిఫికేషన్ వలన పెర్మాఫ్రాస్ట్ కరిగి, మీథేన్ విడుదలవుతుంది.<ref>{{harvnb|Cohen|Screen|Furtado|Barlow|2014}}.</ref><ref name="Turetsky 2019">{{harvnb|Turetsky|Abbott|Jones|Anthony|2019}}.</ref> ఈ శతాబ్దాంతానికి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పెరుగుదలకు కారణాల్లో మానవ జనిత కారణాల్లో భూ వినియోగ మార్పులను ఇది మించిపోతుందని భావిస్తున్నారు. భవిష్యత్తులో మేఘాల కప్పు (క్లౌడ్ కవర్) మారవచ్చు. మేఘాల కప్పు పెరిగితే, ఎక్కువ సూర్యరశ్మి తిరిగి అంతరిక్షంలోకి పోతుంది, గ్రహం చల్లబడుతుంది. అదే సమయంలో, మేఘాలు గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావాన్ని పెంచుతాయి, గ్రహం వేడెక్కుతుంది. మేఘాల కప్పు తగ్గితే దీనికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. ఇది మేఘాల రకం, వాటి స్థానం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. మొత్తంమీద, పారిశ్రామిక యుగంలో నికర ఫీడ్‌బ్యాక్ మాత్రం బహుశా స్వీయ-బలోపేతమే. మానవ కార్యకలాపాల జనిత CO₂ ఉద్గారాలలో సగాన్ని మహాసముద్రాలూ, నేలపై ఉండే మొక్కలూ సంగ్రహిస్తాయి.<ref>{{harvnb|NASA, 16 June|2011|p=}}: "So far, land plants and the ocean have taken up about 55 percent of the extra carbon people have put into the atmosphere while about 45 percent has stayed in the atmosphere. Eventually, the land and oceans will take up most of the extra carbon dioxide, but as much as 20 percent may remain in the atmosphere for many thousands of years."</ref> కార్బన్ డయాక్సైడ్ వలన, సాగు కాలం పెరుగడం వలనా మొక్కల పెరుగుదల ఉత్తేజితమైంది. దీనివలన భూమి [[కర్బన వలయం|కార్బన్ చక్రం]] బాలెన్సింగ్ ఫీడ్‌బ్యాక్‌గా మారింది. శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన మొక్కల పెరుగుదలను నిరోధించే వేడి గాలులు, కరువులూ కూడా పెరుగుతాయి. ఈ కారణంగా ఈ బ్యాలెన్సింగ్ ఫీడ్‌బ్యాక్ అనేది భవిష్యత్తులో కూడా కొనసాగుతుందా అనేది అనిశ్చితంగా ఉంది.<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL Ch2|2019|p=|pp=133, 144}}.</ref> నేలల్లో పెద్ద మొత్తంలో కార్బన్ ఉంటుంది. అవి వేడెక్కినప్పుడు ఈ కార్బన్‌ను కొంత విడుదల చేస్తాయి.<ref>{{harvnb|Melillo|Frey|DeAngelis|Werner|2017}}: Our first-order estimate of a warming-induced loss of 190 Pg of soil carbon over the 21st century is equivalent to the past two decades of carbon emissions from fossil fuel burning.</ref> సముద్రం ఎక్కువ CO₂ ను, వేడినీ పీల్చుకుంటున్నందున, అది ఆమ్లీకరణం చెందుతుంది. దీనివలన సముద్ర ప్రవాహాలు మారవచ్చు, అది వాతావరణం లోని కార్బన్‌ను పీల్చుకునే రేటు మారవచ్చు.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=How the oceans absorb carbon dioxide is critical for predicting climate change|accessdate=24 February 2019|url=https://www.pmel.noaa.gov/co2/story/Ocean+Carbon+Uptake}}</ref> భవిష్యత్తులో గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను తగ్గించినా లేదా పూర్తిగా తొలగించినా కూడా, స్వీయ-బలోపేత ఫీడ్‌బ్యాక్‌ల కారణంగా ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగి శిఖర స్థాయికి చేరి హాట్-హౌస్ క్లైమేట్ పరిస్థితికి దారి తీస్తాయేమోననే ఆందోళన ఉంది.<ref>{{Cite journal|last=Lenton|first=Timothy M.|last2=Rockström|first2=Johan|last3=Gaffney|first3=Owen|last4=Rahmstorf|first4=Stefan|last5=Richardson|first5=Katherine|last6=Steffen|first6=Will|last7=Schellnhuber|first7=Hans Joachim|date=27 November 2019|title=Climate tipping points — too risky to bet against|journal=Nature|language=en|volume=575|issue=7784|pages=592–595|doi=10.1038/d41586-019-03595-0|pmid=31776487}}</ref> 2018 అధ్యయనం అటువంటి గ్రహ పరిమితిని ఎంతో గుర్తించడానికి ప్రయత్నించింది. అందులో పారిశ్రామిక-పూర్వ స్థాయి కంటే {{Convert|2|C-change}} ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే, అటువంటి హాట్‌-హౌస్ ఎర్త్ ఏర్పడవచ్చని తెలిసింది. == ప్రభావాలు == [[దస్త్రం:Sea_Level_Rise.png|thumb|నాల్గవ జాతీయ శీతోష్ణస్థితి అంచనా కోసం యుఎస్ గ్లోబల్ చేంజ్ రీసెర్చ్ ప్రోగ్రాం 2017 జనవరిలో ప్రచురించిన చారిత్రక సముద్ర మట్టాల పునర్నిర్మాణం, 2100 వరకూ అంచనాలు.]] === భౌతిక పర్యావరణం === పర్యావరణంపై గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రభావాలు విస్తృతమైనవి, చాలా ముఖ్యమైనవి. మహాసముద్రాలు, మంచు, శీతోష్ణస్థితిపై ఈ ప్రభావాలుంటాయి. ఈ ప్రభావాలు క్రమంగా గాని, వేగంగా గానీ సంభవించవచ్చు. 1993, 2017 ల మధ్య, ప్రపంచ సముద్ర మట్టం ఏడాదికి సగటున 3.1 ±&nbsp;0.3 మి.మీ. పెరిగింది. ఈ పెరిగే వేగం (త్వరణం) కూడా ఎక్కువగా ఉంది. 21 వ శతాబ్దంలో, చాలా ఎక్కువ ఉద్గారాలు విడుదలైతే, సముద్ర మట్టం 61-110 సెం.మీ. వరకూ పెరగవచ్చని IPCC చెప్పింది. అంటార్కిటిక్‌లోని హిమానీనదాలు, మంచు పలకలు కరగడం వలన కలుగుతున్న మంచు నష్టం రేటు అనిశ్చితంగా ఉంది. ఎందుకంటే సముద్ర మట్టంలో పెరుగుదలకు ఇదే 90% కారణం: సముద్రాల్లో పెరిగిన వేడి, అంటార్కిటిక్ హిమానీనదాలను కరిగించి వేసే ప్రమాదం ఉండడాన, సముద్ర మట్టం మరింత వేగంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ధ్రువేతర ప్రాంతాల్లోని హిమానీనదాల తిరోగమనం కూడా సముద్ర మట్టం పెరగడానికి దోహదం చేస్తుంది. దశాబ్దాలుగా గ్లోబల్ వార్మింగ్ ఆర్కిటిక్ సముద్రపు ఐసు తగ్గిపోవడానికి దారితీసింది. దీంతో ఇది వాతావరణ వైపరీత్యాలకు తేలిగ్గా ప్రభావితమౌతుంది. ఆర్కిటిక్ సముద్రపు మంచు క్షీణతపై అంచనాలు మారుతూ ఉంటాయి. ఉష్ణోగ్రత 1.5&nbsp;°C పెరిగితే, మంచు లేని వేసవి కాలాలు అరుదుగా ఉంటాయి. అదే 2.0&nbsp;°C డిగ్రీల పెరిగితే, అవి ప్రతి మూడు నుండి పది సంవత్సరాలకు ఒకసారి మంచు లేని వేసవులు వస్తూంటాయి.<ref>{{harvnb|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019|page=18}}.</ref> దీంతో ఐసు-ఆల్బెడో ఫీడ్‌బ్యాక్ పెరుగుతుంది. వాతావరణంలో CO₂ సాంద్రతలు పెరగడం సముద్రాల్లో కరిగిన CO₂ పెరుగుదలకు దారితీస్తాయి. ఇది సముద్ర ఆమ్లీకరణకు కారణమవుతుంది.<ref>{{Harvnb|Doney|Fabry|Feely|Kleypas|2009}}.</ref> దీనికితోడు, ఆక్సిజన్ స్థాయిలు తగ్గుతాయి - ఎందుకంటే వెచ్చని నీటిలో ఆక్సిజన్ తక్కువగా కరుగుతుంది.<ref>{{harvnb|Deutsch|Brix|Ito|Frenzel|2011}}</ref> దీనిని ''ఓషన్ డీఆక్సిజనేషన్'' అంటారు. ఇప్పటికే చాలా ప్రాంతాల్లో వేడిగా ఉండే కాలాలు, వడగాడ్పులూ పెరిగాయి. ఈ మార్పులు 21 వ శతాబ్దంలో కొనసాగుతాయని దాదాపు ఖాయంగా చెప్పవచ్చు. 1950 ల నుండి, కరువు, వేడి కాలాలు మరింతగా సంభవిస్తూ, ఏకకాలంలో కనిపిస్తూ ఉన్నాయి.<ref>{{harvnb|USGCRP Chapter 15|2017|p=415}}.</ref> [[భారత దేశం|భారతదేశం]], తూర్పు ఆసియాలో రుతుపవనాల కాలంలో తీవ్రమైన అతివృష్టి లేదా తీవ్రమైన అనావృష్టి పరిస్థితులు ఏర్పడడం పెరిగింది.<ref>{{harvnb|Scientific American, 29 April|2014}}; {{harvnb|Burke|Stott|2017}}.</ref> వేగంగా వేడెక్కుతున్న ఆర్కిటిక్ నుండి మధ్య అక్షాంశాలలో ఏర్పడుతున్న తీవ్రమైన శీతోష్ణస్థితిని వివరించే వివిధ యంత్రాంగాలను గుర్తించారు. జెట్ ప్రవాహం మరింత అస్తవ్యస్తంగా మారడం వాటిలో ఒకటి. హరికేన్లు టైఫూనుల నుండి గరిష్ఠ వర్షపాతం, గాలి వేగం పెరుగుతున్నాయి.<ref name=":0">{{Harvnb|USGCRP Chapter 9|2017|p=260}}.</ref> గ్లోబల్ వార్మింగ్ వలన కలిగే దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలు: శతాబ్దాలు, సహస్రాబ్దుల కాలావధుల్లో, గ్లోబల్ వార్మింగ్ పరిమాణాన్ని ప్రధానంగా మానవజనిత CO₂ ఉద్గారాలు నిర్ణయిస్తాయి.<ref name="long-term effects of global warming2">{{harvnb|National Research Council|2011|p=[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12877&page=14 14]}}; {{Harvnb|IPCC AR5 WG1 Ch12|2013|pp=88–89|loc=FAQ 12.3}}.</ref> వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ జీవితకాలం సుదీర్ఘంగా ఉండడమే దీనికి కారణం.<ref name="long-term effects of global warming2"/> ఉద్గారాల వలన ప్రస్తుత ఇంటర్‌గ్లేసియల్ కాలం కనీసం 1,00,000 సంవత్సరాలు పెరుగుతుందని అంచనా.<ref>{{harvnb|Crucifix|2016}}</ref> హిమానీనదాలు, ఐసు దుప్పట్ల మహా ద్రవ్యరాశి ఫలితంగా భూమి క్రస్టు కుంగిపోయింది. మంచు కరగడం, హిమానీనదాలు తగ్గిపోవడం వలన కలిగే దీర్ఘకాలిక ప్రభావం ఏంటంటే, కుంగిన ఈ భూతలం తిరిగి పైకి పొంగడం. దీన్ని ''పోస్ట్ గ్లేసియల్ రీబౌండ్'' అంటారు. ఇది [[ఐస్‌లాండ్|ఐస్లాండ్]] వంటి ప్రదేశాలలో భూకంపాలు, అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలకు దారితీస్తుంది. మహాసముద్రాల్లోని వెచ్చని నీరు, సముద్రాల అడుగున ఉన్న పెర్మాఫ్రాస్ట్‌ను కరిగించడం వలన గానీ, గ్యాస్ హైడ్రేట్లు విడుదల అవడం వలన గానీ సముద్రాల లోపల మంచుచరియలు విరిగిపడి [[సునామి|సునామీలు]] ఏర్పడవచ్చు. సముద్ర మట్టం పెరుగుదల అనేక శతాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది. ఆకస్మిక శీతోష్ణస్థితి మార్పు, శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థలోని తిరుగులేని మార్పులు: శీతోష్ణస్థితి మార్పు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెద్ద ఎత్తున మార్పులకు దారితీయవచ్చు. కొన్ని పెద్ద-స్థాయి మార్పులు ఆకస్మికంగా అనగా స్వల్ప కాల వ్యవధిలో సంభవించవచ్చు. అవి కోలుకోలేని, తిరుగులేని మార్పులు కూడా కూడా కావచ్చు. ఆకస్మిక శీతోష్ణస్థితి మార్పుకు ఒక సంభావ్య మూలం - పెర్మాఫ్రాస్ట్ నుండి మీథేన్, కార్బన్ డయాక్సైడ్లు వేగంగా విడుదలవడం. ఇది గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను ఇనుమడింప జేస్తుంది. మరొక ఉదాహరణ అట్లాంటిక్ మెరిడియనల్ ఓవర్‌టర్నింగ్ సర్క్యులేషన్ నెమ్మదించవచ్చు లేదా పూర్తిగా ఆగిపోనూవచ్చు. ఇది ఉత్తర [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం|అట్లాంటిక్]], ఐరోపా, ఉత్తర అమెరికాల్లో శీతలీకరణను ప్రేరేపిస్తుంది.<ref>{{harvnb|Liu|Xie|Liu|Zhu|2017}}.</ref> === జీవావరణం === [[దస్త్రం:Endangered_arctic_-_starving_polar_bear.jpg|ఎడమ|thumb| శీతోష్ణస్థితి మార్పుల కారణంగా సముద్రపు ఐసు తగ్గడంతో 2050 నాటికి [[ధృవపు ఎలుగుబంటి|ధృవపు ఎలుగుబంట్ల]] జనాభా మూడింట రెండు వంతులు తగ్గుతాయి అని అమెరికా జియోలాజికల్ సర్వే చెబుతోంది ]] భూసంబంధ పర్యావరణ వ్యవస్థలలో, వసంతకాలంలో జరిగాల్సిన ఘటనలు ముందే జరగడం, మొక్కలు జంతువులు ధ్రువాల దిశగా తరలడం వంటివి ఇటీవలి వార్మింగు‌తో ముడిపడి ఉన్నాయని చాలా నమ్మకంగా చెప్పవచ్చు.<ref>{{harvnb|IPCC SR15 Ch3|2018|p=218}}.</ref> వాతావరణంలో CO₂ స్థాయిలు పెరగడం, అధిక ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతల వల్ల చాలా పర్యావరణ వ్యవస్థలు ప్రభావితమవుతాయని భావిస్తున్నారు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ పొడి వాతావరణ మండలాల విస్తరణకు దోహదపడింది, - ఉపఉష్ణమండలంలో ఎడారుల విస్తరణ వంటివి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ రేటును తగ్గించడానికి గణనీయమైన చర్యలు తీసుకోకపోతే, భూ-ఆధారిత పర్యావరణ వ్యవస్థల కూర్పు, నిర్మాణం పెద్ద మార్పులకు లోనయ్యే ప్రమాదం ఉంది. మొత్తం మీద, శీతోష్ణస్థితి మార్పు వల్ల అనేక జాతులు [[కనుమరుగైన జాతులు|అంతరించిపోతాయిని,]] పర్యావరణ వ్యవస్థల వైవిధ్యం తగ్గుతుందనీ భావిస్తున్నారు.{{Sfn|Urban|2015|p=}} పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా తేనెటీగలు అంతరించిపోవచ్చు. సముద్రం నేల కంటే నెమ్మదిగా వేడెక్కింది. కాని సముద్రంలోని మొక్కలు, జంతువులు భూమిపై ఉన్న జీవజాతుల కంటే వేగంగా చల్లగా ఉండే ధ్రువాల వైపుకు వలస వెళ్ళాయి.<ref>{{harvnb|Poloczanska|Brown|Sydeman|Kiessling|2013}}; {{harvnb|Lenoir|Bertrand|Comte|Bourgeaud|2020}}.</ref> భూమిపై ఉన్నట్లే, శీతోష్ణస్థితి మార్పుల వల్ల సముద్రంలో కూడా వేడి తరంగాలు ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి. పగడాలు, కెల్ప్, సముద్ర పక్షులు వంటి అనేక రకాల జీవులపై దీని హానికరమైన ప్రభావాలు కనిపిస్తాయి.<ref>{{harvnb|Smale|Wernberg|Oliver|Thomsen|2019}}.</ref> మహాసముద్ర ఆమ్లీకరణ వలన పగడపు దిబ్బలు, మత్స్య సంపద, [[అంతరించే జాతులు|రక్షిత జాతులు]], సమాజానికి విలువైన ఇతర [[సహజ వనరులు|సహజ వనరులకు]] నష్టం కలిగే ప్రమాదం ఉంది.{{Sfn|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019|p=13}} సముద్రాల్లో అధిక CO₂ వలన కొన్ని చేప జాతుల మెదడు, కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ ప్రభావితం మౌతాయి. వాటి వినికిడి, వాసన శక్తులు సన్నగిల్లి, తమను వేటాడే జీవుల నుండి తప్పించుకోలేక పోతాయి. === మానవులు === [[దస్త్రం:FEMA_-_33364_-_A_helicopter_drops_water_on_the_wildfire_in_California.jpg|thumb| [[కాలిఫోర్నియా|కాలిఫోర్నియాలో]] [[దావానలం|అడవి మంటపై]] హెలికాప్టర్ నీరు చల్లుతోంది. శీతోష్ణస్థితి మార్పులతో ముడిపడి ఉన్న అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, [[అనావృష్టి|కరువు]]ల వలన పెద్ద పెద్ద మంటల చెలరేగుతున్నాయి. ]] వేడెక్కడం, అవపాతంలో మార్పుల వంటి శీతోష్ణస్థితిలో మార్పుల ప్రభావాలు మానవ వ్యవస్థలపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనుబడ్డాయి. శీతోష్ణస్థితి మార్పులు భవిష్యత్తులో చూపించే సామాజిక ప్రభావాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒకే విధంగా ఉండవు. అన్ని ప్రాంతాల్లోనూ ప్రతికూల ప్రభావాలు ఉంటాయి. తక్కువ-అక్షాంశాల్లోని తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలు గొప్ప ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ బహుశా ఇప్పటికే ప్రపంచంలో ఆర్థిక అసమానతలను పెంచింది. భవిష్యత్తులో కూడా ఇది కొనసాగుతుందని అంచనా. శీతోష్ణస్థితి మార్పు ప్రాంతీయంగా కలిగించే ప్రభావాలు ఇప్పుడు అన్ని ఖండాలలోను, సముద్ర ప్రాంతాలలోనూ గమనించవచ్చు.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014|pp=983, 1008}}.</ref> తక్కువ అక్షాంశాల వద్ద ఉన్న ప్రాంతాలు శీతోష్ణస్థితి మార్పుల వల్ల ముఖ్యంగా ప్రభావితమౌతాయి.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014|p=1077}}.</ref> గ్లోబల్ వార్మింగ్ పెరిగే కొద్దీ నష్టాలూ పెరుగుతాయి. ==== ఆహారం, నీరు ==== తక్కువ అక్షాంశాల వద్ద ఉన్న దేశాలలో పంట దిగుబడి తగ్గుతుంది. అయితే ఉత్తర అక్షాంశాల వద్ద ఇది తగ్గవచ్చు, పెరగనూ వచ్చు.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch7|2014|p=488}}</ref> ప్రపంచ వ్యాప్త ఉష్ణోగ్రతలు 20 వ శతాబ్దపు చివర్లో ఉన్న స్థాయి కంటే 4 &nbsp;°C పెరిగితే, ప్రపంచ, ప్రాంతీయ ఆహార భద్రతకు పెద్ద ప్రమాదం ఏర్పడుతుంది. 1960–2013 సంవత్సరాల్లో శీతోష్ణస్థితి మార్పు ప్రభావం గోధుమ, మొక్కజొన్నలకు ప్రతికూలంగా ఉంది. సోయా, వరి లపై తటస్థంగా ఉంది. భూతాపం వలన ప్రపంచవ్యాప్తంగా అదనంగా 18.3 కోట్ల మంది, ముఖ్యంగా తక్కువ ఆదాయాలు ఉన్నవారు, ఆకలితో అలమటించే ప్రమాదం ఉంది.<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL Ch5|2019|p=462}}</ref> CO₂ స్థాయిలు పెరిగినప్పుడు, తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పంట పెరుగుదలకు సహాయపడతాయి. కానీ ఆ పంటల్లో పోషక విలువలు తక్కువగా ఉంటాయి. శీతోష్ణస్థితి మార్పు ఇప్పటికే [[దక్షిణ అమెరికా]] లోను, ఆసియాలోని పర్వత ప్రాంతాల లోను, వివిధ పొడి భూముల లోనూ (ముఖ్యంగా ఆఫ్రికాలోవి) ఆహార భద్రతను ప్రభావితం చేస్తోంది. హిమానీనదాల నీటిపై ఆధారపడిన ప్రాంతాలు, ఇప్పటికే పొడిగా ఉన్న ప్రాంతాలు, చిన్న ద్వీపాల్లో కూడా శీతోష్ణస్థితి మార్పుల వల్ల నీటి లభ్యత కొరవడే ప్రమాదం ఉంది.<ref>{{harvnb|Holding|Allen|Foster|Hsieh|2016}}; {{harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch3|2014|pp=232–233}}.</ref> ==== ఆరోగ్యం, భద్రత ==== [[దస్త్రం:US_Navy_071120-M-8966H-005_An_aerial_view_over_southern_Bangladesh_reveals_extensive_flooding_as_a_result_of_Cyclone_Sidr.jpg|thumb|దక్షిణ బంగ్లాదేశ్ మీదుగా సిదర్ తుఫాను వెళ్ళిన తరువాత దృశ్యం. పెరుగుతున్న సముద్ర మట్టాలు తుఫానుల నుండి పెరిగిన వర్షపాతం కలిసి, దేశాలను వరదలకు గురి చేస్తున్నాయి. ప్రజల జీవనోపాధిని, ఆరోగ్యాన్నీ ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.]] సాధారణంగా, ప్రజారోగ్యంపై ప్రభావాలు సానుకూలంగా కంటే ప్రతికూలంగానే ఉంటాయి. తీవ్రమైన శీతోష్ణస్థితుల ప్రత్యక్ష ప్రభావాల వలన గాయాలవడం, ప్రాణనష్టం కలగడం జరుగుతాయి; పంట వైఫల్యాల వల్ల [[పోషకాహార లోపం]] వంటి పరోక్ష ప్రభావాలుంటాయి. శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన ఆత్మహత్యలు పెరుగుతాయి <ref>{{harvnb|USA Today, 13 July|2018}}.</ref> కొత్త రకాల వ్యాధులు కూడా రావచ్చు. ఉదాహరణకు, మామూలుగా ''కాండిడా ఆరిస్‌ అనే ఈస్ట్'' మానవులకు ఆ''శించకముందే'' సాధారణ ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా చచిపోతాయి. అయితే, పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలకు తట్టుకునే శక్తిని చేకూర్చుకుని మానవులను ఆశించే ప్రమాదం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/07/190723085941.htm|title=Rise of Candida auris blamed on global warming|last=American Society for Microbiology|date=23 July 2019|access-date=25 July 2019|publisher=Science Daily}}</ref> శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన పేదరికం పెరగడం, ఆర్థిక షాక్‌లను కలిగించడం.. వీటి ద్వారా హింసాత్మక సంఘర్షణ పెరుగుతుంది. ముష్టి యుద్ధాలు, హింసాత్మక నేరాలు, పౌర అశాంతి, [[యుద్ధం|యుద్ధాలతో]] సహా అనేక రకాల హింసాత్మక ప్రవర్తనలకు శీతోష్ణస్థితి మార్పు దారితీస్తుంది. ==== జీవనోపాధి, పరిశ్రమలు, మౌలిక సదుపాయాలు ==== సముద్ర మట్టాల పెరుగుదల కారణంగా చిన్న ద్వీపాలు, మెగా డెల్టాల్లో ఉండే కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలు, మానవ నివాసాలూ మునిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది. [[బంగ్లాదేశ్]] వంటి పల్లపు ప్రాంతాలున్న దేశాలలో ప్రజలు నిరాశ్రయులౌతారు.{{Sfn|IPCC SROCC Ch4|2019|p=328}} అలాగే [[మాల్దీవులు]], టువాలు వంటి ద్వీప దేశాలలోని ప్రజలకు తమదంటూ ఒక దేశమే లేని లేని పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.<ref>{{harvnb|UNHCR|2011|p=3}}.</ref> శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన దేశాల అంతర్గతం గాను, వివిధ దేశాల మధ్యా ప్రజల వలసలకు దారితీస్తుంది. శీతోష్ణస్థితి మార్పులు కలుగ జేసే అత్యంత తీవ్ర ప్రభావాల్లో ఎక్కువ భాగం సబ్-సహారా ఆఫ్రికా, ఆగ్నేయ ఆసియాలో సంభవిస్తాయని అంచనా వేసారు. ఇక్కడ పేదరికం పెచ్చరిల్లుతుంది. శీతీష్ణస్థితుల్లో కలిగే మార్పుల పర్యవసానంగా పురుషులకు మహిళలకు, ధనికులకు పేదలకూ, వివిధ జాతుల ప్రజల మధ్యా ప్రస్తుతం ఉన్న అసమానతలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. కొన్ని కొన్ని ప్రాంతాల్లో తేమ, ఉష్ణోగ్రతలు చాలా ఎక్కువైపోయి, మానవులు మనుగడ సాగించలేని స్థితికి చేరుకుంటాయి. == స్పందనలు == శీతోష్ణస్థితి మార్పులను తగ్గించడం, వాటికి అలవాటు పడడం ఈ రెండూ గ్లోబల్ వార్మింగ్‌కు రెండు పరిపూరకరమైన ప్రతిస్పందనలు. ఉద్గారాలను గణనీయంగా తగ్గిస్తే, అలవాటు పడడం సులభం. గ్లోబల్ గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలకు అతి తక్కువ కారకులైన చాలా దేశాలు శీతోష్ణస్థితి మార్పులకు అత్యధికంగా ప్రభావితమౌతున్నాయి. ఇది ఉపశమనం, అనుసరణలకు సంబంధించి న్యాయాన్యాయాల ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది. === తీవ్రతను తగ్గించడం === [[దస్త్రం:Annual_greenhouse_gas_emissions_by_sector,_in_2010_(color).png|thumb|వివిధ రంగాల నుండి వెలువడుతున్న వార్షిక గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలు, 2010 నాటికి. ఉద్గారాలను కార్బన్ డయాక్సైడుకు సమానమైన కొలతగా ఇచ్చాం. ఐపిసిసి ఐదవ అసెస్‌మెంట్ రిపోర్ట్ నుండి గ్లోబల్ వార్మింగ్ పొటెన్షియల్స్ ఉపయోగించి]] గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను తగ్గించడం ద్వారాను, వాతావరణం నుండి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను గ్రహించడానికి కార్బన్ సింకుల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ద్వారానూ వాతావరణ మార్పులను తగ్గించవచ్చు. గ్లోబల్ ఎనర్జీ సిస్టమ్‌లో స్వల్ప, దీర్ఘకాలిక పోకడలు గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను 1.5 లేదా 2&nbsp;°C కన్నా తక్కువకు పరిమితం చేయకుండా ఉంటాయి. పారిస్ ఒప్పందాన్ని అమలు చేస్తే 21 వ శతాబ్దం చివరినాటికి ఉష్ణోగ్రతలు పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిల కంటే సుమారు 3&nbsp;°C ఎక్కువ ఉంటాయి. దీన్ని 2&nbsp;°C కంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉంచాలంటే, సమీప కాలంలో ఉద్గారాల తగ్గింపులను మరింత కఠినంగా అమలు చెయ్యాల్సి ఉంటుంది. దాంతో 2030 తరువాత తగ్గింపుల వేగం తగ్గినా సరిపోతుంది. దీన్ని 1.5&nbsp;°C లోపుకే పరిమితం చెయ్యాలంటే, శక్తి, భూమి, నగరాలు, రవాణా, భవనాలు, పరిశ్రమలు మొదలైన వాటిలో మున్నెన్నడూ లేనంత స్థాయిలో, ఎంతో ప్రభావవంతమైన వ్యవస్థాగత మార్పులు అవసర మౌతాయి. [[దస్త్రం:CO2_emission_pie_chart.svg|ఎడమ|thumb| 2015 లో దేశం ప్రకారం గ్లోబల్ [[దేశాల జాబితా – కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఎమిషన్|కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు]] ]] ఇరవయ్యవ శతాబ్దం చివరి మూడు దశాబ్దాల్లో, తలసరి [[స్థూల దేశీయోత్పత్తి|స్థూల జాతీయోత్పత్తి]], జనాభా పెరుగుదలలు గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాల పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణాలు. శిలాజ ఇంధనాల దహనం, భూ వినియోగ మార్పుల కారణంగా CO ₂ ఉద్గారాలు పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. భవిష్యత్తులో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉద్గారాల్లో రాగల మార్పులపై అంచనాలు అనిశ్చిత ఆర్థిక, సామాజిక, [[సాంకేతిక విజ్ఞానం|సాంకేతిక]], సహజ పరిణామాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఈ అంచనాలను ఉద్గార చిత్రాలు అంటారు. కొన్ని చిత్రాలు ఉద్గారాలు శతాబ్దంలో పెరుగుతూనే ఉంటాయని చూపిస్తోంటే, మరికొన్ని తగ్గనున్నట్లు చెప్పాయి. శిలాజ ఇంధన నిల్వలు పుష్కలంగా ఉండడంతో, 21 వ శతాబ్దంలో కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించేందుకు ఇవి దోహదపడవు. ఉద్గార చిత్రాలకు [[కర్బన వలయం|కార్బన్ చక్రపు]] మోడలింగ్‌ను కలిపితే, భవిష్యత్తులో వాతావరణంలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలు ఎలా మారవచ్చో అంచనా వేయవచ్చు. ఈ మిశ్రమ నమూనాల ప్రకారం, 2100 నాటికి వాతావరణంలో CO₂ సాంద్రత కనిష్ఠంగా 380 గరిష్ఠంగా 1400 ppm వరకు ఉండవచ్చు, ఇది ప్రపంచం అనుసరించే షేర్డ్ సోషియో ఎకనామిక్ పాత్‌వే (SSP)ను బట్టి, ఉపశమన చర్యలను బట్టీ ఉంటుంది. ==== గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను తగ్గించడం ==== [[దస్త్రం:Mitigation_pathways.svg|alt=Refer to caption and image description|కుడి|thumb| వాతావరణ మార్పులను 1.5 °C లేదా 2 °C కి పరిమితం చేయడానికి గ్రాఫ్ వివిధ దారులను చూపుతుంది. అన్ని దారుల్లోనూ అడవుల పెంపకం, జీవ శక్తి వంటి ఉద్గార వ్యతిరేక సాంకేతికతలు ఉన్నాయి.]] ప్రధానంగా శిలాజ ఇంధన వినియోగాన్ని తగ్గించడం, శిలాజ ఇంధన సంస్థలను మరింత బాగా నియంత్రించడం వంటి చర్యల ద్వారా ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి అవకాశం చాలా ఉంది. [[సౌర శక్తి|సౌరశక్తి]], [[పవన విద్యుత్తు|పవన శక్తి]], బ్యాటరీ నిల్వ వంటి తక్కువ-కార్బన్ శక్తి సాంకేతికతలు గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా గణనీయమైన పురోగతిని సాధించాయి. అయితే [[అణు విద్యుత్|అణుశక్తి]], కార్బన్ సంగ్రహణ, నిల్వ అదే స్థాయిలో ముందడుగు వెయ్యలేదు. జీవశక్తి వాడకం ఆహార భద్రతకు చెరుపు చెయ్యవచ్చు. ఇంకా శక్తి పరిరక్షణ, శక్తి సమర్థత పెంపు; [[భవనము|భవనాల్లో]], రవాణా రంగంలో కార్బన్‌ను తగ్గించడం; అడవులు పెంచడం, [[అటవీ నిర్మూలన|అటవీ నిర్మూలనను]] అరికట్టడం ద్వారా కార్బన్ సింక్‌లను పెంచడం వంటి చర్యలు కూడా తీసుకోవాలి. సిటీబ్యాంక్ తన 2015 నివేదికలో, తక్కువ-కార్బన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు తరలడం వలన పెట్టుబడులపై వచ్చే లాభాలు పెరుగుతాయని తేల్చింది. 1.5&nbsp;°C, 2&nbsp;°C&nbsp; తగ్గించే సిద్ధాంతాలు చాలావరకు ప్రతికూల ఉద్గార సాంకేతికతలను ప్రతిపాదిస్తున్నాయి. అయితే, ఈ సాంకేతికతలు ఇంకా పరిపక్వం చెందలేదు. పెద్ద ఎత్తున వాడేందుకు ఇవి చాలా ఖరీదైనవి కావచ్చు కూడా. వ్యక్తిగత కార్బన్ వినియోగం తగ్గించడానికి వాతావరణ మార్పుపై వ్యక్తులు చేపట్టగల చర్యలు ఇలా ఉన్నాయి: అతి వినియోగాన్ని తగ్గించుకోవడం, కారు లేకుండా జీవించడం, విమాన ప్రయాణాలు మానెయ్యడం, మొక్కలపై ఆధారపడిన ఆహారాన్ని తినడం. వాతావరణ మార్పు తగ్గింపు చర్యల సహ ప్రయోజనాలు సమాజానికీ, వ్యక్తులకూ మరింత త్వరగా సహాయపడతాయి కూడా. ఉదాహరణకు, సైకిలు తొక్కడం వలన గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను తగ్గించడమే కాక, అదే సమయంలో దేహానికి వ్యాయామాన్నిచ్చి, నిశ్చల జీవనశైలి వలన కలిగే దుష్ప్రభావాలను తగ్గిస్తుంది. కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి అత్యంత ప్రభావవంతమైన, సమగ్రమైన విధానం కార్బన్ టాక్స్. లేదా దానికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న ఉద్గారాల వ్యాపారం. ప్రత్యామ్నాయ ప్రభావవంతమైన విధానాలలో బొగ్గును మండించడంపై తాత్కాలిక నిషేధం, శిలాజ ఇంధన వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించే రాయితీల దశల వారీగా తొలగించి, {{Sfn|Bertram|Luderer|Pietzcker|Schmid|2015}} ఆ నిధుల్లో కొంత భాగాన్ని స్వచ్ఛ శక్తికి మళ్ళించడం. పారిస్ ఒప్పంద లక్ష్యాల కోసం తగినంత ఉద్గార తగ్గింపులను సాధించాలంటే, స్వచ్ఛ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల (తక్కువ CO₂ను ఉత్పత్తి చేసే సిమెంటు ) అభివృద్ధి, వ్యాప్తి కీలకం. === అనుకూలీకరణం === శీతోష్ణస్థితి మార్పుకు అనుకూలంగా తమను తాము మార్చుకోవడమే అనుకూలీకరణ లేదా అనుసరణ.{{sfn|IPCC SR15 Ch4|2018|pp=396–397}} అనుకూలీకరణకు ఉదాహరణలు మెరుగైన తీరప్రాంత రక్షణ, మెరుగైన విపత్తు నిర్వహణ, మరింత నిరోధక పంటల అభివృద్ధి మొదలైనవి.<ref> {{వెబ్ మూలము|title=Global climate change adaptation and mitigation|last=NASA's Global Climate Change|url=https://climate.nasa.gov/solutions/adaptation-mitigation}} </ref> గ్లోబల్ వార్మింగుకు ప్రతిచర్యగానో లేదా ముందే ఊహించి ప్రణాళికా బద్ధంగానో చెయ్యవచ్చు. లేదా ఆకస్మికంగా, అంటే, ప్రభుత్వ జోక్యమేమీ లేకుండా కూడా అనుకూలీకరణ ప్రణాళిక చేయవచ్చు. ప్రభుత్వ రంగం, ప్రైవేటు రంగం, సమాజాలూ అన్నీ తమను తాము అనుకూలీకరించుకోవడంలో అనుభవం గడిస్తున్నాయి. అనుకూలీకరణను కొన్ని ప్రణాళిక ప్రక్రియలలో పొందుపరుస్తున్నారు. మౌలిక సదుపాయాల్లోను, ఉద్గారాల తగ్గింపుల్లోనూ అనుకూలీకరణ గురించి ప్రచారం చేస్తూ, వాతావరణంలో మార్పులు, వాటి వలన కలిగే నష్టాలను పర్యావరణ సంస్థలు, ప్రజా ప్రముఖులు నొక్కిచెబుతున్నారు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రభావాలు ఎక్కువగా ప్రభావితం చేసేది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రజలనే అని భావిస్తున్నందున వారు ఈ స్థితికి తమను తాము అనుకూలించుకోవడం చాలా ముఖ్యం. ''అనుకూలీకరణ సామర్ధ్యం'' అనేది వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో, జనాభాల్లో వేర్వేరు విధాలుగా ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో అనుకూలీకరణ సామర్థ్యం తక్కువగా ఉంటుంది. 2019 జూన్‌లో, ఐరాస ప్రత్యేక రిపోర్టర్ ఫిలిప్ ఆల్స్టన్ "వాతావరణ సంబంధ జాతివివక్ష" పరిస్థితి ఏర్పడుతున్నట్లు హెచ్చరించాడు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ "2030 నాటికి మరో 12 కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలను పేదరికంలోకి నెడుతుంది. పేద దేశాలు, ప్రాంతాలు, పేద ప్రజలు అత్యంత తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని ఎదుర్కొంటారు." <ref>{{Cite news|url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=24735&LangID=E|title=UN expert condemns failure to address impact of climate change on poverty|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=25 June 2019|work=[[OHCHR]]|access-date=9 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710085329/https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=24735&LangID=E|archive-date=10 July 2019}}</ref> అని అతడు చెప్పాడు. === క్లైమేట్ ఇంజనీరింగ్ === శీతోష్ణస్థితిని ఉద్దేశపూర్వకంగా మార్చడాన్నే క్లైమేట్ ఇంజనీరింగ్ అంటారు. (కొన్నిసార్లు ''జియో ఇంజనీరింగ్'' లేదా ''క్లైమేట్ ఇంటర్వెన్షన్'' అని పిలుస్తారు) . నాసా,రాయల్ సొసైటీతో సహా వివిధ సమూహాలు దీనిని పరిశోధించాయి. అనేక పథకాల గురించి సూచనలు వచ్చినప్పటికీ, అధ్యయనం చేసిన పద్ధతులను సాధారణంగా సౌర వికిరణ నిర్వహణ, కార్బన్ డయాక్సైడ్ తొలగింపు అనే రెండు వర్గాలుగా చెయ్యవచ్చు. అత్యంత సాధారణ క్లైమేట్ ఇంజనీరింగ్ పద్ధతులను పరిశోధించిన ఒక అధ్యయనం 2014 లో, "క్లైమేట్ ఇంజనీరింగ్ పద్ధతులు పనికొచ్చేవి కావు. అవి తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలను కలిగిస్తాయి. శీఘ్ర వాతావరణ మార్పులకు దారి తీయకుండా వాటిని ఆపలేమ"ని తేల్చి చెప్పింది.[hello this is nishita] === శాస్త్రీయ చర్చ === ఇటీవలి దశాబ్దాలలో ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగాయని, ఈ ధోరణికి ప్రధాన కారణం మానవ ప్రేరిత గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉద్గారమే ననీ శాస్త్రీయ సాహిత్యంలో అధిక ఏకాభిప్రాయం ఉంది. జాతీయ లేదా అంతర్జాతీయ స్థాయి శాస్త్రీయ సంస్థ ఏది కూడా ఈ అభిప్రాయంతో విభేదించలేదు. IPCC ఐదవ అసెస్మెంట్ రిపోర్టులో చెప్పినట్లుగా, శాస్త్రీయ ఏకాభిప్రాయం ఇలా ఉంది: ''"''20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి గమనించిన వార్మింగుకు ప్రధాన కారణం మానవ ప్రేరితమే అనడానికి చాలా అవకాశం ఉంది".<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG1 Summary for Policymakers|2013|loc=D.3|p=17}}.</ref> ప్రపంచ ఉద్గారాలను తగ్గించే విధానాల కోసం జాతీయ సైన్స్ అకాడమీలు ప్రపంచ నాయకులకు పిలుపునిచ్చాయి. 2017 నవంబరులో 184 దేశాలకు చెందిన 15,364 మంది శాస్త్రవేత్తలు సంతకం చేసిన "''మానవజాతికి రెండవ హెచ్చరిక"'' ఇలా పేర్కొంది: "శిలాజ ఇంధనాలు, అటవీ నిర్మూలన, వ్యవసాయ ఉత్పత్తి ల - ముఖ్యంగా మాంసం వినియోగం కోసం చేసే వ్యవసాయం - కారణంగా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు పెరగడం వలన, శీతోష్ణస్థితిలో కలుగుతున్న మార్పుల తీరు "చాలా ఆందోళనకరంగా ఉంది". 2018 లో ఐపిసిసి 1.5&nbsp;°C గ్లోబల్ వార్మింగ్ పై ప్రత్యేక నివేదికను ప్రచురించింది. ప్రస్తుత స్థాయి నుండి గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాల రేటును తగ్గించకపోతే, 2030 - 2052 మధ్య కాలానికే గ్లోబల్ వార్మింగ్ 1.5&nbsp;°C కి చేరుకునే ప్రమాదం ఉందని అది హెచ్చరించింది. ఇటువంటి సంక్షోభాలను నివారించాలంటే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో మున్నెన్నడూ లేనంత, వేగవంతమైన పరివర్తన అవసరమని నివేదిక పేర్కొంది. 2019 నవంబరులో, 153 దేశాలకు చెందిన 11,000 మందికి పైగా శాస్త్రవేత్తల బృందం శీతోష్ణస్థితి మార్పును "అత్యవసర పరిస్థితి" అని పేర్కొంటూ, పెద్దయెత్తున మార్పులేమీ జరగకపోతే "చెప్పలేనంత మానవ విషాదాలకు" దారితీస్తుందని చెప్పింది.<ref>{{harvnb|Ripple|Wolf|Newsome|Galetti|2017}}; {{harvnb|Ripple|Wolf|Newsome|Barnard|2019}}; {{harvnb|Fletcher|2019|p=9}}</ref> "శిలాజ ఇంధన దహనం వలన CO2 ఉద్గారాల పెరుగుదలకు ముఖ్య కారణమైన అంశాల్లో" ఆర్థిక వృద్ధి, జనాభా పెరుగుదల ఉన్నాయి. "ఆర్థిక, జనాభా విధానాల్లో మనం సాహసోపేతమైన, తీవ్రమైన పరివర్తనలు తీసుకురావాలి" అని అత్యవసర ప్రకటన నొక్కి చెప్పింది. === ప్రజాభిప్రాయం, వివాదాలు === [[దస్త్రం:People's_Climate_Solidarity_March_crossing_the_Mississippi_(34309653166).jpg|thumb|2017 పీపుల్స్ క్లైమేట్ మార్చిలో నిరసనకారులు]] [[దస్త్రం:Sydney_-_Marcus_Coblyn_(48802454412).jpg|thumb|ఆస్ట్రేలియాలోని సిడ్నీలో 2019 సెప్టెంబరు వాతావరణ సమ్మె]] గ్లోబల్ వార్మింగ్ సమస్య 1980 ల చివరలో అంతర్జాతీయంగా ప్రజల దృష్టికి వచ్చింది.<ref name=":3">{{harvnb|Weart "The Public and Climate Change (since 1980)"}}.</ref> వాతావరణ మార్పుల గురించి ప్రజలు ఎంత ఆందోళన చెందుతున్నారు, వారు సమస్యను ఎంతగా అర్థం చేసుకున్నారనే విషయాల్లో వివిధ ప్రాంతాలమధ్య పెద్ద తేడాలు ఉన్నాయి. 2010 లో, అమెరికా జనాభాలో సగం మంది ఇది తమకు లేదా వారి కుటుంబాలకు తీవ్రమైన ఆందోళనకారి అని భావించారు. లాటిన్ అమెరికాలో 73% మంది, అభివృద్ధి చెందిన ఆసియాలో 74% మందీ ఈ విధంగా భావించారు. అదేవిధంగా, 2015 లో సగటున 54% అది "చాలా తీవ్రమైన సమస్య" అని భావించారు. కానీ ఈ సమస్యను అత్యంత తక్కువగా పట్టించుకుంటున్న వారిలో అమెరికన్లు, చైనీయులూ ([[దేశాల జాబితా – కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఎమిషన్|వార్షిక CO ₂ ఉద్గారాలకు]] అతిపెద్ద బాధ్యులు ఈ రెండు దేశాలే) ఉన్నారు. 2011 లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎక్కువమంది ప్రజలు సహజ కారణాల కంటే మానవ కార్యకలాపాలే గ్లోబల్ వార్మింగ్‌‌కు ఎక్కువ కారణమని చెప్పారు. అమెరికాలో మాత్రం, జనాభాలో దాదాపు సగం మంది భూతాపాన్ని సహజ కారణాలకే ఆపాదించారు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ పట్ల ప్రజల స్పందన, దాని ప్రభావాల పట్ల ఆందోళన పెరుగుతోంది. చాలామంది దీనిని అత్యంత తీవ్రమైన గ్లోబల్ ముప్పుగా భావించారు. 2019 సిబిఎస్ పోల్‌లో, యుఎస్ జనాభాలో 64% మంది శీతోష్ణస్థితి మార్పు అనేది "సంక్షోభం" లేదా "తీవ్రమైన సమస్య" అని చెప్పారు. 44% మంది, మానవ కార్యకలాపాలు గణనీయంగా దోహదం చేస్తున్నాయని చెప్పారు. 1990 ల ప్రారంభంలో ప్రసార మాధ్యమాలు, ఓజోన్ క్షీణత, వాతావరణ మార్పు వంటి సమస్యలను తరచూ కలిపేసి ప్రజలను గందరగోళ పరచింది. ఈ రెంటికీ మధ్య కొద్దిపాటి సంబంధం ఉన్నప్పటికీ, అది బలహీనమైన సంబంధం. ==== వివాదం ==== సుమారు 1990 నుండి, అమెరికన్ సాంప్రదాయవాద మేధావులు గ్లోబల్ వార్మింగ్ లోని తార్కికతను ఒక సామాజిక సమస్యగా వర్ణించడం మొదలుపెట్టారు. వారు శాస్త్రీయ ఆధారాలను సవాలు చేశారు, గ్లోబల్ వార్మింగ్ వల్ల ప్రయోజనాలు ఉంటాయని వాదించారు, గ్లోబల్ వార్మింగ్ పట్ల చేస్తున్న ఆందోళన అమెరికన్ పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని అణగదొక్కడానికి సామ్యవాదులు చేస్తున్న కుట్ర అని హెచ్చరించారు, దీనికి వాళ్ళు సూచిస్తున్న పరిష్కారాలు మంచి కంటే హాని ఎక్కువ చేస్తాయని నొక్కిచెప్పారు. లిబర్టేరియన్ కాంపిటేటివ్ ఎంటర్‌ప్రైజ్ ఇన్స్టిట్యూట్, వంటి సంస్థలు, సాంప్రదాయిక వ్యాఖ్యాతలూ ఐపిసిసి వారి భావి శీతోష్ణస్థితి మార్పుపై అభిప్రాయాలను సవాలు చేశారు. శాస్త్రీయ ఏకాభిప్రాయంతో విభేదించే శాస్త్రవేత్తలకు నిధులు సమకూర్చారు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ పట్ల విధించ దలచిన కఠినమైన నియంత్రణల కోసం అయ్యే ఆర్థిక వ్యయం గురించి తమ స్వంత అంచనాలను చెప్పారు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ స్వభావం, కారణాలు, పరిణామాలకు సంబంధించిన విషయాలతో ఇది పెద్ద వివాదాస్పద అంశమైంది. శాస్త్రీయ సాహిత్యంలో కంటే జనాదరణ పొందిన మీడియాలో ఇది చాలా ఎక్కువగా ఉంది. ముఖ్యంగా 20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి ప్రపంచ సగటు గాలి ఉష్ణోగ్రత పెరగడానికి కారణం సాధారణ వాతావరణ వైవిధ్యాలలో ఉందా, మానవజాతి దీనికి గణనీయంగా దోహదపడిందా, పెరుగుదలకు పేలవమైన కొలతలు పూర్తిగా కారణమా లేక కొంత కారణమా అనేవి వివాదాస్పద సమస్యలలో కొన్ని. శీతోష్ణస్థితి సున్నితత్వపు అంచనాలు, అదనపు తాపపు అంచనాలు, గ్లోబల్ వార్మింగ్ పరిణామాలు ఎలా ఉంటాయి, దాని గురించి ఏమి చేయాలి వంటివి ఇతర వివాదాస్పద అంశాలు. వ్యక్తిగతంగా తీసుకోవాల్సిన చర్యలలో తక్కువ మంది పిల్లలను కనడం ఒకటి అని కొందరు అభిప్రాయపడ్డారు. కాని కొంతమంది దీనితో విభేదిస్తూ, పిల్లలంటే "భవిష్యత్తు పట్ల నిండైన ఆశను కలిగి ఉండడం" అన్నారు. సంపన్నుల జీవనశైలి మార్చుకోవడానికీ, శిలాజ ఇంధన సంస్థలు, ప్రభుత్వ నిష్క్రియాత్మకత వంటి అంశాలకూ ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని చెప్పారు. 20 వ శతాబ్దం లోను, 2000 ల ప్రారంభంలోనూ, ఎక్సాన్ మొబిల్ వంటి కొన్ని సంస్థలు శీతోష్ణస్థితి మార్పుపై ఐపిసిసి దృక్పథాన్ని సవాలు చేశాయి. శాస్త్రీయ ఏకాభిప్రాయంతో విభేదించిన శాస్త్రవేత్తలకు నిధులు సమకూర్చాయి. కఠినమైన నియంత్రణల కోసం అవసరమయ్యే ఆర్థిక వ్యయం గురించి వారి స్వంత అంచనాలను అందించాయి. 2010 నుండి మాత్రం శీతోష్ణస్థితి మార్పు ఉందనే అంశాన్ని, దీనికి శిలాజ ఇంధనాల దహనం వల్ల సంభవిస్తుందనే అంశాన్నీ ప్రపంచ చమురు కంపెనీలు వివాదం చేయడం లేదు.<ref>A list of oil company statements has been collected at the [http://www.uwosh.edu/es/climate-change/oil-company-positions-on-the-reality-and-risk-of-climate-change Environmental Studies website] of the University of Wisconsin – Oshkosh. See [[Global warming#CITEREFOil Company Positions|Oil Company Positions]].</ref> అయితే, 2019 నాటికి కొందరు కార్బన్ పన్నుకు వ్యతిరేకంగా లాబీయింగ్ చేస్తున్నారు. చమురు, సహజ వాయువుల ఉత్పత్తిని పెంచాలని యోచిస్తున్నారు. అయితే మరికొందరు శీతోష్ణస్థితి మార్పుల పరిహారాన్ని కోరుకునే వ్యాజ్యాల నుండి రక్షణగా కార్బన్ పన్ను చెల్లించేందుకు అనుకూలంగా ఉన్నారు. ==== నిరసనలు, వ్యాజ్యాలు ==== శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై మరింత చురుకైన చర్యలు చేపట్టాలంటూ 2010వ దశాబ్దంలో శిలాజ ఇంధన వాడకం తగ్గింపు, ప్రపంచవ్యాప్త ప్రదర్శనలు, శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై పాఠశాలల సమ్మె వంటి నిరసనలు పెరిగాయి.<ref>{{harvnb|The Guardian, 19 March|2019}}; {{harvnb|Boulianne|Lalancette|Ilkiw|2020}}.</ref> ఎక్స్టింక్షన్ రెబెలియన్ లాంటి సంఘాలు కొన్ని, పెద్ద ఎత్తున సహాయ నిరాకరణ చర్యలు చేపట్టాయి.<ref>{{harvnb|Deutsche Welle, 22 June|2019}}.</ref> శీతోష్ణస్థితి చర్యలను బలోపేతం చేయడానికి కోర్టు కేసులను ఒక సాధనంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ప్రభుత్వాలు శీతోష్ణస్థితి చర్యల పట్ల మరింత చురుగ్గా మారాలని లేదా ఇప్పటికే ఉన్న చట్టాలను అమలు చేయాలని ఈ వ్యాజ్యాల అతిపెద్ద లక్ష్యం. నష్ట పరిహారం కోరుతూ కార్యకర్తలు, వాటాదారులు, పెట్టుబడిదారులూ శిలాజ-ఇంధన సంస్థలపై కేసులు పెడుతున్నారు.<ref>{{harvnb|Setzer|Byrnes|2019}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గ్లోబల్ వార్మింగు కుట్ర సిద్ధాంతం|గ్లోబల్ వార్మింగ్ కుట్ర సిద్ధాంతం]] * [[భారతదేశంలో వాతావరణ మార్పు]] * [[నార్వేలో వాతావరణ మార్పు]] == మూలాలు == <references responsive="" /> ===గ్రంథాలు=== ==== శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై అంతర్జాతీయ పానెల్ (IPCC reports) ==== {{refbegin}} <!-- =========AR4================== --> ===== AR4 Working Group I Report===== <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} links to this citation. --> * {{cite journal |title=Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I – Chapter 3: Detection and Attribution of Climate Change |url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/3/ |website=science2017.globalchange.gov |publisher=U.S. Global Change Research Program (USGCRP) |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923190450/https://science2017.globalchange.gov/chapter/3/ |archive-date=23 September 2019 |year=2017 |pages=1–470 }} * {{cite web |title=The study of Earth as an integrated system |publisher=Earth Science Communications Team at NASA's Jet Propulsion Laboratory / California Institute of Technology |year=2013 |series=Vitals Signs of the Planet |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226190002/https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/ |archive-date=26 February 2019 |url=https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/ |url-status=live }} * * {{cite web|title=The Causes of Climate Change|author=NASA|url=https://climate.nasa.gov/causes|website=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=8 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508000022/https://climate.nasa.gov/causes/|archive-date=8 May 2019|url-status=live}} * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=S. |editor-last1=Solomon |editor-first2=D. |editor-last2=Qin |editor-first3=M. |editor-last3=Manning |editor-first4=Z. |editor-last4=Chen |editor-first5=M. |editor-last5=Marquis |editor-first6=K. B. |editor-last6=Averyt |editor-first7=M. |editor-last7=Tignor |editor-first8=H. L. |editor-last8=Miller |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/contents.html |isbn=978-0-521-88009-1 }} <!-- # --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Historical Overview of Climate Change Science |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H. |last1=Le Treut |first2=R. |last2=Somerville |first3=U. |last3=Cubasch |first4=Y. |last4=Ding |first5=C. |last5=Mauritzen |first6=A. |last6=Mokssit |first7=T. |last7=Peterson |first8=M. |last8=Prather |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=93–127 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828214151/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch8|2007}} |chapter=Chapter 8: Climate Models and their Evaluation |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter8.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=D. A. |last1=Randall |first2=R. A. |last2=Wood |first3=S. |last3=Bony |first4=R. |last4=Colman |first5=T. |last5=Fichefet |first6=J. |last6=Fyfe |first7=V. |last7=Kattsov |first8=A. |last8=Pitman |first9=J. |last9=Shukla |first10=J. |last10=Srinivasan |first11=R. J. |last11=Stouffer |first12=A. |last12=Sumi |first13=K. E. |last13=Taylor |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=589–662 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203134326/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter8.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch9|2007}} |chapter=Chapter 9: Understanding and Attributing Climate Change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter9.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=G. C. |last1=Hegerl |first2=F. W. |last2=Zwiers |first3=P. |last3=Braconnot |author-link3=Pascale Braconnot |first4=N. P. |last4=Gillett |first5=Y. |last5=Luo |first6=J. A. |last6=Marengo Orsini |first7=N. |last7=Nicholls |first8=J. E. |last8=Penner |first9=P. A. |last9=Stott |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=663–745 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022060558/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter9.pdf |url-status=dead }} =====AR4 Working Group II Report===== <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} links to this citation. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=M. L. |editor-last1=Parry |editor-first2=O. F. |editor-last2=Canziani |editor-first3=J. P. |editor-last3=Palutikof |editor-first4=P. J. |editor-last4=van der Linden |editor-first5=C. E. |editor-last5=Hanson |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |isbn=978-0-521-88010-7 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2018-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110071159/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |url-status=dead }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Assessment of observed changes and responses in natural and managed systems |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=C. |last1=Rosenzweig |first2=G. |last2=Casassa |first3=D. J. |last3=Karoly |first4=A. |last4=Imeson |first5=C. |last5=Liu |first6=A. |last6=Menzel |first7=S. |last7=Rawlins |first8=T. L. |last8=Root |first9=B. |last9=Seguin |first10=P. |last10=Tryjanowski |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |pages=79–131 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718055545/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter1.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2 Ch19|2007}} |chapter=Chapter 19: Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=S. H. |last1=Schneider |first2=S. |last2=Semenov |first3=A. |last3=Patwardhan |first4=I. |last4=Burton |first5=C. H. D. |last5=Magadza |first6=M. |last6=Oppenheimer |first7=A. B. |last7=Pittock |first8=A. |last8=Rahman |first9=J. B. |last9=Smith |first10=A. |last10=Suarez |first11=F. |last11=Yamin |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |pages=779–810 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251127013735/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf |url-status=dead }} =====AR4 Working Group III Report===== <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} links to this citation. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=B. |editor-last1=Metz |editor-first2=O. R. |editor-last2=Davidson |editor-first3=P. R. |editor-last3=Bosch |editor-first4=R. |editor-last4=Dave |editor-first5=L. A. |editor-last5=Meyer |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |isbn=978-0-521-88011-4 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2014-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012170817/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Introduction |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H.-H. |last1=Rogner |first2=D. |last2=Zhou |first3=R. |last3=Bradley |first4=P. |last4=Crabbé |first5=O. |last5=Edenhofer |first6=B. |last6=Hare |first7=L. |last7=Kuijpers |first8=M. |last8=Yamaguchi |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} |pages=95–116 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210110444/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf |url-status=dead }} <!-- =========AR5================== --> =====AR5 Working Group I Report===== * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1|2013}}<!-- ipcc:20200215 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2013 |title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor1-first=T. F. |editor1-last=Stocker |editor2-first=D. |editor2-last=Qin |editor3-first=G.-K. |editor3-last=Plattner |editor4-first=M. |editor4-last=Tignor |editor5-first=S. K. |editor5-last=Allen |editor6-first=J. |editor6-last=Boschung |editor7-first=A. |editor7-last=Nauels |editor8-first=Y. |editor8-last=Xia |editor9-first=V. |editor9-last=Bex |editor10-first=P. M. |editor10-last=Midgley |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge, UK & New York |isbn=978-1-107-05799-9 <!-- ISBN in printed source is incorrect. --> |url=http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_ALL_FINAL.pdf <!-- Same file, new url per IPCC. --> }}. [https://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/ AR5 Climate Change 2013: The Physical Science Basis — IPCC] ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Summary for Policymakers|2013}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf |year=2013 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch2|2013}} |chapter=Chapter 2: Observations: Atmosphere and Surface |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2017/09/WG1AR5_Chapter02_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=D. L. |last1=Hartmann |first2=A. M. G. |last2=Klein Tank |first3=M. |last3=Rusticucci |first4=L. V. |last4=Alexander |first5=S. |last5=Brönnimann |first6=Y. |last6=Charabi |first7=F. J. |last7=Dentener |first8=E. J. |last8=Dlugokencky |first9=D. R. |last9=Easterling |first10=A. |last10=Kaplan |first11=B. J. |last11=Soden |first12=P. W. |last12=Thorne |first13=M. |last13=Wild |first14=P. M. |last14=Zhai |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=159–254 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch3|2013}} |chapter=Chapter 3: Observations: Ocean |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter03_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Rhein |first2=S. R. |last2=Rintoul |first3=S. |last3=Aoki |first4=E. |last4=Campos |first5=D. |last5=Chambers |first6=R. A. |last6=Feely |first7=S. |last7=Gulev |first8=G. C. |last8=Johnson |first9=S. A. |last9=Josey |first10=A. |last10=Kostianoy |first11=C. |last11=Mauritzen |first12=D. |last12=Roemmich |first13=L. D. |last13=Talley |first14=F. |last14=Wang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=255–315 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch5|2013}} |chapter=Chapter 5: Information from Paleoclimate Archives |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter05_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=V. |last1=Masson-Delmotte |first2=M. |last2=Schulz |first3=A. |last3=Abe-Ouchi |first4=J. |last4=Beer |first5=A. |last5=Ganopolski |first6=J. F. |last6=González Rouco |first7=E. |last7=Jansen |first8=K. |last8=Lambeck |first9=J. |last9=Luterbacher |first10=T. |last10=Naish |first11=T. |last11=Osborn |first12=B. |last12=Otto-Bliesner |first13=T. |last13=Quinn |first14=R. |last14=Ramesh |first15=M. |last15=Rojas |first16=X. |last16=Shao |first17=A. |last17=Timmermann |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=383–464 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch10|2013}} |chapter=Chapter 10: Detection and Attribution of Climate Change: from Global to Regional |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter10_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=P. A. |last2=Stott |first3=K. M. |last3=AchutaRao |first4=M. R. |last4=Allen |first5=N. |last5=Gillett |first6=D. |last6=Gutzler |first7=K. |last7=Hansingo |first8=G. |last8=Hegerl |first9=Y. |last9=Hu |first10=S. |last10=Jain |first11=I. I. |last11=Mokhov |first12=J. |last12=Overland |first13=J. |last13=Perlwitz |first14=R. |last14=Sebbari |first15=X. |last15=Zhang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=867–952 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch12|2013}} |chapter=Chapter 12: Long-term Climate Change: Projections, Commitments and Irreversibility |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Collins |first2=R. |last2=Knutti |first3=J. M. |last3=Arblaster |first4=J.-L. |last4=Dufresne |first5=T. |last5=Fichefet |first6=P. |last6=Friedlingstein |first7=X. |last7=Gao |first8=W. J. |last8=Gutowski |first9=T. |last9=Johns |first10=G. |last10=Krinner |first11=M. |last11=Shongwe |first12=C. |last12=Tebaldi |first13=A. J. |last13=Weaver |first14=M. |last14=Wehner |pages=1029–1136 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |access-date=2021-12-05 |archive-date=2019-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219013928/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf |url-status=dead }} <!-- ------------------------------ --> '''AR5 Working Group II Report''' {{anchor|{{harvid|IPCC AR5 WG2|2014}}}} <!-- For the entire AR5 WG2 report --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=C. B. |editor-last1=Field |editor-first2=V. R. |editor-last2=Barros |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L. L. |editor-last16=White |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05807-1 |url=<!-- ** I haven't added AR5 urls yet as I have not determined which is best. -JJ --> }}. Chapters 1–20, SPM, and Technical Summary. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch3|2014}} |chapter=Chapter 3: Freshwater Resources |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap3_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=B. E. |last1=Jiménez Cisneros |first2=T. |last2=Oki |first3=N. W. |last3=Arnell |first4=G. |last4=Benito |first5=J. G. |last5=Cogley |first6=P. |last6=Döll |first7=T. |last7=Jiang |first8=S. S. |last8=Mwakalila |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=229–269 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2019-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219013730/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap3_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch7|2014}} |chapter=Chapter 7: Food Security and Food Production Systems |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap7_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=J. R. |last1=Porter |first2=L. |last2=Xie |first3=A. J. |last3=Challinor |first4=K. |last4=Cochrane |first5=S. M. |last5=Howden |first6=M. M. |last6=Iqbal |first7=D. B. |last7=Lobell |first8=M. I. |last8=Travasso |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=485–533 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2021-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008111955/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap7_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014}} |chapter=Chapter 11: Human Health: Impacts, Adaptation, and Co-Benefits |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap11_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=K. R. |last1=Smith |first2=A. |last2=Woodward |first3=D. |last3=Campbell-Lendrum |first4=D. D. |last4=Chadee |first5=Y. |last5=Honda |first6=Q. |last6=Lui |first7=J. M. |last7=Olwoch |first8=B. |last8=Revich |first9=R. |last9=Sauerborn |title=In {{harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=709–754 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014}} |chapter=Chapter 13: Livelihoods and Poverty |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=L. |last1=Olsson |first2=M. |last2=Opondo |first3=P. |last3=Tschakert |first4=A. |last4=Agrawal |first5=S. H. |last5=Eriksen |first6=S. |last6=Ma |first7=L. N. |last7=Perch |first8=S. A. |last8=Zakieldeen |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=793–832 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123084604/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014}} |chapter=Chapter 18: Detection and Attribution of Observed Impacts |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=W. |last1=Cramer |first2=G. W. |last2=Yohe |first3=M. |last3=Auffhammer |first4=C. |last4=Huggel |first5=U. |last5=Molau |first6=M. A. F. |last6=da Silva Dias |first7=A. |last7=Solow |first8=D. A. |last8=Stone |first9=L. |last9=Tibig |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=979–1037 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203184103/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014}} |chapter=Chapter 19: Emergent Risks and Key Vulnerabilities |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=M. |last2=Campos |first3=R. |last3=Warren |first4=J. |last4=Birkmann |first5=G. |last5=Luber |first6=B. |last6=O'Neill |first7=K. |last7=Takahashi |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=1039–1099 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251127040853/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part B: Regional Aspects |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=V. R. |editor-last1=Barros |editor-first2=C. B. |editor-last2=Field |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L.L |editor-last16=White |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge, UK & New York |isbn=978-1-107-05816-3 |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-PartB_FINAL.pdf }}. Chapters 21–30, Annexes, and Index. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch28|2014}} |chapter=Chapter 28: Polar Regions |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=J. N. |last1=Larsen |first2=O. A. |last2=Anisimov |first3=A. |last3=Constable |first4=A. B. |last4=Hollowed |first5=N. |last5=Maynard |first6=P. |last6=Prestrud |first7=T. D. |last7=Prowse |first8=J. M. R. |last8=Stone |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |pages=1567–1612 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2026-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113144928/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf |url-status=dead }} <!-- ------------------------------ --> =====AR5 Working Group III Report===== * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change |url=https://archive.org/details/climatechange2010000inte_s0r3 |series=Contribution of Working Group III to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=O. |editor-last1=Edenhofer |editor-first2=R. |editor-last2=Pichs-Madruga |editor-first3=Y. |editor-last3=Sokona |editor-first4=E. |editor-last4=Farahani |editor-first5=S. |editor-last5=Kadner |editor-first6=K. |editor-last6=Seyboth |editor-first7=A. |editor-last7=Adler |editor-first8=I. |editor-last8=Baum |editor-first9=S. |editor-last9=Brunner |editor-first10=P. |editor-last10=Eickemeier |editor-first11=B. |editor-last11=Kriemann |editor-first12=J. |editor-last12=Savolainen |editor-first13=S. |editor-last13=Schlömer |editor-first14=C. |editor-last14=von Stechow |editor-first15=T. |editor-last15=Zwickel |editor-first16=J. C. |editor-last16=Minx |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge, UK & New York, NY |isbn=978-1-107-05821-7 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch5|2014}}<!-- ipcc:20190900 --> |chapter=Chapter 5: Drivers, Trends and Mitigation |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ipcc_wg3_ar5_full.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Blanco |first2=R. |last2=Gerlagh |first3=S. |last3=Suh |first4=J. |last4=Barrett |first5=H. C. |last5=de Coninck |first6=C. F. |last6=Diaz Morejon |first7=R. |last7=Mathur |first8=N. |last8=Nakicenovic |first9=A. |last9=Ofosu Ahenkora |first10=J. |last10=Pan |first11=H. |last11=Pathak |first12=J. |last12=Rice |first13=R. |last13=Richels |first14=S. J. |last14=Smith |first15=D. I. |last15=Stern |first16=F. L. |last16=Toth |first17=P. |last17=Zhou |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |pages=351–411 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch9|2014}} |chapter=Chapter 9: Buildings |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=O. |last1=Lucon |first2=D. |last2=Ürge-Vorsatz |first3=A. |last3=Ahmed |first4=H. |last4=Akbari |first5=P. |last5=Bertoldi |first6=L. |last6=Cabeza |first7=N. |last7=Eyre |first8=A. |last8=Gadgil |first9=L. D. |last9=Harvey |first10=Y. |last10=Jiang |first11=E. |last11=Liphoto |first12=S. |last12=Mirasgedis |first13=S. |last13=Murakami |first14=J. |last14=Parikh |first15=C. |last15=Pyke |first16=M. |last16=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |access-date=2021-12-05 |archive-date=2025-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824090413/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf |url-status=dead }} =====AR5 Synthesis Report===== * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR|2014}} |author=IPCC AR5 SYR |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Synthesis Report |series=Contribution of Working Groups I, II and III to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=The Core Writing Team |editor-first2=R. K. |editor-last2=Pachauri |editor-first3=L. A. |editor-last3=Meyer |publisher=IPCC |place=Geneva, Switzerland |isbn=<!-- no isbn --> |url=https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_SPM.pdf |year=2014 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Glossary|2014}} |chapter=Annex II: Glossary |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf |year=2014 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} |access-date=2021-12-05 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718055704/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf |url-status=dead }} <!-- =========SR15================== --> =====Special Report: Global Warming of 1.5&nbsp;°C===== * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2018 |title=Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty |display-editors=4 |editor-first1=V. |editor-last1=Masson-Delmotte |editor-first2=P. |editor-last2=Zhai |editor-first3=H.-O. |editor-last3=Pörtner |editor-first4=D. |editor-last4=Roberts |editor-first5=J. |editor-last5=Skea |editor-first6=P. R. |editor-last6=Shukla |editor-first7=A. |editor-last7=Pirani |editor-first8=W. |editor-last8=Moufouma-Okia |editor-first9=C. |editor-last9=Péan |editor-first10=R. |editor-last10=Pidcock |editor-first11=S. |editor-last11=Connors |editor-first12=J. B. R. |editor-last12=Matthews |editor-first13=Y. |editor-last13=Chen |editor-first14=X. |editor-last14=Zhou |editor-first15=M. I. |editor-last15=Gomis |editor-first16=E. |editor-last16=Lonnoy |editor-first17=T. |editor-last17=Maycock |editor-first18=M. |editor-last18=Tignor |editor-first19=T. |editor-last19=Waterfeld |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |isbn=<!-- not issued? --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/06/SR15_Full_Report_High_Res.pdf }} [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5 ºC —]. <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2018 |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_SPM_version_report_HR.pdf |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=3–24 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch1|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 1: Framing and Context |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter1_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=M. R. |last1=Allen |first2=O. P. |last2=Dube |first3=W. |last3=Solecki |first4=F. |last4=Aragón-Durand |first5=W. |last5=Cramer |first6=S. |last6=Humphreys |first7=M. |last7=Kainuma |first8=J. |last8=Kala |first9=N. |last9=Mahowald |first10=Y. |last10=Mulugetta |first11=R. |last11=Perez |first12=M. |last12=Wairiu |first13=K. |last13=Zickfeld |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=49–91 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch2|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 2: Mitigation Pathways Compatible with 1.5°C in the Context of Sustainable Development |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter2_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Rogelj |first2=D. |last2=Shindell |first3=K. |last3=Jiang |first4=S. |last4=Fifta |first5=P. |last5=Forster |first6=V. |last6=Ginzburg |first7=C. |last7=Handa |first8=H. |last8=Kheshgi |first9=S. |last9=Kobayashi |first10=E. |last10=Kriegler |first11=L. |last11=Mundaca |first12=R. |last12=Séférian |first13=M. V. |last13=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=93–174 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch3|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 3: Impacts of 1.5ºC Global Warming on Natural and Human Systems |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter3_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=O. |last1=Hoegh-Guldberg |first2=D. |last2=Jacob |first3=M. |last3=Taylor |first4=M. |last4=Bindi |first5=S. |last5=Brown |first6=I. |last6=Camilloni |first7=A. |last7=Diedhiou |first8=R. |last8=Djalante |first9=K. L. |last9=Ebi |first10=F. |last10=Engelbrecht |first11=J. |last11=Guiot |first12=Y. |last12=Hijioka |first13=S. |last13=Mehrotra |first14=A. |last14=Payne |first15=S. I. |last15=Seneviratne |first16=A. |last16=Thomas |first17=R. |last17=Warren |first18=G. |last18=Zhou |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=175–311 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch4|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 4: Strengthening and Implementing the Global Response |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter4_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=H. |last1=de Coninck |first2=A. |last2=Revi |first3=M. |last3=Babiker |first4=P. |last4=Bertoldi |first5=M. |last5=Buckeridge |first6=A. |last6=Cartwright |first7=W. |last7=Dong |first8=J. |last8=Ford |first9=S. |last9=Fuss |first10=J.-C. |last10=Hourcade |first11=D. |last11=Ley |first12=R. |last12=Mechler |first13=P. |last13=Newman |first14=A. |last14=Revokatova |first15=S. |last15=Schultz |first16=L. |last16=Steg |first17=T. |last17=Sugiyama |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=313–443 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch5|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 5: Sustainable Development, Poverty Eradication and Reducing Inequalities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter5_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Roy |first2=P. |last2=Tschakert |first3=H. |last3=Waisman |first4=S. |last4=Abdul Halim |first5=P. |last5=Antwi-Agyei |first6=P. |last6=Dasgupta |first7=B. |last7=Hayward |first8=M. |last8=Kanninen |first9=D. |last9=Liverman |first10=C. |last10=Okereke |first11=P. F. |last11=Pinho |first12=K. |last12=Riahi |first13=A. G. |last13=Suarez Rodriguez |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=445–538 }} <!-- =========SRCCL ============================ --> =====Special Report: Climate change and Land===== * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |display-editors=4 |editor-first1=P. R. |editor-last1=Shukla |editor-first2=J. |editor-last2=Skea |editor-first3=E. |editor-last3=Calvo Buendia |editor-first4=V. |editor-last4=Masson-Delmotte |editor-first5=H.-O. |editor-last5=Pörtner |editor-first6=D. |editor-last6=C. Roberts |editor-first7=P. |editor-last7=Zhai |editor-first8=R. |editor-last8=Slade |editor-first9=S. |editor-last9=Connors |editor-first10=R. |editor-last10=van Diemen |editor-first11=M. |editor-last11=Ferrat |editor-first12=E. |editor-last12=Haughey |editor-first13=S. |editor-last13=Luz |editor-first14=S. |editor-last14=Neogi |editor-first15=M. |editor-last15=Pathak |editor-first16=J. |editor-last16=Petzold |editor-first17=J. |editor-last17=Portugal Pereira |editor-first18=P. |editor-last18=Vyas |editor-first19=E. |editor-last19=Huntley |editor-first20=K. |editor-last20=Kissick |editor-first21=M. |editor-last21=Belkacemi |editor-first22=J. |editor-last22=Malley |year=2019 |title=IPCC Special Report on Climate Change, Desertification, Land Degradation, Sustainable Land Management, Food Security, and Greenhouse gas fluxes in Terrestrial Ecosystems |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf |publisher=In press }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=3–34 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch2|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 2: Land-Climate Interactions |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/05_Chapter-2.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Jia |first2=E. |last2=Shevliakova |first3=P. E. |last3=Artaxo<!-- 'Artaxo-Netto'? --> |first4=N. |last4=De Noblet-Ducoudré |first5=R. |last5=Houghton |first6=J. |last6=House |first7=K. |last7=Kitajima |first8=C. |last8=Lennard |first9=A. |last9=Popp |first10=A. |last10=Sirin |first11=R. |last11=Sukumar |first12=L. |last12=Verchot |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=131–247 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 5: Food Security |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/08_Chapter-5.pdf |display-authors=4 |first1=C. |last1=Mbow |first2=C. |last2=Rosenzweig |first3=L. G. |last3=Barioni |first4=T. |last4=Benton |first5=M. |last5=Herrero |first6=M. V. |last6=Krishnapillai |first7=E. |last7=Liwenga |first8=P. |last8=Pradhan |first9=M. G. |last9=Rivera-Ferre |first10=T. |last10=Sapkota |first11=F. N. |last11=Tubiello |first12=Y. |last12=Xu |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=437–550 }} <!-- =========SROCC ============================ --> =====Special Report: The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate===== * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |display-editors=4 |editor-first1=H.-O. |editor-last1=Pörtner |editor-first2=D. C. |editor-last2=Roberts |editor-first3=V. |editor-last3=Masson-Delmotte |editor-first4=P. |editor-last4=Zhai |editor-first5=M. |editor-last5=Tignor |editor-first6=E. |editor-last6=Poloczanska |editor-first7=K. |editor-last7=Mintenbeck |editor-first8=A. |editor-last8=Alegría |editor-first9=M. |editor-last9=Nicolai |editor-first10=A. |editor-last10=Okem |editor-first11=J. |editor-last11=Petzold |editor-first12=B. |editor-last12=Rama |editor-first13=N. |editor-last13=Weyer |title=IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate |publisher=In press |isbn=<!-- Not yet assigned --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/12/SROCC_FullReport_FINAL.pdf }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/03_SROCC_SPM_FINAL.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=3–35 }} ** {{Cite book |ref= {{harvid|IPCC SROCC Ch3|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter= Chapter 3: Polar Regions |chapter-url= https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/07_SROCC_Ch03_FINAL.pdf |display-authors= 4 |first1= M. |last1= Meredith |first2= M. |last2= Sommerkorn |first3= S. |last3= Cassotta |first4= C. |last4= Derksen |first5= A. |last5= Ekaykin |first6= A. |last6= Hollowed |first7= G. |last7= Kofinas |first8= A. |last8= Mackintosh |first9= J. |last9= Melbourne-Thomas |first10= M. M. C. |last10= Muelbert |first11= G. |last11= Ottersen |first12= H. |last12= Pritchard |first13= E. A. G. |last13= Schuur |year= 2019 |title= {{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages= 203–320 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch4|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 4: Sea Level Rise and Implications for Low Lying Islands, Coasts and Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/08_SROCC_Ch04_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=B. |last2=Glavovic |first3=J. |last3=Hinkel |first4=R. |last4=van de Wal |first5=A. K. |last5=Magnan |first6=A. |last6=Abd-Elgawad |first7=R. |last7=Cai |first8=M. |last8=Cifuentes-Jara |first9=R. M. |last9=Deconto |first10=T. |last10=Ghosh |first11=J. |last11=Hay |first12=F. |last12=Isla |first13=B. |last13=Marzeion |first14=B. |last14=Meyssignac |first15=Z. |last15=Sebesvari |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=321–445 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 5: Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/09_SROCC_Ch05_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=W. W. L. |last2=Cheung |first3=J. G. |last3=Kairo |first4=J. |last4=Arístegui |first5=V. A. |last5=Guinder |first6=R. |last6=Hallberg |first7=N. J. M. |last7=Hilmi |first8=N. |last8=Jiao |first9=Md S. |last9=Karim |first10=L. |last10=Levin |first11=S. |last11=O'Donoghue |first12=S. R. |last12=Purca Cuicapusa |first13=B. |last13=Rinkevich |first14=T. |last14=Suga |first15=A. |last15=Tagliabue |first16=P. |last16=Williamson |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=447–587 }} ====AR6 Working Group I Report==== * {{Cite book |ref = {{harvid|IPCC AR6 WG1|2021}} |author = IPCC |author-link = IPCC |year = 2021 |title = Climate Change 2021: The Physical Science Basis |series = Contribution of Working Group I to the [[IPCC Sixth Assessment Report|Sixth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors = 4 |editor1-first = V. |editor1-last = Masson-Delmotte |editor2-first = P. |editor2-last = Zhai |editor3-first = A. |editor3-last = Pirani |editor4-first = S. L. |editor4-last = Connors |editor5-first = C. |editor5-last = Péan |editor6-first = S. |editor6-last = Berger |editor7-first = N. |editor7-last = Caud |editor8-first = Y. |editor8-last = Chen |editor9-first = L. |editor9-last = Goldfarb |editor10-first = M. I. |editor10-last = Gomis |publisher = Cambridge University Press (In Press) |place = Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA |isbn = |url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf }} ** {{Cite book |ref= {{harvid|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} |chapter= Summary for Policymakers |chapter-url= https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf |author= IPCC |author-link= IPCC |year= 2021 |title= {{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |pages= }} ** {{Cite book |ref= {{harvid|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} |chapter= Technical Summary |last1= Arias |first1= Paola A. |last2= Bellouin |first2= Nicolas |last3= Coppola |first3= Erika |last4= Jones |first4= Richard G. |last5= Krinner |first5= Gerhard |display-authors= 4 |chapter-url= https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_TS.pdf |year= 2021 |title= {{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |pages= }} {{refend}} ==== Other peer-reviewed sources ==== {{refbegin|30em}} * {{cite journal |last1=Albrecht |first=Bruce A. |s2cid=46152332 |title=Aerosols, Cloud Microphysics, and Fractional Cloudiness |url=https://archive.org/details/sim_science_1989-09-15_245_4923/page/1226 |journal=Science |date=1989 |volume=245 |issue=4923 |pages=1227–1239 |bibcode=1989Sci...245.1227A |doi=10.1126/science.245.4923.1227 |pmid=17747885 }} * {{cite journal |last1=Balsari |first1=S. |last2=Dresser |first2=C. |last3=Leaning |first3=J. | title=Climate Change, Migration, and Civil Strife. | journal=Curr Environ Health Rep | year= 2020 | volume= 7 | issue= 4 | pages= 404–414 | pmid=33048318 | doi=10.1007/s40572-020-00291-4 | pmc=7550406 }} * {{cite journal |last1=Bamber|first1=Jonathan L. |last2=Oppenheimer|first2=Michael |last3=Kopp|first3=Robert E.|last4=Aspinall|first4=Willy P. |last5=Cooke|first5=Roger M. |date=2019 |title=Ice sheet contributions to future sea-level rise from structured expert judgment |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=116|issue=23|pages=11195–11200|doi=10.1073/pnas.1817205116|issn=0027-8424|pmid=31110015|pmc=6561295|bibcode=2019PNAS..11611195B |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Bednar |first1=Johannes |last2=Obersteiner |first2=Michael |last3=Wagner |first3=Fabian |date=2019|title=On the financial viability of negative emissions |journal=Nature Communications |volume=10|issue=1|page=1783|doi=10.1038/s41467-019-09782-x|pmid=30992434 |pmc=6467865 |bibcode=2019NatCo..10.1783B |issn=2041-1723 }} * {{cite journal |last1=Berrill |first=P. |last2=Arvesen |first2=A. |last3=Scholz |first3=Y. |last4=Gils |first4=H. C. |last5=Hertwich |first5=E. |display-authors=4 |date=2016 |title=Environmental impacts of high penetration renewable energy scenarios for Europe |journal=Environmental Research Letters |volume=11 |issue=1 |page=014012 |doi=10.1088/1748-9326/11/1/014012 |bibcode=2016ERL....11a4012B |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Björnberg |first1=Karin Edvardsson |last2=Karlsson |first2=Mikael |last3=Gilek |first3=Michael |last4=Hansson |first4=Sven Ove |date=2017|title=Climate and environmental science denial: A review of the scientific literature published in 1990–2015|journal=Journal of Cleaner Production|volume=167|pages=229–241|doi=10.1016/j.jclepro.2017.08.066|issn=0959-6526|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Boulianne|first1=Shelley|last2=Lalancette|first2=Mireille|last3=Ilkiw|first3=David|date=2020|title="School Strike 4 Climate": Social Media and the International Youth Protest on Climate Change|url=https://www.cogitatiopress.com/mediaandcommunication/article/view/2768|journal=Media and Communication|volume=8|issue=2|pages=208–218|doi=10.17645/mac.v8i2.2768|issn=2183-2439|doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Bui |first1=M. |last2=Adjiman |first2=C. |author-link2=Claire Adjiman |last3=Bardow |first3=A. |last4=Anthony |first4=Edward J. |display-authors=etal |date=2018 |title=Carbon capture and storage (CCS): the way forward |journal=Energy & Environmental Science |volume=11 |issue=5 |pages=1062–1176 |doi=10.1039/c7ee02342a |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Burke |first=Claire |last2=Stott |first2=Peter |s2cid=59509210 |date=2017 |title=Impact of Anthropogenic Climate Change on the East Asian Summer Monsoon |journal=Journal of Climate |issn=0894-8755 |volume=30|issue=14|pages=5205–5220 |doi=10.1175/JCLI-D-16-0892.1 |bibcode=2017JCli...30.5205B |arxiv=1704.00563 }} * {{cite journal |last1=Burke |first=Marshall |last2=Davis |first2=W. Matthew |last3=Diffenbaugh|first3=Noah S |s2cid=43936274 |date=2018 |title=Large potential reduction in economic damages under UN mitigation targets |url=https://archive.org/details/nature-uk_2018-05-24_557_7706/page/549 |journal=Nature |volume=557 |issue=7706 |pages=549–553 |doi=10.1038/s41586-018-0071-9 |pmid=29795251 |issn=1476-4687|bibcode=2018Natur.557..549B }} * {{cite journal |last1=Callendar |first1=G. S. |author-link=Guy Stewart Callendar |date=1938 |title=The artificial production of carbon dioxide and its influence on temperature |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=64|issue=275|pages=223–240 |bibcode=1938QJRMS..64..223C|doi=10.1002/qj.49706427503 }} * {{cite journal|last1=Cattaneo|first1=Cristina|last2=Beine|first2=Michel|last3=Fröhlich|first3=Christiane J.|last4=Kniveton|first4=Dominic|display-authors=4|last5=Martinez-Zarzoso|first5=Inmaculada|last6=Mastrorillo|first6=Marina|last7=Millock|first7=Katrin|last8=Piguet|first8=Etienne|last9=Schraven|first9=Benjamin|date=2019|title=Human Migration in the Era of Climate Change|url=https://academic.oup.com/reep/article/13/2/189/5522922|journal=Review of Environmental Economics and Policy|volume=13|issue=2|pages=189–206|doi=10.1093/reep/rez008|issn=1750-6816|hdl=10.1093/reep/rez008|s2cid=198660593|hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Cohen |first1=Judah |last2=Screen |first2=James |last3=Furtado |first3=Jason C. |last4=Barlow |first4=Mathew |last5=Whittleston |first5=David |display-authors=4 |year=2014 |title=Recent Arctic amplification and extreme mid-latitude weather |journal=Nature Geoscience |volume=7 |issue=9 |pages=627–637 |doi=10.1038/ngeo2234 |issn=1752-0908 |bibcode=2014NatGe...7..627C |url=https://epic.awi.de/id/eprint/36132/1/Cohenetal_NGeo14.pdf }} * {{cite journal |last1=Cook |first1=John |last2=Oreskes |first2=Naomi |last3=Doran |first3=Peter T. |last4=Anderegg |first4=William R. L. |last5=Verheggen |first5=Bart |display-authors=4 |date=2016 |title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming |journal=Environmental Research Letters |volume=11 |issue=4 |page=048002 |bibcode=2016ERL....11d8002C |doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002 |doi-access=free }} * {{cite journal |display-authors=4 |last1=Costello |first1=Anthony |last2=Abbas |first2=Mustafa |last3=Allen |first3=Adriana |last4=Ball |first4=Sarah |last5=Bell |first5=Sarah |last6=Bellamy |first6=Richard |last7=Friel |first7=Sharon |last8=Groce |first8=Nora |last9=Johnson |first9=Anne |date=2009 |title=Managing the health effects of climate change |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960935-1/fulltext |url-status=live |journal=The Lancet |volume=373 |issue=9676 |pages=1693–1733 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60935-1 |pmid=19447250 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813075350/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960935-1/fulltext |archive-date=13 August 2017 |last10=Kett |first10=Maria |last11=Lee |first11=Maria |last12=Levy |first12=Caren |last13=Maslin |first13=Mark |last14=McCoy |first14=David |last15=McGuire |first15=Bill |last16=Montgomery |first16=Hugh |last17=Napier |first17=David |last18=Pagel |first18=Christina |last19=Patel |first19=Jinesh |last20=de Oliveira |first20=Jose Antonio Puppim |last21=Redclift |first21=Nanneke |last22=Rees |first22=Hannah |last23=Rogger |first23=Daniel |last24=Scott |first24=Joanne |last25=Stephenson |first25=Judith |last26=Twigg |first26=John |last27=Wolff |first27=Jonathan |last28=Patterson |first28=Craig |s2cid=205954939 }} * {{cite journal |last1=Curtis |first=P. |last2=Slay |first2=C. |last3=Harris |first3=N. |last4=Tyukavina |first4=A. |last5=Hansen |first5=M. |s2cid=52273353 |date=2018 |display-authors=4 |title=Classifying drivers of global forest loss |journal=Science |volume=361 |issue=6407 |pages=1108–1111 |doi=10.1126/science.aau3445 |pmid=30213911 |bibcode=2018Sci...361.1108C |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Davidson |first1=Eric |title=The contribution of manure and fertilizer nitrogen to atmospheric nitrous oxide since 1860 |year=2009 |journal=Nature Geoscience |volume=2 |pages=659–662 |doi=10.1016/j.chemer.2016.04.002 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=DeConto |first1=Robert M. |last2=Pollard |first2=David |s2cid=205247890 |date=2016 |title=Contribution of Antarctica to past and future sea-level rise |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-03-31_531_7596/page/591 |journal=Nature |volume=531|issue=7596|pages=591–597 |doi=10.1038/nature17145|pmid=27029274 |issn=1476-4687 |bibcode=2016Natur.531..591D }} * {{cite journal |last1=Dean|first1=Joshua F.|last2=Middelburg|first2=Jack J.|last3=Röckmann|first3=Thomas|last4=Aerts|first4=Rien |display-authors=4 |last5=Blauw|first5=Luke G.|last6=Egger|first6=Matthias|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Jong|first8=Anniek E. E. de|last9=Meisel|first9=Ove H.|last10=Rasigraf|first10=Olivia|last11=Slomp|first11=Caroline P. |date=2018 |title=Methane Feedbacks to the Global Climate System in a Warmer World |journal=Reviews of Geophysics|volume=56|issue=1|pages=207–250|doi=10.1002/2017RG000559|bibcode=2018RvGeo..56..207D|issn=1944-9208|doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Delworth |first1=Thomas L. |last2=Zeng |first2=Fanrong |date=2012 |title=Multicentennial variability of the Atlantic meridional overturning circulation and its climatic influence in a 4000 year simulation of the GFDL CM2.1 climate model |journal=Geophysical Research Letters |volume=39 |issue=13 |pages=n/a |doi=10.1029/2012GL052107 |issn=1944-8007 |bibcode=2012GeoRL..3913702D |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Deutsch |first1=Curtis |last2=Brix |first2=Holger |last3=Ito |first3=Taka |last4=Frenzel |first4=Hartmut |last5=Thompson |first5=LuAnne |s2cid=11752699 |display-authors=4 |year=2011 |title=Climate-Forced Variability of Ocean Hypoxia |url=http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |journal=Science |volume=333 |issue=6040 |pages=336–339 |bibcode=2011Sci...333..336D |doi=10.1126/science.1202422 |pmid=21659566 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509031133/http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |archive-date=9 May 2016 |url-status=live }} * {{cite journal |last1=Diffenbaugh |first=Noah S. |last2=Burke |first2=Marshall |date=2019 |title=Global warming has increased global economic inequality |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=116|issue=20|pages=9808–9813 |doi=10.1073/pnas.1816020116 |issn=0027-8424|pmid=31010922|pmc=6525504 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Doney |first=Scott C. |last2=Fabry |first2=Victoria J. |last3=Feely |first3=Richard A. |last4=Kleypas |first4=Joan A. |s2cid=402398 |date=2009 |title=Ocean Acidification: The Other CO₂ Problem |journal=Annual Review of Marine Science |volume=1|issue=1|pages=169–192 |doi=10.1146/annurev.marine.010908.163834|pmid=21141034|bibcode=2009ARMS....1..169D }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 2|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 2: Physical Drivers of Climate Change |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf |first1=D. W. |last1=Fahey |first2=S. J. |last2=Doherty |first3=K. A. |last3=Hibbard |first4=A. |last4=Romanou |first5=P. C. |last5=Taylor |access-date=2021-12-05 |archive-date=2023-07-11 |archive-url=https://archive.today/20230711092029/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Fischer|first1=Tobias P. |last2=Aiuppa|first2=Alessandro |date=2020 |title=AGU Centennial Grand Challenge: Volcanoes and Deep Carbon Global CO2 Emissions From Subaerial Volcanism{{snd}}Recent Progress and Future Challenges |journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems |volume=21|issue=3|pages=e08690 |doi=10.1029/2019GC008690|bibcode=2020GGG....2108690F |issn=1525-2027|doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Franzke |first=Christian L. E. |last2=Barbosa |first2=Susana |last3=Blender |first3=Richard |last4=Fredriksen |first4=Hege-Beate |display-authors=4 |last5=Laepple |first5=Thomas |last6=Lambert |first6=Fabrice |last7=Nilsen |first7=Tine|last8=Rypdal|first8=Kristoffer|last9=Rypdal|first9=Martin|last10=Scotto|first10=Manuel G.|last11=Vannitsem|first11=Stéphane |date=2020|title=The Structure of Climate Variability Across Scales|journal=Reviews of Geophysics|volume=58|issue=2|pages=e2019RG000657|doi=10.1029/2019RG000657|bibcode=2020RvGeo..5800657F |issn=1944-9208|doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Friedlingstein |first=Pierre |last2=Jones |first2=Matthew W. |last3=O'Sullivan |first3=Michael |last4=Andrew |first4=Robbie M. |display-authors=4 |last5=Hauck|first5=Judith |last6=Peters|first6=Glen P. |last7=Peters|first7=Wouter |last8=Pongratz|first8=Julia |last9=Sitch|first9=Stephen |last10=Quéré|first10=Corinne Le |last11=Bakker|first11=Dorothee C. E. |date=2019 |title=Global Carbon Budget 2019 |journal=Earth System Science Data |volume=11|issue=4|pages=1783–1838|doi=10.5194/essd-11-1783-2019 |bibcode=2019ESSD...11.1783F |issn=1866-3508|doi-access=free }} * {{cite journal |title=Making sense of the early-2000s warming slowdown |date=2016 |last1=Fyfe |first1=John C. |last2=Meehl |first2=Gerald A. |last3=England |first3=Matthew H. |last4=Mann |first4=Michael E. |last5=Santer |first5=Benjamin D. |last6=Flato |first6=Gregory M. |last7=Hawkins |first7=Ed |last8=Gillett |first8=Nathan P. |last9=Xie |first9=Shang-Ping |last10=Kosaka |first10=Yu |last11=Swart |first11=Neil C. |display-authors=4 |journal=Nature Climate Change |volume=6 |issue=3 |pages=224–228 |url=http://www.meteo.psu.edu/holocene/public_html/Mann/articles/articles/FyfeEtAlNatureClimate16.pdf |doi=10.1038/nclimate2938 |bibcode=2016NatCC...6..224F |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207114336/http://www.meteo.psu.edu/holocene/public_html/Mann/articles/articles/FyfeEtAlNatureClimate16.pdf |archive-date=7 February 2019 |url-status=live }} * {{cite journal |last1 =Goyal |first=Rishav |last2=England |first2=Matthew H |last3=Sen Gupta|first3=Alex |last4=Jucker |first4=Martin |date=2019 |title=Reduction in surface climate change achieved by the 1987 Montreal Protocol |journal=Environmental Research Letters|volume=14|issue=12|page=124041 |doi=10.1088/1748-9326/ab4874|bibcode=2019ERL....14l4041G |issn=1748-9326 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Grubb |first1=M. |date=2003 |title=The Economics of the Kyoto Protocol |journal=World Economics |volume=4 |issue=3 |pages=144–145 |url=http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904015424/http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-date=4 September 2012 |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Gunningham |first=Neil |date=2018 |title=Mobilising civil society: can the climate movement achieve transformational social change? |url=http://www.interfacejournal.net/wordpress/wp-content/uploads/2018/12/Interface-10-1-2-Gunningham.pdf |journal=Interface: A Journal for and About Social Movements |volume=10 |access-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412214425/http://www.interfacejournal.net/wordpress/wp-content/uploads/2018/12/Interface-10-1-2-Gunningham.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }} * {{cite journal |title=Nudging out support for a carbon tax |last1=Hagmann |first1=David |last2=Ho |first2=Emily H. |last3=Loewenstein |first3=George |s2cid=182663891 |journal=Nature Climate Change |year=2019 |volume=9 |issue=6 |pages=484–489 |doi=10.1038/s41558-019-0474-0 |bibcode=2019NatCC...9..484H }} * {{cite journal |last1=Haines |first=A. |last2=Ebi |first2=K. |year=2019 |title=The Imperative for Climate Action to Protect Health |journal=New England Journal of Medicine |volume=380 |issue=3 |pages=263–273 |doi=10.1056/NEJMra1807873 |pmid=30650330 |s2cid=58662802 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Hansen |first=James |last2=Sato |first2=Makiko |last3=Hearty |first3=Paul |last4=Ruedy |first4=Reto |last5=Kelley |first5=Maxwell |last6=Masson-Delmotte |first6=Valerie |last7=Russell |first7=Gary |last8=Tselioudis |first8=George |last9=Cao |first9=Junji |last10=Rignot |first10=Eric |last11=Velicogna |first11=Isabella |s2cid=9410444 |display-authors=4 |date=2016 |title=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |volume=16 |issue=6 |pages=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |arxiv=1602.01393 |bibcode=2016ACP....16.3761H |issn=1680-7316 |url=https://www.atmos-chem-phys.net/16/3761/2016/acp-16-3761-2016.html }} * {{cite journal |last1=Harvey |first1=Jeffrey A. |last2=Van den Berg|first2=Daphne |last3=Ellers|first3=Jacintha |last4=Kampen|first4=Remko |display-authors=4 |last5=Crowther|first5=Thomas W.|last6=Roessingh|first6=Peter|last7=Verheggen|first7=Bart|last8=Nuijten|first8=Rascha J. M.|last9=Post|first9=Eric|last10=Lewandowsky|first10=Stephan|last11=Stirling|first11=Ian|date=2018 |title=Internet Blogs, Polar Bears, and Climate-Change Denial by Proxy|url= |journal=BioScience|volume=68|issue=4|pages=281–287|doi=10.1093/biosci/bix133|issn=0006-3568 |pmid=29662248 |pmc=5894087}} * {{cite journal |display-authors=4 |last1=Hawkins |first1=Ed |last2=Ortega |first2=Pablo |last3=Suckling |first3=Emma |last4=Schurer |first4=Andrew |last5=Hegerl |first5=Gabi |last6=Jones |first6=Phil |last7=Joshi |first7=Manoj |last8=Osborn |first8=Timothy J. |last9=Masson-Delmotte |first9=Valérie |last10=Mignot |first10=Juliette |last11=Thorne |first11=Peter |last12=van Oldenborgh |first12=Geert Jan |year=2017 |title=Estimating Changes in Global Temperature since the Preindustrial Period |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |volume=98 |issue=9 |pages=1841–1856 |issn=0003-0007 |doi=10.1175/bams-d-16-0007.1 |bibcode=2017BAMS...98.1841H |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=He |first1=Yanyi |last2=Wang |first2=Kaicun |last3=Zhou |first3=Chunlüe |last4=Wild |first4=Martin |date=2018 |title=A Revisit of Global Dimming and Brightening Based on the Sunshine Duration |journal=Geophysical Research Letters |volume=45|issue=9|pages=4281–4289 |doi=10.1029/2018GL077424|issn=1944-8007|bibcode=2018GeoRL..45.4281H |doi-access=free}} * {{cite journal |ref={{harvid|Hilaire et al.|2019}} | last1 = Hilaire | first1 = Jérôme | last2 = Minx| first2 = Jan C. | last3 = Callaghan| first3 = Max W. | last4 = Edmonds| first4 = Jae | last5 = Luderer| first5 = Gunnar | last6 = Nemet| first6 = Gregory F. | last7 = Rogelj| first7 = Joeri | last8 = Zamora| first8 = Maria Mar | date = 17 October 2019 | title = Negative emissions and international climate goals—learning from and about mitigation scenarios | journal = Climatic Change | volume = 157 | issue = 2 | pages = 189–219 | doi = 10.1007/s10584-019-02516-4 | bibcode = 2019ClCh..157..189H | doi-access= free }} * {{cite journal |last1=Hodder |first1=Patrick |last2=Martin |first2=Brian |date=2009 |title=Climate Crisis? The Politics of Emergency Framing |journal=Economic and Political Weekly |volume=44 |issue=36 |pages=53–60 |issn=0012-9976|jstor=25663518 }} * {{cite journal |last1=Holding |first=S. |last2=Allen |first2=D. M. |last3=Foster |first3=S. |last4=Hsieh |first4=A. |last5=Larocque |first5=J. |last6=Klassen |first6=S. |last7=Van Pelt |first7=C. |date=2016 |display-authors=4 |title=Groundwater vulnerability on small islands |journal=Nature Climate Change|volume=6|issue=12|pages=1100–1103|doi=10.1038/nclimate3128|issn=1758-6798|bibcode=2016NatCC...6.1100H }} * {{cite journal |last1=Joo |first1=Gea-Jae |last2=Kim |first2=Ji Yoon |last3=Do |first3=Yuno |last4=Lineman|first4=Maurice |date=2015 |title=Talking about Climate Change and Global Warming |journal=PLOS ONE |volume=10|issue=9 |pages=e0138996 |doi=10.1371/journal.pone.0138996 |pmid=26418127 |issn=1932-6203 |bibcode=2015PLoSO..1038996L |pmc=4587979 |doi-access=free }} * {{cite journal |title=Climate Change Impact: The Experience of the Coastal Areas of Bangladesh Affected by Cyclones Sidr and Aila |last1=Kabir |first=Russell |last2=Khan |first2=Hafiz T. A. |last3=Ball |first3=Emma |last4=Caldwell |first4=Khan |volume=2016 |page=9654753 |date=2016 |journal=Journal of Environmental and Public Health |doi=10.1155/2016/9654753 |pmid=27867400 |pmc=5102735 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1 = Kaczan |first1 = David J. |last2 = Orgill-Meyer |first2 = Jennifer |date = 2020 |title = The impact of climate change on migration: a synthesis of recent empirical insights |url = https://link.springer.com/article/10.1007/s10584-019-02560-0 |journal = Climatic Change |volume = 158 |issue = 3 |pages = 281–300 |doi = 10.1007/s10584-019-02560-0 |bibcode = 2020ClCh..158..281K |s2cid = 207988694 |access-date = 9 February 2021 }} * {{cite journal <!-- Authors of the box. --> |last1=Kennedy |first1=J. J. |last2=Thorne |first2=W. P. |last3=Peterson |first3=T. C. |last4=Ruedy |first4=R. A. |last5=Stott |first5=P. A. |last6=Parker |first6=D. E. |last7=Good |first7=S. A. |last8=Titchner |first8=H. A. |last9=Willett |first9=K. M. |display-authors=4 |title=How do we know the world has warmed? |at=S26-S27 |date= 2010 |editor-first1=D. S. |editor-last1=Arndt |editor-first2=M. O. |editor-last2=Baringer |editor-first3=M. R. |editor-last3=Johnson |journal=[[Bulletin of the American Meteorological Society]] |department=Special supplement: State of the Climate in 2009 |volume=91 |issue=7 |doi=10.1175/BAMS-91-7-StateoftheClimate }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 15|2017}} |chapter=Chapter 15: Potential Surprises: Compound Extremes and Tipping Elements |last1=Kopp |first1=R. E. |last2=Hayhoe |first2=K. |last3=Easterling |first3=D. R. |last4=Hall |first4=T. |last5=Horton |first5=R. |first6=K. E. |last6=Kunkel |first7=A. N. |last7=LeGrande |display-authors=4 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |year=2017 |title=In {{harvnb|USGCRP|2017}} |pages=1–470 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820172529/https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |archive-date=20 August 2018 |url-status=live }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 9|2017}} |chapter=Chapter 9: Extreme Storms |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |year=2017 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ |first1=J. P. |last1=Kossin |first2=T. |last2=Hall |first3=T. |last3=Knutson |first4=K. E. |last4=Kunkel |first5=R. J. |last5=Trapp |first6=D. E. |last6=Waliser |first7=M. F. |last7=Wehner |pages=1–470 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2021-03-15 |archive-url=https://archive.today/20210315063513/https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ |url-status=dead }} * {{cite book |chapter=Appendix C: Detection and attribution methodologies overview. |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ |last=Knutson |first=T. |year=2017 |pages=1–470 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2024-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706214341/https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ |url-status=dead }} * {{cite journal|last1=Krause|first1=Andreas|last2=Pugh|first2=Thomas A. M.|last3=Bayer|first3=Anita D.|last4=Li|first4=Wei|display-authors=4|last5=Leung|first5=Felix|last6=Bondeau|first6=Alberte|last7=Doelman|first7=Jonathan C.|last8=Humpenöder|first8=Florian|last9=Anthoni|first9=Peter|last10=Bodirsky|first10=Benjamin L.|last11=Ciais|first11=Philippe|date=2018|title=Large uncertainty in carbon uptake potential of land-based climate-change mitigation efforts|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/gcb.14144|journal=Global Change Biology|volume=24|issue=7|pages=3025–3038|doi=10.1111/gcb.14144|pmid=29569788|bibcode=2018GCBio..24.3025K|s2cid=4919937|issn=1365-2486}} * {{Cite journal |last1=Kreidenweis |first1=Ulrich |last2=Humpenöder |first2=Florian |last3=Stevanović |first3=Miodrag |last4=Bodirsky |first4=Benjamin Leon |last5=Kriegler |first5=Elmar |last6=Lotze-Campen |first6=Hermann |last7=Popp |first7=Alexander |display-authors=4 |date=July 2016 |title=Afforestation to mitigate climate change: impacts on food prices under consideration of albedo effects |url=https://doi.org/10.1088/1748-9326/11/8/085001 |journal=Environmental Research Letters |volume=11 |issue=8 |page=085001 |doi=10.1088/1748-9326/11/8/085001 |bibcode=2016ERL....11h5001K |issn=1748-9326 }} * {{cite journal |title=The Aluminum Smelting Process |year=2014 |pmc=4131936 |last1=Kvande|first1=H. |journal=Journal of Occupational and Environmental Medicine|volume=56|issue=5 Suppl|pages=S2–S4|doi=10.1097/JOM.0000000000000154|pmid=24806722 }} * {{cite journal |last=Lapenis |first=Andrei G. |journal=Eos |title=Arrhenius and the Intergovernmental Panel on Climate Change |year=1998|doi=10.1029/98EO00206 |volume=79 |issue=23 |page=271 |bibcode=1998EOSTr..79..271L }} * {{cite journal |last1=Levermann|first=Anders |last2=Clark|first2=Peter U. |last3=Marzeion|first3=Ben |last4=Milne|first4=Glenn A. |display-authors=4 |last5=Pollard|first5=David |last6=Radic|first6=Valentina |last7=Robinson|first7=Alexander |date=2013 |title=The multimillennial sea-level commitment of global warming |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=34|pages=13745–13750|doi=10.1073/pnas.1219414110|pmid=23858443|pmc=3752235|bibcode=2013PNAS..11013745L|issn=0027-8424|doi-access=free }} * {{Cite journal|last1=Lenoir|first1=Jonathan|last2=Bertrand|first2=Romain|last3=Comte|first3=Lise|last4=Bourgeaud|first4=Luana|last5=Hattab|first5=Tarek|last6=Murienne|first6=Jérôme|last7=Grenouillet|first7=Gaël|display-authors=4|title=Species better track climate warming in the oceans than on land|url=https://www.nature.com/articles/s41559-020-1198-2|year=2020|journal=Nature Ecology & Evolution|volume=4|issue=8|pages=1044–1059|doi=10.1038/s41559-020-1198-2|pmid=32451428|s2cid=218879068|issn=2397-334X}} * {{cite journal |last1=Liepert |first=Beate G. |last2=Previdi |first2=Michael |year=2009 |title=Do Models and Observations Disagree on the Rainfall Response to Global Warming? |journal=Journal of Climate |volume=22 |issue=11 |pages=3156–3166 |bibcode=2009JCli...22.3156L |doi=10.1175/2008JCLI2472.1 |url=https://zenodo.org/record/896855 }} * {{cite journal |last1=Liverman |first1=Diana M. |title=Conventions of climate change: constructions of danger and the dispossession of the atmosphere |journal=Journal of Historical Geography |date=2009 |volume=35 |issue=2 |pages=279–296 |doi=10.1016/j.jhg.2008.08.008 }} * {{cite journal |last1=Liu |first=Wei |last2=Xie |first2=Shang-Ping |last3=Liu |first3=Zhengyu |last4=Zhu |first4=Jiang |title=Overlooked possibility of a collapsed Atlantic Meridional Overturning Circulation in warming climate |year=2017 |doi=10.1126/sciadv.1601666 |pmid=28070560 |pmc=5217057 |journal=Science Advances |volume=3 |pages=e1601666 |number=1 |bibcode=2017SciA....3E1666L }} * {{Cite journal|last1=Mach|first1=Katharine J.|last2=Kraan|first2=Caroline M.|last3=Adger|first3=W. Neil|last4=Buhaug|first4=Halvard|display-authors=4|last5=Burke|first5=Marshall|last6=Fearon|first6=James D.|last7=Field|first7=Christopher B.|last8=Hendrix|first8=Cullen S.|last9=Maystadt|first9=Jean-Francois|last10=O’Loughlin|first10=John|last11=Roessler|first11=Philip|date=2019|title=Climate as a risk factor for armed conflict|url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1300-6|journal=Nature|volume=571|issue=7764|pages=193–197|doi=10.1038/s41586-019-1300-6|pmid=31189956|bibcode=2019Natur.571..193M|s2cid=186207310|issn=1476-4687}} * {{cite journal |last1=Matthews |first=H. Damon |last2=Gillett |first2=Nathan P. |last3=Stott |first3=Peter A. |last4=Zickfeld |first4=Kirsten |s2cid=4423773 |date=2009 |title=The proportionality of global warming to cumulative carbon emissions |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-06-11_459_7248/page/828 |journal=Nature |volume=459 |issue=7248 |pages=829–832 |doi=10.1038/nature08047 |pmid=19516338 |bibcode=2009Natur.459..829M |issn=1476-4687 }} * {{cite journal |last=Matthews |first=Tom |year=2018 |title=Humid heat and climate change |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0309133318776490 |journal=Progress in Physical Geography: Earth and Environment |volume=42 |issue=3 |pages=391–405 |doi=10.1177/0309133318776490 |s2cid=134820599 }} * {{cite journal |last=McNeill|first=V. Faye |date=2017 |title=Atmospheric Aerosols: Clouds, Chemistry, and Climate |journal=Annual Review of Chemical and Biomolecular Engineering |volume=8|issue=1|pages=427–444|doi=10.1146/annurev-chembioeng-060816-101538|pmid=28415861 |issn=1947-5438}} * {{cite journal |last1=Melillo |first=J. M. |last2=Frey |first2=S. D. |last3=DeAngelis |first3=K. M.|author-link3=Kristen DeAngelis |last4=Werner |first4=W. J. |last5=Bernard |first5=M. J. |last6=Bowles |first6=F. P. |last7=Pold |first7=G. |last8=Knorr |first8=M. A. |last9=Grandy |first9=A. S. |year=2017 |display-authors=4 |title=Long-term pattern and magnitude of soil carbon feedback to the climate system in a warming world |journal=Science |volume=358 |issue=6359 |pages=101–105 |bibcode=2017Sci...358..101M |doi=10.1126/science.aan2874 |pmid=28983050 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Mercure |first=J.-F. |last2=Pollitt |first2=H. |last3=Viñuales |first3=J. E. |last4=Edwards |first4=N. R. |display-authors=4 |last5=Holden |first5=P. B. |last6=Chewpreecha |first6=U. |last7=Salas |first7=P. |last8=Sognnaes |first8=I. |last9=Lam |first9=A. |last10=Knobloch |first10=F. |s2cid=89799744 |date=2018 |title=Macroeconomic impact of stranded fossil fuel assets |journal=Nature Climate Change |volume=8 |issue=7 |pages=588–593 |doi=10.1038/s41558-018-0182-1 |bibcode=2018NatCC...8..588M |issn=1758-6798 |url=http://oro.open.ac.uk/55387/1/mercure_StrandedAssets_v16_with_Methods.pdf }} * {{cite journal |last1=Mitchum |first1=G. T. |last2=Masters |first2=D. |last3=Hamlington|first3=B. D. |last4=Fasullo |first4=J. T. |last5=Beckley |first5=B. D. |last6=Nerem |first6=R. S. |display-authors=4 |date=2018 |title=Climate-change–driven accelerated sea-level rise detected in the altimeter era |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=115 |issue=9 |pages=2022–2025 |doi=10.1073/pnas.1717312115|issn=0027-8424|pmid=29440401 |pmc=5834701 |bibcode=2018PNAS..115.2022N |doi-access=free }} * {{cite book |author=National Research Council |year=2011 |title=Climate Stabilization Targets: Emissions, Concentrations, and Impacts over Decades to Millennia |url=https://www.nap.edu/catalog/12877/climate-stabilization-targets-emissions-concentrations-and-impacts-over-decades-to |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720193620/http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=12877 |url-status=live |archive-date=20 July 2010 |publisher=National Academies Press |location=Washington, D.C. |doi=10.17226/12877 |isbn=978-0-309-15176-4 |access-date=19 August 2013 }} * {{cite book |ref=none |author=National Research Council |title=America's Climate Choices |publisher=The National Academies Press |isbn=978-0-309-14585-5 |location=Washington, D.C. |year=2011 |chapter=Causes and Consequences of Climate Change |chapter-url=https://www.nap.edu/read/12781/chapter/4 |access-date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721185851/http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12781&page=15 |archive-date=21 July 2015 |url-status=live |doi=10.17226/12781 }} * {{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Steiger |first2=Nathan |last3=Gómez-Navarro |first3=Juan José |last4=Wang |first4=Jianghao |last5=Werner |first5=Johannes P. |s2cid=198494930 |display-authors=4 |date=2019 |title=No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era |journal=Nature |volume=571 |issue=7766 |pages=550–554 |doi=10.1038/s41586-019-1401-2 |pmid=31341300 |issn=1476-4687 |bibcode=2019Natur.571..550N |url=https://boris.unibe.ch/132301/7/333323_4_merged_1557735881.pdf }} * {{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Barboza |first2=Luis A. |last3=Erb |first3=Michael P. |last4=Shi|first4=Feng |display-authors=4 |last5=Emile-Geay|first5=Julien |last6=Evans|first6=Michael N. |last7=Franke|first7=Jörg |last8=Kaufman|first8=Darrell S. |last9=Lücke|first9=Lucie |last10=Rehfeld|first10=Kira |last11=Schurer|first11=Andrew |date=2019 |title=Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era |journal=Nature Geoscience |volume=12|issue=8|pages=643–649|doi=10.1038/s41561-019-0400-0|pmid=31372180 |pmc=6675609 |bibcode=2019NatGe..12..643P |issn=1752-0908}} * {{cite journal |last1=O’Neill |first1=Saffron J. |last2=Boykoff|first2=Max |date=2010 |title=Climate denier, skeptic, or contrarian? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=39|pages=E151|doi=10.1073/pnas.1010507107|issn=0027-8424|pmc=2947866|pmid=20807754|bibcode=2010PNAS..107E.151O |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Poloczanska |first1=Elvira S. |last2=Brown |first2=Christopher J. |last3=Sydeman |first3=William J. |last4=Kiessling |first4=Wolfgang |last5=Schoeman |first5=David |display-authors=4 |date=2013 |title=Global imprint of climate change on marine life |journal=Nature Climate Change |volume=3 |issue=10 |pages=919–925 |doi=10.1038/nclimate1958 |issn=1758-6798 |bibcode=2013NatCC...3..919P |url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:318633/UQ318633_peer_review.pdf }} * {{cite journal |title=Recent Climate Observations Compared to Projections |date=2007 |last1=Rahmstorf |first1=Stefan |last2=Cazenave |first2=Anny |last3=Church |first3=John A. |last4=Hansen |first4=James E. |author-link2=Anny Cazenave |author-link1=Stefan Rahmstorf |author-link3=John A. Church |last5=Keeling |first5=Ralph F. |author-link5=Ralph Keeling |last6=Parker |first6=David E. |author-link6=David Parker (climatologist) |last7=Somerville |first7=Richard C. J. |s2cid=34008905 |author-link7=Richard Somerville |display-authors=4 |journal=Science |volume=316 |issue=5825 |page=709 |bibcode=2007Sci...316..709R |doi=10.1126/science.1136843 |pmid=17272686 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/Publications/Nature/rahmstorf_etal_science_2007.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906115332/http://pik-potsdam.de/~stefan/Publications/Nature/rahmstorf_etal_science_2007.pdf |archive-date=6 September 2018 |url-status=live }} * {{cite journal |last1=Ramanathan |first1=V. |last2=Carmichael |first2=G. |year=2008 |title=Global and Regional Climate Changes due to Black Carbon |url=https://www.researchgate.net/publication/32034622 |journal=Nature Geoscience |volume=1 |issue=4 |pages=221–227 |bibcode=2008NatGe...1..221R |doi=10.1038/ngeo156 }} * {{cite journal |last1=Randel |first1=William J. |last2=Shine |first2=Keith P. |author-link2=Keith Shine |last3=Austin |first3=John |last4=Barnett |first4=John |last5=Claud |first5=Chantal |last6=Gillett |first6=Nathan P. |last7=Keckhut |first7=Philippe |last8=Langematz |first8=Ulrike |last9=Lin |first9=Roger |display-authors=4 |title=An update of observed stratospheric temperature trends |year=2009 |journal=[[Journal of Geophysical Research]] |volume=114 |issue=D2 |page=D02107 |doi=10.1029/2008JD010421 |bibcode=2009JGRD..11402107R |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00355600/file/Randel_et_al-2009-Journal_of_Geophysical_Research__Solid_Earth_%281978-2012%29.pdf |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Rauner |first1=Sebastian |last2=Bauer |first2=Nico |last3=Dirnaichner |first3=Alois |last4=Van Dingenen |first4=Rita |last5=Mutel |first5=Chris |last6=Luderer |first6=Gunnar |s2cid=214619069 |year=2020 |title=Coal-exit health and environmental damage reductions outweigh economic impacts |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-0728-x |journal=Nature Climate Change |volume=10 |issue=4 |pages=308–312 |doi=10.1038/s41558-020-0728-x |bibcode=2020NatCC..10..308R |issn=1758-6798 }} * {{cite journal |last1=Riahi |first=Keywan |last2=van Vuuren |first2=Detlef P. |last3=Kriegler |first3=Elmar |last4=Edmonds |first4=Jae |last5=O’Neill|first5=Brian C. |last6=Fujimori|first6=Shinichiro |last7=Bauer|first7=Nico |last8=Calvin|first8=Katherine |last9=Dellink|first9=Rob |display-authors=4 |date=2017 |title=The Shared Socioeconomic Pathways and their energy, land use, and greenhouse gas emissions implications: An overview |journal=Global Environmental Change |volume=42 |pages=153–168 |doi=10.1016/j.gloenvcha.2016.05.009 |issn=0959-3780 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Rogelj|first=Joeri |last2=Forster|first2=Piers M. |last3=Kriegler|first3=Elmar |last4=Smith|first4=Christopher J. |last5=Séférian|first5=Roland |s2cid=197542084 |display-authors=4 |date=2019 |title=Estimating and tracking the remaining carbon budget for stringent climate targets |journal=Nature|volume=571|issue=7765|pages=335–342|doi=10.1038/s41586-019-1368-z|pmid=31316194 |bibcode=2019Natur.571..335R |issn=1476-4687|doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Rogelj |first1=Joeri |last2=Meinshausen |first2=Malte |last3=Schaeffer |first3=Michiel |last4=Knutti |first4=Reto |last5=Riahi |first5=Keywan |title=Impact of short-lived non-CO2 mitigation on carbon budgets for stabilizing global warming |year=2015 |journal=Environmental Research Letters |volume=10 |issue=7 |pages=1–10 |doi=10.1088/1748-9326/10/7/075001 |bibcode=2015ERL....10g5001R |doi-access=free }} * {{Cite journal|last1=Ruseva|first1=Tatyana|last2=Hedrick|first2=Jamie|last3=Marland|first3=Gregg|last4=Tovar|first4=Henning|last5=Sabou|first5=Carina|last6=Besombes|first6=Elia|display-authors=4|date=2020|title=Rethinking standards of permanence for terrestrial and coastal carbon: implications for governance and sustainability|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734352030083X|journal=Current Opinion in Environmental Sustainability|volume=45|pages=69–77|doi=10.1016/j.cosust.2020.09.009|s2cid=229069907|issn=1877-3435}} * {{cite journal |last1=Samset |first=B. H. |last2=Sand |first2=M. |last3=Smith |first3=C. J. |last4=Bauer |first4=S. E. |last5=Forster |first5=P. M. |last6=Fuglestvedt |first6=J. S. |last7=Osprey |first7=S. |last8=Schleussner |first8=C.-F. |display-authors=4 |date=2018 |title=Climate Impacts From a Removal of Anthropogenic Aerosol Emissions |journal=Geophysical Research Letters |volume=45 |issue=2 |pages=1020–1029 |doi=10.1002/2017GL076079 |pmid=32801404 |pmc=7427631 |issn=1944-8007 |bibcode=2018GeoRL..45.1020S |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/126653/7/Samset_et_al-2018-Geophysical_Research_Letters.pdf }} * {{cite journal |last1=Sand |first1=M. |last2=Berntsen |first2=T. K. |last3=von Salzen |first3=K. |last4=Flanner |first4= M. G. |last5=Langner |first5=J. |last6=Victor |first6=D. G. |title=Response of Arctic temperature to changes in emissions of short-lived climate forcers |display-authors=4 |date=2015 |journal=Nature |volume=6 |issue=3 |pages=286–289 |doi=10.1038/nclimate2880 }} * {{cite journal |last1=Schmidt |first=Gavin A. |last2=Ruedy |first2=Reto A. |last3=Miller |first3=Ron L. |last4=Lacis |first4=Andy A. |s2cid=28195537 |date=2010 |title=Attribution of the present-day total greenhouse effect |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |issn=2156-2202 |volume=115|issue=D20|pages=D20106 |doi=10.1029/2010JD014287|bibcode=2010JGRD..11520106S |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Schmidt |first1=Gavin A. |last2=Shindell |first2=Drew T. |last3=Tsigaridis |first3=Kostas |journal=Nature Geoscience |title=Reconciling warming trends |volume=7 |issue=3 |pages=158–160 |date=2014 |doi=10.1038/ngeo2105 |url=https://www.researchgate.net/publication/263025265 |bibcode=2014NatGe...7..158S |hdl=2060/20150000726 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last1=Serdeczny |first=Olivia |last2=Adams |first2=Sophie |last3=Baarsch |first3=Florent |last4=Coumou |first4=Dim |display-authors=4 |date=2016 |last5=Robinson |first5=Alexander |last6=Hare |first6=William |last7=Schaeffer |first7=Michiel |last8=Perrette |first8=Mahé |last9=Reinhardt |first9=Julia |s2cid=3900505 |title=Climate change impacts in Sub-Saharan Africa: from physical changes to their social repercussions |url=https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |journal=Regional Environmental Change |volume=17 |issue=6 |pages=1585–1600 |doi=10.1007/s10113-015-0910-2 |issn=1436-378X |access-date=2021-12-05 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718055456/https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Sutton |first1=Rowan T. |last2=Dong |first2=Buwen |last3=Gregory |first3=Jonathan M. |date=2007 |title=Land/sea warming ratio in response to climate change: IPCC AR4 model results and comparison with observations |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=2 |page=L02701 |bibcode=2007GeoRL..3402701S |doi=10.1029/2006GL028164 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Smale |first1=Dan A. |last2=Wernberg |first2=Thomas |last3=Oliver |first3=Eric C. J. |last4=Thomsen |first4=Mads |last5=Harvey |first5=Ben P. |s2cid=91471054 |date=2019 |title=Marine heatwaves threaten global biodiversity and the provision of ecosystem services |journal=Nature Climate Change |volume=9 |issue=4 |pages=306–312 |doi=10.1038/s41558-019-0412-1 |issn=1758-6798 |bibcode=2019NatCC...9..306S |url=http://pure.aber.ac.uk/ws/files/29181264/Smale_et_al_2019_NCC_pre_print.pdf |access-date=2021-12-05 |archive-date=2021-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108064829/http://pure.aber.ac.uk/ws/files/29181264/Smale_et_al_2019_NCC_pre_print.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Smith |first1=Joel B. |last2=Schneider |first2=Stephen H. |last3=Oppenheimer |first3=Michael |last4=Yohe |first4=Gary W. |last5=Hare |first5=William |last6=Mastrandrea |first6=Michael D. |last7=Patwardhan |first7=Anand |last8=Burton |first8=Ian |last9=Corfee-Morlot|first9=Jan |display-authors=4 |year=2009 |title=Assessing dangerous climate change through an update of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) 'reasons for concern' |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-03-17_106_11/page/4133 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=11 |pages=4133–4137 |bibcode=2009PNAS..106.4133S |doi=10.1073/pnas.0812355106 |pmc=2648893 |pmid=19251662 |first10=Chris H. D.|last10=Magadza |first11=Hans-Martin|last11=Füssel |first12=A. Barrie |last12=Pittock |first13=Atiq |last13=Rahman |first14=Avelino |last14=Suarez |first15=Jean-Pascal |last15=van Ypersele |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1 = Smith |first1 = N. |last2 = Leiserowitz |first2 = A. |date = 2013 |title = The role of emotion in global warming policy support and opposition. |journal = Risk Analysis |volume = 34 |issue = 5 |pages = 937–948 |doi = 10.1111/risa.12140 |pmid = 24219420 |url = https://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC4298023&blobtype=pdf |pmc = 4298023 |access-date = 2021-12-05 |archive-date = 2022-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221124104756/https://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC4298023&blobtype=pdf |url-status = dead }} * {{cite journal |last1=Springmann |first=M. |last2=Mason-D’Croz |first2=D. |last3=Robinson |first3=S. |last4=Garnett |first4=T. |last5=Godfray |first5=H. |last6=Gollin |first6=D. |last7=Rayner |first7=M. |last8=Ballon |first8=P. |last9=Scarborough. |first9=P. |display-authors=4 |year=2016 |title=Global and regional health effects of future food production under climate change: a modelling study |journal=Lancet |volume=387 |issue=10031 |pages=1937–1946 |doi=10.1016/S0140-6736(15)01156-3 |pmid=26947322 |s2cid=41851492 |url=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2815%2901156-3 }} * {{cite journal |last1=Stott |first1=Peter A. |last2=Kettleborough |first2=J. A. |s2cid=4326593 |date=2002 |title=Origins and estimates of uncertainty in predictions of twenty-first century temperature rise |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-04-18_416_6882/page/722 |journal=Nature |volume=416 |issue=6882 |pages=723–726 |doi=10.1038/416723a |pmid=11961551 |issn=1476-4687 |bibcode=2002Natur.416..723S }} * {{cite journal |last1=Stroeve |first1=J. |last2=Holland |first2=Marika M. |last3=Meier |first3=Walt |last4=Scambos |first4=Ted |last5=Serreze |first5=Mark |display-authors=4 |title=Arctic sea ice decline: Faster than forecast |year=2007 |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=9 |page=L09501 |doi=10.1029/2007GL029703 |bibcode=2007GeoRL..3409501S |doi-access=free }} * {{cite journal |title=Disentangling greenhouse warming and aerosol cooling to reveal Earth's climate sensitivity |last1=Storelvmo |first1=T. |last2=Phillips |first2=P. C. B. |last3=Lohmann |first3=U. |last4=Leirvik |first4=T. |last5=Wild |first5=M. |date=2016 |journal=Nature Geoscience |volume=9 |issue=4 |pages=286–289 |doi=10.1038/ngeo2670 |issn=1752-0908 |bibcode=2016NatGe...9..286S |url=https://eprints.soton.ac.uk/410581/1/ClimSens_012116_nofigs2.pdf }} * {{cite journal |title=Insights into Earth's Energy Imbalance from Multiple Sources|first1=Kevin E.|last1=Trenberth|first2=John T.|last2=Fasullo|journal=Journal of Climate|date=2016|volume=29|issue=20|pages=7495–7505|doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1|bibcode=2016JCli...29.7495T|osti=1537015}} * {{cite journal |last1=Turetsky |first=Merritt R. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Jones |first3=Miriam C. |last4=Anthony |first4=Katey Walter |last5=Koven |first5=Charles |last6=Kuhry |first6=Peter |last7=Lawrence |first7=David M. |last8=Gibson |first8=Carolyn |last9=Sannel |first9=A. Britta K. |display-authors=4 |date=2019 |title=Permafrost collapse is accelerating carbon release |journal=Nature|volume=569 |issue=7754 |pages=32–34 |bibcode=2019Natur.569...32T |doi=10.1038/d41586-019-01313-4 |pmid=31040419 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Turner |first1=Monica G.|last2=Calder|first2=W. John|last3=Cumming|first3=Graeme S.|last4=Hughes|first4=Terry P. |last5=Jentsch|first5=Anke|last6=LaDeau|first6=Shannon L.|last7=Lenton|first7=Timothy M.|last8=Shuman|first8=Bryan N.|last9=Turetsky|first9=Merritt R.|last10=Ratajczak|first10=Zak|last11=Williams|first11=John W. |display-authors=4 |date=2020 |title=Climate change, ecosystems and abrupt change: science priorities |url= |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=375|issue=1794|doi=10.1098/rstb.2019.0105|pmc=7017767|pmid=31983326}} * {{cite journal |last=Twomey |first=S. |date=1977 |title=The Influence of Pollution on the Shortwave Albedo of Clouds |journal=J. Atmos. Sci. |volume=34 |issue=7 |pages=1149–1152 |bibcode=1977JAtS...34.1149T |doi=10.1175/1520-0469(1977)034<1149:TIOPOT>2.0.CO;2 |issn=1520-0469 |doi-access=free }} * {{cite journal |last=Tyndall |first=John |author-link=John Tyndall |title=On the Absorption and Radiation of Heat by Gases and Vapours, and on the Physical Connection of Radiation, Absorption, and Conduction |journal=Philosophical Magazine |series=4 |date=1861 |volume=22 |pages=169–194, 273–285 |url-status=live |url=http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326122934/http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-date=26 March 2016 }} * {{cite journal |last=Urban |first=Mark C. |date=2015 |title=Accelerating extinction risk from climate change |journal=Science|volume=348|issue=6234|pages=571–573|doi=10.1126/science.aaa4984|issn=0036-8075|pmid=25931559|bibcode=2015Sci...348..571U |doi-access=free}} * {{cite book |author=USGCRP |year=2009 |title=Global Climate Change Impacts in the United States |editor-last1=Karl |editor1-first=T. R. |editor-last2=Melillo |editor2-first=J. |editor-last3=Peterson |editor3-first=T. |editor-last4=Hassol |editor4-first=S. J. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-14407-0 |url=http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts |access-date=17 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406060050/http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts |archive-date=6 April 2010 |url-status=live }} * {{cite book |author = USGCRP |year = 2017 |title = Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I |url = https://science2017.globalchange.gov/ |editor-last1 = Wuebbles |editor1-first = D. J. |editor-last2 = Fahey |editor2-first = D. W. |editor-last3 = Hibbard |editor3-first = K. A. |editor-last4 = Dokken |editor4-first = D. J. |editor-last5 = Stewart |editor5-first = B. C. |editor-last6 = Maycock |editor6-first = T. K. |display-editors = 4 |location = Washington, D.C. |publisher = U.S. Global Change Research Program |doi = 10.7930/J0J964J6 |access-date = 2021-12-05 |archive-date = 2017-11-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171103181658/https://science2017.globalchange.gov/ |url-status = dead }} * {{cite journal |last1=Vandyck |first=T. |last2=Keramidas |first2=K. |last3=Kitous |first3=A. |last4=Spadaro |first4=J. |last5=Van DIngenen |first5=R. |last6=Holland |first6=M. |last7=Saveyn |first7=B. |display-authors=4 |date=2018 |title=Air quality co-benefits for human health and agriculture counterbalance costs to meet Paris Agreement pledges |journal=Nature Communications |volume=9 |issue=4939 |page=4939 |doi=10.1038/s41467-018-06885-9 |pmid=30467311 |pmc=6250710 |bibcode=2018NatCo...9.4939V |url=}} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 1|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 1: Our Globally Changing Climate |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf |first1=D. J. |last1=Wuebbles |first2=D. R. |last2=Easterling |first3=K. |last3=Hayhoe |first4=T. |last4=Knutson |first5=R. E. |last5=Kopp |first6=J. P. |last6=Kossin |first7=K. E. |last7=Kunkel |last9=A. N. |last8=LeGran-de |first10=C. |last10=Mears |first11=W. V. |last11=Sweet |first12=P. C. |last12=Taylor |first13=R. S. |last13=Vose |first14=M. F. |last14=Wehne |display-authors=4 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2024-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620170608/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Climate Science Supplement|2014}} |chapter=Appendix 3: Climate Science Supplement |last1=Walsh |first1=John |last2=Wuebbles |first2=Donald |last3=Hayhoe |first3=Katherine |last4=Kossin |first4=Kossin |last5=Kunkel |first5=Kenneth |last6=Stephens |first6=Graeme |display-authors=4 |chapter-url=http://s3.amazonaws.com/nca2014/low/NCA3_Full_Report_Appendix_3_Climate_Science_Supplement_LowRes.pdf?download=1 |year=2014 |work=US National Climate Assessment |title=Climate Change Impacts in the United States: The Third National Climate Assessment |access-date=2021-12-05 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230015249/http://s3.amazonaws.com/nca2014/low/NCA3_Full_Report_Appendix_3_Climate_Science_Supplement_LowRes.pdf?download=1 |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Wang |first=Bin |last2=Shugart |first2=Herman H. |last3=Lerdau |first3=Manuel T. |date=2017 |title=Sensitivity of global greenhouse gas budgets to tropospheric ozone pollution mediated by the biosphere |journal=Environmental Research Letters |volume=12|issue=8|page=084001 |doi=10.1088/1748-9326/aa7885|issn=1748-9326 |bibcode=2017ERL....12h4001W |doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Watts|first1=Nick|last2=Adger|first2=W Neil|last3=Agnolucci|first3=Paolo|last4=Blackstock|first4=Jason|last5=Byass|first5=Peter|last6=Cai|first6=Wenjia|last7=Chaytor|first7=Sarah|last8=Colbourn|first8=Tim|last9=Collins|first9=Mat|date=2015|title=Health and climate change: policy responses to protect public health|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2815%2960854-6/fulltext|url-status=live|journal=The Lancet|volume=386|issue=10006|pages=1861–1914|doi=10.1016/S0140-6736(15)60854-6|pmid=26111439|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407184359/http://thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2815%2960854-6/fulltext|archive-date=7 April 2017|last10=Cooper|first10=Adam|last11=Cox|first11=Peter M|last12=Depledge|first12=Joanna|last13=Drummond|first13=Paul|last14=Ekins|first14=Paul|last15=Galaz|first15=Victor|last16=Grace|first16=Delia|last17=Graham|first17=Hilary|last18=Grubb|first18=Michael|last19=Haines|first19=Andy|last20=Hamilton|first20=Ian|last21=Hunter|first21=Alasdair|last22=Jiang|first22=Xujia|last23=Li|first23=Moxuan|last24=Kelman|first24=Ilan|last25=Liang|first25=Lu|last26=Lott|first26=Melissa|last27=Lowe|first27=Robert|last28=Luo|first28=Yong|last29=Mace|first29=Georgina|last30=Maslin|first30=Mark|last31=Nilsson|first31=Maria|last32=Oreszczyn|first32=Tadj|last33=Pye|first33=Steve|last34=Quinn|first34=Tara|last35=Svensdotter|first35=My|last36=Venevsky|first36=Sergey|last37=Warner|first37=Koko|last38=Xu|first38=Bing|last39=Yang|first39=Jun|last40=Yin|first40=Yongyuan|last41=Yu|first41=Chaoqing|last42=Zhang|first42=Qiang|last43=Gong|first43=Peng|last44=Montgomery|first44=Hugh|last45=Costello|first45=Anthony|s2cid=205979317|display-authors=4|hdl=10871/20783|hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Watts |first1=Nick |last2=Amann |first2=Markus |last3=Arnell |first3=Nigel |last4=Ayeb-Karlsson |first4=Sonja |display-authors=4 |last5=Belesova |first5=Kristine |last6=Boykoff |first6=Maxwell |last7=Byass |first7=Peter |last8=Cai |first8=Wenjia |last9=Campbell-Lendrum |first9=Diarmid |last10=Capstick |first10=Stuart |last11=Chambers |first11=Jonathan |s2cid=207976337 |date=2019 |title=The 2019 report of The Lancet Countdown on health and climate change: ensuring that the health of a child born today is not defined by a changing climate |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(19)32596-6/abstract |journal=The Lancet |volume=394 |issue=10211 |pages=1836–1878 |doi=10.1016/S0140-6736(19)32596-6 |issn=0140-6736 |pmid=31733928 }} * {{cite journal |last=Weart |first=Spencer |title=Rise of interdisciplinary research on climate |year=2013 |volume=110 |pages=3657–3664 |number=Supplement 1 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1107482109 |pmid=22778431 |pmc=3586608 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Wild |first=M. |last2=Gilgen |first2=Hans |last3=Roesch |first3=Andreas |last4=Ohmura |first4=Atsumu |last5=Long |first5=Charles |s2cid=13124021 |display-authors=4 |year=2005 |title=From Dimming to Brightening: Decadal Changes in Solar Radiation at Earth's Surface |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-06_308_5723/page/846 |journal=Science |volume=308 |issue=5723 |doi=10.1126/science.1103215 |pages=847–850 |pmid=15879214 |bibcode=2005Sci...308..847W }} * {{cite journal |last1=Williams |first1=Richard G |last2=Ceppi |first2=Paulo |last3=Katavouta |first3=Anna |title=Controls of the transient climate response to emissions by physical feedbacks, heat uptake and carbon cycling |year=2020 |journal=Environmental Research Letters |volume=15 |issue=9 |pages=0940c1 |doi=10.1088/1748-9326/ab97c9 |bibcode=2020ERL....15i40c1W |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Wolff |first1=Eric W. |last2=Shepherd |first2=John G. |last3=Shuckburgh |first3=Emily |last4=Watson |first4=Andrew J. |title=Feedbacks on climate in the Earth system: introduction |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |pmid=26438277 |pmc=4608041 |doi=10.1098/rsta.2014.0428 |date=2015 |volume=373 |issue=2054 |page=20140428|bibcode=2015RSPTA.37340428W }} * {{cite journal |last1=Zeng |first=Ning |last2=Yoon |first2=Jinho |s2cid=1708267 |title=Expansion of the world's deserts due to vegetation-albedo feedback under global warming |date=2009 |journal=[[Geophysical Research Letters]] |volume=36 |issue=17 |page=L17401 |bibcode=2009GeoRL..3617401Z|doi=10.1029/2009GL039699|issn=1944-8007 }} * {{cite journal |last1=Zhang |first1=Jinlun |last2=Lindsay |first2=Ron |last3=Steele |first3=Mike |last4=Schweiger |first4=Axel |s2cid=9387303 |date=2008 |title=What drove the dramatic arctic sea ice retreat during summer 2007? |journal=Geophysical Research Letters |volume=35 |issue=11 |pages=1–5 |doi=10.1029/2008gl034005 |bibcode=2008GeoRL..3511505Z |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Zhao |first=C. |last2=Liu |first2=B. |last3=Piao |first3=S. |last4=Wang |first4=X. |last5=Lobell |first5=D. |last6=Huang |first6=Y. |last7=Huang |first7=M. |last8=Yao |first8=Y. |display-authors=2 |date=2017 |title=Temperature increase reduces global yields of major crops in four independent estimates |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=35 |pages=9326–9331 |doi=10.1073/pnas.1701762114 |pmid=28811375 |pmc=5584412 |doi-access=free}} {{refend}} ==== Books, reports and legal documents ==== {{refbegin|30em}} * {{cite book |first1=David |last1=Archer |author-link=David Archer (scientist) |first2=Raymond |last2=Pierrehumbert |author-link2=Raymond Pierrehumbert |title=The Warming Papers: The Scientific Foundation for the Climate Change Forecast |url=https://books.google.com/books?id=sPY9HOfnuS0C&pg=PT10 |date=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-68733-8 }} * {{cite web |ref={{harvid|Climate Focus|2015}} |title=The Paris Agreement: Summary. Climate Focus Client Brief on the Paris Agreement III |author=Climate Focus |date=December 2015 |access-date=12 April 2019 |url=https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005005832/https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-date=5 October 2018 |url-status=live }} * {{cite book |last1=Clark |first1=P. U. |last2=Weaver |first2=A. J. |last3=Brook |first3=E. |last4=Cook |first4=E. R. |last5=Delworth |first5=T. L. |last6=Steffen |first6=K. |chapter=Executive Summary |title=In: Abrupt Climate Change. A Report by the U.S. Climate Change Science Program and the Subcommittee on Global Change Research |display-authors=4 |chapter-url=http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap3-4/final-report/default.htm |date=December 2008 |publisher=U.S. Geological Survey |location=Reston, VA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130504113820/http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap3-4/final-report/default.htm |archive-date=4 May 2013 }} * {{cite report |ref = {{harvid|UN Human Development Report|2020}} |author = Conceição |display-authors = etal |year = 2020 |title = Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher = [[United Nations Development Programme]] |access-date = 9 January 2021 }} * {{cite report |last1=DeFries |first1=Ruth |author-link1=Ruth DeFries |last2=Edenhofer |first2=Ottmar |last3=Halliday |first3=Alex |last4=Heal |first4=Geoffrey |display-authors=etal |date=September 2019 |title=The missing economic risks in assessments of climate change impacts |publisher=Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, London School of Economics and Political Science |url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2019/09/The-missing-economic-risks-in-assessments-of-climate-change-impacts-2.pdf }} * {{cite web |title=The climate regime from The Hague to Marrakech: Saving or sinking the Kyoto Protocol? |last=Dessai |first=Suraje |date=2001 |work=Tyndall Centre Working Paper 12 |publisher=Tyndall Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610013556/http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |archive-date=10 June 2012 |url-status=dead |url=http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |access-date=5 May 2010 }} * {{cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dryzek |editor-first1=John S. |editor-first2=Richard B. |editor-last2=Norgaard |editor-first3=David |editor-last3=Schlosberg |title=The Oxford Handbook of Climate Change and Society |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_j4w5 |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_j4w5/page/n161 144]–160 |chapter=Chapter 10: Organized climate change denial |isbn=978-0-19-956660-0}} * {{cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dunlap |editor-first1=Riley E. |editor-first2=Robert J. |editor-last2=Brulle |title=Climate Change and Society: Sociological Perspectives |url=https://archive.org/details/climatechangesoc0000unse |publisher=Oxford University Press |date=2015 |pages=[https://archive.org/details/climatechangesoc0000unse/page/300 300]–332 |chapter=Chapter 10: Challenging Climate Change: The Denial Countermovement |isbn=978-0199356119}} * {{Cite journal|last1=Eltokhy|first1=Khaled|last2=Funke|first2=Katja|last3=Huang|first3=Guohua|last4=Kim|first4=Yujin|last5=Zinabou|first5=Genet|date=2021-10-29|title=Monitoring the Climate Impact of Fiscal Policy – Lessons from Tracking the COVID-19 Response|url=https://www.elibrary.imf.org/view/journals/001/2021/259/article-A001-en.xml|journal=IMF Working Papers|language=en|volume=2021|issue=259|page=1|doi=10.5089/9781589067769.001|s2cid=244644968}} * {{cite report |ref={{harvid|European Commission, 28 November|2018}} |title=In-depth analysis accompanying the Commission Communication COM(2018) 773: A Clean Planet for all – A European strategic long-term vision for a prosperous, modern, competitive and climate neutral economy |author=European Commission |date=28 November 2018 |location=Brussels |url=https://ec.europa.eu/clima/sites/clima/files/docs/pages/com_2018_733_analysis_in_support_en_0.pdf |page=188 }} * {{cite report | last=Flavell | first=Alex | title=IOM outlook on migration, environment and climate change | publisher=[[International Organization for Migration]] (IOM) | publication-place=Geneva, Switzerland | year=2014 | url=https://publications.iom.int/system/files/pdf/mecc_outlook.pdf | isbn=978-92-9068-703-0 | oclc=913058074 }} * {{cite book |title=The Callendar Effect: the life and work of Guy Stewart Callendar (1898–1964) |year=2007 |last=Fleming |first=James Rodger |publisher=American Meteorological Society |location=Boston |isbn=978-1-878220-76-9 }} * {{cite book | last=Fletcher | first=Charles | title=Climate change : what the science tells us | url=https://archive.org/details/climatechangewha0000flet | publisher=John Wiley & Sons, Inc | publication-place=Hoboken, NJ | year=2019 | isbn=978-1-118-79306-0 | oclc=1048028378}} * {{cite web |ref={{harvid|G8+5 Academies|2009}} |title=G8+5 Academies' joint statement: Climate change and the transformation of energy technologies for a low carbon future |date=May 2009 |publisher=The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |author1=Academia Brasileira de Ciéncias (Brazil) |author2=Royal Society of Canada |author3=Chinese Academy of Sciences |author4=Académie des Sciences (France) |author5=Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina (Germany) |author6=Indian National Science Academy |author7=Accademia Nazionale dei Lincei (Italy) |author8=Science Council of Japan, Academia Mexicana de Ciencias |author9=Russian Academy of Sciences |author10=Academy of Science of South Africa |author11=Royal Society (United Kingdom) |author12=National Academy of Sciences (United States of America) |url=http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215171429/http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-date=15 February 2010 |url-status=live |access-date=5 May 2010 }} * {{cite report |ref = {{harvid|UNDP|2021}} |title = Peoples' Climate Vote |last1 = Flynn |first1 = C. |last2 = Yamasumi |first2 = E. |last3 = Fisher |first3 = S. |last4 = Snow |first4 = D. |last5 = Grant |first5 = Z. |last6 = Kirby |first6 = M. |last7 = Browning |first7 = P. |last8 = Rommerskirchen |first8 = M. |last9 = Russell |first9 = I. |display-authors = 4 |publisher = UNDP and University of Oxford |date = January 2021 |url = https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/UNDP-Oxford-Peoples-Climate-Vote-Results.pdf |access-date = 5 August 2021 |url-status = live }} * {{cite report |ref={{harvid|Global Methane Initiative|2020}} |author=Global Methane Initiative |title=Global Methane Emissions and Mitigation Opportunities |url=https://www.globalmethane.org/documents/gmi-mitigation-factsheet.pdf |date=2020 |publisher=Global Methane Initiative }} * {{cite book |title=Climate Change: Observed Impacts on Planet Earth |last=Haywood |first=Jim |year=2016 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-444-63524-2 |editor-last=Letcher |editor-first=Trevor M. |chapter=Chapter 27 – Atmospheric Aerosols and Their Role in Climate Change }} * {{cite report |ref = {{harvid|IEA|2020a}} |author = IEA |date = November 2020 |title = Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 |url = https://www.iea.org/reports/renewables-2020 |access-date = 27 April 2021 }} * {{Cite report | ref= {{harvid|IEA|2020b}} | author= IEA | date= December 2020 | title= Energy Efficiency 2020 | chapter= Covid-19 and energy efficiency | chapter-url= https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-2020/covid-19-and-energy-efficiency#abstract | location= Paris, France | access-date= 6 April 2021 }} * {{cite report |ref={{harvid|International Institute for Sustainable Development|2019}} |url=https://www.iisd.org/sites/default/files/publications/fossil-fuel-clean-energy-subsidy-swap.pdf |title=Fossil Fuel to Clean Energy Subsidy Swaps |last1=Bridle |first1=Richard |last2=Sharma |first2=Shruti |last3=Mostafa |first3=Mostafa |last4=Geddes |first4=Anna |date=June 2019 }} * {{cite book |title=Macroeconomic and Financial Policies for Climate Change Mitigation: A Review of the Literature |url=https://www.elibrary.imf.org/doc/IMF001/28337-9781513511955/28337-9781513511955/Other_formats/Source_PDF/28337-9781513512938.pdf |isbn=978-1-5135-1195-5 |last1=Krogstrup |first1=Signe |last2=Oman |first2=William |series=IMF working papers |date=4 September 2019 |doi=10.5089/9781513511955.001 |s2cid=203245445 |issn=1018-5941 }} * {{cite report |ref = {{harvid|Yale|2021}} |title = International Public Opinion on Climate Change |last1 = Leiserowitz |first1 = A. |last2 = Carman |first2 = J. |last3 = Buttermore |first3 = N. |last4 = Wang |first4 = X. |last5 = Rosenthal |first5 = S. |last6 = Marlon |first6 = J. |last7 = Mulcahy |first7 = K. |display-authors = 4 |publisher = Yale Program on Climate Change Communication and Facebook Data for Good |year = 2021 |location = New Haven, CT |url = https://climatecommunication.yale.edu/wp-content/uploads/2021/06/international-climate-opinion-february-2021d.pdf |access-date = 5 August 2021 |url-status = live }} * {{cite book |last1=Meinshausen |first=Malte |chapter=Implications of the Developed Scenarios for Climate Change |date=2019 |work=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals |pages=459–469 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_12 |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=133868222 }} * {{cite report |ref={{harvid|Michigan State University|2014}} |first1=Neville |last1=Millar |first2=Julie |last2=Doll |first3=G. |last3=Robertson |title=Management of nitrogen fertilizer to reduce nitrous oxide (N2O) emissions from field crops |url=https://www.canr.msu.edu/uploads/resources/pdfs/management_of_nitrogen_fertiler_(e3152).pdf |publisher=Michigan State University |date=November 2014 }} * {{cite report |ref={{harvid|ICCT|2019}} |first1=J. |last1=Miller |first2=L. |last2=Du |first3=D. |last3=Kodjak |title=Impacts of World-Class Vehicle Efficiency and Emissions Regulations in Select G20 Countries |url=https://theicct.org/sites/default/files/publications/ICCT_G20-briefing-paper_Jan2017_vF.pdf |publisher=The International Council on Clean Transportation |location=Washington, D.C. |year=2017 }} * {{cite book |title=Copenhagen 2009: Failure or final wake-up call for our leaders? EV 49 |last=Müller |first=Benito |date=February 2010 |publisher=[[Oxford Institute for Energy Studies]] |isbn=978-1-907555-04-6 |page=i |url=https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |access-date=18 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710081944/https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |archive-date=10 July 2017 |url-status=live }} * {{cite report |author=National Research Council |year=2008 |title=Understanding and responding to climate change: Highlights of National Academies Reports, 2008 edition, produced by the US National Research Council (US NRC) |publisher=National Academy of Sciences |location=Washington, D.C. |url=http://dels.nas.edu/Materials/Booklets/Lines-of-Evidence |access-date=14 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052136/http://dels.nas.edu/Materials/Booklets/Lines-of-Evidence |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }} * {{cite report |author=National Research Council |year=2012 |title=Climate Change: Evidence, Impacts, and Choices |url=http://nas-sites.org/americasclimatechoices/files/2012/06/19014_cvtx_R1.pdf |access-date=9 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220184517/http://nas-sites.org/americasclimatechoices/files/2012/06/19014_cvtx_R1.pdf |archive-date=20 February 2013 |url-status=live }} * {{cite book |last1=Newell |first1=Peter |title=Climate for Change: Non-State Actors and the Global Politics of the Greenhouse |date=14 December 2006 |access-date=30 July 2018 |publisher=Cambridge University Press |url=https://books.google.com/books?id=ing21MGmh5UC |isbn=978-0-521-02123-4 }} * {{cite web |ref={{harvid|NOAA|2017}} |author=NOAA |url=https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |title=January 2017 analysis from NOAA: Global and Regional Sea Level Rise Scenarios for the United States |access-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171218140625/https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |archive-date=18 December 2017 |url-status=live }} * {{cite web |title=Understanding and Responding to Climate Change |author=NRC |year=2008 |publisher=Board on Atmospheric Sciences and Climate, US National Academy of Sciences |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011182257/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |archive-date=11 October 2017 |url-status=live |url=http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |access-date=9 November 2010 }} * {{cite book |last1=Olivier |first1=J. G. J. |last2=Peters |first2=J. A. H. W. |year=2019 |title=Trends in global CO2 and total greenhouse gas emissions |publisher=PBL Netherlands Environmental Assessment Agency |url=https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2020-trends-in-global-co2-and-total-greenhouse-gas-emissions-2019-report_4068.pdf |place=The Hague }} * {{cite book |chapter=The scientific consensus on climate change: How do we know we're not wrong? |last1=Oreskes |first1=Naomi |title=Climate Change: What It Means for Us, Our Children, and Our Grandchildren |url=https://archive.org/details/climatechangewha00dime |editor-last1=DiMento |editor-first1=Joseph F. C. |editor-last2=Doughman |editor-first2=Pamela M. |publisher=The MIT Press |year=2007 |isbn=978-0-262-54193-0 }} * {{cite book |title=Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming |url=https://archive.org/details/merchantsofdoubt00ores |date=2010 |last1=Oreskes |first1=Naomi |author1-link=Naomi Oreskes |first2=Erik |last2=Conway |publisher=Bloomsbury Press |edition=first |isbn=978-1-59691-610-4 }} * {{Cite report | ref= {{harvid|Pew|2015}} | author= Pew Research Center | date= November 2015 | title= Global Concern about Climate Change, Broad Support for Limiting Emissions | url= https://www.pewresearch.org/global/wp-content/uploads/sites/2/2015/11/Pew-Research-Center-Climate-Change-Report-FINAL-November-5-2015.pdf | access-date= 5 August 2021 | url-status= live }} * {{cite book |author=REN21 |year=2020 |title=Renewables 2020 Global Status Report |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf |location=Paris |publisher=REN21 Secretariat |isbn=978-3-948393-00-7 }} * {{cite book |date=13 April 2005 |author=Royal Society |title=Economic Affairs – Written Evidence |series=The Economics of Climate Change, the Second Report of the 2005–2006 session, produced by the UK Parliament House of Lords Economics Affairs Select Committee |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |publisher=UK Parliament |access-date=9 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113084025/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |archive-date=13 November 2011 |url-status=live }} * {{cite book |title=Global trends in climate change litigation: 2019 snapshot |last1=Setzer |first1=Joana |last2=Byrnes |first2=Rebecca |date=July 2019 |publisher=the Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment and the Centre for Climate Change Economics and Policy |url=http://www.lse.ac.uk/GranthamInstitute/wp-content/uploads/2019/07/GRI_Global-trends-in-climate-change-litigation-2019-snapshot.pdf |location=London }} * {{cite report |ref = {{harvid|NREL|2017}} |last1 = Steinberg |first1 = D. |last2 = Bielen |first2 = D. |last3 = Eichman |first3 = J. |last4 = Eurek |first4 = K. |last5 = Logan |first5 = J. |last6 = Mai |first6 = T. |last7 = McMillan |first7 = C. |last8 = Parker |first8 = A. |display-authors = 2 |title = Electrification & Decarbonization: Exploring U.S. Energy Use and Greenhouse Gas Emissions in Scenarios with Widespread Electrification and Power Sector Decarbonization |publisher = National Renewable Energy Laboratory |date = July 2017 |location = Golden, Colorado |url = https://www.nrel.gov/docs/fy17osti/68214.pdf }} * {{cite book |ref={{harvid|Teske, ed.|2019}} |chapter=Executive Summary |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages=xiii–xxxv |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2 |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=198078901 |url=http://www.oapen.org/download/?type=document&docid=1007262 |chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/bfm%3A978-3-030-05843-2%2F1.pdf }} * {{cite book |last1=Teske |first1=Sven |first2=Kriti |last2=Nagrath |first3=Tom |last3=Morris |first4=Kate |last4=Dooley |chapter=Renewable Energy Resource Assessment |date=2019 |work=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals |pages=161–173 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_7 |hdl=10453/139583 |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=134370729 }} * {{cite book |last1=Teske |first1=Sven |chapter=Trajectories for a Just Transition of the Fossil Fuel Industry |date=2019 |work=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals |pages=403–411 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_9 |hdl=10453/139584 |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=133961910 }} * {{cite report |author=UN FAO |year=2016 |title=Global Forest Resources Assessment 2015. How are the world's forests changing? |url=http://www.fao.org/3/a-i4793e.pdf#page=11 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=978-92-5-109283-5 |access-date=1 December 2019 }} * {{cite book |author=United Nations Environment Programme |year=2019 |title=Emissions Gap Report 2019 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30797/EGR2019.pdf?sequence=1&isAllowed=y |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3766-0 }} * {{cite book |author=United Nations Environment Programme |year=2021 |title=Emissions Gap Report 2021 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/36991/EGR21_ESEN.pdf |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3890-2 }} * {{cite book|author=UNEP|year=2018|title=The Adaptation Gap Report 2018|location=Nairobi, Kenya|url=https://www.unenvironment.org/resources/adaptation-gap-report|isbn=978-92-807-3728-8|publisher=United Nations Environment Programme (UNEP)}} * {{cite conference |year=1992 |author=UNFCCC |author-link=UNFCCC |title=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Kyoto Protocol|1997}} |date=1997 |author=UNFCCC |author-link=UNFCCC |title=Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change |publisher=United Nations |url=https://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html }} <!-- ## --> <!-- Example: Decision 2/CP.15 in {{harvnb|UNFCCC: Copenhagen|2009|loc=}} --> <!-- Cite by paragraph, as page numbering is variable. --> * {{cite conference |ref = {{harvid|UNFCCC: Copenhagen|2009}} |date = 30 March 2010 |author = UNFCCC |author-link = UNFCCC |chapter = Decision 2/CP.15: Copenhagen Accord |title = Report of the Conference of the Parties on its fifteenth session, held in Copenhagen from 7 to 19&nbsp;December&nbsp;2009 |id = FCCC/CP/2009/11/Add.1 |publisher = United Nations Framework Convention on Climate Change |chapter-url = http://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |access-date = 17 May 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100430005322/https://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |archive-date = 30 April 2010 |url-status = live }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Paris Agreement|2015}} |date=2015 |author=UNFCCC |author-link=UNFCCC |title=Paris Agreement |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/convention/application/pdf/english_paris_agreement.pdf }} <!-- ## --> * {{cite report |ref = {{harvid|UN NDC Synthesis Report|2021}} |author = UNFCCC |author-link = UNFCCC |date = 26 February 2021 |title = Nationally determined contributions under the Paris Agreement Synthesis report by the secretariat |url = https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2021_02E.pdf |publisher = [[United Nations Framework Convention on Climate Change]] }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|UNHCR|2011}} |title=Climate Change and the Risk of Statelessness: The Situation of Low-lying Island States |last=Park |first=Susin |date=May 2011 |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502223251/http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-date=2 May 2013 |url-status=live |access-date=13 April 2012 }} * {{cite report |author=United States Environmental Protection Agency |year=2016 |title=Methane and Black Carbon Impacts on the Arctic: Communicating the Science |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |access-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906225344/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |archive-date=6 September 2017 |url-status=live }} * {{cite journal |last1=Van Oldenborgh |first1=Geert-Jan |last2=Philip |first2=Sjoukje |last3=Kew |first3=Sarah |last4=Vautard |first4=Robert |display-authors=etal |date=2019 |website=Semantic Scholar |s2cid=199454488 |title=Human contribution to the record-breaking June 2019 heat wave in France }} * {{cite report |ref={{harvid|World Bank, June|2019}} |title=State and Trends of Carbon Pricing 2019 |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/191801559846379845/pdf/State-and-Trends-of-Carbon-Pricing-2019.pdf |date=June 2019 |publisher=World Bank |location=Washington, D.C. |doi=10.1596/978-1-4648-1435-8 |hdl=10986/29687 |hdl-access=free }} * {{cite report |ref={{harvid|WHO|2014}} |author=World Health Organization |year=2014 |title=Quantitative risk assessment of the effects of climate change on selected causes of death, 2030s and 2050s |location=Geneva, Switzerland |isbn=978-92-4-150769-1 |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/134014/9789241507691_eng.pdf }} * {{Cite report | ref= {{harvid|WHO|2016}} | author= World Health Organization | year= 2016 | title= Ambient air pollution: a global assessment of exposure and burden of disease | location= Geneva, Switzerland | isbn= 978-92-4-1511353 | url= https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1061179/retrieve }} * {{cite book |ref={{harvid|WHO|2018}} |author=World Health Organization |title=COP24 Special Report Health and Climate Change |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/276405/9789241514972-eng.pdf?ua=1 |year=2018 |location=Geneva |isbn=978-92-4-151497-2 }} * {{cite book |ref={{harvid|WMO|2021}} |author=[[World Meteorological Organization]] |title=WMO Statement on the State of the Global Climate in 2020 |url=https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10618 |year=2021 |location=Geneva |series=WMO-No. 1264 |isbn=978-92-63-11264-4 |access-date=2021-12-05 |archive-date=2021-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162743/https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10618 |url-status=dead }} * {{cite book |title=Shock Waves : Managing the Impacts of Climate Change on Poverty. Climate Change and Development |date=2016 |isbn=978-1-4648-0674-2 |doi=10.1596/978-1-4648-0673-5 |last1=Hallegatte |first1=Stephane |last2=Bangalore |first2=Mook |last3=Bonzanigo |first3=Laura |last4=Fay |first4=Marianne |last5=Kane |first5=Tamaro |last6=Narloch |first6=Ulf |last7=Rozenberg |first7=Julie |last8=Treguer |first8=David |last9=Vogt-Schilb |first9=Adrien |display-authors=4 |location=Washington, D.C. |publisher=World Bank |hdl=10986/22787 |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/22787/9781464806735.pdf?sequence=13&isAllowed=y }} * {{cite book |ref={{harvid|World Resources Institute, December|2019}} |author=World Resources Institute |date=December 2019 |title=Creating a Sustainable Food Future: A Menu of Solutions to Feed Nearly 10 Billion People by 2050 |location=Washington, D.C. |url=https://files.wri.org/d8/s3fs-public/wrr-food-full-report.pdf |isbn=978-1-56973-953-2 }} {{refend}} ==== Non-technical sources ==== {{refbegin|30em}} * ''[[American Institute of Physics]]'' ** {{cite book |ref=none |last=Weart |first=Spencer |date=October 2008 |title=The Discovery of Global Warming |edition=2nd |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03189-0 |url=http://history.aip.org/climate/reviews.htm |access-date=16 June 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118000413/http://history.aip.org/climate/reviews.htm |archive-date=18 November 2016}} ** {{cite book |ref=none |last=Weart |first=Spencer |date=February 2019 |title=The Discovery of Global Warming |edition=online |url=http://history.aip.org/climate/index.htm |access-date=19 June 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618075616/http://history.aip.org/climate/index.htm |archive-date=18 June 2020 |author-link=Spencer R. Weart}} *** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Carbon Dioxide Greenhouse Effect"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Carbon Dioxide Greenhouse Effect |chapter-url=http://history.aip.org/climate/co2.htm |access-date=19 June 2020 |publisher=American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191800/http://history.aip.org/climate/co2.htm |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} *** {{citation|ref=none |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public.htm |access-date=19 June 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191711/http://history.aip.org/climate/public.htm |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} **** {{citation|ref={{harvid|Weart "Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969)"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change: Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969) |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public.htm#S2 |access-date=19 June 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191711/http://history.aip.org/climate/public.htm#S2 |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} *** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Public and Climate Change (since 1980)"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last1=Weart |first1=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global warming |chapter=The Public and Climate Change (cont.&nbsp;– since 1980) |chapter-url=https://history.aip.org/climate/public2.htm |access-date=19 June 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191659/http://history.aip.org/climate/public2.htm |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} **** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Public and Climate Change: The Summer of 1988"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |first=Spencer |last=Weart |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change: The Summer of 1988 |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public2.htm#S1988 |access-date=19 June 2020 |publisher=American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191659/http://history.aip.org/climate/public2.htm#S1988 |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} * ''[[Associated Press]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Associated Press, 22 September|2015}} |url=https://www.apstylebook.com/blog_posts/4 |title=An addition to AP Stylebook entry on global warming |last=Colford |first=Paul |date=22 September 2015 |website=AP Style Blog |access-date=6 November 2019}} * ''[[BBC]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|BBC, 1 May|2019}} |date=1 May 2019 |title=UK Parliament declares climate change emergency |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-48126677 |access-date=30 June 2019 }} ** {{cite web |ref={{harvid|BBC Science Focus Magazine, 3 February|2020}} |last=Rigby |first=Sara |date=3 February 2020 |title=Climate change: should we change the terminology? |website=BBC Science Focus Magazine |url=https://www.sciencefocus.com/news/climate-change-should-we-change-the-terminology/ |access-date=24 March 2020}} * ''[[Bulletin of the Atomic Scientists]]'' ** {{cite news |last1=Stover |first1=Dawn |title=The global warming 'hiatus' |url=https://thebulletin.org/2014/09/the-global-warming-hiatus/ |work=Bulletin of the Atomic Scientists |date=23 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711032006/https://thebulletin.org/2014/09/the-global-warming-hiatus/ |archive-date=11 July 2020 |url-status=live }} * ''[[Carbon Brief]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 4 Jan|2017}} |date=4 January 2017 |last=Yeo |first=Sophie |title=Clean energy: The challenge of achieving a 'just transition' for workers |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/clean-energy-the-challenge-of-achieving-a-just-transition-for-workers |access-date=18 May 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 15 January|2018}} |date=15 January 2018 |last1=McSweeney |first1=Robert M. |last2=Hausfather |first2=Zeke |title= Q&A: How do climate models work? |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-do-climate-models-work |access-date=2 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305004530/https://www.carbonbrief.org/qa-how-do-climate-models-work |archive-date=5 March 2019 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 19 April|2018}} |date =19 April 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Explainer: How 'Shared Socioeconomic Pathways' explore future climate change |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-how-shared-socioeconomic-pathways-explore-future-climate-change |access-date=20 July 2019 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 8 October|2018}} |date=8 October 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Analysis: Why the IPCC 1.5C report expanded the carbon budget |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-the-ipcc-1-5c-report-expanded-the-carbon-budget |access-date=28 July 2020|website=Carbon Brief}} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 7 January|2020}} |url=https://www.carbonbrief.org/media-reaction-australias-bushfires-and-climate-change |title=Media reaction: Australia's bushfires and climate change |last1=Dunne |first1=Daisy |last2=Gabbatiss |first2=Josh |last3=Mcsweeny |first3=Robert |date=7 January 2020 |website=Carbon Brief|access-date=11 January 2020}} * ''[[Deutsche Welle]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Deutsche Welle, 22 June|2019}} |last1=Ruiz |first1=Irene Banos |title=Climate Action: Can We Change the Climate From the Grassroots Up? |url=https://www.ecowatch.com/climate-action-grassroots-2638915946.html |access-date=23 June 2019 |agency=Deutsche Welle |publisher=Ecowatch |date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623124154/https://www.ecowatch.com/climate-action-grassroots-2638915946.html |archive-date=23 June 2019 |url-status=live }} * ''[[EPA]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2016}} |title=Myths vs. Facts: Denial of Petitions for Reconsideration of the Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases under Section 202(a) of the Clean Air Act |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=25 August 2016 |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/myths-vs-facts-denial-petitions-reconsideration-endangerment-and-cause-or-contribute |access-date=7 August 2017}} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2019}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |title=Global Greenhouse Gas Emissions Data |author=US EPA |date=13 September 2019 |access-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218125157/https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |archive-date=18 February 2020|url-status=live}} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2020}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/overview-greenhouse-gases |title=Overview of Greenhouse Gases |author=US EPA |date=15 September 2020 |access-date=15 September 2020 }} * ''[[EUobserver]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|EUobserver, 20 December|2009}} |date=20 December 2009 |title=Copenhagen failure 'disappointing', 'shameful' |website=euobserver.com |access-date=12 April 2019 |url=https://euobserver.com/environment/29181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412092312/https://euobserver.com/environment/29181 |archive-date=12 April 2019 |url-status=live}} * ''[[European Parliament]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|European Parliament, February|2020}} |date=February 2020 |first=M. |last=Ciucci |title=Renewable Energy |website=European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/70/renewable-energy |access-date=3 June 2020 }} * ''[[The Guardian]]''<!-- |issn=0261-3077 - not needed, nor location. The parameters for harvid should match the first two parameters used in harvnb for the short-cite in the text. --> ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 26 January|2015}} |last1=Nuccitelli |first1=Dana |date=26 January 2015 |title=Climate change could impact the poor much more than previously thought |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2015/jan/26/climate-change-could-impact-poor-much-more-than-previously-thought |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228200446/https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2015/jan/26/climate-change-could-impact-poor-much-more-than-previously-thought |archive-date=28 December 2016 |url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 19 March|2019}} |last=Carrington |first=Damian |date=19 March 2019 |title=School climate strikes: 1.4 million people took part, say campaigners |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/mar/19/school-climate-strikes-more-than-1-million-took-part-say-campaigners-greta-thunberg |access-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320122303/https://www.theguardian.com/environment/2019/mar/19/school-climate-strikes-more-than-1-million-took-part-say-campaigners-greta-thunberg |archive-date=20 March 2019|url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 17 May|2019}} |last=Carrington |first=Damian |date=17 May 2019 |title=Why the Guardian is changing the language it uses about the environment |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/17/why-the-guardian-is-changing-the-language-it-uses-about-the-environment |access-date=20 May 2019 }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 28 November|2019}} |url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/28/eu-parliament-declares-climate-emergency |title='Our house is on fire': EU parliament declares climate emergency |last=Rankin |first=Jennifer |date=28 November 2019 |work=The Guardian |access-date=28 November 2019 |issn=0261-3077}}Too risky ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 19 February|2020}} |last= Watts |first=Jonathan |date= 19 February 2020 |title=Oil and gas firms 'have had far worse climate impact than thought' |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/feb/19/oil-gas-industry-far-worse-climate-impact-than-thought-fossil-fuels-methane |newspaper=The Guardian }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 6 April|2020}} |last=Carrington |first=Damian |date=6 April 2020 |title=New renewable energy capacity hit record levels in 2019 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/06/new-renewable-energy-capacity-hit-record-levels-in-2019 |access-date=25 May 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 28 October|2020}} |date=28 October 2020 |last=McCurry |first=Justin |title=South Korea vows to go carbon neutral by 2050 to fight climate emergency |url=http://www.theguardian.com/world/2020/oct/28/south-korea-vows-to-go-carbon-neutral-by-2050-to-fight-climate-emergency |access-date=6 December 2020 |work=The Guardian}} * ''[[NASA]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|NASA, 28 May|2013}} |year=2013 |title=Arctic amplification |publisher=NASA |url=https://climate.nasa.gov/news/927/arctic-amplification |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054007/https://climate.nasa.gov/news/927/arctic-amplification/ |archive-date=31 July 2018 |url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|NASA, 12 September|2018}} |date=12 September 2018 |last=Carlowicz |first=Michael |publisher=NASA's Earth Observatory |title=Watery heatwave cooks the Gulf of Maine |url=https://climate.nasa.gov/news/2798/watery-heatwave-cooks-the-gulf-of-maine/ }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 5 December|2008}} |date=5 December 2008 |last=Conway |first=Erik M. |author-link=Erik M. Conway |title=What's in a Name? Global Warming vs. Climate Change |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809221926/http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |archive-date=9 August 2010 }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, Mitigation and Adaptation|2020}} |date=21 December 2020 |title=Responding to Climate Change |publisher=NASA |url=https://climate.nasa.gov/solutions/adaptation-mitigation/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104032553/https://climate.nasa.gov/solutions/adaptation-mitigation/ |archive-date=4 January 2021 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 16 June|2011}} |date=16 June 2011 |last1=Riebeek |first1=H. |title=The Carbon Cycle: Feature Articles: Effects of Changing the Carbon Cycle |url=http://www.earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/page5.php |publisher=Earth Observatory, part of the EOS Project Science Office located at NASA Goddard Space Flight Center |access-date=4 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206043139/http://earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/page5.php |archive-date=6 February 2013 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, Scientific Consensus|2020}} |date=21 December 2020 |title=Scientific Consensus: Earth's Climate is Warming |publisher=NASA |url=https://climate.nasa.gov/scientific-consensus/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104025718/https://climate.nasa.gov/scientific-consensus/ |archive-date=4 January 2021 |url-status=live }} ** {{cite web |date=January 2016 |last1=Shaftel |first1=Holly |title=What's in a name? Weather, global warming and climate change |website=NASA Climate Change: Vital Signs of the Planet |url=https://climate.nasa.gov/resources/global-warming |access-date=12 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928145703/https://climate.nasa.gov/resources/global-warming/ |archive-date=28 September 2018 |url-status=dead }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 7 July|2020}} |date=7 July 2020 |editor-last=Shaftel |editor-first=Holly |editor2-last=Jackson |editor2-first=Randal |editor3-last=Callery |editor3-first=Susan |editor4-last=Bailey |editor4-first=Daniel |title=Overview: Weather, Global Warming and Climate Change |url=https://climate.nasa.gov/resources/global-warming-vs-climate-change |access-date=14 July 2020 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet }} * ''[[National Conference of State Legislators]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Conference of State Legislators, 17 April|2020}} |date=17 April 2020 |title=State Renewable Portfolio Standards and Goals |website=National Conference of State Legislators |url=https://www.ncsl.org/research/energy/renewable-portfolio-standards.aspx |access-date=3 June 2020 }} * ''[[National Geographic]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Geographic, 13 August|2019}} |last=Welch |first=Craig |url=https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/08/arctic-permafrost-is-thawing-it-could-speed-up-climate-change-feature/ |title=Arctic permafrost is thawing fast. That affects us all. |date=13 August 2019 |website=National Geographic |access-date=25 August 2019 }} * ''[[National Science Digital Library]]'' ** {{cite web |first=James R. |last=Fleming |title=Climate Change and Anthropogenic Greenhouse Warming: A Selection of Key Articles, 1824–1995, with Interpretive Essays |website=National Science Digital Library Project Archive PALE:ClassicArticles |date=17 March 2008 |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |access-date=7 October 2019 }} * ''[[Natural Resources Defense Council]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Natural Resources Defense Council, 29 September|2017}} |date=29 September 2017 |title=What Is the Clean Power Plan? |website=Natural Resources Defense Council |url=https://www.nrdc.org/stories/how-clean-power-plan-works-and-why-it-matters |access-date=3 August 2020 }} * ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ** {{cite journal |last=Crucifix |first=Michel |date=2016 |title=Earth's narrow escape from a big freeze |journal=Nature |volume=529|issue=7585 |pages=162–163|issn=1476-4687 |doi=10.1038/529162a |pmid=26762453 |doi-access=free}} * ''[[The New York Times]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|The New York Times, 25 May|2015}} |title =Paris Can't Be Another Copenhagen |work =The New York Times |last =Rudd |first =Kevin |date =25 May 2015 |access-date =26 May 2015 |url =https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203110636/https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-date=3 February 2018 |url-status =live }} * ''[[NOAA]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|NOAA, 10 July|2011}} |date=10 July 2011 |author=NOAA |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |title=Polar Opposites: the Arctic and Antarctic |access-date=20 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222152103/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |archive-date=22 February 2019 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|NOAA, 17 June|2015}} |date=17 June 2015 |author=NOAA |url=https://www.climate.gov/news-features/climate-qa/whats-difference-between-global-warming-and-climate-change |title=What's the difference between global warming and climate change? |access-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101142233/https://www.climate.gov/news-features/climate-qa/whats-difference-between-global-warming-and-climate-change |archive-date=1 January 2021 |url-status=live }} ** {{cite web |first=Amara |last=Huddleston |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |website=NOAA Climate.gov |date=17 July 2019 |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |access-date=8 October 2019 }} * ''[[Our World in Data]]'' ** {{cite journal |date=15 January 2018 |last1=Ritchie |first1=Hannah |last2=Roser |first2=Max |title=Land Use |journal=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/land-use |access-date=1 December 2019 }} ** {{cite web |date=2019 |last1=Ritchie |first1=Hannah |title=Renewable Energy |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/renewable-energy |access-date=31 July 2020 }} ** {{cite web |date=18 September 2020 |ref={{harvid|Our World in Data, 18 September|2020}} |last1=Ritchie |first1=Hannah |title=Sector by sector: where do global greenhouse gas emissions come from? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/ghg-emissions-by-sector |access-date=28 October 2020 }} * [[Oxford Languages]] ** {{cite press release |ref={{harvid|Oxford Languages|2019}} |publisher=Oxford University Press |website=Oxford Languages |date=21 November 2019 |title=Word of the Year 2019 |url=https://languages.oup.com/word-of-the-year/2019/ |access-date=1 November 2021 }} * ''[[Pew Research Center]]'' ** {{cite web | ref= {{harvid|Pew|2020}} | author= Pew Research Center | date=16 October 2020 | title= Many globally are as concerned about climate change as about the spread of infectious diseases | url= https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/10/16/many-globally-are-as-concerned-about-climate-change-as-about-the-spread-of-infectious-diseases/ | access-date=19 August 2021 | url-status= live }} * ''[[Politico]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Politico, 11 December|2019}} |url=https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ |title=Europe's Green Deal plan unveiled |last1=Tamma |first1=Paola |last2=Schaart |first2=Eline |date=11 December 2019 |website=Politico |access-date=29 December 2019 |last3=Gurzu |first3=Anca}} * ''[[RIVM]]'' ** {{cite AV media |ref={{harvid|RIVM|2016}} |date=11 October 2016 |title=Documentary Sea Blind |medium=Dutch Television |language=nl |url=http://www.rivm.nl/en/Documents_and_publications/Common_and_Present/Newsmessages/2016/Documentary_Sea_Blind_on_Dutch_Television |access-date=26 February 2019 |publisher=RIVM: Netherlands National Institute for Public Health and the Environment |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817055817/https://www.rivm.nl/en/Documents_and_publications/Common_and_Present/Newsmessages/2016/Documentary_Sea_Blind_on_Dutch_Television |archive-date=17 August 2018 |url-status=live }} * ''[[Salon (website)|Salon]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Salon, 25 September|2019}} |first=Evelyn |last=Leopold |title=How leaders planned to avert climate catastrophe at the UN (while Trump hung out in the basement) |url=https://www.salon.com/2019/09/25/how-serious-people-planned-to-avert-climate-catastrophe-at-the-un-while-trump-hung-out-in-the-basement_partner/ |date=25 September 2019 |website=Salon |access-date=20 November 2019}} * ''[[ScienceBlogs]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Gleick, 7 January|2017}} |last1=Gleick |first1=Peter |title=Statements on Climate Change from Major Scientific Academies, Societies, and Associations (January 2017 update) |date=7 January 2017 |access-date=2 April 2020 |url=https://scienceblogs.com/significantfigures/index.php/2017/01/07/statements-on-climate-change-from-major-scientific-academies-societies-and-associations-january-2017-update |work=ScienceBlogs }} * ''[[Scientific American]]'' ** {{cite magazine |ref={{harvid|Scientific American, 29 April|2014}} |title=Indian Monsoons Are Becoming More Extreme |last=Ogburn |first=Stephanie Paige |date=29 April 2014 |url=https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ |magazine=Scientific American |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193126/https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ |archive-date=22 June 2018 |url-status=live }} * ''[[Smithsonian]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Smithsonian, 26 June|2016}} |url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/studying-climate-past-essential-preparing-todays-rapidly-changing-climate-180959595/ |title=Studying the Climate of the Past Is Essential for Preparing for Today's Rapidly Changing Climate |last=Wing|first=Scott L. |website=Smithsonian |access-date=8 November 2019 |date=29 June 2016}} * ''The Sustainability Consortium'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Sustainability Consortium, 13 September|2018}} |website=The Sustainability Consortium |date=13 September 2018 |url=https://www.sustainabilityconsortium.org/2018/09/one-fourth-of-global-forest-loss-permanent-deforestation-is-not-slowing-down/ |title=One-Fourth of Global Forest Loss Permanent: Deforestation Is Not Slowing Down |access-date=1 December 2019 }} * ''UN Environment'' ** {{cite web |ref={{harvid|UN Environment, 25 October|2018}} |title=Curbing environmentally unsafe, irregular and disorderly migration |website=UN Environment |date=25 October 2018 |url=http://www.unenvironment.org/pt-br/node/23761 |access-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418154922/https://www.unenvironment.org/pt-br/node/23761 |archive-date=18 April 2019 |url-status=live }} * ''[[UNFCCC]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What are United Nations Climate Change Conferences?"}} |title=What are United Nations Climate Change Conferences? |website=UNFCCC |access-date=12 May 2019 |url=https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512084017/https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-date=12 May 2019 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What is the United Nations Framework Convention on Climate Change?"}} |title=What is the United Nations Framework Convention on Climate Change? |website=UNFCCC |url=https://unfccc.int/process-and-meetings/the-convention/what-is-the-united-nations-framework-convention-on-climate-change }} * ''[[Union of Concerned Scientists]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Union of Concerned Scientists, 8 January|2017}} |date=8 January 2017 |title=Carbon Pricing 101 |website=Union of Concerned Scientists |url=https://www.ucsusa.org/resources/carbon-pricing-101 |access-date=15 May 2020 }} * ''[[USA Today]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|USA Today, 21 November|2019}} |title='Climate emergency' is Oxford Dictionary's word of the year |last=Rice|first=Doyle |date=21 November 2019 |website=USA Today |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2019/11/21/climate-emergency-oxford-dictionarys-word-year/4263945002/ |access-date=3 December 2019}} * ''[[Vice (website)|Vice]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Vice, 2 May|2019}} |website=Vice |last1=Segalov |first1=Michael |title=The UK Has Declared a Climate Emergency: What Now? |url=https://www.vice.com/en_uk/article/evyxyn/uk-climate-emergency-what-does-it-mean |access-date=30 June 2019 |date=2 May 2019 }} * ''[[The Verge]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Verge, 27 December|2019}} |title=2019 was the year of 'climate emergency' declarations |last=Calma |first=Justine |date=27 December 2019 |website=The Verge |url=https://www.theverge.com/2019/12/27/21038949/climate-change-2019-emergency-declaration |access-date=28 March 2020}} * ''[[Vox (website)|Vox]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Vox, 20 September|2019}} |last1=Roberts |first1=D. |date=20 September 2019 |title=Getting to 100% renewables requires cheap energy storage. But how cheap? |website=Vox |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/8/9/20767886/renewable-energy-storage-cost-electricity |access-date=28 May 2020 }} * ''World Health Organization'' ** {{cite web |ref={{harvid|WHO, Nov|2015}} |date=November 2015 |title=WHO calls for urgent action to protect health from climate change – Sign the call |website=World Health Organization |url=https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |access-date=2 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103002854/https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |url-status=live |archive-date=3 January 2021 }} * ''[[World Resources Institute]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|World Resources Institute, 31 March|2021}} |last1=Butler |first1=Rhett A. |title=Global forest loss increases in 2020 |url=https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/ |work=Mongabay |date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401022404/https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/ |archive-date=1 April 2021 |url-status=live }} ● ''Mongabay'' graphing WRI data from {{cite web |title=Forest Loss / How much tree cover is lost globally each year? |url=https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss |website=research.WRI.org |publisher=World Resources Institute — Global Forest Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310203850/https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss |archive-date=10 March 2021 |date=January 2021 |url-status=live}} ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 August|2019}} |date=8 August 2019 |last1=Levin |first1=Kelly |title=How Effective Is Land At Removing Carbon Pollution? The IPCC Weighs In |website=World Resources institute |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/how-effective-land-removing-carbon-pollution-ipcc-weighs |access-date=15 May 2020 }} ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 December|2019}} |date=8 December 2019 |first1=Frances |last1=Seymour |first2=David |last2=Gibbs |title=Forests in the IPCC Special Report on Land Use: 7 Things to Know |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/forests-ipcc-special-report-land-use-7-things-know/ |website=World Resources Institute }} * ''[[Yale]] Climate Connections'' ** {{cite web |ref={{harvid|Yale Climate Connections, 2 November|2010}} |title=Yale Researcher Anthony Leiserowitz on Studying, Communicating with American Public |date=2 November 2010 |last=Peach |first=Sara |publisher=Yale Climate Connections |access-date=30 July 2018 |url=https://www.yaleclimateconnections.org/2010/11/communicating-with-american-public |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207130823/https://www.yaleclimateconnections.org/2010/11/communicating-with-american-public/ |archive-date=7 February 2019 |url-status=live }} {{refend}} [[వర్గం:వాతావరణ మార్పు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] m50skxaieytrl06kv3z27pvn49ekuxy 0 300176 4941227 4918722 2026-08-21T20:18:09Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941227 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Greenhouse-effect-t2.svg|కుడి|thumb| సూర్యుని ద్వారా వెలువడే కాంతి శక్తిని (తెల్ల బాణాలు) చూపించే రేఖాచిత్రం. అది భూ ఉపరితలాన్ని వేడెక్కించగా, భూమి ఆ శక్తిని తిరిగి వేడి (నారింజ బాణాలు) గా విడుదల చేస్తుంది. ఇది వాతావరణాన్ని వేడెక్కిస్తుంది. మూడు గ్రీన్‌హౌస్ వాయు మోలిక్యూళ్ళు (నీరు, కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్) దీన్ని వేడిగా విడుదల చేస్తాయి ]] ఒక గ్రహంపై ఉన్న వాతావరణం వెలువరచే రేడియేషన్ కారణంగా గ్రహ ఉపరితలంపై పెరిగే ఉష్ణోగ్రత, ఈ వాతావరణం లేనప్పుడు పెరిగే ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎక్కువగా ఉంటే దాన్ని '''గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం''' అంటారు. గ్రహపు వాతావరణంలో రేడియేటివ్‌గా క్రియాశీలంగా ఉండే వాయువులు (అనగా [[గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు|గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు]] ) అన్ని దిశలలోనూ శక్తిని ప్రసరిస్తాయి. ఈ రేడియేషన్‌లో కొంత భాగం గ్రహ ఉపరితలం పైకి వచ్చి, దాన్ని వేడెక్కిస్తుంది. <ref> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8ntHWPMUgpMC&pg=PA107|title=The Earth's Biosphere: Evolution, Dynamics, and Change|last=Vaclav Smil|date=2003|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-69298-4|page=107}}</ref> క్రిందికి వచ్చే రేడియేషన్ యొక్క తీవ్రత - అనగా, గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం యొక్క బలం - వాతావరణ ఉష్ణోగ్రతపైన, వాతావరణంలో ఉన్న గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భూమిపై సహజంగా ఉన్న గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం, జీవం విలసిల్లడానికి కీలకమైనది. ప్రారంభంలో జీవం సముద్రం నుండి భూమిపైకి వెళ్ళడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ప్రధానంగా శిలాజ ఇంధనాలను మండించడం, అడవులను నిర్మూలించడం వంటి మానవ కార్యకలాపాల వలన గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం వేగం పుంజుకుంది. ఇవి [[గ్లోబల్ వార్మింగ్|గ్లోబల్ వార్మింగుకు]] కారణమయ్యాయి. [[శుక్రుడు|శుక్ర]] గ్రహం అడ్డూ ఆపూ లేని నిర్నిరోధ గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి (రన్‌అవే గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం) లోనైంది. దీని ఫలితంగా అక్కడి వాతావరణంలో 96% [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]] ఉంటుంది. ఉపరితల వాతావరణ పీడనం, 90 బార్‌లు (నీటిలో 900 మీ. లోతున ఉన్నంత) ఉంటుంది. ఒకప్పుడు శుక్రగ్రహంపై నీటి మహాసముద్రాలు ఉండి ఉండవచ్చు. కాని సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత {{Convert|735|K|C F|abbr=on}} కి పెరగడంతో అవి ఆవిరైపోయి ఉంటాయి. <ref>{{Cite journal|last=Hashimoto, G. L.|last2=Roos-Serote, M.|last3=Sugita, S.|last4=Gilmore, M. S.|last5=Kamp, L. W.|last6=Carlson, R. W.|last7=Baines, K. H.|date=2008|title=Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data|url=https://semanticscholar.org/paper/e251f805ea0cc28680788f0dc865acde415cda38|journal=[[Journal of Geophysical Research: Planets]]|volume=113|issue=E9|pages=E00B24|bibcode=2008JGRE..113.0B24H|doi=10.1029/2008JE003134}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|author=David Shiga|url=https://www.newscientist.com/article/dn12769-did-venuss-ancient-oceans-incubate-life.html|title=Did Venus's ancient oceans incubate life?|work=New Scientist|date=10 October 2007}}</ref> <ref name="Jakosky">{{Cite book|title=The New Solar System|url=https://archive.org/details/newsolarsystem0000unse_z6a8|last=Jakosky|first=Bruce M.|date=1999|publisher=Sky Publishing|isbn=978-0-933346-86-4|editor-last=Beatty|editor-first=J. Kelly|edition=4th|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/newsolarsystem0000unse_z6a8/page/175 175]–200|chapter=Atmospheres of the Terrestrial Planets|oclc=39464951|editor-last2=Petersen|editor-first2=Carolyn Collins|editor-last3=Chaikin|editor-first3=Andrew}}</ref> == చరిత్ర == గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం భావనను 1824 లో, ఈ పేరుతో కాకపోయినా, [[జోసెఫ్ ఫోరియర్]] ప్రతిపాదించాడు. <ref>{{Cite journal|last=Fourier|first=J.|date=1824|title=Remarques Generales sur les Temperatures Du Globe Terrestre et des Espaces Planetaires|url=https://books.google.com/?id=1Jg5AAAAcAAJ&pg=PA136|journal=Annales de Chimie et de Physique|language=fr|volume=27|pages=136–167}}</ref> 1827, 1838 లలో క్లాడ్ పౌలెట్ ఈ వాదనను, దానికి సాక్ష్యాలనూ మరింత బలపరిచాడు. వివిధ వాయువులు, ఆవిరులూ ప్రదర్శించే పరారుణ శోషణను, ఉద్గారాలను జాన్ టిండాల్ మొట్ట మొదటగా కొలిచాడు. 1859 లో, ఈ ప్రభావం వాతావరణంలోని చాలా తక్కువ భాగం కారణంగా ఇది జరుగుతోందని, ప్రధాన వాయువులు దీనిపై ఏ ప్రభావమూ చూపడం లేదనీ, ఎక్కువగా నీటి ఆవిరి దీనికి కారణ భూతమౌతోందనీ అతడు చూపించాడు. అయితే, కొద్ది శాతంలో ఉన్న హైడ్రోకార్బన్లు, కార్బన్ డయాక్సైడ్‌లు గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. <ref>John Tyndall, ''[[iarchive:heatconsideredas00tynduoft|Heat considered as a Mode of Motion]]'' (500 pages; year 1863, 1873)</ref> వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ పరిమాణం రెట్టింపైతే, గ్లోబల్ వార్మింగ్ ఎంత పెరుగుతుందనే విషయమై మొట్టమొదటిగా 1896 లో స్వాంటే అర్హేనియస్ పరిమాణంతో సహా అంచనా వేసాడు. అయితే, "గ్రీన్‌హౌస్" అనే పదాన్ని ఈ శాస్త్రవేత్తలలో ఎవరూ వాడలేదు. ఈ పదాన్ని మొట్టమొదటగా వాడింది, 1901 లో నీల్స్ గుస్టాఫ్ ఎక్‌హోల్మ్. <ref>{{Cite journal|last=Ekholm N|year=1901|title=On The Variations Of The Climate Of The Geological And Historical Past And Their Causes|journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=27|pages=1–62|bibcode=1901QJRMS..27....1E|doi=10.1002/qj.49702711702}}</ref> == వివరణ == [[దస్త్రం:Solar_spectrum_en.svg|thumb| భూమి వాతావరణం పైభాగాన, సముద్ర మట్టం వద్దా సూర్య కాంతి సౌర వికిరణ స్పెక్ట్రం ]] భూమి సూర్యుడి నుండి [[అతినీలలోహిత వికిరణాలు|అతినీలలోహిత]], [[కాంతి|కనిపించే]], [[పరారుణ వికిరణాలు|పరారుణ]] వికిరణాల రూపంలో శక్తిని పొందుతుంది. వచ్చే సౌరశక్తిలో 26% వాతావరణం, మేఘాల ద్వారా తిరిగి అంతరిక్షంలోకి ప్రతిబింబిస్తుంది. 19% సూర్యరశ్మిని వాతావరణం, మేఘాలూ శోషిస్తాయి (పీల్చుకుంటాయి). మిగిలిన శక్తిలో చాలామొత్తాన్ని భూ ఉపరితలం గ్రహిస్తుంది. భూ ఉపరితలం సూర్యుడి కంటే చల్లగా ఉన్నందున, ఇది పీల్చుకున్న తరంగదైర్ఘ్యాల కంటే [[పరారుణ వికిరణాలు|పొడవుగా ఉండే తరంగదైర్ఘ్యాల]] వద్ద ప్రసరిస్తుంది. ఈ థర్మల్ రేడియేషన్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని వాతావరణం గ్రహించి వేడెక్కుతుంది. ఉపరితలం నుండి సెన్సిబుల్, లేటెంట్ ఉష్ణాలను కూడా వాతావరణం గ్రహించి వేడెక్కుతుంది. వాతావరణం, ఈ శక్తిని పైకి, క్రిందికీ కూడా ప్రసరిస్తుంది; క్రిందికి ప్రసరించే భాగాన్ని భూ ఉపరితలం గ్రహిస్తుంది. వాతావరణం ఈ ఉష్ణాన్ని ప్రసరించకపోతే ఉండేదాని కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతకు ఇది దారితీస్తుంది. సూర్యుడి నుండి భూమి ఎంత దూరంలో ఉందో, అంతే దూరంలో ఉన్న ఒక ఆదర్శ ఉష్ణ వాహక బ్లాక్‌బాడీ ఉష్ణోగ్రత {{Convert|5.3|C}} ఉంటుంది. అయితే, తనలోకి వచ్చే సూర్యరశ్మిలో భూమి 30 శాతాన్ని వెనక్కి <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html|title=NASA Earth Fact Sheet|publisher=Nssdc.gsfc.nasa.gov|accessdate=2010-10-15|archive-date=2013-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="harvard">{{Cite book|title=Introduction to Atmospheric Chemistry|last=Jacob|first=Daniel J.|publisher=Princeton University Press|year=1999|isbn=978-1400841547|chapter=7. The Greenhouse Effect|chapter-url=http://acmg.seas.harvard.edu/people/faculty/djj/book/bookchap7.html|access-date=2020-03-25|archive-date=2010-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101003035132/http://acmg.seas.harvard.edu/people/faculty/djj/book/bookchap7.html|url-status=dead}}</ref> ప్రతిబింబిస్తుంది కాబట్టి, ఈ గ్రహపు ఉష్ణోగ్రత (అదే మొత్తంలో రేడియేషన్‌ను విడుదల చేసే బ్లాక్‌బాడీ యొక్క ఉష్ణోగ్రత), వాతావరణం లేనట్లైతే, సుమారు {{Convert|-18|C}} ఉండాలి. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/|title=Solar Radiation and the Earth's Energy Balance|publisher=Eesc.columbia.edu|accessdate=2010-10-15}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="IPCC4_ch01">[http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf Intergovernmental Panel on Climate Change Fourth Assessment Report. Chapter 1: Historical overview of climate change science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126204443/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |date=2018-11-26 }} page 97</ref> కానీ భూమి వాస్తవ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సుమారు {{Convert|14|C}} ఉంటుంది. <ref>The elusive "absolute surface air temperature," see [http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html GISS discussion]</ref> వాతావరణం లోని గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావమే ఈ వ్యత్యాసానికి కారణం. == గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు == భూమిపై గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావాన్ని కలిగించే వాయువులు, అవి కలిగించే ప్రభావపు శాతం ప్రకారం: <ref name="kiehl197">{{Cite journal|last=Kiehl|first=J.T.|last2=Trenberth|first2=Kevin E.|date=February 1997|title=Earth's Annual Global Mean Energy Budget|url=http://www.atmo.arizona.edu/students/courselinks/spring04/atmo451b/pdf/RadiationBudget.pdf|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|volume=78|issue=2|pages=197–208|bibcode=1997BAMS...78..197K|citeseerx=10.1.1.168.831|doi=10.1175/1520-0477(1997)078<0197:EAGMEB>2.0.CO;2|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330013311/http://www.atmo.arizona.edu/students/courselinks/spring04/atmo451b/pdf/RadiationBudget.pdf <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-03-30|access-date=2006-05-01}}</ref> [[దస్త్రం:CO2_H2O_absorption_atmospheric_gases_unique_pattern_energy_wavelengths_of_energy_transparent_to_others.png|thumb| వాతావరణ వాయువులు కొన్ని తరంగదైర్ఘ్యాల్లోని శక్తిని మాత్రమే గ్రహిస్తాయి. మిగతావాటికి పారదర్శకంగా ఉంటాయి. నీటి ఆవిరి (పై చిత్రంలో నీలం రంగులో ఉన్న శిఖరాలు), కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ల (గులాబీ రంగు శిఖరాలు) శోషణ కొన్ని తరంగదైర్ఘ్యాలలో అతివ్యాప్తి చెందుతాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ నీటి ఆవిరి లాగా బలమైన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు కాదు. కాని దీర్ఘ తరంగదైర్ఘ్యాల వద్ద (12–15 మైక్రోమీటర్లు) ఇది నీటిఆవిరి కంటే ఎక్కువగా శక్తిని గ్రహించి, ఉపరితలం నుండి వెలువడే వేడి అంతరిక్షంలోకి తప్పించుకు పోయే దారిని పాక్షికంగా మూసేస్తుంది. (బొమ్మ: నాసా, రాబర్ట్ రోహ్డే) <ref name="NASA climate forcings">{{వెబ్ మూలము|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/EnergyBalance/page7.php|title=NASA: Climate Forcings and Global Warming|date=January 14, 2009}}</ref> ]] * నీటి ఆవిరి, 36-70% * [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]], 9–26% * [[మీథేన్]], 4–9% * [[ఓజోన్]], 3–7% ప్రతి వాయువుకు ఒక నిర్దుష్టంగా ఒక శాతాన్ని కేటాయించడం సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే వాయువుల శోషణ, ఉద్గార బ్యాండ్లు ఒకదానిపై ఒకటి అతివ్యాప్తి (ఓవర్‌ల్యాప్) చెందుతాయి (అందుకే పైన ఇచ్చిన పరిధులు). మేఘాలు పరారుణ వికిరణాన్ని గ్రహిస్తాయి, విడుదల చేస్తాయి. తద్వారా వాతావరణపు రేడియేటివ్ లక్షణాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. <ref name="kiehl197"/> == శీతోష్ణస్థితి మార్పులో పాత్ర == [[దస్త్రం:Mauna_Loa_CO2_monthly_mean_concentration.svg|thumb| మౌనా లోవా అబ్జర్వేటరీ వద్ద కొలిచిన వాతావరణ CO ₂ సాంద్రతల యొక్క కీలింగ్ కర్వ్ . ]] మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావాన్ని బలోపేతం చేయడాన్ని వర్ధిత (లేదా ఆంత్రోపోజెనిక్ ) గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం అంటారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.science.org.au/nova/016/016glo.htm|title=Enhanced greenhouse effect — Glossary|work=Nova|publisher=Australian Academy of Scihuman impact on the environment|date=2006}}</ref> మానవ కార్యకలాపాల నుండి రేడియేటివ్ వత్తిడిలో ఈ పెరుగుదల ప్రధానంగా వాతావరణ కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్థాయిలు పెరగడానికి కారణమని చెప్పవచ్చు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Enhanced_Greenhouse_Effect.html|title=Enhanced Greenhouse Effect|publisher=Ace.mmu.ac.uk|access-date=2020-03-25|archive-date=2010-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024121935/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/global_warming/Older/Enhanced_Greenhouse_Effect.html|url-status=dead}}</ref> వాతావరణ మార్పులపై ఇంటర్‌గవర్నమెంటల్ ప్యానెల్ వారి 2014 నివేదిక ప్రకారం, "కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్, నైట్రస్ ఆక్సైడ్ ల వాతావరణ సాంద్రతలు గత 8,00,000 సంవత్సరాలలో ఎన్నడూ లేనంత స్థాయిలో ఉన్నాయి. ఇతర మానవజనిత ప్రభావాలతో సహా వాటి ప్రభావాలు వాతావరణ వ్యవస్థ అంతటా కనిపిస్తున్నాయి. 20 వ శతాబ్దపు మధ్యకాలం నుండి గమనించిన తాపనానికి ప్రధాన కారణం ఇదే అయి ఉండే అవాఅకాశం చాలా హెచ్చుగా ఉంది " <ref>{{వెబ్ మూలము|work=IPCC Fifth Assessment Report|url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_SPM.pdf|title=Synthesis Report: Summary for Policymakers}}</ref> కార్బన్ డయాక్సైడ్ ప్రధానంగా శిలాజ ఇంధనాలను మండించడం వలన ఉత్పత్తి అవుతుంది. సిమెంటు ఉత్పత్తి లోను, ఉష్ణమండల అరణ్యాలను కొట్టెయ్యడం వలన కూడా ఇది ఉత్పత్తి అవుతుంది.<ref name="IPCC deforestation">IPCC [http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf Fourth Assessment Report, Working Group I Report "The Physical Science Basis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315005004/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf |date=2011-03-15 }} Chapter 7</ref> మౌనా లోవా అబ్సర్వేటరీలో చేసిన అధ్యయనాల ప్రకారం 1960 లో 313 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ గా ఉన్న కార్బన్ డయాక్సైడ్ (పిపిఎమ్), 2013 మే 9 నాటికి 400 పిపిఎమ్ స్థాయిని దాటింది. దహన క్రియలో ఉద్భవించే కార్బన్ డయాక్సైడ్ ప్రపంచవ్యాప్త శీతోష్ణస్థితిపై చూపే ప్రభావాన్ని కాలెండర్ ప్రభావం అని కూడా అంటారు. [[కార్బన్ డయాక్సైడ్|ఐస్ కోర్ డేటా]] ప్రకారం, గత 8,00,000 సంవత్సరాల్లో, <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5314592.stm|title=Deep ice tells long climate story|date=2006-09-04|work=BBC News|access-date=2010-05-04}}</ref> కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్థాయి 180 పిపిఎమ్ కంటే తక్కువ నుండి పారిశ్రామిక పూర్వం ఉన్న 270 పిపిఎమ్ వరకు మారుతూ ఉండేదని తెలుస్తోంది. <ref>{{Cite journal|last=Hileman B|date=2005-11-28|title=Ice Core Record Extended|url=http://pubs.acs.org/cen/news/83/i48/8348notw1.html|journal=Chemical & Engineering News|volume=83|issue=48|page=7|doi=10.1021/cen-v083n048.p007}}</ref> కార్బన్ డయాక్సైడ్ గాఢత లోని హెచ్చుతగ్గులే శీతోష్ణస్థితిలో మార్పులను కలగజేసే మౌలిక కారణమని పాలియోక్లైమాటాలజిస్టులు భావిస్తారు. <ref name="Bowen (2005), Thin Ice">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HGIcabCZHVUC|title=Thin Ice: Unlocking the Secrets of Climate in the World's Highest Mountains|last=Bowen|first=Mark|publisher=Owl Books|year=2006|isbn=978-1429932707}}</ref> <ref>[http://www.ncdc.noaa.gov/paleo/globalwarming/temperature-change.html Temperature change and carbon dioxide change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118144841/https://www.ncdc.noaa.gov/paleo/globalwarming/temperature-change.html |date=2017-01-18 }}, U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration</ref> == నిజమైన గ్రీన్‌హౌస్‌లు == [[దస్త్రం:RHSGlasshouse.JPG|thumb| RHS విస్లీలో ఒక ఆధునిక [[గ్రీన్‌హౌస్]] ]] ఎండలో వేడెక్కే గ్రీన్‌హౌస్ పేరిట దీనికి "గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం" అనే పేరు పెట్టారు. అయితే, గ్రీన్‌హౌస్ వేడెక్కేది "గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం" వలన కాదు. <ref> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L4jtv2mX0iQC&pg=PA57|title=Favorite demonstrations for college science: an NSTA Press journals collection|last=Brian Shmaefsky|date=2004|publisher=NSTA Press|isbn=978-0-87355-242-4|edition=|page=57}}</ref> "గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం" అనేది వాస్తవానికి సరైన పేరు కాదు. ఎందుకంటే సాధారణంగా గ్రీన్‌హౌస్, ఉష్ణసంవహనం (కన్వెక్షన్) తగ్గడం వల్ల వేడెక్కుతుంది. <ref name="OortPeixoto">{{Cite book|title=Physics of climate|last=Oort, Abraham H.|last2=Peixoto, José Pinto|date=1992|publisher=American Institute of Physics|isbn=978-0-88318-711-1|location=New York|quote=...the name water vapor-greenhouse effect is actually a misnomer since heating in the usual greenhouse is due to the reduction of convection}}</ref> "గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం" రేడియేటివ్ బదిలీ ద్వారా వేడి గ్రహాన్ని వీడిపోకుండా నిరోధించి వేడెక్కిస్తుంది. సూర్యరశ్మిని తనగుండా పోనిచ్చే గాజు లేదా ప్లాస్టిక్ వంటి పదార్థంతో గ్రీన్‌హౌస్ ను నిర్మిస్తారు. సూర్యకాంతి బయటి మాదిరిగానే భూమిని, ఈ గ్రీన్‌హౌస్ లోపలి వస్తువులనూ వేడెక్కిస్తుంది. ఇవి అందులోని గాలిని వేడెక్కిస్తాయి. బయటైతే, ఉపరితలానికి దగ్గరగా ఉన్న గాలి వేడెక్కి పైకి లేచి, చల్లటి గాలితో కలుస్తుంది. తద్వారా ఉష్ణోగ్రత లోపలి కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. గ్రీన్‌హౌస్ లోపల, గాలి అక్కడే ఉంటుంది కాబట్టి, వేడెక్కుతూ ఉంటుంది. గ్రీన్‌హౌస్ పైకప్పు దగ్గర ఒక చిన్న కిటికీని తెరిస్తే, ఉష్ణోగ్రత గణనీయంగా పడిపోవడం చూడవచ్చు. "గ్రీన్‌హౌస్" పైకప్పుగా [[రాతి ఉప్పు]]ను ఉంచితే (ఇది పరారుణానికి పారదర్శకంగా ఉంటుంది) గాజు పైకప్పుతో సమానమైన స్థాయిలో గ్రీన్‌హౌస్ వేడెక్కడాన్ని ప్రయోగాత్మకంగా గమనించారు (R.W వుడ్, 1909). <ref name="wood1909">{{Cite journal|last=Wood, R.W.|date=1909|title=Note on the Theory of the Greenhouse|url=http://www.wmconnolley.org.uk/sci/wood_rw.1909.html|journal=Philosophical Magazine|volume=17|issue=98|pages=319–320|doi=10.1080/14786440208636602|quote=When exposed to sunlight the temperature rose gradually to 65&nbsp;°C., the enclosure covered with the salt plate keeping a little ahead of the other because it transmitted the longer waves from the Sun, which were stopped by the glass. In order to eliminate this action the sunlight was first passed through a glass plate." "it is clear that the rock-salt plate is capable of transmitting practically all of it, while the glass plate stops it entirely. This shows us that the loss of temperature of the ground by radiation is very small in comparison to the loss by convection, in other words that we gain very little from the circumstance that the radiation is trapped.}}</ref> అందువల్ల గ్రీన్‌హౌస్‌లు ప్రధానంగా ఉష్ణసంవహనం వలన వేడి కోల్పోవడాన్ని నివారించడం ద్వారా పనిచేస్తాయి. <ref name="Schroeder"> {{Cite book|title=An introduction to thermal physics|url=https://archive.org/details/introductiontoth0000schr_k1f1|last=Schroeder, Daniel V.|date=2000|publisher=[[Addison-Wesley]]|isbn=978-0-321-27779-4|pages=[https://archive.org/details/introductiontoth0000schr_k1f1/page/305 305]–7|quote=... this mechanism is called the ''greenhouse effect'', even though most greenhouses depend primarily on a different mechanism (namely, limiting convective cooling).}} </ref> కృత్రిమంగా వేడిచేసే గ్రీన్‌హౌస్‌ల సంగతి వేరే: వాటిని వేడి చేసేందుకు అంతర్గతంగా ఏర్పాటు ఉంటుంది. వాటిని వేడిగా ఉంచాలంటే, రేడియేటివ్ శీతలీకరణ ద్వారా వేడి బయటకు పోవడాన్ని తగ్గించడం అవసరం. తగినంత గ్లేజింగ్ వాడడం ద్వారా ఇది చేయవచ్చు. <ref>{{Cite journal|last=Kurpaska|first=Sławomir|date=2014|title=Energy effects during using the glass with different properties in a heated greenhouse|url=http://uwm.edu.pl/wnt/technicalsc/tech_17_4/b04.pdf|journal=Technical Sciences|volume=17|issue=4|pages=351–360}}</ref> == సంబంధిత ప్రభావాలు == === వ్యతిరేక గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం === వ్యతిరేక గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి సమానమైన, సౌష్టవమైన విధానం: గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంలో, వాతావరణం రేడియేషన్ను లోపలికి అనుమతిస్తూనే, ఉష్ణ వికిరణాన్ని బయటకు పోనీయకుండా ఉంచుతుంది. తద్వారా గ్రహ ఉపరితలం వేడెక్కుతుంది. వ్యతిరేక గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంలో, ఉష్ణ వికిరణాన్ని బయటకు పోనిస్తుంది, కానీ రేడియేషన్‌ను లోపలికి రానీయదు. దీని వలన ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుంది. [[శని గ్రహం|శని గ్రహ]] చంద్రుడు టైటాన్ పై ఇటువంటి ప్రభావం ఉందని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1762&mode=thread&order=0&thold=0|title=Titan: Greenhouse and Anti-greenhouse|work=Astrobiology Magazine – earth science – evolution distribution Origin of life universe – life beyond :: Astrobiology is study of earth|access-date=2010-10-15}}</ref> === అడ్డూ ఆపూ లేని నిర్నిరోధ గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం === సానుకూల స్పందనల కారణంగా అన్ని గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులన్నీ వాతావరణంలోకి ఆవిరైపోతే, అడ్డూ ఆపూ లేని నిర్నిరోధ గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం (రన్‌అవే గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం) ఏర్పడుతుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్, నీటి ఆవిరితో కూడిన నిర్నిరోధ గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం చాలా కాలం క్రితం శుక్రుడిపై సంభవించిందని పరికల్పన చేసారు. <ref>{{Cite journal|last=Rasool|first=I.|last2=De Bergh|first2=C.|date=June 1970|title=The Runaway Greenhouse and the Accumulation of CO₂ in the Venus Atmosphere|url=http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1970/1970_Rasool_DeBergh.pdf|journal=Nature|volume=226|issue=5250|pages=1037–9|bibcode=1970Natur.226.1037R|doi=10.1038/2261037a0|pmid=16057644|archive-url=https://web.archive.org/web/20111021110413/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1970/1970_Rasool_DeBergh.pdf|archive-date=2011-10-21}}</ref> t == భూమి కాకుండా ఇతర వస్తువులు == శుక్ర గ్రహంపై 'గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం' అనేక కారణాల వల్ల చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది: # ఇది భూమి కంటే సూర్యుడికి 30% దగ్గరగా ఉంటుంది. # దీని దట్టమైన వాతావరణంలో ప్రధానంగా కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉంటుంది. <ref>{{Cite journal|last=McKay|first=C.|last2=Pollack|first2=J.|last3=Courtin|first3=R.|year=1991|title=The greenhouse and antigreenhouse effects on Titan|url=https://archive.org/details/sim_science_1991-09-06_253_5024/page/1118|journal=Science|volume=253|issue=5024|pages=1118–21|bibcode=1991Sci...253.1118M|doi=10.1126/science.11538492|pmid=11538492}}</ref> "శుక్ర గ్రహం గతంలో నిర్నిరోధ గ్రీన్‌హౌస్‌ ప్రభావానికి లోనైంది. సుమారు 200 కోట్ల సంవత్సరాలలో భూమి కూడా దీనికి లోనౌతుందని మేము భావిస్తున్నాము". <ref>{{Cite journal|last=Goldblatt|first=Colin|last2=Watson|first2=Andrew J.|date=2012|title=The Runaway Greenhouse: Implications for Future Climate Change, Geoengineering and Planetary Atmospheres|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=370|issue=1974|pages=4197–4216|arxiv=1201.1593|bibcode=2012RSPTA.370.4197G|doi=10.1098/rsta.2012.0004|jstor=41582871|pmid=22869797}}</ref> టైటాన్‌పై గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం, వ్యతిరేక గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం రెండూ ఉన్నాయి. వాతావరణంలో [[నత్రజని|N₂]], [[మీథేన్|CH₄]], [[హైడ్రోజన్|H₂]] వాయువులు గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి దోహదం చేస్తాయి. ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతను 21K పెంచుతుంది. అధిక ఎత్తుల్లోఉండే పొగమంచు సౌర వికిరణాన్ని శోషిస్తుంది, గ్రహం నుండి వెలువడే వేడిని బయటికి పోనిస్తుంది. దీంతో వ్యతిరేక గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం ఏర్పడి సుమారు 9K ఉష్ణోగ్రత తగ్గుదలకు దోహదం చేస్తుంది. ఈ రెండింటి నికర ప్రభావం 21K- 9K = 12K వేడెక్కడం. కాబట్టి, గీన్‌హౌస్ ప్రభావం వలన, టైటాన్‌లో వాతావరణం లేకపోయినట్లైతే ఎంత వేడెక్కేదో దాని కంటే 12 K వేడిగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite journal|last=McKay|first=C. P.|last2=Pollack|first2=J. B.|last3=Courtin|first3=R.|date=1991-09-06|title=The greenhouse and antigreenhouse effects on Titan|url=https://archive.org/details/sim_science_1991-09-06_253_5024/page/1118|journal=Science|language=en|volume=253|issue=5024|pages=1118–1121|bibcode=1991Sci...253.1118M|doi=10.1126/science.11538492|issn=0036-8075|pmid=11538492}}</ref><ref>{{Cite journal |last=McKay |first=C. P. |last2=Pollack |first2=J. B. |last3=Courtin |first3=R. |date=1991-09-06 |title=The greenhouse and antigreenhouse effects on Titan |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11538492/ |journal=Science (New York, N.Y.) |volume=253 |pages=1118–1121 |doi=10.1126/science.11538492 |issn=0036-8075 |pmid=11538492}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == [[ఓజోన్ క్షీణత]] == మూలాలు == {{Reflist|30em|refs=<ref name="ipccar5wg1annex3">{{cite web|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_AnnexIII_FINAL.pdf|title=Annex III Glossary|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|accessdate=10 October 2019}}</ref> <ref name="ipcc-AR4WG1">A concise description of the greenhouse effect is given in the ''Intergovernmental Panel on Climate Change Fourth Assessment Report,'' "What is the Greenhouse Effect?" [https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-1-3.html FAQ 1.3 – AR4 WGI Chapter 1: Historical Overview of Climate Change Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805034123/https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-1-3.html |date=2019-08-05 }}, IIPCC Fourth Assessment Report, Chapter 1, page 115: "To balance the absorbed incoming [solar] energy, the Earth must, on average, radiate the same amount of energy back to space. Because the Earth is much colder than the Sun, it radiates at much longer wavelengths, primarily in the infrared part of the spectrum (see Figure 1). Much of this thermal radiation emitted by the land and ocean is absorbed by the atmosphere, including clouds, and reradiated back to Earth. This is called the greenhouse effect."<br />{{cite book |first=Stephen H. |last=Schneider |chapter=Global Climate Change in the Human Perspective |title=Geosphere-biosphere Interactions and Climate |editor-first=Lennart O. |editor-last=Bengtsson |editor2-first=Claus U. |editor2-last=Hammer |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |isbn=978-0-521-78238-8 |pages=90–91 |chapterurl=https://books.google.com/books?id=MsASkmCPDpcC&pg=PA90 }}<br />{{cite book |editor-first=E. |editor-last=Claussen |editor2-first=V.A. |editor2-last=Cochran |editor3-first=D.P. |editor3-last=Davis |title=Climate Change: Science, Strategies, & Solutions |publisher=University of Michigan |year=2001 |page=373 |isbn=978-9004120242 |chapter=Global Climate Data |chapterurl=https://books.google.com/books?id=g85OJ76ufJoC&pg=PA373}}<br />{{cite book |first=A. |last=Allaby |first2=M. |last2=Allaby |title=A Dictionary of Earth Sciences |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-280079-4 |page=[https://archive.org/details/dictionaryofeart00alla/page/244 244] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/dictionaryofeart00alla/page/244 }}</ref> <ref name=anrev> {{cite journal | journal = Annual Review of Energy and the Environment | title = Water Vapor Feedback and Global Warming |first=Isaac M. |last=Held |first2=Brian J. |last2=Soden | volume = 25 | pages = 441–475 | doi = 10.1146/annurev.energy.25.1.441 | date = November 2000 | citeseerx = 10.1.1.22.9397 }}</ref>}} [[వర్గం:వాతావరణ మార్పు]] lygbeg79whjsy27ya2r2xi6yasq98g2 2 306731 4941344 4935283 2026-08-22T04:20:36Z CommonsDelinker 608 LCO_CERTIFICATE-MIB_LCO-DAS_NEW-REQUEST_30012026_181847.pdfను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: ([[:c:Commons:Deletion requests/File:LCO CERTIFICATE-MIB LCO-DAS NEW-REQUEST 30012026 181847.pdf|]]). 4941344 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=E69NEWS|logo=|type=తెలుగు డిజిటల్ వార్తా వేదిక|founder=రాయపర్తి భానుప్రసాద్|foundation=2020|headquarters=హైదరాబాద్, తెలంగాణ, భారతదేశం|language=తెలుగు|area_served=తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్|website=https://e69news.com/}}<gallery> దస్త్రం:RAYAPARTHI BHANUPRASAD.jpg|rayaparthi bhanuprasad </gallery>'''E69NEWS''' భారతదేశానికి చెందిన తెలుగు డిజిటల్ వార్తా వేదిక. ఈ సంస్థ తెలుగు భాషలో ప్రాంతీయ, రాష్ట్ర, జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ వార్తలను ప్రచురిస్తుంది. E69NEWS తన వెబ్‌సైట్‌లో తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు రాజకీయాలు, క్రీడలు, సినిమా, ఆరోగ్యం, విజ్ఞానం మరియు ఇతర అంశాలకు సంబంధించిన వార్తలను అందిస్తున్నట్లు పేర్కొంది.<ref>{{cite web|title=About Us – E69NEWS|url=https://e69news.com/about-us/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}</ref> == చరిత్ర == E69NEWS కార్యకలాపాలు 2020లో ప్రారంభమైనట్లు సంస్థకు సంబంధించిన సమాచారం పేర్కొంటుంది. E69NEWS పేరుతో ట్రేడ్‌మార్క్ దరఖాస్తు 2 మార్చి 2020న దాఖలైనట్లు అందుబాటులో ఉన్న ట్రేడ్‌మార్క్ రికార్డులో నమోదైంది. ఆ రికార్డులో రాయపర్తి భానుప్రసాద్, E69 Enterprises యొక్క ఏకైక యజమానిగా పేర్కొనబడ్డారు. ట్రేడ్‌మార్క్ Class 38 కింద నమోదై ఉండగా, సేవల వివరణలో television broadcasting information అని పేర్కొనబడింది.<ref>{{cite web|title=E69NEWS – Trademark 4459930|url=https://www.indiafilings.com/search/e69news-tm-4459930|access-date=14 August 2026|website=IndiaFilings}}</ref> ప్రారంభ దశలో E69NEWS ఆన్‌లైన్ వార్తా వేదికగా కార్యకలాపాలు నిర్వహించింది. అనంతరం వెబ్‌సైట్‌తో పాటు డిజిటల్ వీడియో కంటెంట్‌ను కూడా అందించడం ప్రారంభించింది. == వార్తా కంటెంట్ == E69NEWS వెబ్‌సైట్‌లో వివిధ విభాగాలకు సంబంధించిన వార్తా కథనాలు ప్రచురించబడుతున్నాయి. వాటిలో: * తెలంగాణ ప్రాంతీయ వార్తలు * హైదరాబాద్ నగర వార్తలు * ఆంధ్రప్రదేశ్ వార్తలు * రాజకీయాలు * సామాజిక అంశాలు * ప్రజా సమస్యలు * జాతీయ వార్తలు * అంతర్జాతీయ వార్తలు * క్రీడలు * సినిమా * ఆరోగ్యం * విజ్ఞానం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=About Us – E69NEWS|url=https://e69news.com/about-us/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}</ref> E69NEWS వెబ్‌సైట్‌లో తెలంగాణకు సంబంధించిన జిల్లా స్థాయి వార్తలు, ముఖ్యంగా జనగామ, వరంగల్, హైదరాబాద్ తదితర ప్రాంతాల వార్తలు కూడా ప్రచురించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web|title=Telangana Archives – E69NEWS|url=https://e69news.com/telangana/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}</ref> == డిజిటల్ వేదిక == E69NEWS తన అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా వార్తా కథనాలను ప్రచురిస్తుంది. వెబ్‌సైట్‌లో E69NEWS LIVE అనే వీడియో ఆధారిత విభాగం కూడా ఉంది.<ref>{{cite web|title=E69NEWS LIVE|url=https://e69news.com/e69news-live/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}</ref> సంస్థ వీడియో వార్తలను YouTube వంటి డిజిటల్ వేదికల ద్వారా కూడా అందిస్తుంది. == ప్రసార సేవలు == E69NEWS పేరుతో నమోదైన Class 38 ట్రేడ్‌మార్క్ రికార్డు టెలివిజన్ ప్రసార సమాచారానికి సంబంధించిన సేవలను సూచిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=E69NEWS – Trademark 4459930|url=https://www.indiafilings.com/search/e69news-tm-4459930|access-date=14 August 2026|website=IndiaFilings}}</ref> అయితే E69NEWS ఏయే కేబుల్ నెట్‌వర్క్‌లలో, ఏయే ప్రాంతాల్లో మరియు ఏ తేదీ నుంచి ప్రసారం అవుతుందనే వివరాలకు స్వతంత్ర ఆధారాలు అవసరం. == యాజమాన్యం == E69NEWS ట్రేడ్‌మార్క్ రికార్డులో రాయపర్తి భానుప్రసాద్ పేరు E69 Enterprises యొక్క ఏకైక యజమానిగా నమోదైంది.<ref>{{cite web|title=E69NEWS – Trademark 4459930|url=https://www.indiafilings.com/search/e69news-tm-4459930|access-date=14 August 2026|website=IndiaFilings}}</ref> == బాహ్య లింకులు == [./Https://d1djuuv7ufovj8.cloudfront.net/telugugalam/epapers/clips/jangaon_20260814_p1_1786723416_XDUbhH.jpg PRIDE OF INDIA] * [https://e69news.com/ E69NEWS అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://e69news.com/e69news-live/ E69NEWS LIVE] * [https://www.youtube.com/channel/UCakNlxDrkZ1G0i4137R6wew E69NEWS YouTube ఛానల్] == మూలాలు == {{Reflist}} d0a14woin8vbapaox9s18g6ppbexn2s 14 314859 4941416 4913767 2026-08-22T06:40:03Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941416 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:తెలంగాణ|జాబితాలు]] i6dyzd5zgtu628hxpuo0v70kzf26a5a 4941450 4941416 2026-08-22T06:41:24Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941450 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:తెలంగాణ|జాబితాలు]] jyd5djv6kii5wyu9hazj4lxgr8d6vqw 4941486 4941450 2026-08-22T06:42:35Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941486 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:తెలంగాణ|జాబితాలు]] swph8d34zl6znbk9ol2sdmup1yso4lu 14 314862 4941403 4304596 2026-08-22T06:39:59Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941403 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941439 4941403 2026-08-22T06:41:21Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941439 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941473 4941439 2026-08-22T06:42:31Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941473 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 314863 4941405 4304598 2026-08-22T06:40:00Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941405 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941440 4941405 2026-08-22T06:41:21Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941440 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941475 4941440 2026-08-22T06:42:32Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941475 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 314864 4941411 4304605 2026-08-22T06:40:01Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941411 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941455 4941411 2026-08-22T06:41:25Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941455 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941481 4941455 2026-08-22T06:42:34Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941481 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 314865 4941413 4304607 2026-08-22T06:40:02Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941413 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:జార్ఖండ్]] ntazfv3vsbmn4en5ecg6dy7vofs58ba 4941446 4941413 2026-08-22T06:41:23Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941446 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:జార్ఖండ్]] 67dx5wlg8ctv2sw72ijlpawh59larqm 4941483 4941446 2026-08-22T06:42:34Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941483 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:జార్ఖండ్]] dfbunq9b32ywtrustsy2h5rw5pz3k38 14 314866 4941421 4911695 2026-08-22T06:40:04Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941421 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్|జాబితాలు]] tuc2m1dewwcubowny4ojk2yhw9vowrf 4941456 4941421 2026-08-22T06:41:25Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941456 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్|జాబితాలు]] rhoi3kzhpmnlce8mjlijcfwyixtx6rn 4941490 4941456 2026-08-22T06:42:36Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941490 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్|జాబితాలు]] gv105bessjbls4d8bs3nstbqfohqgux 14 314867 4941420 4304618 2026-08-22T06:40:04Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941420 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:పంజాబ్]] clu6lyvjlteg3scy9im1ubnqlz5b47p 4941454 4941420 2026-08-22T06:41:25Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941454 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:పంజాబ్]] b2l60hyhudghgc9s6be974k2onduhz1 4941491 4941454 2026-08-22T06:42:36Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941491 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:పంజాబ్]] ezth7udh6afpyccotmu0jz1hrvyd5yi 14 314868 4941419 4304617 2026-08-22T06:40:04Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941419 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:నాగాలాండ్]] o99aviqmcv6d12sb3zjz4ot4ng0zcym 4941453 4941419 2026-08-22T06:41:24Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941453 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:నాగాలాండ్]] houwkebtzgwi3ef4jefeb7m7sk0m9hx 4941489 4941453 2026-08-22T06:42:36Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941489 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:నాగాలాండ్]] 4g1ddr3s6ptbb83x9imjny6cbtnjbo2 14 314869 4941415 4304612 2026-08-22T06:40:03Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941415 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఢిల్లీ]] 7u06d5q8wlte7ap7qz189g4znqmb89g 4941448 4941415 2026-08-22T06:41:23Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941448 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఢిల్లీ]] mly3v18j5aks2bps1g7tlhxms43iyhu 4941484 4941448 2026-08-22T06:42:35Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941484 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఢిల్లీ]] 1tyygyehr5wcqtwh3734qww8cd3onun 14 314870 4941432 4304635 2026-08-22T06:40:07Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941432 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:హర్యానా]] b6j4b2kx56iqwrsfndrh6wqs5uliczu 4941467 4941432 2026-08-22T06:41:28Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941467 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:హర్యానా]] rabfw7zy793tebdg54q2jf04k41iqrq 4941501 4941467 2026-08-22T06:42:39Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941501 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:హర్యానా]] 1kfuewq2hvoxyf83kudnl97kg9pfh73 14 314871 4941433 4304636 2026-08-22T06:40:08Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941433 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్]] dhvg37h6hy1iq1ek64l20tv7acd4183 4941468 4941433 2026-08-22T06:41:29Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941468 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్]] tpxd5zisq4xai4wce7zst53xkuln1ke 4941503 4941468 2026-08-22T06:42:40Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941503 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్]] olda2luje9viw394cophglf5wj70pgd 14 314872 4941425 4843659 2026-08-22T06:40:05Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941425 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర|జాబితాలు]] oo7zbxrwa7zldng1y451mjegwjnnl31 4941460 4941425 2026-08-22T06:41:26Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941460 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర|జాబితాలు]] 9p9sfu0lxvkqw7oneafifh2w2z7ouud 4941497 4941460 2026-08-22T06:42:38Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941497 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర|జాబితాలు]] tpj5nrnf8jk7lbi08nod9yb52e37fgs 14 314873 4941426 4304626 2026-08-22T06:40:06Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941426 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్]] 3d83545she1cxf7ljcqjxht13kmkazs 4941461 4941426 2026-08-22T06:41:26Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941461 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్]] 5w3f8botqwhw7yglaah7x5yron5skfd 4941495 4941461 2026-08-22T06:42:37Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941495 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్]] nsqdwo8ahmvi2ukfmrtzniyztf1xebn 14 314874 4941423 4304623 2026-08-22T06:40:05Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941423 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:బీహార్|జాబితాలు]] rofpfjjxgajtsuq62i5hbp0zzchgw3z 4941458 4941423 2026-08-22T06:41:26Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941458 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:బీహార్|జాబితాలు]] 551h6236bjfx9zclfts3w9hswttx730 4941492 4941458 2026-08-22T06:42:37Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941492 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:బీహార్|జాబితాలు]] szeaoo9tohp4qfn3tvkln0kh5p4kclt 14 314875 4941401 4304594 2026-08-22T06:39:59Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941401 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:అసోం]] tmp6bpc0bvb4rpqnbe5dbiqmj4923ue 4941437 4941401 2026-08-22T06:41:20Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941437 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:అసోం]] jtkcivce8sfliqbo7bg6woe74hwqs60 4941471 4941437 2026-08-22T06:42:31Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941471 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:అసోం]] qrc357xa43yko0dhsvy35v547jaka6i 14 314876 4941399 4304593 2026-08-22T06:39:58Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941399 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] ta0e980wmp53lpy7oil8hweyacewkha 4941435 4941399 2026-08-22T06:41:20Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941435 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] isn7853w8i4o7j7a1n35oxlbth649ok 4941470 4941435 2026-08-22T06:42:30Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941470 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] bsualh6dfo1oytnn8mx2rr7v692lj6w 14 314877 4941407 4304601 2026-08-22T06:40:00Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941407 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:కేరళ]] glxlu8zjato7ccfv2496mdy6rcsbv1f 4941442 4941407 2026-08-22T06:41:22Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941442 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:కేరళ]] hw31gyiqc0v71kqpjhb340krzr4rozj 4941477 4941442 2026-08-22T06:42:32Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941477 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:కేరళ]] 0h1sdcck5yno07dsl1xicoyhb6ou4s6 14 314878 4941408 4304602 2026-08-22T06:40:00Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941408 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:గుజరాత్]] 8phlexmvfems2q0jqmcv9k63y5kb6x6 4941444 4941408 2026-08-22T06:41:22Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941444 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:గుజరాత్]] kta6cvsil54kwuj2p6gob1n92qqslmb 4941478 4941444 2026-08-22T06:42:33Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941478 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:గుజరాత్]] raiwe7mhwgvb03pb14ivcsylpcesp8j 14 314880 4941414 4304613 2026-08-22T06:40:02Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941414 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:తమిళనాడు|జాబితాలు]] plk2vvl4t0qm6ktx8gsgqhsnk6lgq32 4941449 4941414 2026-08-22T06:41:23Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941449 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:తమిళనాడు|జాబితాలు]] jnlols7defvrmckmt52u1tr5y4utd5s 4941485 4941449 2026-08-22T06:42:35Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941485 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:తమిళనాడు|జాబితాలు]] jnsc1ou2ijh7g394d9pmw33fpquwplq 0 316636 4941541 3990106 2026-08-22T08:29:07Z Gpkp 70522 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Deepak0429.jpg]] → [[File:Mylapura hill, Yadagiri (2010).jpg]] C2 4941541 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = <big>యాదగిరి</big><br />Yadagiri <br /> Yadgir, యాద్గిర్ | demographics_type1 = [[భాషలు]] | area_total_km2 = 5.6 | elevation_footnotes = | elevation_m = 389 | population_total = 74294 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = 10500.36 | population_demonym = | population_footnotes = <ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=666255</ref> | demographics1_title1 = ప్రాంతం | governing_body = | demographics1_info1 = [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 585201 / 585202 | area_code_type = Telephone code | area_code = 08473 | registration_plate = KA-33 | website = [http://www.yadgircity.mrc.gov.in www.yadgircity.mrc.gov.in] | unit_pref = Metric | government_type = | other_name = | coordinates = {{coord|16.77|N|77.13|E|display=inline,title}} | official_name = | nickname = | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = | image_alt = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం | subdivision_type = [[దేశం]] | named_for = | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = భారతదేశం [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం | subdivision_name2 = హైదరాబాద్ కర్ణాటక (ಕಲ್ಯಾಣ ಕನಾ‌‌‌‌‌‌‍‌‌ಽಟಕ) | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name3 = [[యాద్గిర్ జిల్లా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | footnotes = }} '''యాద్గిర్''' లేదా '''యాదగిరి''' ([[ఆంగ్లం]]:'''Yadagiri లేదా Yadgir''') [[భారతదేశం]] లోని [[కర్ణాటక]] [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]లో [[యాద్గిరి జిల్లా]]లో ఒక నగరం, పరిపాలనా జిల్లా కేంద్రం. అలాగే ఇది జిల్లాలోని మూడు తాలూకాలలో ఒకటైన పరిపాలనా కేంద్రం కూడా. == భౌగోళికం == ఈ యాదగిరి పట్టణంలో [[భీమా నది|భీముడు నది]] 5.6 కి.మీ. పట్టణం మద్య గుండా ప్రవహిస్తుంది.<ref name="area">{{Cite web|url=http://municipaladmn.kar.nic.in/AreapopE.htm|title=Population of Corporation/CMC/TMC/TP: Population 2001 Census|publisher=Directorate of Municipal Administration, Government of Karnataka|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410005106/http://municipaladmn.kar.nic.in/AreapopE.htm|archive-date=10 April 2009}}</ref> == అవలోకనం == యాదగిరిని పూర్వం యేటగిరి అని కూడా పిలిచేవారు.<ref name="A strong hold on the past">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/125987/a-strong-hold-past.html|title=A strong hold on the past|publisher=|access-date=2011-01-07}}</ref> అనేక చారిత్రక కట్టడాలతో నిండి ఉంది. మూడు వరుసల కోటలతో కొండ కోట ఉంది. కొండ పైన మూడు పురాతన దేవాలయాలు, మధ్యయుగ మసీదులు, బావులు ఉన్నాయి. ఒక చెరువు, పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/Lumbini-Park-in-Yadgir-is-a-picture-of-neglect/article14385429.ece|title=Lumbini Park in Yadgir is a picture of neglect|last=Naraboli|first=Ravikumar|date=2016-06-05|work=The Hindu|access-date=2019-12-10|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == జనాభా == 2011 లో, యాదగిరి జనాభా 1,172,985, వీరిలో [[పురుషులు]] 591,104, [[మహిళ|మహిళలు]] 581,881. 2001 [[జనాభా]] లెక్కల ప్రకారం, యాదగిరి జనాభా 956,180, వీరిలో పురుషులు 482,347, 473,933 స్త్రీలు. యాదగిరి జిల్లా జనాభా [[కర్ణాటక]] జనాభాలో 1.92 శాతం. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, యాదగిరి జిల్లాలో ఈ సంఖ్య 1.81 శాతంగా ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాతో పోలిస్తే జనాభాలో 22.67 శాతం మార్పు ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 1991 తో పోలిస్తే యాదగిరి జిల్లా జనాభాకు 20.12 శాతం పెరిగింది. ఇండియా 2011 విడుదల చేసిన ప్రారంభ తాత్కాలిక సమాచారం ప్రకారం 2011 లో యాదగిరి జిల్లా సాంద్రత ఒక కి.మీ.కి 224 మంది. 2001 లో, యాదగిరి జిల్లా సాంద్రత కి.మీ.కి 183 మంది. యాదగిరి జిల్లా 5,225 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref>http://www.census2011.co.in/census/district/270-yadgir.html</ref> 2011 లో యాదగిరి సగటు అక్షరాస్యత 52.36 కాగా, 2001 లో 39.90 గా ఉంది. పురుష, స్త్రీ అక్షరాస్యత వరుసగా 63.33, 41.31. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఇదే గణాంకాలు 51.35 28.32 వద్ద ఉన్నాయి. యాదగిరి జిల్లాలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 516,940, వీరిలో పురుషులు, మహిళలు వరుసగా 313,797, 203,143 మంది ఉన్నారు. [[దస్త్రం:Yadgir_town_view_from_fort.jpg|thumb|కోట నుండి యాద్గిర్ పట్టణం.]] == సంస్కృతి, మతం == యాదగిరిలో, అనేక ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి, ఉదా., మయల్లాపూర్ మల్లయ్య. షోరపూర్ తాలూకాలోని టింతనిలోని శ్రీ క్షేత్ర మౌనేశ్వర ఆలయం ప్రతి సంవత్సరం లక్ష మందికి పైగా భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. గుర్మిత్‌కల్‌లో మాతా మణికేశ్వరి ఆలయం ఉంది. సోహా సర్మాస్ట్ దుర్గా షాహపూర్ తాలూకాలోని సాగర్ గ్రామంలో ఉంది. దుర్గా యూరస్లో వేలాది మంది ఆరాధించే దేవత. దర్గా షా జీవన్ షా యాదగిరిలోని గుంజ్ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉంది. [[దస్త్రం:Mylapura hill, Yadagiri (2010).jpg|thumb|మైలాపుర బెట్టా (కొండ), యాద్గిర్]] == నీటిపారుదల == జిల్లాలో వ్యవసాయం ప్రధానంగా వర్షాధారంగా ఉంటుంది. విత్తిన నికర ప్రాంతానికి సాగునీటి నికర ప్రాంతం 38%, ఇది రాష్ట్ర సగటు 24% కంటే ఎక్కువ. కృష్ణ, భీముడు, ధోని నదులు జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లాలోని నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు హట్టికుని సౌదగర్. జిల్లాలో 36 బారి ఎత్తిపోతల నీటి పారుదల సౌకర్యాలు, 445 చిన్న నీటి పారుదల సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. == చరిత్ర == ఈ పట్టణం 10 నుండి 12 వ శతాబ్దం వరకు పశ్చిమ చాళుక్యుల సామ్రాజ్యంలో భాగం. యాదగిరి చారిత్రాత్మకంగా యేటగిరి <ref name="A strong hold on the past"/> అనే పేరు దాని ప్రారంభ మధ్యయుగ పాలకులైన 'యాదవులు' నుండి వచ్చింది. వారి స్థాపనలు ఒక కొండపై ఉన్నాయి. కన్నడలో 'గిరి' అంటే కొండ. నగరం ప్రధాన ఆర్థిక అభివృద్ధి షోరపూర్ రాజ్యానికి బ్రిటిష్ పాలకుని ఆధ్వర్యంలో జరిగింది.  == రవాణా == యాదగిరిని రహదారి రైలు మార్గం ద్వారా అనుసంధానించారు. [[దస్త్రం:Deepak0405.jpg|thumb|యాద్గిర్ రైల్వే స్టేషన్]] ; రైల్వే యాదగిరిలో బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే స్టేషన్, యాద్గిర్ రైల్వే స్టేషన్ <ref>{{Cite web|url=http://yadgir.nic.in/Maps/YADGIR%20DIST%20RAILWAY%20LINE.jpg|title=Yadgir District Map Showing Railway Line|publisher=Yadgir District|access-date=2020-12-22|website=|archive-date=2013-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206192228/http://yadgir.nic.in/Maps/YADGIR%20DIST%20RAILWAY%20LINE.jpg|url-status=dead}}</ref> ఉంది ముంబై చెన్నై మధ్య ఉంది. ఇది [[గుంతకల్లు (పట్టణం)|గుంటకల్]] డివిజన్ పరిధిలోని [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] పరిధిలోకి వస్తుంది. ఈ నగరం [[గుల్బర్గా]], 78 తో అనుసంధానించబడి ఉంది&nbsp;కి.మీ. రైలు 84 ద్వారా&nbsp;కి.మీ. రహదారి ద్వారా దూరంగా. [[రాయచూరు|రాయచూర్]] నుండి, దాని దూరం 81&nbsp;కి.మీ. ఇది గుల్బర్గా రాయచూర్ అనే రెండు జిల్లాల మధ్య ఉంది.;<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/yadgir-railway-station-plays-it-cool/article6348427.ece|title=Yadgir railway station plays it cool|access-date=8 October 2017|publisher=www.thehindu.com}}</ref> త్రోవ రాష్ట్ర రహదారి 15 నగరం గుండా బీజాపూర్ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్లను]] కలుపుతుంది. నగరానికి బస్సుల ద్వారా సౌకర్యాలు ముఖ్యమైన నగరాలు [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]], హుబ్బళ్లీ గుర్తింపు పొందింది, ధార్వాడ్, [[బెల్గాం|బెలగావి]], శిరాసి, కర్ణాటక, హోస్పేట, గోవాలో వాస్కోడిగామా, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[బళ్లారి]], [[రాయచూరు|రాయచూర్]]కు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.nekrtc.com/contactus.html|title=NEKRTC Yadgir Division|website=www.nekrtc.com|access-date=8 October 2017|archive-date=8 అక్టోబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008181550/http://www.nekrtc.com/contactus.html|url-status=dead}}</ref> == పరిశ్రమ == యాదగిరి సహజ వనరులతో నిండి ఉంది. కృష్ణుడు, భీముడు అనే రెండు నదులు యాదగిరి పట్టణం గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. పారిశ్రామికీకరణకు చాలా అవకాశాలు ఉన్నాయి.  హిరేతుంకుర్ గ్రామానికి సమీపంలో చక్కెర కర్మాగారం ఇంధన కర్మాగారం "కోర్ గ్రీన్" స్థాపించబడ్డాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/69372/indias-third-uranium-mining-unit.html|title=India’s third uranium mining unit at Gogi|last=Srinivas Sirnoorkar|date=13 May 2010|work=Deccan Herald}}</ref> ఇటీవల, గోగి బెల్ట్‌లో గొప్ప యురేనియం నిక్షేపాలు కనుగొనబడ్డాయి, షాహిపూర్ తాలూకాలోని గోగి, ఉక్కినల్ & దర్శనాపూర్ గ్రామాలు సూరపూర్ తాలూకాలోని తింతిని ఇతర ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. ఇక్కడ యురేనియం తవ్విన శుద్ధి చేయబడింది. రక్షణ విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. == ఇవీ చూడండి == * [[కళ్యాణ కర్ణాటక]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.yadgirtown.mrc.gov.in/ యాద్గిర్ సిటీ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225100638/http://www.yadgirtown.mrc.gov.in/ |date=2016-02-25 }} {{కర్ణాటక జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:కర్ణాటక]] [[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]] 703ef4wyt0rcd3a84zp8ykmqnfcxrzt 3 318663 4941083 4883142 2026-08-21T13:22:10Z యర్రా రామారావు 28161 ఇది వికీ చర్చలకు ఉపయోగించాలిసిన పేజీ, 4941083 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">Satya veena mondreti గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<font color="white">స్వాగతం!</font>]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> Satya veena mondreti గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట, 2014 (ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:సూచిక|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని ప్రతీ ఊరికీ, ప్రతీ మండలానికీ, జిల్లాకీ, ప్రతీ పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], సూపర్‌స్టార్ [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],.. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|<font color="Blue"> ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల </font>]]^{[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|<font color="green"> చర్చ </font>]]} 12:36, 31 జనవరి 2021 (UTC) 9bnyepk6ckyot4vhpyrcqo5wy86n9n2 1 329399 4941127 3226224 2026-08-21T14:44:58Z K.Venkataramana 27319 4941127 wikitext text/x-wiki {{Infobox requested|వ్యాసం రకం=సంస్థ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరీశీలన}} 1se0m1vvv4s9jmx23onfl4360hn5o5l 2 330589 4941128 4936041 2026-08-21T14:45:57Z Kalasagary 107518 /* అనువాదాలు */ 4941128 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} 1yobj5yvzo9dmkydqyzl2butjlr9uqu 4941132 4941128 2026-08-21T14:54:17Z Kalasagary 107518 /* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */ 4941132 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} 3lv4mmtq9naf7zs8phdaiudnb4257qx 4941139 4941132 2026-08-21T15:03:08Z Kalasagary 107518 /* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */ 4941139 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} e9w5uwamvzqg21mmsi8sawiexxj3isb 4941143 4941139 2026-08-21T15:12:53Z Kalasagary 107518 /* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */ 4941143 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} iec5uud7pcjfwr5vkv6b2t2qwwtgvn4 0 331048 4941134 4211860 2026-08-21T14:58:54Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4941134 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = శాంభవి ఐపిఎస్ | image = | caption = | director = [[కె.ఎస్. నాగేశ్వరరావు]] | producer =ఎ. మల్లికార్జున | writer = [[పరుచూరి బ్రదర్స్]]<br>జలదంకి సుధాకర్ (మాటలు) | starring = [[విజయశాంతి]]<br>[[సిజ్జు]]<br>మోనా చోప్రా<br>[[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]] | music = గోవర్ధన్ | cinematography = కిషన్ సాగర్ | editing = వి. రాంబాబు | studio = మని మూవీ మేకర్స్ | distributor = | released = 2003 | runtime = 136 నిముషాలు | country = భారత దేశం | language = తెలుగు }} '''శాంభవి ఐపిఎస్''' 2003లో విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]].<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/shambhavi-i-p-s-8195|title=Shambhavi I.P.S. 2003 Telugu Movie |website=MovieGQ|language=en|access-date=2021-07-13}}</ref> మని మూవీ మేకర్స్ బ్యానరులో ఎ. మల్లికార్జున నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి [[కె.ఎస్. నాగేశ్వరరావు]] దర్శకత్వం వహించాడు. ఇందులో [[విజయశాంతి]], [[సిజ్జు]], మోనా చోప్రా, [[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]] తదితరులు నటించగా, గోవర్ధన్ సంగీతం అందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/BIAT|title=Shambhavi I P S (2003)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-07-13}}</ref> == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=20em|gap=2em}} * [[విజయశాంతి]] * [[సిజ్జు]] * మోనా చోప్రా * [[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]] * సత్యప్రకాష్ * [[కాస్ట్యూమ్స్ కృష్ణ]] * గజర్ ఖాన్ * [[గుండు హనుమంతరావు]] * [[సి.వి.ఎల్.నరసింహారావు]] * శక్తి * రామ్ మోహన్ * దాము * [[తెలంగాణ శకుంతల]] * గాదిరాజు సుబ్బారావు * సారిక రామచంద్రారావు * [[ఆలపాటి లక్ష్మి]] * దేవిశ్రీ * సౌమ్య * ఎర్ర సుమలత {{div col end}} == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: కె. ఎస్.నాగేశ్వరరావు * రచన: పరుచూరి సోదరులు * సంగీతం: గోవర్ధన్ * సంభాషణలు: జలదంకి సుధాకర్ * గీత రచయిత: భాస్కరభట్ల రవికుమార్ * నేపథ్య గాయకులు: మనో, స్వర్ణలత * ఫోటోగ్రఫి: కిషన్ సాగర్ * కూర్పు: వి.రాంబాబు * నిర్మాత: ఎ.మల్లిఖార్జున్ * నిర్మాణ సంస్థ: మనీ మూవీ మేకర్స్ * విడుదల:2003. == పాటల జాబితా == * ఈ సినిమాకు గోవర్ధన్ సంగీతం అందించాడు. [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్]] పాటలు రాశాడు. [[మనో]], [[స్వర్ణలత (కొత్త)|స్వర్ణలత]] పాటలు పాడారు. # అబ్బా నీ అందం == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb title|id=14607698|title=రా}} [[వర్గం:2003 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:పరుచూరి బ్రదర్స్ సినిమాలు]] [[వర్గం:విజయశాంతి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:గుండు హనుమంతరావు నటించిన సినిమాలు]] 2oo2h2j25tsbceqsegtsm88nm8tvpkk 0 332776 4941202 4742307 2026-08-21T17:38:26Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941202 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = గులాబీ టాకీస్ | image = Gulabi Talkies Movie DVD Cover.jpeg | alt = | caption = గులాబీ టాకీస్ సినిమా డివిడి కవర్ | native_name = | director = గిరీష్ కాసరవల్లి | producer = అమృత పాటిల్<br/> బసంత్ కుమార్ పాటిల్ | writer = | screenplay = గిరీష్ కాసరవల్లి | story = వైదేహి | based_on = వైదేహి రాసిన ''గులాబీ టాకిస్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్'' ఆధారంగా | narrator = | starring = [[ఉమాశ్రీ]]<br />కె. జి. కృష్ణ మూర్తి<br />[[ఎం. డి. పల్లవి]] | music = ఇసాక్ థామస్ కొట్టుకపల్లి | cinematography = [[ఎస్. రామచంద్ర]] | editing = ఎం.ఎన్. స్వామి<br/> ఎస్. మనోహర్ | studio = | distributor = బసంత్ ప్రొడక్షన్స్ | released = 2008, సెప్టెంబరు 2 | runtime = 123 నిముషాలు | country = భారతదేశం | language = కన్నడ | budget = | gross = }} '''గులాబీ టాకీస్''', 2008 సెప్టెంబరు 2న విడుదలైన [[కన్నడ]] [[సినిమా]].<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/AVTK|title=Gulabi Talkies (2008)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-07-31}}</ref> గిరీష్ కాసరవల్లి దర్శకత్వం వహించిన ఈ సినిమాలో [[ఉమాశ్రీ]], కె. జి. కృష్ణ మూర్తి, [[ఎం. డి. పల్లవి]] ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు. కన్నడ రచయిత వైదేహి రాసిన ''గులాబీ టాకీస్'' కథ ఆధారంగా ఈ సినిమా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/24231/Simply%20Bangalore/Trivia+about+cinema+and+theatres.html|title=Trivia about cinema and theatres|date=2 January 2009|work=India Today|access-date=2021-07-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/lr/2006/10/01/stories/2006100100310200.htm|title=Of women's lives|date=1 October 2006|website=The Hindu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061010112723/http://www.hindu.com/lr/2006/10/01/stories/2006100100310200.htm|archive-date=10 October 2006|access-date=2021-07-31}}</ref> 2008, జూలై 14న న్యూ ఢిల్లీలో జరిగిన ఓసియన్స్ సినీఫాన్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఆసియన్, అరబ్ సినిమాలోఈ సినిమా ప్రదర్శన జరిగింది. ఇందులో భారతీయ పోటీ విభాగంలో ఉత్తమ సినిమా, ఉత్తమ నటి అవార్డులను గెలుచుకుంది. ఈ సినిమాలో నటనకు [[ఉమాశ్రీ]], [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటిగా జాతీయ అవార్డును]] గెలుచుకుంది.<ref name="Sify.com">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-misses-national-award-by-a-whisker-news-tamil-kkfr56ehcbh.html|title=Jo misses National Award by a whisker!|date=8 September 2009|publisher=Sify.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305152827/http://www.sify.com/movies/jo-misses-national-award-by-a-whisker-news-tamil-kkfr56ehcbh.html|archive-date=5 March 2014|access-date=2021-07-31}}</ref> == నటవర్గం == * [[ఉమాశ్రీ]] * కె. జి. కృష్ణ మూర్తి * [[ఎం. డి. పల్లవి]] * పూర్ణిమ మోహన్ * అశోక్ సందీప్ == అవార్డులు, గుర్తింపు == * ఒసియన్స్ సినీఫాన్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఆసియన్, అరబ్ సినిమా, 2008 ** భారతీయ పోటీలో ఉత్తమ సినిమా ** భారతీయ పోటీలో ఉత్తమ నటి - ఉమాశ్రీ * '''కర్ణాటక రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులు 2007-08''' ** ఉత్తమ సినిమా ** ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే - గిరీష్ కాసరవల్లి ** ఉత్తమ నటి - ఉమాశ్రీ * '''57 వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు''' ** [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|జాతీయ ఉత్తమ నటి]] - [[ఉమాశ్రీ]]<ref name="National Film Awards">{{Cite news|url=http://beta.thehindu.com/arts/movies/article16297.ece?homepage=true|title=Southern films score big at National Awards|date=7 September 2009|work=The Hindu|access-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090910075824/http://beta.thehindu.com/arts/movies/article16297.ece?homepage=true|archive-date=10 September 2009}}</ref> ** కన్నడలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb title|1437827}} * [http://dearcinema.com/girish-kasaravalli-interview/ గులాబీ టాకీస్ గురించి గిరీష్ కాసరవల్లి] == సమీక్షలు == * [http://www.indiatogether.org/2008/sep/rvw-gulabi.htm/ "తెరపై ఒక గ్రామం"]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rediff.com/movies/2008/sep/08ssg.htm/ "గిరీష్ కాసరవల్లి నుండి ఒక కళాఖండం"] * ''భారతీయ రచయితపై'' [http://www.indianauteur.com/?p=197 సమీక్ష] * [http://www.varietyasiaonline.com/content/view/7511/1/ సమీక్ష] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129083026/http://www.varietyasiaonline.com/content/view/7511/1/ |date=2009-01-29 }} [[వర్గం:2008 సినిమాలు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమాలు]] tfpzhxtzgt2gbd5jprm0gekkc6kqqvx 0 342560 4941548 4802508 2026-08-22T10:36:59Z ~2026-45970-62 153272 added some details 4941548 wikitext text/x-wiki {{Infobox law enforcement agency | agencyname = తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీసు శాఖ | nativename = | nativenamea = | nativenamer = | fictional = | patch = | patchcaption = | logo = Telangana Police Logo.png | logocaption = తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీసు లోగో | badge = Telangana Police Badge1.png | badgecaption = తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీసు బ్యాడ్జి | flag = | flagcaption = | commonname = తెలంగాణ పోలీసు శాఖ | abbreviation = టి.ఎస్.పి. | motto = కర్తవ్యం, గౌరవం, కరుణ | formed = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|2014|06|02}}, [[హైదరాబాదు]] | formedmonthday = | preceding1 = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పోలీసు | employees = 50,000 | budget = {{INRConvert|4621|c}} (2019-20 est.)<ref>{{cite web |url=https://prsindia.org/sites/default/files/budget_files/Budget%20Analysis_Telangana_2019-20_for%20upload.pdf |title=Telangana Budget Analysis 2019-20 |date=2019 |website=prsindia.org |format=PDF }}{{Dead link|date=మే 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | country = భారతదేశం | countryabbr = | divtype = రాష్ట్రం | divname = [[తెలంగాణ]] | subdivtype = | subdivname = | map = India Telangana locator map.svg | mapcaption = తెలంగాణ పోలీసు అధికార పరిధి | sizearea = {{convert|114840|km2|sqmi}} | sizepopulation = 35,193,978 | legaljuris = [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | governingbody = [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] | police = అవును | local = అవును | overviewbody = [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] | headquarters = [[సైఫాబాద్]], [[హైదరాబాదు]] -500004 | hqlocmap = | hqlocmappoptitle = | sworntype = | sworn = | unsworntype = | unsworn = | minister1name = రేవంత్ రెడ్డి | chief1name = [[బి. శివధర్ రెడ్డి]] | chief1position = డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ | parentagency = హోం శాఖ, [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] | child1agency = [[హైదరాబాదు నగర పోలీసులు]] | child2agency = [[ఫ్యూచర్ సిటీ పోలీస్ కమీషనరేట్]] | child3agency = [[రామగుండం పోలీస్ కమీషనరేట్]] | child4agency = [[సైబరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీసు]] | child5agency = [[రాచకొండ పోలీస్ కమీషనరేట్]] | child6agency = [[వరంగల్ పోలీస్ కమీషనరేట్]] | child7agency = [[నిజామాబాద్ పోలీస్]] <!-- | child8agency = [[కరీంనగర్ పోలీస్ కమీషనరేట్]] | child9agency = [[ఖమ్మం పోలీస్ కమీషనరేట్]] | child10agency = [[షి టీమ్స్|షీ టీమ్స్]] -->| unittype = | unitname = | officetype = చట్ట అమలు | officename = తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీస్ హెడ్ క్వార్టర్స్ | stationtype = పోలీసు స్టేషన్లు | stations = 709 | lockuptype = | lockups = | vehicle1type = కార్లు | vehicles1 = మహేంద్ర బొలేరో 44,<ref>{{cite web|url=http://portal.nizamabadpolice.com/news_portal/try2.aspx?data=176|title=Photos of Police Vehicles|publisher=Nizamabad PoliceNizamabad.nic.in|access-date=2022-01-06}}</ref> టయోట ఇన్నోవా ~20 | vehicle2type = మోటర్ సైకిల్స్ | vehicles2 = హీరో మోటోకార్ప్ 50<ref>{{cite web |url=http://gonizamabad.com/blue-colts-cops-get-new-bikes/ |title=Blue Colts Cops Get New Bikes |publisher=Gonizamabad.com |date=2015-04-22 |access-date=2022-01-06 |website= |archive-date=2015-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624133427/http://gonizamabad.com/blue-colts-cops-get-new-bikes/ |url-status=deviated |archivedate=2015-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150624133427/http://gonizamabad.com/blue-colts-cops-get-new-bikes/ }}</ref> | vehicle3type = జీపులు | vehicles3 = రక్షక్ జీపులు ~50 | boat1type = | boats1 = | aircraft1type = | aircraft1 = | animal1type = జంతువులు | animals1 = కుక్కలు | anniversary1 = 2 జూన్ | award1 = [[రాష్ట్రపతి పోలీసు పతకం]] | award2 = [[ఇండియన్ పోలీస్ మెడల్]] | website = {{url|www.tspolice.gov.in}} | reference = | subdivdab = | imagesize = | hqlocleft = | hqlocmapborder = | hqlocmapheight = | hqlocmapwidth = | hqloctop = }} '''తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీసు శాఖ''', [[తెలంగాణ|తెలంగాణ రాష్ట్రం]]లో చట్టాన్ని అమలు చేసేందుకు [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]]చే ఏర్పాటు చేయబడిన శాఖ. ఇది రాష్ట్రంలోని 33 రెవెన్యూ జిల్లాలతో అధికార పరిధిని కలిగి ఉంటుంది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటైన తర్వాత ఉమ్మడి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పోలీస్|ఆంధ్రప్రదేశ్ పోలీసు]] శాఖ నుంచి ఈ తెలంగాణ పోలీసు యంత్రాంగం ఏర్పాటయింది. ఈ శాఖకు డా. జితేందర్ (డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్) నాయకత్వం వహిస్తున్నాడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]] నగరంలో ఈ పోలీసు శాఖ ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. == నిర్మాణం, సంస్థ == === తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీస్ రిక్రూట్‌మెంట్ బోర్డు === రిక్రూట్‌మెంట్‌కు తెలంగాణ రాష్ట్ర స్థాయి పోలీస్ రిక్రూట్‌మెంట్ బోర్డు బాధ్యత వహిస్తుంటుంది. ఈ బోర్డుఎప్పటికప్పుడు రిక్రూట్‌మెంట్ నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేస్తోంది, తమ డిపార్ట్‌మెంట్‌కు ఉత్తమమైన అభ్యర్థులను ఎంపిక చేయడానికి రాత పరీక్ష, ఫిజికల్ టెస్ట్, మెడికల్ టెస్ట్, ఇంటర్వ్యూలను నిర్వహిస్తుంటుంది. డిపార్ట్‌మెంట్ రాష్ట్రంలో దాదాపు 50,000 మంది క్రియాశీల సిబ్బందిని కలిగి ఉంది.<ref name="State profile">{{Cite web|url=http://www.result24.co.in/telangana-police-recruitment.html|title=Telangana Police Recruitment 2017|access-date=2022-01-06|archive-date=2022-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106141406/http://www.result24.co.in/telangana-police-recruitment.html|url-status=dead}}</ref> === జిల్లాలు === ప్రతి రెవెన్యూ జిల్లాకు తన పరిధి ఉంటుంది. జిల్లా సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్) ఈ జిల్లా వ్యవస్థకు నేతృత్వం వహిస్తుంటాడు. ప్రతి జిల్లాలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సబ్-డివిజన్లు, అనేక సర్కిల్‌లు, పోలీస్ స్టేషన్‌లు ఉంటాయి. === ఉపవిభాగాలు === === సర్కిల్‌లు === ఒక సర్కిల్ లో అనేక పోలీసు స్టేషన్లను కలిగి ఉంటుంది. సర్కిల్ ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ ఈ సర్కిల్‌కు బాధ్యత వహిస్తాడు. [[దస్త్రం:Stamp_of_India_-_2017_-_Colnect_909901_-_Police_Day_-_Telangana_State_Police.jpeg|ఎడమ|thumb| స్టాంప్ ఆఫ్ ఇండియా - 2017 - కోల్నెక్ట్ 909901 - పోలీస్ డే - తెలంగాణ రాష్ట్ర పోలీస్]] === స్టేషన్లు === [[దస్త్రం:Nizamabad_Police_SUV2.jpg|కుడి|thumb| తెలంగాణ పోలీస్ ఎస్‌యూవీ వాహనం]] ఇన్‌స్పెక్టర్ (సబార్డినేట్ ర్యాంక్) పోలీసు స్టేషన్‌కు బాధ్యత వహిస్తాడు. పోలీస్ స్టేషన్ అనేది పోలీసింగ్ వ్యవస్థలోని ప్రాథమిక విభాగం. నేరాలను నిరోధించడం, గుర్తించడం, పబ్లిక్ ఆర్డర్ నిర్వహణ, చట్టాన్ని అమలు చేయడం, రక్షణ విధులను నిర్వహించడం, రాజ్యాంగ అధికారులు, ప్రభుత్వ అధికారులు, ప్రజా ప్రతినిధుల కోసం భద్రతా ఏర్పాట్లు చేయడం వంటి బాధ్యతలను ఈ పోలీసు [https://vishvo.com/telangana-police-recruitment-2026/ స్టేషన్లు కలి]గి ఉంటాయి. === కమిషనరేట్ === రాష్ట్రంలోని పట్టణ ప్రాంతాలలో చట్టాన్ని అమలు చేసేందుకు పోలీస్ కమిషనరేట్ అనే సంస్థ ఏర్పాటు చేయడమైనది. [[హైదరాబాద్ నగర పోలీసు కమిషనర్|పోలీసు కమిషనర్‌]] నేతృత్వంలో కమిషనరేట్‌లో విధుల నిర్వహణ జరుగుతుంటుంది. [[హైదరాబాదు నగర పోలీసులు]], [[సైబరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీసు|సైబరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీస్]], వరంగల్ పోలీస్ కమిషనరేట్ మొదలైనవి వరుసగా హైదరాబాదు, వరంగలు నగరాలకు స్థానికంగా చట్టాన్ని అమలు చేసే ఏజెన్సీలు ఉన్నాయి. [[రాచకొండ పోలీస్ కమీషనరేట్|రాచకొండ పోలీస్ కమిషనరేట్]], [[కరీంనగర్ పోలీస్ కమీషనరేట్]], [[ఖమ్మం పోలీస్ కమీషనరేట్]], [[నిజామాబాద్ పోలీస్]], [[రామగుండం పోలీస్ కమీషనరేట్|రామగుండం పోలీస్ కమీషనర్]], సిద్ధిపేట పోలీస్ కమీషనరేట్ ల కోసం [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఆర్డినెన్స్ జారీ చేసింది. === ర్యాంకులు === హైదరాబాదు నగరంలోని డిజిపి ప్రధాన కార్యాలయంలో ఉన్న పోలీస్ డైరెక్టరేట్ నుండి [[హైదరాబాదు|డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్]] తన విధులు నిర్వహిస్తుంటాడు. పోలీసు అదనపు డిజి, ఐజి స్థాయి నుండి అసిస్టెంట్ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఏఐజి - ర్యాంక్, పోలీసు సూపరింటెండెంట్ హోదాలో సమానమైన పోస్ట్) వరకు సీనియర్ అధికారుల బృందం అతనికి సహాయం చేస్తుంటుంది. == పోలీసు ర్యాంకులు == [[దస్త్రం:Police Tribute at Telangana Martyrs Memorial 01.jpg|thumb|227x227px|2023 జూన్ 22న జరిగిన తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో పోలీసుల గౌరవ వందనం]] తెలంగాణ పోలీసు కింది ర్యాంకులను అందిస్తుంది: * డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (డిజిపి) * అదనపు డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఏడిజిపి) * ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఐజిపి) * డిప్యూటీ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (డిఐజి) * సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఎస్.పి.) * అదనపు పోలీసు సూపరింటెండెంట్ (ఏ.ఎస్.పి.) * అసిస్టెంట్ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఏ.ఎస్.పి.) (ఐపిఎస్) * డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (డి.ఎస్.పి.) '''సబ్-ఆర్డినేట్లు''' * సర్కిల్-ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ (సిఐ) * సబ్-ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఎస్ఐ) * అసిస్టెంట్ సబ్-ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఏఎస్ఐI) * హెడ్ పోలీస్ కానిస్టేబుల్ (హెచ్.సి.) * పోలీస్ కానిస్టేబుల్ (పిసి) * హోమ్ గార్డ్ (హెచ్.జి.) ===పోలీస్ కమిషనరేట్ (సిటీ పోలీస్)లో పోస్టులు=== "కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్" అనేది ఎస్పీ, అంతకంటే ఎక్కువ ర్యాంక్ ఉన్న ఐ.పి.ఎస్ అధికారి నిర్వహించగల పదవి. * కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ (సిపి) * అదనపు పోలీసు కమిషనర్ * జాయింట్ కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ (జె.సి.పి) * డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ (డి.సి.పి) (ఎస్పీ స్థాయి అధికారి) * అసిస్టెంట్ కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఎ.సి.పి) (డీఎస్పీ స్థాయి అధికారి) '''సబ్-ఆర్డినేట్లు''' * సర్కిల్-ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ (సిఐ) * సబ్-ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఎస్ఐ) * అసిస్టెంట్ సబ్-ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆఫ్ పోలీస్ (ఏఎస్ఐI) * హెడ్ పోలీస్ కానిస్టేబుల్ (హెచ్.సి.) * పోలీస్ కానిస్టేబుల్ (పిసి) * హోమ్ గార్డ్ (హెచ్.జి.) ==మాజీ డీజీపీలు== * [[ఎం. మహేందర్ రెడ్డి]].<ref name="పూర్తి స్థాయి డీజీపీగా మహేందర్‌రెడ్డి">{{cite news|url=https://www.saakshi.com/news/telangana/mahender-reddy-full-level-dgp-1062773|title=పూర్తి స్థాయి డీజీపీగా మహేందర్‌రెడ్డి|last1=Sakshi|date=10 April 2018|work=|accessdate=2022-01-06|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220105145822/https://www.saakshi.com/news/telangana/mahender-reddy-full-level-dgp-1062773|archivedate=5 January 2022|language=te}}</ref> * [[అంజనీకుమార్|అంజనీ కుమార్]] * రవి గుప్తా<ref name="Ravi Gupta appointed new DGP of Telangana">{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=Ravi Gupta appointed new DGP of Telangana |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ravi-gupta-appointed-new-dgp-of-telangana/article67601725.ece |accessdate=22 December 2023 |date=3 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231222045812/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ravi-gupta-appointed-new-dgp-of-telangana/article67601725.ece |archivedate=22 December 2023 |language=en-IN}}</ref> * [[జితేందర్|డాక్టర్ జితేందర్]] - 2024 జూలై 11 నుండి 2025 సెప్టెంబర్ 30<ref name="Dr. Jitender is the new DGP of Telangana">{{cite news |last1= |first1= |title=Dr. Jitender is the new DGP of Telangana |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/dr-jitender-appointed-as-new-dgp-of-telangana/article68388693.ece |accessdate=26 September 2025 |publisher=The Hindu |date=10 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250926144413/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/dr-jitender-appointed-as-new-dgp-of-telangana/article68388693.ece |archivedate=26 September 2025 |language=en-IN}}</ref> * [[బి. శివధర్ రెడ్డి]] - 2025 అక్టోబర్ 1 నుండి ప్రస్తుతం == అవార్డులు == # డాటా సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా, నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ సాఫ్ట్వేర్ అండ్ సర్వీస్ కంపెనీస్ ఆధ్వర్యంలో సైబర్ నేరాల దర్యాప్తులో అనుసరిస్తున్న వ్యూహాలు, సిబ్బందిని సైబర్ వారియర్స్ గా మార్చే విధానంలో తీసుకునే చర్యలకు సంబంధించి డీఎసీసీఐ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు 2021లలో పోలీస్ ఏజెన్సీల సామర్ధ్యాల పెంపుదలలో తెలంగాణ పోలీసు శాఖ జాతీయ స్థాయిలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. వర్చువల్ గా నిర్వహించిన కార్యక్రమంలో కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ శాఖ కార్యదర్శి అజయ్ సాహ్ని చేతుల మీదుగా రాష్ట్ర డీజీపీ ఎం మహేందర్ రెడ్డి ఈ అవార్డును అందుకున్నాడు. # నేషనల్ క్రైం రికార్డ్స్ బ్యూరో ప్రకటించిన అవార్డులలో ఇంటర్ ఆపరబుల్ క్రిమినల్ జస్టిస్ సిస్టం అమలు విధానంలో తెలంగాణకు జాతీయ స్థాయిలో మూడోస్థానం వచ్చింది. ఈ అవార్డును హెూంశాఖ కార్యదర్శి రవిగుప్తా, డీజీపీ ఎం మహేందర్ రెడ్డి సంయుక్తంగా స్వీకరించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/news/2-national-awards-for-telangana-police-department-359685|title=తెలంగాణ పోలీస్‌ శాఖకు 2 జాతీయ అవార్డులు|date=2021-12-16|website=Namasthe Telangana|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217024623/https://www.ntnews.com/news/2-national-awards-for-telangana-police-department-359685|archive-date=2021-12-17|access-date=2022-01-11}}</ref> # తెలంగాణ పోలీసులు [[క్రైమ్‌ అండ్‌ క్రిమినల్‌ ట్రాకింగ్‌ నెట్‌వర్క్‌ సిస్టమ్‌ హ్యాకథాన్‌ అండ్‌ సైబర్‌ ఛాలెంజ్‌ 2022]] పురస్కారాన్ని దక్కించుకున్నారు. సైబర్‌ నేరాల నియంత్రణకు రాష్ట్ర పోలీసులు వినియోగిస్తున్న సైబర్‌క్రైమ్‌ అనాలసిస్‌ అండ్‌ ప్రొఫైలింగ్‌ సిస్టమ్‌ (సైక్యాప్స్‌) ఐటీ అప్లికేషన్‌ దేశంలోనే తొలిస్థానం సాధించింది. [[జాతీయ నేర గణాంక సంస్థ]] (ఎన్‌సీఆర్‌బీ), [[సైబర్‌ పీస్‌ ఫౌండేషన్‌]] (సీపీఎఫ్‌) సంస్థలు సంయుక్తంగా 2022 మార్చి 11 నుంచి ఏప్రిల్‌ 25వరకు ఈ పోటీల్ని నిర్వహించాయి. == ఇవికూడా చూడండి == * [[హైదరాబాదు నగర పోలీసులు|హైదరాబాద్ పోలీసులు]] * [[సైబరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీసు|సైబరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీసులు]] * [[రాచకొండ పోలీస్ కమీషనరేట్]] * [[రామగుండం పోలీస్ కమీషనరేట్]] * [[వరంగల్ పోలీస్ కమీషనరేట్]] * [[నిజామాబాద్ పోలీస్|నిజామాబాద్ పోలీస్ కమీషనరేట్]] * [[కరీంనగర్ పోలీస్ కమీషనరేట్]] * [[ఖమ్మం పోలీస్ కమీషనరేట్]] * [[షి టీమ్స్|షీ టీమ్స్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:తెలంగాణ పోలీసు]] hcb8epjvfl20hdnvxdp53tgfp6cpmkw 0 343313 4941358 4453393 2026-08-22T05:14:26Z Muralikrishna m 106628 4941358 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = రుక్సార్ ధిల్లన్ | image = Rukshar_Dhillon_grace_the_screening_of_Jugaadistan_5_(cropped).jpg | image_upright = | caption = రుక్సార్ ధిల్లన్ | birth_name = రుక్సార్ మీర్ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1993|10|12}}<ref>{{cite web|title=RUKSHAR MIR|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Rukshar-Mir|website= Times of India }}</ref> | birth_place = [[లండన్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] | occupation = నటి | years_active = 2016 - ప్రస్తుతం }} '''రుక్సార్‌ ధిల్లన్‌''' భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటి. ఆమె 2016లో [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] సినిమా 'రన్ ఆంటోనీ' ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగు పెట్టి, [[తెలుగు]], [[హిందీ]] సినిమాల్లో నటించింది. రుక్సార్‌ ధిల్లన్‌ తెలుగులో 2017లో [[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]] సినిమాతో పరిచయమై , [[కృష్ణార్జున యుద్ధం]], [[ఏబీసీడీ (అమెరిక్‌ బోర్న్‌ కన్‌ఫ్యూజ్డ్‌ దేశి)|ఏబీసీడీ]] సినిమాల్లో నటించింది.<ref name="తన రిలేషన్‌షిప్‌ గురించి చెప్పిన విశ్వక్‌ సేన్‌ బ్యూటీ">{{cite news |last1=Sakshi |title=తన రిలేషన్‌షిప్‌ గురించి చెప్పిన విశ్వక్‌ సేన్‌ బ్యూటీ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/rukshar-dhillon-said-about-her-relationship-past-1428833 |accessdate=22 January 2022 |work= |date=21 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122095246/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/rukshar-dhillon-said-about-her-relationship-past-1428833 |archivedate=22 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> ==నటించిన సినిమాలు== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !భాష !గమనిక(లు) !మూ |- |2016 !''రన్ ఆంటోనీ'' |యషు |కన్నడ |తొలి చిత్రం | |- |2017 ![[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|''ఆకతాయి'']] |అనఘా | rowspan="3" |[[తెలుగు]] |తెలుగు అరంగేట్రం | |- |2018 ![[కృష్ణార్జున యుద్ధం|''కృష్ణార్జున యుద్ధం'']] |రియా | | |- |2019 ![[ఏబీసీడీ (అమెరిక్‌ బోర్న్‌ కన్‌ఫ్యూజ్డ్‌ దేశి)|''ఏబీసీడీ'']] |నేహా | |<ref name="Rukshar Mir to play the female lead in Allu Sirish's upcoming 'ABCD' Telugu remake">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/rukshar-mir-to-play-the-female-lead-in-allu-sirishs-upcoming-abcd-telugu-remake/articleshow/64427176.cms|title=Rukshar Mir to play the female lead in Allu Sirish's upcoming 'ABCD' Telugu remake|last1=The Times of India|date=2 June 2018|work=|accessdate=22 January 2022|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122094831/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/rukshar-mir-to-play-the-female-lead-in-allu-sirishs-upcoming-abcd-telugu-remake/articleshow/64427176.cms|archivedate=22 జనవరి 2022|language=en}}</ref> |- |2020 !''భాంగ్రా పా లే'' |సిమి కోహ్లీ |హిందీ |హిందీ అరంగేట్రం |<ref name="Sunny Kaushal, Rukshar Dhillon in RSVP's next Bhangra Paa Le">{{cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jan/28/sunny-kaushal-rukshar-dhillon-in-rsvps-next-bhangra-paa-le-9822.html|title=Sunny Kaushal, Rukshar Dhillon in RSVP's next Bhangra Paa Le|last1=The New Indian Express|date=28 January 2019|work=|accessdate=22 January 2022|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122095728/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jan/28/sunny-kaushal-rukshar-dhillon-in-rsvps-next-bhangra-paa-le-9822.html|archivedate=22 జనవరి 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 ![[అశోకవనంలో అర్జున కల్యాణం|''అశోకవనంలో అర్జున కల్యాణం'']] |పసుపులేటి మాధవి |[[తెలుగు]] | | |- !''జాదుగర్'' |ఇచ్చా |హిందీ | | |- | rowspan="3" |2023 !''రోడ్ కింగ్'' |మానస |కన్నడ | | |- ![[స్పార్క్ ఎల్.ఐ.ఎఫ్.ఈ|''స్పార్క్‌ ఎల్‌.ఐ.ఎఫ్.ఈ'']] |అనన్య |[[తెలుగు]] | |<ref>{{cite news|url=https://www.123telugu.com/mnews/teaser-of-spark-starring-vikrant-mehreen-and-rukshar-is-out-now.html|title=Teaser of Spark starring Vikrant, Mehreen, and Rukshar is out now|date=2 August 2023|work=123telugu.com|access-date=6 August 2023|language=en}}</ref> |- !''తుఫాంగ్'' |లోతైన |పంజాబీ |పంజాబీ అరంగేట్రం | |- |2024 ![[నా సామిరంగ|''నా సామిరంగా'']] |కుమారి |తెలుగు | |<ref name="1980నాటి ప్రేమకథ">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/1985-love-story-between-raj-tharun-rukshar-1416603|title=1980నాటి ప్రేమకథ|last1=telugu|first1=|date=4 January 2024|work=|accessdate=4 January 2024|language=te-IN}}</ref> |- | !''[[దిల్ రూబా]]'' | |తెలుగు | | |} === వెబ్ సిరీస్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !వెబ్ సిరీస్‌లు !పాత్ర !లభ్యత !భాష !గమనిక(లు) !మూ |- |2022 |జుగాదిస్తాన్ |రుహి సదా |లయన్స్‌గేట్ ఇండియా |హిందీ |వెబ్ అరంగేట్రం | |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|id=7552591}} * {{Twitter|rukshardhillon}} [[వర్గం:1993 జననాలు]] 4l1p92m382xgj8brzbn8wcr0attk2pg 0 350892 4941332 4213669 2026-08-22T03:16:25Z Kopparthi janardhan1965 124192 పాత్రలు 4941332 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = పంచతంత్రం | director = కె.ఎస్. రవికుమార్ | producer = పి.ఎల్. తేనప్పన్ | writer = క్రేజీ మోహన్ | story = కమల్ హాసన్ | screenplay = కె.ఎస్. రవికుమార్<br />[[కమల్ హాసన్]] | starring = కమల్ హాసన్<br />సిమ్రాన్ <br />జయరామ్<br />రమ్య కృష్ణన్ <br />రమేష్ అరవింద్<br />శ్రీమాన్<br />యుగి సేతు | music = దేవా | cinematography = ఆర్థర్ ఎ. విల్సన్ | editing = తణిగాచలం | studio = శ్రీ రాజ్యలక్ష్మి ఫిల్మ్ (ప్రై) లిమిటెడ్ | distributor = రాజ్ కమల్ ఫిల్మ్స్ ఇంటర్నేషనల్<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=dC2wWkAEmsA | title=Panchathanthiram | date=2002 | people=Kamal Haasan,Simran (actress), K. S. Ravikumar |publisher=KTV (India)| medium=Motion Picture | location=India}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links|date=February 2022}} Clip from 00:19 to 00:29.</ref> | released = 28 జూన్ 2002<ref name="BBFC">{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/panchathanthiram-1970-0 | title=Panchathanthiram | work=British Board of Film Classification | access-date=7 November 2016}}</ref> | runtime = 148 నిమిషాలు <ref name="BBFC" /> | country = భారతదేశము | language = తెలుగు | budget = | gross = }} '''పంచతంత్రం''' 2002 లో విడుదల అయిన తెలుగు సినిమా. శ్రీ రాజ్యలక్ష్మి ఫిల్మ్ (ప్రై) లిమిటెడ్ బ్యానర్ పై పిఎల్ తేనప్పన్ నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి కె.ఎస్ రవికుమార్ దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమాలో కమల్ హాసన్, సిమ్రాన్ నటించారు.<ref>{{Cite web|date=2020-04-17|title=Kamal Haasan's 'Panchatanthiram': A film where the jokes never stop coming|url=https://www.thenewsminute.com/article/watchwithtnm-kamal-haasans-panchatanthiram-film-where-jokes-never-stop-coming-122791|access-date=2022-05-27|website=The News Minute|language=}}</ref> ఇది తమిళ సినిమా "''పంచతంతిరం" కి అనువాదం.'' ==కథ== రామ్ ఒక ప్లేబాయ్ పైలట్. మైథిలితో అతని వివాహం అనేక అపార్థాల తర్వాత విడిపోతుంది. అతనిని ఉత్సాహపరిచేందుకు, అతని స్నేహితులు వేశ్య అయిన మ్యాగీతో ఒక సాయంత్రం ఏర్పాటు చేస్తారు, అక్కడ వజ్రాలు దొంగతనం జరిగి దొంగలు ఒక అతన్ని చంపేస్తారు. రామ్ స్నేహితులు బాగా తాగి వాళ్లే ఈ హత్య చేశారనుకొని శవాన్ని అదృశ్యం చేస్తారు. మ్యాగీని రామ్ భార్య అనుకోని అతని స్నేహితులలో ఒకరి మామ ఈ సంఘటనను కప్పిపుచ్చడానికి రామ్ చేసిన ప్రయత్నాలను ఎలా అడ్డుకుంటాడు. ఆ తర్వాత రామ్, మైథిలీ ఎలా కలుస్తారు అన్నది మిగతా కథ.<ref>{{Cite web|title=Panchatantram - Kamal Hassan, Simran, Ramya Krishna - KS Ravi Kumar - Deva|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mrg-panchatantram.html|access-date=2022-05-27|website=www.idlebrain.com}}</ref> ==నటవర్గం== * [[కమల్ హాసన్]]<ref>{{Cite web|title=Pancha Thanthram (2002) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director|url=https://www.cinestaan.com/movies/pancha-thanthiram-18022/cast-crew|access-date=2022-05-27|website=Cinestaan|archive-date=2022-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527122037/https://www.cinestaan.com/movies/pancha-thanthiram-18022/cast-crew|url-status=dead}}</ref>_ రామచంద్రమూర్తి * [[సిమ్రాన్]]_ మైధిలి * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]]_ అయ్యప్పన్ నాయర్ * [[రమేష్ అరవింద్]]_గణేష్ హెగ్డే * [[రమ్య కృష్ణ]]_ మరగతవల్లి * శ్రీమాన్_ హనుమంత రెడ్డి * యుగి సేతు_ వేదాంతం అయ్యర్ * [[ఊర్వశి (నటి)|ఊర్వశి]]_ అమ్మిని అయ్యప్పన్ నాయర్ * [[ఐశ్వర్య (నటి)|ఐశ్వర్య]]_ జానకీ వేదాంతం అయ్యర్ * [[సంఘవి]]_ చాముండి గణేష్ హెగ్డే * [[నగేష్]]_ పార్థసారథి * [[విద్యా వెంకటేష్]]_ రెడ్డి భార్య ==పాటలు== * వేయి రాజా వెయ్యి * నా మీద ప్రేమ ఉన్నదా * విరహమే లేక * వచ్చా వచ్చా ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:2002 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:కమల్ హాసన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సిమ్రాన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సంఘవి నటించిన సినిమాలు]] djmyxm7pi6v6d8aag1s81hr29zn6852 4941335 4941332 2026-08-22T03:27:33Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4941335 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = పంచతంత్రం | director = కె.ఎస్. రవికుమార్ | producer = పి.ఎల్. తేనప్పన్ | writer = క్రేజీ మోహన్ | story = కమల్ హాసన్ | screenplay = కె.ఎస్. రవికుమార్<br />[[కమల్ హాసన్]] | starring = కమల్ హాసన్<br />సిమ్రాన్ <br />జయరామ్<br />రమ్య కృష్ణన్ <br />రమేష్ అరవింద్<br />శ్రీమాన్<br />యుగి సేతు | music = దేవా | cinematography = ఆర్థర్ ఎ. విల్సన్ | editing = తణిగాచలం | studio = శ్రీ రాజ్యలక్ష్మి ఫిల్మ్ (ప్రై) లిమిటెడ్ | distributor = రాజ్ కమల్ ఫిల్మ్స్ ఇంటర్నేషనల్<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=dC2wWkAEmsA | title=Panchathanthiram | date=2002 | people=Kamal Haasan,Simran (actress), K. S. Ravikumar |publisher=KTV (India)| medium=Motion Picture | location=India}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links|date=February 2022}} Clip from 00:19 to 00:29.</ref> | released = 28 జూన్ 2002<ref name="BBFC">{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/panchathanthiram-1970-0 | title=Panchathanthiram | work=British Board of Film Classification | access-date=7 November 2016}}</ref> | runtime = 148 నిమిషాలు <ref name="BBFC" /> | country = భారతదేశము | language = తెలుగు | budget = | gross = }} '''పంచతంత్రం''' 2002 లో విడుదల అయిన తెలుగు సినిమా. శ్రీ రాజ్యలక్ష్మి ఫిల్మ్ (ప్రై) లిమిటెడ్ బ్యానర్ పై పిఎల్ తేనప్పన్ నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి కె.ఎస్ రవికుమార్ దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమాలో కమల్ హాసన్, సిమ్రాన్ నటించారు.<ref>{{Cite web|date=2020-04-17|title=Kamal Haasan's 'Panchatanthiram': A film where the jokes never stop coming|url=https://www.thenewsminute.com/article/watchwithtnm-kamal-haasans-panchatanthiram-film-where-jokes-never-stop-coming-122791|access-date=2022-05-27|website=The News Minute|language=}}</ref> ఇది తమిళ సినిమా "''పంచతంతిరం" కి అనువాదం.'' ==కథ== రామ్ ఒక ప్లేబాయ్ పైలట్. మైథిలితో అతని వివాహం అనేక అపార్థాల తర్వాత విడిపోతుంది. అతనిని ఉత్సాహపరిచేందుకు, అతని స్నేహితులు వేశ్య అయిన మ్యాగీతో ఒక సాయంత్రం ఏర్పాటు చేస్తారు, అక్కడ వజ్రాలు దొంగతనం జరిగి దొంగలు ఒక అతన్ని చంపేస్తారు. రామ్ స్నేహితులు బాగా తాగి వాళ్లే ఈ హత్య చేశారనుకొని శవాన్ని అదృశ్యం చేస్తారు. మ్యాగీని రామ్ భార్య అనుకోని అతని స్నేహితులలో ఒకరి మామ ఈ సంఘటనను కప్పిపుచ్చడానికి రామ్ చేసిన ప్రయత్నాలను ఎలా అడ్డుకుంటాడు. ఆ తర్వాత రామ్, మైథిలీ ఎలా కలుస్తారు అన్నది మిగతా కథ.<ref>{{Cite web|title=Panchatantram - Kamal Hassan, Simran, Ramya Krishna - KS Ravi Kumar - Deva|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mrg-panchatantram.html|access-date=2022-05-27|website=www.idlebrain.com}}</ref> ==నటవర్గం== * [[కమల్ హాసన్]]<ref>{{Cite web|title=Pancha Thanthram (2002) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director|url=https://www.cinestaan.com/movies/pancha-thanthiram-18022/cast-crew|access-date=2022-05-27|website=Cinestaan|archive-date=2022-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527122037/https://www.cinestaan.com/movies/pancha-thanthiram-18022/cast-crew|url-status=dead}}</ref>_ రామచంద్రమూర్తి * [[సిమ్రాన్]]_ మైధిలి * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]]_ అయ్యప్పన్ నాయర్ * [[రమేష్ అరవింద్]]_గణేష్ హెగ్డే * [[రమ్య కృష్ణ]]_ మరగతవల్లి * శ్రీమాన్_ హనుమంత రెడ్డి * యుగి సేతు_ వేదాంతం అయ్యర్ * [[ఊర్వశి (నటి)|ఊర్వశి]]_ అమ్మిని అయ్యప్పన్ నాయర్ * [[ఐశ్వర్య (నటి)|ఐశ్వర్య]]_ జానకీ వేదాంతం అయ్యర్ * [[సంఘవి]]_ చాముండి గణేష్ హెగ్డే * [[నగేష్]]_ పార్థసారథి * [[విద్యా వెంకటేష్]]_ రెడ్డి భార్య == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: కె.ఎస్.రవికుమార్ * కథ: కమలహాసన్ * చిత్రానువాదం: కె.ఎస్.రవికుమార్,కమలహాసన్ * సంగీతం: దేవా * సంభాషణలు: క్రేజీ మోహన్ * ఛాయా గ్రహణం: ఆర్థర్ ఎ విల్సన్ * కూర్పు: తణిగాచలం * నిర్మాత: పి. ఎల్. తేనప్పన్ * నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీ రాజ్యలక్ష్మి ఫిలిం ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ * పంపిణీదారులు: రాజ్ కమల్ ఫిలిం ఇంటర్నేషనల్ * విడుదల: 28:06:2002. ==పాటలు== * వేయి రాజా వెయ్యి * నా మీద ప్రేమ ఉన్నదా * విరహమే లేక * వచ్చా వచ్చా ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:2002 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:కమల్ హాసన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సిమ్రాన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సంఘవి నటించిన సినిమాలు]] oqmma3jikwjhas84st3vsr8ltufs64a 0 352098 4941212 4322416 2026-08-21T19:30:09Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941212 wikitext text/x-wiki '''గోల్కొండ వ్యాపారులు''' తెలుగు బ్రాహ్మణుల ఉప సమూహంలో ఒక్కటి. వీరూ ప్రధానంగా [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]] ప్రాంతాలలో కనిపిస్తారు. వారు గ్రామాలలో కరణములుగా, గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీలతో పాటు హైదరాబాద్ నిజాముల క్రింద ఇతర ఉన్నతాధికారులుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qtxlCgAAQBAJ&pg=PT34&lpg=PT34&dq=golkonda+vyapari+brahmin&source=bl&ots=gtHzbi3Q4-&sig=ACfU3U3B5zeT-I4Gc4qfQhoHmNWW0zBhOg&hl=te&sa=X&ved=2ahUKEwjKkbCP9q74AhWlR2wGHSr7BTQQ6AF6BQieARAD#v=onepage&q=golkonda%20vyapari%20brahmin&f=false|title=Medieval Andhra: A Socio-Historical Perspective|last=Pandey|first=Alpana|date=2015-08-11|publisher=Partridge Publishing|isbn=978-1-4828-5017-8|language=en}}</ref> వీరు వైష్ణవ మతం, మధ్వాచార్యుల ( కొంబత్తుల ) వారి ద్వైతసిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=2018-12-15|title=Brahmana Shakalu - బ్రాహ్మణ శాఖలు|url=https://krishnasrikanth.in/2018/12/15/brahmana-shakalu-in-telugu/|access-date=2022-06-15|website=నా ఇలాఖ|language=en-US|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929081853/https://krishnasrikanth.in/2018/12/15/brahmana-shakalu-in-telugu/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=Social Change in Village India:An Andhra Case Study|author=Y. Subhashini Subrahmanyam|year=1975|publisher=Prithvi Raj Publishers|url=https://books.google.co.in/books?id=es4iAAAAMAAJ|page=71|quote=The Madhwas or Golconda Vyapari Brahmins follow the teachings of their Guru Madhwachari who preached Dvaita in contrast to Sankaracharya's Advaita which believes that the Jivatma (soul of the individual) and Paramatma (cosmic soul) ...}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:బ్రాహ్మణ శాఖలు]] 0pqn2004r8aq84a8qkmcbaw3wsy7e2t 0 353151 4941070 4911313 2026-08-21T12:14:02Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941070 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోయెల్ మల్లిక్ | image = Koel Mullick Bengali film actress.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|04|28}}<ref name="telegraphindia.com">{{cite news |title=Tollywood top girls on the go, at a glance |url=http://www.telegraphindia.com/1040904/asp/calcutta/story_3713869.asp |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |date=4 September 2004 |access-date=8 September 2008 |location=Calcutta, India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Koel Mallick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Koel-Mallick |access-date=30 December 2021 |website=The Times of India}}</ref> | birth_place = [[కోల్‌కాతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]] | occupation = నటి | spouse = నిస్పాల్ సింగ్ | children = కబీర్ సింగ్ | birth_name = రుక్మిణి మల్లిక్ | years_active = 2003–ప్రస్తుతం | father = రంజిత్ మల్లిక్ | mother = దీప మల్లిక్ }} '''రుక్మిణి మల్లిక్''' (జననం 1982 ఏప్రిల్ 28)<ref>{{Cite web|title=Koel Mallick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Koel-Mallick|access-date=30 December 2021|website=The Times of India}}</ref> భారతదేశానికి చెందిన బెంగాలీ సినిమా నటి, రాజకీయవేత్త. ఆమె నటులు రంజిత్ మల్లిక్, దీపా మల్లిక్ ల కుమార్తె. ఆమె 2003లో <nowiki>''నాటర్ గురు''</nowiki> సినిమాద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. "టోలీ-క్వీన్" గా పిలువబడే ఆమె, ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డ్స్ బంగ్లా, రెండు బి. ఎఫ్. జె. ఏ అవార్డులు, ఆనందలోక్ పురస్కారాలతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నది.<ref>{{Cite web|last=Ghosal|first=Sharmistha|date=2019-10-03|title=Tolly queen Koel Mallick rocks the part in Puja release Mitin Mashi|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/2019/Oct/03/tolly-queen-koel-mallick-rocks-the-part-in-puja-release-mitin-mashi-18616.html|access-date=2025-02-11|website=Indulgexpress|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nag|first=Kushali|date=2014-05-23|title=Koel the queen|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/koel-the-queen/cid/180974|access-date=2025-02-11|website=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]|quote=Koel Mallick tells t2 at a photo shoot at Studio 51, Brace Bridge, on a hot summer afternoon as she gears up for the release of Arundhati.}}</ref> 2023లో [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] ఆమెను మహానాయక్ సమ్మాన్ తో సత్కరించింది. ఆమె వివిధ రకాల బహుళ-జాతీయ బ్రాండ్లు టీవీఎస్ మోటార్ కంపెనీ, గ్లో & లవ్లీ, పానాసోనిక్, వాసెలిన్ ల కోసం టెలివిజన్ వాణిజ్య ప్రకటనలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-07/news-interviews/29391914_1_koel-Mullick-endorsements-films|title=Koel Mullick shoots for an electronic brand|last=Mukherjee|first=Roshni|date=7 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=28 August 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130103173029/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-07/news-interviews/29391914_1_koel-Mullick-endorsements-films|archive-date=3 January 2013}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == బెంగాలీ చలనచిత్ర నటుడు రంజిత్ మల్లిక్, దీపా మల్లిక్ దంపతులకు, [[కోల్‌కాతా]] భవానీపూర్ ఆమె జన్మించింది.<ref>{{Citation|title=The Half-Millennium Old Mallick Bari Durga Puja|url=http://www.washingtonbanglaradio.com/content/103410211-half-millenium-old-mullick-bari-durga-puja-wbri-kolkata-bonedi-barir-pujo-special|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017184619/http://www.washingtonbanglaradio.com/content/103410211-half-millenium-old-mullick-bari-durga-puja-wbri-kolkata-bonedi-barir-pujo-special|access-date=6 January 2013|archive-date=17 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mallick family came together for an adda just ahead of the Pujas|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/people/mallick-family-came-together-for-an-adda-just-ahead-of-the-pujas/cid/1889791|access-date=9 September 2023|website=The Telegraph (India)}}</ref> ఆమె పాఠశాల విద్యను మోడర్న్ హై స్కూల్ ఫర్ గర్ల్స్ లో పూర్తి చేసి, [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] అనుబంధ కళాశాల అయిన గోఖలే మెమోరియల్ గర్ల్స్ కాలేజ్ నుండి సైకాలజీలో బిఎస్సి (ఆనర్స్) పూర్తి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=koel mallick biography|url=http://koelmallick.in/knowaboutkoel/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221210012/http://koelmallick.in/knowaboutkoel/|archive-date=21 February 2019|access-date=1 November 2016|website=Koel Mallick}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == 2026 రాజ్యసభ ఎన్నికలకు పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ అభ్యర్థిగా ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|date=27 February 2026|title=Ex-Bengal DGP, SC advocate, actor among 4 TMC nominees for RS polls|url=https://www.ptinews.com/story/national/ex-bengal-dgp-sc-advocate-actor-among-4-tmc-nominees-for-rs-polls/3420691|publisher=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 February 2026|title=Babul Supriyo, Ex-DGP Rajeev Kumar among 4 candidates named by TMC for Rajya Sabha polls|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babul-supriyo-ex-dgp-rajeev-kumar-among-4-candidates-named-by-tmc-for-rajya-sabha-polls-101772209977260.html|publisher=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=Affidavit|url=https://ceowestbengal.wb.gov.in/Downloads/Election/RajyaSabha2026/03.%20RUKMINI%20MALLIK.pdf|access-date=5 March 2026|website=CEO West Bengal}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆమె 2026 ఏప్రిల్ 6న రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=6 April 2026|title=Bengali actress Koel Mallick takes oath as Rajya Sabha MP from Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bengali-actress-koel-mallick-takes-oath-as-rajya-sabha-mp-from-bengal-photogallery/cid/2154886?slide=1|publisher=The Telegraph}}</ref> 2026 జూన్ 3న, ఆమె కార్మిక, వస్త్ర, నైపుణ్య అభివృద్ధి కమిటీ సభ్యురాలిగా నియమించబడింది.<ref>{{Cite web|date=3 June 2026|title=Labour, textiles and skill development Committee|url=https://sansad.in/ls/committee/departmentally-related-standing-committees/19-labour,%20textiles%20and%20skill%20development-nameH=%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE,%20%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%94%E0%A4%B0%20%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B6%E0%A4%B2%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B8|publisher=Sansad}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 June 2026|title=Labour, Textiles and Skill Development|url=https://prsindia.org/parliamentary-committees/labour|publisher=PRSIndia}}</ref> 2026 జులై 16న ఆమె తన రాజ్యసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/actor-koel-mallick-quits-mamata-banerjees-trinamool-months-after-being-picked-for-rajya-sabha-11779000|title=Actor Koel Mallick Quits Rajya Sabha Months After Being Picked By Trinamool|date=16 July 2026|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/actor-koel-mullick-quits-rajya-sabha-in-another-jolt-to-mamata-banerjee/0701/126125454|title=Actor Koel Mullick: టీఎంసీకి మరో ఎదురుదెబ్బ.. ఎంపీ పదవికి కోయల్‌ మల్లిక్‌ రాజీనామా|work=EENADU|access-date=2026-07-17|language=te}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable" | |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది |} * ''వేరే విధంగా పేర్కొనకపోతే, అన్ని సినిమాలు బెంగాలీ భాషలో ఉంటాయి.'' {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమాలు !పాత్ర(లు) !భాష(లు) !గమనికలు |- |2003 |''నేటర్ గురు'' |మనీషా ముఖర్జీ | rowspan="7" |బెంగాలీ |తొలి చిత్రం; సమరేశ్ బసు అదే పేరుతో రాసిన నవల ఆధారంగా ; ఉత్తమ నటిగా టెలి సినీ అవార్డుల '''విజేత''' ; ఉత్తమ తొలి నటిగా కళాకార్ అవార్డుల '''విజేత''' |- | rowspan="4" |2004 |''బాద్షా ది కింగ్'' |టిట్లీ | |- |''బంధన్'' |ద్వంద్వ పాత్రలు ; మీనా, రీనా చౌదరి | |- |''శుధు తుమీ'' |నందిని అలియాస్ బబ్లీ | |- |''దేబిపక్ష'' |జయంతి | |- | rowspan="6" |2005 |''మాణిక్'' |రియా మజుందర్ | |- |''యుద్ధో'' |బర్షా | |- | rowspan="2" |''ప్రేమి నెం. 1'' | rowspan="2" |ప్రీతి |ఒడియా | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం |- |బెంగాలీ |- |''శుభోదృష్టి'' |సోనాలి | rowspan="10" |బెంగాలీ |జశ్వంత్ గంగాని గుజరాతీ కథ ఆధారంగా; ఉత్తమ వర్ధమాన తారగా కళాకార్ పురస్కారం '''విజేత''' ; ఉత్తమ వర్ధమాన తారగా ఆనందలోక్ పురస్కారం '''విజేత''' |- |''చోరే చోరే మస్తుటో భాయ్'' |మాలతి | |- | rowspan="5" |2006 |''హీరో'' |పూజా సేన్ | |- |''ఎరి నామ్ ప్రేమ్'' |రీనా | |- |''ఘటక్'' |పూజా రాయ్ | |- |''శిఖర్'' |సీమ | |- |''ఎమ్మెల్యే ఫటకేశ్తో'' |చైతాలి రాయ్ | |- | rowspan="4" |2007 |''నబాబ్ నందిని'' |నందిని | |- |''మంత్రి ఫటకేష్టో'' |చైతాలి రాయ్ | |- |''చందర్ బారి'' |నందిత సన్యాల్ | |- |''మహానాయక్'' |ప్రీతి |ఒడియా | |- | rowspan="5" |2008 |''ప్రేమర్ కహిని'' |బర్షా | rowspan="39" |బెంగాలీ | |- |''మోన్ మానే నా'' |రియా సేన్ | |- |''చిరోసతి'' |రియా | |- |''ప్రేమ'' |రియా |ఎరిక్ సెగల్ యొక్క 1970 నవల ''లవ్ స్టోరీ'' ఆధారంగా |- |''బోర్ అస్బే ఎఖుని'' |మిటిల్ | |- | rowspan="4" |2009 |''సాత్ పాకే బంధా'' |పల్లబి సన్యాల్ | |- |''జాక్‌పాట్'' |పియు | |- |''నీల్ ఆకాశేర్ చాద్ని'' |చాందిని | |- |''హిట్‌లిస్ట్'' |అనిందిత | |- | rowspan="4" |2010 |''బోలో నా తుమి ఆమార్'' |డాక్టర్ మధురిమా చటర్జీ | |- |''ప్రేమ్ బై ఛాన్స్'' |అన్నపూర్ణ | |- |''డుయి ప్రిథిబి'' |డాక్టర్ నందిని సేన్ |''మోటార్‌సైకిల్ డైరీస్'' (2004) నుండి ప్రేరణ పొందింది |- |''Mon Je Kore Uru Uru'' |దియా | |- |2011 |''పగ్లు'' |రిమి సేన్ | |- | rowspan="5" |2012 |''100% ప్రేమ'' |అనురాధ సేన్ | |- |''జానేమన్'' |రియా | |- |''హెమ్లాక్ సొసైటీ'' |మేఘన | |- |''పగ్లు 2'' |రియా | |- |''డావ్షోమి'' |తులి | |- |2013 |''రంగబాజ్'' |మధురిమ | |- | rowspan="3" |2014 |''అరుంధతి'' |ద్వంద్వ పాత్రలు; రాణి అరుంధతి & మిష్టి | |- |''చార్'' |మోనికా నంది |సంకలన చిత్రం |- |''హైవే'' |సోహిని దాస్‌గుప్తా | |- | rowspan="3" |2015 |''హెరోగిరి'' |మరియా | |- |''బంగాల్ ఘోటి ఫటాఫటి'' |జయంతి | |- |''బేష్ కోరేచి ప్రేమ్ కోరేచి'' |రాయ్ రాయ్ | |- | rowspan="2" |2017 |''చాయా ఓ చోబి'' |రాయ్ | |- |''కాక్‌పిట్'' |రియా | |- |2018 |''ఘరే & బైరే'' |లాబన్య | |- | rowspan="3" |2019 |''శేష్ థేకే శురు'' |పూజరిని |2005 ఆంగ్ల నవల ''వాటర్ & ఫైర్'' ఆధారంగా |- |''మిటిన్ మాషి'' |ప్రజ్ఞాపరమిత ముఖర్జీ అలియాస్ మితిన్ మాషి |సుచిత్రా భట్టాచార్య కథ ''హాతే మాత్రో తింటే దిన్'' ఆధారంగా రూపొందించబడింది |- |''సాగర్డ్‌వైపే జౌకర్ ధన్'' |డాక్టర్ రూబీ చటర్జీ |''జౌకర్ ధన్'' (2017) కి సీక్వెల్ |- |2020 |''రాక్టో రాహోష్యో'' |స్వర్ణజ | |- | rowspan="2" |2021 |''ఫ్లైఓవర్'' |బిదిషా | |- |''ఎముక'' |ప్రతిభా ముఖర్జీ |అదే పేరుతో శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ నవల ఆధారంగా రూపొందించబడింది |- |2023 |''జోంగోలే మిటిన్ మాషి'' |ప్రజ్ఞాపరమిత ముఖర్జీ అలియాస్ మితిన్ మాషి |''మితిన్ మాషికి'' సీక్వెల్ (2019); సుచిత్రా భట్టాచార్య నవల ''సరండే షోయతాన్'' ఆధారంగా |- | rowspan="3" |2025 |''[[సోనార్ కెల్లే జాకర్ ధన్]]'' |డాక్టర్ రూబీ చటర్జీ | |- |''షార్తోపోర్'' |అపర్ణ ఘోషల్ | |- |మితిన్: ఏక్తి ఖునిర్ సంధానే |ప్రజ్ఞాపరమిత ముఖర్జీ అలియాస్ మితిన్ మాషి |మిటిన్ మాషి ఫ్రాంచైజీ యొక్క మూడవ భాగం |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సీరియల్ !పాత్ర !ఛానెల్ |- |2011 |సన్సార్ సుఖేర్ హోయ్ రోమోనిర్ గునే |అతిథి పాత్ర |స్టార్ జల్షా |- | rowspan="3" |2013 |''దాదాగిరి అన్‌లిమిటెడ్'' ''సీజన్ 4'' |''రంగబాజ్'' ప్రచారంలో భాగంగా దేవ్ తో అతిథి పాత్రలో |జీ బంగ్లా |- |''ఝలక్ దిక్లా జా'' |న్యాయమూర్తి |ETV బంగ్లా |- |''దీదీ నెం.1 సీజన్ 4'' |అతిథి |జీ బంగ్లా |- |2014 |''బోఝేనా సే బోఝేనా'' |''అరుంధతి'' ప్రచారం కోసం అతిథి పాత్రలో |స్టార్ జల్షా |- |2018 |''డాన్స్ బంగ్లా డాన్స్ సీజన్ 10'' |అతిథి-న్యాయమూర్తి |జీ బంగ్లా |- |2018 |''దీదీ నెం 1 సీజన్ 7'' |అతిథి |జీ బంగ్లా |- |2020 |''సూపర్ సింగర్ గ్రాండ్ ఫినాలే'' |అతిథి-న్యాయమూర్తి |స్టార్ జల్షా |- |2021 |''డాన్స్ బంగ్లా డాన్స్ సీజన్ 11'' |అతిథి-న్యాయమూర్తి |జీ బంగ్లా |- |2025 |''స్టార్ జల్షా పరివార్ అవార్డ్స్ సీజన్ 8'' |ప్రత్యేక అతిథి |స్టార్ జల్షా |- |2026 |''స్టార్ జల్షా పరివార్ అవార్డ్స్ సీజన్ 9'' |ప్రత్యేక అతిథి |స్టార్ జల్షా |} === మహాలయ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !మహాలయ బిరుదు !పాత్ర !ఛానెల్ !మూలం |- | 2007 అక్టోబరు 10 |మహిషాసురమర్దిని |దేవి మహిషాసురమర్దిని, ఆమె వివిధ అవతారాలు |జీ బంగ్లా | |- | 2011 సెప్టెంబరు 27 |దుర్గా దుర్గతినాశిని |దేవి మహిషాసురమర్దినీ |స్టార్ జల్షా | |- | 2015 అక్టోబరు 12 |మహిషాసురమర్దినీ నబరూపే నబదుర్గా |దేవి మహిషాసురమర్దిని, ఆమె 9 అవతారాలు |జీ బంగ్లా |<ref>{{Cite web|date=13 September 2015|title=Mahalaya Special on Television|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/mahalaya-special-television-151012}}</ref> |- | 2021 అక్టోబరు 6 |నాబరూపే మహాదుర్గ |దేవి పార్వతి, మహామాయ, ఉమా, మహాదుర్గ/మహిసాసురమర్దిని |కలర్స్ బంగ్లా |<ref>{{Cite web|date=8 September 2021|title=Koel Mallick as Devi Durga: মহিষাসুর বধ করবেন কোয়েল! দেখুন দেবী দুর্গা রূপে নায়িকার PHOTOS|url=https://bangla.aajtak.in/cinema-and-tv-serial-news/television/photo/koel-mallick-perform-devi-durga-year-mahalaya-2021-mahishasurmardini-colors-bangla-channel-program-nabarupe-mahadurga-see-pictures-and-details-durga-puja-2021-soc-295587-2021-09-08}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 September 2021|title=COLORS Bangla Brin30gs In Mahalaya Through Nabarupe Mahadurga|url=https://www.adgully.com/colors-bangla-brings-in-mahalaya-through-nabarupe-mahadurga-109327.html|access-date=11 జూలై 2022|archive-date=11 జూలై 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711164828/https://www.adgully.com/colors-bangla-brings-in-mahalaya-through-nabarupe-mahadurga-109327.html|url-status=dead}}</ref> |} ==అవార్డులు== * ''నాటర్ గురు'' (2003) చిత్రానికి 4వ టెలి సినీ అవార్డులు 2004 * 2006 కళాకార్ అవార్డులు, ''శుభదృష్టి'' (2005) <ref name="Kalakar award winners">{{Cite web|date=22 January 2006|title=Kalakar award winners|url=http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155216/http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|archive-date=25 April 2012|access-date=22 September 2019|publisher=Kalakar website}}</ref> * ఉత్తమ నటిగా జీ బంగ్లా గౌరవ్ సమ్మాన్ అవార్డు (''బోలో నా తుమీ అమర్'', 2010) * ఉత్తమ నటిగా స్టార్ జల్షా అవార్డు (''దుయి పృథిబి'', 2010) * బి. ఎఫ్. జె. ఏ అవార్డులు 2013 ఉత్తమ నటి ''హేమ్లాక్ సొసైటీ'' (2012) * ఉత్తమ నటిగా జీ బంగ్లా గౌరవ్ సమ్మాన్ అవార్డు ( ''హెమ్లాక్ సొసైటీ'', 2012) * ఫిల్మ్స్ అండ్ ఫ్రేమ్స్ డిజిటల్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ ఫర్ బెస్ట్ యాక్ట్రెస్ క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ ( ''మితిన్ మాషి'', 2019) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1982 జననాలు]] 9qdwywxlekhroceaqk1sg9tn1tmj2h7 0 355349 4941522 4865847 2026-08-22T07:22:20Z CommonsDelinker 608 Melghat_park,Amravati,maharshtra,india.indain_tigers.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Herbythyme]]. కారణం: (Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]). 4941522 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అమరావతి (మహారాష్ట్ర) | settlement_type = నగరం | image_caption = మేల్‌ఘాట్ సరస్సు, మేల్‌ఘాట్ పులుల సంరక్షణ పార్కు, మేల్‌ఘాట్ పులి, ఏకవీరదేవాలయం | nickname = Headquarter of Amravati division | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Maharashtra#India#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|20|55|33|N|77|45|53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name1 = మహారాష్ట్ర | subdivision_name2 = అమరావతి | established_title = | established_date = 1097 AD<ref name="amravati1">{{cite web|url=http://amravati.nic.in/history.html |title=Amravati District Collector Office |publisher=Amravati.nic.in |access-date=6 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201235132/http://amravati.nic.in/history.html |archive-date=1 December 2011 }}</ref> | founder = | named_for = | government_type = మ్యునిసిపల్ కార్పొరేషన్ | governing_body = అమరావతి మ్యునిసిపల్ కార్పొరేషన్ | leader_title1 = మ్యునిసిపల్ కమీషనర్ | leader_name1 = ప్రవీణ్ అస్థికర్<ref>{{cite web |title=Who's Who {{!}} Amravati District |url=https://amravati.gov.in/about-district/whos-who/ |website=amravati.gov.in |publisher=District Administration, Amravati |access-date=3 September 2018}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 70.8 | area_rank = | elevation_m = 343 | population_total = 646,801 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="census2011"/> | population_density_km2 = 3524 | population_urban = | population_metro_footnotes = 10,00,000 | population_rank = [[India]]: [[List of cities in India|70th]]<br/>[[Maharashtra]]: [[List of cities in Maharashtra|9th]]<br/>[[Vidarbha]]: [[List of cities in Vidarbha|2nd]] | population_demonym = Amravatikar | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికార | timezone1 = భా.ప్రా.కా | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = పిన్ | postal_code = 444 601 - 444 607, 444701, 444901 | area_code = +91-721 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = MH 27 (for entire [[Amravati district]]) | blank1_name_sec1 = Distance from [[Nagpur, Maharashtra|Nagpur]] | blank1_info_sec1 = {{convert|152|km|mi}} ([[National highways of India|land]]) | website = {{URL|amravati.gov.in/}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Marathi language|Marathi]] | demographics1_title2 = | blank2_name_sec1 = Distance from [[Mumbai]] | blank2_info_sec1 = {{convert|663|km|mi}} ([[National highways of India|land]]) | blank3_name_sec1 = అక్షరాస్యతా రేటు | blank3_info_sec1 = 93.03% | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank4_info_sec2 = <span style="color:orange">Medium</span><ref>{{cite web |title=Economic Survey of Maharashtra 2014-15 |url=https://www.maharashtra.gov.in/Site/upload/WhatsNew/Economic%20Survey%20of%20Maharashtra...pdf |website=maharashtra.gov.in |access-date=27 December 2020}}</ref> | official_name = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2 | image1 = Melghat lake.jpg | image2 = Feel the Peace.jpg | image3 = | image4 = Ekvira Temple.jpg }} }} '''అమరావతి''' [[విదర్భ]] ప్రాంతంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరం. మహారాష్ట్రలో ఎనిమిదో అతిపెద్ద నగరం. ఇది [[అమరావతి జిల్లా]] ముఖ్యపట్టణం. [[అకోలా]], [[బుల్ఢానా|బుల్దానా]], వాషిం, [[యావత్మల్|యవత్మాల్]] జిల్లాలను కలిగి ఉన్న అమరావతి డివిజన్ కు కేంద్రం. స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ కింద మహారాష్ట్ర నుండి ఎంపికైన నగరాల్లో ఇది ఒకటి. <ref>{{Cite web|date=21 October 2015|title=Smart City Amravati|url=https://www.mygov.in/group-issue/smart-city-amravati/|access-date=4 April 2022|website=MyGov.in|language=en|archive-date=22 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022095838/https://www.mygov.in/group-issue/smart-city-amravati/|url-status=dead}}</ref> 1983లో అమరావతి నగరం విదర్భ ప్రాంతంలో రెండవ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా అవతరించింది. <ref name="history">{{Cite web|title=Amravati Mahanagar Palika – Maharashtra Shasan Sthanik Swarajya|url=http://www.amtcorp.org/|access-date=4 April 2022|website=amtcorp.org|archive-date=28 జూన్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628084559/http://amtcorp.org/|url-status=dead}}</ref> రాష్ట్ర రాజధాని [[ముంబై|ముంబైకి]] తూర్పున 663 కిలోమీటర్లు, నాగ్‌పూర్‌కు పశ్చిమాన 152 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అమరావతి, నాగ్‌పూర్ తర్వాత విదర్భ ప్రాంతంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరం. == భౌగోళికం == అమరావతి {{Coord|20.93|N|77.75|E|}} వద్ద <ref>{{Cite web|title=Falling Rain Genomics, Inc – Amravati|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Amravati.html|access-date=7 September 2010|publisher=Fallingrain.com}}</ref> సముద్రమట్టం నుండి సగటు 343&nbsp;మీటర్లు (1125&nbsp;అడుగులు) ఎత్తున ఉంది. ఇది [[నాగపూర్|నాగ్‌పూర్‌కు]] పశ్చిమాన 165 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ నగరం పశ్చిమాన పూర్ణా బేసిన్, తూర్పున [[వార్ధా నది|వార్ధా]] బేసిన్ యొక్క పత్తి పండించే ప్రాంతాలను వేరుచేసే కొండ మార్గాలకు సమీపంలో ఉంది. విదర్భ ప్రాంతంలోని ఏకైక హిల్ స్టేషన్ అయిన చిఖల్దారా, అమరావతి నగరానికి దాదాపు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. నగరం విస్తీర్ణం దాదాపు {{Convert|183.5|km2|abbr=on}} . === శీతోష్ణస్థితి === అమరావతి వేడి, పొడి వేసవి, తేలికపాటి నుండి చల్లని శీతాకాలాలతో ఉష్ణమండల తడి, పొడి వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవి కాలం మార్చి నుండి జూన్ వరకు, వర్షాకాలం జూలై నుండి అక్టోబరు వరకు, శీతాకాలం నవంబర్ నుండి మార్చి వరకూ ఉంటుంది.{{Weather box | location = Amravati (1981–2010, extremes 1901–2012) | metric first = yes | single line = yes | width = auto | Jan record high C = 38.0 | Feb record high C = 38.9 | Mar record high C = 43.9 | Apr record high C = 46.1 | May record high C = 48.3 | Jun record high C = 46.7 | Jul record high C = 40.2 | Aug record high C = 40.5 | Sep record high C = 38.9 | Oct record high C = 42.6 | Nov record high C = 37.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 48.3 | Jan high C = 29.2 | Feb high C = 31.9 | Mar high C = 36.2 | Apr high C = 40.2 | May high C = 41.7 | Jun high C = 36.5 | Jul high C = 31.0 | Aug high C = 29.7 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 32.8 | Nov high C = 30.9 | Dec high C = 28.9 | year high C = 33.4 | Jan low C = 15.3 | Feb low C = 17.0 | Mar low C = 20.6 | Apr low C = 23.4 | May low C = 26.1 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 22.5 | Aug low C = 22.0 | Sep low C = 22.1 | Oct low C = 20.4 | Nov low C = 17.6 | Dec low C = 15.1 | year low C = 20.5 | Jan record low C = 6.1 | Feb record low C = 5.0 | Mar record low C = 8.9 | Apr record low C = 12.8 | May record low C = 17.0 | Jun record low C = 17.0 | Jul record low C = 16.8 | Aug record low C = 15.6 | Sep record low C = 16.8 | Oct record low C = 12.0 | Nov record low C = 8.9 | Dec record low C = 7.8 | year record low C = 5.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.4 | Feb rain mm = 7.8 | Mar rain mm = 15.4 | Apr rain mm = 7.0 | May rain mm = 8.2 | Jun rain mm = 128.6 | Jul rain mm = 188.2 | Aug rain mm = 206.6 | Sep rain mm = 125.1 | Oct rain mm = 61.9 | Nov rain mm = 14.3 | Dec rain mm = 7.3 | year rain mm = 781.8 | Jan rain days = 0.8 | Feb rain days = 0.6 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.7 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 6.3 | Jul rain days = 10.3 | Aug rain days = 10.9 | Sep rain days = 8.4 | Oct rain days = 2.7 | Nov rain days = 0.8 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 44.0 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 45 | Feb humidity = 40 | Mar humidity = 35 | Apr humidity = 29 | May humidity = 30 | Jun humidity = 51 | Jul humidity = 71 | Aug humidity = 76 | Sep humidity = 69 | Oct humidity = 54 | Nov humidity = 52 | Dec humidity = 53 | year humidity = 51 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Amravati Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 41–42 | access-date = 30 March 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M137 | access-date = 30 March 2020}}</ref> | source 2 = Government of Maharashtra<ref name=climate>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20110614151324/http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/AMRAVATI/gen_climate.html | archive-date = 14 June 2011 | url = http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/AMRAVATI/gen_climate.html | title = Climate | publisher = Government of Maharashtra | access-date = 30 March 2020}}</ref> | date = May 2012 }} == జనాభా వివరాలు == 2011లో అమరావతి నగర జనాభా 6,46,801; ఇందులో పురుషులు, స్త్రీలు వరుసగా 3,30,544, 3,16,257. అమరావతి నగరంలో లింగ నిష్పత్తి 1000 మంది పురుషులకు 957. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 62,497. <ref name="census2011">{{Cite web|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=30 October 2020|website=census.gov.in}}</ref> == రవాణా == [[దస్త్రం:Amravati_new_railway_station.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Amravati_new_railway_station.jpg/220px-Amravati_new_railway_station.jpg|thumb| అమరావతి రైల్వే స్టేషన్|ఎడమ]] === రోడ్డు === అమరావతి మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ స్టార్ సిటీ బస్సు సర్వీసులను నిర్వహిస్తోంది. విదర్భ ప్రాంతంలో తొలిసారిగా అమరావతి మహిళా స్పెషల్ సిటీ బస్సును కూడా ప్రారంభించింది. మహారాష్ట్ర స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (MSRTC) ఇంటర్‌సిటీ, ఇంటర్‌స్టేట్ ప్రయాణానికి రవాణా సేవలను అందిస్తుంది. నాగ్‌పూర్, యావత్మాల్, భోపాల్, హర్దా, ఇండోర్, రాయ్‌పూర్, జబల్‌పూర్, ముంబై, పూణే, అకోలా, ధర్ణి, నాందేడ్, ఔరంగాబాద్, జాల్నా, బుర్హాన్‌పూర్, పర్భాని, షోలాపూర్, ఖాండ్వా, గోండియా, షిర్డీ, హైదరాబాద్, పరత్వాడ (అచల్‌పూర్) వంటి నగరాలకు బస్సు సేవలు) అందుబాటులో ఉన్నాయి. హజీరా ( [[సూరత్]] ) నుండి [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] వరకు వెళ్లే జాతీయ రహదారి 6 అమరావతి గుండా వెళుతుంది. === రైల్వే === అమరావతిలో మూడు రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి. * నగరం నడిబొడ్డున ఉన్న అమరావతి రైల్వే స్టేషన్ ఒక టెర్మినస్. అమరావతి రైల్వే స్టేషన్ [[మధ్య రైల్వే రైళ్లు (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వేస్‌లోని]] హౌరా-నాగ్‌పూర్-ముంబై లైన్‌లోని నాగ్‌పూర్-భూసావల్ సెక్షన్‌లో బద్నేరా నుండి బ్రాంచ్ లైన్‌లో ఉంది. * కొత్త అమరావతి రైల్వే స్టేషన్ భవనం 10 డిసెంబర్ 2011న ప్రారంభించబడింది. అమరావతి రైల్వే స్టేషన్ బద్నేరాకు రోజంతా బహుళ షటిల్ సేవలను అందిస్తుంది. * బద్నేరా జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ అమరావతిలోని బద్నేరా ప్రాంతానికి సేవలు అందిస్తుంది. ఇది హౌరా-నాగ్‌పూర్-ముంబై లైన్‌లోని జంక్షన్ స్టేషన్. నార్ఖేడ్ కు బ్రాడ్ గేజ్ లైన్లో ఉంది. === విమానాశ్రయం === [[అమ్రావతి విమానాశ్రయం|డా. పంజాబ్రావ్ దేశ్‌ముఖ్ విమానాశ్రయం అమరావతి]], బెల్లోరా వద్ద ఉంది. ఇది జాతీయ రహదారి-6 నుండి [[యావత్మల్|యావత్మాల్]] వైపు 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. దీనిని మహారాష్ట్ర ఎయిర్‌పోర్ట్ డెవలప్‌మెంట్ కంపెనీ (MADC) నిర్వహిస్తోంది. ప్రస్తుతం దీనికి వాణిజ్య విమాన సేవలు లేవు. ఇందులో హెలిప్యాడ్ సౌకర్యం కూడా ఉంది. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == * [[సురేష్ భట్]] * [[వామన్ గోపాల్ జోషి]] * [[ప్రతిభా పాటిల్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{మహారాష్ట్ర జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు]] iyk7g9ka1xkih1trjr6pc0barkqo7sd 0 368903 4941319 4783599 2026-08-22T02:08:54Z Muralikrishna m 106628 4941319 wikitext text/x-wiki {{infobox film | name = జైలర్ | image = | caption = | director = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | writer = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | producer = కళానిధి మారన్‌ | starring = {{ubl|[[రజినీకాంత్]]|[[రమ్యకృష్ణ]]| [[ప్రియాంకా అరుళ్ మోహన్]]}} | cinematography = [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] | editing = ఆర్. నిర్మల్ | music = [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | studio = సన్ పిక్చర్స్ | released = {{Film date|df=yes|2023|08|10|ref1=}} | country = {{flag|India|name=భారతదేశం}} | language = తెలుగు }}'''జైలర్''' 2023లో విడుదలైన యాక్షన్‌ కామెడీ సినిమా. సన్‌ పిక్చర్స్ బ్యానర్‌పై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మింస్తున్న ఈ సినిమాకు [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] దర్శకత్వం వహించాడు.ఈ చిత్రం రజనీకాంత్ యొక్క 169వ చిత్రం అయిన తలైవర్ 169 అనే వర్కింగ్ టైటిల్‌తో ఫిబ్రవరి 2022లో అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, జూన్‌లో అధికారికంగా జైలర్ అనే టైటిల్‌ను ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|date=28 August 2022|title=జైలర్ 2023 రజనీకాంత్ మూవీ ట్రైలర్, విడుదల తేదీ|url=https://www.filmibug.com/jailer-hindi-movie-2023-cast-trailer/|access-date=26 August 2022|website=FilmiBug|archive-date=8 జూలై 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708155728/https://www.filmibug.com/jailer-hindi-movie-2023-cast-trailer/|url-status=dead}}</ref> [[రజినీకాంత్]], [[శివ రాజ్‌కుమార్|శివరాజ్‌కుమార్‌]], [[మోహన్ లాల్]], [[రమ్యకృష్ణ]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా 2023 ఆగష్టు 10న ఏషియన్‌ మల్టీప్లెక్స్‌, శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్‌ సంస్థలు విడుదల చేశాయి.<ref name="ఆగష్టు 10న 'జైలర్‌'">{{cite news |last1=Prajasakti |title=ఆగష్టు 10న 'జైలర్‌' |url=https://prajasakti.com/jailer-movie-release-on-aug-10th |accessdate=9 May 2023 |work= |date=4 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230509110224/https://prajasakti.com/jailer-movie-release-on-aug-10th |archivedate=9 May 2023 |language=en}}</ref><ref name="మెహర్ రమేష్ 'శక్తి' ఇంతే !">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=మెహర్ రమేష్ 'శక్తి' ఇంతే ! |url=https://www.chitrajyothy.com/2023/film-reviews/bhola-shankar-is-a-very-bad-remake-by-director-meher-ramesh-kavi-46697.html |accessdate=11 August 2023 |work= |date=11 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811175927/https://www.chitrajyothy.com/2023/film-reviews/bhola-shankar-is-a-very-bad-remake-by-director-meher-ramesh-kavi-46697.html |archivedate=11 August 2023 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[రజినీకాంత్]]<ref name="'జైలర్‌'గా రజనీకాంత్‌">{{cite news |last1=Prajasakti |title='జైలర్‌'గా రజనీకాంత్‌ |url=https://prajasakti.com/rajinikanth-jailer-filmnews |accessdate=18 January 2023 |date=17 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118091339/https://prajasakti.com/rajinikanth-jailer-filmnews |archivedate=18 January 2023 |language=en}}</ref> * [[శివ రాజ్‌కుమార్|శివరాజ్‌కుమార్‌]]<ref name="సూపర్ స్టార్‌కి తోడు మరో స్టార్ హీరో.. 'జైలర్'తో వెండితెరపై విధ్వంసమే..">{{cite news |last1=10TV Telugu |first1= |title=సూపర్ స్టార్‌కి తోడు మరో స్టార్ హీరో.. 'జైలర్'తో వెండితెరపై విధ్వంసమే.. |url=https://10tv.in/latest/kannada-star-hero-shiva-rajkumar-plays-special-role-in-rajinikanth-in-jailer-movie-532247.html |accessdate=18 January 2023 |date=19 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118091134/https://10tv.in/latest/kannada-star-hero-shiva-rajkumar-plays-special-role-in-rajinikanth-in-jailer-movie-532247.html |archivedate=18 January 2023 |language=te}}</ref> * [[మోహన్ లాల్]]<ref name="రజినీకాంత్ జైలర్‌లో మోహన్‌ లాల్‌.. లుక్‌ అదిరింది">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=రజినీకాంత్ జైలర్‌లో మోహన్‌ లాల్‌.. లుక్‌ అదిరింది |url=https://www.ntnews.com/cinema/mohan-lal-look-is-out-from-rajinikanth-jailer-sets-919242 |accessdate=18 January 2023 |work= |date=8 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118090427/https://www.ntnews.com/cinema/mohan-lal-look-is-out-from-rajinikanth-jailer-sets-919242 |archivedate=18 January 2023 |language=te-IN}}</ref> *[[జాకీ ష్రాఫ్|జాకీష్రాఫ్‌]] * [[రమ్యకృష్ణ]] * [[తమన్నా]]<ref name="తలైవాతో తమన్నా - ‘జైలర్’ సెట్స్‌లో జాయిన్ అయిన మిల్కీ బ్యూటీ!">{{cite news |last1=A. B. P. Desam |first1= |title=తలైవాతో తమన్నా - ‘జైలర్’ సెట్స్‌లో జాయిన్ అయిన మిల్కీ బ్యూటీ! |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/tamannaah-joined-the-sets-of-super-star-rajini-kanth-jailer-directed-by-nelson-dilip-kumar-73873 |accessdate=19 January 2023 |work= |date=19 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119155147/https://telugu.abplive.com/entertainment/tamannaah-joined-the-sets-of-super-star-rajini-kanth-jailer-directed-by-nelson-dilip-kumar-73873 |archivedate=19 January 2023 |language=te}}</ref> * [[ప్రియాంకా అరుళ్ మోహన్]] * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]]<ref name="‘జైలర్‌’ నుంచి సునీల్‌ లుక్‌ రిలీజ్‌">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=‘జైలర్‌’ నుంచి సునీల్‌ లుక్‌ రిలీజ్‌ |url=https://www.chitrajyothy.com/2023/cinema-news/sunils-look-released-from-jailor-41842.html |accessdate=18 January 2023 |work= |date=18 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118085737/https://www.chitrajyothy.com/2023/cinema-news/sunils-look-released-from-jailor-41842.html |archivedate=18 January 2023 |language=te}}</ref> * [[యోగి బాబు|యోగిబాబు]] * [[వినాయకన్]] * [[రెడిన్ కింగ్స్లీ]] * [[వసంత్ రవి]] * జాఫర్ సాదిక్<ref name="ప్రియురాలిని పరిచయం చేసిన ' జైలర్‌' ఫేమ్‌ జాఫర్‌ సాదిఖ్‌.. ఆమె ఎవరంటే">{{cite news |last1=Sakshi |title=ప్రియురాలిని పరిచయం చేసిన ' జైలర్‌' ఫేమ్‌ జాఫర్‌ సాదిఖ్‌.. ఆమె ఎవరంటే |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/jailer-fame-jaffer-sadiq-reveal-his-girlfriend-1750866 |accessdate=26 August 2023 |work= |date=26 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230826135924/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/jailer-fame-jaffer-sadiq-reveal-his-girlfriend-1750866 |archivedate=26 August 2023 |language=te}}</ref> *[[జి.మరిముత్తు]]<ref name="జైలర్‌ నటుడు కన్నుమూత.. షాకింగ్‌లో తమిళ ఇండస్ట్రీ..!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=జైలర్‌ నటుడు కన్నుమూత.. షాకింగ్‌లో తమిళ ఇండస్ట్రీ..! |url=https://www.ntnews.com/cinema/jailer-fame-g-marimuthu-passed-away-1242233 |accessdate=8 September 2023 |work= |date=8 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908054818/https://www.ntnews.com/cinema/jailer-fame-g-marimuthu-passed-away-1242233 |archivedate=8 September 2023 |language=te-IN}}</ref> *[[అరంతాంగి నిషా]] *[[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] ==సాంకేతిక నిపుణులు== *బ్యానర్: సన్‌ పిక్చర్స్ *నిర్మాత: కళానిధి మారన్‌ *కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం: [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] *సంగీతం: [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] *సినిమాటోగ్రఫీ: [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] *గాయకులు: శిల్పారావు, అనిరుధ్‌ *పాటలు *నువ్వు కావాలయ్యా.గానం. సిందూజ శ్రీనివాసన్, అనిరుద్ రవిచందర్.రచన: శ్రీసాయికిరణ్ . *. హుకుం గానం: దినకర్ కలవల, కోరస్.రచన: భాస్కరభట్ల. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జైలర్ 2]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|tt11663228}} [[వర్గం:2023 తెలుగు సినిమాలు]] jf60z5pp2ncy8ymu4xbkd73x04dfmam 4941320 4941319 2026-08-22T02:09:43Z Muralikrishna m 106628 4941320 wikitext text/x-wiki {{infobox film | name = జైలర్ | image = | caption = | director = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | writer = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | producer = కళానిధి మారన్‌ | starring = {{ubl|[[రజినీకాంత్]]|[[రమ్యకృష్ణ]]| [[ప్రియాంకా అరుళ్ మోహన్]]}} | cinematography = [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] | editing = ఆర్. నిర్మల్ | music = [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | studio = సన్ పిక్చర్స్ | released = {{Film date|df=yes|2023|08|10|ref1=}} | country = {{flag|India|name=భారతదేశం}} | language = తెలుగు }}'''జైలర్''' 2023లో విడుదలైన యాక్షన్‌ కామెడీ సినిమా. సన్‌ పిక్చర్స్ బ్యానర్‌పై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మింస్తున్న ఈ సినిమాకు [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] దర్శకత్వం వహించాడు.ఈ చిత్రం రజనీకాంత్ యొక్క 169వ చిత్రం అయిన తలైవర్ 169 అనే వర్కింగ్ టైటిల్‌తో ఫిబ్రవరి 2022లో అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, జూన్‌లో అధికారికంగా జైలర్ అనే టైటిల్‌ను ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|date=28 August 2022|title=జైలర్ 2023 రజనీకాంత్ మూవీ ట్రైలర్, విడుదల తేదీ|url=https://www.filmibug.com/jailer-hindi-movie-2023-cast-trailer/|access-date=26 August 2022|website=FilmiBug|archive-date=8 జూలై 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708155728/https://www.filmibug.com/jailer-hindi-movie-2023-cast-trailer/|url-status=dead}}</ref> [[రజినీకాంత్]], [[శివ రాజ్‌కుమార్|శివరాజ్‌కుమార్‌]], [[మోహన్ లాల్]], [[రమ్యకృష్ణ]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా 2023 ఆగష్టు 10న ఏషియన్‌ మల్టీప్లెక్స్‌, శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్‌ సంస్థలు విడుదల చేశాయి.<ref name="ఆగష్టు 10న 'జైలర్‌'">{{cite news |last1=Prajasakti |title=ఆగష్టు 10న 'జైలర్‌' |url=https://prajasakti.com/jailer-movie-release-on-aug-10th |accessdate=9 May 2023 |work= |date=4 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230509110224/https://prajasakti.com/jailer-movie-release-on-aug-10th |archivedate=9 May 2023 |language=en}}</ref><ref name="మెహర్ రమేష్ 'శక్తి' ఇంతే !">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=మెహర్ రమేష్ 'శక్తి' ఇంతే ! |url=https://www.chitrajyothy.com/2023/film-reviews/bhola-shankar-is-a-very-bad-remake-by-director-meher-ramesh-kavi-46697.html |accessdate=11 August 2023 |work= |date=11 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811175927/https://www.chitrajyothy.com/2023/film-reviews/bhola-shankar-is-a-very-bad-remake-by-director-meher-ramesh-kavi-46697.html |archivedate=11 August 2023 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[రజినీకాంత్]]<ref name="'జైలర్‌'గా రజనీకాంత్‌">{{cite news |last1=Prajasakti |title='జైలర్‌'గా రజనీకాంత్‌ |url=https://prajasakti.com/rajinikanth-jailer-filmnews |accessdate=18 January 2023 |date=17 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118091339/https://prajasakti.com/rajinikanth-jailer-filmnews |archivedate=18 January 2023 |language=en}}</ref> * [[శివ రాజ్‌కుమార్|శివరాజ్‌కుమార్‌]]<ref name="సూపర్ స్టార్‌కి తోడు మరో స్టార్ హీరో.. 'జైలర్'తో వెండితెరపై విధ్వంసమే..">{{cite news |last1=10TV Telugu |first1= |title=సూపర్ స్టార్‌కి తోడు మరో స్టార్ హీరో.. 'జైలర్'తో వెండితెరపై విధ్వంసమే.. |url=https://10tv.in/latest/kannada-star-hero-shiva-rajkumar-plays-special-role-in-rajinikanth-in-jailer-movie-532247.html |accessdate=18 January 2023 |date=19 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118091134/https://10tv.in/latest/kannada-star-hero-shiva-rajkumar-plays-special-role-in-rajinikanth-in-jailer-movie-532247.html |archivedate=18 January 2023 |language=te}}</ref> * [[మోహన్ లాల్]]<ref name="రజినీకాంత్ జైలర్‌లో మోహన్‌ లాల్‌.. లుక్‌ అదిరింది">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=రజినీకాంత్ జైలర్‌లో మోహన్‌ లాల్‌.. లుక్‌ అదిరింది |url=https://www.ntnews.com/cinema/mohan-lal-look-is-out-from-rajinikanth-jailer-sets-919242 |accessdate=18 January 2023 |work= |date=8 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118090427/https://www.ntnews.com/cinema/mohan-lal-look-is-out-from-rajinikanth-jailer-sets-919242 |archivedate=18 January 2023 |language=te-IN}}</ref> *[[జాకీ ష్రాఫ్|జాకీష్రాఫ్‌]] * [[రమ్యకృష్ణ]] * [[తమన్నా]]<ref name="తలైవాతో తమన్నా - ‘జైలర్’ సెట్స్‌లో జాయిన్ అయిన మిల్కీ బ్యూటీ!">{{cite news |last1=A. B. P. Desam |first1= |title=తలైవాతో తమన్నా - ‘జైలర్’ సెట్స్‌లో జాయిన్ అయిన మిల్కీ బ్యూటీ! |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/tamannaah-joined-the-sets-of-super-star-rajini-kanth-jailer-directed-by-nelson-dilip-kumar-73873 |accessdate=19 January 2023 |work= |date=19 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119155147/https://telugu.abplive.com/entertainment/tamannaah-joined-the-sets-of-super-star-rajini-kanth-jailer-directed-by-nelson-dilip-kumar-73873 |archivedate=19 January 2023 |language=te}}</ref> * [[ప్రియాంకా అరుళ్ మోహన్]] * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]]<ref name="‘జైలర్‌’ నుంచి సునీల్‌ లుక్‌ రిలీజ్‌">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=‘జైలర్‌’ నుంచి సునీల్‌ లుక్‌ రిలీజ్‌ |url=https://www.chitrajyothy.com/2023/cinema-news/sunils-look-released-from-jailor-41842.html |accessdate=18 January 2023 |work= |date=18 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118085737/https://www.chitrajyothy.com/2023/cinema-news/sunils-look-released-from-jailor-41842.html |archivedate=18 January 2023 |language=te}}</ref> * [[యోగి బాబు|యోగిబాబు]] * [[వినాయకన్]] * [[రెడిన్ కింగ్స్లీ]] * [[వసంత్ రవి]] * జాఫర్ సాదిక్<ref name="ప్రియురాలిని పరిచయం చేసిన ' జైలర్‌' ఫేమ్‌ జాఫర్‌ సాదిఖ్‌.. ఆమె ఎవరంటే">{{cite news |last1=Sakshi |title=ప్రియురాలిని పరిచయం చేసిన ' జైలర్‌' ఫేమ్‌ జాఫర్‌ సాదిఖ్‌.. ఆమె ఎవరంటే |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/jailer-fame-jaffer-sadiq-reveal-his-girlfriend-1750866 |accessdate=26 August 2023 |work= |date=26 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230826135924/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/jailer-fame-jaffer-sadiq-reveal-his-girlfriend-1750866 |archivedate=26 August 2023 |language=te}}</ref> *[[జి.మరిముత్తు]]<ref name="జైలర్‌ నటుడు కన్నుమూత.. షాకింగ్‌లో తమిళ ఇండస్ట్రీ..!">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=జైలర్‌ నటుడు కన్నుమూత.. షాకింగ్‌లో తమిళ ఇండస్ట్రీ..! |url=https://www.ntnews.com/cinema/jailer-fame-g-marimuthu-passed-away-1242233 |accessdate=8 September 2023 |work= |date=8 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908054818/https://www.ntnews.com/cinema/jailer-fame-g-marimuthu-passed-away-1242233 |archivedate=8 September 2023 |language=te-IN}}</ref> *[[అరంతాంగి నిషా]] *[[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] ==సాంకేతిక నిపుణులు== *బ్యానర్: సన్‌ పిక్చర్స్ *నిర్మాత: కళానిధి మారన్‌ *కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం: [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] *సంగీతం: [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] *సినిమాటోగ్రఫీ: [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] *గాయకులు: శిల్పారావు, అనిరుధ్‌ === పాటలు === *నువ్వు కావాలయ్యా.. గానం. సిందూజ శ్రీనివాసన్, అనిరుద్ రవిచందర్ .రచన: శ్రీసాయికిరణ్ . *హుకుం.. గానం: దినకర్ కలవల, కోరస్.రచన: భాస్కరభట్ల == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జైలర్ 2]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|tt11663228}} [[వర్గం:2023 తెలుగు సినిమాలు]] 3pv76pah995elr1qk77w709pn5nr1ql 14 372096 4941297 3864398 2026-08-22T01:34:05Z Chaduvari 97 [[వర్గం:అకాడమీ అవార్డు విజేతలు]] కు ఉన్న దారిమార్పును తీసేసారు 4941297 wikitext text/x-wiki {{Category redirect|అకాడమీ అవార్డు విజేతలు }} 921wt6jz0jf02bz6sp0sfwrc0srxp8p 14 372097 4941296 3864408 2026-08-22T01:32:34Z Chaduvari 97 [[వర్గం:అకాడమీ పురస్కారాలు]] కు ఉన్న దారిమార్పును తీసేసారు 4941296 wikitext text/x-wiki {{Category redirect|అకాడమీ పురస్కారాలు }} kwx0gkg0d0dttl29eyn85r4zhsj1oza 0 379678 4941148 4603532 2026-08-21T15:23:30Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941148 wikitext text/x-wiki మన శరీరంలో [[తల]]ను ఉత్తమాంగమని అంటారు. దానికి కారణం తలలో [[మెదడు]] ఆలోచనలను విచక్షణాజ్ఞానాన్ని కలిగించడమే కాక అవయవాలను నియంత్రించి అవి పనిచేయుటకు తోడ్పడుతుంది. పంచేంద్రియాలైన కళ్ళు, ముక్కు, చెవులు, నాలుక, చర్మము సేకరించే జ్ఞానములను గ్రహించి వాటిని తెలుపుటే కాక వాటికి అనుగుణంగా శరీరాన్ని నడిపిస్తుంది. తలలో ఉన్న మెదడు, జ్ఞానేంద్రియాలు వాటి పనులు నిర్వహించుటకు కావలసిన ప్రాణవాయువు పోషకపదార్థాలను అందించుటకు రక్తప్రసరణ అవసరం. మెదడు ముందు భాగానికి, పుఱ్ఱెకు,కళ్ళు, చెవులు, ముక్కు, నాలుకలకు, మెడలో చాలా భాగాలకు '''గళ ధమనులు / కంఠధమనులు''' ('''Carotid arteries''') రక్త ప్రసరణ చేకూర్చుతాయి. [[మెదడుకు రక్తప్రసరణ|మెదడు]] రక్తప్రసరణకు భంగం కలిగినా రక్తనాళాలలో ఇతర ప్రమాదాలు జరిగినా [[పక్షవాతం]] వంటి తీవ్ర సంఘటనలు కలుగుతాయి. మెదడులో కలిగే ఇతర వ్యాధులతో పాటు [[మెదడు రక్తనాళాలలో ప్రమాదాలు|మెదడు రక్తనాళాలలో జరిగే ప్రమాదాల]] ఫలితాలు శరీరంలో ఇతర అవయవాలలో కనిపిస్తాయి. [[దస్త్రం:Gray506.svg|thumb|Gray506 బృహద్ధమని, గళధమనులు]] == గళ ధమనులు == మెడలో కుడి గళధమని, ఎడమ గళధమని చెఱి ఒక ప్రక్కా ఉంటాయి. హృదయంలో ఎడమ జఠరిక నుండి అవయవాలకు రక్తం కొనిపోవుటకు బృహద్ధమని అనే పెద్ద ధమని వెలువడుతుంది. ఇది ముందుగా మీదకు ఆరోహణ బృహద్ధమనిగా (ఎసెండింగ్ అయోర్టా) వెళ్ళి ఛాతి మీది భాగంలో ఎడమ వైపుకు ధమనీచాపంగా వంగి తరువాత అవరోహణ బృహద్ధమనిగా (డిసెండింగ్ అయోర్టా) క్రిందకు పయనించి ఉదారవితానం ద్వారా ఉదరం లోనికి ఉదర బృహద్ధమనిగా (ఎబ్డోమినల్ అయోర్టా) ప్రవేశిస్తుంది<ref>{{Cite book|title=gray’s Anatomy|last=Gray|first=Henry|publisher=Barnes & Noble Books|year=1995|isbn=1-56619-821-6|location=New York|pages=450}}</ref> ధమనీచాపం కుడిభాగం నుంచి బాహుశిరోధమని అనే శాఖ వెలువడుతుంది<ref name=":0">{{Cite book|title=Gray’s Anatomy 15 th edition|last=Gray|first=Henry|publisher=Barnes & Noble Books|year=1995|isbn=1-56619-821-6|location=New York|pages=455}}</ref>. అది కుడి గళధమని, కుడి బాహుధమనులుగా చీలుతుంది. ఎడమ గళధమని, ఎడమ బాహుధమనులు ధమనీచాపం నుంచే వేఱు వేఱు శాఖలుగా వెలువడుతాయి<ref>{{Cite book|title=Gray’s Anatomy|last=Gray|first=Henry|publisher=Barnes & Noble Books|year=1995|isbn=1-56619-821-6|location=New York|pages=456}}</ref>. గళ ధమనులు మెడ ముందుభాగంలో శ్వాసనాళం, స్వరపేటిక, గళ గ్రంథులకు ప్రక్కగా, దవడవైపు మీదకు వాలుగా  పయనిస్తాయి. స్వరపేటిక పైభాగంకు సమతలంలో గళధమనులు అంతర గళధమని (ఇంటర్నల్ కెరాటిడ్ ఆర్టెరీ), బాహ్య గళధమనులుగా ( ఎక్స్టెర్నల్ కెరాటిడ్ ఆర్టెరీ) చీలుతాయి. బాహ్య గళధమని నుండి వివిధ శాఖలు వెలువడి గళగ్రంథికి, మెడలో చాలా భాగానికి, ముఖానికి, నాలుకకు, పుఱ్ఱె వెలుపలి భాగాలకు, పుఱ్ఱెకు రక్త ప్రసరణ చేకూర్చుతాయి. [[దస్త్రం:Gray507.png|thumb|Gray507]] అంతర గళధమనులకు పుఱ్ఱె వెలుపల శాఖలు ఉండవు. ఇవి నిట్టనిలువుగా కపాలం క్రింది భాగానికి పయనించి కపాలం క్రిందిభాగంలో చెరిప్రక్కా టెంపొరల్ ఎముక పీట్రస్ భాగంలో ఉండే కెరాటిడ్ నాళికల ద్వారా కపాలంలోనికి ప్రవేశిస్తాయి. ప్రతి అంతర గళధమని కపాలంలో మధ్యచెవికి (టింపానిక్ శాఖ), పిట్యూటరీ గ్రంథికి, ట్రైజిమినల్ నాడీగ్రంథికి (ఆర్టీరియా రిసెప్టాక్యులై శాఖ) మెదడును ఆవరించు ఉండు పొరలకు (మినింజియల్ శాఖలు) శాఖలు ఇస్తుంది. తరువాత కంటికి కంటిధమని ( ఆఫ్తాల్మిక్ ఆర్టెరీ) శాఖ ఇస్తుంది<ref>{{Cite book|title=Gray’s Anatomy|last=Gray|first=Henry|publisher=Barnes & Noble Books|year=1995|isbn=1-56619-821-6|location=New York|pages=480}}</ref>. ఆపై అంతర గళధమని పురోమస్తిష్క ధమని , పృష్ష్ఠ సంధానధమని శాఖలు  ఇచ్చి పిమ్మట మధ్యమస్తిష్క ధమనిగా కొనసాగుతుంది. అంతర గళధమనులు తమ శాఖల ద్వారా మెదడు ముందు భాగాలకు, ప్రక్క భాగాలకు, కళ్ళకు రక్తప్రసరణ చేకూర్చుతాయి. [[మెదడుకు రక్తప్రసరణ]] చేకూర్చుటలో అంతర గళధమనులు, [[వెన్నుధమనులు]] పాల్గొంటాయి. [[దస్త్రం:Blausen_0170_CarotidArteries.png|thumb|Blausen 0170 CarotidArteries]] మెడలో గళధమని, అంతర గళధమనులకు వెలుపలి ప్రక్క అంతర గళసిర (ఇంటర్నల్ జుగులార్ వీన్) ఉంటుంది. ఈ రక్తనాళాల వెనుక వేగస్ నాడి ఉంటుంది. వీటిని ఆవరించి కెరాటిడ్ షీత్ అనే పీచుపదార్థపు కోశము ఉంటుంది<ref>{{Cite book|title=Gray’s Anatomy|last=Gray|first=Henry|publisher=Barnes & Noble Books|year=1995|isbn=1-56619-821-6|location=New York|pages=457}}</ref>. వయోజనులలో గళధమనుల సగటు లోపలి వ్యాసపరిమాణం పురుషులలో 6.5 మి.మీలు స్త్రీలలో 6.1 మి.మీలు ఉంటుంది. [[దస్త్రం:Artery.svg|thumb|Artery]] ధమనుల గోడలలో బయటపొర (ఎడ్వంటీషియా), మధ్యపొర (మీడియా), లోపొర (ఇంటిమా) అనే మూడు పొరలు ఉంటాయి<ref>{{Cite web|title=The Lead’s Histology Guide|url=https://www.histology.leeds.ac.uk/circulatory/arteries.php|website=The Lead’s Histology Guide}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. బయటపొరలో సాగుకణజాలం, పీచుకణజాలం ఉంటాయి. మధ్యపొరలో మృదుకండరాలు, సాగుకణజాలం, పీచుకణజాలం, పీచుపదార్థం (కొల్లజెన్) ఉంటాయి. ధమని నాళపు లోపొరలో పూతకణాలు ఒక వరుసలో (ఎండోథీలియం) ఉంటాయి. పూతకణాల క్రింద శర్కరమాంసకృత్తుల మాతృకతో సాగుపదార్థం (ఎలాష్టెన్ ), పీచుపదార్థం మూలాధారాన్ని  అంటిపెట్టుకొని ఉంటాయి. == గళధమనిలో నాడి కనుగొనుట == మెడకు ముందున్న శ్వాసనాళంపై చూపుడువేలు మధ్యవేలు (ఇందుకు  బొటన వ్రేలు వాడకూడదు) నిలిపి వాటిని మెల్లగా ప్రక్కకు శ్వాసనాళం, ఉరఃకర్ణమూలిక కండరం ( స్టెర్నోమాస్టాయిడ్) మధ్య ఉన్న గాడిలోనికి జరిపి గళ ధమనిని తాకి నాడి పసిగట్టవచ్చు<ref>{{Cite web|title=Checking pulse over the carotid artery|url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/multimedia/checking-pulse-over-the-carotid-artery/img-20006075|access-date=2023-07-23|website=Mayo Clinic|language=en}}</ref>. ఎప్పుడైనా ఒక్క గళధమనిని మాత్రమే తాకి కనుగొనుటకు ప్రయత్నించాలి. రెండు గళధమనులను ఒకేసారి తాకకూడదు. గళధమని నాడి వేగంను కూడా లెక్కించి తెలుసుకొనవచ్చు. == గళధమనుల వ్యాధులు == === ధమనీ కాఠిన్యం === గళధమనులలో కలిగే చాలా ఉపద్రవాలు [[ధమనీకాఠిన్యం]] వలన కలుగుతాయి. ధమనీ కాఠిన్యం (ఆర్టీరియోస్క్లీరోసిస్) శైశవం నుంచి మొదలిడి మధ్యవయస్సు తర్వాత కనిపించి వృద్ధాప్యంలో ఎక్కువ అవుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ధమనుల లోపొరలో పూతకణాల  క్రింద కొవ్వులు, కొలెష్టరాలు, కాల్సియం, తాపక కణాలు పేరుకొని ఫలకలుగా పొడచూపుతాయి<ref>{{Cite web|date=2022-03-24|title=Atherosclerosis - What Is Atherosclerosis? {{!}} NHLBI, NIH|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/atherosclerosis|access-date=2023-07-16|website=www.nhlbi.nih.gov|language=en}}</ref>. ఈ పలకలు రక్తనాళముల లోపలి పరిమాణంను తగ్గిస్తాయి. ఈ పలకల వలన రక్తనాళాలలో సంకోచాలు కలుగవచ్చు. ఈ పలకలు చిట్లుతే వాటిపై తాపప్రక్రియ కలిగి, రక్తపు గడ్డలు ఏర్పడుతాయి. గళధమని, అంతర గళధమని, అంతర గళధమనుల శాఖలలో ధమనీ కాఠిన్యం వలన నెత్తురు గడ్డలు ఏర్పడితే (థ్రాంబోసిస్), అవి రక్తప్రసరణకు అడ్డు కలుగజేయగలవు. లేక ఆ నెత్తురు గడ్లల తునకలు, ధమనీ కాఠిన్య ఫలకల తునుకలు రక్తప్రసరణలో అవరోధాలుగా (ఎంబొలై) ముందుకు పయనించి సన్నని శాఖలలో అడ్డుపడి వాటిలో రక్తప్రసరణకు భంగం కలిగించగలవు. రక్తప్రసరణ అందని మెదడు కణజాలము మృతిచెందుతుంది. మెదడు కణజాలాలలో కలిగే నష్టం ఆ యా కణజాలాలు నియంత్రించు అంగముల పనులలో లోపంగా కనిపిస్తుంది. [[దస్త్రం:Carotid_artery_stenosis.png|thumb|Carotid artery stenosis]] రక్తనాళాల నుంచి మెదడు కణజాలంలోనికి రక్తస్రావం జరిగినా కణజాలనష్టం కలుగగలదు. [[మెదడు రక్తనాళాలలో ప్రమాదాలు|మెదడురక్తనాళాలలో]] ప్రమాదాలు పక్షవాతం వంటి లక్షణాలతో కనిపిస్తాయి. === ధమనులలో బుడగలు === గళధమనులలోను వాని శాఖలలోను ధమనీకాఠిన్యం వలన వాటి గోడలలో పదే పదే జరిగే తాపప్రక్రియ ఫలితంగా మృదుకండరాల స్థానంలో పీచుపదార్థం ఏర్పడి, గోడల బలం తగ్గి సాగి బుడగకాయలు (ఎన్యురిజెమ్స్) ఏర్పడవచ్చు. ఈ ధమనుల బుడగలలో రక్తపుగడ్డలు ఏర్పడి వాటి తునుకలు రక్తప్రవాహంలో అవరోధకాలుగా పయనించవచ్చు. ఈ ధమనుల బుడగలు మెదడులో చిట్లుతే మెదడులో రక్తస్రావం కలుగగలదు. గళధమనుల మెడభాగంలో ఈ బుడగలు అరుదుగా కలుగుతాయి. అవి రక్తతరంగాలతో వ్యాకోచ సంకోచాలు పొంది గుండెలా కొట్టుకొనే కాయలుగా కనిపిస్తాయి. === తాపక వ్యాధులు === గళధమనులు వాటి శాఖలు ఉపశాఖలలో తాపప్రక్రియతో కూడిన టాకయాసూస్ వ్యాధి, టెంపొరల్ ఆర్టెరైటిస్, పాలీ ఆర్టెరైటిస్ నోడోజా, కావసాకీ వ్యాధి మొదలగు వ్యాధులు కూడా కలుగగలవు. ===మూలాలు=== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ధమనులు]] [[వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ]] q7m7swpptv1zz6x3vvqiqmbrfi74a7n 0 381044 4941252 4748230 2026-08-21T21:18:15Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941252 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=చందూ బోర్డే|image=https://www.google.com/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fimages.mid-day.com%2Fimages%2F2019%2Fjul%2FChandyu-Borde-1967.jpg&imgrefurl=https%3A%2F%2Fwww.mid-day.com%2Farticles%2Fchandu-borde-in-good-nick-at-85%2F21390166&docid=_-p2aQImB0KN5M&tbnid=iBSSpIqyIGWxZM&vet=1&w=670&h=447&itg=1&hl=en-GB&client=ms-android-samsung&bih=616&biw=360&ved=2ahUKEwjIuojH28rsAhV54XMBHQ_-DkAQxiAoAHoECAEQGw&iact=c&ictx=1|country=ఇండియా|fullname=చంద్రకాంత్ గులాబ్‌రావ్ బోర్డే|birth_date={{Birth date and age|1934|7|21|df=yes}}|birth_place=[[పుణే]], [[బాంబే ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]]|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి వాటం [[లెగ్ బ్రేక్]]|international=true|testdebutdate=నవంబరు 28|testdebutyear=1958|testdebutagainst=వెస్టిండీస్|testcap=83|lasttestdate=నవంబరు 9|lasttestyear=1969|lasttestagainst=ఆస్ట్రేలియా|club1=మహారాష్ట్ర క్రికెట్ జట్టు|year1=1952–1973|club2=ముంబై క్రికెట్ జట్టు|year2=1954–1955|club3=బరోడా క్రికెట్ జట్టు|year3=1954–1963|columns=2|column1=[[టెస్టు క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=55|runs1=3,061|bat avg1=35.59|100s/50s1=5/18|top score1=177*|deliveries1=5,695|wickets1=52|bowl avg1=46.48|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/88|catches/stumpings1=37/–|column2 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]]|matches2=251|runs2=12,805|bat avg2=40.91|100s/50s2=30/72|top score2=207*|deliveries2=20,304|wickets2=331|bowl avg2=27.32|fivefor2=14|tenfor2=3|best bowling2=8/52|catches/stumpings2=160/–|date=అక్టోబరు 2|year=2009|source=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/26962.html Cricinfo|family=}} '''చంద్రకాంత్ గులాబ్‌రావ్''' "'''చందూ'''" '''బోర్డే''' <ref>{{Cite web|title=Chandu Borde&nbsp;– Player Profile|url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/26962.html|access-date=2007-03-16|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> (జననం 1934 జూలై 21), 1958 - 1970 మధ్య [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత]] జట్టులో ఆడిన [[క్రికెట్|క్రికెట్ క్రీడాకారుడు]]. రిటైర్మెంట్ తరువాత బోర్డే, క్రికెట్ అడ్మినిస్ట్రేటర్ అయ్యాడు. జాతీయ సెలెక్టర్ల ఛైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. మైదానంలోనూ వెలుపలా క్రికెట్‌కు చేసిన సేవలకు గాను [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను వివిధ పురస్కారాలతో సత్కరించింది. అతని తమ్ముడు రమేష్ బోర్డే కూడా దేశవాళీ క్రికెట్‌లో [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]], మహారాష్ట్ర తరపున ఆడాడు.<ref>{{Cite web|title=Ramesh Borde profile and biography, stats, records, averages, photos and videos|url=https://www.espncricinfo.com/player/ramesh-borde-27269|access-date=2021-07-09|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Updated:Fri|first=Nishad Pai Vaidya {{!}}|last2=July 21|last3=2017 4:37pm|date=2015-07-21|title=Chandu Borde: 10 facts about the former India all-rounder|url=https://www.cricketcountry.com/articles/chandu-borde-10-facts-about-the-former-india-all-rounder-506122|access-date=2021-07-09|website=Cricket Country|language=en}}</ref> అతను 2003లో సికె నాయుడు లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డును అందుకున్నాడు. ఇది మాజీ ఆటగాళ్ళకు [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా ( బిసిసిఐ )|బిసిసిఐ]] అందించే అత్యున్నత గౌరవం. <ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/ck-nayudu-award-for-kapil-dev/article5474173.ece|title=C.K. Nayudu award for Kapil Dev|date=2013-12-18|work=The Hindu|access-date=2023-04-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 2018 జూలైలో బోర్డే తన ఆత్మకథను ''పాంథర్స్ పేసెస్'' (మోహన్ సిన్హాకు చెప్పినట్లు) పేరుతో ప్రచురించాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == బోర్డే పూణేలోని మరాఠీ క్రైస్తవ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతనికి ఐదుగురు సోదరులు, ఐదుగురు సోదరీమణులు ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|title=Chandu Borde, Chandu Borde Profile, Chandu Borde Photos, Chandu Borde Cricinfo, Chandu Borde Coach|url=https://www.indianmirror.com/games/cricket/coach-chandu-borde.html|access-date=2022-01-03|website=www.indianmirror.com}}</ref> బోర్డే, [[విజయ్ హజారే|విజయ్ హజారేను]] తన ఆరాధ్యదైవంగా పరిగణించాడు. ఒకసారి అతనితో కలిసి ఒకే డ్రెస్సింగ్ రూమ్‌లో ఉన్నాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-07-21|title=Chandu Borde birthday: Interesting facts about the Pune cricketer|url=https://www.mid-day.com/sports/cricket/article/chandu-borde-birthday--interesting-facts-about-the-pune-cricketer-17454172|access-date=2022-01-03|website=www.mid-day.com|language=en}}</ref> == దేశీయ క్రికెట్ == === తొలి పరుగులు === 1954 డిసెంబరులో [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌లో]] గుజరాత్‌పై బరోడా తరపున 1954/55 దేశీయ సీజన్‌లో బోర్డే ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ ఆట మొదలుపెట్టాడు. హోల్కర్‌తో జరిగిన సెమీ-ఫైనల్‌లో ఆడి, డకౌట్ అయ్యాడు. తదుపరి సీజన్‌లో విజయాలు సాధించాడు. బాంబేపై తొలి సెంచరీ చేశాడు. సర్వీసెస్‌తో జరిగిన 1957/58 రంజీ ఫైనల్‌లో, హాఫ్ సెంచరీ చేసి, మ్యాచ్‌లో 5 వికెట్లు తీశాడు. అతను 1964లో మహారాష్ట్రకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. == టెస్ట్ క్రికెట్ == === ప్రారంభం === భారత్‌లో వెస్టిండీస్ పర్యటన సందర్భంగా బోర్డే తన తొలి [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు]] ఆడాడు. మొదటి రెండు టెస్ట్‌లలో, <ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 1st Test Match between India & West Indies, 1958/59 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1950S/1958-59/WI_IN_IND/WI_IND_T1_28NOV-03DEC1958.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 2nd Test Match between India & West Indies, 1958/59 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1950S/1958-59/WI_IN_IND/WI_IND_T2_12-17DEC1958.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అతని ప్రదర్శన సాధారణమైనది. మరో తొలి టెస్టు ఆటగాడు రామ్‌నాథ్ కెన్నీకి అనుకూలంగా మూడవ టెస్టు జట్టు నుండి అతన్ని తొలగించారు. కెన్నీ పేలవమైన ప్రదర్శన చేయడంతో, బోర్డేను వెనక్కి పిలిపించారు. ఆ టెస్టులో అతను తొలి టెస్ట్ హాఫ్ సెంచరీ చేశాడు. సిరీస్‌లోని ఐదవ, చివరి టెస్ట్‌లో, బోర్డే తన తొలి సెంచరీ చేసాడు. డ్రాగా ముగిసిన ఆ టెస్టులో బోర్డే 109, 96 పరుగులు చేసాడు. <ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 5th Test Match between India & West Indies, 1958/59 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1950S/1958-59/WI_IN_IND/WI_IND_T5_06-11FEB1959.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> తదుపరి సిరీస్‌లో, భారతదేశం ఇంగ్లండ్‌లో పర్యటించింది. మొదటి టెస్ట్‌లో బోర్డే ఎడమ చేతి [[చిటికెన వేలు]] విరగడంతో రెండవ టెస్ట్‌కు దూరమయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 1st Test Match between India & England, 1959 Season|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1950S/1959/IND_IN_ENG/IND_ENG_T1_04-08JUN1959.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ఆ తర్వాత ఆస్ట్రేలియా, పాకిస్తాన్‌లు భారత్‌లో పర్యటించినప్పుడు జరిగిన 11 మ్యాచ్‌లలో బోర్డే రెండు అర్ధ సెంచరీలు మాత్రమే చేశాడు. 14 వికెట్లు పడగొట్టాడు. [[చెన్నై|మద్రాస్‌లో]] పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన నాల్గవ టెస్టులో, <ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 4th Test Match between India & Pakistan, 1960/61 Season|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1960-61/PAK_IN_IND/PAK_IND_T4_13-18JAN1961.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> అతను 177* పరుగులు చేసాడు. అది అతని రెండవ సెంచరీ, అత్యధిక టెస్ట్ స్కోరు కూడా. శతకం సాధించిన పాలీ ఉమ్రిగర్‌తో కలిసి 177 పరుగుల భాగస్వామ్యాన్ని సాధించాడు. === భారత విజయాల్లో తోడ్పాటు === కోల్‌కతాలోని ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో జరిగిన నాల్గవ టెస్టులో ఇంగ్లండ్‌పై భారతదేశం సాధించిన మొదటి విజయంలో బోర్డే కీలక పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 4th Test Match between India & West Indies, 1960/61 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/ENG_IN_IND/ENG_IND_T4_30DEC1961-04JAN1962.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మొదటి టెస్టులో రెండు అర్ధ సెంచరీలు (68, 61), 3 వికెట్లు సాధించాడు. మద్రాస్‌లో జరిగిన తదుపరి టెస్టులో బోర్డే ఐదు వికెట్లు పడగొట్టడంతో భారత్ మళ్లీ గెలిచింది. 1961/62లో వెస్టిండీస్‌లో భారతదేశ పర్యటన నిరాశపరిచింది.<ref>{{Cite web|title=Index&nbsp;– India's tour of West Indies, 1961/62 Season|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/IND_IN_WI/|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 5–0 తో సీరీస్ కోల్పోయింది. బోర్డే 24.4 సగటుతో 244 పరుగులు చేసి ఆరు వికెట్లు మాత్రమే తీసి పేలవమైన ప్రదర్శన చూపాడు. తర్వాతి రెండు సిరీస్‌లలో (భారత్‌లో ఇంగ్లాండ్ పర్యటన, <ref>{{Cite web|title=Index&nbsp;– England's tour of India, 1963/64 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1960S/1963-64/ENG_IN_IND|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ఆస్ట్రేలియాలో భారత పర్యటన <ref>{{Cite web|title=Index&nbsp;– Australia's tour of India, 1964/65 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1960S/1964-65/AUS_IN_IND|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ) 42.55 సగటుతో 383 పరుగులు చేసి ఎనిమిది టెస్టుల్లో పది వికెట్లు తీసి మెరుగైన ప్రదర్శన చూపాడు. === న్యూజీలాండ్, వెస్టిండీస్‌లతో === న్యూజిలాండ్ 1964/65లో భారత్‌లో పర్యటించింది. బోర్డే మూడో టెస్టులో బొంబాయిలోని బ్రాబౌర్న్ స్టేడియంలో సెంచరీ సాధించాడు. <ref>{{Cite web|title=Index&nbsp;– New Zealand's tour of India, 1964/65 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1960S/1964-65/NZ_IN_IND|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– 3rd Test Match between New Zealand and India, 1964/65 Season|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1964-65/NZ_IN_IND/NZ_IND_T3_12-15MAR1965.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ఆ సిరీస్‌లో అతను చేసిన మూడు సెంచరీలలో ఇది ఒకటి. అతను 60.81 సగటుతో 371 పరుగులు చేశాడు. బోర్డే చివరిగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో బౌలింగ్ చేసినది కూడా ఈ సిరీస్ లోనే. విజయవంతమైన ఆ న్యూజిలాండ్ సిరీస్‌ తరువాత [[వెస్టిండీస్|వెస్టిండీస్‌తో]] జరిగిన స్వదేశీ సిరీస్‌లో కూడా బోర్డే రెండు సెంచరీలతో మరో గొప్ప వ్యక్తిగత ప్రదర్శన చూపాడు. భారత్ మూడు టెస్టుల ఆ సిరీస్‌ను 2-0తో కోల్పోయింది. <ref>{{Cite web|title=Index&nbsp;– West Indies's tour of India, 1966/67 Season|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1960S/1966-67/WI_IN_IND|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === గౌరవాలు: ప్రపంచ XI లో ఎంపిక, టెస్ట్ మ్యాచ్ కెప్టెన్సీ === 1967 లో బార్బడాస్‌తో ఆడి మొఇగతా ప్రపంచ జట్టులో ఎంపికైన భారతీయుడు బోర్డే ఒక్కడే.<ref>{{Cite web|title=Scorecard&nbsp;– RoW XI against Barbados|url=http://sl.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/1960S/1966-67/R-O-W_IN_WI/R-O-W_BDOS_08-11MAR1967.html|access-date=2007-03-17|publisher=ESPNcricinfo}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1967 డిసెంబరులో అడిలైడ్ ఓవల్‌లో ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన తొలి టెస్టులో బోర్డే భారత జట్టుకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. తదుపరి మ్యాచ్‌లో కెప్టెన్‌గా [[మన్సూర్ అలీ ఖాన్ పటౌడి|పటౌడీ]] ఆ స్థానానికి తిరిగి వచ్చాడు. === కెరీర్ ట్విలైట్ === ఆస్ట్రేలియాలో కెప్టెన్‌గా అతని ఏకైక టెస్టు కాకుండా బోర్డే, ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లండ్, న్యూజిలాండ్ పర్యటనలలో చూపిన ప్రదర్శనలు నిరాశ కలిగించాయి. 11 టెస్టుల్లో కేవలం నాలుగు హాఫ్ సెంచరీలతో 24.67 సగటుతో 468 పరుగులు చేశాడు. యువకులను ఎంపిక చేయాలనే విధానంలో భాగంగా బోర్డేను జట్టు నుండి తొలగించారు. బ్రాబౌర్న్ స్టేడియంలో ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన మొదటి టెస్టు తర్వాత అతని స్థానంలో [[గుండప్ప విశ్వనాథ్|గుండప్ప విశ్వనాథ్‌ని]] తీసుకున్నారు. == క్రికెట్ నిర్వాహకుడుగా == జాతీయ సెలక్షన్ కమిటీ ఛైర్మన్‌గా బోర్డే రెండు సార్లు పనిచేశాడు: * 1984 నుండి 1986 వరకు <ref name="Interview with Chandu Borde">{{Cite web|title=Interview with Chandu Borde|url=http://in.rediff.com/cricket/2004/mar/05inter.htm|access-date=2007-03-16|website=Rediff.com}}</ref> * 1999 నుండి 2002 వరకు <ref>{{Cite web|title=1999/2000 Selection Committee Announcement|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/83989.html#senior|access-date=2007-03-16|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> సెలక్షన్ కమిటీ ఛైర్మన్‌గా తన బాధ్యతలతో పాటు, బోర్డే భారత క్రికెట్‌కు సంబంధించిన ఇతర పనులను నిర్వహించాడు, వీటిలో: * 1989 లో భారతదేశం పాకిస్తాన్‌లో పర్యటించిన భారత జట్టుకు మేనేజరు <ref name="Interview with Chandu Borde"/> * పూణే లోని నెహ్రూ స్టేడియంకు పిచ్ క్యూరేటర్, (1984–ప్రస్తుతం). <ref>{{Cite web|title=Chandu Borde&nbsp;– The Pitch Curator|url=http://content-usa.cricinfo.com/newzealand/content/story/132294.html|access-date=2007-03-16|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2007లో ఐర్లాండ్, ఇంగ్లండ్‌లలో పర్యటించిన భారత జట్టుకు మేనేజరు. == రికార్డులు == * బోర్డే 1964-65లో 1,604 ఫస్ట్-క్లాస్ పరుగులు చేశాడు, ఇది ఒకే సీజన్‌లో భారతీయుడు చేసిన అత్యధిక పరిగుల రికార్డు. <ref>{{Cite web|title=Ask Steven: The mystery of the missing batsman|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/627531.html}} </ref> 2016–17లో [[చతేశ్వర్ పుజారా|ఛెతేశ్వర్ పుజారా]] ఈ రికార్డును బద్దలు కొట్టాడు. <ref name="FC1605">{{Cite web|title=Pujara breaks record for most runs in an Indian first-class season|url=http://www.espncricinfo.com/india-v-bangladesh-2016-17/content/story/1081659.html|access-date=9 February 2017|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> == పురస్కారాలు == క్రికెట్‌కు చేసిన కృషికిగాను బోర్డే, భారత ప్రభుత్వం నుండి, బిసిసిఐ నుండి పలు పురస్కారాలను అందుకున్నాడు: * 1966: [[భారత ప్రభుత్వం]] [[అర్జున అవార్డు]] ప్ర్సాదించింది. ఈ అవార్డును అందుకున్న నాల్గవ క్రికెటర్‌ అతను. <ref>{{Cite web|title=Arjuna Awards&nbsp;– Cricket|url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm#Cricket|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070225121351/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm#Cricket|archive-date=25 February 2007|access-date=2007-03-16|publisher=GoI&nbsp;– Ministry of Youth Affairs & Sports}}</ref> * 1969: [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారం <ref>{{Cite web|date=26 January 2002|title=List of Awards for Chandu Borde|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020126/sports.htm|access-date=2007-03-14|publisher=Tribute India.com}}</ref> * 2002: [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మ భూషణ్]] పురస్కారం <ref>{{Cite web|date=27 March 2002|title=Chandu Borde to receive Padma Bhushan award|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020327/ncr3.htm|access-date=2007-03-14|publisher=Tribute India.com}}</ref> * 2006: CK నాయుడు అవార్డ్ ఫర్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్. [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా ( బిసిసిఐ )|బిసిసిఐ]] ప్రదానం చేసింది. <ref>{{Cite web|date=4 November 2006|title=BCCI a master of ceremonies|url=http://content-www.cricinfo.com/india/content/story/266920.html|access-date=2007-05-04|publisher=[[ESPNcricinfo]]|archive-date=2007-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109231157/http://content-www.cricinfo.com/india/content/story/266920.html|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1934 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:క్రీడారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] 7z6ekwb05gsp21xt67ephmijmduduxx 2 381313 4941085 3946918 2026-08-21T13:26:13Z యర్రా రామారావు 28161 ఈ పేజీలో వికీలో చేసిన సవరణలు గురించి మాత్రమే రాయాలి.ఇతర విషయాలు రాయదగ్గ పేజీ కాదు 4941085 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 381406 4941289 4765088 2026-08-22T00:41:40Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941289 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=చేతన్ చౌహన్|image=The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|caption=నిఫ్ట్ కాన్వొకేషనులో చేతన్ చౌహాన్|native_name=|native_name_lang=హిందీ|office2=|constituency2=[[అమ్రోహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రోహా]]|awards=[[ఖేల్ రత్న]] (1984)|spouse=సంగీతా చౌహాన్|citizenship=|termstart2=1991|termend2=1998|country1=[[భారతదేశం]]|state=[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]|leader2=[[చంద్రశేఖర్]]<br />[[పి.వి. నరసింహారావు]]<br />[[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]]|termstart=2017 ఫిబ్రవరి 24|termend=2020 ఆగస్టు 16|leader=[[యోగి ఆదిత్యనాథ్]]|office=ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ్యుడు|birth_date={{Birth date|1947|7|21|df=yes}}|birth_place=బరేలి, ఉత్తర ప్రదేశ్|death_date={{Death date and age|2020|8|16|1947|7|21|df=yes}}|death_place=[[గుర్‌గావ్]], [[హర్యానా]]|alma_mater=వాడియా కాలేజి, పూణే|party=[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]}} '''చేతన్ ప్రతాప్ సింగ్ చౌహాన్''' (1947 జూలై 21 - 2020 ఆగస్టు 16) [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] తరపున 40 [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]] ఆడిన [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. అతను మహారాష్ట్ర, ఢిల్లీ జట్ల తరపున [[రంజీ ట్రోఫీ]] ఆడాడు. అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో ఎక్కువ భాగం 1970ల చివరలో ఆడాడు. ఆ కాలంలో [[సునీల్ గవాస్కర్|సునీల్ గవాస్కర్‌కి]] ఓపెనింగ్ భాగస్వామిగా ఆడాడు. చేతన్ చౌహాన్ 2016 జూన్ నుండి 2017 జూన్ వరకు NIFT (నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ) ఛైర్మన్‌గా పనిచేసాడు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని [[అమ్రోహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రోహా]] నుంచి 1991, 1998లో రెండుసార్లు [[లోక్‌సభ|లోక్‌సభకు]] ఎన్నికయ్యారు. 2018 నుండి 2020 వరకు ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో యువత, క్రీడల శాఖ మంత్రిగా ఉన్నాడు. <ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/up-cabinet-announcement-adityanath-keeps-home-ministry-maurya-gets-pwd-1362904.html|title=UP CM Adityanath Keeps Home, PWD for Maurya, Dinesh Gets Education|work=News18|access-date=26 January 2019}}</ref> == తొలి రోజుల్లో == చౌహాన్ ఉత్తరప్రదేశ్‌లో హిందూ [[రాజపుత్రులు|రాజపుత్ర]] కుటుంబంలో జన్మించాడు. <ref>{{Cite web|last=Lokapally|first=Vijay|date=16 August 2020|title=Chetan Chauhan, the batsman who knew no fear|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/chetan-chauhan-tribute-india-madan-lal-sunil-gavaskar-kapil-dev-bishan-bedi-north-zone-delhi-1981-melbourne/article32369227.ece|access-date=2020-08-20|website=Sportstar|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2020-08-18|title=When Chetan Chauhan's laugh riled Australia's Jeff Thomson|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/chetan-chauhan-laugh-jeff-thomson-riled-6558920/|access-date=2020-08-20|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ఆ తర్వాత ఆర్మీ అధికారి అయిన తండ్రికి బదిలీ అవడంతో, 1960లో [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పూణే|పూణెకు]] వెళ్లాడు.<ref>{{Cite web|date=2020-08-16|title=Chetan Chauhan's political innings blossomed during Mandal-Mandir times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/chetan-chauhan-s-political-innings-blossomed-during-mandal-mandir-times/story-QzhuQvHJUBRJiyyFbcJkuM.html|access-date=2020-08-17|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> పూణేలోని వాడియా కాలేజీలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ తీసుకున్నాడు. అక్కడ అతనికి మహారాష్ట్ర మాజీ ఆటగాడు కమల్ భండార్కర్ శిక్షణ ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite web|last=Karmarkar|first=Amit|date=October 28, 2019|title=Kamal Bhandarkar: The coach who fine-tuned Sunil Gavaskar's technique|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/kamal-bhandarkar-the-coach-who-fine-tuned-sunil-gavaskars-technique/articleshow/71788847.cms|access-date=2020-08-17|website=The Times of India|language=en}}</ref> చౌహాన్ 1966–67లో రోహింటన్ బారియా ట్రోఫీలో పూణే విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అదే సీజన్‌లో ఇంటర్‌జోనల్ విజ్జీ ట్రోఫీలో వెస్ట్ జోన్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఫైనల్‌లో నార్త్ జోన్‌పై 103, సౌత్ జోన్‌పై 88 & 63 పరుగులు చేశాడు. రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో అతని ఓపెనింగ్ భాగస్వామి సునీల్ గవాస్కర్. <ref>{{Cite web|title=Former India opener Chetan Chauhan passes away at 73|url=https://www.icc-cricket.com/news/1753902|access-date=2020-08-17|website=www.icc-cricket.com|language=en}}</ref> 1967లో విజ్జీ ట్రోఫీలో మరిన్ని విజయాలు సాధించి, మహారాష్ట్ర [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ]] జట్టులోకి ఎంపికయ్యాడు. చౌహాన్ మొదటి సెంచరీ మరుసటి సంవత్సరం [[ముంబై క్రికెట్ జట్టు|బాంబేతో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో వర్షంతో తడిసిన వికెట్‌పై మొదటి స్థానంలో దిగి, చివరిగా అవుట్ అయిన మ్యాచ్‌లో వచ్చింది. ఆ మ్యాచ్‌లో మొదటి ఆరు వికెట్లు 52 పరుగులకే పడిపోయాయి. అతను ఐదు టెస్ట్ బౌలర్లపై ఆడుతూ [[దులీప్ ట్రోఫి|దులీప్ ట్రోఫీ]] ఫైనల్‌లో సౌత్ జోన్‌పై 103 పరుగులు చేశాడు. 1969-70లో భారతదేశం తరపున ఆడేందుకు ఎంపికయ్యాడు. <ref>{{Cite web|date=2013-03-11|title=Ranji Trophy 1948-49: Bombay and Maharashtra engage in record run-feast|url=https://www.cricketcountry.com/articles/ranji-trophy-1948-49-bombay-and-maharashtra-engage-in-record-run-feast-23892|access-date=2020-08-19|website=Cricket Country|language=en-US}}</ref> == టెస్ట్ క్రికెట్ == [[బ్రాబోర్న్ స్టేడియం|బాంబేలో]] న్యూజిలాండ్‌తో జరిగిన టెస్టులో చౌహాన్ టెస్టు ప్రవేశం చేశాడు. మొదటి పరుగు తీయడానికి 25 నిమిషాలు పట్టింది. బ్రూస్ టేలర్ వేసిన బంతిని [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|స్క్వేర్ కట్ చేసి]], నాలుగు పరుగులు తీసాడు. అతని తదుపరి స్కోరింగ్ షాట్లో, అదే బౌలర్‌ను సిక్స్‌కి [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|హుక్]] చేసాడు. చౌహాన్‌ను రెండు టెస్టుల తర్వాత తొలగించారు. ఆ సీజన్‌లో మళ్ళీ [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాతో]] ఆడాడు గానీ విఫలమయ్యాడు. మళ్లీ మూడేళ్లపాటు టెస్టుల్లో ఆడలేదు. <ref name=":1">{{Cite web|date=August 17, 2020|title=Sunil Gavaskar remembers Chetan Chauhan: Hard to believe that his cheerful banter won't be there|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sunil-gavaskar-tribute-chetan-chauhan-death-indian-cricket-1711997-2020-08-17|access-date=2020-08-18|website=India Today|language=en}}</ref> చౌహాన్ 1972-73 రంజీ సీజన్‌లో మహారాష్ట్ర తరపున 873 పరుగులు చేశాడు. ఇది ఒక సీజన్‌లో చేసిన అత్యధిక స్కోరులలో రెండవది. ఇందులో గుజరాత్, విదర్భలతో జరిగిన వరుస మ్యాచ్‌ల్లో డబుల్ సెంచరీలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Chetan Chauhan Wasn't a Cricketing 'Superstar', But There's Much He Should Be Remembered For|url=https://thewire.in/sport/chetan-chauhan-cricket-batsman-obituary|access-date=2020-09-29|website=The Wire}}</ref> చౌహాన్, మధు గుప్తే చివరి కలిసి మ్యాచ్‌లో 405 పరుగుల ఓపెనింగ్ భాగస్వామ్యం సాధించారు. ఈ డబుల్ సెంచరీల మధ్యలో, ఇంగ్లాండ్‌తో రెండు టెస్టులు ఆడాడు. రెండిట్లోనూ విఫలమై, మరో ఐదేళ్లపాటు టెస్టులు ఆడలేదు. <ref>{{Cite web|last=Scroll Staff|title=Ranji Trophy wrap: Cheteshwar Pujara scores double century, Mumbai pile on the runs against TN|url=https://scroll.in/field/949660/ranji-trophy-wrap-cheteshwar-pujara-scores-double-century-mumbai-pile-on-the-runs-against-tn|access-date=2020-08-19|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> 1975లో ఢిల్లీకి, నార్త్ జోన్‌కు వెళ్లారు. [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంకతో]] జరిగిన ఒక అనధికారిక టెస్టులో విఫలమయ్యాడు. 1976–77లో హర్యానాపై 158 (దవడ పగిలిన బాధలో ఆడాడు), 200 v పంజాబ్, 147 v కర్ణాటక, సెంట్రల్ జోన్‌పై 150 పరుగులు చేశాడు. తదుపరి సీజన్ ప్రారంభంలో దులీప్ ట్రోఫీలో చేసిన మరొక శతకం అతనికి ఆస్ట్రేలియా జట్టులో చోటు కల్పించింది. <ref>{{Cite web|date=26 August 2020|title=Chetan Chauhan was India captaincy material: Former Team India manager|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/chetan-chauhan-was-india-captaincy-material-former-team-india-manager/articleshow/77758067.cms|access-date=2020-09-29|website=The Times of India|language=en}}</ref> == తిరిగి రాక == పర్యటనలో తన మొదటి మ్యాచ్‌లో చౌహాన్, విక్టోరియాపై 157 పరుగులు చేశాడు. అందుకు అతనికి 516 నిమిషాలు పట్టింది. కేవలం రెండు ఫోర్లు మాత్రమే కొట్టాడు. అంతకు ముందు ఇదే మ్యాచ్‌లో విక్టోరియాకు చెందిన పాల్ హిబ్బర్ట్ ఒక్క బౌండరీ కూడా లేకుండా శతకం చేశాడు. పెర్త్‌లో జరిగిన రెండో టెస్టు కోసం చౌహాన్ తిరిగి భారత జట్టులోకి వచ్చాడు. మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో 88 పరుగులు చేశాడు. అప్పటి నుండి అతను తన కెరీర్ ముగిసే వరకు ఒకే ఒక టెస్ట్‌కు దూరమయ్యాడు. ఒక్క సందర్భం మినహా, ప్రతిసారీ గవాస్కర్‌తో కలిసి ఓపెనింగు చేసాడు. వారిద్దరూ కలిసి లాహోర్‌లో పాకిస్థాన్‌పై 192, వెస్టిండీస్‌పై [[వాంఖెడే స్టేడియం|బాంబేలో]] 117, 153 పరుగులు జోడించారు. <ref>{{Cite web|date=2020-08-16|title=Former India cricketer Chetan Chauhan passes away due to Covid-19|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/former-india-cricketer-chetan-chauhan-passes-away/story-sRdL9L9NwogwAnh1mAz3ZI.html|access-date=2020-08-18|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 1979 లో ఇంగ్లండ్‌లో, ది ఓవల్‌లో జరిగిన రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో 438 పరుగుల లక్ష్యాన్ని భారత్ తొమ్మిది పరుగుల తేడాతో కోల్పోయింది. 1980-81లో ఆస్ట్రేలియాపై, చౌహాన్ మూడు టెస్టుల్లో 249 పరుగులు చేశాడు, గవాస్కర్ 118 పరుగులు చేశాడు. అడిలైడ్‌లో అతను మూడు పరుగుల తేడాతో వందను కోల్పోయాడు.<ref>{{Cite web|title=Yahoo Cricket|url=https://cricket.yahoo.net/news/remembering-chetan-chauhan-man-gavaskar-173917290|access-date=2020-09-29|website=cricket.yahoo.net|archive-date=2020-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817203516/https://cricket.yahoo.net/news/remembering-chetan-chauhan-man-gavaskar-173917290|url-status=dead}}</ref> తదుపరి టెస్ట్‌లో [[మెల్‌బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్|మెల్‌బోర్న్‌లో]], అతను 85 పరుగులు చేశాడు. గవాస్కర్‌తో కలిసి 165 పరుగులు జోడించిన తరువాత గవాస్కర్, [[డెన్నిస్ లిల్లీ|డెన్నిస్ లిల్లీకి]] ఎల్‌బిడబ్ల్యు అయ్యాడు. అతను ఆ నిర్ణయంతో విభేదించాడు. అపుడు కెప్టెన్ అయిన గవాస్కర్, తాను పెవిలియన్‌కు వెళ్తూ, చౌహాన్‌ను మైదానం వదిలి తనతో వచ్చెయ్యమని ఆదేశించాడు.<ref>{{Cite web|date=2020-08-17|title=Chetan Chauhan, former cricketer and Uttar Pradesh minister passes away|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/chetan-chauhan-former-cricketer-and-uttar-pradesh-minister-passes-away-1597643325-1|access-date=2020-09-29|website=Jagranjosh.com|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630082936/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/chetan-chauhan-former-cricketer-and-uttar-pradesh-minister-passes-away-1597643325-1|url-status=dead}}</ref> భారత మేనేజర్ వింగ్ కమాండర్ షహీద్ దుర్రానీ చౌహాన్‌ని తిరిగి మైదానం లోకి వెళ్ళేలా ఒప్పించాడు. దాంతో ఇబ్బందికర పరిస్థితి తప్పింది. ఆస్ట్రేలియా పర్యటన తర్వాత న్యూజిలాండ్‌లో పర్యటించిన చౌహాన్ రెండో టెస్టులో 78, మూడో టెస్టులో 36 & 7 పరుగులు చేశాడు. <ref>{{Cite web|title=Full Scorecard of England vs India 4th Test 1979 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/17073/scorecard/63240/england-vs-india-4th-test-india-tour-of-england-1979|access-date=2020-08-18|website=www.espncricinfo.com|language=en}}</ref> == తరువాత సంవత్సరాల్లో == పర్యటన తర్వాత చౌహాన్‌ను తొలగించారు. ఆ తరువాత ఇక ఎంపిక కాలేదు. అతను గవాస్కర్‌తో కలిసి చేసిన 59 ఓపెనింగ్ భాగస్వామ్యాలలో 3022 పరుగులు సాధించాడు. వాటిలో పదిసార్లు 100కి పైగా ఉన్నాయి. తన కెరీర్‌లో 16 అర్ధ సెంచరీలతో 2084 పరుగులు చేశాడు. కానీ ఒక్క శతకం కూడా చెయ్యలేదు. అతని చివరి ఫస్ట్ క్లాస్ మ్యాచ్ 1985లో బాంబేతో జరిగిన [[రవిశాస్త్రి|రంజీ ఫైనల్ మ్యాచ్‌.]] అందులో అతను 98, 54 పరుగులు చేశాడు. <ref>{{Cite web|last=Mondal|first=Aratrick|date=2020-07-11|title=Former India Test opener Chetan Chauhan tests coronavirus positive, hospitalised in Lucknow|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket-former-india-test-opener-chetan-chauhan-tests-coronavirus-positive-hospitalised-in-lucknow-633496|access-date=2020-08-19|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> అతను భారత జట్టుకు క్రికెట్ కోచ్‌గా కూడా పనిచేశాడు. <ref>{{Cite web|date=2020-08-16|title=Chetan Chauhan dead, a look at his journey from Indian cricketer to UP cabinet minister|url=https://zeenews.india.com/cricket/chetan-chauhan-dead-a-look-at-his-journey-from-indian-cricketer-to-up-cabinet-minister-2303208.html|access-date=2020-09-29|website=Zee News|language=en}}</ref> == రాజకీయాల్లో == చౌహాన్ [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడు. అతను 1991, 1998లో [[అమ్రోహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రోహా]] నియోజకవర్గం నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడు. 1996, 1999, 2004లో ఇదే నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. 1998 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బహుజన్ సమాజ్ పార్టీకి]] చెందిన అల్లే హసన్‌ను 35,000 ఓట్ల తేడాతో ఓడించాడు. <ref>{{Cite web|date=2020-08-16|title=Chetan Chauhan's political innings blossomed during Mandal-Mandir times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/chetan-chauhan-s-political-innings-blossomed-during-mandal-mandir-times/story-QzhuQvHJUBRJiyyFbcJkuM.html|access-date=2020-09-29|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2017లో అతను [[నౌగవాన్ సాదత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నౌగవాన్ సాదత్ (అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)]] నుండి ఉత్తర ప్రదేశ్ విధానసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ముఖ్యమంత్రి యోగి ఆదిత్యనాథ్ ప్రభుత్వంలో మంత్రి అయ్యాడు. <ref>{{Cite web|date=August 16, 2020|title=Former India cricketer Chetan Chauhan dies after contracting coronavirus, suffering cardiac arrest|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/chetan-chauhan-passes-away-at-73-cardiac-arrest-gurgaoan-former-india-cricketer-1711838-2020-08-16|access-date=2020-08-18|website=India Today|language=en}}</ref> == విజయాలు == * ఒక్క శతకం కూడా లేకుండా టెస్టు కెరీర్‌లో 2,000 కంటే ఎక్కువ పరుగులతో ముగించిన మొదటి టెస్ట్ క్రికెటర్, చౌహాన్. 2022 ఫిబ్రవరి 13 నాటికి, [[షేన్ వార్న్]] (3154 పరుగులు), నిరోషన్ డిక్వెల్లా (2443 పరుగులు) మాత్రమే ఇదే విధమైన రికార్డును కలిగి ఉన్న ఇతర ఆటగాళ్లు. <ref>[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=start;qualmax2=0;qualmin1=2000;qualval1=runs;qualval2=hundreds;template=results;type=batting List of players with over 2000 runs with zero hundreds], Cricinfo Statsguru (accessed 13 February 2022)</ref> * చౌహాన్ గవాస్కర్‌తో కలిసి 11 శతక భాగస్వామ్యాలు నెలకొల్పాడు. వాటిలో ఒకటి నాల్గవ వికెట్‌కు కాగా మిగతా వన్నీ ఓపెనింగులే. 1978-79లో వెస్టిండీస్‌తో [[వాంఖెడే స్టేడియం|బాంబేలో]] జరిగిన టెస్టులో వారు ఓపెనింగ్ చేశారు. అయితే చౌహాన్ ఇన్నింగ్స్ ప్రారంభంలోనే రిటైర్ అయి, మూడో వికెట్ పడిపోయాక మళ్ళీ వచ్చాడు.<ref>{{Cite web|title=IND vs WI, West Indies tour of India 1978/79, 1st Test at Mumbai, December 01 - 06, 1978 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-tour-of-india-1978-79-61944/india-vs-west-indies-1st-test-63226/full-scorecard|access-date=2023-08-04|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> == మరణం == 2020 జూలైలో, [[భారతదేశంలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి|COVID-19 మహమ్మారి]] సమయంలో చౌహాన్, [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|COVID-19]] సోకింది. ఒక నెల తర్వాత బహుళ అవయవ వైఫల్యం కారణంగా అతన్ని వెంటిలేటర్‌పై ఉంచారు. <ref>{{Cite web|title=Chetan Chauhan critical after testing positive for Covid-19|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29666498/chetan-chauhan,-former-india-opener,-critical-testing-positive-covid-19|access-date=15 August 2020|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2020 ఆగస్టు 16 న అతను 73 సంవత్సరాల వయస్సులో గురుగ్రామ్‌లో మరణించాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Chetan Chauhan, Sunil Gavaskar's longest-serving opening partner, dies at 73 {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29673060/chetan-chauhan-sunil-gavaskar-longest-serving-opening-partner-dies-73|access-date=2020-08-16|website=www.espncricinfo.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 August 2020|title=Former India opener Chetan Chauhan passes away at 73|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/former-india-opener-chetan-chauhan-passes-away-at-73/articleshow/77574551.cms|access-date=2020-08-17|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chetan Chauhan, Former Cricketer And UP Minister, Dies of COVID-19|url=https://www.ndtv.com/india-news/up-minister-and-former-cricketer-chetan-chauhan-dies-was-being-treated-for-covid-19-2280329|access-date=2020-08-17|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-08-16|title=Former India cricketer Chetan Chauhan passes away due to Covid-19|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/former-india-cricketer-chetan-chauhan-passes-away/story-sRdL9L9NwogwAnh1mAz3ZI.html|access-date=2020-08-17|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> == మూలాలు == <references responsive="" /> [[వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2020 మరణాలు]] [[వర్గం:1947 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కోచ్‌లు]] [[వర్గం:కరోనా వ్యాధి మరణాలు]] 2tmnakz8gr91x434tw80rwc0ardg230 14 385937 4941406 4304599 2026-08-22T06:40:00Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941406 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] d9ioa2bpmz7yqq1j9b8kv1o4leislci 4941441 4941406 2026-08-22T06:41:21Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941441 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] sniyn0mxeeovx265abzo739o2cw6ok5 4941476 4941441 2026-08-22T06:42:32Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941476 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] d0tq98b8wktd3hjvsg59htwyycw4m20 14 385973 4941402 4314136 2026-08-22T06:39:59Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941402 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|జాబితాలు]] 04itgmwv11oue5t0bqyt51b1d9g7g2b 4941436 4941402 2026-08-22T06:41:20Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941436 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|జాబితాలు]] njfc1xdisfbtcvs5dgxwjel0b520a15 4941472 4941436 2026-08-22T06:42:31Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941472 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్|జాబితాలు]] ch14a0csmr62nr43grb30anbmqbmzkz 0 386414 4941556 4914985 2026-08-22T11:42:30Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4941556 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్<br /> {{small|{{nobold|(1699–1935)<ref>{{cite act |date= 28 August 1833|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland|title=Government of India Act 1833|url=https://lawsisto.com/Read-Central-Act/993/GOVERNMENT-OF-INDIA-ACT-1833|index=38|language=en}}</ref>}}}}<hr />ప్రావిన్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ <br />{{small|{{nobold|(1935–1947)<ref>{{cite act |date= 2 August 1935|index=269—2|page=166|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|title=Government of India Act 1935|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1935/2/pdfs/ukpga_19350002_en.pdf|language=en}}</ref>}}}} | event_start = బెంగాల్ ప్రాంతంతో వ్యాపారానికి మొఘలుల అనుమతి | year_start = 1612 | date_start = | event_end = భారతదేశ విభజనలో భాగంగా బెంగాల్ రెండవ విభజన | year_end = 1947 | date_end = | life_span = 1699–1947 | event1 = [[ప్లాసీ యుద్ధం]]<ref>{{cite web|url=https://www.nam.ac.uk/explore/battle-plassey|title = Battle of Plassey &#124; National Army Museum|website=Nam.ac.uk}}</ref> | date_event1 = 1757 | p1 = బెంగాల్ సుబాహ్ | flag_p1 = Alam of the Mughal Empire.svg | p3 = కోన్‌బాంగ్ వంశం | flag_p3 = Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg | p4 = డచ్ మలక్కా | flag_p4 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p5 = కేడా సుల్తానులు | flag_p5 = Flag of Kedah.svg | p6 = డచ్ బెంగాల్ | flag_p6 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p7 = ఫ్రెంచ్ ఇండియా | flag_p7 = Drapeau du régiment de la Compagnie des Indes en 1756.png | p8 = డేనిష్ ఇండియా | flag_p8 = Flag of Denmark.svg | p9 = అహోం సామ్రాజ్యం | flag_p9 = | p10 = దిమాసా సామ్రాజ్యం | flag_p10 = | p11 = మటక్ సామ్రాజ్యం | flag_p11 = | p12 = జైన్షియా సామ్రాజ్యం | flag_p12 = | s1 = పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా){{!}}'''1853:'''<br />పంజాబ్ ప్రావిన్స్ | flag_s1 = British East India Company flag.svg | s2 = వలస స్థావరాలు{{!}}'''1867:'''<br />వలస స్థావరాలు | flag_s2 = Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg | s4 = తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్{{!}}'''1905:'''<br />తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్ | flag_s4 = British Raj Red Ensign.svg | s3 = United Provinces of Agra and Oudh{{!}}'''1902:'''<br />యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ | flag_s3 = British Raj Red Ensign.svg | s5 = బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ {{!}}'''1912:'''<br />బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ | flag_s5 = British Raj Red Ensign.svg | s7 = తూర్పు బెంగాల్{{!}}'''1947:'''<br />తూర్పు బెంగాల్ | flag_s7 = Flag of Pakistan.svg | s8 = పశ్చిమ బెంగాల్ | flag_s8 = Flag of India.svg | image_map = Bengal Presidency (1849-1853) with modern borders.png | image_map_caption = 19వ శతాబ్దం మధ్యలో పరిఢవిల్లిన బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగం | status_text = బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సు | status = | image_flag = British Raj Red Ensign.svg | image_flag2 = | flag = | flag_type = | flag_border = | image_coat = | symbol = | symbol_type = Emblem | capital = [[కోల్‌కాతా]] | official_languages = {{hlist|ఆంగ్లం|బెంగాలీ}} | religion = | currency = రూపాయి, పౌండ్ స్టెర్లింగ్, స్ట్రెయిట్స్ డాలర్ <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies -->| title_leader =గవర్నరు | leader1 = సర్ చార్లెస్ ఐర్ | year_leader1 = 1699–1701 (మొదటి) | leader2 = సర్ ఫ్రెడరిక్ బర్రోస్ | year_leader2 = 1946–1947 (చివరి) | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | leader5 = | year_leader5 = | stat_year1 = 1770 | stat_area1 = | stat_pop1 = 30,000,000<ref>Visaria, Leela; Visaria, Praveen (1983), "Population (1757–1947)", in Dharma Kumar (ed.), ''The Cambridge Economic History of India:'' Volume 2, C.1757-c.1970. Appendix Table 5.2.</ref> | representative1 = ఎ. కె. ఫజ్లుల్ హక్ | representative2 = హెచ్. ఎస్. సూహ్రావార్డీ | year_representative1 = 1937–1943 (మొదటి) | year_representative2 = 1946–1947 (ఆఖరి) | title_representative = ప్రీమియర్ | deputy1 = | deputy2 = | year_deputy1 = | year_deputy2 = | title_deputy = <!-- Legislature --> | legislature = లెజిస్లేచర్ ఆఫ్ బెంగాల్ | house1 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (1862–1947) | house2 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1935–1947) | capital_exile = | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | footnotes = {{notelist}} }} '''బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ''' (అధికారికంగా ''ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్''), తర్వాతి కాలంలో '''బెంగాల్ ప్రావిన్స్''', [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియా]] కాలం నాటి పరిపాలనా విభాగం. ఆ కాలంలో బ్రిటిష్ వారి ఏలుబడిలో ఉన్న భారతదేశంలో అన్ని ప్రెసిడెన్సీలలో ఇదే అతి పెద్దది.<ref>https://www.theigc.org/sites/default/files/2014/08/Shaibal-Gupta-Economic-history-of-Bengal-presidency.pdf</ref> బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ అత్యుత్తమ ఏలుబడిలో ఉన్నకాలానికి ప్రస్తుతం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయ ఆసియాగా పిలుస్తున్న ప్రాంతంలో సింహభాగం ఇందులో భాగంగా ఉండేది. ఇవి ప్రధానంగా బంగ్లా భాష, సంస్కృతి ప్రధానంగా కలిగిన బంగ్లాదేశ్, భారత్ లోని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాలు. [[ఫోర్ట్ విలియం]] అనే కోట చుట్టూ ఏర్పడిన కలకత్తా ఈ ప్రెసిడెన్సీకి రాజధాని. చాలా సంవత్సరాలు బెంగాల్ గవర్నరే భారతదేశపు గవర్నరు జనరల్ గా ఉండేవారు. అలానే 1911 దాకా భారతదేశపు యథార్థ రాజధాని కలకత్తాయే. 1612 లో మొఘల్ చక్రవర్తి [[జహాంగీర్]] బెంగాల్ ను పరిపాలిస్తున్న కాలంలో ఏర్పడ్డ వాణిజ్య స్థానాలు (ట్రేడింగ్ పోస్ట్) బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి పునాది. [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] మిగతా ఐరోపా దేశాల కంపెనీలతో పోటీపడి బెంగాల్ లో మంచి ప్రాబల్యం సంపాదించింది. 1757 లో బెంగాల్ నవాబును అధికారం నుంచి తొలగించాక, 1764 లో జరిగిన [[బక్సర్ యుద్ధం]] తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దాదాపు భారతదేశపు ఉపఖండంపైనంతా పట్టు సాధించింది. ఈ యుద్ధాల తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యం శక్తివంతమైనదిగా అవతరించడంతో భారతదేశంలో కంపెనీ పరిపాలనకు ఇదే నాంది అయ్యింది.<ref>Mason, Philip (1986). A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men. p. 125. ISBN 0-333-41837-9.</ref><ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=390 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1793 లో చార్లెస్ కార్న్‌వాలీస్ కు మొఘల్ ప్రభుత్వం నుంచి నిజామత్ (పరిపాలన, న్యాయాధికారాలు), దివానీ (పన్నులు వసూలు) అధికారాలు సంక్రమించాయి. దాంతో వారు విశాలమైన బెంగాల్ భూభాగంలో శాశ్వత స్థావరం ఏర్పాటు చేసుకుని, దాన్ని తమ పూర్తి నియంత్రణలోకి తెచ్చుకుని కొత్త పన్నుల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web |url=https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2023-09-22 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009132041/https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf |url-status=dead }}</ref> == చరిత్ర == 1599 లో ఒకటో ఎలిజబెత్ రాణి తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసేందుకు [[లండన్]] కేంద్రంగా ఒక వాణిజ్య సంస్థ ఏర్పాటు చేయాలని రాజశాసనం చేసింది. దీని పరిపాలనను ఒక గవర్నరు, 24 మంది డైరెక్టర్లకు అప్పగించింది. ఈ సంస్థనే ''ఆనరబుల్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ'' (HEIC) అని పిలిచారు. ఆ కాలంలో ఇది ప్రపంచంలో జరిగే వాణిజ్యంలో సగభాగం మీద పట్టు సాధించి అత్యంత శక్తివంతమైన సంస్థగా నిలిచింది. [[ఎడ్మండ్ బర్క్]] దీనిని, ప్రభుత్వమే వ్యాపార సంస్థ అయితే ఎలా ఉంటుందో, ఇది అలా ఉంది అని వ్యాఖ్యానించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/east-india-company | title=Before the East India Company | date=27 September 2019 }}</ref> ఇంకా దీనిని ''ఒక రాజ్యంలో ఇంకో రాజ్యం'' అని అభివర్ణించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.worldhistory.org/East_India_Company/ | title=East India Company }}</ref> ఈ సంస్థకు ఆంగ్లేయులు హిందూ మహాసముద్రంలో జరిపే వాణిజ్యమంతటి మీద గుత్తాధిపత్యాన్ని ఇచ్చారు.<ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=9 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1608లో, మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలో ఒక చిన్న వాణిజ్య కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. దీని తరువాత 1611లో దక్షిణ భారతదేశంలోని కోరమాండల్ తీరంలో ఒక కర్మాగారం ఏర్పడింది. 1612లో ఆ కంపెనీ తూర్పున సంపన్నమైన ''బెంగాల్ సుబాహ్'' లో వ్యాపారం చేయడానికి ఇప్పటికే స్థాపించబడిన ఇతర యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థలతో చేతులు కలిపింది.<ref>{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909|pp=452–472}}</ref> అయితే, 1707 నుండి ముర్షిదాబాద్‌లోని బెంగాల్ నవాబు జగత్ సేథ్ వంటి బ్యాంకర్ల సహాయంతో ఆర్థికంగా స్వతంత్రుడు కావడంతో మొఘల్ సామ్రాజ్య శక్తి క్షీణించింది. ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, [[డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], డేనిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సహా అనేక యూరోపియన్ కంపెనీలతో నవాబులు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అసోం ప్రావిన్స్]] * [[మాల్దా జిల్లా (1813–1947)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * {{cite book |year=1909 |title=Imperial Gazetteer of India |volume=2 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |ref={{harvid|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909}} |archive-date=7 March 2023 |access-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307064237/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 }} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన]] j5u758ovznswuyp902yy6g20nbpyi4a 4941557 4941556 2026-08-22T11:43:29Z యర్రా రామారావు 28161 డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది 4941557 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్<br /> {{small|{{nobold|(1699–1935)<ref>{{cite act |date= 28 August 1833|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland|title=Government of India Act 1833|url=https://lawsisto.com/Read-Central-Act/993/GOVERNMENT-OF-INDIA-ACT-1833|index=38|language=en}}</ref>}}}}<hr />ప్రావిన్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ <br />{{small|{{nobold|(1935–1947)<ref>{{cite act |date= 2 August 1935|index=269—2|page=166|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|title=Government of India Act 1935|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1935/2/pdfs/ukpga_19350002_en.pdf|language=en}}</ref>}}}} | event_start = బెంగాల్ ప్రాంతంతో వ్యాపారానికి మొఘలుల అనుమతి | year_start = 1612 | date_start = | event_end = భారతదేశ విభజనలో భాగంగా బెంగాల్ రెండవ విభజన | year_end = 1947 | date_end = | life_span = 1699–1947 | event1 = [[ప్లాసీ యుద్ధం]]<ref>{{cite web|url=https://www.nam.ac.uk/explore/battle-plassey|title = Battle of Plassey &#124; National Army Museum|website=Nam.ac.uk}}</ref> | date_event1 = 1757 | p1 = బెంగాల్ సుబాహ్ | flag_p1 = Alam of the Mughal Empire.svg | p3 = కోన్‌బాంగ్ వంశం | flag_p3 = Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg | p4 = డచ్ మలక్కా | flag_p4 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p5 = కేడా సుల్తానులు | flag_p5 = Flag of Kedah.svg | p6 = డచ్ బెంగాల్ | flag_p6 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p7 = ఫ్రెంచ్ ఇండియా | flag_p7 = Drapeau du régiment de la Compagnie des Indes en 1756.png | p8 = డేనిష్ ఇండియా | flag_p8 = Flag of Denmark.svg | p9 = అహోం సామ్రాజ్యం | flag_p9 = | p10 = దిమాసా సామ్రాజ్యం | flag_p10 = | p11 = మటక్ సామ్రాజ్యం | flag_p11 = | p12 = జైన్షియా సామ్రాజ్యం | flag_p12 = | s1 = పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా){{!}}'''1853:'''<br />పంజాబ్ ప్రావిన్స్ | flag_s1 = British East India Company flag.svg | s2 = వలస స్థావరాలు{{!}}'''1867:'''<br />వలస స్థావరాలు | flag_s2 = Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg | s4 = తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్{{!}}'''1905:'''<br />తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్ | flag_s4 = British Raj Red Ensign.svg | s3 = United Provinces of Agra and Oudh{{!}}'''1902:'''<br />యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ | flag_s3 = British Raj Red Ensign.svg | s5 = బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ {{!}}'''1912:'''<br />బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ | flag_s5 = British Raj Red Ensign.svg | s7 = తూర్పు బెంగాల్{{!}}'''1947:'''<br />తూర్పు బెంగాల్ | flag_s7 = Flag of Pakistan.svg | s8 = పశ్చిమ బెంగాల్ | flag_s8 = Flag of India.svg | image_map = Bengal Presidency (1849-1853) with modern borders.png | image_map_caption = 19వ శతాబ్దం మధ్యలో పరిఢవిల్లిన బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగం | status_text = బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సు | status = | image_flag = British Raj Red Ensign.svg | image_flag2 = | flag = | flag_type = | flag_border = | image_coat = | symbol = | symbol_type = Emblem | capital = [[కోల్‌కాతా]] | official_languages = {{hlist|ఆంగ్లం|బెంగాలీ}} | religion = | currency = రూపాయి, పౌండ్ స్టెర్లింగ్, స్ట్రెయిట్స్ డాలర్ <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies -->| title_leader =గవర్నరు | leader1 = సర్ చార్లెస్ ఐర్ | year_leader1 = 1699–1701 (మొదటి) | leader2 = సర్ ఫ్రెడరిక్ బర్రోస్ | year_leader2 = 1946–1947 (చివరి) | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | leader5 = | year_leader5 = | stat_year1 = 1770 | stat_area1 = | stat_pop1 = 30,000,000<ref>Visaria, Leela; Visaria, Praveen (1983), "Population (1757–1947)", in Dharma Kumar (ed.), ''The Cambridge Economic History of India:'' Volume 2, C.1757-c.1970. Appendix Table 5.2.</ref> | representative1 = ఎ. కె. ఫజ్లుల్ హక్ | representative2 = హెచ్. ఎస్. సూహ్రావార్డీ | year_representative1 = 1937–1943 (మొదటి) | year_representative2 = 1946–1947 (ఆఖరి) | title_representative = ప్రీమియర్ | deputy1 = | deputy2 = | year_deputy1 = | year_deputy2 = | title_deputy = <!-- Legislature --> | legislature = లెజిస్లేచర్ ఆఫ్ బెంగాల్ | house1 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (1862–1947) | house2 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1935–1947) | capital_exile = | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | footnotes = {{notelist}} }} '''బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ''' (అధికారికంగా ''ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్''), తర్వాతి కాలంలో '''బెంగాల్ ప్రావిన్స్''', [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియా]] కాలం నాటి పరిపాలనా విభాగం. ఆ కాలంలో బ్రిటిష్ వారి ఏలుబడిలో ఉన్న భారతదేశంలో అన్ని ప్రెసిడెన్సీలలో ఇదే అతి పెద్దది.<ref>https://www.theigc.org/sites/default/files/2014/08/Shaibal-Gupta-Economic-history-of-Bengal-presidency.pdf</ref> బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ అత్యుత్తమ ఏలుబడిలో ఉన్నకాలానికి ప్రస్తుతం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయ ఆసియాగా పిలుస్తున్న ప్రాంతంలో సింహభాగం ఇందులో భాగంగా ఉండేది. ఇవి ప్రధానంగా బంగ్లా భాష, సంస్కృతి ప్రధానంగా కలిగిన బంగ్లాదేశ్, భారత్ లోని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాలు. [[ఫోర్ట్ విలియం]] అనే కోట చుట్టూ ఏర్పడిన కలకత్తా ఈ ప్రెసిడెన్సీకి రాజధాని. చాలా సంవత్సరాలు బెంగాల్ గవర్నరే భారతదేశపు గవర్నరు జనరల్ గా ఉండేవారు. అలానే 1911 దాకా భారతదేశపు యథార్థ రాజధాని కలకత్తాయే. 1612 లో మొఘల్ చక్రవర్తి [[జహాంగీర్]] బెంగాల్ ను పరిపాలిస్తున్న కాలంలో ఏర్పడ్డ వాణిజ్య స్థానాలు (ట్రేడింగ్ పోస్ట్) బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి పునాది. [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] మిగతా ఐరోపా దేశాల కంపెనీలతో పోటీపడి బెంగాల్ లో మంచి ప్రాబల్యం సంపాదించింది. 1757 లో బెంగాల్ నవాబును అధికారం నుంచి తొలగించాక, 1764 లో జరిగిన [[బక్సర్ యుద్ధం]] తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దాదాపు భారతదేశపు ఉపఖండంపైనంతా పట్టు సాధించింది. ఈ యుద్ధాల తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యం శక్తివంతమైనదిగా అవతరించడంతో భారతదేశంలో కంపెనీ పరిపాలనకు ఇదే నాంది అయ్యింది.<ref>Mason, Philip (1986). A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men. p. 125. ISBN 0-333-41837-9.</ref><ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=390 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1793 లో చార్లెస్ కార్న్‌వాలీస్ కు మొఘల్ ప్రభుత్వం నుంచి నిజామత్ (పరిపాలన, న్యాయాధికారాలు), దివానీ (పన్నులు వసూలు) అధికారాలు సంక్రమించాయి. దాంతో వారు విశాలమైన బెంగాల్ భూభాగంలో శాశ్వత స్థావరం ఏర్పాటు చేసుకుని, దాన్ని తమ పూర్తి నియంత్రణలోకి తెచ్చుకుని కొత్త పన్నుల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web |url=https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2023-09-22 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430062918/https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf|url-status=dead }}</ref> == చరిత్ర == 1599 లో ఒకటో ఎలిజబెత్ రాణి తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసేందుకు [[లండన్]] కేంద్రంగా ఒక వాణిజ్య సంస్థ ఏర్పాటు చేయాలని రాజశాసనం చేసింది. దీని పరిపాలనను ఒక గవర్నరు, 24 మంది డైరెక్టర్లకు అప్పగించింది. ఈ సంస్థనే ''ఆనరబుల్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ'' (HEIC) అని పిలిచారు. ఆ కాలంలో ఇది ప్రపంచంలో జరిగే వాణిజ్యంలో సగభాగం మీద పట్టు సాధించి అత్యంత శక్తివంతమైన సంస్థగా నిలిచింది. [[ఎడ్మండ్ బర్క్]] దీనిని, ప్రభుత్వమే వ్యాపార సంస్థ అయితే ఎలా ఉంటుందో, ఇది అలా ఉంది అని వ్యాఖ్యానించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/east-india-company | title=Before the East India Company | date=27 September 2019 }}</ref> ఇంకా దీనిని ''ఒక రాజ్యంలో ఇంకో రాజ్యం'' అని అభివర్ణించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.worldhistory.org/East_India_Company/ | title=East India Company }}</ref> ఈ సంస్థకు ఆంగ్లేయులు హిందూ మహాసముద్రంలో జరిపే వాణిజ్యమంతటి మీద గుత్తాధిపత్యాన్ని ఇచ్చారు.<ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=9 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1608లో, మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలో ఒక చిన్న వాణిజ్య కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. దీని తరువాత 1611లో దక్షిణ భారతదేశంలోని కోరమాండల్ తీరంలో ఒక కర్మాగారం ఏర్పడింది. 1612లో ఆ కంపెనీ తూర్పున సంపన్నమైన ''బెంగాల్ సుబాహ్'' లో వ్యాపారం చేయడానికి ఇప్పటికే స్థాపించబడిన ఇతర యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థలతో చేతులు కలిపింది.<ref>{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909|pp=452–472}}</ref> అయితే, 1707 నుండి ముర్షిదాబాద్‌లోని బెంగాల్ నవాబు జగత్ సేథ్ వంటి బ్యాంకర్ల సహాయంతో ఆర్థికంగా స్వతంత్రుడు కావడంతో మొఘల్ సామ్రాజ్య శక్తి క్షీణించింది. ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, [[డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], డేనిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సహా అనేక యూరోపియన్ కంపెనీలతో నవాబులు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అసోం ప్రావిన్స్]] * [[మాల్దా జిల్లా (1813–1947)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * {{cite book |year=1909 |title=Imperial Gazetteer of India |volume=2 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |ref={{harvid|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909}} |archive-date=7 March 2023 |access-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307064237/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 }} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన]] 52el9xuemngi16daph44brwk4c607s6 4941558 4941557 2026-08-22T11:44:45Z యర్రా రామారావు 28161 4941558 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్<br /> {{small|{{nobold|(1699–1935)<ref>{{cite act |date= 28 August 1833|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland|title=Government of India Act 1833|url=https://lawsisto.com/Read-Central-Act/993/GOVERNMENT-OF-INDIA-ACT-1833|index=38|language=en}}</ref>}}}}<hr />ప్రావిన్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ <br />{{small|{{nobold|(1935–1947)<ref>{{cite act |date= 2 August 1935|index=269—2|page=166|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|title=Government of India Act 1935|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1935/2/pdfs/ukpga_19350002_en.pdf|language=en}}</ref>}}}} | event_start = బెంగాల్ ప్రాంతంతో వ్యాపారానికి మొఘలుల అనుమతి | year_start = 1612 | date_start = | event_end = భారతదేశ విభజనలో భాగంగా బెంగాల్ రెండవ విభజన | year_end = 1947 | date_end = | life_span = 1699–1947 | event1 = [[ప్లాసీ యుద్ధం]]<ref>{{cite web|url=https://www.nam.ac.uk/explore/battle-plassey|title = Battle of Plassey &#124; National Army Museum|website=Nam.ac.uk}}</ref> | date_event1 = 1757 | p1 = బెంగాల్ సుబాహ్ | flag_p1 = Alam of the Mughal Empire.svg | p3 = కోన్‌బాంగ్ వంశం | flag_p3 = Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg | p4 = డచ్ మలక్కా | flag_p4 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p5 = కేడా సుల్తానులు | flag_p5 = Flag of Kedah.svg | p6 = డచ్ బెంగాల్ | flag_p6 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p7 = ఫ్రెంచ్ ఇండియా | flag_p7 = Drapeau du régiment de la Compagnie des Indes en 1756.png | p8 = డేనిష్ ఇండియా | flag_p8 = Flag of Denmark.svg | p9 = అహోం సామ్రాజ్యం | flag_p9 = | p10 = దిమాసా సామ్రాజ్యం | flag_p10 = | p11 = మటక్ సామ్రాజ్యం | flag_p11 = | p12 = జైన్షియా సామ్రాజ్యం | flag_p12 = | s1 = పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా){{!}}'''1853:'''<br />పంజాబ్ ప్రావిన్స్ | flag_s1 = British East India Company flag.svg | s2 = వలస స్థావరాలు{{!}}'''1867:'''<br />వలస స్థావరాలు | flag_s2 = Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg | s4 = తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్{{!}}'''1905:'''<br />తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్ | flag_s4 = British Raj Red Ensign.svg | s3 = United Provinces of Agra and Oudh{{!}}'''1902:'''<br />యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ | flag_s3 = British Raj Red Ensign.svg | s5 = బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ {{!}}'''1912:'''<br />బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ | flag_s5 = British Raj Red Ensign.svg | s7 = తూర్పు బెంగాల్{{!}}'''1947:'''<br />తూర్పు బెంగాల్ | flag_s7 = Flag of Pakistan.svg | s8 = పశ్చిమ బెంగాల్ | flag_s8 = Flag of India.svg | image_map = Bengal Presidency (1849-1853) with modern borders.png | image_map_caption = 19వ శతాబ్దం మధ్యలో పరిఢవిల్లిన బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగం | status_text = బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సు | status = | image_flag = British Raj Red Ensign.svg | image_flag2 = | flag = | flag_type = | flag_border = | image_coat = | symbol = | symbol_type = Emblem | capital = [[కోల్‌కాతా]] | official_languages = {{hlist|ఆంగ్లం|బెంగాలీ}} | religion = | currency = రూపాయి, పౌండ్ స్టెర్లింగ్, స్ట్రెయిట్స్ డాలర్ <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies -->| title_leader =గవర్నరు | leader1 = సర్ చార్లెస్ ఐర్ | year_leader1 = 1699–1701 (మొదటి) | leader2 = సర్ ఫ్రెడరిక్ బర్రోస్ | year_leader2 = 1946–1947 (చివరి) | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | leader5 = | year_leader5 = | stat_year1 = 1770 | stat_area1 = | stat_pop1 = 30,000,000<ref>Visaria, Leela; Visaria, Praveen (1983), "Population (1757–1947)", in Dharma Kumar (ed.), ''The Cambridge Economic History of India:'' Volume 2, C.1757-c.1970. Appendix Table 5.2.</ref> | representative1 = ఎ. కె. ఫజ్లుల్ హక్ | representative2 = హెచ్. ఎస్. సూహ్రావార్డీ | year_representative1 = 1937–1943 (మొదటి) | year_representative2 = 1946–1947 (ఆఖరి) | title_representative = ప్రీమియర్ | deputy1 = | deputy2 = | year_deputy1 = | year_deputy2 = | title_deputy = <!-- Legislature --> | legislature = లెజిస్లేచర్ ఆఫ్ బెంగాల్ | house1 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (1862–1947) | house2 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1935–1947) | capital_exile = | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | footnotes = {{notelist}} }} '''బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ''' (అధికారికంగా ''ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్''), తర్వాతి కాలంలో '''బెంగాల్ ప్రావిన్స్''', [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియా]] కాలం నాటి పరిపాలనా విభాగం. ఆ కాలంలో బ్రిటిష్ వారి ఏలుబడిలో ఉన్న భారతదేశంలో అన్ని ప్రెసిడెన్సీలలో ఇదే అతి పెద్దది.<ref>https://www.theigc.org/sites/default/files/2014/08/Shaibal-Gupta-Economic-history-of-Bengal-presidency.pdf</ref> బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ అత్యుత్తమ ఏలుబడిలో ఉన్నకాలానికి ప్రస్తుతం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయ ఆసియాగా పిలుస్తున్న ప్రాంతంలో సింహభాగం ఇందులో భాగంగా ఉండేది. ఇవి ప్రధానంగా బంగ్లా భాష, సంస్కృతి ప్రధానంగా కలిగిన బంగ్లాదేశ్, భారత్ లోని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాలు. [[ఫోర్ట్ విలియం]] అనే కోట చుట్టూ ఏర్పడిన కలకత్తా ఈ ప్రెసిడెన్సీకి రాజధాని. చాలా సంవత్సరాలు బెంగాల్ గవర్నరే భారతదేశపు గవర్నరు జనరల్ గా ఉండేవారు. అలానే 1911 దాకా భారతదేశపు యథార్థ రాజధాని కలకత్తాయే. 1612 లో మొఘల్ చక్రవర్తి [[జహాంగీర్]] బెంగాల్ ను పరిపాలిస్తున్న కాలంలో ఏర్పడ్డ వాణిజ్య స్థానాలు (ట్రేడింగ్ పోస్ట్) బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి పునాది. [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] మిగతా ఐరోపా దేశాల కంపెనీలతో పోటీపడి బెంగాల్ లో మంచి ప్రాబల్యం సంపాదించింది. 1757 లో బెంగాల్ నవాబును అధికారం నుంచి తొలగించాక, 1764 లో జరిగిన [[బక్సర్ యుద్ధం]] తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దాదాపు భారతదేశపు ఉపఖండంపైనంతా పట్టు సాధించింది. ఈ యుద్ధాల తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యం శక్తివంతమైనదిగా అవతరించడంతో భారతదేశంలో కంపెనీ పరిపాలనకు ఇదే నాంది అయ్యింది.<ref>Mason, Philip (1986). A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men. p. 125. ISBN 0-333-41837-9.</ref><ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=390 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1793 లో చార్లెస్ కార్న్‌వాలీస్ కు మొఘల్ ప్రభుత్వం నుంచి నిజామత్ (పరిపాలన, న్యాయాధికారాలు), దివానీ (పన్నులు వసూలు) అధికారాలు సంక్రమించాయి. దాంతో వారు విశాలమైన బెంగాల్ భూభాగంలో శాశ్వత స్థావరం ఏర్పాటు చేసుకుని, దాన్ని తమ పూర్తి నియంత్రణలోకి తెచ్చుకుని కొత్త పన్నుల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web |url=https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2023-09-22 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430062918/https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf|url-status=dead }}</ref> == చరిత్ర == 1599 లో ఒకటో ఎలిజబెత్ రాణి తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసేందుకు [[లండన్]] కేంద్రంగా ఒక వాణిజ్య సంస్థ ఏర్పాటు చేయాలని రాజశాసనం చేసింది. దీని పరిపాలనను ఒక గవర్నరు, 24 మంది డైరెక్టర్లకు అప్పగించింది. ఈ సంస్థనే ''ఆనరబుల్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ'' (HEIC) అని పిలిచారు. ఆ కాలంలో ఇది ప్రపంచంలో జరిగే వాణిజ్యంలో సగభాగం మీద పట్టు సాధించి అత్యంత శక్తివంతమైన సంస్థగా నిలిచింది. [[ఎడ్మండ్ బర్క్]] దీనిని, ప్రభుత్వమే వ్యాపార సంస్థ అయితే ఎలా ఉంటుందో, ఇది అలా ఉంది అని వ్యాఖ్యానించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/east-india-company | title=Before the East India Company | date=27 September 2019 }}</ref> ఇంకా దీనిని ''ఒక రాజ్యంలో ఇంకో రాజ్యం'' అని అభివర్ణించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.worldhistory.org/East_India_Company/ | title=East India Company }}</ref> ఈ సంస్థకు ఆంగ్లేయులు హిందూ మహాసముద్రంలో జరిపే వాణిజ్యమంతటి మీద గుత్తాధిపత్యాన్ని ఇచ్చారు.<ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=9 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1608లో, మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలో ఒక చిన్న వాణిజ్య కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. దీని తరువాత 1611లో దక్షిణ భారతదేశంలోని కోరమాండల్ తీరంలో ఒక కర్మాగారం ఏర్పడింది. 1612లో ఆ కంపెనీ తూర్పున సంపన్నమైన ''బెంగాల్ సుబాహ్'' లో వ్యాపారం చేయడానికి ఇప్పటికే స్థాపించబడిన ఇతర యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థలతో చేతులు కలిపింది.<ref>{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909|pp=452–472}}</ref> అయితే, 1707 నుండి ముర్షిదాబాద్‌లోని బెంగాల్ నవాబు జగత్ సేథ్ వంటి బ్యాంకర్ల సహాయంతో ఆర్థికంగా స్వతంత్రుడు కావడంతో మొఘల్ సామ్రాజ్య శక్తి క్షీణించింది. ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, [[డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], డేనిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సహా అనేక యూరోపియన్ కంపెనీలతో నవాబులు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అసోం ప్రావిన్స్]] * [[మాల్దా జిల్లా (1813–1947)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == గ్రంథసూచిక == * {{cite book |year=1909 |title=Imperial Gazetteer of India |volume=2 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |ref={{harvid|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909}} |archive-date=7 March 2023 |access-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307064237/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 }} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన]] 54hinl0rytoopkjugged3p50zskrynw 4941559 4941558 2026-08-22T11:45:07Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 2 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4941559 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్<br /> {{small|{{nobold|(1699–1935)<ref>{{cite act |date= 28 August 1833|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland|title=Government of India Act 1833|url=https://lawsisto.com/Read-Central-Act/993/GOVERNMENT-OF-INDIA-ACT-1833|index=38|language=en}}</ref>}}}}<hr />ప్రావిన్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ <br />{{small|{{nobold|(1935–1947)<ref>{{cite act |date= 2 August 1935|index=269—2|page=166|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|title=Government of India Act 1935|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1935/2/pdfs/ukpga_19350002_en.pdf|language=en}}</ref>}}}} | event_start = బెంగాల్ ప్రాంతంతో వ్యాపారానికి మొఘలుల అనుమతి | year_start = 1612 | date_start = | event_end = భారతదేశ విభజనలో భాగంగా బెంగాల్ రెండవ విభజన | year_end = 1947 | date_end = | life_span = 1699–1947 | event1 = [[ప్లాసీ యుద్ధం]]<ref>{{cite web|url=https://www.nam.ac.uk/explore/battle-plassey|title = Battle of Plassey &#124; National Army Museum|website=Nam.ac.uk}}</ref> | date_event1 = 1757 | p1 = బెంగాల్ సుబాహ్ | flag_p1 = Alam of the Mughal Empire.svg | p3 = కోన్‌బాంగ్ వంశం | flag_p3 = Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg | p4 = డచ్ మలక్కా | flag_p4 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p5 = కేడా సుల్తానులు | flag_p5 = Flag of Kedah.svg | p6 = డచ్ బెంగాల్ | flag_p6 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p7 = ఫ్రెంచ్ ఇండియా | flag_p7 = Drapeau du régiment de la Compagnie des Indes en 1756.png | p8 = డేనిష్ ఇండియా | flag_p8 = Flag of Denmark.svg | p9 = అహోం సామ్రాజ్యం | flag_p9 = | p10 = దిమాసా సామ్రాజ్యం | flag_p10 = | p11 = మటక్ సామ్రాజ్యం | flag_p11 = | p12 = జైన్షియా సామ్రాజ్యం | flag_p12 = | s1 = పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా){{!}}'''1853:'''<br />పంజాబ్ ప్రావిన్స్ | flag_s1 = British East India Company flag.svg | s2 = వలస స్థావరాలు{{!}}'''1867:'''<br />వలస స్థావరాలు | flag_s2 = Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg | s4 = తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్{{!}}'''1905:'''<br />తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్ | flag_s4 = British Raj Red Ensign.svg | s3 = United Provinces of Agra and Oudh{{!}}'''1902:'''<br />యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ | flag_s3 = British Raj Red Ensign.svg | s5 = బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ {{!}}'''1912:'''<br />బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ | flag_s5 = British Raj Red Ensign.svg | s7 = తూర్పు బెంగాల్{{!}}'''1947:'''<br />తూర్పు బెంగాల్ | flag_s7 = Flag of Pakistan.svg | s8 = పశ్చిమ బెంగాల్ | flag_s8 = Flag of India.svg | image_map = Bengal Presidency (1849-1853) with modern borders.png | image_map_caption = 19వ శతాబ్దం మధ్యలో పరిఢవిల్లిన బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగం | status_text = బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సు | status = | image_flag = British Raj Red Ensign.svg | image_flag2 = | flag = | flag_type = | flag_border = | image_coat = | symbol = | symbol_type = Emblem | capital = [[కోల్‌కాతా]] | official_languages = {{hlist|ఆంగ్లం|బెంగాలీ}} | religion = | currency = రూపాయి, పౌండ్ స్టెర్లింగ్, స్ట్రెయిట్స్ డాలర్ <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies -->| title_leader =గవర్నరు | leader1 = సర్ చార్లెస్ ఐర్ | year_leader1 = 1699–1701 (మొదటి) | leader2 = సర్ ఫ్రెడరిక్ బర్రోస్ | year_leader2 = 1946–1947 (చివరి) | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | leader5 = | year_leader5 = | stat_year1 = 1770 | stat_area1 = | stat_pop1 = 30,000,000<ref>Visaria, Leela; Visaria, Praveen (1983), "Population (1757–1947)", in Dharma Kumar (ed.), ''The Cambridge Economic History of India:'' Volume 2, C.1757-c.1970. Appendix Table 5.2.</ref> | representative1 = ఎ. కె. ఫజ్లుల్ హక్ | representative2 = హెచ్. ఎస్. సూహ్రావార్డీ | year_representative1 = 1937–1943 (మొదటి) | year_representative2 = 1946–1947 (ఆఖరి) | title_representative = ప్రీమియర్ | deputy1 = | deputy2 = | year_deputy1 = | year_deputy2 = | title_deputy = <!-- Legislature --> | legislature = లెజిస్లేచర్ ఆఫ్ బెంగాల్ | house1 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (1862–1947) | house2 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1935–1947) | capital_exile = | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | footnotes = {{notelist}} }} '''బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ''' (అధికారికంగా ''ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్''), తర్వాతి కాలంలో '''బెంగాల్ ప్రావిన్స్''', [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియా]] కాలం నాటి పరిపాలనా విభాగం. ఆ కాలంలో బ్రిటిష్ వారి ఏలుబడిలో ఉన్న భారతదేశంలో అన్ని ప్రెసిడెన్సీలలో ఇదే అతి పెద్దది.<ref>https://www.theigc.org/sites/default/files/2014/08/Shaibal-Gupta-Economic-history-of-Bengal-presidency.pdf</ref> బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ అత్యుత్తమ ఏలుబడిలో ఉన్నకాలానికి ప్రస్తుతం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయ ఆసియాగా పిలుస్తున్న ప్రాంతంలో సింహభాగం ఇందులో భాగంగా ఉండేది. ఇవి ప్రధానంగా బంగ్లా భాష, సంస్కృతి ప్రధానంగా కలిగిన బంగ్లాదేశ్, భారత్ లోని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాలు. [[ఫోర్ట్ విలియం]] అనే కోట చుట్టూ ఏర్పడిన కలకత్తా ఈ ప్రెసిడెన్సీకి రాజధాని. చాలా సంవత్సరాలు బెంగాల్ గవర్నరే భారతదేశపు గవర్నరు జనరల్ గా ఉండేవారు. అలానే 1911 దాకా భారతదేశపు యథార్థ రాజధాని కలకత్తాయే. 1612 లో మొఘల్ చక్రవర్తి [[జహాంగీర్]] బెంగాల్ ను పరిపాలిస్తున్న కాలంలో ఏర్పడ్డ వాణిజ్య స్థానాలు (ట్రేడింగ్ పోస్ట్) బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి పునాది. [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] మిగతా ఐరోపా దేశాల కంపెనీలతో పోటీపడి బెంగాల్ లో మంచి ప్రాబల్యం సంపాదించింది. 1757 లో బెంగాల్ నవాబును అధికారం నుంచి తొలగించాక, 1764 లో జరిగిన [[బక్సర్ యుద్ధం]] తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దాదాపు భారతదేశపు ఉపఖండంపైనంతా పట్టు సాధించింది. ఈ యుద్ధాల తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యం శక్తివంతమైనదిగా అవతరించడంతో భారతదేశంలో కంపెనీ పరిపాలనకు ఇదే నాంది అయ్యింది.<ref>Mason, Philip (1986). A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men. p. 125. ISBN 0-333-41837-9.</ref><ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=390 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1793 లో చార్లెస్ కార్న్‌వాలీస్ కు మొఘల్ ప్రభుత్వం నుంచి నిజామత్ (పరిపాలన, న్యాయాధికారాలు), దివానీ (పన్నులు వసూలు) అధికారాలు సంక్రమించాయి. దాంతో వారు విశాలమైన బెంగాల్ భూభాగంలో శాశ్వత స్థావరం ఏర్పాటు చేసుకుని, దాన్ని తమ పూర్తి నియంత్రణలోకి తెచ్చుకుని కొత్త పన్నుల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web |url=https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2023-09-22 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430062918/https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf|url-status=dead }}</ref> == చరిత్ర == 1599 లో ఒకటో ఎలిజబెత్ రాణి తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసేందుకు [[లండన్]] కేంద్రంగా ఒక వాణిజ్య సంస్థ ఏర్పాటు చేయాలని రాజశాసనం చేసింది. దీని పరిపాలనను ఒక గవర్నరు, 24 మంది డైరెక్టర్లకు అప్పగించింది. ఈ సంస్థనే ''ఆనరబుల్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ'' (HEIC) అని పిలిచారు. ఆ కాలంలో ఇది ప్రపంచంలో జరిగే వాణిజ్యంలో సగభాగం మీద పట్టు సాధించి అత్యంత శక్తివంతమైన సంస్థగా నిలిచింది. [[ఎడ్మండ్ బర్క్]] దీనిని, ప్రభుత్వమే వ్యాపార సంస్థ అయితే ఎలా ఉంటుందో, ఇది అలా ఉంది అని వ్యాఖ్యానించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/east-india-company | title=Before the East India Company | date=27 September 2019 }}</ref> ఇంకా దీనిని ''ఒక రాజ్యంలో ఇంకో రాజ్యం'' అని అభివర్ణించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.worldhistory.org/East_India_Company/ | title=East India Company }}</ref> ఈ సంస్థకు ఆంగ్లేయులు హిందూ మహాసముద్రంలో జరిపే వాణిజ్యమంతటి మీద గుత్తాధిపత్యాన్ని ఇచ్చారు.<ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=9 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1608లో, మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలో ఒక చిన్న వాణిజ్య కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. దీని తరువాత 1611లో దక్షిణ భారతదేశంలోని కోరమాండల్ తీరంలో ఒక కర్మాగారం ఏర్పడింది. 1612లో ఆ కంపెనీ తూర్పున సంపన్నమైన ''బెంగాల్ సుబాహ్'' లో వ్యాపారం చేయడానికి ఇప్పటికే స్థాపించబడిన ఇతర యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థలతో చేతులు కలిపింది.<ref>{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909|pp=452–472}}</ref> అయితే, 1707 నుండి ముర్షిదాబాద్‌లోని బెంగాల్ నవాబు జగత్ సేథ్ వంటి బ్యాంకర్ల సహాయంతో ఆర్థికంగా స్వతంత్రుడు కావడంతో మొఘల్ సామ్రాజ్య శక్తి క్షీణించింది. ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, [[డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], డేనిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సహా అనేక యూరోపియన్ కంపెనీలతో నవాబులు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అసోం ప్రావిన్స్]] * [[మాల్దా జిల్లా (1813–1947)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == గ్రంథసూచిక == * {{cite book |year=1909 |title=Imperial Gazetteer of India |volume=2 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |ref={{harvid|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909}} |archive-date=7 March 2023 |access-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307064237/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 }} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన]] [[వర్గం:బీహార్ చరిత్ర]] [[వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర]] h3bnqektd4t8j9jk94z7a3d5v0ee1ou 4941560 4941559 2026-08-22T11:48:04Z యర్రా రామారావు 28161 4941560 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్<br /> {{small|{{nobold|(1699–1935)<ref>{{cite act |date= 28 August 1833|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland|title=Government of India Act 1833|url=https://lawsisto.com/Read-Central-Act/993/GOVERNMENT-OF-INDIA-ACT-1833|index=38|language=en}}</ref>}}}}<hr />ప్రావిన్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ <br />{{small|{{nobold|(1935–1947)<ref>{{cite act |date= 2 August 1935|index=269—2|page=166|legislature= Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|title=Government of India Act 1935|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1935/2/pdfs/ukpga_19350002_en.pdf|language=en}}</ref>}}}} | event_start = బెంగాల్ ప్రాంతంతో వ్యాపారానికి మొఘలుల అనుమతి | year_start = 1612 | date_start = | event_end = భారతదేశ విభజనలో భాగంగా బెంగాల్ రెండవ విభజన | year_end = 1947 | date_end = | life_span = 1699–1947 | event1 = [[ప్లాసీ యుద్ధం]]<ref>{{cite web|url=https://www.nam.ac.uk/explore/battle-plassey|title = Battle of Plassey &#124; National Army Museum|website=Nam.ac.uk}}</ref> | date_event1 = 1757 | p1 = బెంగాల్ సుబాహ్ | flag_p1 = Alam of the Mughal Empire.svg | p3 = కోన్‌బాంగ్ వంశం | flag_p3 = Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg | p4 = డచ్ మలక్కా | flag_p4 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p5 = కేడా సుల్తానులు | flag_p5 = Flag of Kedah.svg | p6 = డచ్ బెంగాల్ | flag_p6 = Flag of the Dutch East India Company.svg | p7 = ఫ్రెంచ్ ఇండియా | flag_p7 = Drapeau du régiment de la Compagnie des Indes en 1756.png | p8 = డేనిష్ ఇండియా | flag_p8 = Flag of Denmark.svg | p9 = అహోం సామ్రాజ్యం | flag_p9 = | p10 = దిమాసా సామ్రాజ్యం | flag_p10 = | p11 = మటక్ సామ్రాజ్యం | flag_p11 = | p12 = జైన్షియా సామ్రాజ్యం | flag_p12 = | s1 = పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా){{!}}'''1853:'''<br />పంజాబ్ ప్రావిన్స్ | flag_s1 = British East India Company flag.svg | s2 = వలస స్థావరాలు{{!}}'''1867:'''<br />వలస స్థావరాలు | flag_s2 = Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg | s4 = తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్{{!}}'''1905:'''<br />తూర్పు బెంగాల్, అస్సామ్ | flag_s4 = British Raj Red Ensign.svg | s3 = United Provinces of Agra and Oudh{{!}}'''1902:'''<br />యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ | flag_s3 = British Raj Red Ensign.svg | s5 = బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ {{!}}'''1912:'''<br />బీహార్ అండ్ ఒరిస్సా ప్రావిన్స్ | flag_s5 = British Raj Red Ensign.svg | s7 = తూర్పు బెంగాల్{{!}}'''1947:'''<br />తూర్పు బెంగాల్ | flag_s7 = Flag of Pakistan.svg | s8 = పశ్చిమ బెంగాల్ | flag_s8 = Flag of India.svg | image_map = Bengal Presidency (1849-1853) with modern borders.png | image_map_caption = 19వ శతాబ్దం మధ్యలో పరిఢవిల్లిన బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగం | status_text = బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సు | status = | image_flag = British Raj Red Ensign.svg | image_flag2 = | flag = | flag_type = | flag_border = | image_coat = | symbol = | symbol_type = Emblem | capital = [[కోల్‌కాతా]] | official_languages = {{hlist|ఆంగ్లం|బెంగాలీ}} | religion = | currency = రూపాయి, పౌండ్ స్టెర్లింగ్, స్ట్రెయిట్స్ డాలర్ <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> | title_leader =గవర్నరు | leader1 = సర్ చార్లెస్ ఐర్ | year_leader1 = 1699–1701 (మొదటి) | leader2 = సర్ ఫ్రెడరిక్ బర్రోస్ | year_leader2 = 1946–1947 (చివరి) | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | leader5 = | year_leader5 = | stat_year1 = 1770 | stat_area1 = | stat_pop1 = 30,000,000<ref>Visaria, Leela; Visaria, Praveen (1983), "Population (1757–1947)", in Dharma Kumar (ed.), ''The Cambridge Economic History of India:'' Volume 2, C.1757-c.1970. Appendix Table 5.2.</ref> | representative1 = ఎ. కె. ఫజ్లుల్ హక్ | representative2 = హెచ్. ఎస్. సూహ్రావార్డీ | year_representative1 = 1937–1943 (మొదటి) | year_representative2 = 1946–1947 (ఆఖరి) | title_representative = ప్రీమియర్ | deputy1 = | deputy2 = | year_deputy1 = | year_deputy2 = | title_deputy = <!-- Legislature --> | legislature = లెజిస్లేచర్ ఆఫ్ బెంగాల్ | house1 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ (1862–1947) | house2 = బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1935–1947) | capital_exile = | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | footnotes = {{notelist}} }} '''బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ''' (అధికారికంగా ''ప్రెసిడెన్సీ ఆఫ్ ఫోర్ట్ విలియం ఇన్ బెంగాల్''), తర్వాతి కాలంలో '''బెంగాల్ ప్రావిన్స్''', [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియా]] కాలం నాటి పరిపాలనా విభాగం. ఆ కాలంలో బ్రిటిష్ వారి ఏలుబడిలో ఉన్న భారతదేశంలో అన్ని ప్రెసిడెన్సీలలో ఇదే అతి పెద్దది.<ref>https://www.theigc.org/sites/default/files/2014/08/Shaibal-Gupta-Economic-history-of-Bengal-presidency.pdf</ref> బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ అత్యుత్తమ ఏలుబడిలో ఉన్నకాలానికి ప్రస్తుతం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయ ఆసియాగా పిలుస్తున్న ప్రాంతంలో సింహభాగం ఇందులో భాగంగా ఉండేది. ఇవి ప్రధానంగా బంగ్లా భాష, సంస్కృతి ప్రధానంగా కలిగిన బంగ్లాదేశ్, భారత్ లోని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాలు. [[ఫోర్ట్ విలియం]] అనే కోట చుట్టూ ఏర్పడిన కలకత్తా ఈ ప్రెసిడెన్సీకి రాజధాని. చాలా సంవత్సరాలు బెంగాల్ గవర్నరే భారతదేశపు గవర్నరు జనరల్ గా ఉండేవారు. అలానే 1911 దాకా భారతదేశపు యథార్థ రాజధాని కలకత్తాయే. 1612 లో మొఘల్ చక్రవర్తి [[జహాంగీర్]] బెంగాల్ ను పరిపాలిస్తున్న కాలంలో ఏర్పడ్డ వాణిజ్య స్థానాలు (ట్రేడింగ్ పోస్ట్) బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి పునాది. [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] మిగతా ఐరోపా దేశాల కంపెనీలతో పోటీపడి బెంగాల్ లో మంచి ప్రాబల్యం సంపాదించింది. 1757 లో బెంగాల్ నవాబును అధికారం నుంచి తొలగించాక, 1764 లో జరిగిన [[బక్సర్ యుద్ధం]] తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దాదాపు భారతదేశపు ఉపఖండంపైనంతా పట్టు సాధించింది. ఈ యుద్ధాల తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యం శక్తివంతమైనదిగా అవతరించడంతో భారతదేశంలో కంపెనీ పరిపాలనకు ఇదే నాంది అయ్యింది.<ref>Mason, Philip (1986). A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men. p. 125. ISBN 0-333-41837-9.</ref><ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=390 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1793 లో చార్లెస్ కార్న్‌వాలీస్ కు మొఘల్ ప్రభుత్వం నుంచి నిజామత్ (పరిపాలన, న్యాయాధికారాలు), దివానీ (పన్నులు వసూలు) అధికారాలు సంక్రమించాయి. దాంతో వారు విశాలమైన బెంగాల్ భూభాగంలో శాశ్వత స్థావరం ఏర్పాటు చేసుకుని, దాన్ని తమ పూర్తి నియంత్రణలోకి తెచ్చుకుని కొత్త పన్నుల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web |url=https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2023-09-22 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430062918/https://eprints.lse.ac.uk/119477/1/WP355.pdf|url-status=dead }}</ref> == చరిత్ర == 1599 లో ఒకటో ఎలిజబెత్ రాణి తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేసేందుకు [[లండన్]] కేంద్రంగా ఒక వాణిజ్య సంస్థ ఏర్పాటు చేయాలని రాజశాసనం చేసింది. దీని పరిపాలనను ఒక గవర్నరు, 24 మంది డైరెక్టర్లకు అప్పగించింది. ఈ సంస్థనే ''ఆనరబుల్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ'' (HEIC) అని పిలిచారు. ఆ కాలంలో ఇది ప్రపంచంలో జరిగే వాణిజ్యంలో సగభాగం మీద పట్టు సాధించి అత్యంత శక్తివంతమైన సంస్థగా నిలిచింది. [[ఎడ్మండ్ బర్క్]] దీనిని, ప్రభుత్వమే వ్యాపార సంస్థ అయితే ఎలా ఉంటుందో, ఇది అలా ఉంది అని వ్యాఖ్యానించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/east-india-company | title=Before the East India Company | date=27 September 2019 }}</ref> ఇంకా దీనిని ''ఒక రాజ్యంలో ఇంకో రాజ్యం'' అని అభివర్ణించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.worldhistory.org/East_India_Company/ | title=East India Company }}</ref> ఈ సంస్థకు ఆంగ్లేయులు హిందూ మహాసముద్రంలో జరిపే వాణిజ్యమంతటి మీద గుత్తాధిపత్యాన్ని ఇచ్చారు.<ref>{{cite book |last=Dalrymple |first=William |author-link=William Dalrymple (historian) |year=2019 |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://books.google.com/books?id=iRuoDwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury Publishing |page=9 |isbn=978-1-63557-395-4}}</ref> 1608లో, మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలో ఒక చిన్న వాణిజ్య కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. దీని తరువాత 1611లో దక్షిణ భారతదేశంలోని కోరమాండల్ తీరంలో ఒక కర్మాగారం ఏర్పడింది. 1612లో ఆ కంపెనీ తూర్పున సంపన్నమైన ''బెంగాల్ సుబాహ్'' లో వ్యాపారం చేయడానికి ఇప్పటికే స్థాపించబడిన ఇతర యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థలతో చేతులు కలిపింది.<ref>{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909|pp=452–472}}</ref> అయితే, 1707 నుండి ముర్షిదాబాద్‌లోని బెంగాల్ నవాబు జగత్ సేథ్ వంటి బ్యాంకర్ల సహాయంతో ఆర్థికంగా స్వతంత్రుడు కావడంతో మొఘల్ సామ్రాజ్య శక్తి క్షీణించింది. ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, [[డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], డేనిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సహా అనేక యూరోపియన్ కంపెనీలతో నవాబులు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అసోం ప్రావిన్స్]] * [[మాల్దా జిల్లా (1813–1947)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == గ్రంథసూచిక == * {{cite book |year=1909 |title=Imperial Gazetteer of India |volume=2 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |ref={{harvid|Imperial Gazetteer of India vol. II|1909}} |archive-date=7 March 2023 |access-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307064237/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=2 }} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన]] [[వర్గం:బీహార్ చరిత్ర]] [[వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర]] d50o7c793hat7ovn75ztf7bseax5dhh 0 387061 4941345 3988878 2026-08-22T04:22:14Z Muralikrishna m 106628 4941345 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=వైష్ణవి|image=|imagesize=|caption=|birthname=|birth_date=1986 ఫిబ్రవరి 2|birth_place=|death_date=2006 ఏప్రిల్ 17|death_place=అన్నా నగర్ చెన్నై}} '''వైష్ణవి''' (1986 ఏప్రిల్ 2{{Spaced ndash}} 2007 ఏప్రిల్ 17) ఒక భారతీయ సినిమా సీరియల్ నటి. వైష్ణవి తమిళ సినిమా సీరియల్స్ లో నటించింది. == కెరీర్ == వైష్ణవి ''అన్నీ'', ''ముహూర్తం'', ''మలర్గళ్'' అనే [[తమిళ భాష|తమిళ]] సీరియల్స్ లో నటించింది . ఆమె అనేక టీవీ సీరియల్స్‌లో నటించింది ''విజిల్'' చిత్రంలో కథానాయక షెరిన్ స్నేహితురాలిగా కూడా నటించింది. సన్ టీవీలో ప్రతి ఆదివారం సాయంత్రం 5 గంటలకు ప్రసారమయ్యే ''కొండాట్టం'' అనే కామెడీ ప్రోగ్రామ్‌కు వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించారు . == మరణం == మరణం వైష్ణవి 20 ఏళ్ల వయసులో 17 ఏప్రిల్ 2006న చెన్నైలోని తన ఇంట్లో ఆత్మహత్య చేసుకుంది. 19 ఏప్రిల్ 2006న, వైష్ణవి మరణానికి సహకరించినందుకు దేవ్ ఆనంద్ (సీరియల్ నటుడు) అరెస్టు చేయబడ్డాడు. వైష్ణవి తల్లిదడ్రులు చెల్లెలు, ఈమె తాత పుట్టినరోజుకు వెళ్లారు. వాళ్లు వెళ్లిన తర్వాత ఆమె ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఉరివేసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకుంది. సీరియల్ నటుడు దేవ్ ఆనంద్ తనను ఆత్మహత్యకు ప్రేరేపించారని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tv-actor-gets-5-year-jail-for-abetting-suicide/articleshow/10563403.cms|title=TV actor gets 5-year jail for abetting suicide|date=2011-11-01|work=The Times of India|access-date=2023-12-09|issn=0971-8257}}</ref> == మూలాలు == 54k8i27rd7t8ya8un672y1bodx06x1k 4941349 4941345 2026-08-22T04:33:07Z Muralikrishna m 106628 4941349 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=వైష్ణవి|image=|imagesize=|caption=|birthname=|birth_date=1986 ఫిబ్రవరి 2|birth_place=|death_date=2006 ఏప్రిల్ 17|death_place=అన్నా నగర్ చెన్నై}} '''వైష్ణవి''' (1986 ఏప్రిల్ 2{{Spaced ndash}} 2007 ఏప్రిల్ 17) ఒక భారతీయ సినిమా, టెలివిజన్ నటి. ఆమె తమిళ సినిమా, సీరియల్స్ లలో నటించింది. == కెరీర్ == వైష్ణవి ''అన్నీ'', ''ముహూర్తం'', ''మలర్గళ్'' అనే తమిళ ధారావాహికలలో నటించింది. ''[[విజిల్ (2019 సినిమా)|విజిల్]]'' (2019) చిత్రంలో కథానాయక షెరిన్ స్నేహితురాలిగా నటించింది. సన్ టీవీలో ప్రతి ఆదివారం సాయంత్రం 5 గంటలకు ప్రసారమయ్యే ''కొండాట్టం'' అనే కామెడీ ప్రోగ్రామ్‌కు వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించింది. == మరణం == వైష్ణవి 20 ఏళ్ల వయసులో 17 ఏప్రిల్ 2006న చెన్నైలోని తన ఇంట్లో ఆత్మహత్య చేసుకుంది. ఆమె తల్లిదడ్రులు, చెల్లెలు తన తాత పుట్టినరోజుకు వెళ్లారు. వాళ్లు వెళ్లిన తర్వాత ఆమె ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఉరివేసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకుంది. సీరియల్ నటుడు దేవ్ ఆనంద్ తనను ఆత్మహత్యకు ప్రేరేపించాడని ఆరోపణలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tv-actor-gets-5-year-jail-for-abetting-suicide/articleshow/10563403.cms|title=TV actor gets 5-year jail for abetting suicide|date=2011-11-01|work=The Times of India|access-date=2023-12-09|issn=0971-8257}}</ref> ఆయనను స్థానిక పోలీసులు 2006 ఏప్రిల్ 19న అరెస్టు చేసారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tv-actor-gets-5-year-jail-for-abetting-suicide/articleshow/10563403.cms|title=TV actor gets 5-year jail for abetting suicide|date=2011-11-01|work=The Times of India|access-date=2023-12-09|issn=0971-8257}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:2007 మరణాలు]] sxix3yy2svc71foz3oultdi4cxgynfa 4941350 4941349 2026-08-22T04:33:22Z Muralikrishna m 106628 4941350 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=వైష్ణవి|image=|imagesize=|caption=|birthname=|birth_date=1986 ఫిబ్రవరి 2|birth_place=|death_date=2006 ఏప్రిల్ 17|death_place=అన్నా నగర్ చెన్నై}} '''వైష్ణవి''' (1986 ఏప్రిల్ 2{{Spaced ndash}} 2007 ఏప్రిల్ 17) ఒక భారతీయ సినిమా, టెలివిజన్ నటి. ఆమె తమిళ సినిమా, సీరియల్స్ లలో నటించింది. == కెరీర్ == వైష్ణవి ''అన్నీ'', ''ముహూర్తం'', ''మలర్గళ్'' అనే తమిళ ధారావాహికలలో నటించింది. ''[[విజిల్ (2019 సినిమా)|విజిల్]]'' (2019) చిత్రంలో కథానాయక షెరిన్ స్నేహితురాలిగా నటించింది. సన్ టీవీలో ప్రతి ఆదివారం సాయంత్రం 5 గంటలకు ప్రసారమయ్యే ''కొండాట్టం'' అనే కామెడీ ప్రోగ్రామ్‌కు వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించింది. == మరణం == వైష్ణవి 20 ఏళ్ల వయసులో 17 ఏప్రిల్ 2006న చెన్నైలోని తన ఇంట్లో ఆత్మహత్య చేసుకుంది. ఆమె తల్లిదడ్రులు, చెల్లెలు తన తాత పుట్టినరోజుకు వెళ్లారు. వాళ్లు వెళ్లిన తర్వాత ఆమె ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఉరివేసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకుంది. సీరియల్ నటుడు దేవ్ ఆనంద్ తనను ఆత్మహత్యకు ప్రేరేపించాడని ఆరోపణలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tv-actor-gets-5-year-jail-for-abetting-suicide/articleshow/10563403.cms|title=TV actor gets 5-year jail for abetting suicide|date=2011-11-01|work=The Times of India|access-date=2023-12-09|issn=0971-8257}}</ref> ఆయనను స్థానిక పోలీసులు 2006 ఏప్రిల్ 19న అరెస్టు చేసారు. == మూలాలు == [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:2007 మరణాలు]] id7cwjpy6avmewss9pnvferu0hyxuoy 4941351 4941350 2026-08-22T04:34:22Z Muralikrishna m 106628 4941351 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=వైష్ణవి|image=|imagesize=|caption=|birthname=|birth_date=1986 ఫిబ్రవరి 2|birth_place=|death_date=2006 ఏప్రిల్ 17 (20 ఏళ్ల వయసు)|death_place=అన్నా నగర్ చెన్నై}} '''వైష్ణవి''' (1986 ఏప్రిల్ 2{{Spaced ndash}} 2007 ఏప్రిల్ 17) ఒక భారతీయ సినిమా, టెలివిజన్ నటి. ఆమె తమిళ సినిమా, సీరియల్స్ లలో నటించింది. == కెరీర్ == వైష్ణవి ''అన్నీ'', ''ముహూర్తం'', ''మలర్గళ్'' అనే తమిళ ధారావాహికలలో నటించింది. ''[[విజిల్ (2019 సినిమా)|విజిల్]]'' (2019) చిత్రంలో కథానాయక షెరిన్ స్నేహితురాలిగా నటించింది. సన్ టీవీలో ప్రతి ఆదివారం సాయంత్రం 5 గంటలకు ప్రసారమయ్యే ''కొండాట్టం'' అనే కామెడీ ప్రోగ్రామ్‌కు వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించింది. == మరణం == వైష్ణవి 20 ఏళ్ల వయసులో 17 ఏప్రిల్ 2006న చెన్నైలోని తన ఇంట్లో ఆత్మహత్య చేసుకుంది. ఆమె తల్లిదడ్రులు, చెల్లెలు తన తాత పుట్టినరోజుకు వెళ్లారు. వాళ్లు వెళ్లిన తర్వాత ఆమె ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఉరివేసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకుంది. సీరియల్ నటుడు దేవ్ ఆనంద్ తనను ఆత్మహత్యకు ప్రేరేపించాడని ఆరోపణలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tv-actor-gets-5-year-jail-for-abetting-suicide/articleshow/10563403.cms|title=TV actor gets 5-year jail for abetting suicide|date=2011-11-01|work=The Times of India|access-date=2023-12-09|issn=0971-8257}}</ref> ఆయనను స్థానిక పోలీసులు 2006 ఏప్రిల్ 19న అరెస్టు చేసారు. == మూలాలు == [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:2007 మరణాలు]] eyifzacdxranbirb7nrckkhr76l92pj 14 387930 4941409 4304603 2026-08-22T06:40:01Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941409 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941443 4941409 2026-08-22T06:41:22Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941443 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941479 4941443 2026-08-22T06:42:33Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941479 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 388217 4941417 4304615 2026-08-22T06:40:03Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941417 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:త్రిపుర]] cfdbgkske6loxxcb1knpf8f4tcp6hbp 4941451 4941417 2026-08-22T06:41:24Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941451 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:త్రిపుర]] dssjykvv0isgyl3niiyetpe7k331dp6 4941487 4941451 2026-08-22T06:42:35Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941487 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:త్రిపుర]] 6r72ahfcepciqxwewyaq9s6qisnk52p 14 388369 4941430 4304634 2026-08-22T06:40:07Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941430 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941466 4941430 2026-08-22T06:41:28Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941466 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941502 4941466 2026-08-22T06:42:39Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941502 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 388546 4941424 4304625 2026-08-22T06:40:05Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941424 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941459 4941424 2026-08-22T06:41:26Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941459 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941494 4941459 2026-08-22T06:42:37Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941494 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 388577 4941427 4304628 2026-08-22T06:40:06Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941427 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మిజోరం]] kp5l1z4fxoehzrg9zabgprc7r4klbmy 4941462 4941427 2026-08-22T06:41:27Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941462 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మిజోరం]] l88t01ks0d65737qgcn3if6g6b83bvh 4941498 4941462 2026-08-22T06:42:38Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941498 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:మిజోరం]] 362h6ik0co6wm6e8fshe2eol990xw07 14 388614 4941429 4304630 2026-08-22T06:40:06Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941429 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941463 4941429 2026-08-22T06:41:27Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941463 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941500 4941463 2026-08-22T06:42:39Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941500 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 388617 4941428 4304631 2026-08-22T06:40:06Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941428 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941464 4941428 2026-08-22T06:41:27Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941464 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941496 4941464 2026-08-22T06:42:38Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941496 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 389894 4941398 4304597 2026-08-22T06:37:55Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941398 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్]] b434y0pxotwcg2iukgw70tzkjj75f0f 4941404 4941398 2026-08-22T06:39:59Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941404 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్]] s1rvbislj43a4aoty87lr83rwh7fsth 4941438 4941404 2026-08-22T06:41:21Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941438 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్]] pkl6gjgoosyh5a7b3vmab7z5t2shk2e 4941474 4941438 2026-08-22T06:42:31Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941474 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్]] sxwrdjz1eb9opnz6shwgul7tx0o7teq 4941505 4941474 2026-08-22T06:45:02Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941505 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్]] t9coh9s9i7qrm2506san6wo6z9jrxxo 14 389896 4941422 4304621 2026-08-22T06:40:04Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941422 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941457 4941422 2026-08-22T06:41:25Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941457 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941493 4941457 2026-08-22T06:42:37Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941493 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 389910 4941400 4304591 2026-08-22T06:39:58Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941400 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941434 4941400 2026-08-22T06:41:20Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941434 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941469 4941434 2026-08-22T06:42:30Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941469 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 389949 4941410 4304604 2026-08-22T06:40:01Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941410 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941445 4941410 2026-08-22T06:41:22Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941445 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941480 4941445 2026-08-22T06:42:34Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941480 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 389950 4941412 4304606 2026-08-22T06:40:01Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941412 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941447 4941412 2026-08-22T06:41:23Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941447 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941482 4941447 2026-08-22T06:42:34Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941482 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 389951 4941418 4304616 2026-08-22T06:40:03Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941418 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941452 4941418 2026-08-22T06:41:24Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941452 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941488 4941452 2026-08-22T06:42:36Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941488 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 14 389966 4941431 4304633 2026-08-22T06:40:07Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941431 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] g0n0qlhgvwirvbo8m3oix31en740pf9 4941465 4941431 2026-08-22T06:41:28Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] to [[Category:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941465 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 3hoqp3k8lnw0xi9fwyigywupgzzlyfp 4941499 4941465 2026-08-22T06:42:39Z యర్రా రామారావు 28161 Removing from [[Category:రాష్ట్రాల వారీ జాబితాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4941499 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం చర్చ]] 89mbr5t1glbolp59xn9ntkf5b9aeoi6 0 397183 4941325 4099392 2026-08-22T02:29:40Z Muralikrishna m 106628 4941325 wikitext text/x-wiki '''లక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[హరిద్వార్ జిల్లా]], [[హరిద్వార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. ==ఎన్నికైన సభ్యులు== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !పార్టీ |- |1967 |S. అహ్మద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1969 |సుఖ్బీర్ సింగ్ | rowspan="2" |భారతీయ లోక్ దళ్ |- |1974 | rowspan="3" |ముహమ్మద్ ముహియుద్దీన్ |- |1977 |[[జనతా పార్టీ]] |- |1980 |[[జనతా పార్టీ]] |- |1985 |నరేంద్ర సింగ్ |లోక్ దళ్ |- |1989 |ముహమ్మద్ ముహియుద్దీన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1991 | rowspan="2" |తేజ్‌పాల్ సింగ్ పన్వార్ | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |1993 |- |1996 |ముహమ్మద్ ముహియుద్దీన్ |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- | colspan="3" |<small>''ప్రధాన సరిహద్దు మార్పులు''</small> |- |2002<ref>{{cite report |url=https://ceo.uk.gov.in/files/AC2002/Stat_rep_2002_UT.pdf |title=Statistical Report On General Election, 2002 To The Legislative Assembly Of Uttaranchal |author=Election Commission of India |access-date=14 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629091827/https://ceo.uk.gov.in/files/AC2002/Stat_rep_2002_UT.pdf |archive-date=29 June 2019 |url-status=live |year=2002}}</ref> | rowspan="2" |ప్రణవ్ సింగ్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2007<ref>{{cite web|year=2007|title=Name of Assembly Constituency|url=https://ceo.uk.gov.in/files/Election2007/Name%20of%20Assembly%20Constituency.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611030002/https://ceo.uk.gov.in/files/Election2007/Name%20of%20Assembly%20Constituency.pdf|archive-date=11 June 2016|access-date=14 May 2022}}</ref> |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | colspan="3" |<small>''ప్రధాన సరిహద్దు మార్పులు''</small> |- |2012<ref name="Uttarakhand Election Results 2012: Full list of winners of all constituencies and how it can change in 2017">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-election-results-2012-full-list-of-winners-of-all-constituencies-in-assembly-elections-of-uttarakhand-and-how-it-can-change-in-2017-4560729/|title=Uttarakhand Election Results 2012: Full list of winners of all constituencies and how it can change in 2017|last1=The Indian Express|date=8 March 2017|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065751/https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-election-results-2012-full-list-of-winners-of-all-constituencies-in-assembly-elections-of-uttarakhand-and-how-it-can-change-in-2017-4560729/|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref> | rowspan="2" |[[సంజయ్ గుప్తా (ఉత్తరాఖండ్ రాజకీయవేత్త)|సంజయ్ గుప్తా]] | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |[[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017]]<ref name="Uttarakhand election result 2017: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/902479-965223-2017-03-11|title=Uttarakhand election result 2017: Full list of winners|last1=India Today|date=11 March 2017|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065511/https://www.indiatoday.in/india/story/902479-965223-2017-03-11|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref> |- |[[2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2022]]<ref name="Uttarakhand Election Result: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/uttarakhand-assembly-polls-2022/story/uttarakhand-election-2022-latest-result-full-list-leading-candidates-winners-bjp-congress-party-wise-1922747-2022-03-10|title=Uttarakhand Election Result: Full list of winners|last1=India Today|date=11 March 2022|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065126/https://www.indiatoday.in/elections/uttarakhand-assembly-polls-2022/story/uttarakhand-election-2022-latest-result-full-list-leading-candidates-winners-bjp-congress-party-wise-1922747-2022-03-10|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref><ref name="Uttarakhand Election 2022 Result Constituency-wise: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/elections/uttarakhand-assembly-election/uttarakhand-assembly-election-result-2022-winners-list-congress-vs-bjp-full-list-of-leading-candidates-101646882148620.html|title=Uttarakhand Election 2022 Result Constituency-wise: Full list of winners|last1=Hindustan Times|date=10 March 2022|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065406/https://www.hindustantimes.com/elections/uttarakhand-assembly-election/uttarakhand-assembly-election-result-2022-winners-list-congress-vs-bjp-full-list-of-leading-candidates-101646882148620.html|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref> |షాజాద్ |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} p4daqg5s1jb7abgs16lctuqzzvtufa8 0 398809 4941362 4381806 2026-08-22T05:50:16Z యర్రా రామారావు 28161 4941362 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == *{{cite book |last=Bose |first=Sumantra |author-link=Sumantra Bose |url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC |title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace |publisher=Harvard University Press |year=2003 |isbn=9780674011731 |doi=10.2307/j.ctv1p6hp3k |jstor=j.ctv1p6hp3k |ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}}} * {{cite book |last=Das Gupta |first=Jyoti Bhusan |url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ |title=Jammu and Kashmir |date=2012 |publisher=Springer |isbn=978-94-011-9231-6 |doi=10.1007/978-94-011-9231-6 |ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}} |orig-year=first published 1968}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} 0zuc21g0f0guvpejcx4b874zp1769dv 4941363 4941362 2026-08-22T05:50:45Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4381806 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} k9uun3e3j4r7p8quaqlrh4ljiv6yr5q 4941368 4941363 2026-08-22T05:55:12Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 2 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4941368 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] 8fxun4u6pd92yg7llzo62wy7dbzg1e7 0 399236 4941145 4840694 2026-08-21T15:21:14Z Kalasagary 107518 4941145 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=నందిత కుమార్|image=Artist Nandita Kumar in Kiasma.jpg|caption=2017లో కుమార్|birth_date={{Birth year and age|1981||}}|birth_place=పాంప్లెమస్‌లు, మారిషస్|nationality=భారతీయురాలు|field=|movement=న్యూ మీడియా ఆర్ట్|works=|awards=|website={{URL|nanditakumar.com/}}}}'''నందితా కుమార్''' (జననం 1981) ఒక న్యూజిలాండ్ న్యూ మీడియా ఆర్టిస్ట్ . ఆమె కళాకృతి తరచుగా [[గ్లోబల్ వార్మింగ్|వాతావరణ మార్పు]], సహజ, పారిశ్రామిక ప్రకృతి దృశ్యాల మధ్య వైరుధ్యాలు, వ్యక్తిగత గుర్తింపులను అన్వేషిస్తుంది, సాంకేతిక, ఇంటరాక్టివ్ అంశాలను ఉపయోగించుకుంటుంది. == వ్యక్తిగత జీవితం, విద్య == నందితా కుమార్ 1981లో [[మారిషస్|మారిషస్‌లోని]] పాంప్లెమస్‌లో జన్మించారు. <ref name=":0">{{Cite web|date=7 April 2011|title=Nandita Kumar|url=https://www.space118.com/artist/nandita-kumar/|access-date=19 August 2022|website=Space118|language=en-US|archive-date=19 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819021708/https://www.space118.com/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref> ఆమె భారతదేశంలోని వివిధ ప్రదేశాలలో పెరిగింది, ఎక్కువ కాలం ఒకే స్థలంలో ఉండలేదు. <ref name=":3">Article on Nandita Kumar in ''Vogue'' (August 2012), [https://nanditakumar.com/media-press/ accessible at Kumar's website]</ref> కుమార్‌కి చిన్నప్పటి నుంచి కళలంటే ఆసక్తి. ఆమె యవ్వనంలో, ఆమె తండ్రి ఆమెకు మాల్కం డి చాజల్ యొక్క పనిని పరిచయం చేశారు, వారు కలిసి కూర్చుని పెయింట్ చేశారు. <ref>Interview with Nandita Kumar in ''En Mode'' (September 2012), [https://nanditakumar.com/media-press/ accessible at Kumar's website]</ref> కుమార్ కుటుంబం భారతదేశం నుండి న్యూజిలాండ్‌కు వలస వచ్చింది. <ref name=":3" /> కుమార్ మొదట్లో కళలో వృత్తిని కొనసాగించే ముందు ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేసింది. <ref name=":2">{{Cite web|date=29 June 2022|title=Using art to democratise environment data|url=https://www.outlookindia.com/magazine/using-art-to-democratise-environment-data-videos-205652|access-date=19 August 2022|website=Outlook India|language=en}}</ref> ఆమె భారతదేశంలోని బరోడా మహారాజా సాయాజీరావు విశ్వవిద్యాలయం, న్యూజిలాండ్‌లోని ఆక్లాండ్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ఎలామ్ స్కూల్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ రెండింటి నుండి ఫైన్ ఆర్ట్స్ బ్యాచిలర్స్ కలిగి ఉంది. <ref name=":02">{{Cite web|date=7 April 2011|title=Nandita Kumar|url=https://www.space118.com/artist/nandita-kumar/|access-date=19 August 2022|website=Space118|language=en-US|archive-date=19 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819021708/https://www.space118.com/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> <ref name=":12">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref> 2006 నుండి 2009 వరకు ఆమె యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని కాలిఫోర్నియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (కాల్‌ఆర్ట్స్)లో చదువుకుంది, <ref name=":4">{{Cite web|title=Nandita Kumar – Media Art South Asia|url=https://mediaartsouthasia.org/nandita-kumar/|access-date=21 August 2022|language=en-US|archive-date=21 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821121118/https://mediaartsouthasia.org/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> దీని నుండి ఆమె ప్రయోగాత్మక యానిమేషన్, ఫిల్మ్ మేకింగ్‌లో మాస్టర్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌ని కలిగి ఉంది. <ref name=":02" /> <ref name=":12" /> <ref name=":4" /> కుమార్ [[ఆక్లాండ్]], న్యూజిలాండ్, [[ముంబై|ముంబయి]] <ref>{{Cite web|last=Westman|first=Nancy|date=22 December 2017|title=Självständig finländsk konst|url=https://www.opulens.se/konst/sjalvstandig-finlandsk-konst/|access-date=21 August 2022|website=Opulens|language=sv-SE}}</ref> <ref name=":6">Kumar, Nandita (25 May 2015) "[https://issuu.com/lakeeren/docs/nandita_kumar___let_the_brain_fly_- LetTtHe bRAinFly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240215162832/https://issuu.com/lakeeren/docs/nandita_kumar___let_the_brain_fly_- |date=2024-02-15 }}", Lakeeren Gallery</ref> లేదా [[గోవా]], భారతదేశంలోని స్థిరంగా ఉన్నారు. <ref name=":13">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Graver|first=David|date=21 March 2016|title=Female Artists at the 10th Annual Art Dubai|url=https://coolhunting.com/culture/female-artists-art-dubai-2016/|access-date=19 August 2022|website=Cool Hunting|language=en-US}}</ref> == కెరీర్ == కుమార్ యొక్క కళాకృతి తరచుగా [[గ్లోబల్ వార్మింగ్|వాతావరణ మార్పు]], <ref name=":22">{{Cite web|date=29 June 2022|title=Using art to democratise environment data|url=https://www.outlookindia.com/magazine/using-art-to-democratise-environment-data-videos-205652|access-date=19 August 2022|website=Outlook India|language=en}}</ref> సహజ, పారిశ్రామిక ప్రకృతి దృశ్యాలు <ref name=":14">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref>, వ్యక్తిగత గుర్తింపుల మధ్య వైరుధ్యాలపై దృష్టి సారిస్తుంది. <ref name=":72">{{Cite web|last=Sanyal|first=Amitava|date=5 December 2010|title=Beyond Anish|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/beyond-anish/story-ovTGsfGkg6jT0O8vGP2M5O.html|access-date=21 August 2022|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ఆమె ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు కళను సాంకేతికత, పర్యావరణ శాస్త్రం, ఇంటరాక్టివ్ అంశాలతో మిళితం చేసి వాతావరణ మార్పులపై సమాచారాన్ని అందుబాటులో ఉంచుతాయి. ఆమె కళలో ఉపయోగించిన సాంకేతిక అంశాలలో [[మదర్ బోర్డు|మదర్‌బోర్డులు]], [[మొబైల్ యాప్స్|స్మార్ట్‌ఫోన్ యాప్‌లు]], సౌండ్, యానిమేషన్, వీడియో, మైక్రోవేవ్, సోలార్ సెన్సార్‌లు ఉన్నాయి. <ref name=":22" /> <ref>{{Cite web|title=Nandita Kumar – Berliner Künstlerprogramm des DAAD|url=https://www.berliner-kuenstlerprogramm.de/de/artist/nandita-kumar/|access-date=19 August 2022|website=www.berliner-kuenstlerprogramm.de|archive-date=19 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819021708/https://www.berliner-kuenstlerprogramm.de/de/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> సంక్లిష్టమైన ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లతో పాటు, వివిధ మీడియా పద్ధతులు, సాంకేతికతలను ఏకీకృతం చేస్తూ కుమార్ యానిమేషన్‌లు, పెయింటింగ్‌లు, ఇంటరాక్టివ్ శిల్పాలను కూడా సృష్టిస్తుంది. <ref name=":14" /> కుమార్ యొక్క పని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్, ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్లలో ప్రదర్శించబడింది. <ref name=":03">{{Cite web|date=7 April 2011|title=Nandita Kumar|url=https://www.space118.com/artist/nandita-kumar/|access-date=19 August 2022|website=Space118|language=en-US|archive-date=19 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819021708/https://www.space118.com/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> <ref name=":15">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref> <ref name=":8">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=https://www.latitude28.com/artist/nandita-kumar/|access-date=21 August 2022|website=Latitude 28|language=en-US|archive-date=21 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821183354/https://www.latitude28.com/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> 2009లో, కుమార్ ఆస్ట్రియాలో జరిగిన ఫెస్టివల్ SPIEL09 యొక్క ప్రయోగాత్మక చిత్ర విభాగాన్ని నిర్వహించింది. <ref name=":62">Kumar, Nandita (25 May 2015) "[https://issuu.com/lakeeren/docs/nandita_kumar___let_the_brain_fly_- LetTtHe bRAinFly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240215162832/https://issuu.com/lakeeren/docs/nandita_kumar___let_the_brain_fly_- |date=2024-02-15 }}", Lakeeren Gallery</ref> ఆమె 2010లో తన మొదటి స్వంత ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్‌ను కలిగి ఉంది, ''లెట్ ది బ్రెయిన్ ఫ్లై'', ఇందులో "మెదడు యొక్క నోడ్స్ వెంట ప్రయాణం"కి సంబంధించిన 25 రచనలు ఉన్నాయి. <ref name=":722">{{Cite web|last=Sanyal|first=Amitava|date=5 December 2010|title=Beyond Anish|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/beyond-anish/story-ovTGsfGkg6jT0O8vGP2M5O.html|access-date=21 August 2022|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2011–2012లో, కుమార్ [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్‌లోని]] కమ్యూనిటీ ఆర్ట్ ప్రాజెక్ట్ ''ఘర్ పే/ఎట్ హోమ్‌ని'' క్యూరేట్ చేసారు. <ref name=":8" /> 2015 '','' ARS17 '': హలో వరల్డ్!'' 2017లో [[హెల్సింకి|హెల్సింకిలోని]] కియాస్మాలో, 2018లో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ ఢిల్లీలోని]] కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో ''డెలిరియం/ఈక్విలిబ్రియం'' <ref>{{Cite web|title=Nandita Kumar {{!}} Biography|url=https://www.mutualart.com/Artist/Nandita-Kumar/60A3D43226F5758B/Biography|access-date=21 August 2022|website=MutualArt|language=en}}</ref> 2015లో న్యూ ఢిల్లీలో జరిగిన ఇండియా ఆర్ట్ ఫెయిర్‌లో పనిని ప్రదర్శించిన కళాకారులలో ఆమె ఒకరు. జాతరలో కుమార్ యొక్క కళాఖండం, సందర్శకుల చేతివ్రాతను అనుకరించే యంత్రం చాలా దృష్టిని ఆకర్షించింది. <ref>{{Cite web|date=5 February 2012|title=India Art Fair in New Delhi draws art-hungry middle class|url=https://www.euronews.com/culture/2015/02/05/india-art-fair-in-new-delhi-draws-art-hungry-middle-class|access-date=21 August 2022|website=Euronews|language=en}}</ref> ఆమె పని ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్, ది ఏషియన్ ఏజ్, హిందుస్తాన్ టైమ్స్, ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, టేక్ ఆన్ ఆర్ట్ (ఇండియా), ఆస్ట్రేలియన్ ఆర్ట్ కలెక్టర్‌లో ప్రదర్శించబడింది. నందిత ASU-లియోనార్డో ఇమాజినేషన్ ఫెలోషిప్‌ని అందుకుంది, మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ (సిడ్నీ) ​​, TEDxలో స్పీకర్‌గా కూడా ఉంది. కుమార్ TEDx లో, [[సిడ్నీ|సిడ్నీలోని]] మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్‌లో మాట్లాడారు. <ref name=":16">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref> <ref name=":82">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=https://www.latitude28.com/artist/nandita-kumar/|access-date=21 August 2022|website=Latitude 28|language=en-US|archive-date=21 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821183354/https://www.latitude28.com/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> == గుర్తింపు == కుమార్ యొక్క షార్ట్ ఫిల్మ్ ''బర్త్ ఆఫ్ ఎ బ్రెయిన్ ఫ్లై'' బ్రెజిల్‌లో 2008 సినిమా ముండో ఫెస్టివల్‌లో "ఉత్తమ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్" అవార్డును గెలుచుకుంది. <ref name=":17">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|access-date=19 August 2022|website=Galerie Felix Frachon|language=fr-FR|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925053346/http://www.felixfrachon.com/nandita-kumar-2/|url-status=dead}}</ref> ఈ చిత్రం 2009 సిడ్నీ అండర్‌గ్రౌండ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ తర్వాత విడుదలైన "బెస్ట్ ఆఫ్ సిడ్నీ అండర్‌గ్రౌండ్" DVDలో కూడా చేర్చబడింది. <ref name=":83">{{Cite web|title=Nandita Kumar|url=https://www.latitude28.com/artist/nandita-kumar/|access-date=21 August 2022|website=Latitude 28|language=en-US|archive-date=21 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821183354/https://www.latitude28.com/artist/nandita-kumar/|url-status=dead}}</ref> 2014లో, కుమార్ న్యూ టెక్నలాజికల్ ఆర్ట్ అవార్డ్ (NTAA)కి నామినీ అయ్యాడు, <ref>{{Cite web|title=Nominees for New Technological Art Award 2014/Update_5 – Announcements – e-flux|url=https://www.e-flux.com/announcements/31006/nominees-for-new-technological-art-award-2014-update-5/|access-date=19 August 2022|website=www.e-flux.com|language=en}}</ref> భారతదేశం నుండి ఈ అవార్డుకు నామినేట్ చేయబడిన మొదటి వ్యక్తి. <ref>Article on Nandita Kumar in ''Bazaar'' (2014), [https://nanditakumar.com/media-press/ accessible at Kumar's website]</ref> 2022లో, ఆమె DAAD ఆర్టిస్ట్స్-ఇన్-బెర్లిన్ ప్రోగ్రామ్‌లో ఫెలోగా ఎంపిక చేయబడిన పంతొమ్మిది మంది "విజువల్ ఆర్ట్స్, ఫిల్మ్, లిటరేచర్, మ్యూజిక్ రంగాలలో అత్యుత్తమ అభ్యాసకులలో" ఒకరు. <ref>{{Cite web|date=15 January 2022|title=DAAD Artists-in-Berlin 2022 fellows – Announcements – e-flux|url=https://www.e-flux.com/announcements/441502/daad-artists-in-berlin-2022-fellows/|access-date=19 August 2022|website=www.e-flux.com|language=en}}</ref> ''ఆర్ట్ అండ్ క్లైమేట్ చేంజ్ అనే'' వారి 2022 పుస్తకంలో కళా విమర్శకులు మజా, రూబెన్ ఫౌక్స్ హైలైట్ చేసిన అనేక మంది "పర్యావరణ స్పృహ" సమకాలీన కళాకారులలో కుమార్ కూడా ఉన్నారు. <ref name=":5">{{Cite book|title=Art and Climate Change|last=Fowkes|first=Maja|last2=Fowkes|first2=Reuben|date=2022|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-77784-8|language=en|chapter=Self-Management of Plants|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U1B-EAAAQBAJ&pg=PT173}}</ref> == బాహ్య లింకులు == {{Twitter|id=nandita_kumar}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1981 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళలు]] cpbzi4tptzyfjzokpgfsi0qvx61jcrf 0 399513 4941184 4906044 2026-08-21T16:29:08Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941184 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox officeholder|name=గీతా రావు గుప్తా|image=Geeta Rao Gupta, U.S. Ambassador-at-Large.jpg|office=గ్లోబల్ ఉమెన్స్ ఇష్యూస్ కోసం యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంబాసిడర్-ఎట్-లార్జ్|president=జో బిడెన్|term_start=మే 18, 2023|term_end=|predecessor=కెల్లీ ఎకెల్స్ క్యూరీ|successor=|birth_date=|birth_place=[[ముంబయి]], [[భారతదేశం]]|death_date=|death_place=|spouse=|children=1|education=యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఢిల్లీ (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మాస్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ)<br>బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం(డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ )}}'''గీతా రావు గుప్తా''' (1956లో భారతదేశంలోని [[ముంబై|ముంబైలో]] జన్మించారు) [[లింగం]], మహిళల సమస్యలు, [[ఎయిడ్స్|హెచ్‌ఐవి/ఎయిడ్స్‌కు]] సంబంధించి మే 2023 నుండి గ్లోబల్ ఉమెన్స్ ఇష్యూస్‌కు యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంబాసిడర్‌గా పనిచేస్తున్నారు . ఆమె గతంలో బాలికలు, మహిళల కోసం 3డి ప్రోగ్రామ్ యొక్క ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్‌గా, 2017 నుండి యునైటెడ్ నేషన్స్ ఫౌండేషన్‌లో సీనియర్ ఫెలోగా పనిచేశారు. ఎయిడ్స్ నివారణ, హెచ్‌ఐవికి మహిళల దుర్బలత్వానికి సంబంధించిన సమస్యలపై ఆమె తరచుగా సంప్రదిస్తుంది, వ్యాధి, పేదరికం, ఆకలితో పోరాడటానికి మహిళల ఆర్థిక, సామాజిక సాధికారత కోసం న్యాయవాది. రావు గుప్తా ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఉమెన్ మాజీ అధ్యక్షురాలు. ఆమె 1988లో కన్సల్టెంట్‌గా, పరిశోధకురాలిగా, అధికారిగా ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఉమెన్ తో పని చేయడం ప్రారంభించింది, 1997 నుండి ఏప్రిల్ 2010 వరకు వాషింగ్టన్, DCలో ఉన్న ప్రైవేట్, లాభాపేక్షలేని సంస్థకు నాయకత్వం వహించింది. ఆమె 2010 నుండి 2011 వరకు బిల్ & మెలిండా గేట్స్ ఫౌండేషన్‌లో సీనియర్ ఫెలోగా చేరడానికి వైదొలిగింది. ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ-జనరల్ [[బాన్ కి-మూన్|బాన్ కీ-మూన్]] చేత నియమించబడిన ఆమె [[యునిసెఫ్]] కి డిప్యూటీ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్‌గా, GAVI అలయన్స్‌కు 2011 నుండి 2016 వరకు బోర్డు వైస్ చైర్‌గా పనిచేశారు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == రావు గుప్తా భారతదేశంలోని [[ముంబై]], [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీలో]] పెరిగారు, [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]], బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆమె విద్యను పొందారు. రావు గుప్తా డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ బెంగుళూరు విశ్వవిద్యాలయం నుండి సామాజిక మనస్తత్వశాస్త్రంలో, మాస్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి సంస్థాగత ప్రవర్తనలో, మానసిక శాస్త్రంలో మాస్టర్స్, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మనస్తత్వశాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ చదివింది. <ref name="autogenerated1">{{Cite web|date=|title=Geeta Rao Gupta Bio International Center for Research on Women|url=http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090807033016/http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|archive-date=7 August 2009|access-date=27 August 2009|publisher=ICRW}}</ref> == కెరీర్ == సాంఘిక మనస్తత్వ శాస్త్రంలో ఆమె అధునాతన డిగ్రీలకు పని చేస్తున్నప్పుడు, రావు గుప్తా న్యూఢిల్లీలోని డ్రాప్-ఇన్ సెంటర్‌లో కౌన్సెలర్‌గా పనిచేశారు, అనేక విశ్వవిద్యాలయాలలో మనస్తత్వశాస్త్ర విభాగాలలో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. [[టాటా ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్|టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్‌లో]], భారతదేశంలో గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థుల కోసం మొదటి మహిళా అధ్యయన పాఠ్యాంశాలను అభివృద్ధి చేయడానికి రావు గుప్తా బృందంతో కలిసి పనిచేశారు. <ref>{{Cite web|date=8 June 2006|title=Geeta Rao Gupta &#124; Columbia University World Leaders Forum|url=http://www.worldleaders.columbia.edu/participants/geeta-rao-gupta|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223000907/http://www.worldleaders.columbia.edu/participants/geeta-rao-gupta|archive-date=23 December 2017|access-date=27 August 2009|publisher=Worldleaders.columbia.edu}}</ref> 1980ల మధ్యకాలంలో, రావు గుప్తా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కి వెళ్లి 1988లో ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఉమెన్ లో పని చేయడం ప్రారంభించారు. ఆమె కన్సల్టెంట్, పరిశోధకురాలు, వైస్ ప్రెసిడెంట్‌తో సహా సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఉమెన్లో అనేక పదవులను నిర్వహించారు. 1990వ దశకంలో, రావు గుప్తా 15-దేశాల పరిశోధనా కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహించారు, ఇది హెచ్ఐవి సంక్రమణకు స్త్రీల దుర్బలత్వం యొక్క సామాజిక, ఆర్థిక మూలాలను గుర్తించింది. రావు గుప్తా 1996లో సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఉమెన్ అధ్యక్షురాలు. రావ్ గుప్తా ప్రస్తుతం సోషల్ డ్రైవర్స్ వర్కింగ్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎయిడ్స్2031కి కో-కన్వీనర్‌గా పనిచేస్తున్నారు, ఇది అన్ఎయిడ్స్ ద్వారా వచ్చే ఇరవై-ఐదు సంవత్సరాలలో ఎయిడ్స్ కి ప్రపంచ స్పందన కోసం ఒక కోర్సును రూపొందించడానికి నియమించబడిన అంతర్జాతీయ చొరవ. ఆమె యూత్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్‌పై అన్ సెక్రటరీ-జనరల్ యొక్క ఉన్నత-స్థాయి ప్యానెల్‌కు కో-చైర్‌గా పనిచేసింది, 2002 నుండి 2005 వరకు, ఆమె లింగ సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం, మహిళలకు సాధికారత కల్పించడంపై అన్ మిలీనియం ప్రాజెక్ట్ యొక్క టాస్క్‌ఫోర్స్‌కు సహ-అధ్యక్షుడిగా పనిచేసింది. 2016లో, [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ|వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్]] డైరెక్టర్ జనరల్ మార్గరెట్ చాన్ డబ్ల్యుహెచ్ఓ హెల్త్ ఎమర్జెన్సీ ప్రోగ్రామ్ కోసం స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, సలహా కమిటీలో రావు గుప్తాను సభ్యునిగా నియమించారు. <ref>[https://www.who.int/about/who_reform/emergency-capacities/oversight-committee/en/ Independent Oversight and Advisory Committee for the WHO Health Emergencies Programme] [[World Health Organization]].</ref> 2016 నుండి 2017 వరకు, ఆమె [[ప్రపంచ బ్యాంకు|ప్రపంచ బ్యాంక్]] యొక్క గ్లోబల్ జెండర్-బేస్డ్ వయొలెన్స్ (GGBV) టాస్క్ ఫోర్స్‌కు (కేథరీన్ సియెర్రాతో కలిసి) సహ-అధ్యక్షురాలు; లైంగిక దోపిడీ, దుర్వినియోగానికి సంబంధించిన సమస్యలపై తన ప్రాజెక్టుల ద్వారా సంస్థ యొక్క ప్రతిస్పందనను బలోపేతం చేయడానికి ప్రపంచ బ్యాంక్ గ్రూప్ అధ్యక్షుడు జిమ్ యోంగ్ కిమ్ ఈ సమూహాన్ని ప్రారంభించారు. <ref>[http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/10/13/world-bank-launches-global-task-force-to-tackle-gender-based-violence World Bank Launches Global Task Force to Tackle Gender-Based Violence] [[World Bank]], press release of 13 October 2016.</ref> <ref>[https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2017/08/08/task-force-recommends-steps-to-tackle-gender-based-violence-in-world-bank-supported-projects Task Force Recommends Steps to Tackle Gender-Based Violence in World Bank-Supported Projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710160113/https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2017/08/08/task-force-recommends-steps-to-tackle-gender-based-violence-in-world-bank-supported-projects |date=2021-07-10 }} [[World Bank]], press release of 8 August 2017.</ref> 2019 నుండి, ఆమె టార్జా హలోనెన్ అధ్యక్షతన ఆరోగ్యం, లింగ సమానత్వం ద్వారా శాంతియుత సమాజాలపై ''లాన్సెట్'' -సైట్ కమిషన్ సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. <ref>[https://sight.nu/commissioners/ Commissioners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511162546/https://sight.nu/commissioners/|date=11 May 2021}} ''[[ది లాన్సెట్|Lancet]]''–SIGHT Commission on Peaceful Societies Through Health and Gender Equality.</ref> ఆమె డబ్ల్యుహెచ్ఓ హెల్త్ ఎమర్జెన్సీ ప్రోగ్రామ్ కోసం స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, సలహా కమిటీలో కూడా భాగం. <ref>[https://web.archive.org/web/20160719091816/http://www.who.int/about/who_reform/emergency-capacities/oversight-committee/geeta-rao-gupta/en/ Geeta Rao Gupta] [[World Health Organization]] (WHO).</ref> రావు గుప్తాను డెవలప్‌మెంట్ కమ్యూనిటీ, మీడియా తరచుగా వెతుకుతుంది, ''[[వాషింగ్టన్ పోస్ట్]]'', ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'', ''USA టుడే'', అలాగే ఇతర జాతీయ, అంతర్జాతీయ వార్తా మూలాలచే ఉటంకించబడింది. <ref name="autogenerated12">{{Cite web|date=|title=Geeta Rao Gupta Bio International Center for Research on Women|url=http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090807033016/http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|archive-date=7 August 2009|access-date=27 August 2009|publisher=ICRW}}</ref> ఆమె నైపుణ్యం లింగ ప్రధాన స్రవంతి, మహిళల ఆరోగ్యం, హెచ్‌ఐవి, ఎయిడ్స్, మహిళల ఆర్థిక సాధికారత, అభివృద్ధిలో ప్రైవేట్ రంగ పాత్రలు, మహిళల సాధికారత, లింగ సమానత్వాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లే వ్యూహాలు, మహిళలు, పేదరికం. <ref name="autogenerated12" /> ==== ప్రపంచ మహిళా సమస్యలపై రాయబారి ==== [[దస్త్రం:Geeta_Rao_Gupta_at_the_State_Department_in_2023.jpg|thumb|2023లో గ్లోబల్ మీడియాలో మహిళలపై నిర్వహించిన ప్యానెల్‌లో గుప్తా వ్యాఖ్యలు చేశారు]] నవంబర్ 12, 2021న, ప్రెసిడెంట్ [[జో బైడెన్|జో బిడెన్]] గుప్తాను గ్లోబల్ ఉమెన్స్ ఇష్యూస్ కోసం యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంబాసిడర్-ఎట్-లార్జ్‌గా నామినేట్ చేశారు. <ref name="WHBio">{{Cite web|date=12 November 2021|title=President Biden Announces Additional Nominees|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/11/12/president-biden-announces-additional-nominees/|access-date=1 August 2022|website=The White House|archive-date=24 జూన్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220624113941/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/11/12/president-biden-announces-additional-nominees/|url-status=dead}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్ మిగిలిన సంవత్సరంలో నామినేషన్‌పై చర్య తీసుకోలేదు, జనవరి 3, 2022న ప్రెసిడెంట్ బిడెన్‌కి తిరిగి వచ్చింది <ref>{{Cite web|date=3 January 2022|title=PN1370 - Nomination of Geeta Rao Gupta for Department of State, 117th Congress (2021-2022)|url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1370|access-date=1 August 2022|website=www.congress.gov}}</ref> అధ్యక్షుడు బిడెన్ మరుసటి రోజు గుప్తాను పేరు మార్చారు. జూన్ 16, 2022న సెనేట్ ఫారిన్ రిలేషన్స్ కమిటీ ముందు ఆమె నామినేషన్‌పై విచారణ జరిగింది. జూలై 19, 2022న పార్టీ-లైన్ ఓటుతో ఆమె నామినేషన్‌ను కమిటీ వాయిదా వేసింది;, ఆమె నామినేషన్ 117వ కాంగ్రెస్ ముగిసే సమయానికి రాష్ట్రపతికి తిరిగి పంపబడింది. <ref>{{Cite web|date=19 July 2022|title=PN1578 - Nomination of Geeta Rao Gupta for Department of State, 117th Congress (2021-2022)|url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1578|access-date=1 August 2022|website=www.congress.gov}}</ref> గుప్తా 118వ కాంగ్రెస్‌లో ప్రెసిడెంట్ బిడెన్ చేత పునర్నామినేట్ చేయబడింది, ఆమె నామినేషన్‌ను యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్ కమిటీ ఆన్ ఫారిన్ రిలేషన్స్ మార్చి 8, 2023న ముందుకు తీసుకువెళ్లింది <ref>{{Cite web|title=PN39 — Geeta Rao Gupta — Department of State|url=https://www.congress.gov/nomination/118th-congress/39|access-date=May 10, 2023|website=congress.gov}}</ref> <ref>{{Cite web|title=United States Senate Foreign Relations Committee Business Meeting Transcript|url=https://www.foreign.senate.gov/imo/media/doc/10abf319-e171-ce6f-1318-c3eef63da373/03%2008%202023%20--%20Business%20Meeting.pdf}}</ref> మే 4, 2022న, సెనేట్ 50–44 ఓట్ల తేడాతో గుప్తా నామినేషన్‌ను ఆమోదించింది. <ref>{{Cite web|date=May 4, 2023|title=On the Nomination (Motion to Invoke Cloture: Geeta Rao Gupta to be Ambassador at Large for Global Women's Issues)|url=https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1181/vote_118_1_00115.htm|access-date=May 10, 2023|website=United States Senate}}</ref> మే 10, 2023న, ఆమె నామినేషన్ 51–47 ఓట్లతో నిర్ధారించబడింది. <ref>{{Cite web|date=May 10, 2023|title=On the Cloture Motion (Confirmation: Geeta Rao Gupta, of Virginia to be Ambassador at Large for Global Women's Issues)|url=https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1181/vote_118_1_00121.htm|access-date=May 10, 2023|website=United States Senate}}</ref> ఆమె మే 18, 2023న సేవను ప్రారంభించింది <ref>{{Cite web|title=Geeta Rao Gupta|url=https://www.state.gov/biographies/geeta-rao-gupta/|access-date=2023-06-06|publisher=United States Department of State}}</ref> == ఇతర కార్యకలాపాలు == ==== అంతర్జాతీయ సంస్థలు ==== * అన్ఎయిడ్స్ , సలహా బృందం సభ్యురాలు (2020 నుండి) <ref>[https://www.unaids.org/sites/default/files/20220203_UAG%20biographies.pdf Advisory Group: Biographies, 3 February 2022] [[UNAIDS]].</ref> * గ్లోబల్ పార్టనర్‌షిప్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ (GPE), బోర్డు మధ్యంతర చైర్ (2013) <ref>[https://www.globalpartnership.org/news/geeta-rao-gupta-named-interim-chair-gpe Geeta Rao Gupta is Named Interim Chair of GPE] [[Global Partnership for Education]] (GPE), press release of 19 August 2013.</ref> ==== లాభాపేక్ష లేని సంస్థలు ==== * ఉమెన్ లిఫ్ట్ హెల్త్, గ్లోబల్ అడ్వైజరీ బోర్డు సభ్యురాలు <ref>[https://www.womenlifthealth.org/global-advisory-board Global Advisory Board] WomenLift Health.</ref> * గ్లోబల్ హెల్త్ కార్ప్స్, బోర్డ్ ఆఫ్ అడ్వైజర్స్ సభ్యురాలు (2008 నుండి) <ref>[https://ghcorps.org/why-were-here/board-members/ Board of Advisors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806135347/https://ghcorps.org/why-were-here/board-members/ |date=2019-08-06 }} [[Global Health Corps]].</ref> * ఇంటర్నేషనల్ ఎయిడ్స్ వ్యాక్సిన్ ఇనిషియేటివ్ (IAVI), మాజీ బోర్డు సభ్యురాలు * ఇంటరాక్షన్, బోర్డు మాజీ సభ్యురాలు <ref name="autogenerated13">{{Cite web|date=|title=Geeta Rao Gupta Bio International Center for Research on Women|url=http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090807033016/http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|archive-date=7 August 2009|access-date=27 August 2009|publisher=ICRW}}</ref> * మెర్క్ ఫర్ మదర్స్, సలహా మండలి సభ్యురాలు<ref>[https://www.merckformothers.com/who-we-are.html Advisory Board] Merck for Mothers.</ref> * మోరియా ఫండ్, బోర్డు మాజీ సభ్యురాలు * నైక్ ఫౌండేషన్, మాజీ బోర్డు సభ్యురాలు == అవార్డులు, గుర్తింపు == * ఉమెన్ హూ మీన్ బిజినెస్ అవార్డ్, వాషింగ్టన్ బిజినెస్ జర్నల్, 2007 <ref>{{Cite web|date=|title=International Center for Research on Women|url=http://www.icrw.org/|access-date=27 August 2009|publisher=ICRW}}</ref> * అన్నే రో అవార్డు, హార్వర్డ్ గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ <ref>{{Cite web|last=Harvard News Office|date=2 November 2006|title=Geeta Rao Gupta receives Anne Roe Award from GSE|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2006/11.02/01-roe.html|access-date=27 August 2009|publisher=News.harvard.edu}}</ref> * లెగసీ అవార్డు, వర్కింగ్ మదర్ మీడియా, 2006 <ref>{{Cite web|date=28 July 2006|title=Press Releases|url=http://www.workingmothermediainc.com/web%3Bjsessionid=EA4AC71B4958F274236315DCD044C0E8?service=direct/1/ViewArticlePage/dlinkFullArticle2&sp=10&sp=29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718113226/http://www.workingmothermediainc.com/web%3Bjsessionid=EA4AC71B4958F274236315DCD044C0E8?service=direct%2F1%2FViewArticlePage%2FdlinkFullArticle2&sp=10&sp=29|archive-date=18 July 2011|access-date=27 August 2009|publisher=Workingmothermediainc.com}}</ref> == ప్రచురణలు == * ''హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్ లో "లింగం, హెచ్ఐవి: రిఫ్లెక్టింగ్ బ్యాక్, మూవింగ్ ఫార్వర్డ్": గ్లోబల్ ఫ్రాంటియర్స్ ఇన్ ప్రివెన్షన్/ఇంటర్వెన్షన్'' . * జెండర్ మెయిన్ స్ట్రీమింగ్: మేకింగ్ ఇట్ హ్యాపెన్. * [https://web.archive.org/web/20110717005332/http://multimedia.thelancet.com/pdf/press/hiv4.pdf "హెచ్ఐవి నివారణకు నిర్మాణాత్మక విధానాలు"] * [http://www.unmillenniumproject.org/documents/Gender-complete.pdf "చర్య తీసుకోవడం: లింగ సమానత్వాన్ని సాధించడం, మహిళలకు సాధికారత కల్పించడం"] * [https://web.archive.org/web/20090416114221/https://www.icrw.org/docs/ForeignAidReform_Gender08.pdf "విలువ ఆధారిత మహిళలు, 21వ శతాబ్దానికి US విదేశీ సహాయం"] == ప్రసంగాలు, ప్రకటనలు == * [https://web.archive.org/web/20090824165622/https://www.icrw.org/docs/2009/ICAAP-2009-Plenary-Speech.pdf "లింగ అంతరాన్ని మూసివేయడం: మనం ఎక్కడున్నాం? ఎక్కడికి వెళ్తున్నాం?"] పసిఫిక్‌లో ఎయిడ్స్ , ఆసియాపై 9వ అంతర్జాతీయ కాంగ్రెస్, 11 ఆగస్టు 2009 * [https://web.archive.org/web/20090416211709/https://www.icrw.org/docs/speeches/7-31-07-hunger-caucus.pdf "హౌస్ హంగర్ కాకస్, కాంగ్రెషనల్ గ్లోబల్ హెల్త్ కాకస్ కాంగ్రెషనల్ బ్రీఫింగ్‌కు వ్యాఖ్యలు"] హౌస్ హంగర్ కాకస్, కాంగ్రెషనల్ గ్లోబల్ హెల్త్ కాకస్, కాంగ్రెషనల్ బ్రీఫింగ్, 31 జూలై 2007 * [https://web.archive.org/web/20090416211636/https://www.icrw.org/docs/speeches/10-25-06-education-harvard.pdf "మహిళల శక్తిని అన్‌లాక్ చేయడం: విద్య ముఖ్యమా?"] హార్వర్డ్ గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, 25 అక్టోబర్ 2006 * [https://web.archive.org/web/20090416211659/https://www.icrw.org/docs/speeches/05-06-23%20UNGeneralAssembly.pdf "అన్ జనరల్ అసెంబ్లీ యొక్క అనధికారిక ఇంటరాక్టివ్ హియరింగ్స్ నుండి వ్యాఖ్యలు"] యునైటెడ్ నేషన్స్ జనరల్ అసెంబ్లీ యొక్క అనధికారిక ఇంటరాక్టివ్ హియరింగ్స్ వద్ద ప్రకటన, 23 జూన్ 2005 * [https://web.archive.org/web/20090416030148/http://www.icrw.org/docs/UNGASS_HIVAIDS_speech_601.pdf "హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్ పై యునైటెడ్ నేషన్స్ జనరల్ అసెంబ్లీ స్పెషల్ సెషన్‌లో గీతా రావు గుప్తా ప్రకటన"] యునైటెడ్ నేషన్స్ జనరల్ అసెంబ్లీ 26వ ప్రత్యేక సెషన్ ఆన్ హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్ , న్యూయార్క్, 25–27 జూన్ 2001 * [https://web.archive.org/web/20090416030331/http://www.icrw.org/docs/Durban_HIVAIDS_speech700.pdf "లింగం, లైంగికత, హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్ : ది వాట్, ది వై అండ్ ది హౌ"] XIIIవ అంతర్జాతీయ ఎయిడ్స్ కాన్ఫరెన్స్, డర్బన్, సౌత్ ఆఫ్రికా, 12 జూలై 2000 == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1956 జననాలు]] tq3q90vn0hxyyxcifb28lmg04l446ik 0 401020 4941341 4839105 2026-08-22T03:56:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941341 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | honorific_suffix = | name = జాడీ స్మిత్ | image = Zadie Smith NBCC 2011 Shankbone.jpg | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = సాడీ స్మిత్ | birth_date = 1975-10-25 | birth_place = విల్స్డెన్, లండన్, ఇంగ్లాండ్ | death_date = | death_place = | occupation = * నవలా రచయిత *ప్రొఫెసర్ | language = ఆంగ్లం | alma_mater = కింగ్స్ కాలేజ్, కేంబ్రిడ్జ్ | period = 2000–ప్రస్తుతం | genre = | subject = | notable_works = ''వైట్ టీత్''<br/>''ఆన్ బ్యూటీ'' <br/>''స్వింగ్ టైమ్'' | movement = {{flatlist| * వాస్తవిక వాదం * ఆధునిక వాదం * చారిత్రక వాస్తవవాదం}} | spouse = | children = 2 | relatives = | signature = | website = {{URL|http://www.zadiesmith.com/}} | module = }} '''జాడీ స్మిత్''' (25 అక్టోబర్ 1975) ఒక బ్రిటిష్  [[నవలా సాహిత్యము|నవలా]] [[రచయిత్రి]], వ్యాసకర్త , [[కథానిక]] [[రచయిత్రి]].  ఆమె తొలి [[నవలా సాహిత్యము|నవల]], వైట్ టీత్ (2000), ఈ నవల బెస్ట్ సెల్లర్‌గా నిలిచింది. అనేక అవార్డులను గెలుచుకుంది.  ఆమె సెప్టెంబరు 2010లో [[న్యూయార్క్]] విశ్వవిద్యాలయంలోని క్రియేటివ్ రైటింగ్ ఫ్యాకల్టీలో పదవీకాల ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేసింది.<ref>[https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2009/june/zadie_smith_to_join_nyu.html "Zadie Smith to Join NYU Creative Writing Faculty"], NYU, 25 June 2009.</ref> == జీవిత చరిత్ర == జాడీ స్మిత్ 25 అక్టోబరు 1975న విల్లెస్‌డెన్‌లో జమైకన్ తల్లి యవోన్నే బెయిలీ , అతని భార్య కంటే 30 సంవత్సరాలు సీనియర్ అయిన ఇంగ్లీషు తండ్రి హార్వే స్మిత్ కి జన్మించింది.14 సంవత్సరాల వయస్సులో, ఆమె తన పేరును సాడీ నుండి జాడీగా మార్చుకుంది.<ref name="edemariam">{{cite news|url=http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,1560999,00.html|title=Profile: Learning Curve|author=|date=3 September 2005|work=The Guardian|access-date=9 March 2011|author-link=Aida Edemariam}}</ref> స్మిత్ తల్లి జమైకాలో పెరిగారు , 1969లో ఇంగ్లండ్‌కు వలస వెళ్లారు.  స్మిత్ యుక్తవయస్సులో ఉన్నప్పుడు తల్లిదండ్రులు విడాకులు తీసుకున్నారు.  ఆమెకు ఒక చెల్లెలు, సవతి సోదరుడు , ఇద్దరు తమ్ముళ్లు ఉన్నారు (ఒకరు రాపర్ , స్టాండ్-అప్ హాస్యనటుడు డాక్ బ్రౌన్, మరొకరు రాపర్ లూక్ స్కైజ్).  చిన్నతనంలో, స్మిత్‌కు ట్యాప్ డ్యాన్స్ అంటే చాలా ఇష్టం, ఆమె యుక్తవయస్సులో, ఆమె సంగీత థియేటర్‌లో వృత్తిని చేపట్టింది. యూనివర్సిటీలో ఉన్నప్పుడు, స్మిత్ జాజ్ సింగర్‌గా డబ్బు సంపాదించింది, జర్నలిస్ట్ కావాలనుకుంది. మునుపటి ఆశయాలు ఉన్నప్పటికీ, సాహిత్యం ఆమె ప్రధాన ఆసక్తిగా ఉద్భవించింది. == విద్యాభ్యాసం == స్మిత్ స్థానిక రాష్ట్ర పాఠశాలలు, మలోరీస్ జూనియర్ స్కూల్ , హాంప్‌స్టెడ్ కాంప్రహెన్సివ్ స్కూల్, తర్వాత కింగ్స్ కాలేజ్, కేంబ్రిడ్జ్‌లో చదువుకుంది, అక్కడ ఆమె ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని అభ్యసించింది.  2000లో ది గార్డియన్‌కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, స్మిత్ డబుల్ ఫస్ట్‌తో కేంబ్రిడ్జ్‌ను విడిచిపెట్టినట్లు వార్తాపత్రిక వాదనను సరిదిద్దింది.  "వాస్తవానికి, నేను నా పార్ట్ వన్స్‌లో మూడవ భాగాన్ని పొందాను," అని ఆమె చెప్పింది. ఆమె ఉన్నత రెండవ-తరగతి గౌరవాలతో పట్టభద్రురాలైంది.  యూనివర్సిటీలో ఉన్నప్పుడు స్మిత్ కేంబ్రిడ్జ్ ఫుట్‌లైట్స్ కోసం ఆడిషన్‌లో విఫలమయింది.<ref>&lt;/nowiki&gt;{{cite magazine|last=Smith|first=Zadie|date=7 January 2009|title=Personal History: Dead Man Laughing|url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/12/22/081222fa_fact_smith|magazine=The New Yorker|access-date=9 March 2011}}</ref> కేంబ్రిడ్జ్‌లో, ది మేస్ ఆంథాలజీ అనే కొత్త విద్యార్థి రచనల సంకలనంలో స్మిత్ అనేక కథానికలను ప్రచురించింది.  ఆమె ఒక ప్రచురణకర్త దృష్టిని ఆకర్షించారు, ఆమె తన మొదటి నవల కోసం ఒప్పందాన్ని ఇచ్చింది.  ఆమె ఒక సాహిత్య ఏజెంట్‌ను సంప్రదించాలని నిర్ణయించుకుంది , A. P. వాట్ చేత తీసుకోబడింది.  స్మిత్ 2001లో సంకలనానికి అతిథి-సవరణకు తిరిగి వచ్చింది. == కెరీర్ == స్మిత్ తొలి నవల వైట్ టీత్ పూర్తికాకముందే 1997లో ప్రచురణ ప్రపంచానికి పరిచయం చేయబడింది.  పాక్షిక మాన్యుస్క్రిప్ట్ ఆధారంగా, హక్కుల కోసం వేలం ప్రారంభమైంది, దీనిని హమీష్ హామిల్టన్ గెలుచుకున్నారు.  స్మిత్ కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో తన చివరి సంవత్సరంలో వైట్ టీత్ పూర్తి చేసింది.  2000లో ప్రచురించబడిన ఈ నవల వెంటనే బెస్ట్ సెల్లర్‌గా మారింది , చాలా ప్రశంసలు అందుకుంది.  ఇది అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసించబడింది , అనేక అవార్డులను గెలుచుకుంది, వాటిలో జేమ్స్ టైట్ బ్లాక్ మెమోరియల్ ప్రైజ్ , బెట్టీ ట్రాస్క్ అవార్డు.  ఈ నవల 2002లో టెలివిజన్ కోసం స్వీకరించబడింది. జూలై 2000లో, జేమ్స్ వుడ్ "హ్యూమన్, ఆల్ టూ అమానవీయం" అనే పేరుతో సాహిత్య విమర్శకు సంబంధించిన వివాదాస్పద వ్యాసంలో స్మిత్ తొలి రచన చర్చించబడింది, ఇక్కడ వుడ్ ఈ నవలని హిస్టీరికల్ రియలిజం యొక్క సమకాలీన శైలిలో భాగంగా విమర్శించాడు, ఇక్కడ "సమాచారం ఉంది  కొత్త పాత్రగా మారండి" , సమకాలీన కల్పనలో మానవ భావన లేదు. అక్టోబర్ 2001లో ది గార్డియన్ కోసం ఒక కథనంలో, స్మిత్ ఈ పదం ఖచ్చితత్వంతో , వుడ్  అంతర్లీన వాదనతో ఏకీభవించడం ద్వారా విమర్శలకు ప్రతిస్పందించింది. "హిస్టీరియాను లక్ష్యంగా చేసుకునే ఏ నవల అయినా ఇప్పుడు అప్రయత్నంగా అధిగమించబడుతుంది".ఏది ఏమైనప్పటికీ, డేవిడ్ ఫోస్టర్ వాలెస్, సల్మాన్ రష్దీ , డాన్ డెలిల్లో వంటి ప్రధాన రచయితలతో పాటుగా వర్గీకరించబడిన తన అరంగేట్రం , హిస్టీరికల్ రియలిజం ఆధారంగా వారి స్వంత ఆవిష్కరణలను తొలగించడాన్ని ఆమె తిరస్కరించింది. సమకాలీన సాహిత్యం ,సంస్కృతి గురించి వుడ్  ఆందోళనలకు గంభీరంగా స్పందిస్తూ, స్మిత్ రచయిత్రిగా తన స్వంత ఆందోళనలను వివరించింది , కల్పన అనేది "తల , హృదయ విభజన కాదు, కానీ రెండింటికీ ఉపయోగకరమైన ఉపాధి" అని వాదించింది.<ref>{{Cite magazine|last=Wood|first=James|date=2000-07-24|title=Human, All Too Inhuman|url=https://newrepublic.com/article/61361/human-inhuman|magazine=The New Republic|issn=0028-6583|access-date=2020-05-23}}</ref> స్మిత్ లండన్‌లోని ICAలో రైటర్-ఇన్-రెసిడెన్స్‌గా పనిచేసింది , ఆ తర్వాత ఈ పాత్రకు పరాకాష్టగా సెక్స్ రైటింగ్, పీస్ ఆఫ్ ఫ్లెష్ సంకలనాన్ని సంపాదకుడిగా ప్రచురించింది. స్మిత్ రెండవ నవల, ది ఆటోగ్రాఫ్ మ్యాన్, 2002లో ప్రచురించబడింది , ఇది వైట్ టీత్ వలె విమర్శకులచే ఆదరణ పొందనప్పటికీ, వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది. ది ఆటోగ్రాఫ్ మ్యాన్ ప్రచురణ తర్వాత, స్మిత్ [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] రాడ్‌క్లిఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీకి ఫెలోగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ను సందర్శించాడు. ఆమె ఇప్పటికీ విడుదల చేయని వ్యాసాల పుస్తకం, ది మోరాలిటీ ఆఫ్ ది నవల పై పని చేయడం ప్రారంభించింది, దీనిలో ఆమె నైతిక తత్వశాస్త్రం లెన్స్ ద్వారా 20వ శతాబ్దపు రచయితల ఎంపికను పరిగణించింది.  ఈ పుస్తకంలోని కొన్ని భాగాలు నవంబరు 2009లో ప్రచురించబడిన చేంజింగ్ మై మైండ్ అనే వ్యాస సంకలనంలో కనిపించవచ్చు.<ref>Jennifer Hodgson, [http://www.thewhitereview.org/interviews/interview-with-zadie-smith/ "Interview with Zadie Smith"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914041135/http://www.thewhitereview.org/interviews/interview-with-zadie-smith/ |date=2017-09-14 }}, ''The White Review'', Issue 15, December 2015.</ref> స్మిత్ మూడవ [[నవలా సాహిత్యము|నవల]] ఆన్ బ్యూటీ సెప్టెంబరు 2005లో ప్రచురించబడింది. ఇది గ్రేటర్ బోస్టన్ , చుట్టుపక్కల ఎక్కువగా సెట్ చేయబడింది.  ఇది ది ఆటోగ్రాఫ్ మ్యాన్ కంటే ఎక్కువ ప్రశంసలు అందుకుంది: ఇది మ్యాన్ బుకర్ ప్రైజ్ కోసం షార్ట్‌లిస్ట్ చేయబడింది, 2006 ఆరెంజ్ ప్రైజ్ ఫర్ ఫిక్షన్, అనిస్‌ఫీల్డ్-వోల్ఫ్ బుక్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{cite journal |last1=Thorpe |first1=Vanessa |date=22 May 2005 |title=Race row may spoil Penguin's birthday |url=https://www.theguardian.com/uk/2005/may/22/books.race |journal=The Guardian |access-date=7 March 2015}}</ref> <ref>Smith, Zadie (2005), ''Martha and Hanwell.'' London: Penguin.</ref> అదే సంవత్సరం తరువాత, స్మిత్ మార్తా, హాన్‌వెల్ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది, ఇది రెండు సమస్యాత్మక పాత్రల గురించిన రెండు కథానికలను జత చేసింది, వాస్తవానికి వరుసగా గ్రాంటా ,ది న్యూయార్కర్‌లలో ప్రచురించబడింది.  పెంగ్విన్ వారి 70వ పుట్టినరోజును జరుపుకోవడానికి వారి పాకెట్ సిరీస్‌లో భాగంగా రచయితచే కొత్త పరిచయంతో మార్తా , హాన్‌వెల్‌లను ప్రచురించింది. మొదటి కథ, "మార్తా, మార్తా", స్మిత్ జాతి,పోస్ట్‌కలోనియల్ ఐడెంటిటీకి సంబంధించిన సుపరిచితమైన ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరిస్తుంది, అయితే "హన్‌వెల్ ఇన్ హెల్" తన భార్య మరణాన్ని తట్టుకోలేక పోరాడుతున్న వ్యక్తి గురించి ఉంటుంది. డిసెంబర్ 2008లో ఆమె BBC రేడియో 4 టుడే కార్యక్రమానికి అతిథి-ఎడిట్ చేసింది. కొలంబియా యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో ఫిక్షన్ నేర్పిన తర్వాత, స్మిత్ 2010లో న్యూయార్క్ యూనివర్శిటీలో పదవీకాల ప్రొఫెసర్‌గా చేరారు. మార్చి , అక్టోబరు 2011 మధ్య, స్మిత్ హార్పర్స్ మ్యాగజైన్‌కు నెలవారీ కొత్త పుస్తకాల సమీక్షకురాలు. ఆమె ది న్యూయార్క్ రివ్యూ ఆఫ్ బుక్స్‌కి తరచుగా కంట్రిబ్యూటర్ కూడా. 2010లో, ది గార్డియన్ వార్తాపత్రిక స్మిత్‌ను "ఫిక్షన్ రాయడానికి 10 నియమాలు" కోసం అడిగింది.  వారిలో ఆమె ఇలా ప్రకటించింది: "ఏ ముసుగు ద్వారానైనా నిజం చెప్పండి - కానీ చెప్పండి. ఎప్పుడూ సంతృప్తి చెందకపోవడం వల్ల వచ్చే జీవితకాల విచారానికి మీరే రాజీనామా చేయండి." స్మిత్ నవల NW 2012లో ప్రచురించబడింది. ఇది నార్త్-వెస్ట్ లండన్‌లోని కిల్‌బర్న్ ప్రాంతంలో సెట్ చేయబడింది, టైటిల్ స్థానిక పోస్ట్‌కోడ్, NW6కి సూచన.  NW రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ లిటరేచర్ ఒండాట్జే ప్రైజ్ ,ఫిక్షన్ కోసం మహిళల బహుమతి కోసం షార్ట్‌లిస్ట్ చేయబడింది. ఈ పుస్తకాన్ని సాల్ డిబ్బ్ దర్శకత్వం వహించి, రాచెల్ బెన్నెట్ చేత స్వీకరించబడిన BBC టెలివిజన్ చలనచిత్రంగా రూపొందించబడింది.  నిక్కీ అముకా-బర్డ్ ,ఫోబ్ ఫాక్స్ నటించారు, ఇది 14 నవంబర్ 2016న BBC టూలో ప్రసారం చేయబడింది. 2015లో, స్మిత్, ఆమె భర్త నిక్ లైర్డ్‌తో కలిసి, ఫ్రెంచ్ చిత్రనిర్మాత క్లైర్ డెనిస్ దర్శకత్వం వహించనున్న ఒక సైన్స్ ఫిక్షన్ చిత్రానికి స్క్రీన్‌ప్లే రాస్తున్నట్లు ప్రకటించారు.స్మిత్ తర్వాత తన ప్రమేయం ఎక్కువగా చెప్పబడిందని , సినిమా కోసం ఇంగ్లీష్ డైలాగ్‌ను మెరుగుపర్చడానికి ఆమె సహాయపడిందని చెప్పాడు.<ref>Adrian Versteegh, [https://www.pw.org/content/zadie_smith_joins_nyu_creative_writing_faculty "Zadie Smith Joins NYU Creative Writing Faculty"], ''Poets & Writers'', 24 July 2009.</ref> స్మిత్ ఐదవ నవల, స్వింగ్ టైమ్, నవంబర్ 2016లో ప్రచురించబడింది. ఇది స్మిత్ చిన్ననాటి ప్రేమ ట్యాప్ డ్యాన్స్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.ఇది మ్యాన్ బుకర్ ప్రైజ్ 2017 కోసం లాంగ్ లిస్ట్ చేయబడింది. స్మిత్ మార్గరెట్ బస్బీ 2019 సంకలనం న్యూ డాటర్స్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా (ఆమె తల్లి వైవోన్నే బెయిలీ-స్మిత్ వలె)కి సహకారి. స్మిత్  మొదటి కథానికల సంకలనం, గ్రాండ్ యూనియన్, 8 అక్టోబర్ 2019న ప్రచురించబడింది. 2020లో ఆమె ఈక్వల్ జస్టిస్ ఇనిషియేటివ్ , న్యూయార్క్  కోవిడ్-19కి విరాళం ఇస్తున్నట్లు తెలిపిన రాయల్టీలు, ఇన్టిమేషన్స్ పేరుతో ఆరు వ్యాసాలను ప్రచురించింది.  అత్యవసర సహాయ నిధి.<ref>{{cite news|url=http://observer.com/2010/09/zadie-smith-takes-over-new-books-column-for-emharpers-magazineem/|title=Zadie Smith Takes Over New Books Column for ''Harper's Magazine''|author=Zeke Turner|date=20 September 2010|work=The New York Observer|access-date=9 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://harpers.org/author/zadiesmith/|title=Zadie Smith|work=Harper's Magazine|access-date=4 March 2015}}</ref> 2021లో, స్మిత్ తన మొదటి నాటకం, ది వైఫ్ ఆఫ్ విల్లెస్‌డెన్‌ను ప్రారంభించింది, ఆమె లండన్‌లోని తన బరో బ్రెంట్, 2018లో 2020 లండన్ బోరో ఆఫ్ కల్చర్‌గా ఎంపిక చేయబడిందని తెలుసుకున్న తర్వాత వ్రాసింది.  బ్రెంట్ నుండి అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రస్తుత రచయిత్రిగా, స్మిత్ ఈ భాగాన్ని రచించడానికి సహజ ఎంపిక. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్‌లో చదువుతున్న సమయంలో చౌసర్‌ను సమకాలీన ఆంగ్లంలోకి ఎలా అనువదించిందో గుర్తుచేసుకుంటూ, జాఫ్రీ చౌసర్  కాంటర్‌బరీ టేల్స్‌లో "ది వైఫ్ ఆఫ్ బాత్స్ టేల్"ని స్వీకరించడానికి ఎంచుకుంది.రీటెల్లింగ్ తీర్థయాత్రను సమకాలీన లండన్‌లో సెట్ చేసిన పబ్ క్రాల్‌తో భర్తీ చేస్తుంది, వైఫ్ ఆఫ్ బాత్ జమైకన్‌లో జన్మించిన బ్రిటీష్ మహిళ అల్వితాగా మారింది, ఆమె 50 ఏళ్ల మధ్యలో సెక్స్ ,వివాహంపై తన ఆంటీ సాంప్రదాయ క్రైస్తవ అభిప్రాయాలను సవాలు చేసింది. అసలు కథ వలె, అల్వితా ఐదుగురు భర్తలను కలిగి ఉన్న స్త్రీ, వారితో ఆమె అనుభవాలు ఆహ్లాదకరమైనవి నుండి బాధాకరమైనవి.  వైఫ్ ఆఫ్ బాత్ నాంది కథ కంటే పొడవుగా ఉండే విధంగా, పబ్‌లోని వ్యక్తులతో ఆమె మాట్లాడటానికి ఎక్కువ భాగం ఖర్చు చేయబడింది.  ఆమెకు, అల్విత స్వరం బ్రెంట్‌లో ఎదుగుతున్నప్పుడు ఆమె విన్నది సాధారణమైనది, కాబట్టి ఈ నాటకాన్ని రాయడం పండుగకు సహజమైన ఎంపిక.  ఈ కథ 17వ శతాబ్దపు జమైకాలో సెట్ చేయబడింది, ఇక్కడ అత్యాచారానికి పాల్పడిన వ్యక్తిని రాణి ముందు ప్రవేశపెట్టారు, అతను వెళ్లి స్త్రీలు నిజంగా కోరుకునేదాన్ని కనుగొనడం అతనికి శిక్ష అని ఆజ్ఞాపించాడు. 2023లో, స్మిత్ 2020 నుండి ఒక చారిత్రక నవలపై వ్రాస్తున్నట్లు పేర్కొంది, ఇది 19వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ గుర్తింపు దొంగతనం కేసు అయిన టిచ్‌బోర్న్ కేసులో కేంద్రంగా ఉన్న ఆర్థర్ ఓర్టన్‌పై దృష్టి సారించింది.  చార్లెస్ డికెన్స్‌ను ఒక ప్రభావంగా,అంశంగా తప్పించేందుకు తాను ప్రయత్నించానని, అయితే ఆమె కథలోని అనేక ప్రదేశాలు ,సంఘటనలకు సంబంధించి "మిస్టర్ చార్లెస్ డికెన్స్‌ను పూర్తిగా నివారించేందుకు నిజంగా మార్గం లేదని" తన పరిశోధనా ప్రక్రియ తనకు చూపించిందని ఆమె చెప్పింది. స్మిత్  చారిత్రక నవల, ది ఫ్రాడ్, సెప్టెంబర్ 2023లో ప్రచురించబడింది.ది ఇండిపెండెంట్ కోసం దీనిని సమీక్షిస్తూ, మార్టిన్ చిల్టన్ ఇలా అన్నాడు: "ఈ నవల అద్భుతంగా ఆధునికమైనది , ప్రామాణికంగా పాతది అనే ఉపాయాన్ని తీసివేస్తుంది. ... ది ఫ్రాడ్ నిజమైన కథనం." ది న్యూయార్క్‌లో వ్రాస్తున్న కరణ్ మహాజన్ ప్రకారం.  టైమ్స్, "ఇది లండన్ , ఇంగ్లీషు గ్రామీణ ప్రాంతాల  విస్తారమైన, తీవ్రమైన పనోప్లీని అందిస్తుంది ,కొన్ని పాత్రలలో ఒక యుగం  సామాజిక వివాదాలను విజయవంతంగా గుర్తించింది. ... డికెన్స్ చనిపోయి ఉండవచ్చు, కానీ కృతజ్ఞతగా స్మిత్ జీవించి ఉంది." 2023లో, స్మిత్ అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ & సైన్సెస్‌కు ఎన్నికయ్యింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == స్మిత్ [[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం|కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ]]<nowiki/>లో నిక్ లైర్డ్‌ను కలిశాడు.  వారు 2004లో కేంబ్రిడ్జ్‌లోని కింగ్స్ కాలేజ్ చాపెల్‌లో వివాహం చేసుకున్నారు.  స్మిత్ ఆన్ బ్యూటీని "మై డియర్ లైర్డ్"కి అంకితం చేశాడు.  వైట్ టీత్‌లో ఉత్తీర్ణత సాధించడంలో ఆమె అతని పేరును కూడా ఉపయోగిస్తుంది: "అందరూ మంచిగా కనిపించే పురుషులు, మీ వ్యక్తి నిక్కీ లైర్డ్ వంటి అన్ని రైడ్‌లు, వారు అందరూ చనిపోయారు." వీరు నవంబర్ 2006 నుండి 2007 వరకు ఇటలీలోని రోమ్‌లో నివసించారు ,2020లో లండన్‌లోని కిల్‌బర్న్‌కు మకాం మార్చడానికి ముందు సుమారు 10 సంవత్సరాల పాటు [[న్యూయార్క్]] నగరం, USA , క్వీన్స్ పార్క్, [[లండన్]],లో నివసించారు. వారికి ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. స్మిత్ తనను తాను "మత రహితం" అని వర్ణించుకున్నాడు,మతంలో పెరగలేదు, అయితే ఇతరుల జీవితాలలో మతం పోషిస్తున్న పాత్ర గురించి "ఉత్సుకత" నిలుపుకుంది.మరణం , మరణానికి సంబంధించిన మానవతావాద ,అస్తిత్వవాద అభిప్రాయాలను అన్వేషించే ఒక వ్యాసంలో, స్మిత్ తన ప్రపంచ దృష్టికోణాన్ని "సెంటిమెంటల్ హ్యూమనిస్ట్"గా వర్ణించింది.<ref>{{cite web|last1=Newman|first1=Nick|date=8 February 2016|title=Claire Denis' Robert Pattinson-Led 'High Life' Will Feature Unwanted Insemination and Black Holes|url=http://thefilmstage.com/news/claire-denis-robert-pattinson-led-high-life-will-feature-unwanted-insemination-and-black-holes/|access-date=9 February 2016}}</ref> === రచనలు === ==నవలలు== * తెల్లటి దంతాలు (2000) * ది ఆటోగ్రాఫ్ మ్యాన్ (2002) * ఆన్ బ్యూటీ (2005) * NW (2012) * స్వింగ్ సమయం (2016) * ది ఫ్రాడ్ (2023) * ది వైఫ్ ఆఫ్ విల్లెస్‌డెన్ (2021)[a][b][c] * చిన్న కల్పన * సేకరణలు * మార్తా , హాన్వెల్ (2005) == కథలు == * ది వెయిటర్స్ వైఫ్" 1999 "ది వెయిటర్స్ వైఫ్". గ్రాంటా. 67. డిసెంబర్ 1999. * "ది గర్ల్ విత్ బ్యాంగ్స్" 2001 * "మార్తా, మార్తా" 2003 మార్తా, హాన్వెల్ * ఒపెరా నార్త్ స్ప్రింగ్ సీజన్ 2004 "ఎయిట్ లిటిల్ గ్రేట్స్" కోసం "అసూయ" 2004 ప్రోగ్రామ్ పుస్తకం.  "సెవెన్ సిన్స్" థీమ్‌పై ఏడు చిన్న రచనలలో ఒకటిగా ప్రచురించబడింది *"హన్వెల్ ఇన్ హెల్" 2004 మార్తా , హాన్వెల్ *"హాన్వెల్ సీనియర్" 2007 ది న్యూయార్కర్, 14 మే 2007 *"ప్రవేశించడానికి అనుమతి" 2012 "ప్రవేశించడానికి అనుమతి".  ది న్యూయార్కర్.  23 జూలై 2012. *"ది ఎంబసీ ఆఫ్ కంబోడియా" 2013 "ది ఎంబసీ ఆఫ్ కంబోడియా".  ది న్యూయార్కర్.  వాల్యూమ్.  89, నం.  1. 11–18 ఫిబ్రవరి 2013. పేజీలు 88–98. *"రాష్ట్రపతిని కలవండి!"  2013 ది న్యూయార్కర్, 5 ఆగస్టు 2013 గ్రాండ్ యూనియన్: కథలు *"మూన్‌లైట్ ల్యాండ్‌స్కేప్ విత్ బ్రిడ్జ్" 2014 "మూన్‌లైట్ ల్యాండ్‌స్కేప్ విత్ బ్రిడ్జ్".  ది న్యూయార్కర్.  వాల్యూమ్.  89, నం.  48. 10 ఫిబ్రవరి 2014. పేజీలు 64–71. *"బిగ్ వీక్" 2014 "బిగ్ వీక్".  పారిస్ రివ్యూ.  వాల్యూమ్.  వేసవి 2014, నం.  209. 2014. * "ఎస్కేప్ ఫ్రమ్ న్యూయార్క్" 2015 ది న్యూయార్కర్, 1 జూన్ 2015 గ్రాండ్ యూనియన్: కథలు * "ఇద్దరు పురుషులు ఒక గ్రామానికి వచ్చారు" 2016 "ఒక గ్రామానికి ఇద్దరు పురుషులు వచ్చారు".  ది న్యూయార్కర్.  6–13 జూన్ 2016. గ్రాండ్ యూనియన్: కథలు * "క్రేజీ దే కాల్ మి" 2017 "క్రేజీ దే కాల్ మి".  ది న్యూయార్కర్.  26 ఫిబ్రవరి 2017. * "ది లేజీ రివర్" 2017 ది న్యూయార్కర్, 11 డిసెంబర్ 2017 గ్రాండ్ యూనియన్: కథలు * "నౌ మోర్ దాన్ ఎవర్" 2018 "నౌ మోర్ దాన్ ఎవర్".  ది న్యూయార్కర్.  23 జూలై 2018. గ్రాండ్ యూనియన్: కథలు * "వీర్డో" 2021 నిక్ లైర్డ్‌తో వ్రాయబడింది, మెజెంటా ఫాక్స్ చిత్రీకరించారు. == నాన్ ఫిక్షన్ == * మారుతున్న మైండ్: అకేషనల్ ఎస్సేస్ (2009) * మీరు చేస్తున్న పనిని ఆపి, ఇది చదవండి!  (2011) (కార్మెన్ కాలిల్, మార్క్ హాడన్, [[మైఖేల్ రోసెన్]] , జీనెట్ వింటర్సన్‌తో) * "సమ్ నోట్స్ ఆన్ అట్యూన్‌మెంట్: ఎ వాయేజ్ ఎరౌండ్ జోనీ మిచెల్", ది న్యూయార్కర్, 17 డిసెంబర్ 2012,  తరువాత ది బెస్ట్ అమెరికన్ ఎస్సేస్ (2013)లో ప్రదర్శించబడింది. * "ఆశావాదం , నిరాశపై", ది న్యూయార్క్ రివ్యూ ఆఫ్ బుక్స్, 22 డిసెంబర్ 2016;  వెల్ట్-లిటరేటర్‌ప్రేస్‌ను అంగీకరించడంపై ఇచ్చిన ప్రసంగం * ఫెన్సెస్: ఎ బ్రెక్సిట్ డైరీ (2016) * "డారిల్ పింక్నీస్ ఇంటిమేట్ స్టడీ ఆఫ్ బ్లాక్ హిస్టరీ".  ది న్యూయార్కర్.  26 నవంబర్ 2019. డారిల్ పింక్‌నీకి పరిచయం నుండి, న్యూయార్క్‌లో బస్ట్ చేయబడింది , ఇతర వ్యాసాలు (ఫర్రార్, స్ట్రాస్ , గిరోక్స్, 2019)<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/09/from-ayobami-adebayo-to-zadie-smith-meet-the-new-daughters-of-africa|title=From Ayòbámi Adébáyò to Zadie Smith: meet the New Daughters of Africa|last=Busby|first=Margaret|date=9 March 2019|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/new-daughters-of-africa-review-vast-and-nuanced-collection-1.3817638|title=New Daughters of Africa review: vast and nuanced collection|last=Hayden|first=Sally|date=16 March 2019|newspaper=[[Irish Times]]}}</ref> సూచనలు (2020) ==పిల్లల పుస్తకాలు== స్మిత్, జాడీ;  లైర్డ్, నిక్ (2021).  విచిత్రమైన.  పఫిన్.  స్మిత్, జాడీ;  లైర్డ్, నిక్ (2022).  ఆశ్చర్యం == ఎడిటర్‌గా == * పీస్ ఆఫ్ ఫ్లెష్ (2001) * ది బర్న్డ్ చిల్డ్రన్ ఆఫ్ అమెరికా (2003) (డేవ్ ఎగ్గర్స్‌తో) * ది బుక్ ఆఫ్ అదర్ పీపుల్ (2007) * స్మిత్ పని  క్లిష్టమైన అధ్యయనాలు, సమీక్షలు * టీవ్, ఫిలిప్ (ed.).  జాడీ స్మిత్ చదవడం: మొదటి దశాబ్దం, దాటి.  లండన్: బ్లూమ్స్‌బరీ, 2013. * టీవ్, ఫిలిప్.  జాడీ స్మిత్.  లండన్ , న్యూయార్క్: పాల్‌గ్రేవ్ మాక్‌మిలన్, 2010. * వాల్టర్స్, ట్రేసీ (ed.).  జాడీ స్మిత్: క్రిటికల్ ఎస్సేస్.  న్యూయార్క్: పీటర్ లాంగ్ పబ్లికేషన్స్, 2008. == ఫీల్ ఫ్రీ యొక్క సమీక్షలు == క్లార్క్, అలెక్స్ (3 ఫిబ్రవరి 2018).  "ఫీల్ ఫ్రీ బై జాడీ స్మిత్ సమీక్ష - అద్భుతంగా సూచించే వ్యాసాలు".  సంరక్షకుడు.  3 సెప్టెంబర్ 2023న తిరిగి పొందబడింది. హాబీ, హెర్మియోన్ (21 ఫిబ్రవరి 2018).  "జాడీ స్మిత్ వ్యాసాల పుస్తకం మానవుడిగా ఉండటం అంటే ఏమిటో విశ్లేషిస్తుంది: 'ఫీల్ ఫ్రీ'లో వ్యక్తిత్వం  రకాలు".  న్యూ రిపబ్లిక్. == NW యొక్క సమీక్షలు == స్మాల్‌వుడ్, క్రిస్టీన్ (నవంబర్ 2012).  "మానసిక వాతావరణం : జాడీ స్మిత్  అనేక స్వరాలు".  సమీక్షలు.  హార్పర్స్ మ్యాగజైన్.  325 (1950): 86–90. బెంట్లీ, నిక్ (2018).  "ట్రయిలింగ్ పోస్ట్ మాడర్నిజం : డేవిడ్ మిచెల్  క్లౌడ్ అట్లాస్, జాడీ స్మిత్  NW, మెటామోడర్న్".  ఇంగ్లీష్ స్టడీస్. == అవార్డులు , గుర్తింపు == * స్మిత్ 2002లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ లిటరేచర్  సహచరుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.  సాంస్కృతిక పరిశోధకుల 2004 BBC పోల్‌లో, బ్రిటీష్ సంస్కృతిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఇరవై మంది వ్యక్తులలో ఆమె పేరు పొందింది. * 2003లో, ఆమె గ్రాంటా మ్యాగజైన్  20 మంది ఉత్తమ యువ రచయితల జాబితాలో చేర్చబడింది, 2013 జాబితాలో కూడా చేర్చబడింది. ఆమె 1 సెప్టెంబర్ 2010న న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయం  క్రియేటివ్ రైటింగ్ ప్రోగ్రామ్‌లో పదవీకాల ప్రొఫెసర్‌గా చేరారు.స్మిత్ 2006లో ఆరెంజ్ ప్రైజ్ ఫర్ ఫిక్షన్, అనిస్ఫీల్డ్-వోల్ఫ్ బుక్ అవార్డును గెలుచుకుంది , ఆమె నవల వైట్ టీత్ టైమ్ మ్యాగజైన్ 1923 నుండి 2005 వరకు 100 ఉత్తమ ఆంగ్ల-భాష నవలల జాబితాలో చేర్చబడింది. * వైట్ టీత్: విట్‌బ్రెడ్ ఫస్ట్ నవల అవార్డు, గార్డియన్ ఫస్ట్ బుక్ అవార్డ్, జేమ్స్ టైట్ బ్లాక్ మెమోరియల్ ప్రైజ్ , కామన్వెల్త్ రైటర్స్ ఫస్ట్ బుక్ అవార్డులను గెలుచుకుంది.  1923 నుండి 2005 వరకు ప్రచురించబడిన టైమ్ మ్యాగజైన్  100 ఉత్తమ ఆంగ్ల-భాష నవలలలో చేర్చబడింది * ది ఆటోగ్రాఫ్ మ్యాన్: జ్యూయిష్ క్వార్టర్లీ వింగేట్ లిటరరీ ప్రైజ్ గెలుచుకుంది * అందం మీద: కామన్వెల్త్ రైటర్స్ బెస్ట్ బుక్ అవార్డ్ (యురేషియా విభాగం),  ఆరెంజ్ ప్రైజ్ ఫర్ ఫిక్షన్ గెలుచుకుంది;  మ్యాన్ బుకర్ ప్రైజ్ కోసం షార్ట్ లిస్ట్ చేయబడింది * NW: రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ లిటరేచర్ ఒండాట్జే ప్రైజ్ , ఫిక్షన్ కోసం మహిళల బహుమతి కోసం షార్ట్‌లిస్ట్ చేయబడింది * స్వింగ్ సమయం: మ్యాన్ బుకర్ ప్రైజ్ 2017 కోసం లాంగ్ లిస్ట్ చేయబడింది * గ్రాంటాస్ బెస్ట్ ఆఫ్ యంగ్ బ్రిటిష్ నవలా రచయితలు, 2003, 2013 * 2016: వెల్ట్-లిటరేటర్‌ప్రేస్ * 2017: లాంగ్‌స్టన్ హ్యూస్ మెడల్ నవంబర్ 16న ది సిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ న్యూయార్క్‌లోని లాంగ్‌స్టన్ హ్యూస్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదానం చేయబడింది. * 2019: ఇన్ఫినిటీ అవార్డ్, క్రిటికల్ రైటింగ్ అండ్ రీసెర్చ్, ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీ. * 2018: నేషనల్ బుక్ క్రిటిక్స్ సర్కిల్ అవార్డ్ ఫర్ క్రిటిసిజం ఫర్ ఫీల్ ఫ్రీ. * 2020: గ్రాండ్ యూనియన్ ది స్టోరీ ప్రైజ్ కోసం ఫైనలిస్ట్‌గా ఎంపికైంది. * 2022: జాన్ బాటిస్ట్‌చే వి ఆర్‌లో ఫీచర్ చేసిన ఆర్టిస్ట్‌గా ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌కు గ్రామీ అవార్డు గెలుచుకుంది. * 2022: రిచర్డ్ ఒవెండెన్ సమర్పించిన "పుస్తకాలు, సాహిత్యం, లైబ్రరీలు, మీడియా , కమ్యూనికేషన్స్, సైన్స్, దాతృత్వ ప్రపంచాలకు అత్యుత్తమ సేవలందించిన వ్యక్తులకు" బోడ్లీ మెడల్, బోడ్లియన్ లైబ్రరీస్ అత్యున్నత గౌరవం అందుకుంది. * 2022: స్మిత్  "నవలా రచయిత్రిగా, కథానిక రచయిత్రిగా , వ్యాసకర్తగా అద్భుతమైన విజయాలు సాధించినందుకు గుర్తింపుగా PEN/ఆడిబుల్ లిటరరీ సర్వీస్ అవార్డు, అతని పని క్రాఫ్ట్ , మానవీయ ఆదర్శాలపై అసమానమైన శ్రద్ధను ప్రదర్శిస్తుంది". * 2022: "మోస్ట్ ప్రామిసింగ్ ప్లే రైట్"కి క్రిటిక్స్ సర్కిల్ థియేటర్ అవార్డు (ది వైఫ్ ఆఫ్ విల్లెస్‌డెన్) == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:రచయిత్రులు]] [[వర్గం:స్త్రీవాద రచయితలు]] 0r9tnz4863s1c1j7shli2l6ptmejyr9 0 401844 4941346 4495191 2026-08-22T04:28:30Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941346 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox artist|honorific_prefix=|name=<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->|honorific_suffix=|image=<!-- just the pagename, without the File:/Image: prefix or [[brackets]] -->|image_size=|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=<!--only use if different from name-->|birth_date={{Birth date and age|1955|12|12||df=y}}|birth_place=మెల్బోర్న్, విక్టోరియా|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|death_place=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|nationality=ఆస్ట్రేలియన్|education=|alma_mater=సిడ్నీ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|known_for=|notable_works=|style=|movement=|spouse=|awards=<!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) -->|elected=|patrons=|memorials=|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->|module=}}'''జానెట్ బుర్చిల్''' (జననం 12 డిసెంబర్ 1955) ఆస్ట్రేలియన్ సమకాలీన కళాకారిణి. పెయింటింగ్, స్కల్ప్చర్, ఇన్‌స్టాలేషన్, ఫిల్మ్, 1980ల మధ్యకాలం నుండి జెన్నిఫర్ మెక్‌కామ్లీతో ఆమె నిరంతర సహకారం వంటి బహుళ విభాగాల్లో ఆమె చేసిన పనికి ప్రసిద్ధి చెందింది. <ref name=":0">{{Cite paper|title=How to do Things with Words: Janet Burchill and Jennifer McCamley's Word Works}}</ref> ముఖ్యంగా, బుర్చిల్ యొక్క పని సేకరించబడింది, క్రూథర్స్ కలెక్షన్ ఆఫ్ ఉమెన్స్ ఆర్ట్‌లో చేర్చబడింది. <ref>{{Cite web|date=2018|title=Cruther's Collection of Wonen's Art|url=http://www.lwgallery.uwa.edu.au/__data/assets/pdf_file/0010/3374209/CCWA_full_list_092018.pdf|website=University of Western Australia|access-date=2024-03-01|archive-date=2023-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815174308/https://www.lwgallery.uwa.edu.au/__data/assets/pdf_file/0010/3374209/CCWA_full_list_092018.pdf|url-status=dead}}</ref> == జీవిత చరిత్ర == బుర్చిల్ 12 డిసెంబర్ 1955న [[మెల్‌బోర్న్|మెల్బోర్న్]], విక్టోరియాలో జన్మించింది. <ref>{{Cite web|title=Janet BURCHILL {{!}} Artists {{!}} NGV|url=https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/1591/|access-date=2019-10-14|website=www.ngv.vic.gov.au}}</ref> ఆమె ప్రస్తుతం మెల్‌బోర్న్‌లో నివసిస్తోంది, అక్కడ ఆమె తన కళా ప్రక్రియలను కొనసాగిస్తోంది. <ref>{{Cite web|title=Melbourne Now|url=https://www.ngv.vic.gov.au/melbournenow/artists/burchill.html|access-date=2019-10-14|website=www.ngv.vic.gov.au}}</ref> == కెరీర్ == బుర్చిల్ సిడ్నీ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో విజువల్ ఆర్ట్స్ చదివింది. <ref name=":02">{{Cite paper|title=How to do Things with Words: Janet Burchill and Jennifer McCamley's Word Works}}</ref> ఆమె సిడ్నీలో ఉన్న సమయంలో, బుర్చిల్ రెండవ సిడ్నీ సూపర్ 8 ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ తర్వాత మార్క్ టిట్‌మార్ష్, రాస్ గిబ్సన్, లిండీ లీ, డీర్డ్రే బెక్‌లతో కలిసి సూపర్ 8 కలెక్టివ్‌ను స్థాపించారు. <ref>{{Cite web|title=The Sydney Super Eight Film Group Inc. {{!}} Scanlines|url=http://scanlines.net/group/sydney-super-eight-film-group-inc|access-date=2019-10-14|website=scanlines.net|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016041452/http://scanlines.net/group/sydney-super-eight-film-group-inc|url-status=dead}}</ref> 1983లో ఆమె శిల్పం, చలనచిత్రాలపై ఆసక్తితో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ పూర్తి చేసింది. <ref name=":02" /> ఆమె హానర్స్ ఎగ్జిబిషన్ కోసం ఆమె ''అపోరియా'' (1984) అనే పనిని సృష్టించింది '','' ఇది ఆరు కాన్వాస్‌ల శ్రేణిలో పదాన్ని స్పెల్లింగ్ చేసింది ''.'' <ref name=":02" /> ఈ ప్రదర్శన నుండి ఆమె తన నిరంతర అభ్యాసాన్ని ప్రభావితం చేసిన మోనోక్రోమటిక్ కలర్ స్కీమ్‌లను పొందుపరిచింది, అన్వేషించింది. 1984 నుండి 1987 వరకు ఆమె ప్రారంభ రచనలు భాష, చిత్రాల మధ్య సంబంధాన్ని అన్వేషించడానికి పారిశ్రామిక సామగ్రి, స్క్రీన్‌ప్రింటింగ్, ఎయిర్ బ్రషింగ్, వీడియో-స్కానింగ్ ప్రక్రియలను ఉపయోగించాయి. <ref name=":1">{{Cite web|last6=Italiano|title=Chain of ponds 'following the blind leading the blind' 'Following the blind leading the blind', (1997) by Janet Burchill|url=https://www.artgallery.nsw.gov.au/collection/works/141.1999.a-b/|access-date=2019-10-14|website=www.artgallery.nsw.gov.au}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ రచనలలో, భాష, ప్రాతినిధ్య పరిమితులను హైలైట్ చేయడానికి అల్యూమినియం, కాన్వాస్ బోర్డులపై మ్యూట్, రిటర్న్, అపోరియా, ఈక్వివలెన్స్ వంటి పదాలు ఎనామెల్ చేయబడతాయి. <ref name=":1" /> 1983లో, బుర్చిల్, మెక్‌కామ్లీల పని భాగస్వామ్యం ప్రారంభమైంది. <ref name=":2">{{Cite web|date=2019|title=TEMPTATION TO CO-EXIST: JANET BURCHILL AND JENNIFER McCAMLEY|url=https://d2x6fvmwptmao1.cloudfront.net/cdn/farfuture/s7m3TVdAUZ-H3G7a7AC5IxRMybx1TDkqESsCfRrK8dw/mtime:1555025548/sites/default/files/MEDIA%20RELEASE_Temptation%20to%20Co-Exist%20Janet%20Burchill%20and%20Jennifer%20McCamley.pdf|website=Heide Museum of Modern Art|access-date=2024-03-01|archive-date=2021-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130084719/https://d2x6fvmwptmao1.cloudfront.net/cdn/farfuture/s7m3TVdAUZ-H3G7a7AC5IxRMybx1TDkqESsCfRrK8dw/mtime:1555025548/sites/default/files/MEDIA%20RELEASE_Temptation%20to%20Co-Exist%20Janet%20Burchill%20and%20Jennifer%20McCamley.pdf|url-status=dead}}</ref> మెక్‌కామ్లీ ఫిల్మ్, సెమియోటిక్స్, ఫిలాసఫీని అభ్యసించింది, ఇది బుర్చిల్ శిల్పం, చలనచిత్రంలో శిక్షణను అందించింది. <ref name="Temptation to Co-Exist">{{Cite web|date=2018-10-29|title=Temptation to Co-Exist|url=https://www.heide.com.au/exhibitions/temptation-co-exist-janet-burchill-and-jennifer-mccamley|access-date=2019-10-15|website=Heide Museum of Modern Art|language=en}}</ref> కళ, చలనచిత్రం, సాహిత్యం, సంస్కృతి చరిత్రలను విమర్శించడం, స్త్రీవాద, మనోవిశ్లేషణ లెన్స్ ద్వారా పని చేయడంతో వారిద్దరూ ఆందోళన చెందారు. <ref name="Temptation to Co-Exist" /> 1984లో, బుర్చిల్, మెక్‌కామ్లీ ఆండీ వార్హోల్ యొక్క ''టబ్ గర్ల్స్ (1967)'' యొక్క విమర్శగా ''బాత్ గర్ల్స్'' పేరుతో సూపర్ 8 చిత్రాన్ని రూపొందించారు. ఈ చిత్రం పదిహేను నిమిషాల నిడివిని కలిగి ఉంది, ది ఫిఫ్త్ సిడ్నీ సూపర్ 8 ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో, సిడ్నీలోని ఎల్'ఎయిట్ నంబర్ 2లో ప్రదర్శించబడింది. <ref>{{Cite web|title=Bath girls {{!}} Scanlines|url=http://www.scanlines.net/node/2500|access-date=2019-10-15|website=www.scanlines.net|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016041504/http://www.scanlines.net/node/2500|url-status=dead}}</ref> పిక్చర్స్ జనరేషన్ ( సిండి షెర్మాన్, రిచర్డ్ ప్రిన్స్, బార్బరా క్రుగర్, షెర్రీ లెవిన్ ) ద్వారా ప్రభావితమైన వారి ప్రారంభ రచన, ''టెంప్టేషన్ టు ఎగ్జిస్ట్ (టిప్పి)'' (1986) హిచాక్ యొక్క 1963 చిత్రం, ''ది బిర్డ్స్‌లో'' పక్షులచే దాడి చేయబడిన తరువాత టిప్పి హెడ్రెన్ యొక్క రెండు చలనచిత్ర స్టిల్స్ చూపిస్తుంది. . <ref name=":3">{{Cite web|last=Plagne|first=Francis|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Temptation to Co-exist|url=https://memoreview.net/blog/janet-burchill-and-jennifer-mccamley-temptation-to-co-exist}}</ref> రెండు స్టిల్స్ అల్యూమినియంపై అమర్చబడి, బ్లాక్ బార్ ద్వారా వేరు చేయబడ్డాయి. బుర్చిల్, మెక్‌కామ్లీ, తగిన చిత్రాల ద్వారా, లారా ముల్వే యొక్క 1973 వ్యాసం, ''విజువల్ ప్లెజర్ అండ్ నేరేటివ్ సినిమాలలో'' వ్యక్తీకరించబడిన ముఖ్య ఆలోచనలను ప్రస్తావించారు. <ref>{{Cite web|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Temptation to Co-exist|url=https://memoreview.net/blog/janet-burchill-and-jennifer-mccamley-temptation-to-co-exist|access-date=2019-10-15|website=Memo Review}}</ref> 1991లో, బుర్చిల్, మెక్‌కామ్లీలకు ఆస్ట్రేలియన్ కౌన్సిల్ యొక్క కున్‌స్ట్లర్‌హాస్ బెథానియన్ రెసిడెన్సీ, స్కాలర్‌షిప్ లభించింది, ద్వయం 1997 వరకు బెర్లిన్‌లో నివసించారు, పనిచేశారు. ఈ కాలంలో, బుర్చిల్ ఫోటోగ్రాఫిక్ సిరీస్ ''ఫ్రీలాండ్‌ను'' పూర్తి చేసింది. <ref name=":4">{{Cite paper|last=Knezic|first=Sophie|date=2019|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Culture Jamming at Heide}}</ref> ఈ ధారావాహిక బెర్లిన్ గోడ కూలిపోయిన తర్వాత బహిరంగ సమావేశ ప్రదేశంలో జరిగిన మార్పులను నమోదు చేసింది, దశాబ్దంలో అవి ఫోటో తీయబడ్డాయి. ఈ ఛాయాచిత్రాల యొక్క విచారకరమైన, పాత రూపాన్ని ఈ కాలంలో తూర్పు జర్మనీ అనుభవించిన సామాజిక, రాజకీయ విభజనను వివరించడానికి బుర్చిల్ అనుమతించింది. విభజన సమయంలో జర్మనీలో పనిచేసిన టర్కిష్ వలసదారులచే ఈ సైట్ నిర్మించబడింది, పౌరసత్వం పొందలేదు. <ref name=":5">{{Cite web|last=Maher|first=Louise|date=2017-02-14|title=Freiland photos of 1990s Berlin reflect today's immigration debate|url=https://www.abc.net.au/news/2017-02-14/freiland-series-at-the-nga-reflects-immigration-debate/8268536|access-date=2019-10-15|website=ABC News|language=en-AU}}</ref> <ref>{{Cite paper|last=Nickl|first=Benjamin|date=Spring 2018|title=German-Australian Encounters and Cultural Transfers: Global Dynamics in Transitional Lands}}</ref> ఈ రచనలు 1997లో, 2017లో నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియాలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. <ref name=":5" /> 2001, 2002లో, బుర్చిల్ యొక్క ఇన్‌స్టాలేషన్ ముక్కలు ''ప్రీ-ప్యారడైజ్ సారీ నౌ,'' అలాగే ''వాల్ యూనిట్,'' వేఫర్‌వెల్డ్ కలపను కాంస్య, నియాన్‌తో కలిపి ఉపయోగించాయి. <ref name=":42">{{Cite paper|last=Knezic|first=Sophie|date=2019|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Culture Jamming at Heide}}</ref> ఈ రచనలు ఆధునికవాదం, 1930 నాటి బౌహాస్ వేలాడుతున్న సైడ్‌బోర్డ్‌లను సూచించాయి. ''వాల్ యూనిట్'' 2001లో నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ విక్టోరియా యొక్క నేషనల్ స్కల్ప్చర్ ప్రైజ్, ఎగ్జిబిషన్ కోసం ప్రవేశించింది <ref>{{Cite web|title=National Sculpture Prize + Exhibition|url=https://nga.gov.au/sculptureprize01/default.cfm?Moda=2&View=Works&WrkID=140204&ArtistID=3|access-date=2019-10-15|website=nga.gov.au|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016041455/https://nga.gov.au/sculptureprize01/default.cfm?moda=2&view=works&wrkid=140204&artistid=3|url-status=dead}}</ref> 2010ల ప్రారంభంలో, బుర్చిల్ యొక్క పని క్రియాశీలత నుండి చిత్రాలు, చిహ్నాలకు సంబంధించినది. మెక్‌కామ్లీ, ''లెజియన్ సహకారంతో ఆమె 2013 ఎగ్జిబిషన్,'' గిరిజన పాపువా న్యూ గినియన్ షీల్డ్‌లతో హ్యాక్టివిస్ట్ గ్రూప్ అనామికతో అనుబంధించబడిన ఐకానిక్ గై ఫాక్స్ మాస్క్‌ను మిళితం చేసింది. <ref name=":43">{{Cite paper|last=Knezic|first=Sophie|date=2019|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Culture Jamming at Heide}}</ref> 2019లో, టెంప్టేషన్ టు కో-ఎగ్జిస్ట్ ఎగ్జిబిషన్ ద్వారా బుర్చిల్, మెక్‌కామ్లీల మధ్య 35 సంవత్సరాల సహకారాన్ని హైడే మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ ప్రతిబింబించింది ''.'' ఈ బ్యాక్‌లాగ్డ్ వర్క్‌ల సేకరణకు మునుపటి ఇన్‌స్టాలేషన్, ఫోటోగ్రాఫిక్ సిరీస్ పేరు పెట్టారు, ''టెంప్టేషన్ టు ఎగ్జిస్ట్ (1986)'' . <ref name="Temptation to Co-Exist2">{{Cite web|date=2018-10-29|title=Temptation to Co-Exist|url=https://www.heide.com.au/exhibitions/temptation-co-exist-janet-burchill-and-jennifer-mccamley|access-date=2019-10-15|website=Heide Museum of Modern Art|language=en}}</ref> ఎగ్జిబిషన్ బుర్చిల్, మెక్‌క్యామ్లీల కెరీర్‌ను పునరాలోచనలో గుర్తుచేస్తుంది. == వృత్తి == * 1981-1985 ''80 స్లయిడ్‌లు'' <ref name=":6">{{Cite paper|last=Fraser|first=Virginia|date=2012|title=Time Out: a Different Temporality, Monash University Museum of Art}}</ref> * 1982 సాఫ్ట్ జ్యామితి <ref name=":6" /> * 1982 సిల్వర్ బుల్లెట్స్ * 1984 ''బాత్‌గర్ల్స్ '84'' <ref name=":44">{{Cite paper|last=Knezic|first=Sophie|date=2019|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Culture Jamming at Heide}}</ref> * 1986 ''టెంప్టేషన్ టు ఎగ్జిస్ట్ (టిప్పి)'' <ref name=":44" /> * 1986-1996 SCUM టేపులు <ref>{{Cite paper|last=Morgan|first=Harriet Kate|title=Aesthetic Suicide|url=http://unprojects.org.au/magazine/issues/issue-7-2/aesthetic-suicide/}}</ref> * 1992 ''అంకితం (నియంత్రణ)'' <ref name=":44" /> * 1992-2002 ఫ్రీలాండ్ <ref name=":44" /> * 1994 వరల్డ్స్ పార్ట్ 1: నేచర్ నేచర్ * 1998 ఆరెంజ్ రేస్ అల్లర్లు <ref name=":03">{{Cite paper|title=How to do Things with Words: Janet Burchill and Jennifer McCamley's Word Works}}</ref> * నా ఆత్మతో 2000 గది వదిలివేయబడింది * 2001 ''ప్రీ-ప్యారడైజ్ సారీ నౌ (వాలుగా ఉన్న శరీరాల కోసం కుర్చీలు)'' <ref name=":44" /> * 2001 ''వాల్ యూనిట్ (ప్రపంచం యొక్క మూలం)'' <ref name=":44" /> * 2002 నేచురల్ బోర్న్ కిల్లర్స్ * 2003 ''భయం ఆత్మను తింటుంది'' <ref name=":44" /> * 2004 ఎదుగుదలలన్నీ కలుస్తాయి <ref>{{Cite paper|last=Clemens|first=Justin|date=2004|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: All that Rises must Converge}}</ref> * 2005 ''సేఫ్'' <ref name=":44" /> * 2007 మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ * 2008 ''లోతట్టు సామ్రాజ్యం'' <ref name=":44" /> * 2013 ''లెజియన్'' <ref name=":44" /> * 2015 ఫాలింగ్ వాటర్ * 2016 ''పాయింట్ బ్లాంక్'' <ref name=":44" /> * 2016 బ్రిక్స్, బటర్‌కప్‌లు <ref name=":32">{{Cite web|last=Plagne|first=Francis|title=Janet Burchill and Jennifer McCamley: Temptation to Co-exist|url=https://memoreview.net/blog/janet-burchill-and-jennifer-mccamley-temptation-to-co-exist}}</ref> * 2019 త్రో ఫీల్డ్ == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1955 జననాలు]] lp9yq5ti6cseu4rup8yoiddoh9s9zbp 0 405601 4941359 4837690 2026-08-22T05:25:07Z యర్రా రామారావు 28161 /* మూలాలు */ 4941359 wikitext text/x-wiki భారత రాష్ట్రమైన జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ సభకు ఎన్నికలు సెప్టెంబరు-1951 అక్టోబరులో జరిగాయి. షేక్ అబ్దుల్లా జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రధాన మంత్రిగా నియమితులయ్యాడు.{{sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} జమ్మూ ప్రజా పరిషత్ ఆందోళన వంటి వివిధ సమూహాలతో ఘర్షణల తరువాత 1953 ఆగస్టులో అబ్దుల్లాను తొలగించి జైలులో ఉంచారు. తదుపరి ప్రధానమంత్రిగా బక్షి గులాం మొహమ్మద్ నియమితులయ్యాడు. == నేపథ్యం == జమ్మూ కాశ్మీర్ రాచరిక రాష్ట్రం నుండి 1947 అక్టోబరు 26న భారత యూనియన్‌లోకి ప్రవేశించింది. కొంతకాలం తర్వాత జమ్మూ కాశ్మీర్ మహారాజు ఇండో-పాకిస్తానీ సమయంలో కాశ్మీర్ లోయలో వ్యవహారాలను నడిపిన షేక్ అబ్దుల్లాను అత్యవసర పరిపాలనా అధిపతిగా నియమించారు. 1948 జనవరి 1న సాధించబడిన కాల్పుల విరమణ తరువాత షేక్ అబ్దుల్లా 1948 మార్చి 5న రాష్ట్ర ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యాడు. అతను ఎనిమిది మంది సభ్యుల మంత్రివర్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు, ఇతర సభ్యులు:{{sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=188}} బక్షి గులాం మొహమ్మద్ - ఉప ప్రధాన మంత్రి మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ - రెవెన్యూ సర్దార్ బుద్ సింగ్ - ఆరోగ్యం, పునరావాసం గులాం మహమ్మద్ సాదిక్ - అభివృద్ధి శ్యామ్ లాల్ సరాఫ్ – పౌర సరఫరాలు, స్థానిక స్వపరిపాలన గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా - ఫైనాన్స్ పీర్ మొహమ్మద్ ఖాన్ - విద్య జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, షేక్ అబ్దుల్లా పార్టీ, 1950 అక్టోబరు 27న జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి రాజ్యాంగ పరిషత్‌ను ఏర్పాటు చేయాలనే నిర్ణయాన్ని ప్రకటించింది.{{sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=169}} భద్రతా మండలి తీర్మానాలకు విరుద్ధంగా "భారతదేశంలో అధికారిక ప్రవేశాన్ని ఆమోదించడానికి" భారతదేశం రాజ్యాంగ సభను సమావేశపరుస్తోందని పేర్కొంటూ పాకిస్తాన్ వెంటనే ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో ఫిర్యాదు చేసింది{{sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|pp=163,&nbsp;185}}. రాజ్యాంగ సభ నిర్ణయం భద్రతా మండలిలో భారతదేశం యొక్క కట్టుబాట్లను ప్రభావితం చేయదని భారతదేశం అన్ని పార్టీలకు హామీ ఇచ్చింది. భద్రతా మండలి తన 1951 మార్చి 30 తీర్మానంలో అభివృద్ధిని గమనించింది, భద్రతా మండలి గత తీర్మానాలను భారత పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వాలకు గుర్తు చేసింది. రాజ్యాంగ సభ నిర్ణయాలు కట్టుబడి ఉండవని ధ్రువీకరించింది.{{sfn|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003|p=54}}{{sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|pp=168–169}} ఏప్రిల్ 30న, ప్రిన్స్ రీజెంట్ [[కరణ్ సింగ్]] రహస్య బ్యాలెట్ ద్వారా పెద్దల ఫ్రాంచైజీ ఆధారంగా రాజ్యాంగ అసెంబ్లీకి ఎన్నికలను ప్రకటిస్తూ ఒక ప్రకటనను జారీ చేశారు. ఎన్నికలు సెప్టెంబరు-1951 అక్టోబరులో జరిగాయి. రాజ్యాంగ సభ 100 మంది సభ్యుల నామమాత్రపు సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉండాలి, అందులో 25 సీట్లు పాకిస్తాన్ నియంత్రణలో ఉన్న ఆజాద్ కాశ్మీర్‌కు కేటాయించబడ్డాయి (అవి ఎన్నడూ భర్తీ కాలేదు). మిగిలిన 75 సీట్లలో కాశ్మీర్‌కు 43, లడఖ్‌కు 2, జమ్ముకు 30 సీట్లు కేటాయించారు.{{sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=186}}{{sfn|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003|p=55}} == ఎన్నికలు == రాష్ట్ర ఎన్నికల ఫ్రాంచైజీ కమిషనర్ ఎన్నికలను నిర్వహించారు. ఎన్నికల ప్రక్రియ చాలా సక్రమంగా లేదు. కాశ్మీర్‌కు కేటాయించిన మొత్తం 43 స్థానాలు నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అభ్యర్థులకు దక్కాయి, వారు ఎన్నికల తేదీకి వారం ముందు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. జమ్మూలో జమ్మూ ప్రజా పరిషత్‌కు చెందిన 13 మంది అభ్యర్థుల నామినేషన్లు తిరస్కరణకు గురయ్యాయి. ప్రభుత్వ అక్రమ పద్ధతులు, అధికార జోక్యాన్ని ఆరోపిస్తూ ప్రజా పరిషత్ ఎన్నికలను బహిష్కరించింది. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్‌ను క్లీన్ స్వీప్ చేస్తూ చివరి క్షణంలో ఇద్దరు స్వతంత్ర అభ్యర్థులు తప్పుకున్నారు. లడఖ్‌లో, హెడ్ లామా, కుషాక్ బకులా ఒక సహచరుడు నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్‌లో నామమాత్రపు సభ్యులుగా సీట్లు గెలుచుకున్నారు. ఆ విధంగా, నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 1951 అక్టోబరు 31న సమావేశమైన రాజ్యాంగ సభకు మొత్తం 75 స్థానాలను గెలుచుకుంది. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ప్రముఖులు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ను పార్టీ రాష్ట్రంగా పరిపాలించాలనుకుంటున్నారని ఎన్నికల విధానం సూచించిందని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నాడు . వారి నినాదం "ఒకే నాయకుడు, ఒకే పార్టీ, ఒకే కార్యక్రమం". కాశ్మీర్ లోయలోని గులాం మొహియుద్దీన్ కర్రా గ్రూపు రాష్ట్రంలో ప్రతిపక్షంగా పనిచేయడానికి అనుమతించాలని జమ్మూకి చెందిన జర్నలిస్టు సెక్యులర్ యాక్టివిస్ట్ బాల్‌రాజ్ పూరి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూతో వాదించారని చెప్పబడింది . నెహ్రూ సూత్రంతో ఏకీభవించగా, షేక్ అబ్దుల్లాను బలహీనపరిచేందుకు ఏమీ చేయకూడదని పేర్కొన్నాడు.{{sfn|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003|pp=56–57}} జమ్మూ ప్రజా పరిషత్, ప్రజాస్వామిక ప్రతిపక్షాలకు అవకాశాలను నిరాకరించడంతో, వీధుల్లోకి వచ్చింది. "షేక్ అబ్దుల్లా యొక్క డోగ్రా వ్యతిరేక ప్రభుత్వానికి" వ్యతిరేకంగా "ప్రజల చట్టబద్ధమైన ప్రజాస్వామ్య హక్కులను" నిర్ధారించడానికి భారతదేశంతో రాష్ట్రాన్ని పూర్తిగా విలీనం చేయాలని డిమాండ్ చేసింది. ప్రజా పరిషత్‌తో ఏర్పడిన వైరుధ్యం చివరికి షేక్ అబ్దుల్లా పాలనకు ముగింపు పలికింది.<ref>{{citation|last=Puri|first=Balraj|title=Schizophrenia in Jammu?|date=Feb 1974|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=9|number=6/8|pages=185–187|jstor=4363413|author-link=Balraj Puri}}: "The agitation of the Jammu Praja Parishad in 1952-53 against the special status of the state is generally acknowledged to be the cause of Sheikh Abdullah's final breach with New Delhi."</ref><ref>{{harvnb|Tillin, Asymmetry in Indian Federalism|2006|pp=54–55}}: "It was partly in response to their campaign that Sheikh Abdullah began to emphasize the option of Kashmir’s independence, leading to his arrest in 1953 and the installation of a more pliant government which gave its consent to the extension of most of the Indian constitution to Jammu and Kashmir."</ref> == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == === షేక్ అబ్దుల్లా మంత్రిత్వ శాఖ === రాష్ట్ర ప్రధానమంత్రిగా షేక్ అబ్దుల్లా కొనసాగారు. జమ్మూ ప్రావిన్స్‌కు చెందిన ఇద్దరు మాజీ మంత్రివర్గం సభ్యులు సర్దార్ బుద్ సింగ్, పీర్ మహ్మద్ ఖాన్‌లు తొలగించబడ్డారు. గులాం మహ్మద్ సాదిక్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఛైర్మన్‌గా పనిచేయడానికి తన క్యాబినెట్ బాధ్యతల నుండి వైదొలిగారు. మంత్రివర్గంలోని మిగిలిన సభ్యులు: * షేక్ అబ్దుల్లా - ప్రధాన మంత్రి * బక్షి గులాం మొహమ్మద్ - ఉప ప్రధాన మంత్రి * మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ * శ్యామ్ లాల్ సరాఫ్ * గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా తర్వాత డిపి ధర్, ముబారక్ షా, మేజర్ పియారా సింగ్, గులాం మొహియుద్దీన్ హమ్దానీలు డిప్యూటీ మంత్రులుగా నియమితులయ్యారు. === బక్షి గులాం మొహమ్మద్ మంత్రిత్వ శాఖ === జమ్మూలోని జమ్మూ ప్రజా పరిషత్, లడఖ్ అధినేత లామా కుషాక్ బకులాతో తీవ్ర విభేదాలు, అలాగే కేంద్ర ప్రభుత్వంతో కొనసాగుతున్న విభేదాల నేపథ్యంలో, షేక్ అబ్దుల్లాను సదర్-ఎ-రియాసత్ (దేశాధినేత) ప్రధానమంత్రి పదవి నుంచి తొలగించారు. ) [[కరణ్ సింగ్]] 1953 ఆగస్టులో. అబ్దుల్లా కూడా కుట్ర ఆరోపణలపై అరెస్టయ్యాడు. తదుపరి ప్రధానమంత్రిగా ఉప ప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. అతని మంత్రివర్గం వీటిని కలిగి ఉంది: * బక్షి గులాం మొహమ్మద్ - ప్రధాన మంత్రి * గులాం మహమ్మద్ సాదిక్ - విద్య * శ్యామ్ లాల్ సరాఫ్ - అభివృద్ధి * గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా - ఫైనాన్స్ * సయ్యద్ మీర్ ఖాసిం - రెవెన్యూ * * కుషాక్ బకుల ఉప మంత్రిగా నియమితుడయ్యాడు. అతను కొత్త ప్రభుత్వానికి తన మద్దతును ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. * రాజ్యాంగ పరిషత్‌లో మిగిలిన ఆరేళ్ల కాలానికి బక్షి గులాం మహ్మద్ ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగారు. 1956 నవంబరు 17న ఆమోదించబడిన రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించే లక్ష్యంతో అసెంబ్లీ కొనసాగింది, ఇది 1957 జనవరి 26న అమల్లోకి వచ్చింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==గమనికలు== * {{cite book|last=Bose|first=Sumantra|year=2003|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674011731|doi=10.2307/j.ctv1p6hp3k|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}}} * {{cite book|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|year=2012|orig-year=1968 మొదటిసారి ప్రచురితం|title=Jammu and Kashmir|publisher=Springer|doi=10.1007/978-94-011-9231-6|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} * {{cite journal|last=Tillin|first=Louise|year=2006|title=Unite in Diversity? Asymmetry in Indian Federalism|journal=Publius: The Journal of Federalism|volume=37|issue=1|pages=45–67|doi=10.1093/publius/pjl017|ref={{sfnref|Tillin, Asymmetry in Indian Federalism|2006}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] a473lg6ylrm38ujneepn0vertukaeh4 0 417546 4941317 4773102 2026-08-22T02:05:04Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941317 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Political Party | party_name = జన్ క్రాంతి పార్టీ | party_logo = [[Image:Jan Kranti Party flag.png|150px]] | foundation = {{start date|df=yes|2010|01|05}} | founder = [[కల్యాణ్ సింగ్|కళ్యాణ్ సింగ్]] | chairman = రాజ్‌వీర్ సింగ్‌ | secretary = బ్రిష్ భాన్ అగర్వాల్ | ideology = [[హిందుత్వ]] | colorcode = కుంకుమపువ్వు | position = మితవాద రాజకీయాలు |dissolution = {{End date|df=yes|2013|01|21}} | split = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | merged =[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] }} '''జన్ క్రాంతి పార్టీ''' అనేది [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో]] [[హిందుత్వ]] ఆధారిత [[రాజకీయ పార్టీ]]. ఉత్తరప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[కల్యాణ్ సింగ్|కళ్యాణ్ సింగ్]] 2010, జనవరి 5న (సింగ్ 76వ జన్మదినానికి సంబంధించి) ఈ పార్టీని స్థాపించాడు. పార్టీ ఎన్నికల చిహ్నంగా అల్మిరాను స్వీకరించింది.<ref>[https://web.archive.org/web/20100118150945/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/uttarpradesh/Kalyan-forms-new-Jan-Kranti-Party/Article1-493965.aspx Hindustan Times]</ref> సింగ్, [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] మధ్య పొత్తు విచ్ఛిన్నమైన రెండు నెలల తర్వాత కొత్త పార్టీని ప్రారంభించడం జరిగింది.<ref>{{Cite web|title=Kalyan Singh launches Jan Kranti Party|url=http://news.rediff.com/report/2010/jan/05/kalyan-singh-launches-jan-kranti-party.htm}}</ref> పార్టీ స్థాపన తర్వాత, సింగ్ జాతీయ అధ్యక్షుడిగా ఎంపికైన తన కుమారుడు రాజ్‌వీర్ సింగ్‌కు పార్టీ నాయకత్వాన్ని అప్పగించారు.<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/01/06/stories/2010010660081400.htm|title=Kalyan's son to lead new party|date=6 January 2010|work=[[The Hindu]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108124445/http://www.hindu.com/2010/01/06/stories/2010010660081400.htm|archive-date=8 January 2010|location=Chennai, India}}</ref> == ఏర్పాటు == తన అప్పటి పార్టీ, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నిర్లక్ష్యం, అవమానాన్ని పేర్కొంటూ, మాజీ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అయిన [[కల్యాణ్ సింగ్|కళ్యాణ్ సింగ్]] 2009, జనవరి 20న పార్టీ జాతీయ ఉపాధ్యక్ష పదవికి తన సభ్యత్వానికి, పదవికి రాజీనామా చేశాడు.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/PoliticsNation/Kalyan_Singh_resigns_from_BJP/articleshow/4006807.cms|title=Politics/Nation|date=20 January 2009|work=The Times of India}}</ref> మరుసటి రోజు, [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] నాయకులు [[ములాయం సింగ్ యాదవ్]], [[అమర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త)|అమర్ సింగ్‌లను]] కలిసిన తర్వాత, కళ్యాణ్ సింగ్ [[2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] సమాజ్ వాదీ పార్టీ తరపున ప్రచారం చేస్తానని ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200901211431.htm|title=Kalyan to campaign for SP|date=21 January 2009|work=The Hindu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103185730/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200901211431.htm|archive-date=3 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> ఇంతలో, అతని కుమారుడు రాజ్‌వీర్ సింగ్, అతని చికిత్స బిజెపితో వైరాగ్యానికి ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి, సమాజ్ వాదీ పార్టీలో చేరాడు.<ref>{{Cite web|title=The Week|url=http://week.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=5050928&programId=1073754912&pageTypeId=1073754893&contentType=EDITORIAL}}</ref> నవంబరు 14న, [[ఫిరోజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజాబాద్ ఉపఎన్నికలో]] ఎస్పీ పేలవమైన పనితీరును ముస్లింల మద్దతు కోల్పోయిందని, దానికి కళ్యాణ్ సింగ్ ప్రమేయమే కారణమని యాదవ్ అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article49369.ece|title=Kalyan Singh calls Mulayam an 'opportunist'|last=Khan|first=Atiq|date=16 November 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> యాదవ్ చేత కొట్టివేయబడిన కళ్యాణ్ సింగ్ బిజెపి, [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] పట్ల తన విధేయతను పునరుద్ఘాటించాడు. తాను తిరిగి బీజేపీలో చేరేందుకు సుముఖంగా ఉన్నానని, తన కుమారుడు ఎస్పీకి రాజీనామా చేశారన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-15/india/28082140_1_kalyan-singh-sp-supremo-bjp-leader|title=Kalyan Singh's son Rajbir quits Samajwadi Party|work=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214221823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-15/india/28082140_1_kalyan-singh-sp-supremo-bjp-leader|archive-date=2013-12-14}}</ref> 2010 జనవరిలో, కళ్యాణ్ సింగ్ కొత్త [[హిందుత్వ]] ఆధారిత రాజకీయ పార్టీ, జన్ క్రాంతి పార్టీని ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు, అయితే అతని కుమారుడు నాయకుడిగా ఉన్నప్పుడు పోషకుడి పాత్రను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Kalyan's son to lead new party">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/01/06/stories/2010010657111000.htm|title=Kalyan's son to lead new party|date=6 January 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=30 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114080418/http://www.hindu.com/2010/01/06/stories/2010010657111000.htm|archive-date=14 January 2012|location=Chennai, India}}</ref> కొత్త పార్టీని స్థాపించిన సమయంలో, [[2012 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012 ఉత్తరప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] మొత్తం 403 నియోజకవర్గాల్లో పోటీ చేయడమే పార్టీ ఉద్దేశమని కళ్యాణ్ సింగ్ ప్రకటించాడు.<ref name="hindu" /> == బీజేపీలో విలీనం == 2013 జనవరి 21న, కళ్యాణ్ సింగ్ తన రెండు పార్టీల విలీనాన్ని ప్రకటించారు - రాష్ట్రీయ క్రాంతి పార్టీ, అతను 2009లో [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజెపి]] నుండి సస్పెండ్ చేయబడిన తర్వాత స్థాపించాడు.<ref>{{Cite web|title=Third time lucky? Kalyan Singh-BJP reunion on the cards|url=http://indiatoday.intoday.in/story/third-time-lucky-kalyan-singh-bjp-reunion-on-the-cards/1/223944.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 January 2013|title=Kalyan Singh merged his Jan Kranti Party with BJP, restrained himself from Joining|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/kalyan-singh-merged-his-jan-kranti-party-with-bjp-restrained-himself-from-joining-1358856516-1#sthash.C3bwbb3S.dpuf|access-date=10 జూలై 2024|archive-date=10 జూలై 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710055125/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/kalyan-singh-merged-his-jan-kranti-party-with-bjp-restrained-himself-from-joining-1358856516-1#sthash.C3bwbb3S.dpuf|url-status=dead}}</ref> అయితే, పార్టీ సీనియర్ నేతల సలహా మేరకు ఆయన అధికారికంగా బీజేపీలో చేరకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు. దీనికి కారణం కళ్యాణ్ సింగ్ 2009 పార్లమెంటరీ ఎన్నికలలో గెలుపొందిన [[ఎటా|ఎటాహ్ నుండి]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న [[లోక్‌సభ|లోక్‌సభలో]] తన స్థానానికి రాజీనామా చేయాల్సిన అవసరం లేదని బిజెపి నాయకత్వం భావించింది.<ref>{{Cite web|date=21 January 2013|title=Kalyan Singh's party merges with BJP|url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/kalyan-singhs-party-merges-with-bjp_824152.html}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీలు}} {{భారతదేశ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:2010 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్]] [[వర్గం:అంతరించిన భారత రాజకీయ పార్టీలు]] i7wxapyiw31gauhb6zyikvyi6xrwn0j 2 419075 4941068 4941063 2026-08-21T12:09:58Z యర్రా రామారావు 28161 4941068 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600 // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues:', shortCites.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;'; header.innerHTML = '<span>Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + result.issues.length + ' sfn/harv సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'; var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} result.issues.forEach(function (issue, idx) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + (issue.suggestion ? 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>' : 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'); box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; if (issue.suggestion) { var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); } var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ 4pq2szb18khwcgq1haxm9hnbrq4z9yb 4941353 4941068 2026-08-22T04:59:36Z యర్రా రామారావు 28161 4941353 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600 // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues:', shortCites.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;'; header.innerHTML = '<span>Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + result.issues.length + ' sfn/harv సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'; var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} result.issues.forEach(function (issue, idx) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + (issue.suggestion ? 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>' : 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'); box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; if (issue.suggestion) { var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); } var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ 8sjcrfjvmws43ic7gpws6qrt886w31p 4941389 4941353 2026-08-22T06:24:27Z యర్రా రామారావు 28161 4941389 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600 // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues:', shortCites.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var block = '\n' + additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n') + '\n'; var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + block + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) { return wikitext.slice(0, catIdx) + block + '\n' + wikitext.slice(catIdx); } return wikitext + block; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;'; header.innerHTML = '<span>Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + result.issues.length + ' sfn/harv సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'; var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ result.issues.forEach(function (issue, idx) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + (issue.suggestion ? 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>' : 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'); box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; if (issue.suggestion) { var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); } else { var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు.'; importBtn.disabled = false; return; } importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, issue.expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ en:' + enTitle + ' లో సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — దిగువ పరిశీలించి జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ en:' + enTitle + ' లో కూడా సరిపోయే సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); } var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); newText = insertAdditions(newText, additions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ ohyvu2fegz5v7x5m978w0mjk518812e 4941527 4941389 2026-08-22T07:36:06Z యర్రా రామారావు 28161 4941527 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600 // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues:', shortCites.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var block = '\n' + additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n') + '\n'; var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + block + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) { return wikitext.slice(0, catIdx) + block + '\n' + wikitext.slice(catIdx); } return wikitext + block; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;'; header.innerHTML = '<span>Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + result.issues.length + ' sfn/harv సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'; var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ result.issues.forEach(function (issue, idx) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + (issue.suggestion ? 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>' : 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'); box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; if (issue.suggestion) { var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); } else { var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు.'; importBtn.disabled = false; return; } importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, issue.expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ en:' + enTitle + ' లో సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — దిగువ పరిశీలించి జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ en:' + enTitle + ' లో కూడా సరిపోయే సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); } var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); newText = insertAdditions(newText, additions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ naspjdp1efy5upp9bfu1g6zzbge55vl 0 419670 4941200 4883663 2026-08-21T17:33:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941200 wikitext text/x-wiki {{MedalTop}} {{MedalSport|పురుషుల ఫీల్డ్ హాకీ}} {{MedalCompetition | ఒలింపిక్ క్రీడలు }} [[File:Olympic rings.svg|center|80px]] {{MedalGold|1980 మాస్కో|జట్టు}} {{MedalCompetition | [[Asian Games]] }} {{MedalSilver | 1982 ఢిల్లీ| జట్టు }} {{MedalCompetition|ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ}} {{MedalBronze|1982 ఆమ్‌స్టెల్వీన్|}} {{MedalBottom}} '''గుర్మెయిల్ సింగ్''' (జననం 1959, డిసెంబరు 10) [[భారతదేశం|భారతీయ]] [[మైదాన హాకీ|ఫీల్డ్ హాకీ]] మాజీ ఆటగాడు. [[మాస్కో|మాస్కోలో]] 1980 సమ్మర్ ఒలింపిక్స్‌లో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్న భారత హాకీ జట్టులో ఇతను సభ్యుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/hockey/1980-olympics-india-sinks-spain-for-gold/article3649630.ece|title=1980 Olympics: India sinks Spain for gold|date=17 July 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=17 July 2018|agency=IANS}}</ref> ఇతను ప్రస్తుతం పంజాబ్ పోలీసు అధికారి. ఇతను [[అర్జున అవార్డు]] గ్రహీత. ఇతను మహిళల భారత హాకీ జట్టు మాజీ కెప్టెన్ రాజ్‌బీర్ కౌర్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesportscampus.com/200807016/beijing-2008/india-olympic-history |title=India's Olympic History |access-date=6 ఆగస్టు 2024 |archive-date=28 ఫిబ్రవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228222302/http://www.thesportscampus.com/200807016/beijing-2008/india-olympic-history |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.punjabpoliceindia.org/Sports/Awardees.pdf Arjuna Awardees serving in Punjab Police] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210155102/http://www.punjabpoliceindia.org/Sports/Awardees.pdf|date=10 December 2019}} Retrieved 17 July 2018.</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011118/spectrum/main1.htm|title=Punjab: The spirit of sport|date=18 November 2001|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=17 July 2018|archive-date=4 జూలై 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704205128/http://www.tribuneindia.com/2001/20011118/spectrum/main1.htm|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:పంజాబ్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు]] itebfdafya6xi86yzp7lbnsgje1ekfa 0 420903 4941564 4810551 2026-08-22T11:54:24Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941564 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox road | name = డిఎన్‌డి - కెఎంపి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే | alternate_name = (NH–148NA)<ref>{{cite web |url=https://www.livehindustan.com/ncr/faridabad/story-the-name-of-the-bypass-on-google-map-is-now-dnd-kmp-expressway-8477019.html |title=Faridabad bypass renamed as DND-KMP Expressway on Google Maps |work=Hindustan |date=23 July 2023 }}</ref> | header_type = UC | country = IND | type = | states = [[ఢిల్లీ]], [[హర్యానా]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | cities = [[న్యూ ఢిల్లీ]], [[నోయిడా]], [[ఫరీదాబాద్]], [[బల్లభ్‌గఢ్]], [[సోహ్నా]], [[జెవార్]] | established = 2023 ఫిబ్రవరి 12 (పాక్షికంగా) | route = | maint = [[భారత జాతీయ రహదారుల అధికార సంస్థ]] | photo = | photo_notes = | map = | map_custom = yes | map_notes = | length_km = 59 | direction_a = ఉత్తర | terminus_a = [[డిఎన్‌డి ఫ్లైవే]], మహారాణి బాగ్, [[ఢిల్లీ]] | junctions = జెవార్ విమానాశ్రయానికి శాఖామార్గం | direction_b = దక్షిణ | terminus_b = [[కెఎమ్‌పి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే|కెఎమ్‌పి]], ఖలీల్‌పూర్, [[నూహ్ జిల్లా]], [[హర్యానా]] }} అధికారికంగా ఎన్హెచ్-148ఎన్ఏ అని పిలువబడే '''డిఎన్డి-ఫరీదాబాద్-కెఎంపి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే''', [[జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం (భారతదేశం)|ఢిల్లీ ఎన్సిఆర్‌లో]] 59 కిలోమీటర్ల పొడవు, 6-వరుసల వెడల్పు గల యాక్సెస్-నియంత్రిత ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే.<ref name="hindustantimes">{{Cite web|title=59-km six-lane road to connect DND, Ring Road with Delhi-Mumbai expressway - delhi news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/59-km-six-lane-road-to-connect-dnd-ring-road-with-delhi-mumbai-expressway/story-Axnx3onqgE7pN50ox7R8bN.html|access-date=4 August 2020|website=Hindustan Times}}</ref> ఇది [[ఢిల్లీ]] మహారాణి బాగ్ వద్ద [[డిఎన్‌డి ఫ్లైవే|డిఎన్డి ఫ్లైవే]], రింగ్ రోడ్ జంక్షన్ను [[హర్యానా]] [[నూహ్ జిల్లా]] ఖలీల్పూర్ వద్ద కెఎంపి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేతో కలుపుతుంది. ఎన్హెచ్-148ఎన్ఏ అనేది '''ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే''' ప్రాజెక్టుకు ఒక శాఖ. ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలో, [[ఫరీదాబాద్]] సెక్టార్-65 బైపాస్ నుండి జెవార్ విమానాశ్రయం వరకు అదనంగా 31 కిలోమీటర్ల పొడవైన శాఖామార్గం ఉంది.<ref>{{Cite web|date=8 July 2022|title=Delhi-Mumbai Expressway will be linked to Jewar Airport|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhi-mumbai-e-way-will-be-linked-to-jewar-airport/articleshow/92733251.cms|website=Times of India}}</ref>&nbsp; డిఎన్డి/మహారాణి బాగ్ ఇంటర్ఛేంజ్, కాలిందీ కుంజ్ మెట్రోలు ఢిల్లీ రాష్ట్రంలో ఉన్న 2 ప్రవేశ ద్వారాలు. [[హర్యానా|హర్యానాలో]] ఇది, పూర్తిగా ప్రస్తుతం ఉన్న [[ఫరీదాబాద్|ఫరీదాబాద్ బైపాస్]] రోడ్డు గుండా వెళుతుంది. హెచ్ఎచ్-148ఎన్ఏ హైవే నిర్మాణం కోసం హెచ్ఎస్విపి ఫరీదాబాద్ బైపాస్ను ఎన్హెచ్ఏఐకి బదిలీ చేసింది. నిర్మాణ పనులు 2021 మేలో ప్రారంభమయ్యాయి. కైల్ గాంవ్ (బల్లభగఢ్) వద్ద కెఎంపి ఇంటర్ఛేంజ్ నుండి [[జాతీయ రహదారి 19|ఎన్హెచ్-2]] ఇంటర్ఛేంజి వరకు 20 కిలోమీటర్ల రహదారిని 2023 ఫిబ్రవరి 12న ప్రారంభించారు. ఈ మొత్తం ప్రాజెక్టు 2025 జనవరి నాటికి పూర్తవుతుందని భావిస్తున్నారు. == మార్గం == ఎన్హెచ్-148ఎన్ఏ హైవే సరాయ్ కాలే ఖాన్ & కాలిందీ కుంజ్ (ఢిల్లీ నోయిడా, జెవార్, ఫరీదాబాద్, బల్లభగఢ్) లను ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేకు హర్యానా, నుహ్ జిల్లా లోని ఖలీల్పూర్ వద్ద ఒక ఇంటర్ఛేంజ్ ద్వారా కలుపుతుంది.<ref>{{Cite web|date=25 March 2023|title=Jewar Airport और Delhi-Mumbai एक्‍सप्रेसवे से लिंक रहेगा DND-Faridabad-KMP Expressway, रूट मैप देखिए|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/delhi/development/dnd-faridabad-kmp-expressway-nh-148na-route-map-delhi-to-nuh-near-sohna-link-to-jewar-airport-and-delhimumbai-project/articleshow/98967219.cms|website=Navbharat Times}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 March 2023|title=DND-Faridabad-KMP Expressway to be connected with Delhi-Mumbai Expressway, Jewar Airport, check routes|url=https://www.dnaindia.com/india/photo-gallery-dnd-faridabad-kmp-expressway-to-be-connected-with-delhi-mumbai-expressway-jewar-airport-check-routes-3032501/|website=DNA India}}</ref> === ఢిల్లీ ఎన్సిటి (12 కి. మీ.) === * ఢిల్లీలో మహారాణి బాగ్ వద్ద [[డిఎన్‌డి ఫ్లైవే|డిఎన్డి ఫ్లైవే]], రింగ్ రోడ్ జంక్షన్ నుండి ప్రారంభమవుతుంది * [[యమునా నది|యమునా]] నది పశ్చిమ ఒడ్డున ఉన్న ఖిజ్రాబాద్, బాట్లా హౌస్, ఓక్లా విహార్ గుండా వెళ్తుంది * ఆగ్రా కాలువ వెంట ఓక్లా విహార్ మెట్రో స్టేషన్ నుండి మీఠాపూర్ వరకు * కాలిందీ కుంజ్ మెట్రో స్టేషన్ సమీపంలో 2వ ప్రవేశ రాంప్ (హరి నగర్/మిథాపూర్) [[నోయిడా]] నుండి వచ్చే ట్రాఫిక్ కోసం * ఢిల్లీ నుండి నిష్క్రమించి, ఢిల్లీలోని మీఠాపూర్ ఎక్స్టెన్షన్ సమీపంలో ఉన్న ఎంసిడి టోల్ ప్లాజా గుండా హర్యానాలోకి ప్రవేశిస్తుంది. === హర్యానా (47 కి. మీ. === * కాలిందీ కుంజ్-మిఠాపూర్ రహదారిపై, ఇది సెహాత్పూర్ వంతెన (ఫరీదాబాద్) వద్ద ఆగ్రా కాలువను దాటుతుంది. * సెక్టార్-37, ఫరీదాబాద్ నుండి బల్లభగఢ్ సమీపంలోని కైల్ గాంవ్ వరకు [[ఫరీదాబాద్|ఫరీదాబాద్ బైపాస్]] రోడ్డుపై వెళ్తుంది<ref>{{Cite web|date=8 April 2022|title=दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेस-वे पर हरियाणा के फरीदाबाद से आ रही खुशखबरी, जानें फायदा|url=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-delhi-mumbai-expressway-good-news-coming-from-faridabad-haryana-know-the-benefits-jagran-special-22610146.html|website=Dainik Jagran}}</ref> * సెక్టార్-65 ఫరీదాబాద్ బైపాస్ వద్ద, జెవార్ విమానాశ్రయానికి 31 కిలోమీటర్ల పొడవైన [[శాఖా మార్గం|లింక్]] హైవే * '''కైల్ గావ్''' లోని డిపిఎస్ బల్లభగఢ్ పాఠశాల సమీపంలో ఢిల్లీ-ఆగ్రా ([[జాతీయ రహదారి 2 (పాత సంఖ్య)|ఎన్హెచ్-2]]) తో ఇంటర్చేంజ్ * పరోలి గ్రామంలో (పల్వాల్ జిల్లా) పశ్చిమ డిఎఫ్సి క్రింద గుండ వెళ్తుంది * క్రాసెస్ పల్వాల్-సోహ్నా (ఎన్ హెచ్-919) హాజీపూర్ గ్రామంలో ([[గుర్‌గావ్ జిల్లా|గుర్గావ్ జిల్లా]]) * కిరంజ్ (నూహ్ జిల్లా) లోని టోల్ ప్లాజా. ఇది డిఎన్డి ప్రారంభ స్థానం నుండి 56 కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది * ఖలీల్పూర్ ([[నూహ్ జిల్లా]]) వద్ద కె. ఎం. పి. ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేతో ట్రంపెట్ ఇంటర్ఛేంజ్. == KMP ఇంటర్ఛేంజ్ == ఖలీల్పూర్ వద్ద కెఎంపి ఇంటర్ఛేంజ్ వద్దకు చేరుకున్న తరువాత, మహారాణి బాగ్ ([[ఢిల్లీ]]). [[ఫరీదాబాద్]] బైపాస్ నుండి వచ్చే వాహనాలకు 2 మార్గాలు ఉన్నాయిః # దక్షిణాన దౌసా, [[ముంబై]] వైపు తిరగవచ్చు లేదా ఉత్తరాన [[గుర్‌గావ్|గుర్గావ్]], సోహ్నా వైపు వెళ్ళవచ్చు. # [[:en:KMP_Expressway|కెఎమ్‌పి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే]] గుండా తూర్పు వైపుకు పల్వల్‌కు వెళ్ళవచ్చు, లేదా పశ్చిమానికి తిరిగి మానేసర్ వెళ్ళవచ్చు == నిర్మాణం == 'డిఎన్డి-ఫరీదాబాద్-కెఎంపి' విభాగం నిర్మాణ పనులను [[భారత జాతీయ రహదారుల అధికార సంస్థ|నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా]] (ఎన్హెచ్ఏఐ) దినేశ్చంద్ర ఆర్. అగ్రవాల్ ఇన్ఫ్రాకాన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (డిఆర్ఎ ఇన్ఫ్రాకన్) కు 2020 ఆగస్టులో ప్రదానం చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Work awarded for new Delhi-Mumbai e-way link|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/work-awarded-for-new-delhi-mumbai-e-way-link/articleshow/77322137.cms|website=Times of India}}</ref> ఈ ప్రాజెక్టు వలన ఆశ్రమం - బల్లభగఢ్ మార్గం (బదర్పూర్ ద్వారా) లో రద్దీని తగ్గుతుంది. [[హర్యానా]] [[ఫరీదాబాద్|ఫరీదాబాద్ బైపాస్]] రహదారికి ఇరువైపులా అనేక ఫ్లైఓవర్లు, 3-వరుసల సర్వీస్ రోడ్డూ ఉంటాయి. [[ఢిల్లీ]] రాష్ట్రంలో ఉన్న 9 కిలోమీటర్ల ప్యాకేజీ-1 మార్గంలో 7 కిలోమీటర్ల దూరం ఢిల్లీ మెట్రో రైలు మార్గంలో 4 ప్రదేశాలలో (ఓక్లా విహార్, కాలిందీ కుంజ్ మెట్రో స్టేషన్ సమీపంలో) రెండు-అంతస్థుల క్రాసింగులతో నిర్మిస్తారు. ఎలివేటెడ్ మెట్రో రైలు మార్గానికి పైగుండా దాటే భారతదేశపు మొదటి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే అవుతుంది. ఎన్‌హెచ్-148ఎన్ఏ ఢిల్లీ నుండి ఎంసిడి టోల్ ప్లాజా (మిఠాపూర్ సమీపంలో) వద్ద నిష్క్రమిస్తుంది. ఇది డిఎన్డి ప్రారంభ స్థానం నుండి 12.50 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. === జెవార్ విమానాశ్రయం లింక్ === ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేపై జెవార్ నోయిడా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుండి [[ఫరీదాబాద్|ఫరీదాబాద్ బైపాస్]] రోడ్ వరకు అదనంగా 31 కిలోమీటర్ల పొడవైన [[శాఖా మార్గం|శాఖామార్గాన్ని]] కూడా నిర్మించనున్నట్లు 2021 ఆగస్టులో ఎన్‌హెచ్ఏఐ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|date=16 September 2021|title=Jewar International Airport will be linked to Delhi-Mumbai Expressway|url=https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/jewar-airport-will-connect-with-delhi-mumbai-expressway-at-a-cost-of-rs-2100-crore-says-nitin-gadkari-nodark-3745508.html|website=News18|access-date=8 డిసెంబర్ 2025|archive-date=1 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201144316/https://hindi.news18.com/amp/news/delhi-ncr/jewar-airport-will-connect-with-delhi-mumbai-expressway-at-a-cost-of-rs-2100-crore-says-nitin-gadkari-nodark-3745508.html|url-status=dead}}</ref> ఈ స్పర్ ప్యాకేజీకి టెండరును 2022 జూలై 29 న ఆప్కో ఇన్ఫ్రాటెక్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్‌ గెలుచుకుంది. {| class="wikitable" width="70%" !స్పర్ ప్యాకేజీ !పొడవు [[కిలోమీటరు|కి. మీ.]] !కోట్లలో విలువ !రాష్ట్రం |- |[[ఫరీదాబాద్]] బైపాస్ (సెక్టర్ 65) నుండి మొహ్నా వద్ద ఇపిఇ తో ఇంటర్చేంజ్ గుండా జెవార్ కు ఉత్తరాన ఉన్న '''దయానత్ పూర్''' గ్రామం వద్ద [[యమునా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే]] వరకు | style="text-align:center;" |31 | style="text-align:center;" |[[భారతీయ రూపాయి చిహ్నం|₹]],660 |[[హర్యానా]], యుపి |} == నిర్మాణ పురోగతి == * '''2019 మార్చి:''' ఎన్హెచ్-148ఎన్ఏకు కేంద్ర మంత్రి [[నితిన్ గడ్కరి|నితిన్ గడ్కరీ]] 2019 మార్చి 1న ఢిల్లీలోని మిథాపూర్లో శంకుస్థాపన చేశారు.<ref>{{Cite web|title=Nitin Gadkari to lay foundation stone for Rs 3,580 crore project to decongest Delhi|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nitin-gadkari-to-lay-foundation-stone-for-rs-3580-crore-project-to-decongest-delhi/articleshow/68202825.cms|website=Economic Times}}</ref> * 2019 డిసెంబరు: భారతమాల పరియోజన కింద 3 ప్యాకేజీలలో నిర్మాణానికి ఎన్హెచ్ఏఐ బిడ్లను ఆహ్వానించింది.<ref>{{Cite web|date=22 December 2019|title=NHAI invites bids for highways under Bharatmala Pariyojana|url=https://www.constructionweekonline.in/projects-tenders/11755-nhai-invites-bids-for-highways-under-bharatmala-pariyojana|website=Construction Week Online}}</ref> * '''2020 జూలై:''' డిఆర్ఎ ఇన్ఫ్రాకాన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ప్యాకేజీ-1 & ప్యాకేజీ-2) గెలుచుకుంది. <ref name="NHAI contract list">{{Cite web|date=28 May 2021|title=Contract award status of Delhi–Mumbai Expressway as of May 2021|url=https://nhai.gov.in/nhai/sites/default/files/mix_file/Delhi%20-%20Mumbai%20Award%20Status%20May%2721%20v1.pdf|website=NHAI}}</ref> * '''2020 ఆగస్టు:''' డిఎఆర్ఎ ఇన్ఫ్రాకాన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ప్యాకేజీ-3) గెలుచుకుంది. * '''2020 అక్టోబరు:''' హర్యానాలోని [[ఫరీదాబాద్ జిల్లా]] మట్టి పరీక్ష పనులు ప్రారంభమయ్యాయి<ref>{{Cite web|title=Soil testing for Delhi-Mumbai Expressway link begins in Faridabad|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/faridabad/soil-testing-for-delhi-mumbai-expressway-link-begins-in-faridabad/articleshow/78863632.cms|website=Times of India}}</ref> * '''2021 ఫిబ్రవరి:''' నిర్మాణ పనులు ఈ సంవత్సరం ప్రారంభమవుతాయని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=10 February 2021|title=NHAI to start work on crucial decongestion projects in Delhi this year|url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/nhai-to-start-work-on-crucial-decongestion-projects-in-delhi-this-year-101612893357385.html|website=Hindustan Times}}</ref> * 2021 మే 14న ప్యాకేజీ-3లో నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. షెడ్యూల్ పూర్తి కావడానికి 24 నెలలు పడుతుంది. * '''2021 ఆగస్టు:''' ప్యాకేజీ-2 ([[ఫరీదాబాద్|ఫరీదాబాద్ బైపాస్]]) లో ఆగస్టు 10న నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. షెడ్యూల్ పూర్తి కావడానికి 24 నెలలు పడుతుంది. * '''2021 అక్టోబరు:''' ఫరీదాబాద్లోని ఆర్ఓడబ్ల్యుపై పడే అక్రమ ఆక్రమణలను హెచ్ఎస్విపి కూల్చివేయడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|date=9 October 2021|title=NHAI to raze 500 structures for Delhi-Mumbai Expressway|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/nhai-to-raze-500-structures-for-delhi-mumbai-expressway-322598|website=The Tribune|access-date=24 ఆగస్టు 2024|archive-date=8 జూలై 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708195928/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/nhai-to-raze-500-structures-for-delhi-mumbai-expressway-322598|url-status=dead}}</ref> * '''2022 జనవరి:''' జనవరి న ప్యాకేజీ-1 ([[ఢిల్లీ]]) లో నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్యాకేజీ-1 గడువు 2024 జూన్ (30 నెలలు). * 2022 మార్చి 21 న మహారాణి బాగ్ కాంక్రీట్ నిర్మాణాల నిర్మాణాన్ని సెగ్మెంట్ లాంచర్ ప్రారంభించింది. 9 కిలోమీటర్ల పొడవులో 7 కిమీ (ప్యాకేజీ-1) వంతెనపై ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|date=22 March 2022|title=दिल्ली-मुम्बई एक्सप्रेसवे के पहले चरण का निर्माण शुरू, नोएडा से बनकर जा रहा प्री-कास्ट मैटेरियल|url=https://tricitytoday.com/noida/construction-of-first-phase-of-delhi-mumbai-expressway-begins-pre-cast-material-being-made-from-noida-27596.html|website=TriCity Today|access-date=24 ఆగస్టు 2024|archive-date=9 జూలై 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709094151/https://tricitytoday.com/noida/construction-of-first-phase-of-delhi-mumbai-expressway-begins-pre-cast-material-being-made-from-noida-27596.html|url-status=dead}}</ref> * '''2022 జూలై:''' 2022 జూలైలో [[ఫరీదాబాద్]] బైపాస్ నుండి జెవార్ విమానాశ్రయానికి టెండరును అప్ప్కో ఇన్ఫ్రాటెక్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ దక్కించుకుంది.<ref>{{Cite web|date=31 July 2022|title=Tender opens for Expressway to link Faridabad & Jewar Airport|url=https://m.tribuneindia.com/news/haryana/tender-opens-for-e-way-to-link-faridabad-jewar-airport-417280|website=The Tribune|access-date=24 ఆగస్టు 2024|archive-date=23 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023143842/https://m.tribuneindia.com/news/haryana/tender-opens-for-e-way-to-link-faridabad-jewar-airport-417280|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 July 2022|title=Noida Airport: 2 साल में दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेसवे से जुड़ेगा जेवर एयरपोर्ट, 6 लेन पर खर्च होंगे 16.60 अरब, NHAI ने निकाला टेंडर|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttar-pradesh/noida/noida-airport-to-connect-with-delhi-mumbai-expressway-in-2-years-from-jewar-to-ballabhgarh-6-lane/articleshow/93246032.cms|website=Navbharat Times}}</ref> * '''2023 ఫిబ్రవరి:''' 2023 ఫిబ్రవరిలో ఖలీల్పూర్ (నుహ్ జిల్లా) వద్ద NH-2 లోని కైల్ గావ్ నుండి KMP ఇంటర్చేంజ్ వరకు ప్యాకేజీ-3 లో 20 కిలోమీటర్ల నిర్మాణాన్ని ఎన్హెచ్ఏఐ ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|date=20 February 2023|title=Ballabhgarh: Delhi-MumbaiExpressway link opens this week|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/ballabhgarh-delhi-mumbai-expressway-link-opens-this-week/articleshow/98075180.cms|website=The Times of India}}</ref> * ప్యాకేజీ-2 ([[ఢిల్లీ]] జైట్పూర్ నుండి సెక్టార్-65, [[ఫరీదాబాద్]] బైపాస్ వరకు) 2023 ఆగస్టు 10 నాటి 24 నెలల గడువును మించిపోయింది * '''2024 ఫిబ్రవరి:''' కేంద్ర మంత్రి [[నితిన్ గడ్కరి|నితిన్ గడ్కరీ]] ప్యాకేజీ-1 & 2 ను పరిశీలించి, ఫిబ్రవరి 14న డిఎన్డిలో విలేకరుల సమావేశంలో, 2024 నాటికి ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తవుతుందని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|date=15 Feb 2024|title=Entire stretch from DND Flyway to Delhi-Mumbai Expressway to be opened by year end: Nitin Gadkari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/entire-stretch-from-dnd-flyway-to-delhi-mumbai-expressway-to-be-opened-by-year-end-gadkari/articleshow/107707060.cms|website=The Times of India}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతదేశపు ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు|ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు ఆఫ్ ఇండియా]] * ఢిల్లీ-అమృత్సర్-కట్రా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే * ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే * హర్యానాలోని రహదారుల జాబితా == మూలాలు == {{Reflist|1}} bicj2x4715nh9lles8cn6v0u9j5c2d8 0 425905 4941292 4357243 2026-08-22T01:28:11Z Muralikrishna m 106628 4941292 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|06|21}} | birth_place = వెల్లూరు , తమిళనాడు , భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma mater = ది న్యూ కాలేజ్, చెన్నై | occupation = {{hlist|సినిమా దర్శకుడు|స్క్రీన్ రైటర్}} | years_active = 2010{{endash}}ప్రస్తుతం }} '''నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్''' ( / nɛlsən ðɪl iːpkumɑːr / జననం 21 జూన్ 1984<ref name="హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌">{{cite news |last1=NT News |title=హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=21 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133810/https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్. ఆయన 2010లో ''వెట్టై మన్నన్‌'' సినిమాతో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించగా వివిధ కారణాల వల్ల అది ఆగిపోయింది. నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ ఆ తర్వాత 2018లో కోలమావు కోకిల సినిమాతో దర్శకుడిగా అరంగ్రేటం చేశాడు.<ref name="ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|title=ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే|last1=Eenadu|date=8 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133800/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ 2023లో రజనీకాంత్‌ నటించిన [[జైలర్]] సినిమాకు దర్శకత్వం వహించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹ 600 కోట్లు (US$72 మిలియన్లు) సంపాదించి అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన భారతీయ చలనచిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|title=కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!|last1=Chitrajyothy|date=9 September 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135018/https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref><ref name="అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|title=అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌|last1=Eenadu|date=26 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135957/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> ఆయన 2024లో ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్ పేరుతో తన నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించాడు.<ref name="Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|title=Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company|last1=The Indian Express|date=1 May 2024|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109140309/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> == పని చేసిన సినిమాలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరాలు !సినిమా !గమనిక !మూలాలు |- |2018 |''కోలమావు కోకిల'' |తెలుగులో [[కోకోకోకిల]] | |- |2021 |''డాక్టర్'' |తెలుగులో [[వరుణ్ డాక్టర్]] |<ref name="‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure2">{{cite news|url=https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|title=‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure|last1=News18|date=22 August 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135359/https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> |- |2022 |''[[బీస్ట్]]'' |" జాలీ ఓ జింఖానా " పాటలో | |- |2023 |''[[జైలర్]]'' | | |- |2024 |[[బ్లడీ బెగ్గర్]] |ప్రొడక్షన్ డెబ్యూ (నిర్మాతగా) |<ref name="అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|title=అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా|last1=Chitrajyothy|date=20 October 2024|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109134921/https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> |- |2026 |జైలర్ 2 |అక్టోబరు 15న విడుదల | |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !అవార్డు !విభాగం !ఫలితం |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''కోలమావు కోకిల'' |8వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |బెస్ట్ డెబ్యూ డైరెక్టర్ |{{won}} |- |నార్వే తమిళ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డులు |ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే |{{won}} |- |2023 |''[[జైలర్]]'' |12వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ దర్శకుడు |{{won}} |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు]] 4dgpg4iumyyvs8uc9wbjesa547i2uov 4941294 4941292 2026-08-22T01:29:01Z Muralikrishna m 106628 4941294 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|06|21}} | birth_place = వెల్లూరు , తమిళనాడు , భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma mater = ది న్యూ కాలేజ్, చెన్నై | occupation = {{hlist|సినిమా దర్శకుడు|స్క్రీన్ రైటర్}} | years_active = 2010{{endash}}ప్రస్తుతం }} '''నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్''' ( / nɛlsən ðɪl iːpkumɑːr / జననం 21 జూన్ 1984<ref name="హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌">{{cite news |last1=NT News |title=హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=21 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133810/https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్. ఆయన 2010లో ''వెట్టై మన్నన్‌'' సినిమాతో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించగా వివిధ కారణాల వల్ల అది ఆగిపోయింది. నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ ఆ తర్వాత 2018లో కోలమావు కోకిల సినిమాతో దర్శకుడిగా అరంగ్రేటం చేశాడు.<ref name="ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|title=ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే|last1=Eenadu|date=8 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133800/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ 2023లో రజనీకాంత్‌ నటించిన [[జైలర్]] సినిమాకు దర్శకత్వం వహించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹ 600 కోట్లు (US$72 మిలియన్లు) సంపాదించి అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన భారతీయ చలనచిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|title=కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!|last1=Chitrajyothy|date=9 September 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135018/https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref><ref name="అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|title=అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌|last1=Eenadu|date=26 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135957/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> ఆయన 2024లో ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్ పేరుతో తన నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించాడు.<ref name="Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|title=Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company|last1=The Indian Express|date=1 May 2024|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109140309/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> == పని చేసిన సినిమాలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరాలు !సినిమా !గమనిక !మూలాలు |- |2018 |''కోలమావు కోకిల'' |తెలుగులో [[కోకోకోకిల]] | |- |2021 |''డాక్టర్'' |తెలుగులో [[వరుణ్ డాక్టర్]] |<ref name="‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure2">{{cite news|url=https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|title=‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure|last1=News18|date=22 August 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135359/https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> |- |2022 |''[[బీస్ట్]]'' |" జాలీ ఓ జింఖానా " పాటలో | |- |2023 |''[[జైలర్]]'' | | |- |2024 |[[బ్లడీ బెగ్గర్]] |ప్రొడక్షన్ డెబ్యూ (నిర్మాతగా) |<ref name="అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|title=అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా|last1=Chitrajyothy|date=20 October 2024|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109134921/https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> |- |2026 |జైలర్ 2 |అక్టోబరు 15న విడుదల |<ref>{{Cite web|title='Jailer 2': Rajinikanth back as 'Tiger' Muthuvel Pandian in Nelson's sequel|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jailer-2-rajinikanth-back-as-tiger-muthuvel-pandian-in-nelsons-sequel/article69098714.ece|access-date=2025-01-14|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !అవార్డు !విభాగం !ఫలితం |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''కోలమావు కోకిల'' |8వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |బెస్ట్ డెబ్యూ డైరెక్టర్ |{{won}} |- |నార్వే తమిళ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డులు |ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే |{{won}} |- |2023 |''[[జైలర్]]'' |12వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ దర్శకుడు |{{won}} |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు]] tr7b7tkt21r9ejynx3sbs6ay125y0wy 4941321 4941294 2026-08-22T02:11:56Z Muralikrishna m 106628 4941321 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|06|21}} | birth_place = వెల్లూరు , తమిళనాడు , భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma mater = ది న్యూ కాలేజ్, చెన్నై | occupation = {{hlist|సినిమా దర్శకుడు|స్క్రీన్ రైటర్}} | years_active = 2010{{endash}}ప్రస్తుతం }} '''నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్''' ( / nɛlsən ðɪl iːpkumɑːr / జననం 21 జూన్ 1984<ref name="హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌">{{cite news |last1=NT News |title=హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=21 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133810/https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్. ఆయన 2010లో ''వెట్టై మన్నన్‌'' సినిమాతో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించగా వివిధ కారణాల వల్ల అది ఆగిపోయింది. నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ ఆ తర్వాత 2018లో కోలమావు కోకిల సినిమాతో దర్శకుడిగా అరంగ్రేటం చేశాడు.<ref name="ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|title=ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే|last1=Eenadu|date=8 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133800/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ 2023లో రజనీకాంత్‌ నటించిన [[జైలర్]] సినిమాకు దర్శకత్వం వహించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹ 600 కోట్లు (US$72 మిలియన్లు) సంపాదించి అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన భారతీయ చలనచిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|title=కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!|last1=Chitrajyothy|date=9 September 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135018/https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref><ref name="అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|title=అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌|last1=Eenadu|date=26 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135957/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> ఆయన 2024లో ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్ పేరుతో తన నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించాడు.<ref name="Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|title=Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company|last1=The Indian Express|date=1 May 2024|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109140309/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> == పని చేసిన సినిమాలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరాలు !సినిమా !గమనిక !మూలాలు |- |2018 |''కోలమావు కోకిల'' |తెలుగులో [[కోకోకోకిల]] | |- |2021 |''డాక్టర్'' |తెలుగులో [[వరుణ్ డాక్టర్]] |<ref name="‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure2">{{cite news|url=https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|title=‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure|last1=News18|date=22 August 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135359/https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> |- |2022 |''[[బీస్ట్]]'' |" జాలీ ఓ జింఖానా " పాటలో | |- |2023 |''[[జైలర్]]'' | | |- |2024 |[[బ్లడీ బెగ్గర్]] |ప్రొడక్షన్ డెబ్యూ (నిర్మాతగా) |<ref name="అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|title=అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా|last1=Chitrajyothy|date=20 October 2024|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109134921/https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> |- |2026 |[[జైలర్ 2]] |అక్టోబరు 15న విడుదల |<ref>{{Cite web|title='Jailer 2': Rajinikanth back as 'Tiger' Muthuvel Pandian in Nelson's sequel|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jailer-2-rajinikanth-back-as-tiger-muthuvel-pandian-in-nelsons-sequel/article69098714.ece|access-date=2025-01-14|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !అవార్డు !విభాగం !ఫలితం |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''కోలమావు కోకిల'' |8వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |బెస్ట్ డెబ్యూ డైరెక్టర్ |{{won}} |- |నార్వే తమిళ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డులు |ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే |{{won}} |- |2023 |''[[జైలర్]]'' |12వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ దర్శకుడు |{{won}} |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు]] npd3pyvszxd99qlx0dkxkcptic0vyjz 4941347 4941321 2026-08-22T04:31:20Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4941347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|06|21}} | birth_place = వెల్లూరు , తమిళనాడు , భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma mater = ది న్యూ కాలేజ్, చెన్నై | occupation = {{hlist|సినిమా దర్శకుడు|స్క్రీన్ రైటర్}} | years_active = 2010{{endash}}ప్రస్తుతం }} '''నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్''' ( / nɛlsən ðɪl iːpkumɑːr / జననం 21 జూన్ 1984<ref name="హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌">{{cite news |last1=NT News |title=హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=21 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133810/https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్. ఆయన 2010లో ''వెట్టై మన్నన్‌'' సినిమాతో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించగా వివిధ కారణాల వల్ల అది ఆగిపోయింది. నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ ఆ తర్వాత 2018లో కోలమావు కోకిల సినిమాతో దర్శకుడిగా అరంగ్రేటం చేశాడు.<ref name="ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|title=ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే|last1=Eenadu|date=8 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109133800/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ 2023లో రజనీకాంత్‌ నటించిన [[జైలర్]] సినిమాకు దర్శకత్వం వహించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹ 600 కోట్లు (US$72 మిలియన్లు) సంపాదించి అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన భారతీయ చలనచిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|title=కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!|last1=Chitrajyothy|date=9 September 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135018/https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref><ref name="అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|title=అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌|last1=Eenadu|date=26 August 2023|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135957/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> ఆయన 2024లో ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్ పేరుతో తన నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించాడు.<ref name="Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|title=Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company|last1=The Indian Express|date=1 May 2024|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109140309/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> == పని చేసిన సినిమాలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరాలు !సినిమా !గమనిక !మూలాలు |- |2018 |''కోలమావు కోకిల'' |తెలుగులో [[కోకోకోకిల]] | |- |2021 |''డాక్టర్'' |తెలుగులో [[వరుణ్ డాక్టర్]] |<ref name="‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure2">{{cite news|url=https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|title=‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure|last1=News18|date=22 August 2023|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109135359/https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|archivedate=9 November 2024|language=en}}</ref> |- |2022 |''[[బీస్ట్]]'' |" జాలీ ఓ జింఖానా " పాటలో | |- |2023 |''[[జైలర్]]'' | | |- |2024 |[[బ్లడీ బెగ్గర్]] |ప్రొడక్షన్ డెబ్యూ (నిర్మాతగా) |<ref name="అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|title=అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా|last1=Chitrajyothy|date=20 October 2024|work=|accessdate=9 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109134921/https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|archivedate=9 November 2024|language=te}}</ref> |- |2026 |[[జైలర్ 2]] |అక్టోబరు 15న విడుదల |<ref>{{Cite web|title='Jailer 2': Rajinikanth back as 'Tiger' Muthuvel Pandian in Nelson's sequel|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jailer-2-rajinikanth-back-as-tiger-muthuvel-pandian-in-nelsons-sequel/article69098714.ece|access-date=2025-01-14|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !అవార్డు !విభాగం !ఫలితం |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''కోలమావు కోకిల'' |8వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |బెస్ట్ డెబ్యూ డైరెక్టర్ |{{won}} |- |నార్వే తమిళ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డులు |ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే |{{won}} |- |2023 |''[[జైలర్]]'' |12వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ దర్శకుడు |{{won}} |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] hqd326s12qdkfuta1vzqmn8icvhvaxp 4941348 4941347 2026-08-22T04:32:29Z యర్రా రామారావు 28161 CS1 dates & params సవరణ 4941348 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|06|21}} | birth_place = వెల్లూరు , తమిళనాడు , భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | alma mater = ది న్యూ కాలేజ్, చెన్నై | occupation = {{hlist|సినిమా దర్శకుడు|స్క్రీన్ రైటర్}} | years_active = 2010{{endash}}ప్రస్తుతం }} '''నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్''' ( / nɛlsən ðɪl iːpkumɑːr / జననం 21 జూన్ 1984<ref name="హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌">{{cite news |last1=NT News |title=హ్యాపీ బర్త్‌ డే టు నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్‌.. జైలర్ వర్కింగ్ స్టిల్స్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |access-date=9 November 2024 |work= |date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109133810/https://www.ntnews.com/cinema/nelson-dilipkumar-jailer-working-stills-goes-viral-1134782 |archive-date=9 November 2024 |language=te}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్. ఆయన 2010లో ''వెట్టై మన్నన్‌'' సినిమాతో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించగా వివిధ కారణాల వల్ల అది ఆగిపోయింది. నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ ఆ తర్వాత 2018లో కోలమావు కోకిల సినిమాతో దర్శకుడిగా అరంగ్రేటం చేశాడు.<ref name="ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|title=ఎదురుదెబ్బలు తిన్నా.. తలొగ్గని బీస్ట్‌.. నెల్సన్‌ దిలీప్‌ ప్రయాణమిదే|last1=Eenadu|date=8 August 2023|work=|access-date=9 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109133800/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-facts-about-director-nelson-dilip-kumar/0212/123141881|archive-date=9 November 2024|language=te}}</ref> నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ 2023లో రజనీకాంత్‌ నటించిన [[జైలర్]] సినిమాకు దర్శకత్వం వహించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹ 600 కోట్లు (US$72 మిలియన్లు) సంపాదించి అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన భారతీయ చలనచిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|title=కోలీవుడ్‌లో ఈ మార్క్‌ చేసుకున్న తొలి భారతీయ సినిమా!|last1=Chitrajyothy|date=9 September 2023|access-date=9 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109135018/https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/rajanikanth-jailer-another-record-avm-47323.html|archive-date=9 November 2024|language=te}}</ref><ref name="అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|title=అప్పుడు నేనెంతో బాధపడ్డా: నెల్సన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌|last1=Eenadu|date=26 August 2023|work=|access-date=9 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109135957/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/nelson-dileep-kumar-special-chitchat-with-suhasini-talks-about-beast-and-jailer/0210/123156735|archive-date=9 November 2024|language=te}}</ref> ఆయన 2024లో ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్ పేరుతో తన నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించాడు.<ref name="Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|title=Jailer director Nelson Dilipkumar starts his own production company|last1=The Indian Express|date=1 May 2024|access-date=9 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109140309/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/jailer-director-nelson-dilipkumar-starts-his-own-production-company-9301799/|archive-date=9 November 2024|language=en}}</ref> == పని చేసిన సినిమాలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరాలు !సినిమా !గమనిక !మూలాలు |- |2018 |''కోలమావు కోకిల'' |తెలుగులో [[కోకోకోకిల]] | |- |2021 |''డాక్టర్'' |తెలుగులో [[వరుణ్ డాక్టర్]] |<ref name="‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure2">{{cite news|url=https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|title=‘My Calculations Were Wrong’: Nelson Dilipkumar Opens Up On Beast’s Failure|last1=News18|date=22 August 2023|access-date=9 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109135359/https://www.news18.com/movies/my-calculations-were-wrong-nelson-dilipkumar-opens-up-on-beasts-failure-8545744.html|archive-date=9 November 2024|language=en}}</ref> |- |2022 |''[[బీస్ట్]]'' |" జాలీ ఓ జింఖానా " పాటలో | |- |2023 |''[[జైలర్]]'' | | |- |2024 |[[బ్లడీ బెగ్గర్]] |ప్రొడక్షన్ డెబ్యూ (నిర్మాతగా) |<ref name="అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|title=అత‌న్ని హీరోగా వ‌ద్ద‌న్నా.. ధ‌నుష్ ,విజ‌య్‌ల‌ను పెట్టుకోమ‌ని చెప్పా|last1=Chitrajyothy|date=20 October 2024|work=|access-date=9 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109134921/https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/director-and-producer-nelson-dilip-kumar-about-actor-kavin-srk-57730.html|archive-date=9 November 2024|language=te}}</ref> |- |2026 |[[జైలర్ 2]] |అక్టోబరు 15న విడుదల |<ref>{{Cite web|title='Jailer 2': Rajinikanth back as 'Tiger' Muthuvel Pandian in Nelson's sequel|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jailer-2-rajinikanth-back-as-tiger-muthuvel-pandian-in-nelsons-sequel/article69098714.ece|access-date=2025-01-14|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !అవార్డు !విభాగం !ఫలితం |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''కోలమావు కోకిల'' |8వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |బెస్ట్ డెబ్యూ డైరెక్టర్ |{{won}} |- |నార్వే తమిళ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డులు |ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే |{{won}} |- |2023 |''[[జైలర్]]'' |12వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ దర్శకుడు |{{won}} |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] c62chwn3woh15p5r3kvregflmdqhx6v 0 426374 4941367 4820376 2026-08-22T05:52:17Z Muralikrishna m 106628 /* మహిళా నేపథ్య గాయకులు */ 4941367 wikitext text/x-wiki ఇది భారతదేశానికి చెందిన నేపథ్య గాయకుల పాక్షిక జాబితా. ==మహిళా నేపథ్య గాయకులు== {| class="wikitable sortable" |- ! పేరు ! క్రియాశీలక కాలం ! భాష (లు) |- | [[అంజనా సౌమ్య]] | 2007 - ప్రస్తుతం | తెలుగు, కన్నడ, తమిళం |- | [[అంజలి మరాఠీ|అంజలి మరాఠే]] | 1994–ప్రస్తుతం | మరాఠీ, హిందీ |- | అంతరా మిత్ర | 2010–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, కన్నడ, హిందీ |- | అనిందితా పాల్ | 2000–ప్రస్తుతం | హిందీ, అస్సామీ, బెంగాలీ |- | అనితా షేక్ | 2007–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, ఒరియా, కన్నడ, హిందీ, [[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] |- | అనుపమ | 1992–ప్రస్తుతం |తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ, [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచి]], ఇంగ్లీష్ |- | [[అనుపమ దేశ్‌పాండే]] | 1984–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, తెలుగు, ఇంగ్లీష్, తమిళం, ఒరియా |- | అనురాధ భట్ | 2006–ప్రస్తుతం | కన్నడ, హిందీ, తమిళం, తెలుగు, తుళు |- | [[అనురాధ శ్రీరామ్]] | 1993–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం |- | [[అనుష్క మన్‌చందా]] | 2006–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, తమిళం |- | [[అనూరాధా పౌడ్వాల్]] | 1973–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, ఒరియా, తమిళం, నేపాలీ, కన్నడ |- | [[అన్వేషా]] | 2006–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం, మరాఠీ |- | [[అపర్ణ బాలమురళి]] | 2016–ప్రస్తుతం | మలయాళం |- | [[అభయ హిరణ్మయి]] | 2014 - ప్రస్తుతం | మలయాళం, తెలుగు |- | అభిరామి సురేష్ | 2008–ప్రస్తుతం | మలయాళం |- | అమీర్‌బాయి కర్నాటకి | 1935–1961 | హిందీ, ఉర్దూ, కన్నడ |- | [[అమృత సురేష్]] | 2007–ప్రస్తుతం | మలయాళం |- | [[అరికరేవుల సునందా శాస్త్రి]] | 1960- 1963 | తెలుగు |- | అరుంధతి హోల్మె చౌధురి | 1980–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[అలీషా చినాయ్]] | 1988–ప్రస్తుతం | హిందీ, [[తెలుగు భాష|తెలుగు]], బెంగాలీ, [[అస్సామీ భాష|అస్సామీ]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] |- | అల్కా అజిత్ | 2011–ప్రస్తుతం | [[మలయాళ భాష|మలయాళం]], తమిళం |- | [[అల్కా యాగ్నిక్]] | 1980–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ,హిందీ, [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]], మలయాళం, తమిళం, [[ఒరియా భాష|ఒరియా]], [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]], [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]], అస్సామీ, మరాఠీ, తెలుగు, [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], [[భోజ్‌పురి భాష|భోజ్‌పురి]], [[ఇంగ్లీషు భాష|ఇంగ్లీష్]] |- | [[అసీస్ కౌర్]] | 2015–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ |- | [[ఆండ్రియా జర్మియా]] | 2007–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, ఇంగ్లీష్ |- | ఆకృతి కాకర్ |2006–ప్రస్తుతం | హిందీ, [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |- | ఆరతి అంకాలీకర్ -టీకేకర్ | 1975–ప్రస్తుతం | [[కొంకణి భాష|కొంకణి]], మరాఠీ, హిందీ |- | ఆర్తి ముఖర్జీ | 1955–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, [[హిందీ భాష|హిందీ]] |- | [[ఆశా భోస్లే]] | 1943–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, తెలుగు, హిందీ, ఉర్దూ, మరాఠీ, అస్సామీ, గుజరాతీ, పంజాబీ, తమిళం, ఇంగ్లీష్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]], చెక్, నేపాలీ, మలయ్, మలయాళం, కొంకణి, కన్నడ, ఒరియా |- | ఇందు నాగరాజ్ | 2010–ప్రస్తుతం | కన్నడ, తెలుగు |- | ఇమాన్ చక్రవర్తి | 2016–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ |- | [[ఇళా అరుణ్]] | 1993–ప్రస్తుతం | రాజస్థానీ, హిందీ, తమిళం, తెలుగు |- | [[ఉడుతా సరోజిని]] | 1947-1968 | తెలుగు, తమిళం |- | [[ఉత్తర ఉన్నికృష్ణన్]] | 2012–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు |- | [[ఉమా రామనన్]] | 1976-2014 | తమిళం, హిందీ |- | [[ఉష (గాయని)|ఉష]] | 1999–ప్రస్తుతం | తెలుగు |- | [[ఉషా ఉతుప్]] | 1966–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ, అస్సామీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, గుజరాతీ, పంజాబీ, ఇంగ్లీష్, రష్యన్, జెక్, నేపాలీ, మలయా, మలయాళం, కన్నడ, ఒరియా |- | ఉషా ఖన్నా | 1960–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ, ఒరియా |- | [[ఉషా మంగేష్కర్]] | 1954–ప్రస్తుతం | మరాఠీ, హిందీ, అస్సామీ, గుజరాతీ, బెంగాలీ, నేపాలీ, ఒరియా, ఉర్దూ |- | ఎ.ఆర్.రెహానా | 1998–ప్రస్తుతం | [[తమిళ భాష|తమిళం]] |- | [[ఎల్. ఆర్. ఈశ్వరి]] | 1954–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ |- | [[ఎస్. జానకి]] | 1957–ప్రస్తుతం | కన్నడ, మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, హిందీ, ఒరియా, తుళు, సౌరాష్ట్ర, ఇంగ్లీష్, జపనీస్, బదుగ, జర్మన్, సింహళ, సంస్కృతం, బెంగాలీ |- | [[ఎస్.పి.శైలజ]] | 1977–2002 | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం |- | [[కనన్ దేవి]] | 1931–1956 | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[కనికా కపూర్]] | 2012–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, పంజాబీ |- | కరిష్మా రవిచంద్రన్ | 2014–ప్రస్తుతం | తమిళం |- | కల్పనా పటోవరి | 1993–ప్రస్తుతం | భోజ్‌పురి, అస్సామీ, హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ |- | [[కల్పనా రాఘవేంద్ర]] | 2003–ప్రస్తుతం | తెలుగు, కన్నడ |- | [[కవిత కృష్ణమూర్తి]] | 1971–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ, ఒరియా, నేపాలీ, గుజరాతీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్, అస్సామీ, భోజ్‌పురి |- | కుమారి కంచన్ దినకెరావ్ మాలి | 1970–2004 | హిందీ |- | [[కె. ఎస్. చిత్ర]] | 1979–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, ఒరియా, హిందీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్, రష్యన్, జర్మన్, అరబిక్, తుళు, సింహళ, అస్సామీ, పంజాబీ, నేపాలీ |- | [[కె. బి. సుందరాంబల్]] | 1934-1980 | తమిళం |- | [[కె.జమునారాణి]] | 1946–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, సింహళ |- | క్వీన్ హజారికా | 1996-ప్రస్తుతంs | అస్సామీ, హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ |- | గాయత్రి అశోకన్ | 1998–ప్రస్తుతం | మలయాళం |- | గాయత్రీ అయ్యర్ (గాయత్రీ గంజవాలా) | 1996–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు |- | [[గీతా దత్]] | 1946–1971 | హిందీ, బెంగాలీ |- | [[గీతా మాధురి]] | 2006–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం |- | [[గౌహార్ జాన్]] | 1902-1910 | హిందీ, బెంగాలీ, గుజరాతీ, మరాఠీ, తమిళం, అరబిక్, పర్షియన్, ఫ్రెంచి, ఇంగ్లీష్ |- | [[చారులత మణి]] | 2002–ప్రస్తుతం | తమిళం, కన్నడ |- | [[చిత్రా సింగ్]] | 1965–1990 | హిందుస్తానీ, బెంగాలీ, ఉర్దూ |- | [[చిన్మయి|చిన్మయి శ్రీపాద]] | 2002–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ, మలయాళం, కన్నడ, మరాఠీ, గుజరాతీ, కొంకణి |- |[[చైత్ర అంబడిపూడి]] |2005ప్రస్తుతం |తెలుగు, తమిళం, హిందీ, కన్నడ, మలయాళం |- | ఛాయా గంగూలీ | 1978-1990 | హిందీ |- | [[జగ్జీత్ కౌర్]] | 1953–1981 | హిందీ, ఉర్దూ |- | జయతి చక్రవర్తి | 2002–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ |- | [[జస్పిందర్ నరులా]] | 1994–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ |- | [[జాస్మిన్ శాండ్లాస్]] | 2010–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ |- | [[జిక్కి]] | 1964–2000 | తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ |- | జునె బెనర్జీ | 2008–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | జెన్సీ ఆంథోని | 1966–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ |- | [[జోనితా గాంధీ]] | 2014–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తమిళం, తెలుగు, మరాఠీ |- | [[జ్యోతికా తంగ్రి]] | 2017–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ |- | జ్యోత్నా రాధాకృష్ణన్ | 1998–ప్రస్తుతం | మలయాళం |- | డొమినిక్ సెరెజో | 2000–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం |- | తన్వీ షా | 2004–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ |- | తారాలీ శర్మ | 1995–ప్రస్తుతం | అస్సామీ |- | [[తులసి కుమార్ (గాయని)|తులసి కుమార్]] | 2006–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ |- | [[దీపా మిరియం]] | 2008 - ప్రస్తుతం | తమిళం |- | [[ధ్వని భానుశాలి]] | 2015–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం |- | నందిత | 1998–ప్రస్తుతం | కన్నడ, ఒరియా, తమిళం, హిందీ |- | నజీమ్ అర్షద్ | 2007–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, హిందీ |- | [[నిఖితా గాంధీ]] | 2013–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, తమిళం, తెలుగు, Arabic, కన్నడ, ఇంగ్లీష్ |- | [[నిత్య మేనన్]] | 2010- ప్రస్తుతం | తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం, తమిళం |- | [[నిత్యశ్రీ మహదేవన్]] | 1997–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, హిందీ, సింహళ, పంజాబీ, బెంగాలీ, ఉర్దూ, మరాఠీ |- | [[నిమ్రత్ ఖైరా]] | 2015 - ప్రస్తుతం | పంజాబీ |- | నిహిరా జోషి | 2004–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ |- | [[నీతి మోహన్]] | 2003–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, తెలుగు, ఇంగ్లీష్, తమిళం, కన్నడ |- | నీలాంజన సర్కార్ | 2010-2015 | బెంగాలీ |- | [[నేహా కక్కర్]] | 2006–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, తెలుగు, కన్నడ |- | నేహా రాజ్‌పాల్ | 1995–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, గుజరాతీ, సింధీ, ఛత్తీస్‌గడి, తెలుగు, కన్నడ, బెంగాలీ |- | పాప్ షాలిని (షాలిని సింగ్) | 1995–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ |- | [[పాలక్ ముచ్చల్]] | 1997–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, సంస్కృతం, గుజరాతీ, ఒరియా, అస్సామీ, రాజస్థానీ, భోజ్‌పురి, పంజాబీ, మరాఠీ, కన్నడ, తెలుగు, తమిళం, సిందీ, మలయాళం |- | [[భానుమతీ రామకృష్ణ|పి.భానుమతి]] | 1939–2005 | తెలుగు, తమిళం, హిందీ |- | పి.మాధురి | 1965–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తెలుగు, తమిళం |- | [[పి.లీల]] | 1948–2005 | మలయాళం, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, గుజరాతీ, మరాఠీ, సింహళ, సంస్కృతం, హిందీ, ఒరియా, బెంగాలీ |- | [[పి.సుశీల]] | 1951–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ, బెంగాలీ, ఒరియా, మరాఠీ, సింహళ, తుళు, సంస్కృత< |- | ప్రశాంతిని | 2007–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు |- | ప్రియా హిమేష్ | 2007–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ |- | ప్రీతమ్ ప్రియదర్శిని | 2018–ప్రస్తుతం | భోజ్‌పురి, హిందీ, కన్నడ, తెలుగు, మరాఠీ, మలయాళం, సంస్కృతం, ఉర్దూ, ఇంగ్లీష్ |- | [[ఫల్గుణి పాఠక్]] | 1988–ప్రస్తుతం | హిందుస్తానీ, గుజరాతీ, హిందీ, అస్సామీ, బెంగాలీ |- | బనశ్రీ సేన్‌గుప్తా | 1964-2017 | బెంగాలీ, హిందీ, అస్సామీ, భోజ్‌పురి, ఒరియా |- | [[బాంబే జయశ్రీ]] | 1982–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ, కన్నడ |- | [[బి. ఆర్. ఛాయా]] | 1977–ప్రస్తుతం | కన్నడ, తమిళం |- |[[బెంగుళూరు లత|బెంగళూరు లత]] |1962-2000 |కన్నడ, తెలుగు, మలయాళం, తమిళం, తుళు |- | [[బేల షెండే]] | 1999–ప్రస్తుతం | మరాఠీ, హిందీ, తమిళం, ఉర్దూ |- | [[భగవంతి నవని]] | 1950–1980 | సింధీ, హిందీ |- | [[భవతారిణి]] | 1995–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ, కన్నడ |- | భాస్వతి చక్రవర్తి | 2005 – ప్రస్తుతం | హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతం, బెంగాలీ, దాద్రా, చైతీ, కజ్రీ, టుమ్రీ |- | [[భితాలి దాస్]] | 1992–2021 | అస్సామీ |- | మంజరి | 2004–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం |- | [[మధుశ్రీ]] | 2001–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, బెంగాలీ |- | మన్నత్ నూర్ | 2015-ప్రస్తుతం | పంజాబీ |- | [[మమతా శర్మ]] | 2010–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు, బెంగాలీ, కన్నడ, హర్యాన్వీ |- | [[మహతి]] | 2003–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ |- | మహాలక్ష్మి అయ్యర్ | 1997–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, ఇంగ్లీష్, అస్సామీ, ఫ్రెంచి, మరాఠీ |- | [[మాల్గుడి శుభ]] | 1988–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ |- | మాల్వినా | 2003–ప్రస్తుతం | తమిళం |- | [[మాళవిక]] | 2001–ప్రస్తుతం | తెలుగు |- | మిన్‌మిని | 1988–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, హిందీ, కన్నడ |- | ముబారక్ బేగం | 1955–1968 | హిందీ, ఉర్దూ |- | [[మృదులా వారియర్]] | 2007–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ |- | మేఘ | 2007–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం |- | మైత్రేయీ పటార్ | 2015–ప్రస్తుతం | అస్సామీ, హిందీ |- | మోనాలి ఠాకూర్ | 2006–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, తమిళం |- | యోహానీ డిసిల్వా | 2022–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, హిందీ, సింహళ, తమిళం, తెలుగు, మలయాళం |- | [[రాజకుమారి దూబే]] | 1949–1977 | హిందీ, గుజరాతీ, పంజాబీ |- | రక్షిత సురేష్ | 2015–ప్రస్తుతం |తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ, మలయాళం |- | [[రమ్య బెహరా]] | 2009 - ప్రస్తుతం | తెలుగు, కన్నడ, తమిళం, హిందీ, మలయాళం, ఒరియా |- | [[వి.రామకృష్ణ]] | 1960–1980 | తెలుగు |- | [[రాణినారెడ్డి]] | 2008–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం |- | రంజనీ జోస్ | 2005–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ |- | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]] | 1939-1980 | తెలుగు, తమిళం |- | రీనా భరద్వాజ్ | 2003–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ |- | రేఖా భరద్వాజ్ | 1997–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, పంజాబీ |- | రిచా శర్మ | 2000–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[రిమి టామీ]] | 2000–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తెలుగు |- | [[రూపా రేవతి]] | 2008–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం |- | రుమా గుహ ఠాకూర్త | 1944–2019 | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[లతా మంగేష్కర్]] | 1941–2022 | హిందీ, బెంగాలీ, ఉర్దూ, మరాఠీ, అస్సామీ, ఒరియా, కన్నడ, మలయాళం, తెలుగు, తమిళం, గుజరాతీ, పంజాబీ, కొంకణి, ఉర్దూ, సంస్కృతం, రాజస్థానీ, భోజ్‌పురి, ఇంగ్లీష్, నేపాలీ |- | సాధనా సర్‌గమ్ | 1982–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, గుజరాతీ, సంస్కృతం, పంజాబీ, భోజ్‌పురి, అస్సామీ, సింధీ, మార్వాడీ, డోగ్రీ, బోడో, మణిపురి, కాశ్మీరీ, సంతాలీ, ఇంగ్లీష్, ఒరియా, తుళు, కొంకణి, ఘర్వాలీ, మైథిలీ, పంజాబీ, ఉర్దూ, నేపాలీ |- | సాగరికా ముఖర్జీ | 1979–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, హిందీ, అస్సామీ, బెంగాలీ |- | [[సల్మా అఘా]] | 1980–ప్రస్తుతం | ఉర్దూ, హిందీ |- | సమంతా ఎడ్వర్డ్స్ | 1990–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, హిందీ, తమిళం, పంజాబీ |- | [[సంచితా భట్టాచార్య]] | 2006–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[సంధ్యా ముఖర్జీ|సంధ్యా ముఖోపాధ్యాయ్]] | 1948–2022 | బెంగాలీ, హిందీ, ఉర్దూ |- | [[సంజీవని (గాయని)|సంజీవని]] | 1998–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, నేపాలీ, గుజరాతీ, తెలుగు, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్ |- | శాంతా పి.నాయర్ | 1951–1967 | మలయాళం |- | [[సైంధవి]] | 2001–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ |- | సప్న ముఖర్జీ | 1985–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[సుమన్ శ్రీధర్]] | 2011-ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, ఇంగ్లీష్ |- | [[శక్తిశ్రీ గోపాలన్]] | 2008–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, తెలుగు, హిందీ, కన్నడ, ఇంగ్లీష్ |- | [[షల్మాలి ఖోల్గాడే]] | 2012–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, తమిళం, తెలుగు |- | [[షంషాద్ బేగం]] | 1941–1976 | హిందీ, ఉర్దూ, పంజాబీ |- | [[శారద అయ్యంగార్]] | 1965–1986 | హిందీ, తెలుగు, మరాఠీ, గుజరాతీ |- | [[షాషా తిరుపతి]] | 2010–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, మలయాళం, తెలుగు, మరాఠీ, బెంగాలీ, పంజాబీ, ఉర్దూ, ఇంగ్లీష్,అరబిక్, ఆర్మేనియన్, కొంకణి, కన్నడ, అస్సామీ |- | షాజ్నీన్ అరెత్నా | 2007–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[శిల్పా రావు]] | 2003–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తమిళం, మలయాళం |- | [[శారదా సిన్హా]] | 1980–ప్రస్తుతం | హిందీ, భోజ్‌పురి, మైథిలి |- | [[శిబానీ కశ్యప్]] | 2003–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, హిందీ |- | [[శ్రేయ ఘోషాల్]] | 1998–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ, అస్సామీ, బెంగాలీ, భోజ్‌పురి, బోడో, కన్నడ, మలయాళం, మరాఠీ, నేపాలీ, పంజాబీ, సింధీ, తమిళం, తెలుగు, తుళు, గుజరాతీ, రాజస్థానీ, ఫ్రెంచి, ఒరియా, సంస్కృతం, ఇంగ్లీష్, అరబిక్, కొంకణి |- | [[శ్రుతి పాఠక్]] | 2004–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ, బెంగాలీ |- | [[శుభా ముద్గల్]] | 1996–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం |- | [[శ్వేత మోహన్]] | 1995–ప్రస్తుతం | హిందీ, మలయాళం, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ |- | [[శ్వేతా పండిట్]] | 1999–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, కన్నడ |- | [[శ్వేతా శెట్టి]] | 1990–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ |- | [[షిర్లే సెటియా]] | 2013–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[శివాంగి కృష్ణకుమార్]] | 2019–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, తెలుగు |- | [[స్మిత (గాయని)|స్మిత]] |2000- ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, హిందీ |- | [[శ్రావణ భార్గవి]] | 2012–ప్రస్తుతం | తెలుగు |- | [[సితార(గాయిని)|సితార]] | 2007–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ |- | [[సోనా మోహాపాత్ర]] | 2005 – ప్రస్తుతం | హిందీ, ఒరియా, మరాఠీ |- | సోను కక్కర్ | 2002–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, కన్నడ, తమిళం, తెలుగు |- | సోమలత ఆచార్య చౌధురి | 2009–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ |- | సౌమ్య రావు | 1993–ప్రస్తుతం | కన్నడ, తమిళం, తెలుగు, హిందీ |- | శ్రీలేఖ పార్థసారథి | 2002–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, మలయాళం |- | [[సుధా మల్హోత్రా]] | 1954–1982 | హిందీ |- | [[సుజాత మోహన్]] | 1977–ప్రస్తుతం | మలయాళం, హిందీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ |- | [[సులక్షణ పండిట్]] | 1967–1998 | హిందీ |- | సుమన్ కళ్యాణ్‌పూర్ | 1954–1981 | హిందీ, మరాఠీ, అస్సామీ, గుజరాతీ, కన్నడ, భోజ్‌పురి, రాజస్థానీ, బెంగాలీ, ఒరియా, పంజాబీ, ఉర్దూ |- | [[సునీత సారధి|సునీత సారథి]] | 2002–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, తెలుగు, హిందీ, కన్నడ, ఇంగ్లీష్ |- | [[సునీత ఉపద్రష్ట]] | 1995–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ |- | సుర్ముఖి రామన్ | 1997–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం |- | సుష్మా శ్రేష్ఠ | 1971–ప్రస్తుతం | హిందీ, నేపాలీ, మరాఠీ |- | [[సునందా శర్మ]] | 2016–ప్రస్తుతం | హిందుస్తానీ, హిందీ, పంజాబీ |- | [[సునిధి చౌహాన్ (గాయని)|సునిధి చౌహాన్]] | 1996–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, ఉర్దూ, పంజాబీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, ఒరియా |- | సువీ సురేష్ | 2005–ప్రస్తుతం | తమిళం, హిందీ, కన్నడ |- | సుజానే డిమెల్లో | 1994–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ |- | [[స్వర్ణలత (పాత)|స్వర్ణలత]] | 1950–1979 | తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ |- | [[స్వర్ణలత (కొత్త)|స్వర్ణలత]] | 1987–2010 | తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ, ఉర్దూ, పంజాబీ, బడగ, బెంగాలీ, ఒరియా, నేపాలీ, మరాఠీ, సింహళ |- | వైకోమ్ విజయలక్ష్మి | 2013–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ |- | వైశాలి సామంత్ | 2000–ప్రస్తుతం | మరాఠీ, హిందీ |- | [[వందన శ్రీనివాసన్]] | 2012–ప్రస్తుతం | తమిళం |- | [[వాణీ జయరామ్]] | 1971–2023 | తెలుగు. హిందుస్తానీ, తమిళం, మరాఠీ, గుజరాతీ, భోజ్‌పురి, హరియాన్వీ, ఒరియా, బెంగాలీ, మలయాళం, కన్నడ |- | [[వసుంధర దాస్]] | 1994–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, హిందీ, మలయాళం, కన్నడ |- | హర్షదీప్ కౌర్ | 2001–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్ |- | [[హరిణి (గాయని)|హరిణి]] | 1995–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తెలుగు, తమిళం, హిందీ |- | [[హార్డ్ కౌర్]] | 1995–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | హిమానీ కపూర్ | 2005–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ |- | హెచ్.జి. చైత్ర | 2002–ప్రస్తుతం | కన్నడ, తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, బెంగాలీ, కొంకణి, ఇంగ్లీష్ |- | [[హేమ సర్దేశాయ్]] | 1989–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[హేమలత (గాయని)|హేమలత]] | 1968–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, భోజ్‌పురి, పంజాబీ, హర్యాన్వీ, రాజస్థాని, మార్వాడీ, బ్రిజ్, గుజరాతీ, మరాఠీ, సింధీ, ఒరియా, అస్సామీ, తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, కొంకణీ, డోగ్రీ, ముల్తానీ, సరైకీ, ఘర్వాలీ, బుందేల్, నేపాలీ, అరబిక్, పర్షియన్, ఉర్దూ, సంస్కృతం, ప్రాకృతం, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచి, మారిషన్, ఆఫ్రికన్, ఇటాలియన్, జులూ, డచ్, హిందీ |} ==పురుష నేపథ్య గాయకులు== {| class="wikitable sortable" |- ! పేరు ! క్రియాశీలక కాలం ! భాష(లు) |- | 32స్టిచస్ | 2016–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్ |- | ఆల్ఫాన్స్ జోసెఫ్ | 2003–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ |- | ఆష్ కింగ్ | 2009–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, గుజరాతీ, హిందీ, తెలుగు |- | ఆమన్ త్రిఖా | 2012–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఇంగ్లీష్, పంజాబీ, కన్నడ, తమిళం, మలయాళం, తెలుగు, భోజ్‌పురి, రాజస్థానీ, గుజరాతీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, ఒరియా |- | [[అద్నాన్ సమీ]] | 1991-ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, ఒరియా |- | ఆదిత్య నారాయణ్ | 1995–ప్రస్తుతం | నేపాలీ, హిందీ, బెంగాలీ |- | ఆదిత్య జి. నాయర్ | 2022–ప్రస్తుతం | మరాఠీ, హిందీ, మలయాళం |- | అమిత్ కుమార్ | 1965–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, ఒరియా |- | [[అమిత్ త్రివేది]] | 2001–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | 2013–ప్రస్తుతం | తమిళం, హిందీ, తెలుగు |- | అనుజ్ గుర్వారా | 2009–ప్రస్తుతం | తెలుగు, హిందీ |- | అనుపమ్ రాయ్ | 2007–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- |[[అనురాగ్ కులకర్ణి]] |2015–ప్రస్తుతం |తెలుగు, కన్నడ |- | అన్వర్ | 1979–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ |- | అభిజీత్ భట్టాచార్య | 1982–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, మరాఠీ, గుజరాతీ, ఒరియా, భోజ్‌పురి, నేపాలీ |- | [[అభిజీత్ సావంత్]] | 2005–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] | 1992–ప్రస్తుతం | తమిళం, హిందీ, ఇంగ్లీష్, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, ఉర్దూ, పంజాబీ |- | [[అర్జిత్ సింగ్]] | 2011–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, తెలుగు, తమిళం, అస్సామీ, కన్నడ, మరాఠీ, గుజరాతీ,<ref>{{Cite web|title=Arijit Singh Gujarati Songs: Listen Arijit Singh Hit Gujarati Songs on Gaana.com|url=https://gaana.com/artist/arijit-singh/gujarati-songs|access-date=2021-06-06|website=Gaana}}</ref> ఉర్దూ,<ref>{{Cite web|title=Arijit Singh Urdu Songs: Listen Arijit Singh Hit Urdu Songs on Gaana.com|url=https://gaana.com/artist/arijit-singh/urdu-songs|access-date=2021-06-06|website=Gaana}}</ref> పంజాబీ<ref>{{Cite web|date=2020-10-27|title=Best Arijit Singh's heart-touching Punjabi Songs|url=https://www.iwmbuzz.com/music/snippets-music/best-arijit-singhs-heart-touching-punjabi-songs/2020/10/27|access-date=2021-06-06|website=IWMBuzz|language=en-US}}</ref> |- | అమీ మిశ్రా | 2015–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | అమిత్ మిశ్రా | 2011–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, మరాఠీ, ఉర్దూ |- | అంకిత్ తివారి | 2010–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు, ఒరియా |- | ఆర్మాన్ మాలిక్ | 2007–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఇంగ్లీష్, బెంగాలీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మరాఠీ, మలయాళం, గుజరాతీ, పంజాబీ, ఉర్దూ |- | అమాల్ మల్లిక్ | 2014–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు |- | [[ఆయుష్మాన్ ఖురానా]] | 2012–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ |- | [[బాబుల్ సుప్రియో]] | 1994–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | బబ్బు మాన్ | 1998–ప్రస్తుతం | పంజాబీ, హిందీ |- | బాద్‍షా | 2006–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, ఇంగ్లీష్, బెంగాలీ |- | [[బప్పీలహరి]] | 1973 – 2022 | బెంగాలీ, హిందీ, ఒరియా |- | బెన్నీ దయాళ్ | 2002 – ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, మలయాళం, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, గుజరాతీ, మరాఠీ |- | [[భీమ్‌సేన్ జోషి]] | 1941–2011 | హిందీ, కన్నడ, మరాఠీ |- | [[భూపేన్ హజారికా]] | 1942–2011 | అస్సామీ, బెంగాలీ, హిందీ, ఒరియా, ఇంగ్లీష్ |- | [[భూపిందర్ సింగ్]] | 1964–2022 | హిందీ, ఉర్దూ, పంజాబీ, బెంగాలీ, ఒరియా, నేపాలీ |- | బ్లాజె | 2002–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, తమిళం, హిందీ, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం |- | బిజు నారాయణన్ | 1993–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ, తెలుగు |- | బొహెమియా | 2001–ప్రస్తుతం | పంజాబీ, హిందీ |- |చందన్ శెట్టి |2012–ప్రస్తుతం |తెలుగు, కన్నడ |- | చేతన్ సాస్క | 2001–ప్రస్తుతం | కన్నడ, తెలుగు, తమిళం |- | క్లింటన్ సెరెజో | 1999–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు |- | దామోదర్ రావ్ | 2007–ప్రస్తుతం | హిందీ, భోజ్‌పురి |- | దర్శన్ రావక్ | 2014–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, గుజరాతీ, బెంగాలీ |- | దేవన్ ఏకాంబరం | 1999–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ |- |[[దేవి శ్రీ ప్రసాద్]] |1999–ప్రస్తుతం |తెలుగు, తమిళం, హిందీ |- | [[దలేర్ మెహంది]] | 1995–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, తెలుగు, తమిళం |- | ధనంజయ్ భట్టాచార్య | 1940-1992 | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[ధనుష్]] | 2011–ప్రస్తుతం | తమిళం |- | దివాకర్ | 2014–ప్రస్తుతం | తమిళం |- | [[దిల్జీజ్ దోసాంజ్]] | 2004–ప్రస్తుతం | పంజాబీ, హిందీ |- | ద్విజేన్ ముఖోపాధ్యాయ్ | 1944–2018 | బెంగాలీ, హిందీ |- | జి. ఎం. దురానీ | 1935–1977 | హిందీ, పంజాబీ, ఉర్దూ |- | జి.వేణుగోపాల్ | 1986–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం |- | గజేంద్ర వర్మ | 2008–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, హిందీ |- | [[ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు]] | 1942–1974 | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ |- | [[గురుదాస్ మాన్]] | 1983–ప్రస్తుతం | పంజాబీ, హిందీ |- | గుర్షాబాద్ | 2015–ప్రస్తుతం | పంజాబీ |- | గుర్‌సిమ్రాన్ సిద్ధు | | పంజాబీ |- | [[గురు రంధవా]] | 2013–ప్రస్తుతం | పంజాబీ, హిందీ |- |హ్యాప్పీ రాయ్‌కోటి |2014–ప్రస్తుతం | పంజాబీ |- | హరిచరణ్ | 2005–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, తెలుగు |- | [[హరిహరన్]] | 1977–ప్రస్తుతం | హిందీ, మైథిలి, బెంగాలీ, తమిళం, కన్నడ, తెలుగు, మలయాళం, మరాఠీ |- | [[హేమంత ముఖర్జీ]] | 1937–1989 | బెంగాలీ, హిందీ, ఉర్దూ, ఒరియా |- | [[హిమేశ్ రేషమ్మియా]] | 2005–ప్రస్తుతం | గుజరాతీ, తమిళం, హిందీ, ఉర్దూ,పంజాబీ, సింధీ, అరబిక్, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచి |- |హృదయ్ గట్టాని |2014–ప్రస్తుతం |హిందీ, తెలుగు, మరాఠీ, ఇంగ్లీష్ |- | [[జగ్జీత్ సింగ్]] | 1965–2011 | హిందీ, ఉర్దూ, పంజాబీ, నేపాలీ |- | జస్సీ గిఫ్ట్ | 2003–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ, తెలుగు |- | జావేద్ అలీ | 2000–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు, మరాఠీ, ఒరియా, కన్నడ, మలయాళం, తమిళం, ఉర్దూ |- | పి.జయచంద్రన్ | 1964–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ, తెలుగు, హిందీ |- | జయంత హజారికా | 1962-1977 | అస్సామీ, బెంగాలీ |- | [[జీత్ గంగూలీ]] | 2013–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | జోయ్ బారువా |2002–ప్రస్తుతం |అస్సామీ, హిందీ, తమిళం, తెలుగు |- | జుబిన్ నాటియల్ | 2014–ప్రస్తుతం | తెలుగు, బెంగాలీ, ఒరియా, తమిళం, ఇంగ్లీష్, గుజరాతీ, కన్నడ, సంస్కృతం, పంజాబీ |- | [[కెకె]] | 1996-2022 | హిందీ, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్ |- | [[కైలాష్ ఖేర్]] | 2003–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, ఉర్దూ, పంజాబీ, కన్నడ, తమిళం, తెలుగు, రాజస్థానీ |- | [[కమల్ హాసన్]] | 1983–ప్రస్తుతం | తమిళం, హిందీ, మలయాళం, తెలుగు, ఇంగ్లీష్ |- | [[కార్తీక్ (గాయకుడు)|కార్తీక్]] | 1999–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ, బెంగాలీ |- | కేసరి లాల్ యాదవ్ | 2008–ప్రస్తుతం | భోజ్‌పురి, హిందీ |- | [[కిషోర్ కుమార్]] | 1946–1987 | బెంగాలీ, హిందీ, ఉర్దూ, ఒరియా, అస్సామీ |- | కోళికోడ్ అబ్దుల్ ఖాదర్ | 1951–1973 | మలయాళం |- | కృష్ణ బారువా | 2004–ప్రస్తుతం|| హిందీ, ఒరియా |- | కృష్ణ అయ్యర్ | 2009–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం |- | [[కె. జె. ఏసుదాసు]] | 1960–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, హిందీ, తెలుగు, కన్నడ, బెంగాలీ, మరాఠీ, పంజాబీ, గుజరాతీ, తుళు, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచి, జర్మనీ, రష్యన్, అరబిక్, మలయా, సంస్కృతం, లాటిన్ |- | [[కె.ఎల్.సైగల్]] | 1932–1947 | హిందీ, ఉర్దూ, బెంగాలీ |- | [[కునాల్ గంజావాలా]] | 2002–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, కన్నడ, మరాఠీ, తెలుగు, తమిళం |- | [[లక్కీ అలీ]] | 1975–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, కన్నడ, తమిళం, ఉర్దూ |- | [[కుమార్ సానూ]] | 1988–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ, మరాఠీ, అస్సామీ, పంజాబీ, ఒరియా, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, తమిళం, ఉర్దూ, పాళీ, భోజ్‌పురి, గుజరాతీ, ఇంగ్లీష్ |- | ఎం.జి.శ్రీకుమార్ | 1984–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, హిందీ, తెలుగు |- | [[ఎం. ఎం. కీరవాణి]] | 1990–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు |- | మధు బాలకృష్ణన్ | 1999–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ, తెలుగు |- |[[మహతి స్వరసాగర్‌]] |2018–ప్రస్తుతం |తెలుగు |- | [[మహేంద్ర కపూర్]] | 1956–2008 | హిందీ, పంజాబీ, ఒరియా, ఉర్దూ, మరాఠీ, నేపాలీ బెంగాలీ |- | మలేషియా వాసుదేవన్ | 1960–2011 | తమిళం, తెలుగు |- | మానవేంద్ర ముఖోపాధ్యాయ్ | 1953–1992 | బెంగాలీ |- | [[మాణిక్య వినాయగం]] | 2001–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు |- | [[మన్నా డే]] | 1942–2013 | బెంగాలీ, హిందీ, మలయాళం, ఒరియా, ఉర్దూ, మరాఠీ, కన్నడ, నేపాలీ |- | [[నాగూర్ బాబు|మనో]] | 1987–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, బెంగాలీ, హిందీ, కన్నడ |- | మాస్టర్ సలీమ్ | 1990–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, పంజాబీ, తెలుగు, కన్నడ, ఉర్దూ |- | మీత్ బ్రదర్స్ | 2005–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ |- | [[మికా సింగ్]] | 1998–ప్రస్తుతం | పంజాబీ, హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు |- | [[ముహమ్మద్ రఫీ]] | 1944–1980 | హిందీ, బెంగాలీ, ఉర్దూ, పంజాబీ, గుజరాతీ, మరాఠీ, ఒరియా, తెలుగు, సింధీ, అస్సామీ, కన్నడ, తమిళం |- | మహమ్మద్ అజీజ్ | 1985–2018 | హిందీ, ఉర్దూ, బెంగాలీ, పంజాబీ, తెలుగు, కన్నడ, ఒరియా |- | మొహమ్మద్ ఇర్ఫాన్ |2010–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, ఒరియా, తెలుగు, బెంగాలీ, and మరాఠీ |- | మోహన్ రాథోర్ | 2009–ప్రస్తుతం | హిందీ, భోజ్‌పురి |- | [[ముకేష్]] | 1940–1976 | హిందీ, ఉర్దూ, గుజరాతీ, పంజాబీ, బెంగాలీ, ఒరియా, అస్సామీ |- | [[శ్రీరామచంద్ర]] | 2005–ప్రస్తుతం | తెలుగు, హిందీ, బెంగాలీ, తమిళం, మరాఠీ, కన్నడ |- | మోహిత్ చౌహాన్ | 2002–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్, నేపాలీ, తమిళం, పంజాబీ, తెలుగు, మరాఠీ, కన్నడ, గుజరాతీ |- | నదీమ్ అక్తర్ సైఫీ | 1973–2005, 2009 | హిందీ |- | [[నరేష్ అయ్యర్]] | 2005–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ |- | నజీమ్ అర్సద్ | 2007–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, హిందీ |- | నకాష్ అజీజ్ | 2010–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు, కన్నడ, గుజరాతీ, తమిళం |- | నితిన్ దూబే | 2001–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | నితిన్ ముకేష్ | 1970–2004 | హిందీ, ఉర్దూ, బెంగాలీ |- | నవీన్ ప్రభాకర్ | 1995–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[నీరజ్ శ్రీధర్]] | 1994–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ |- |[[నోయెల్ సీన్]] |2006–ప్రస్తుతం |తెలుగు |- |[[జూనియర్ ఎన్.టి.ఆర్]] |2005–ప్రస్తుతం |తెలుగు, కన్నడ |- | [[పి. బి. శ్రీనివాస్]] | 1950–2013 | తెలుగు, కన్నడ, తమిళం, మలయాళం, హిందీ, ఇంగ్లీష్ |- | [[పంకజ్ మాలిక్]] | 1927-1978 | హిందీ, ఉర్దూ, బెంగాలీ |- | [[పంకజ్ ఉధాస్]] | 1980–2024 | హిందీ, ఉర్దూ, సింధీ, నేపాలీ |- | పాపోన్ | 2004–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, అస్సామీ, హిందీ, మరాఠీ, తమిళం |- |పరిచయ్ |2009–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, ఇంగ్లీష్ |- |పార్థివ్ గోహిల్ |1993–ప్రస్తుతం | హిందీ, గుజరాతీ, ఇంగ్లీష్ |- | పవన్ సింగ్ | 1997–ప్రస్తుతం | భోజ్‌పురి, హిందీ |- | పవన్‌దీప్ రాజన్ | 2015–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, పంజాబీ, అస్సామీ<ref>{{Cite web |title=Pawandeep Rajan Songs: Listen Pawandeep Rajan Hit Songs on Gaana.com |url=https://gaana.com/artist/pawandeep-rajan |access-date=2022-04-16 |website=Gaana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=PawanDeep Rajan - Top Songs - Listen on JioSaavn |url=https://www.jiosaavn.com/artist/pawandeep-rajan-songs/Uiz3EFDWF5E_ |access-date=2022-04-16 |website=JioSaavn |language=en-US}}</ref> |- | ప్రదీప్ సోమసుందరన్ | 1993–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, హిందీ, కన్నడ, తెలుగు |- | ప్రేమ్‌జీత్ సింగ్ ధిల్లాన్ | 2018–ప్రస్తుతం | పంజాబీ |- | ప్రీతమ్ | 2001 – ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[పునీత్ రాజ్‍కుమార్]] | 1981–1989; 2002 – 2021 | కన్నడ, తుళు |- |[[రాహుల్ సిప్లిగంజ్]] |2009–ప్రస్తుతం |తెలుగు, హిందీ, కన్నడ |- | [[రాహుల్ వైద్య]] | 2005–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, నేపాలీ, తెలుగు, తమిళం |- | [[రాజేష్ కృష్ణన్]] | 1991–ప్రస్తుతం | కన్నడ, తెలుగు, తమిళం, హిందీ |- | [[రాజ్‌కుమార్]] | 1965–2006 | కన్నడ |- |[[రామ్ మిరియాల]] |2019–ప్రస్తుతం |తెలుగు |- | [[ఎల్.వి. రేవంత్]] | 2008–ప్రస్తుతం | తెలుగు |- | [[రెమో ఫెర్నాండెజ్]] | 1975–ప్రస్తుతం | కొంకణి, హిందీ, ఇంగ్లీష్, కన్నడ, తెలుగు |- | రూప్ కుమార్ రాథోడ్ | 1992–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, బెంగాలీ |- | రూపమ్‌ ఇస్లామ్‌ | 2007–ప్రస్తుతం | బెంగాలీ, హిందీ |- | [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]] | 1965-1994 | బెంగాలీ, హిందీ, అస్సామీ |- | [[సచిన్ దేవ్ బర్మన్]] | 1932–1975 | బెంగాలీ, అస్సామీ, హిందీ |- | [[శింబు]] | 2002–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు |- | [[ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] | 1966–2020 | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, ఒరియా, పంజాబీ, తుళు, గోండి |- | [[ఎస్. పి. చరణ్]] | 1998–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ |- | [[సాందీప్]] | 2000–ప్రస్తుతం | తెలుగు, హిందీ, కన్నడ, తమిళం |- | సచిన్ వారియర్ | 2010–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తెలుగు, తమిళం |- | [[సందీప్ ఖురానా]] | 2000–ప్రస్తుతం | ఇంగ్లీష్, హిందీ |- | షబాబ్ సబ్రీ | 1997–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ |- |[[షాన్ (గాయకుడు)|షాన్]] | 1989–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఇంగ్లీష్, అస్సామీ, బెంగాలీ, తెలుగు, ఉర్దూ, గుజరాతీ, కన్నడ, ఒరియా, తమిళం, మరాఠీ, మలయాళం, నేపాలీ,కొంకణి, పంజాబీ, భోజ్‌పురి |- | షబ్బీర్ కుమార్ | 1980–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఉర్దూ, మరాఠీ, బెంగాలీ, ఒరియా, గుజరాతీ, భోజ్‌పురి, పంజాబీ, అస్సామీ, రాజస్థానీ |- | శైలేంద్ర సింగ్ | 1975–1997 | హిందీ, ఉర్దూ |- | [[శంకర్ మహదేవన్]] | 1998–ప్రస్తుతం | హిందీ, సంస్కృతం, తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, బెంగాలీ, మరాఠీ |- | శ్యామల్ మిత్ర | 1949–1987 | బెంగాలీ, హిందీ, అస్సామీ, ఒరియా |- | [[సిద్ శ్రీరామ్]] | 2012–ప్రస్తుతం | తెలుగు, తమిళం, హిందీ |- |[[సిద్ధూ మూసేవాలా]] |2016 – 2022 |పంజాబీ |- |[[ఎస్. తమన్]] |2008–ప్రస్తుతం |తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, హిందీ, మలయాళం |- | [[సోను నిగమ్]] | 1993–ప్రస్తుతం | హిందీ, ఇంగ్లీష్, బెంగాలీ, మైథిలి, కన్నడ, నేపాలీ, పంజాబీ, తెలుగు, ఉర్దూ, ఒరియా, తమిళం, మరాఠీ, మలయాళం, గుజరాతీ, భోజ్‌పురి |- | సుదేష్ భోస్లే | 1988–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, నేపాలీ, ఒరియా |- | సూరజ్ జగన్ | 2007–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, బెంగాలీ |- | సోహం చక్రవర్తి | 2002–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ |- | శ్రీరాం పార్థసారథి | 2001–ప్రస్తుతం | తమిళం, తెలుగు |- |సుఖ్‌జీందర్ విర్క్ |1998 – ప్రస్తుతం |పంజాబీ |- | [[సుఖ్వీందర్ సింగ్]] | 1991–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, మరాఠీ, పంజాబీ |- | సుందర్ నారాయణరావు | 2013–ప్రస్తుతం | హిందీ, తెలుగు, తమిళం |- | [[సురేష్ వాడ్కర్]] | 1978–ప్రస్తుతం | హిందీ, మరాఠీ, ఒరియా, బెంగాలీ, ఉర్దూ, మరాఠీ, నేపాలీ |- |స్వీకార్ అగస్తి |2014–ప్రస్తుతం |తెలుగు |- | [[తనిష్క్ బాగ్చి]] | 2008–ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ |- | తలత్ మహమూద్ | 1945–1997 | హిందీ, ఉర్దూ, బెంగాలీ |- | తోచి రైనా | 2008–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | టోనీ కక్కర్ | 2012–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | థామస్ ఆండ్రూస్ | 2012–ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు, బెంగాలీ, తుళు, మలయాళం |- | [[టి. యం. సౌందరరాజన్]] | 1946–2013 | తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ |- | [[ఉదిత్ నారాయణ్]] | 1980–ప్రస్తుతం | నేపాలీ, హిందీ, బెంగాలీ, తెలుగు, తమిళం, మైథిలి, భోజ్‌పురి, పంజాబీ, గుజరాతీ, ఒరియా,<ref>{{Cite web |title=Udit Narayan Odia Songs: Download and Listen Best New Udit Narayan Odia Songs MP3 On Gaana |url=https://gaana.com/artist/udit-narayan/odia-songs |access-date=2024-11-03 |website=Gaana.com |language=en}}</ref> ఉర్దూ, తుళు, కన్నడ, మలయాళం<ref>{{Cite web |title=Udit Narayan - Chunri Lyrics {{!}} Lyrics.com |url=https://www.lyrics.com/lyric/14591709/Udit+Narayan/Chunri |access-date=2024-11-03 |website=www.lyrics.com}}</ref> |- | ఉన్ని మేనన్ | 1981–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ |- | [[ఉన్ని కృష్ణన్]] | 1995–ప్రస్తుతం | తమిళం, మలయాళం, తెలుగు, కన్నడ |- | [[విజయ్ యేసుదాస్]] | 2000–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ |- | [[విజయ్ (నటుడు)|జోసెఫ్ విజయ్]] | 1994–ప్రస్తుతం | తమిళం |- | [[హేమచంద్ర]] | 2004–ప్రస్తుతం | తెలుగు |- |విజయ్ బుల్గనిన్ |2016–ప్రస్తుతం |తెలుగు |- | [[విజయ్ ప్రకాష్]] | 2004–ప్రస్తుతం | హిందీ, కన్నడ, తెలుగు, తమిళం, మరాఠీ |- | వినీత్ శ్రీనివాసన్ | 2002–ప్రస్తుతం | మలయాళం, తమిళం, కన్నడ |- | వినోద్ రాథోడ్ | 1986 – ప్రస్తుతం | హిందీ, బెంగాలీ, గుజరాతీ, పంజాబీ, నేపాలీ |- | [[విశాల్ దద్లానీ]] |1999–ప్రస్తుతం |హిందీ, తెలుగు, మరాఠీ |- | విశాల్ మిశ్రా | 2015 – ప్రస్తుతం | హిందీ, తమిళం, తెలుగు |- | యాసర్ దేశాయ్ | 2009–ప్రస్తుతం | హిందీ |- | [[యో యో హనీ సింగ్]] | 2009–ప్రస్తుతం | హిందీ, పంజాబీ, ఇంగ్లీష్ |- | జుబిన్ గర్గ్ | 1992–ప్రస్తుతం | హిందీ, అస్సామీ, బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఇంగ్లీష్, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం, ఒరియా, నేపాలీ, మరాఠీ, ఉర్దూ, మణిపురి, సింధీ, భోజ్‌పురి |} == ఇవి కూడా చూడండి == * Playback singer * List of Indian film music directors * Lists of Indian people * Lists of musicians * Hindi cinema content lists ==మూలాలు== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Indian playback singers}} [[వర్గం:భారతీయ నేపథ్య గాయకులు| ]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు|Indian playback singers]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] d5xobv9pfbabhvaex4pjphfy3rh5230 0 427272 4941554 4937810 2026-08-22T11:20:20Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941554 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:APJ Abdul Kalam Memorial in Rameshwaram.jpg|thumb|రామేశ్వరంలోని డాక్టర్ ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం నేషనల్ మెమోరియల్|260x260px]] '''డాక్టర్ ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం నేషనల్ మెమోరియల్''' అనేది భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]] [[రామేశ్వరం]] పీకారుంబులో ఉన్న భారత మాజీ రాష్ట్రపతి [[ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్]] కు అంకితం చేయబడిన స్మారకం. ఆయనకు నివాళిగా, భారతదేశ [[భారతీయ సంస్కృతి|సాంస్కృతిక వారసత్వం]], జాతి వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (డి. ఆర్. డి. ఓ.) రూపొందించి నిర్మించింది. దీనిని భారత ప్రధానమంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] 2017 జూలై 22న అధికారికంగా ప్రారంభించాడు. జాతీయ సమైక్యతకు చిహ్నమైన ఈ స్మారక చిహ్నం మొఘల్, భారతీయ వాస్తుశిల్పాల సమ్మేళనం. == నేపథ్యం == అబ్దుల్ కలాం 2015 జూలై 27న తుదిశ్వాస వదిలాడు. ఆ రోజు ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్, [[షిల్లాంగ్]] లో ఉపన్యాసం ఇస్తూనే కుప్పకూలిపోయాడు.<ref name="TFPJ">{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/india/remembering-dr-apj-abdul-kalams-last-lecture-on-his-5th-death-anniversary|title=Remembering Dr APJ Abdul Kalam's last lecture on his 5th death anniversary|date=27 July 2020|website=[[The Free Press Journal]]|access-date=6 September 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/farewell-kalam-pranab-modi-lead-nation-in-paying-homage/story-Ks7xrCes5lOJAMsNYQc0RO.html|title1.= Farewell Kalam! Pranab, Modi lead nation in paying homage|date=28 July 2015|website=Hindustan Times|access-date=6 September 2022}}</ref> ఆయన మ1 తరువాత, [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధాని]] [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] అధ్యక్షతన [[భారత కేంద్ర మంత్రిమండలి|కేంద్ర మంత్రుల మండలి]] అత్యవసర సమావేశాన్ని ఏర్పాట చేసింది. ఈ సమావేశంలో "డాక్టర్ ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం జాతీయ స్మారక చిహ్నం" నిర్మాణ ప్రతిపాదనను ఖరారు చేశారు. [[న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని రాజ్ ఘాట్ లో అబ్దుల్ కలాం అంత్యక్రియలను నిర్వహించి, అక్కడ ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించాలని [[భారత ప్రభుత్వం]] ప్రతిపాదించింది. అయితే, ఆయన కుటుంబ సభ్యుల కోరిక మేరకు, తన స్వస్థలమైన [[రామేశ్వరం]]<nowiki/>లోనే నిర్వహించారు. అలాగే, అదే సంవత్సరం ఆయన జయంతి అక్టోబరు 15 సందర్భంగా 'డాక్టర్ ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం నేషనల్ మెమోరియల్' శంకుస్థాపన జరిగింది.<ref name="ET">{{Cite news|url=https://ramanathapuram.nic.in/tourist-place/dr-apj-abdul-kalams-memorial/|title=APJ Abdul Kalam's funeral & memorial to be P|access-date=1 August 2022|website=Ramanathapuram District}}</.-former-president-dr-apj-abdul-kalam|title=PM inaugurates memorial of 11=31 July 2017|website=The Indian Express|access-date=7 April 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/webo{{Category 1T O .}}/20180808124802/https://indianexpress.com/article/what-is/what-is-the-abdul-kalam-memorial-row-4774992/|archive-date=8{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} August 2018}}</ref><ref name="Kaur">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Zp9xEAAAQBAJ&q= memorial|title=The address Great Scientists of the World : APJ Abdul Kalam|last=Kaur|first=Savneet|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|date=2022|isbn=9789355994127|pages=1–96|access-date=1 August 2022}}</ref> == నిర్మాణం == [[భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ]] (డి. ఆర్. డి. ఓ) ఈ స్మారక చిహ్నం రూపకల్పన, నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించింది. డిసెంబరు 2015లో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.<ref name="TH01">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/kalam-memorial-getting-ready/article19264811.ece|title=Finishing touches being given to Kalam memorial|last=Scott|first=D.J. Walter|date=12 July 2017|website=The Hindu|access-date=1 August 2022}}</ref> జూలై 2016లో కలాం మరణించిన మొదటి వార్షికోత్సవం సందర్భంగా [[భారత రక్షణశాఖ మంత్రి|రక్షణ మంత్రి]] [[మనోహర్ పారికర్]] అధికారికంగా శంకుస్థాపన చేసాడు. నిర్మాణం ఒక సంవత్సరంలో పూర్తయింది. డిఆర్డిఓ ఇంజనీర్ల పర్యవేక్షణలో సుమారు 500 మంది కార్మికులు అవిశ్రాంత కృషి సల్పారు.<ref name="IE" /><ref name="Kaur" /><ref name="matrubhumi">{{Cite news|url=https://englisharchives.mathrubhumi.com/features/specials/all-spruced-up-for-kalam-memorial-inauguration-1.2117565|title=All spruced up for Kalam Memorial inauguration|last=M|first=Anantha Krishnan|date=26 July 2017|website=[[Mathrubhumi News]]|access-date=6 September 2022}}</ref><ref name="TH01" /> ఈ స్మారక చిహ్నం 2.11 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంది. నిర్మాణ విస్తీర్ణం 1,425 చదరపు మీటర్లు కాగా, వ్యయం {{Indian Rupee}}.20 బిలియన్లు అయింది.<ref name="IE" /><ref name="Kaur" /><ref name="FT">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/apj-abdul-kalam-memorial-inaugurated-by-pm-narendra-modi-here-are-top-10-things-to-know/782312/|title=APJ Abdul Kalam Memorial inaugurated by PM Narendra Modi, here are top 10 things to know|date=27 July 2017|website=Financial Express|access-date=1 August 2022}}</ref> సమాధిని గ్రానైట్, పాలరాయి, రీన్ఫోర్స్డ్ కాంక్రీటు వంటి వాటితో నిర్మించారు.<ref name="TH01" /><ref name="TH02">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/kalam-memorial/article22271153.ece|title=Kalam memorial emerges as major tourist attraction|date=24 December 2017|website=The Hindu|access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/apj-abdul-kalam-memorial-inauguration-rameswaram-missile-man-1026561-2017-07-27|title=APJ Abdul Kalam memorial in Rameswaram: All you need to know|last=Nath|first=Akshaya|date=27 July 2017|access-date=1 August 2022}}</ref><ref name="matrubhumi" /> నిర్మాణ సామగ్రిని భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి సేకరించారు-[[స్తంభం|రాతి స్తంభాలు]] [[బెంగళూరు]] నుండి, రాతి క్లాడింగ్ [[జైసల్మేర్]], [[ఆగ్రా]] నుండి తరలించారు. ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం చెక్క తలుపులు [[తంజావూరు]]<nowiki/>లో రూపొందించబడ్డాయి, పాలరాయి [[కర్ణాటక]] నుండి తీసుకురాబడింది.<ref name="matrubhumi" /><ref name="PIB">{{Cite web|date=27 July 2017|title=PM to inaugurate Dr. APJ Abdul Kalam Memorial tomorrow|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1497581|access-date=6 September 2022|website=[[Press Information Bureau]]}}</ref> మొఘల్, భారతీయ వాస్తుశిల్పాల సమ్మేళనంతో, ఈ స్మారక చిహ్నం భారతదేశ [[భారతీయ సంస్కృతి|సాంస్కృతిక వారసత్వం]], జాతి వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించే విధంగా రూపొందించబడింది, ఇది జాతీయ సమైక్యతకు చిహ్నంగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=2019|title=APJ Abdul Kalam Memorial – Rameswaram|url=https://www.tamilnadutourisminfo.com/apj-abdul-kalam-memorial-rameswaram/|access-date=1 August 2022|website=Tamil Nadu Tourism}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 July 2017|title=Prime Minister Narendra Modi Inaugurates APJ Abdul Kalam Memorial In His Hometown Rameswaram|url=https://architexturez.net/pst/az-cf-184314-1501211692|access-date=1 August 2022|website=architexturez.net}}</ref><ref name="FT" /> ఈ నిర్మాణానికి మూడు ప్రవేశాలు ఉన్నాయి, వీటిలో ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం [[ఢిల్లీ]] [[ఇండియా గేట్]] పోలి ఉంటుంది, అయితే దాని హాల్వే తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయాన్ని పోలి ఉంటుంది, చెక్క తలుపులు చెట్టినాడ్ శైలి రూపొందించబడ్డాయి.<ref name="matrubhumi" /> స్మారక చిహ్నం ఉత్తర చివరలో కలాం సమాధి ఉన్న వృత్తాకార సమాధి ఉంది. ప్రధాన గోపురం [[రాష్ట్రపతి భవనం|రాష్ట్రపతి భవన్]] కేంద్ర గోపురాలలో ఒకదానిని పోలి ఉంటుంది, వీణ వాయించే కలాం కాంస్య విగ్రహాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="TNM">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/pictures-finally-memorial-worthy-abdul-kalam-president-who-inspired-millions-65827+&cd=2&hl=en&ct=clnk&gl=ae|title=In pictures: Finally, a memorial worthy of Abdul Kalam, a President who inspired millions|date=27 July 2017|website=The News Minute|access-date=7 April 2022}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Datta">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/a-visit-to-the-memorial-of-apj-abdul-kalam-in-rameswaram-tamil-nadu/cid/1876805|title=Dr. A.P.J. Abdul Kalam Memorial — a fitting hometown homage to the 'people's president'|last=Datta|first=Rangan|date=27 July 2022|website=Telegraph India|access-date=1 August 2022}}</ref> సెంట్రల్ గోపురం సుమారు 2500 చదరపు అడుగుల నాలుగు ప్రదర్శన మందిరాలకు అనుసంధానించబడి ఉంది- (ప్రతి హాల్ దశలవారీగా కల్మ్ జీవితాన్ని వర్ణిస్తుంది,, అవి పిల్లల చతురస్రం, శాస్త్రవేత్త చతురస్రం, ప్రేరణ చతురస్రం గా రూపొందించబడ్డాయి, ఆ ఇంట్లో రాకెట్లు, క్షిపణుల ప్రతిరూపాలు, 900 చిత్రాలు ఉన్నాయి, కుడ్యచిత్రాలు ([[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[శాంతినికేతన్|శాంతి నికేతన్]], [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]], [[చెన్నై]] నుండి సేకరించినవి) [[షెఖావతి పెయింటింగ్|షెఖావతి పెయింటింగ్స్]], డిఆర్డిఓ, ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ (ఇస్రో), భారత పౌర అంతరిక్ష కార్యక్రమం, సైనిక క్షిపణి అభివృద్ధి ప్రయత్నాలతో అతని సుదీర్ఘ అనుబంధాన్ని హైలైట్ చేసే 200 ఛాయాచిత్రాల సేకరణ.<ref name="matrubhumi" /><ref name="TNM" /><ref name="TIE">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/what-is/what-is-the-abdul-kalam-memorial-row-4774992/|title=What is the Abdul Kalam memorial row?|date=31 July 2017|website=The Indian Express|access-date=29 July 2022}}</ref><ref name="DDN" /> వివిధ వయస్సులలో కలాంను వివరించే చిత్రాలు, [[విగ్రహం|జీవిత పరిమాణ శిల్పాలు]] ఉన్నాయి. "వైవిధ్యంలో ఐక్యత" అనే ఇతివృత్తంతో [[అగ్ని క్షిపణులు|అగ్ని క్షిపణి]] 45 అడుగుల పొడవైన ప్రతిరూపం నిర్మాణం ముందంజలో ప్రదర్శించబడుతుంది. ఈ స్మారక చిహ్నంలో కలాం శాస్త్రవేత్తగా, భారత రాష్ట్రపతిగా చేసిన ఉల్లేఖనాలు ఉన్నాయి. <ref name="TNM" /><ref name="TIE" /> స్మారక చిహ్నం చుట్టూ బయటి ఆవరణలో ప్రకృతి దృశ్యాలు ఉన్నాయి, పొరుగు రాష్ట్రాలైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[కర్ణాటక]], [[తెలంగాణ]] నుండి మొక్కలు సేకరించబడ్డాయి. కలాం రూపొందించిన క్షిపణుల నమూనాలతో కప్పబడిన పెర్గోల మార్గాలతో ఈ ప్రకృతి దృశ్యం మొఘల్ ఉద్యానవన శైలిలో రూపొందించబడింది.<ref name="TH01" /><ref name="FT" /><ref name="TH02" /><ref name="Datta" /> == గ్యాలరీ == <gallery mode="packed" caption="కలాం మెమోరియల్"> దస్త్రం:Kalam_Memorial_5.jpg| |alt=Tomb of Kalam. దస్త్రం:Kalam_Memorial_4.jpg| |alt=Exterior of Mausoleum. దస్త్రం:Kalam_Memorial_6.jpg| |alt=Four display halls connecting to the Central Tomb. దస్త్రం:Kalam_Memorial_7.jpg| |alt=Grave of Kalam. దస్త్రం:Kalam_Memorial_1.jpg| |alt=Distant view of Mausoleum. </gallery> == మూలాలు == [[వర్గం:2017 స్థాపితాలు]] kwz2ta4ezuiudqhnopmbkjs60i79jvf 3 427461 4941086 4869956 2026-08-21T13:26:45Z యర్రా రామారావు 28161 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941086 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">ఫణికుమార్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> ఫణికుమార్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:26, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) g0xi9cbegwj2mm1ag7508ff4dl6e7l0 0 430622 4941336 4765159 2026-08-22T03:35:59Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941336 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ఫిబ్రవరి 2025}} {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=జస్పిందర్ చీమా<br />ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ|image=Jaspinder Cheema.jpg|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1988|8|12|df=yes}}<ref>{{cite web|url=http://gupp.in/jaspinder-cheema/|title=Jaspinder Cheema|date=|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714234119/http://gupp.in/jaspinder-cheema/|url-status=dead}}</ref>|birth_place=బటాలా, పంజాబ్, భారతదేశం|height=5'8"|spouse=గుర్జిత్ సింగ్ (m. 2016)|partner=|children=|imagesize=|othername=|yearsactive=2008}} '''జస్పిందర్ చీమా''' (పంజాబీః சிபின்னர் சிமா; జననం 1988 ఆగస్టు 12) ఒక భారతీయ పంజాబీ నటి, మోడల్.<ref>{{Cite web|title=Jaspinder Cheema: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday &#124; Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jaspinder-Cheema|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Punjabi film actors turn stage performers with 'Kissa Viyah Da' : The Tribune India|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/punjabi-film-actors-turn-stage-performers-with-kissa-viyah-da/173060.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309021457/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/punjabi-film-actors-turn-stage-performers-with-kissa-viyah-da/173060.html|archive-date=9 March 2017|access-date=20 March 2016}}</ref><ref name="Offensive 2011">{{Cite web|last=Offensive|first=Marking Them|date=12 June 2011|title=A nursery for performing artists at Panjab University|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/A-nursery-for-performing-artists-at-Panjab-University/articleshow/8818789.cms|access-date=20 March 2016|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 January 2016|title=शौक के लिए एक्टिंग करती हैं ये एक्ट्रेस, इसलिए कम फिल्मों में आती हैं नजर|url=https://www.bhaskar.com/news-ep/UT-CHD-HMU-NES-actor-jaspinder-cheema-in-punjab-5228109-PHO.html|website=Dainik Bhaskar}}</ref> ఆమె మిస్ పిటిసి పంజాబీ 2008 విజేత. ఆమె 2016 ఫిబ్రవరి 19న పిటిసి యాంకర్ గుర్జిత్ సింగ్ ను వివాహం చేసుకుంది.<ref>{{Cite web|title=A filmy story : The Tribune India|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/a-filmy-story/98494.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309022315/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/a-filmy-story/98494.html|archive-date=9 March 2017|access-date=20 March 2016}}</ref><ref name="dainikbhaskar 2016">{{Cite web|date=4 March 2016|title=इस एक्ट्रेस को हुआ एंकर से प्यार, रील से बनीं रियल Life जोड़ी|url=http://www.bhaskar.com/news/c-3-1179891-ch0445-NOR.html?|access-date=20 March 2016|website=dainikbhaskar|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|date=|title=Jaspinder Cheema : : Making Her Own Identity|url=http://punjabimania.com/jaspinder-cheema-making-her-own-identity/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701211900/http://punjabimania.com/jaspinder-cheema-making-her-own-identity/|archive-date=1 July 2014|access-date=2014-06-30|publisher=punjabimania.com}}</ref> ఆమె [[చండీగఢ్]] లోని పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయంలో నాటకశాస్త్రం అభ్యసించింది.<ref name="Service 2015">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|date=14 July 2015|title=Root cause|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html|access-date=20 March 2016|website=tribuneindia.com|archive-date=4 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 August 2010|title=Jaspinder Cheema|url=http://www.unp.me/f16/biography-jaspinder-cheema-100209/|access-date=2014-06-30|publisher=unp.me|archive-date=2014-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031205333/http://www.unp.me/f16/biography-jaspinder-cheema-100209/|url-status=dead}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == '''నటిగా''' {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !గమనిక !మూలం |- |2016 |''గెలో'' |గెలో |పంజాబీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | |- |2015 |సావి |సావి |హిందీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | |- |2014 |ధీ పంజాబ్ దీ | |పంజాబీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | |- |2014 |కాంబ్ది డియోరి |పాలి |పంజాబీ లఘు చిత్రం | |- |2014 |వీరన్ నాల్ సర్దారీ | |పంజాబీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | |- |2013 |చింతించకండి యారా |పమ్మి |పంజాబీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | |- |2010 |ఇక్కుడి పంజాబ్ దీ |నవదీప్ సిద్ధూ |పంజాబీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | |} == మ్యూజిక్ వీడియోలు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !పాట !గాయకులు !సినిమా |- |2015 |వ్యా ఓ దే నాల్ |ప్రీత్ హర్పాల్ |మైసెల్ఫ్ పెండూ |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !అవార్డు ప్రదానోత్సవం !ఫలితం |- |2008 |మిస్ పిటిసి పంజాబీ |విజేత |- |2017 | నటనలో ప్రత్యేక గుర్తింపు అవార్డు |విజేత |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1988 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:పంజాబీ సినిమా నటీమణులు]] phmtw7d3xk3lj5r9p76fivw2orrbuv2 0 432712 4941078 4493686 2026-08-21T13:11:08Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941078 wikitext text/x-wiki '''క్రిస్టిన్ కార్సన్-చాహౌడ్''' దక్షిణ [[ఆస్ట్రేలియా]] విశ్వవిద్యాలయంలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్, అడిలైడ్ మెడికల్ స్కూల్లో ఒక పరిశోధనా బృందానికి నేతృత్వం వహిస్తున్నారు. శ్వాసకోశ వైద్యం, పొగాకు నియంత్రణ, పొగాకు సంబంధిత అనారోగ్యాల నిర్వహణలో స్పెషలైజేషన్ చేసిన కార్సన్ క్లినికల్ రీసెర్చ్ ట్రయల్స్, నిజ-ప్రపంచ రోగి సంరక్షణ మధ్య అంతరాన్ని మూసివేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.<ref name=":6">{{Cite web|last=|first=|title=2021 Australian Museum Eureka Prize winners|url=https://australian.museum/get-involved/eureka-prizes/2021-eureka-prizes-winners/australian.museum/get-involved/eureka-prizes/2021-eureka-prizes-winners/|access-date=2022-10-15|website=The Australian Museum|language=en|archive-date=2021-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008011636/https://australian.museum/get-involved/eureka-prizes/2021-eureka-prizes-winners/|url-status=dead}}</ref> == విద్య == 2004 లో ప్రయోగశాల నైపుణ్యాలలో సర్టిఫికేట్ III, టాఫే ఎస్ఎలో 2007 లో ప్రయోగశాల సాంకేతికత (పాథాలజీ టెస్టింగ్) లో డిప్లొమా పూర్తి చేసిన తరువాత, కార్సన్ 2015 లో [[అడిలైడ్]] విశ్వవిద్యాలయంలో డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ ఇన్ మెడిసిన్ (పిహెచ్డి) పూర్తి చేశారు. ఆమె పి.హెచ్.డి థీసిస్ "పొగాకు నిలిపివేత, నివారణ, సంబంధిత అనారోగ్యాలకు చికిత్సా ఎంపికలను మెరుగుపరచడం, ముఖ్యంగా స్వదేశీ జనాభాకు సంబంధించి" అనే శీర్షికతో ఉంది, వారి పిన్న వయస్కుడైన సీనియర్ మెడికల్ రీసెర్చ్ సైంటిస్టులలో ఒకరిగా ఎస్ఎ హెల్త్ కోసం పూర్తి సమయం పనిచేస్తూ పూర్తి చేసింది. కార్సన్ థీసిస్ కు డీన్ ప్రశంసాపత్రం ఫర్ డాక్టోరల్ థీసిస్ ఎక్సలెన్స్ లభించింది. 2015 లో కార్సన్ మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ పబ్లిక్ పాలసీ అండ్ మేనేజ్మెంట్ స్కాలర్షిప్ పొందారు, 2016 లో కార్నెగీ మెలన్ విశ్వవిద్యాలయంలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ పబ్లిక్ పాలసీ అండ్ మేనేజ్మెంట్ ఎన్టి (ఎంఎస్పిపిఎం) పూర్తి చేశారు. ఆమెకు ఎన్హెచ్ఎంఆర్సి / క్యాన్సర్ ఆస్ట్రేలియా ట్రిప్ ఫెలోగా అలాగే ఎన్హెచ్ఎంఆర్సి నుండి ప్రాజెక్ట్ గ్రాంట్లతో మద్దతు లభించింది.<ref>{{Citation|title=Kristin Carson (Public Policy and Management) Graduation Speech|date=23 May 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=0-KmheJsTPA|language=en|access-date=2022-10-16}}</ref> == పరిశోధన == కార్సన్ పరిశోధన ఊపిరితిత్తుల ఆరోగ్యంపై, ముఖ్యంగా పొగాకు సంబంధిత అనారోగ్యాలు, [[పొగాకు|పొగా]]<nowiki/>కు నియంత్రణ, శ్వాసకోశ వైద్యంపై దృష్టి పెడుతుంది. అనువాద ఆరోగ్య పరిశోధన, సాక్ష్యం-ఆధారిత వైద్యం, కోక్రాన్ క్రమబద్ధమైన విశ్లేషణలు, గుణాత్మక పరిశోధన, బహుళ-కేంద్ర యాదృచ్ఛిక నియంత్రిత పరీక్షల ద్వారా సాక్ష్యాలను ఉత్పత్తి చేయడంలో కార్సన్ చేసిన కృషి, పొగ రహిత ఆస్ట్రేలియా పట్ల ఆమె నిబద్ధతను తెలియజేస్తుంది.ఆమె పరిశోధనా నాయకత్వం విస్తృత సమాజానికి ప్రయోజనం చేకూర్చడానికి పరిశోధన ఫలితాలను వాస్తవ-ప్రపంచ రోగి సంరక్షణతో అనుసంధానించడానికి అనుమతించింది. కార్సన్ ఆరోగ్య కమ్యూనికేషన్కు అంతరాయం కలిగించడానికి, సాక్ష్యం-ఆధారిత వైద్యాన్ని అందించడానికి వినూత్న ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ టెక్నాలజీని (హోలోగ్రాఫిక్ టెక్నాలజీ, వర్చువల్ రియాలిటీతో సహా) ఉపయోగిస్తుంది. కార్సన్ 95 కి పైగా పత్రాలను ప్రచురించారు, స్థానికంగా, అంతర్జాతీయంగా రోగి సంరక్షణ, విధానం, అభ్యాసానికి దోహదపడ్డారు, సాదా ప్యాకేజింగ్, పొగాకు సంబంధిత చట్టం, ఊపిరితిత్తుల ఆరోగ్యంపై ప్రభుత్వాలకు సలహా ఇచ్చారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Kristin Carson {{!}} Researcher Profiles|url=https://researchers.adelaide.edu.au/profile/kristin.carson|access-date=2022-10-15|website=researchers.adelaide.edu.au}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> పీహెచ్ డీ పూర్తి చేసిన కార్సన్ 2015 నుంచి 2018 వరకు అడిలైడ్ యూనివర్సిటీలో పోస్ట్ డాక్టోరల్ రీసెర్చ్ ఫెలోగా పనిచేశారు. 2018 లో, కార్సన్ దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా విశ్వవిద్యాలయంలో అసోసియేట్ రీసెర్చ్ ప్రొఫెసర్గా నియమితులయ్యారు. కార్సన్ సౌత్ ఆస్ట్రేలియన్ హెల్త్ అండ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ (ఎస్ఎహెచ్ఎంఆర్ఐ) లో రీసెర్చ్ ఫెలో, ఆస్ట్రేలియన్ సెంటర్ ఫర్ ప్రెసిషన్ హెల్త్లో ట్రాన్స్లేషనల్ మెడిసిన్ అండ్ టెక్నాలజీ పరిశోధన బృందానికి నేతృత్వం వహిస్తున్నారు. కార్సన్స్ ఆస్తమా ఫౌండేషన్ ఆఫ్ సౌత్ ఆస్ట్రేలియా భాగస్వామ్యంతో పరిశోధన నిర్వహించింది, ఎన్హెచ్ఎంఆర్సి, క్యాన్సర్ ఆస్ట్రేలియా నుండి నిధులను పొందింది.<ref name=":4">{{Cite web|title=Training health professionals in tobacco cessation and evidence translation for Aboriginal Australians|url=http://purl.org/au-research/grants/nhmrc/GNT1108309|access-date=2022-10-16|website=Research Data Australia|language=en}}</ref> == అవార్డులు, బహుమతులు == ఊపిరితిత్తుల ఆరోగ్యంపై చేసిన కృషికి గాను కార్సన్ కు 2021 ఎమర్జింగ్ లీడర్ ఇన్ సైన్స్ యురేకా ప్రైజ్ లభించింది. [[ధూమపానం]]<nowiki/>పై ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న నిపుణులలో కార్సన్ టాప్ 1.3% లో ఉన్నట్లు ఎక్స్పర్ట్ స్కేప్ గుర్తించింది. కార్సన్ కు కూడా అవార్డు లభించింది:<ref name=":5">{{Cite web|title=Title: 'Indigenous Counselling and Nicotine (ICAN) QUIT in Pregnancy' - a cluster randomised trial to implement culturally competent evidence-based smoking cessation for pregnant Aboriginal and Torres Strait Islander smokers|url=http://purl.org/au-research/grants/nhmrc/1116084|access-date=2022-10-16|website=Research Data Australia|language=en}}</ref> * 2021 40 మంది ఎంటర్ప్రెన్యూర్స్, బిజినెస్ లీడర్లలో ఎస్ఎ టాప్ 40 లో ఒకటిగా గుర్తించబడింది * 2019 జేమ్స్ మెక్ వా రైజింగ్ స్టార్ అవార్డును అడిలైడ్ విశ్వవిద్యాలయం ప్రదానం చేసింది * 2016 ఆన్ వూల్కాక్ యంగ్ ఇన్వెస్టిగేటర్ అవార్డును థొరాసిక్ సొసైటీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ ప్రదానం చేసింది * ఆస్ట్రేలియా సొసైటీ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ సౌత్ ఆస్ట్రేలియా వార్షిక శాస్త్రీయ సమావేశంలో 2015 రాస్ విషర్ట్ మెమోరియల్ అవార్డు గ్రహీత * 2015 ఆస్ట్రేలియన్ ఫైనాన్షియల్ రివ్యూ, వెస్ట్పాక్ 100 ఉమెన్ ఆఫ్ ఇంపాక్ట్ లలో ఒకటిగా పేరు పొందింది * ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాలసీ అండ్ సైన్స్, టాల్ పోపీ క్యాంపెయిన్ ద్వారా 2015 సౌత్ ఆస్ట్రేలియన్ టాల్ పోపీ పురస్కారం లభించింది. * 2015 యంగ్ ఆస్ట్రేలియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ ఫర్ సౌత్ ఆస్ట్రేలియా * 2014 ప్రీమియర్ ఛానల్ 9 యంగ్ అచీవర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ == మూలాలు == [[వర్గం:మహిళలు]] mn7i7axyy7o08zc90885nxnrg3ratyy 0 432870 4941509 4493508 2026-08-22T07:01:13Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941509 wikitext text/x-wiki '''జూడీ ఆగ్నెస్ రాపర్''' (జననం 1954) ఒక ఆస్ట్రేలియన్ కెమికల్ ఇంజనీర్, గతంలో వోల్లాంగాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రీసెర్చ్ అండ్ ఇన్నోవేషన్ డిప్యూటీ వైస్ ఛాన్సలర్. నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ డైరెక్టర్ గా, అటామిక్ ఎనర్జీ రీసెర్చ్ ఎస్టాబ్లిష్ మెంట్ కు నేతృత్వం వహించారు. జూన్, 2019 లో స్థాపించబడిన కొత్త ఇంజనీరింగ్ ఉన్నత విద్యా ప్రదాత అయిన టిఇడిఐ-లండన్కు ఆమె డీన్ & సిఇఒగా ఉన్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Centre|first=The University of Melbourne eScholarship Research|title=Raper, Judy - Biographical entry - Encyclopedia of Australian Science|url=http://www.eoas.info/biogs/P004468b.htm|access-date=2019-06-20|website=www.eoas.info|language=en-gb}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం == రాపర్ బుడాపెస్ట్ లో జన్మించారు. ఆమె 1957 లో [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>లో స్థిరపడింది. ఆమె 1976, 1980 లో న్యూ సౌత్ వేల్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పిహెచ్డి డిగ్రీలను పొందింది. ఆమె స్వేదన స్తంభాలపై పనిచేసింది. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో పోస్ట్ డాక్టోరల్ పరిశోధకురాలు, అక్కడ ఆమె అటామిక్ ఎనర్జీ రీసెర్చ్ ఎస్టాబ్లిష్మెంట్లో పనిచేసింది. == పరిశోధన, వృత్తి == రాపర్ 1982 లో న్యూకాజిల్ విశ్వవిద్యాలయంలో లెక్చరర్ గా నియమించబడ్డారు. ఆమె 1986 లో న్యూ సౌత్ వేల్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరింది, అక్కడ ఆమె న్యూ సౌత్ వేల్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో కెమికల్ ఇంజనీరింగ్ హెడ్గా ఉన్నారు, అక్కడ ఆమె అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ ఇంజనీరింగ్ ప్రోగ్రామ్ను మార్చారు. 1997 లో, సిడ్నీ విశ్వవిద్యాలయంలో ఇంజనీరింగ్ ఫ్యాకల్టీకి డీన్గా నియమించబడిన మొదటి మహిళ రాపర్. రాపర్ 2003 లో సిడ్నీ విశ్వవిద్యాలయాన్ని విడిచిపెట్టి మిస్సోరి విశ్వవిద్యాలయంలో కెమికల్ అండ్ బయోలాజికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగానికి ఛైర్మన్గా చేరారు. ఆమె 2006 లో నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్లో సెకండరీ కోసం గడిపింది. ఆమె పరిశోధన ధూళి కణాల క్యారెక్టరైజేషన్, కాలుష్య నియంత్రణపై వాటి ప్రభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. ఆమె ఏరోసోల్ పౌడర్ల ఔషధ, ఔషధ అనువర్తనాలపై దృష్టి సారించింది.<ref>{{Cite web|last=Technology|first=Missouri University of Science and|date=2003-09-08|title=Judy Raper named chair of chemical and biological engineering|url=https://news.mst.edu/2003/09/judy_raper_named_chair_of_chem/|access-date=2019-06-21|website=News and Events|language=en-US|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620223012/https://news.mst.edu/2003/09/judy_raper_named_chair_of_chem/|url-status=dead}}</ref> రాపర్ జూలై 2008 లో వోల్లాంగాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రీసెర్చ్ అండ్ ఇన్నోవేషన్ డిప్యూటీ వైస్ ఛాన్సలర్ గా నియమితులయ్యారు, ఈ పదవిని ఆమె డిసెంబర్ 2018 వరకు నిర్వహించారు. ఆమె $135 మిలియన్ల విలువైన ఫెడరల్ గవర్నమెంట్ క్యాపిటల్ గ్రాంట్ల బిడ్లకు నాయకత్వం వహించింది. 2017 లో రాపర్ ఆస్ట్రేలియన్ అండ్ న్యూజిలాండ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ కెమికల్ ఇంజనీర్స్ చెమెకా పతకాన్ని గెలుచుకున్న రెండవ మహిళ, ఇంజనీరింగ్లో వైవిధ్యం ఆవశ్యకత గురించి మాట్లాడటానికి ఆమె కీలక అంగీకార ప్రసంగాన్ని ఉపయోగించింది. రాపర్ వోల్లాంగాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో లింగ సమానత్వం, పెరిగిన వైవిధ్యం ఆవశ్యకత గురించి మాట్లాడారు. ఆమె 2018 లో ఇంజనీరింగ్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సైన్సెస్ డీన్గా వాలెరీ లింటన్ను నియమించింది.<ref name=":1">{{Cite web|last=InspiringSTEM|date=2019-03-08|title=Professor Judy Raper|url=https://www.inspiringstem.org/users/82499-martin-delahunty/posts/33203-judy-raper|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620223012/https://www.inspiringstem.org/users/82499-martin-delahunty/posts/33203-judy-raper|archive-date=20 June 2019|access-date=2019-06-20|website=InspiringSTEM|language=en}}</ref> యూనివర్శిటీ ఆఫ్ న్యూ సౌత్ వేల్స్, అరిజోనా స్టేట్ యూనివర్శిటీ, కింగ్స్ కాలేజ్ [[లండన్]] ల మధ్య సహకారమైన పిఎల్ యుఎస్ అలయన్స్ వ్యవస్థాపక డీన్ లలో రాపర్ ఒకరు. == అవార్డులు, సన్మానాలు == ఆమె అవార్డులు, గౌరవాలలో ఇవి ఉన్నాయి;<ref>{{Cite web|title=Professor Judy Raper on LinkedIn|url=https://www.linkedin.com/in/judy-raper-2995b419/|access-date=2019-08-09|website=LinkedIn}}</ref> * 1998 ఏవోన్ స్పిరిట్ ఆఫ్ అచీవ్ మెంట్ అవార్డు ఫర్ సైన్స్ * 2003 ఫెలో ఆఫ్ ది ఆస్ట్రేలియన్ అకాడమీ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ ఇంజనీరింగ్ * 2003 గౌరవ ఫెలో ఆఫ్ ది ఇంజనీర్స్ ఆస్ట్రేలియా * 2012 ఆస్ట్రేలియన్ ఫైనాన్షియల్ రివ్యూ 100 ఉమెన్ ఆఫ్ ఇంపాక్ట్ * 2017 ఆస్ట్రేలియన్ అండ్ న్యూజిలాండ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ కెమికల్ ఇంజనీర్స్ చెమెకా మెడల్ * 2018 యూనివర్శిటీ ఆఫ్ న్యూ సౌత్ వేల్స్ అడా లవ్లేస్ మెడల్ * 2019 మెంబర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా * ఫెలో ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ న్యూ సౌత్ వేల్స్ * న్యూ సౌత్ వేల్స్ విశ్వవిద్యాలయం ఆమె గౌరవార్థం జూడీ రాపర్ అవార్డు ఫర్ లీడర్ షిప్ ను నిర్వహిస్తుంది. == రిఫరెన్సులు == [[వర్గం:మహిళలు]] [[వర్గం:1954 జననాలు]] jddfbgr8k1v7sg4sri94g8w5en4kx0v 0 435670 4941563 4896932 2026-08-22T11:54:02Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941563 wikitext text/x-wiki '''డింపీ భలోటియా''' (జననం 1987)<ref>{{Cite web|title=Dimpy Bhalotia|url=https://www.dimpybhalotia.com/about/|access-date=2022-08-17|website=Dimpy Bhalotia|language=en|archive-date=2022-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812124531/https://www.dimpybhalotia.com/about/|url-status=dead}}</ref> [[లండన్]]<ref>{{Cite web|last=IANS|title=Mumbai-Born Dimpy Bhalotia Wins Photographer of the Year at the 2020 iPhone Photography Awards For 'Flying Boys' {{!}} India.com|url=https://www.india.com/viral/mumbai-born-dimpy-bhalotia-wins-photographer-of-the-year-at-the-2020-iphone-photography-awards-for-flying-boys-4091817/|access-date=2022-08-17|website=www.india.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=IANS|title=Mumbai-Born Dimpy Bhalotia Wins Photographer of the Year at the 2020 iPhone Photography Awards For 'Flying Boys' {{!}} India.com|url=https://www.india.com/viral/mumbai-born-dimpy-bhalotia-wins-photographer-of-the-year-at-the-2020-iphone-photography-awards-for-flying-boys-4091817/|access-date=2022-08-17|website=www.india.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-23|title=Mumbai woman's photo 'Flying Boys' shot on iPhone X wins IPPAWARDS 2020|url=https://www.deccanherald.com/specials/mumbai-womans-photo-flying-boys-shot-on-iphone-x-wins-ippawards-2020-864710.html|access-date=2022-08-17|website=Deccan Herald|language=en}}</ref>, [[ముంబై]]<nowiki/>కి చెందిన భారతీయ వీధి ఫోటోగ్రాఫర్. 2020 లో, ఆమె బ్రిటిష్ జర్నల్ ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీ ఫీమేల్ ఇన్ ఫోకస్ అవార్డు విజేతలలో ఒకరు,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2020/oct/29/fearlessness-and-freedom-winners-from-the-female-in-focus-awards-in-pictures|title='Fearlessness and freedom': winners from the Female in Focus awards – in pictures|date=2020-10-29|work=The Guardian|access-date=2022-08-17|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ఐఫోన్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డులలో గ్రాండ్ ప్రైజ్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=Perspective {{!}} These are the winners of the 13th annual iPhone Photography Awards|date=2020-07-22|newspaper=Washington Post|access-date=2024-01-18|language=en}}</ref> == జీవితం, పని == భలోటియా [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[ముంబై]]<nowiki/>లో పుట్టి పెరిగారు. పాఠశాల తరువాత, ఆమె [[లండన్]] కు వెళ్లి లండన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ లండన్ నుండి ఫ్యాషన్ డిజైన్ టెక్నాలజీ: ఉమెన్స్ వేర్ లో బిఎ పొందింది.<ref>{{Cite web|title=Dimpy Bhalotia|url=https://www.platform-mag.com/art/dimpy-bhalotia.html|access-date=2022-08-17|website=www.platform-mag.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Asto|first=Joy Celine|date=2018-12-29|title=Dimpy Bhalotia: Pure Black and White Street Photography of Life's Beauty|url=https://www.thephoblographer.com/2018/12/29/dimpy-bhalotia-street-photography/|access-date=2022-08-17|website=The Phoblographer|language=en-US}}</ref><ref name="Fairclough2">{{Cite web|last=Fairclough|first=Steve|date=2022-03-08|title=12 top UK woman photographers you must follow|url=https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/12-top-uk-woman-photographers-you-must-follow-161884|access-date=2022-08-12|website=Amateur Photographer|archive-date=2022-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528102116/https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/12-top-uk-woman-photographers-you-must-follow-161884|url-status=dead}}</ref> ఆమె రచనలు ది గార్డియన్,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2021/nov/20/dimpy-bhalotia-best-phone-pictures-dogs|title=Dog days: Dimpy Bhalotia's best phone pictures|last=Holliday|first=Grace|date=2021-11-20|work=The Guardian|access-date=2024-01-18|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్, ది టెలిగ్రాఫ్<ref>{{Cite web|title=Dimpy Bhalotia captures her world through 'a lightweight butter slice' called the iPhone, which has also fetched her a top prize|url=https://www.telegraphindia.com/science-tech/dimpy-bhalotia-captures-her-world-through-a-lightweight-butter-slice-called-the-iphone-which-has-also-fetched-her-a-top-prize/cid/1787474|access-date=2024-01-18|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref>, ఎల్'అఫిసియల్ పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|last=Chopra|first=Eshika|title=The Success Story Of An Award-Winning Photographer, Dimpy Bhalotia! {{!}} L'Officiel|url=https://lofficiel.in/2021/10/25/the-success-story-of-an-award-winning-photographer-dimpy-bhalotia/|access-date=2024-01-18|language=en-US|archive-date=2024-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223223454/https://lofficiel.in/2021/10/25/the-success-story-of-an-award-winning-photographer-dimpy-bhalotia/|url-status=dead}}</ref> దీపా అనప్పర రాసిన జిన్ పెట్రోల్ ఆన్ ది పర్పుల్ లైన్ (2021) నవల పేపర్బ్యాక్ ఎడిషన్ దాని కవర్ డిజైన్లో భలోటియా ఛాయాచిత్రాలను ఉపయోగించింది.<ref>{{Cite web|date=2021-02-23|title=The book covers that almost were|url=https://www.penguin.co.uk/articles/2021/02/the-book-covers-that-almost-were/|access-date=2022-08-17|website=www.penguin.co.uk|language=en}}</ref> == అవార్డులు == * 2019: 2వ స్థానం, ఇటాలియన్ స్ట్రీట్ ఫోటో ఫెస్టివల్ <ref>{{Cite web|title=ISPF Finalists Contests 2019|url=https://2022.italianstreetphotofestival.com/finalists-contest-2019/|access-date=2022-08-12|website=italianstreetphotofestival.com|language=it-IT|archive-date=2022-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812124533/https://2022.italianstreetphotofestival.com/finalists-contest-2019/|url-status=dead}}</ref> * 2019: 1వ స్థానం, ది ఇండిపెండెంట్ ఫోటోగ్రాఫర్ <ref>{{Cite web|title=Winners: 2019 Black & White Award|url=https://independent-photo.com/themes/november-2019/|access-date=2022-08-12|website=The Independent Photographer|language=en}}</ref> * 2019: 2వ స్థానం, సిరీస్, ఐఫోన్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డులు <ref>{{Cite web|date=2019-07-25|title=2019 Winning Photographers|url=https://www.ippawards.com/2019-winning-photographers/|access-date=2022-08-12|website=ippawards.com|language=en-US}}</ref> * 2019: గ్రాండ్ విన్నర్, ఫోటోబాక్స్ ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డ్స్ (పిఐపిఏ) <ref>{{Cite web|date=2019-10-11|title=Les 10 meilleurs photos Instagram de l'année 2019|url=https://www.gqmagazine.fr/pop-culture/article/les-10-meilleurs-photos-instagram-de-lannee-2019|access-date=2022-08-15|website=GQ France|language=fr-FR}}</ref> * 2019: 1వ స్థానం, స్ట్రీట్‌ఫోటో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో <ref>{{Cite web|title=2019 StreetFoto San Francisco International Street Photography Awards Contest Finalists – StreetFoto|url=https://streetfoto.org/sf2019-contest-finalists/|access-date=2024-01-18|language=en-US}}</ref> * 2020: గ్రాండ్ విన్నర్, పారిస్ ఇంటర్నేషనల్ స్ట్రీట్ ఫోటో అవార్డ్స్ <ref>{{Cite web|title=Paris International Street Photo Awards - Photo Contest - Categorie Black & White SP Results|url=https://www.streetphotoawards.art/site/winners-gallery/spa-2020/single/black-white|access-date=2024-01-18|website=www.streetphotoawards.art}}</ref> * 2020: 1వ స్థానం, గోల్డ్ స్టార్ అవార్డు, ఎన్డి అవార్డులు <ref>{{Cite web|title=Special: Mobile Photography - 1st place gold star award - Dimpy Bhalotia (India)|url=https://ndawards.net/winners-gallery/nd-awards-2020/professional/mobile-photography/773/gold-award/|access-date=2024-01-18|website=ndawards.net|language=en}}</ref> * 2020: 1వ స్థానం, ఫోటోగ్రాఫియా అలికాంటే మోనోవిజన్స్ అవార్డు <ref>{{Cite web|title=Dimpy Bhalotia - 1ST Place - Black & White Street Photo of the Year 2020|url=https://monovisionsawards.com/winners-gallery/monovisions-awards-2020/show/5576/|access-date=2022-08-15|website=monovisionsawards.com|language=en}}</ref> * 2020: 2వ స్థానం, వన్‌షాట్: ఉద్యమం, అంతర్జాతీయ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డులు (ఐపిఏ) <ref>{{Cite web|title=OneShot : Movement Winner / Flying Boys / Dimpy Bhalotia / Dimpy Bhalotia|url=https://photoawards.com/winner/zoom.php?eid=8-184158-19|access-date=2022-08-15|website=photoawards.com}}</ref> * 2020: 2వ స్థానం, పీపుల్, ఇంటర్నేషనల్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డ్స్ (ఐపిఏ) <ref>{{Cite web|title=IPA 2020 Winner / Flying Boys / Dimpy Bhalotia / Dimpy Bhalotia|url=https://photoawards.com/winner/zoom.php?eid=8-184160-19|access-date=2022-08-15|website=photoawards.com}}</ref> * 2020: గ్రాండ్ ప్రైజ్ విన్నర్, ఫోటోగ్రాఫర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ కేటగిరీ, ఐఫోన్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డులు (ఐపిపి అవార్డు) <ref>{{Cite web|date=23 July 2020|title=Apple Unveils Winners of 2020 iPhone Photography Awards|url=https://hypebeast.com/2020/7/apple-2020-iphone-photography-awards-winners-news|access-date=2022-08-17|website=Hypebeast}}</ref><ref>{{Cite web|title=iPhone Fotoğraf Ödüllerı'nın Kazananlari Açiklandi!|url=https://www.elle.com.tr/extra/kultur-sanat/iphone-fotograf-odullerinin-kazananlari-aciklandi|access-date=2022-08-17|website=Elle Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/07/25/895020308/prize-winning-phone-pix-dial-up-moments-of-freedom-and-serenity|title=Prize-Winning Phone Pix Dial Up Moments Of Freedom And Serenity|last=Gharib|first=Malaka|date=2020-07-25|work=NPR|access-date=2022-08-18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=See The Stunning Winning Shots Of The 2020 iPhone Photography Awards|url=https://www.gq.com.au/entertainment/tech/see-the-stunning-winning-shots-of-the-2020-iphone-photography-awards/image-gallery/e19ec0f988a8b6fd8bebc5274f638e69|website=GQ}}</ref><ref>{{Cite web|last=Garrett|first=Alexandra|title=This year's iPhone Photography Award winners showcase 'powerful worldviews'|url=https://www.cnet.com/tech/mobile/this-years-iphone-photography-award-winners-showcase-powerful-worldviews/|access-date=2022-08-18|website=CNET|language=en}}</ref> భారతదేశంలోని [[కాశీ|బనారస్‌లో]] తీసిన ఆమె "ఫ్లయింగ్ బాయ్స్" ఛాయాచిత్రానికి <ref name="Laurent-22Jul2020">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=These are the winners of the 13th annual iPhone Photography Awards|last=Laurent|first=Olivier|date=22 July 2020|work=Washington Post|access-date=18 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graham|first=Jefferson|title=You don't have to use the latest iPhone to win awards. This year's winner used phone introduced in 2017.|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2020/07/27/some-winners-iphone-photography-2020-awards-used-old-iphone-models/5519374002/|access-date=2022-08-17|website=USA Today}}</ref> * 2020: ప్రకటనలలో బంగారం, బుడాపెస్ట్ ఫోటో అవార్డులు <ref>{{Cite web|title=Gold Winner – We Run, You Fly|url=https://budapestfotoawards.com/winners/bifa/2020/5034/|access-date=2022-08-15|website=budapestfotoawards.com|language=en-US}}</ref> * 2020: స్పెషల్/స్మార్ట్‌ఫోన్ ఫోటోగ్రఫీలో బంగారం; స్పెషల్, ది ప్రిక్స్ డి లా ఫోటోగ్రఫీలో రెండవ స్థానం * 2020: VI కాంకర్సో ఇంటర్నేషనల్ డి ఫోటోగ్రాఫియా అలికాంటే <ref>{{Cite web|date=30 June 2020|title=Catalogo VI Concurso Internacional de Fotografia Alicante by Club Fotografico Alicante - Issuu|url=https://issuu.com/clubfotograficoalicante/docs/catalogo_inter2020_con_portada|access-date=2022-08-15|website=issuu.com|language=en|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815170814/https://issuu.com/clubfotograficoalicante/docs/catalogo_inter2020_con_portada|url-status=dead}}</ref> * 2020: 20 సింగిల్ ఇమేజ్ కేటగిరీ విజేతలలో 1, ఫిమేల్ ఇన్ ఫోకస్ అవార్డు, ''బ్రిటిష్ జర్నల్ ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీ'' <ref name="Warger">{{Cite news|url=https://www.1854.photography/awards/female-in-focus/winners/|title=Winners {{!}} Female in Focus Photography Awards {{!}} 1854 Media|last=Warger|first=Rebecca|work=1854 Photography|access-date=2022-08-12|language=en-GB}}</ref> * 2021: 1వ స్థానం, ది స్పైడర్ అవార్డ్స్ <ref>{{Cite web|title=Bhalotia Dimpy, India, 1st Place - Outstanding Achievement - Children of the World - Professional, Flying Boys - 15th Spider Awards|url=https://www.thespiderawards.com/gallery/15th/professional/children-of-the-world/winners/226033|access-date=2022-08-15|website=www.thespiderawards.com}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2022: 3వ స్థానం, జీవనశైలి విభాగం, ఐఫోన్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డులు (ఐపిపి అవార్డు) <ref>{{Cite web|date=2022-08-10|title=2022 Winning Photographers|url=https://www.ippawards.com/2022-winning-photographers/|access-date=2022-08-17|website=ippawards.com|language=en-US}}</ref> == భలోటియా రచనలతో ప్రచురణలు == * ''#ICPConcerned: గ్లోబల్ ఇమేజెస్ ఫోర్ గ్లోబల్ క్రైసిస్. గ్లిట్టెరాటి.'' 2020లో న్యూయార్క్‌లోని ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీలో జరిగిన ప్రదర్శనతో కలిపి ప్రచురించబడింది. భలోటియా ఒక ఛాయాచిత్రాన్ని అందించారు.<ref>{{Cite web|title=#ICPConcerned: Global Images for Global Crisis|url=https://shop.icp.org/icpconcerned-global-images-for-global-crisis.html?source=facebook|access-date=2022-08-18|website=International Center of Photography|language=en-us}}</ref> == సమూహ ప్రదర్శనలు, పండుగల సమయంలో == * బ్రస్సెల్స్ స్ట్రీట్ ఫోటోగ్రఫీ ఫెస్టివల్, బ్రస్సెల్స్, [[బెల్జియం]], 2019 <ref>{{Cite web|last=Küçükarslan|first=Umut|date=2019-10-01|title=Women Street Photographers Photo Exhibition- BSPF|url=https://www.bspfestival.org/en/women-street-photographers-photo-exhibition/|access-date=2022-08-17|website=Brussels Street Photography Festival - BSPF|language=en-US|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072317/https://www.bspfestival.org/en/women-street-photographers-photo-exhibition/|url-status=dead}}</ref> * ఫోస్ సోఫియా స్ట్రీట్ ఫోటోగ్రఫీ డేస్, బల్గేరియా, 2019 <ref name="WSP">{{Cite web|title=Photographers {{!}} A – D|url=https://www.womenstreetphotographers.com/photographers-i|access-date=2022-08-12|website=Women Street Photographers|language=en-US}}</ref> * ఎల్ బారియో ఆర్ట్ స్పేస్ పిఎస్109, న్యూయార్క్, యుఎస్ఏ, 2019 <ref>{{Cite web|title=The Annual @WomenStreetPhotographers Exhibition in New York City|url=https://street-new.dns-service.it/news/the-annual-womenstreetphotographers-exhibition-in-new-york-city/|access-date=2022-08-17|website=Exibart Street|language=en-US}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ట్రెవిసో ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫెస్టివల్, ట్రెవిసో, ఇటలీ, 2020 <ref>{{Cite web|date=2020-09-11|title=Dal 15 settembre il Festival fotografico di Treviso|url=https://tribunatreviso.gelocal.it/treviso/cronaca/2020/09/11/news/dal-15-settembre-il-festival-fotografico-di-treviso-1.39294086|access-date=2022-08-17|website=Tribuna di Treviso|language=it-IT}}</ref> * స్టేట్ హిస్టారికల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ది సదరన్ యురల్స్, చెల్యాబిన్స్క్, [[రష్యా]], 2020 <ref>{{Cite web|title=Women Street Photographers|url=https://www.womenstreetphotographers.com/russia-exhibition|access-date=2022-08-17|website=WOMEN STREET PHOTOGRAPHERS|language=en-US|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.womenstreetphotographers.com/russia-exhibition|url-status=dead}}</ref> * ది ఇండిపెండెంట్ ఫోటోగ్రాఫర్ కోసం సిఎల్బి బెర్లిన్ గ్యాలరీ <ref>{{Cite web|title=EMOP: The Independent Photographer, CLB Berlin|url=https://www.clb-berlin.de/en/events/emop-the-independent-photographer/|access-date=2022-08-17|language=en-US|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.clb-berlin.de/en/events/emop-the-independent-photographer/|url-status=dead}}</ref> * [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని 6 ప్రదేశాలు, యుఎస్ఏ, 2020 లోని వీధుల్లో పోస్టర్లు <ref>{{Cite web|last=Kail|first=Ellyn|date=2020-05-28|title=Announcing the Winners of the Feature Shoot Street Photography Awards|url=https://www.featureshoot.com/2020/05/announcing-the-winners-of-the-feature-shoot-street-photography-awards/|access-date=2022-08-17|website=Feature Shoot|language=en-US}}</ref> * ఫెడరేషన్ ఇంటర్నేషనల్ డి ఎల్ ఆర్ట్ ఫోటోగ్రాఫిక్, టర్కీ, 2020 <ref>{{Cite web|title=Upcoming Show In Russia To Exhibit Women Street Photographers' Work|url=https://www.fotofemmeunited.com/article/232|access-date=2022-08-17|website=www.fotofemmeunited.com|language=en}}</ref> * ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీ, యుఎస్ఏ, 2020 <ref>{{Cite web|date=2020-08-04|title=#ICPConcerned: Global Images for Global Crisis|url=https://www.icp.org/exhibitions/icpconcerned-global-images-for-global-crisis|access-date=2022-08-17|website=International Center of Photography|language=en|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.icp.org/exhibitions/icpconcerned-global-images-for-global-crisis|url-status=dead}}</ref> * పారిస్ ఎస్పేస్ బ్యూరెపైర్, పారిస్, ఫ్రాన్స్, 2021 == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1987 జననాలు]] e2y64u2jz1shxwb5c8admde85f3cbgd 0 435765 4941529 4805124 2026-08-22T07:48:19Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941529 wikitext text/x-wiki '''జెరుషా జాకబ్ జిరాద్'''(21 మార్చి 1891 - 2 జూన్ 1984) భారతీయ వైద్యురాలు.<ref name=":44">Sharon Kirsh, Florence Kirsh (2002). ''Fabulous Female Physicians''. Second Story Press. {{ISBN|1896764436}}. pp. 40-48</ref><ref name="Purandare20122">{{Cite paper|title=Indian Contribution to Obstetrics and Gynecology}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == జిరాద్ [[కర్ణాటక|కర్ణాటకలోని]] [[శివమొగ్గ|శివమొగ్గలో]] జన్మించాడు.<ref name=":0">{{Cite paper|date=2019|title=A pioneer of maternal health: Jerusha Jhirad, 1890–1983|url=https://nmji.in/a-pioneer-of-maternal-health-jerusha-jhirad-1890-1983/}}</ref> ఆమె బెనె ఇజ్రాయెల్ [[యూదులు|యూదు]] సమాజంలో సభ్యురాలు.<ref name=":44"/><ref name=":13">{{Cite web|last=Roland|first=Joan G.|last2=Daniel|first2=Noreen|title=Bene Israel|url=https://jwa.org/encyclopedia/article/bene-israel|access-date=2021-11-30|website=Jewish Women's Archive|language=en}}</ref> ఆమె [[పూణే|పూణేలోని]] ఉన్నత పాఠశాలలో,<ref name=":0" /> తరువాత బొంబాయిలోని గ్రాంట్ మెడికల్ కాలేజీలో చదివింది, అక్కడ ఆమె 1912లో ఎల్ఎంఎస్ డిప్లొమాతో మెడిసిన్, సర్జరీలో లైసెన్సియేట్ అయ్యింది.<ref name=":2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.523178|title=Indian Whos Who 1937-38|last=Kabadi Waman P.|date=1937|pages=333|via=Internet Archive}}</ref> విదేశాలలో చదువుకోవడానికి భారత ప్రభుత్వం నుండి స్కాలర్‌షిప్ పొందిన మొదటి మహిళ ఆమె.<ref name=":44"/> ఇంగ్లాండ్‌లో ఆమె లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్ ఫర్ ఉమెన్‌లో ( రాయల్ ఫ్రీ హాస్పిటల్‌లో ఉంది) చదువుకుంది, 1917లో లండన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసిన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ ( [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ]] )గా తిరిగి అర్హత సాధించింది,<ref>{{Cite web|date=24 December 2023|title=Historical Record of the University of London 1836 - 1926|url=http://www.archive.org/details/historicalrecord00univrich/page/n466/2up?view=theater|page=447}}</ref> 1919లో మిడ్‌వైఫరీ అండ్ డిసీజెస్ ఆఫ్ ఉమెన్‌లో డాక్టరేట్ ( [[డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్|ఎండి]] )కి వెళ్ళింది.<ref>{{Cite web|date=24 December 2023|title=Historical Record of the University of London 1836 - 1926|url=http://www.archive.org/details/historicalrecord00univrich/page/n196/1up?view=theater|page=177}}</ref> ప్రసూతి, గైనకాలజీలో ప్రత్యేకత కలిగిన ఆమె <ref name=":2" /> 1917లో లండన్‌లోని ఎలిజబెత్ గారెట్ ఆండర్సన్ హాస్పిటల్‌లో హౌస్ సర్జన్‌గా పనిచేశారు, భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చే ముందు 1918లో బర్మింగ్‌హామ్ మెటర్నిటీ హాస్పిటల్‌లో పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|date=24 December 2023|title=Indian Who's Who 1937-38|url=http://www.archive.org/details/in.ernet.dli.2015.523178/page/n425/mode/1up|page=333}}</ref> == కెరీర్ == [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో ఆమె ఇంగ్లాండ్లో చదువుతున్నప్పుడు, ఝిరాడ్ లండన్లోని ఎలిజబెత్ గారెట్ ఆండర్సన్ ఆసుపత్రిలో ప్రసూతి సహాయకుడు, హౌస్ సర్జన్గా, బర్మింగ్హామ్ ప్రసూతి ఆసుపత్రిలో హౌస్ సర్జన్ గా పనిచేశారు. 1920 నాటికి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన ఆమె [[ఢిల్లీ]] లేడీ హార్డింగ్ ఆసుపత్రిలో కొంతకాలం ప్రసూతి వైద్యురాలిగా పనిచేశారు. 1920 నుండి 1924 వరకు, ఆమె [[బెంగళూరు]] ప్రసూతి ఆసుపత్రిలో వైద్య అధికారిగా పనిచేశారు. 1925 నుండి 1928 వరకు ఆమె [[ముంబై]] కామా హాస్పిటల్ సిబ్బందిలో ఉన్నారు, అక్కడ ఆమె 1929 నుండి 1947 వరకు మెడికల్ ఆఫీసర్-ఇన్-ఛార్జ్గా పనిచేశారు.<ref name=":44"/><ref name=":22">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.523178|title=Indian Whos Who 1937-38|last=Kabadi Waman P.|date=1937|pages=333|via=Internet Archive}}</ref> జిరాద్ 1931లో శాంతి న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు.<ref name=":23">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.523178|title=Indian Whos Who 1937-38|last=Kabadi Waman P.|date=1937|pages=333|via=Internet Archive}}</ref> 1934 లో [[బీహార్]] లో భూకంపం నుండి బయటపడిన వారికి ఆమె వైద్య సహాయం అందించింది.<ref name=":02">{{Cite paper|date=2019|title=A pioneer of maternal health: Jerusha Jhirad, 1890–1983|url=https://nmji.in/a-pioneer-of-maternal-health-jerusha-jhirad-1890-1983/}}</ref> 1937, 1938 లలో ఆమె బొంబాయిలో ప్రసూతి మరణాల గణాంక అధ్యయనం చేసింది.<ref name=":32">Jhirad, Jerusha. [https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/33124/GIPE-012998-02.pdf?sequence=3 "Report on an investigation into the causes of maternal mortality in the city of Bombay."] Health Bulletin No. 29 (1941).</ref> ఆమె బాంబే ప్రసూతి, స్త్రీ జననేంద్రియ సమాజం యొక్క వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, అధ్యక్షురాలు '','',<ref name="Purandare20122"/> భారత ప్రసూతి, స్త్రీ జననేంద్రియ సమాజాల సమాఖ్య (FOGSI) అధ్యక్షురాలు.<ref name=":13"/>, 1947 నుండి 1957 వరకు అసోసియేషన్ ఆఫ్ మెడికల్ ఉమెన్ ఇన్ ఇండియా (AMWI) అధ్యక్షురాలిగా ఉన్నారు. ప్రణాళిక లేని గర్భాలను పరిమితం చేయడానికి లైంగిక విద్య, ఆరోగ్యకరమైన వినోద ఎంపికలకు అనుకూలంగా ఆమె రాసింది.<ref name=":02" /> 1950లో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] జరిగిన 6వ అఖిల భారత ప్రసూతి, స్త్రీ జననేంద్రియ కాంగ్రెస్‌కు ఆమె అధ్యక్షత వహించారు.<ref name="Purandare20122" /> జ్యూయిష్ రెలిజియస్ యూనియన్లో మిశ్రమ-లింగ ప్రార్థనలకు హాజరైన తరువాత ఝిరాడ్ ప్రోగ్రెసివ్ జుడాయిజం యొక్క మార్గదర్శకుడు (JRU) ఆమె ముంబైకి తిరిగి వచ్చి 1925లో తన సోదరి లేహాతో కలిసి బెనె ఇజ్రాయెల్ మధ్య జెఆర్యు-అనుబంధ సంఘాన్ని స్థాపించింది.<ref>{{Cite web|title=Maharashtra - Rodef Shalom Synagogue|url=http://indianjews.org/en/research/jewish-sites-in-india/62-rodef-shalom-synagogue|access-date=2021-11-30|website=Indian Jews|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220213330/http://indianjews.org/en/research/jewish-sites-in-india/62-rodef-shalom-synagogue|url-status=dead}}</ref> == ప్రచురణలు == * "మెడికో-సోషల్ వర్క్" (1929) <ref>Jhirad, J. "Medico-social work." ''Women in modern India. Bombay: Taraporewala'' 133 (1929).</ref> * "ప్రసూతి మరణాలు" (1936) <ref>Jhirad, Jerusha. "Maternal Mortality." ''Journal of the Association of Medical Women in India'' 24.3 (1936): 40-46.</ref> * "బాంబే నగరంలో ప్రసూతి మరణాల కారణాలపై దర్యాప్తుపై నివేదిక" (1941).<ref name=":32"/> * "గర్భాశయ విలోమం" (1946) <ref>Jhirad, J. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21017437/ "Uterine inversion"] Medical Bulletin (January 28, 1946);14:16-21.</ref> * "మెడికల్ ప్రొఫెషన్లో మహిళలు" (1960) <ref>Jhirad, J. "Women in the medical profession." ''Journal of the Association of Medical Women in India'' 48.9 (1960).</ref> * "జనన నియంత్రణ యొక్క ఆచరణాత్మక అంశాలు" (1963) <ref>Jhirad, J. "Practical aspects of birth control." ''Journal of the Association of Medical Women in India'' 51 (1963): 116-23.</ref> * "జనాభా నియంత్రణలో గర్భస్రావాలను చట్టబద్ధం చేసే పాత్ర" (1964) <ref>Jhirad, J. "Role of legalization of abortions in population control." ''Journal of the Association of Medical Women in India'' 52 (1964): 98-100.</ref> * "కెరీర్స్ ఫర్ మెడికల్ ఉమెన్ ఇన్ ఇండియా" (1964) <ref>JHIRAD, J. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14111293/ "Careers for Medical Women in India"] ''World Medical Journal'' 11 (1964): 29-30.</ref> * "ప్రసవపూర్వ రోగ నిర్ధారణ" (1966) <ref>Jhirad J. [https://europepmc.org/article/med/5948676 "Ante-natal diagnosis"] ''The Indian Practitioner.'' 19(1)(January 1966): 1-11.</ref> * "ప్రసూతి అప్పుడు, ఇప్పుడు" (1968) <ref>Jhirad, Jerusha. [https://www.jogi.co.in/articles/files/filebase/Archives/1968/apr/1968_157_172_Apr.pdf "Obstetrics Then and Now"] ''The Journal of Obstetrics and Gynaecology of India'' 18(April 1968): 157-172.</ref> == గౌరవాలు == 1945లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఝిరాద్కు ఎంబీఈ ప్రదానం చేసింది. 1947లో, ఆమె రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఒబ్స్టెట్రిషియన్స్ అండ్ గైనకాలజిస్ట్స్ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":03">{{Cite paper|date=2019|title=A pioneer of maternal health: Jerusha Jhirad, 1890–1983|url=https://nmji.in/a-pioneer-of-maternal-health-jerusha-jhirad-1890-1983/}}</ref> 1966లో ఆమెకు [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డు లభించింది.<ref name=":44"/> వీనసియన్ బిలం ఝిరాడ్కు ఆమె పేరు పెట్టారు.<ref>United States Geological Survey, ''[https://pubs.usgs.gov/bul/2129/report.pdf Gazetteer of Planetary Nomenclature]'' (1994): 18.</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == ఝిరాద్ 1975లో ఒక చిన్న ఆత్మకథను రాశారు, ఇది ఆమె మేనకోడలు జీవిత చరిత్రను తెలియజేసింది, ఎ డ్రీమ్ రియలైజ్డ్ః బయోగ్రఫీ ఆఫ్ డాక్టర్ జెరుషా జె. ఝిరాద్ (1990).<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/23471624|title=A dream realised: biography of Dr. Jerusha J. Jhirad|last=Jhirad|first=Abigail|date=1990|publisher=ORT India|location=Bombay|language=en|oclc=23471624}}</ref> ఆమె 1984 లో 93 సంవత్సరాల వయసులో మరణించింది.<ref name=":13"/> == మూలాలు == [[వర్గం:1984 మరణాలు]] [[వర్గం:1891 జననాలు]] b4f7xffpdtg6pzllkshd2dak9krgp7l 0 453324 4941240 4937542 2026-08-21T20:50:58Z Nagarani Bethi 60383 4941240 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18_(cropped).jpg|thumb|300x300px| [[కీవ్|కీవ్‌లోని]] సెయింట్ మైఖేల్స్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ మొనాస్టరీ ఉక్రేనియన్ బరోక్ వాస్తుశిల్పానికి అత్యంత విలక్షణమైన ఉదాహరణలలో ఒకటి.]] '''ఉక్రేనియన్ బరోక్''' (ఉక్రేనియన్: українське бароко), దీనిని '''కోసాక్ బరోక్''' (ఉక్రేనియన్: козацьке бароко) లేదా '''మజెపా బరోక్''' అని కూడా పిలుస్తారు,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DhnGDQAAQBAJ|title=The Russian Empire 1450-1801|last1=Kollmann|first1=Nancy Shields|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928051-3|page=78|language=en}}</ref> అనేది 17వ, 18వ శతాబ్దాలలో [[ఉక్రెయిన్]]<nowiki/>లో విస్తృతంగా వ్యాపించిన ఒక కళాత్మక శైలి. ఇది స్థానిక సంప్రదాయాలు, యూరోపియన్ బరోక్ కలయిక ఫలితంగా ఉంది. == చరిత్ర == పశ్చిమ ఐరోపా ప్రభావాల కారణంగా, 16వ శతాబ్దం చివరి నుండి ఆధునిక ఉక్రెయిన్ భూములు లౌకిక బరోక్ కళ, వాస్తుశిల్పం ప్రభావంలోకి వచ్చాయి, ఇది పొరుగున ఉన్న రష్యా సార్‌డమ్‌లో ఇప్పటికీ తెలియదు.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n146 119]|language=en}}</ref> చరిత్రకారుడు సెర్హి ప్లోఖీ ప్రకారం, 1633 నుండి 1647 వరకు కీవ్ మెట్రోపాలిటన్ అయిన పెట్రో మోహిలా, ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిని సంస్కరించడానికి, సంస్కరణ, ప్రతి-సంస్కరణ సవాళ్లకు చర్చిని స్వీకరించడానికి తన డ్రైవ్‌లో భాగంగా శైలిని అభివృద్ధి చేయడంలో కీలకమైన పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=115}}</ref> 1687 నుండి 1708 వరకు కోసాక్ హెట్మాన్ ఇవాన్ మజెపా కాలంలో ఉక్రేనియన్ బరోక్ దాని అపోజీకి చేరుకుంది. మజెపా బరోక్ అనేది పశ్చిమ యూరోపియన్ బరోక్ నిర్మాణ రూపాలు, ఉక్రేనియన్ జాతీయ బరోక్ నిర్మాణ సంప్రదాయాల అసలు సంశ్లేషణ. == నిర్మాణ శైలి == [[దస్త్రం:80-391-0151_Kyiv_St.Sophia's_Cathedral_RB_18_2_(cropped).jpg|thumb|240x240px|సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్ కియెవ్]] ఉక్రేనియన్ బరోక్ పశ్చిమ యూరోపియన్ బరోక్ నుండి మరింత ఆధునిక అలంకారం, సరళమైన రూపాలను కలిగి ఉండటంలో భిన్నంగా ఉంటుంది, అందువల్ల దీనిని మరింత నిర్మాణాత్మకంగా పరిగణించారు. కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని అనేక భవనాలు, కీవ్‌లోని వైడుబిచి మొనాస్టరీతో సహా అనేక ఉక్రేనియన్ బరోక్ భవనాలు భద్రపరచబడ్డాయి. చరిత్రకారుడు ఆండ్రూ విల్సన్ [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్‌|ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి]], కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది అజంప్షన్, కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని ట్రినిటీ గేట్‌లను ఈ శైలికి మంచి ఉదాహరణలుగా గుర్తించారు, వాటితో పాటు కీవ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్స్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ మొనాస్టరీ, చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ కేథరీన్స్ కూడా బరోక్ శైలిలో గణనీయమైన మార్పులకు గురయ్యాయి.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n169 142]|language=en}}</ref> [[కీవ్]]<nowiki/>లోని సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్ వెలుపలి భాగం కూడా బరోక్ శైలిలో గణనీయమైన మార్పులకు గురైంది.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=116}}</ref> ఈ శైలికి మరొక ఉదాహరణ సుబోటివ్‌లోని సెయింట్ ఎలియాస్ చర్చి, ఇక్కడ బోహ్డాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ యుద్ధంలో మరణించిన తర్వాత 1653లో తన కుమారుడు టైమిష్‌ను సమాధి చేశాడు.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=125}}</ref> చర్చి ₴5 నోట్‌లో కూడా చిత్రీకరించబడింది. [[దస్త్రం:Київ._Церква_Троїцька_надбрамна.JPG|ఎడమ|thumb|హోలీ ట్రినిటీ చర్చి]] === ప్రముఖ వాస్తుశిల్పులు === 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో గలీసియాలో చురుగ్గా పనిచేసిన బరోక్ శిల్పి జోహన్ జార్జ్ పిన్సెల్, 2012–2013లో పారిస్‌లోని [[లౌవ్రే]]<nowiki/>లో జరిగిన ప్రత్యేక ప్రదర్శనకు అంశంగా నిలిచారు. ప్రత్యేకమైన, నైపుణ్యం కలిగిన వ్యక్తీకరణ, డ్రేపరీ అత్యంత వ్యక్తిగత లక్షణాన్ని ప్రదర్శించిన పిన్సెల్, ఇప్పుడు యూరోపియన్ బరోక్ శిల్పంలో ప్రముఖ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{cite web|last1=Scherf|first1=Guilhem|title=Johann Georg Pinsel, A Baroque Sculptor in 18th-Century Ukraine|url=https://www.louvre.fr/en/expositions/johann-georg-pinsel-baroque-sculptor-18th-century-ukraine|access-date=2 April 2020|website=Musée du Louvre|archive-date=16 అక్టోబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016020843/https://www.louvre.fr/en/expositions/johann-georg-pinsel-baroque-sculptor-18th-century-ukraine|url-status=dead}}</ref> [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]]<nowiki/>లోని వింటర్ ప్యాలెస్, జార్స్కోయ్ సెలోలోని కేథరీన్ ప్యాలెస్‌లను రూపొందించడంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఇటాలియన్ బరోక్ ఆర్కిటెక్ట్ బార్టోలోమియో రాస్ట్రెల్లి, కీవ్‌లోని [[సెయింట్ ఆండ్రూస్ చర్చి, కీవ్|సెయింట్ ఆండ్రూస్ చర్చి]], [[మారిన్స్కీ ప్యాలెస్|మారిన్స్కీ ప్యాలెస్‌లను]] రూపొందించడంలో ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలికి కూడా కృషి చేశారు.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n147 120]|language=en}}</ref> ఈ ప్యాలెస్ ఇప్పుడు [[ఉక్రెయిన్]] అధ్యక్షుడి అధికారిక నివాసంగా ఉపయోగించబడుతోంది. గెలీషియన్ ఆర్కిటెక్ట్ బెర్నార్డ్ మెరెటిన్ అలంకరించబడిన సెయింట్ జార్జ్ కేథడ్రల్, లివివ్‌ను రూపొందించారు, దీనిని ఉక్రేనియన్ గ్రీకు కాథలిక్ చర్చి మాతృ చర్చిగా ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n147 120]|language=en}}</ref> ఉక్రెయిన్లో చురుకుగా ఉన్న ఇతర ప్రముఖ బరోక్ ఆర్కియెక్ట్స్: * ఆండ్రియాస్ ష్లుటర్ (c.1662-1714) - జోవ్క్వాలో పనిచేసిన జర్మన్ వాస్తుశిల్పి, శిల్పి. * ఇవాన్ జరుద్నీ (1670-1727) - మాస్కోలో చురుకుగా పనిచేసే స్లోబోడా ఉక్రెయిన్‌కు చెందిన ఆర్కిటెక్ట్, ఐకాన్ ఆర్టిస్ట్. * జోహన్ గాట్ఫ్రైడ్ షాడెల్ (1680-1752) - ఉక్రెయిన్, రష్యాలో చురుకుగా పనిచేసే జర్మన్ వాస్తుశిల్పి. * ఒసిప్ స్టార్ట్సేవ్ ( fl. 1676-1714) - కీవ్‌లో చురుకైన రష్యన్ వాస్తుశిల్పి. * స్టెపాన్ కోవ్నిర్ (1695-1786) - కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాపై తన పనికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పి. * ఇవాన్ గ్రిగోరోవిచ్-బార్స్కీ (1713-1791) - కీవ్ నుండి ఉక్రేనియన్ ఆర్కిటెక్ట్. * ఆండ్రీ క్వాసోవ్ (c.1720-c.1770) - కోజెలెట్స్, బటురిన్, [[హ్లుఖివ్]] వంటి ఉక్రేనియన్ నగరాల్లో పనిచేసిన రష్యన్ వాస్తుశిల్పి. * Gottfried Hoffman [ UK ] (fl.1770-1775) - [[లివ్యూ|ల్వివ్]], [[Buchach|బుచాచ్]], [[Pochaiv|పోచైవ్‌లలో]] పనిచేసిన [[Silesia|సైలేసియన్]] ఆర్కిటెక్ట్. === ప్రభావం === ఉక్రేనియన్ బరోక్ వాస్తుశిల్పం కొన్ని లక్షణాలు 17వ-18వ శతాబ్దంలో [[మాస్కో]]<nowiki/>లో నారిష్కిన్ బరోక్ ఉద్యమాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.<ref>Власов В. Г. Большой энциклопедический словарь изобразительного искусства В 8т. [http://cih.ru/ae/af41.html Нарышкинский стиль]</ref><ref>{{Cite web|date=2014-11-26|title=The Meaning of the Domes in Orthodox Church Architecture|url=http://holytrinityoca.org/the-meaning-of-the-domes-in-orthodox-church-architecture/|access-date=2019-04-28|website=Holy Trinity Orthodox Church (OCA)|language=en|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531004330/http://holytrinityoca.org/the-meaning-of-the-domes-in-orthodox-church-architecture/|url-status=dead}}</ref> ట్రోయిష్చినా కేథడ్రల్ వంటి ఆధునిక ఉక్రేనియన్ చర్చి భవనాలు కూడా ఈ శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి, కానీ ఇది ఉక్రేనియన్ బరోక్‌కు విలక్షణమైనది కాదు. ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలి అంశాలను తరువాత ఉక్రేనియన్-కెనడియన్ సమాజం వారి స్వంత చర్చిలను నిర్మించేటప్పుడు స్వీకరించింది, కెనడియన్-ఉక్రేనియన్ చర్చిలలో మరింత విలక్షణమైన చెక్క చర్చి నిర్మాణ శైలికి అనుగుణంగా మార్చబడింది.<ref>{{cite journal |last1=Thomas Kordan |first1=Diana |date=1988 |title=Tradition in a New World:Ukrainian-Canadian Churches in Alberta |url=https://dalspace.library.dal.ca/bitstream/handle/10222/71649/vol13_1_3_7.pdf?sequence=1 |journal=Society for the Study of Architecture in Canada Bulletin |volume=1 |issue=13 |page=3 |access-date=27 February 2021}}</ref> == ఉక్రేనియన్ బరోక్ కళ == [[దస్త్రం:Pyriatyn_icon.jpg|thumb| పైరియాటిన్ నుండి 1699 ఉక్రేనియన్ బరోక్ చిహ్నంపై యేసు సిలువ వేయబడిన చిత్రం, ఎడమవైపున లుబ్నీ కల్నల్ లియోంటి స్విచ్కా చిత్రం ఉంది.]] ఉక్రేనియన్ కళలో బరోక్ శైలి 1600 నుండి 18వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఆధిపత్యం చెలాయించింది. 16వ శతాబ్దం నుండి ఉక్రేనియన్ మత కళాకారులు బైజాంటైన్ కళలోని చాలా అంశాలను విడిచిపెట్టి, జానపద కళ ఉద్దేశ్యాలచే ప్రభావితమైన స్పష్టమైన, మరింత సంక్షిప్త శైలిని స్వీకరించారు, ఆనందకరమైన లక్షణాలతో వర్గీకరించబడ్డారు. ఆ కాలంలో సృష్టించబడిన ఉక్రేనియన్ చిహ్నాలు సంతృప్త రంగులు, గొప్ప అలంకార అంశాలతో వర్గీకరించబడ్డాయి. ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చిన బరోక్ కళ విస్తృత ప్రాంతంలోని ఐకానోగ్రాఫర్లను ప్రభావితం చేసింది, పాల్ ఆఫ్ అలెప్పో వంటి సమకాలీనుల ఖాతాలలో ప్రస్తావించబడింది.<ref>{{Cite web|date=2005|title=ІКОНОТВОРЧІСТЬ ТА УКРАЇНСЬКЕ ІКОНОМАЛЯРСТВО|url=http://www.history.org.ua/?termin=Ikonotvorchist|access-date=2025-04-21|website=Енциклопедія історії України|lang=uk}}</ref> ఉక్రెయిన్‌లో బరోక్ పెయింటింగ్ ఉత్తమ ఉదాహరణలు కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని హోలీ ట్రినిటీ చర్చిలోని చర్చి చిత్రాలు. చెక్కే పద్ధతుల్లో వేగవంతమైన అభివృద్ధి ఉక్రేనియన్ బరోక్ కాలంలో జరిగింది. పురోగతులు [[చిహ్నం]], ఉపమానాలు, హెరాల్డిక్ సంకేతాలు, విలాసవంతమైన అలంకారాల సంక్లిష్ట వ్యవస్థను ఉపయోగించాయి.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=125}}</ref> == ఉక్రెయిన్ లో బరోక్ సాహిత్యం == ఉక్రేనియన్ దేశాలలో బరోక్ సాహిత్యం 17వ, 18వ శతాబ్దాలలో అభివృద్ధి చెందింది, దాని రచయితలలో ఎక్కువ మంది మతాధికారులు కావడంతో మతపరమైన, ఆధ్యాత్మిక అంశాల ఆధిపత్యం చెలాయించింది. డిమిట్రో చైజెవ్స్కీ ప్రకారం, బరోక్ శైలి అంశాలను తన రచనలలో ఉపయోగించిన మొదటి ఉక్రేనియన్ రచయిత ఇవాన్ వైషెన్‌స్కీ; బరోక్ సౌందర్యశాస్త్రం కూడా గలీషియన్-వోల్హినియన్ క్రానికల్‌లోని కొన్ని భాగాలకు లక్షణం. ఉక్రెయిన్‌లో బరోక్ సాహిత్యం అభివృద్ధిలో కీలకమైన సంఘటనలు 1615లో కైవ్ బ్రదర్‌హుడ్ స్కూల్ (తరువాత కైవ్-మోహిలా అకాడమీ అని పిలుస్తారు) పునాది, 1620లో తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ సోపానక్రమం పునరుద్ధరణ. ఆ సమయంలో ఉక్రేనియన్ దేశాలలో బరోక్ సంస్కృతికి ప్రధాన ప్రతినిధులు ఆర్థడాక్స్ మతాధికారులు, కైవ్ అకాడమీ ప్రొఫెసర్లు. బరోక్ కవిత్వం 18వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఉక్రేనియన్ ఉన్నత పాఠశాలల్లో బోధించే అంశంగా ఉండేది, ఆ శైలిలో అనేక మంది ప్రముఖ రచయితలను సృష్టించింది. ఉక్రెయిన్‌లోని బరోక్ రచయితలలో ఎక్కువ మంది చర్చి స్లావోనిక్ భాషలో తమ రచనలను సృష్టించారు, కానీ ఆ సమయంలో సాధారణ ఉక్రేనియన్ ప్రసంగం నుండి, అలాగే పోలిష్, రష్యన్ భాషల నుండి అనేక అంశాలను కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite book|title=Українське літературне бароко|author=Чижевський Дмитро|date=2003|publisher=Київ: Обереги|isbn=966513051X|pages=268-330}}</ref> ఉక్రెయిన్‌లో బరోక్ సాహిత్యం వికసించడం రష్యన్ లౌకిక సాహిత్యానికి పునాదులు వేయడానికి సహాయపడింది.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=125}}</ref> === ఉక్రెయిన్ నుండి ప్రముఖ బరోక్ రచయితలు === [[దస్త్రం:Skovoroda's_fountain.jpg|thumb| "సమాన సమానత్వం కాదు" - తన తాత్విక అభిప్రాయాలను వివరించడానికి అతను ఉపయోగించిన హ్రైహోరి స్కోవరోడా డ్రాయింగ్.]] [[దస్త్రం:Skoropys_2s.jpg|thumb| 1681 లో బటురిన్ నుండి ఉక్రేనియన్ బరోక్ చేతివ్రాతకు ఉదాహరణ.]] * పామ్వో బెరిండా (?-1632) - నిఘంటువు రచయిత, [[ఉక్రెయిన్‌లోని థియేటర్|ఉక్రేనియన్ నాటక]] రంగానికి మార్గదర్శకులలో ఒకరు. * మెలెటియస్ స్మోట్రిట్స్కీ (1577-1633) - బరోక్ సంప్రదాయాన్ని పూర్తిగా స్వీకరించిన మొదటి ఉక్రేనియన్ రచయిత. * పెట్రో మొహిలా (1596-1647) - కైవ్ మెట్రోపాలిటన్. * Jakub Gawatowicz [ UK ] (1598-1679) - పోలిష్, ఉక్రేనియన్ రచయిత, విద్యావేత్త, కాథలిక్ పూజారి. * కైరిలో స్టావ్రోవెట్స్కీ -ట్రాంక్విలియన్ (?-1646) - ఆర్థడాక్స్, గ్రీకు కాథలిక్ ఆర్కిమండ్రైట్ . * Athanasius Kalnofoysky [ UK ] (fl.1638-1646) - కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా సన్యాసి, పోలిష్ భాషలో రాశారు. * లాజర్ బరనోవిచ్ (1620-1693) - ఆర్థడాక్స్ ఆర్చ్ బిషప్. * Joannicius Galiatovski [ UK ] (c.1620-1688) - కైవ్ అకాడమీ రెక్టర్, ఆర్కిమండ్రైట్. * Antonii Radyvylovsky [ UK ] (c.1620-1688) - ఆర్థడాక్స్ [[Hegumen|మఠాధిపతి]], బోధకుడు. * డానిలో టుప్టాలో (1651-1709) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, సెయింట్. * స్టీఫన్ యావోర్స్కీ (1658-1722) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, అత్యంత పవిత్ర సైనాడ్ అధిపతి. * Gabriel (Buzhynskyi) [ UK ] (1680-1731) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, తత్వవేత్త, అనువాదకుడు. * ఫియోఫాన్ ప్రోకోపోవిచ్ (1681-1736) - సనాతన బిషప్, కైవ్ అకాడమీ రెక్టర్. * మాన్యుయిల్ కొజాచిన్స్కీ (1699-1755) - విద్యావేత్త, నాటక రచయిత. * Symon (Todorsky) [ UK ] (1700-1754) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, వేదాంతవేత్త. * Mytrofan Dovhalevskyi [ UK ] (fl.1732-1737) - నాటక రచయిత, సాహిత్య సిద్ధాంతకర్త. * జార్జ్ (కోనిస్కీ) (1717-1795) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, రచయిత, నాటక రచయిత. * పైసియస్ వెలిచ్కోవ్స్కీ (1722-1794) - ఆర్థడాక్స్ సన్యాసి. * హ్రిహోరీ స్కోవరోడా (1722-1794) - కవి, తత్వవేత్త. * Yuri Shcherbatskyi [ UK ] (1725-1754) - ఆర్థడాక్స్ సన్యాసి, కైవ్ అకాడమీ ప్రొఫెసర్. == గ్రాఫిక్ డిజైన్ == 16-18వ శతాబ్దాలలో ఉక్రెయిన్‌లోని కోసాక్ హెట్‌మనేట్ పత్రాలలో బరోక్-ప్రభావిత సిరిలిక్ చేతివ్రాత లిపి రకం ఉపయోగించబడింది. == ఉక్రెయిన్ లో బరోక్ సంగీతం == బరోక్ యుగంలో ఉక్రేనియన్ సంగీతంలో జ్నామెన్నీ శ్లోకాన్ని పార్ట్ సాంగ్‌తో భర్తీ చేశారు. ఆ సమయంలో ఉక్రెయిన్‌లోని అత్యంత ముఖ్యమైన సంగీత సిద్ధాంతకర్తలలో ఒకరు కైవ్‌కు చెందిన స్వరకర్త మైకోలా డైలెట్స్కీ. ఇతర ఉక్రేనియన్ బరోక్ స్వరకర్తలలో సిమియన్ పెకాలిట్స్కీ, ఇవాన్ డొమరాట్స్కీ, హెర్మాన్ లెవిట్స్కీ ఉన్నారు. కీవ్ మోహిలా అకాడమీ పాఠ్యాంశాల్లో సంగీతం చేర్చబడింది, దీని పూర్వ విద్యార్థులు వెర్టెప్, కాంట్ సాంగ్ [UK] వంటి బరోక్ సంగీత శైలులను ప్రాచుర్యం పొందారు. == గ్యాలరీ == === ఉక్రేనియన్ బరోక్ నిర్మాణం === <gallery mode="packed" heights="180"> దస్త్రం:Георгіївський_собор-2.JPG|alt=St. George's Cathedral of Vydubychi Monastery, Kyiv (1696)|సెయింట్ జార్జ్ కేథడ్రల్ విడుబిచి మఠం, కియెవ్ (1696) దస్త్రం:Intercession_Cathedral,_Kharkiv_2010_-_03.jpg|alt=Intercession Cathedral of Pokrovskyi Monastery, Kharkiv (1689)|మధ్యవర్తిత్వ కేథడ్రల్ [[ఇంటర్‌సెషన్ కేథడ్రల్, ఖార్కివ్|పోక్రోవ్స్కీ మఠం]], ఖార్కివ్ (1689) దస్త్రం:Покровська_церква_на_Подолі_2.jpg|alt=Holy Intercession Podilsk Church, Kyiv (1766)|పవిత్ర మధ్యవర్తిత్వం పోడిల్స్క్ చర్చి, కీవ్ (1766) దస్త్రం:Katerininska.JPG|alt=Catherine's Church, Chernihiv (1715)|కాథరిన్ చర్చి, చెర్నిహివ్ (1715) దస్త్రం:Троїцький_собор,_с.Густиня.jpg|alt=Peter and Paul Church of the Hustynia Monastery, Chernihiv Oblast (1693)|హస్టినియా మఠం పీటర్, పాల్ చర్చి, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ (1693) దస్త్రం:Троїцький_собор_Густинського_монастиря2.JPG|alt=Trinity Church of the Hustynia Monastery, Chernihiv Oblast (1674)|హుస్టినియా మొనాస్టరీ ట్రినిటీ చర్చి, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ (1674) దస్త్రం:Ukr-barok.jpg|alt=Fragment of the decor of the bell tower (1706) of the Saint Sophia Cathedral|అలంకరణ శకలాలు బెల్ టవర్ (1706) సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్ దస్త్రం:Новомосковськ_Троїцький_собор_головний_фасад.jpg|alt=Trinity Cathedral, Samar (1781). One of the few examples of a fully wooden Ukrainian Baroque church.|ట్రినిటీ కేథడ్రల్, సమర్ (1781). పూర్తిగా చెక్కతో నిర్మించిన ఉక్రేనియన్ బరోక్ చర్చి కొన్ని ఉదాహరణలలో ఒకటి. దస్త్రం:Троїцький_монастир.jpg|alt=Trinity Church, Chernihiv (1680s)|ట్రినిటీ చర్చి, చెర్నిహివ్ (1680 లు) దస్త్రం:Києво-Печерська_лавра,_вид_з_мосту_Патона.jpg|alt=Kyiv Pechersk Lavra (Baroque parts built in 16th–18th centuries)|కియెవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా (16-18 శతాబ్దాలలో నిర్మించిన బరోక్ భాగాలు) దస్త్రం:Миколаївський_собор.jpg|alt=St. Nicholas Cathedral, Nizhyn. It is one of the first Baroque architectural monuments in Ukraine (1653)|సెయింట్ నికోలస్ కేథడ్రల్, నిజిన్. ఇది ఉక్రెయిన్ లోని మొట్టమొదటి బరోక్ నిర్మాణ స్మారక చిహ్నాలలో ఒకటి (1653). దస్త్రం:Церква_Іоанна_Богослова,_м.Ніжин._(2).jpg|alt=Church of Ivan the Theologian, Nizhyn (1757), architect Ivan Hryhorovych-Barsky. There is a noticeable transition from Baroque to Classicism|ఇవాన్ ది థియాలజిస్ట్ చర్చి, నిజ్హిన్ (1757), వాస్తుశిల్పి ఇవాన్ హ్రిహోరోవిచ్-బార్స్కీ. బరోక్ నుండి క్లాసిసిజం కు ఒక గుర్తించదగిన పరివర్తన ఉంది దస్త్రం:Преображенський_собор_в_Ізюмі.jpg|alt=Holy Transfiguration Cathedral, Izium (1682)|పవిత్ర రూపాంతర కేథడ్రల్, ఇజియం (1682) దస్త్రం:Чернігів._Успенський_собор._Єлецький_монастир.JPG|alt=Assumption Yelets Monastery, Chernihiv (1680s)|అసుప్షన్ యెలెట్స్ మొనాస్టరీ, చెర్నిహివ్ (1680 లు) దస్త్రం:Uspensky_Cathedral03.jpg|alt=Dormition Cathedral, Kharkiv (1657)|డోర్మిషన్ కేథడ్రల్, ఖార్కివ్ (1657) దస్త్రం:Hluxiv._Palac_Kyryla_Rozumovśkoho.png|alt=Palace for Kirill Rozumovsky, project and facade, Hlukhiv|కోసం ప్యాలెస్ కిరిల్ రోజుమోవ్స్కీ, ప్రాజెక్టు, ముఖభాగం, హ్లూఖివ్ దస్త్రం:Чернігів_.Будинок_полкової_канцелярії.JPG|alt=Building of Chernihiv regimental chancellery, 1690s|భవనం చెర్నిహివ్ రెజిమెంటల్ ఛాన్సలరీ, 1690 లు </gallery> === ఉక్రేనియన్ బరోక్ కళ === <gallery mode="packed" heights="250"> దస్త్రం:Герб_Івана_Мазепи_з_Чернігівського_колегіуму.jpg|alt=Hetman Mazepa's coat of arms from the facade of Chernihiv Collegium|హేట్మాన్ మజెపా కోటు ముఖభాగం నుండి చెర్నిహివ్ కాలేజియం దస్త్రం:Києво-Могилянська_академія_та_її_спудеї.png|alt=Engraving by Ivan Shchyrskyi honouring P. Kalachynskyi, rector of Kyiv Mohyla Academy, 1698|చెక్కడం పి. కలాచిన్స్కీ గౌరవార్థం ఇవాన్ షిర్స్కీ, రెక్టర్ కియెవ్ మోహిలా అకాడమీ, 1698 దస్త్రం:Petro_Mohyla-_big.jpg|alt=17th-century portrait of metropolitan Petro Mohyla|17వ శతాబ్దపు మెట్రోపాలిటన్ పెట్రో మోహిలా చిత్రం దస్త్రం:Евхологион_(Требник_Петра_Могилы_1646_год).png|alt=Front page of Petro Mohyla's Euchologion, 1646|పెట్రో మోహిలా మొదటి పేజీ యూకలాజియన్, 1646 దస్త్రం:Данило_Єфремов.jpg|alt=Portrait of Don Cossack ataman Danilo Efremov, created by artists from Kyiv Pechersk Lavra, before 1760|చిత్రపటము డాన్ కోసాక్ అటామాన్ 1760 కి ముందు కియెవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా నుండి వచ్చిన కళాకారులు సృష్టించిన డానిలో ఎఫ్రెమోవ్ </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఉక్రేనియన్ బరోక్ రాతి చర్చిల జాబితా]] * [[ఉక్రేనియన్ నిర్మాణం]] * [[కియెవ్ రస్ నిర్మాణం]] * [[ఉక్రెయిన్ లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == మరింత చదవండి == * [హెవ్రిక్, టిటస్] (1982). ''[https://diasporiana.org.ua/ukrainica/18872-gevrik-t-vtracheni-arhitekturni-pam-yatki-kiyeva/ Втрачені архітектурні пам’ятки Києва]'' [కియెవ్ కోల్పోయిన నిర్మాణ స్మారక చిహ్నాలు] (పిడిఎఫ్). న్యూ యార్క్: యూరోప్ == బాహ్య లింకులు == * [http://www.orpheusandlyra.com/Mazepa.html ఉక్రేనియన్ పాటలు, సంగీతం. బరోక్ పాటల ఆడియో ఫైళ్లు] * {{YouTube|linm_apVABw|Ukrainian baroque sculptor 18th century Ivan Georg Pinzel}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/B/A/Baroque.htm బరోక్] లో [http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine] * [http://artlover.com.ua/node/3491 Українська гравюра бароко: Майстер Ілля, Олександр Тарасевич, Леонтій Тарасевич, Іван Щирський] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307181431/http://artlover.com.ua/node/3491 |date=2014-03-07 }} Степовик Д. В. so3o99csi91uxkjf20l4esm3av4474m 4941242 4941240 2026-08-21T20:59:07Z Nagarani Bethi 60383 4941242 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18_(cropped).jpg|thumb|300x300px| [[కీవ్|కీవ్‌లోని]] సెయింట్ మైఖేల్స్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ మొనాస్టరీ ఉక్రేనియన్ బరోక్ వాస్తుశిల్పానికి అత్యంత విలక్షణమైన ఉదాహరణలలో ఒకటి.]] '''ఉక్రేనియన్ బరోక్''' (ఉక్రేనియన్: українське бароко), దీనిని '''కోసాక్ బరోక్''' (ఉక్రేనియన్: козацьке бароко) లేదా '''మజెపా బరోక్''' అని కూడా పిలుస్తారు,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DhnGDQAAQBAJ|title=The Russian Empire 1450-1801|last1=Kollmann|first1=Nancy Shields|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928051-3|page=78|language=en}}</ref> అనేది 17వ, 18వ శతాబ్దాలలో [[ఉక్రెయిన్]]<nowiki/>లో విస్తృతంగా వ్యాపించిన ఒక కళాత్మక శైలి. ఇది స్థానిక సంప్రదాయాలు, యూరోపియన్ బరోక్ కలయిక ఫలితంగా ఉంది. == చరిత్ర == పశ్చిమ ఐరోపా ప్రభావాల కారణంగా, 16వ శతాబ్దం చివరి నుండి ఆధునిక ఉక్రెయిన్ భూములు లౌకిక బరోక్ కళ, వాస్తుశిల్పం ప్రభావంలోకి వచ్చాయి, ఇది పొరుగున ఉన్న రష్యా సార్‌డమ్‌లో ఇప్పటికీ తెలియదు.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n146 119]|language=en}}</ref> చరిత్రకారుడు సెర్హి ప్లోఖీ ప్రకారం, 1633 నుండి 1647 వరకు కీవ్ మెట్రోపాలిటన్ అయిన పెట్రో మోహిలా, ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిని సంస్కరించడానికి, సంస్కరణ, ప్రతి-సంస్కరణ సవాళ్లకు చర్చిని స్వీకరించడానికి తన డ్రైవ్‌లో భాగంగా శైలిని అభివృద్ధి చేయడంలో కీలకమైన పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=115}}</ref> 1687 నుండి 1708 వరకు కోసాక్ హెట్మాన్ ఇవాన్ మజెపా కాలంలో ఉక్రేనియన్ బరోక్ దాని అపోజీకి చేరుకుంది. మజెపా బరోక్ అనేది పశ్చిమ యూరోపియన్ బరోక్ నిర్మాణ రూపాలు, ఉక్రేనియన్ జాతీయ బరోక్ నిర్మాణ సంప్రదాయాల అసలు సంశ్లేషణ. == నిర్మాణ శైలి == [[దస్త్రం:80-391-0151_Kyiv_St.Sophia's_Cathedral_RB_18_2_(cropped).jpg|thumb|240x240px|సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్ కియెవ్]] ఉక్రేనియన్ బరోక్ పశ్చిమ యూరోపియన్ బరోక్ నుండి మరింత ఆధునిక అలంకారం, సరళమైన రూపాలను కలిగి ఉండటంలో భిన్నంగా ఉంటుంది, అందువల్ల దీనిని మరింత నిర్మాణాత్మకంగా పరిగణించారు. కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని అనేక భవనాలు, కీవ్‌లోని వైడుబిచి మొనాస్టరీతో సహా అనేక ఉక్రేనియన్ బరోక్ భవనాలు భద్రపరచబడ్డాయి. చరిత్రకారుడు ఆండ్రూ విల్సన్ [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్|ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి]], కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది అజంప్షన్, కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని ట్రినిటీ గేట్‌లను ఈ శైలికి మంచి ఉదాహరణలుగా గుర్తించారు, వాటితో పాటు కీవ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్స్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ మొనాస్టరీ, చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ కేథరీన్స్ కూడా బరోక్ శైలిలో గణనీయమైన మార్పులకు గురయ్యాయి.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n169 142]|language=en}}</ref> [[కీవ్]]<nowiki/>లోని సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్ వెలుపలి భాగం కూడా బరోక్ శైలిలో గణనీయమైన మార్పులకు గురైంది.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=116}}</ref> ఈ శైలికి మరొక ఉదాహరణ సుబోటివ్‌లోని సెయింట్ ఎలియాస్ చర్చి, ఇక్కడ బోహ్డాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ యుద్ధంలో మరణించిన తర్వాత 1653లో తన కుమారుడు టైమిష్‌ను సమాధి చేశాడు.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=125}}</ref> చర్చి ₴5 నోట్‌లో కూడా చిత్రీకరించబడింది. [[దస్త్రం:Київ._Церква_Троїцька_надбрамна.JPG|ఎడమ|thumb|హోలీ ట్రినిటీ చర్చి]] === ప్రముఖ వాస్తుశిల్పులు === 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో గలీసియాలో చురుగ్గా పనిచేసిన బరోక్ శిల్పి జోహన్ జార్జ్ పిన్సెల్, 2012–2013లో పారిస్‌లోని [[లౌవ్రే]]<nowiki/>లో జరిగిన ప్రత్యేక ప్రదర్శనకు అంశంగా నిలిచారు. ప్రత్యేకమైన, నైపుణ్యం కలిగిన వ్యక్తీకరణ, డ్రేపరీ అత్యంత వ్యక్తిగత లక్షణాన్ని ప్రదర్శించిన పిన్సెల్, ఇప్పుడు యూరోపియన్ బరోక్ శిల్పంలో ప్రముఖ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{cite web|last1=Scherf|first1=Guilhem|title=Johann Georg Pinsel, A Baroque Sculptor in 18th-Century Ukraine|url=https://www.louvre.fr/en/expositions/johann-georg-pinsel-baroque-sculptor-18th-century-ukraine|access-date=2 April 2020|website=Musée du Louvre|archive-date=16 అక్టోబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016020843/https://www.louvre.fr/en/expositions/johann-georg-pinsel-baroque-sculptor-18th-century-ukraine|url-status=dead}}</ref> [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]]<nowiki/>లోని వింటర్ ప్యాలెస్, జార్స్కోయ్ సెలోలోని కేథరీన్ ప్యాలెస్‌లను రూపొందించడంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఇటాలియన్ బరోక్ ఆర్కిటెక్ట్ బార్టోలోమియో రాస్ట్రెల్లి, కీవ్‌లోని [[సెయింట్ ఆండ్రూస్ చర్చి, కీవ్|సెయింట్ ఆండ్రూస్ చర్చి]], [[మారిన్స్కీ ప్యాలెస్|మారిన్స్కీ ప్యాలెస్‌లను]] రూపొందించడంలో ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలికి కూడా కృషి చేశారు.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n147 120]|language=en}}</ref> ఈ ప్యాలెస్ ఇప్పుడు [[ఉక్రెయిన్]] అధ్యక్షుడి అధికారిక నివాసంగా ఉపయోగించబడుతోంది. గెలీషియన్ ఆర్కిటెక్ట్ బెర్నార్డ్ మెరెటిన్ అలంకరించబడిన సెయింట్ జార్జ్ కేథడ్రల్, లివివ్‌ను రూపొందించారు, దీనిని ఉక్రేనియన్ గ్రీకు కాథలిక్ చర్చి మాతృ చర్చిగా ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{cite book|title=The Ukrainians: Unexpected Nation|url=https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr|last1=Wilson|first1=Andrew|date=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21725-4|edition=4th|location=New Haven and London|page=[https://archive.org/details/ukrainiansunexpe0000andr/page/n147 120]|language=en}}</ref> ఉక్రెయిన్లో చురుకుగా ఉన్న ఇతర ప్రముఖ బరోక్ ఆర్కియెక్ట్స్: * ఆండ్రియాస్ ష్లుటర్ (c.1662-1714) - జోవ్క్వాలో పనిచేసిన జర్మన్ వాస్తుశిల్పి, శిల్పి. * ఇవాన్ జరుద్నీ (1670-1727) - మాస్కోలో చురుకుగా పనిచేసే స్లోబోడా ఉక్రెయిన్‌కు చెందిన ఆర్కిటెక్ట్, ఐకాన్ ఆర్టిస్ట్. * జోహన్ గాట్ఫ్రైడ్ షాడెల్ (1680-1752) - ఉక్రెయిన్, రష్యాలో చురుకుగా పనిచేసే జర్మన్ వాస్తుశిల్పి. * ఒసిప్ స్టార్ట్సేవ్ ( fl. 1676-1714) - కీవ్‌లో చురుకైన రష్యన్ వాస్తుశిల్పి. * స్టెపాన్ కోవ్నిర్ (1695-1786) - కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాపై తన పనికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పి. * ఇవాన్ గ్రిగోరోవిచ్-బార్స్కీ (1713-1791) - కీవ్ నుండి ఉక్రేనియన్ ఆర్కిటెక్ట్. * ఆండ్రీ క్వాసోవ్ (c.1720-c.1770) - కోజెలెట్స్, బటురిన్, [[హ్లుఖివ్]] వంటి ఉక్రేనియన్ నగరాల్లో పనిచేసిన రష్యన్ వాస్తుశిల్పి. * Gottfried Hoffman [ UK ] (fl.1770-1775) - [[లివ్యూ|ల్వివ్]], [[Buchach|బుచాచ్]], [[Pochaiv|పోచైవ్‌లలో]] పనిచేసిన [[Silesia|సైలేసియన్]] ఆర్కిటెక్ట్. === ప్రభావం === ఉక్రేనియన్ బరోక్ వాస్తుశిల్పం కొన్ని లక్షణాలు 17వ-18వ శతాబ్దంలో [[మాస్కో]]<nowiki/>లో నారిష్కిన్ బరోక్ ఉద్యమాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.<ref>Власов В. Г. Большой энциклопедический словарь изобразительного искусства В 8т. [http://cih.ru/ae/af41.html Нарышкинский стиль]</ref><ref>{{Cite web|date=2014-11-26|title=The Meaning of the Domes in Orthodox Church Architecture|url=http://holytrinityoca.org/the-meaning-of-the-domes-in-orthodox-church-architecture/|access-date=2019-04-28|website=Holy Trinity Orthodox Church (OCA)|language=en|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531004330/http://holytrinityoca.org/the-meaning-of-the-domes-in-orthodox-church-architecture/|url-status=dead}}</ref> ట్రోయిష్చినా కేథడ్రల్ వంటి ఆధునిక ఉక్రేనియన్ చర్చి భవనాలు కూడా ఈ శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి, కానీ ఇది ఉక్రేనియన్ బరోక్‌కు విలక్షణమైనది కాదు. ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలి అంశాలను తరువాత ఉక్రేనియన్-కెనడియన్ సమాజం వారి స్వంత చర్చిలను నిర్మించేటప్పుడు స్వీకరించింది, కెనడియన్-ఉక్రేనియన్ చర్చిలలో మరింత విలక్షణమైన చెక్క చర్చి నిర్మాణ శైలికి అనుగుణంగా మార్చబడింది.<ref>{{cite journal |last1=Thomas Kordan |first1=Diana |date=1988 |title=Tradition in a New World:Ukrainian-Canadian Churches in Alberta |url=https://dalspace.library.dal.ca/bitstream/handle/10222/71649/vol13_1_3_7.pdf?sequence=1 |journal=Society for the Study of Architecture in Canada Bulletin |volume=1 |issue=13 |page=3 |access-date=27 February 2021}}</ref> == ఉక్రేనియన్ బరోక్ కళ == [[దస్త్రం:Pyriatyn_icon.jpg|thumb| పైరియాటిన్ నుండి 1699 ఉక్రేనియన్ బరోక్ చిహ్నంపై యేసు సిలువ వేయబడిన చిత్రం, ఎడమవైపున లుబ్నీ కల్నల్ లియోంటి స్విచ్కా చిత్రం ఉంది.]] ఉక్రేనియన్ కళలో బరోక్ శైలి 1600 నుండి 18వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఆధిపత్యం చెలాయించింది. 16వ శతాబ్దం నుండి ఉక్రేనియన్ మత కళాకారులు బైజాంటైన్ కళలోని చాలా అంశాలను విడిచిపెట్టి, జానపద కళ ఉద్దేశ్యాలచే ప్రభావితమైన స్పష్టమైన, మరింత సంక్షిప్త శైలిని స్వీకరించారు, ఆనందకరమైన లక్షణాలతో వర్గీకరించబడ్డారు. ఆ కాలంలో సృష్టించబడిన ఉక్రేనియన్ చిహ్నాలు సంతృప్త రంగులు, గొప్ప అలంకార అంశాలతో వర్గీకరించబడ్డాయి. ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చిన బరోక్ కళ విస్తృత ప్రాంతంలోని ఐకానోగ్రాఫర్లను ప్రభావితం చేసింది, పాల్ ఆఫ్ అలెప్పో వంటి సమకాలీనుల ఖాతాలలో ప్రస్తావించబడింది.<ref>{{Cite web|date=2005|title=ІКОНОТВОРЧІСТЬ ТА УКРАЇНСЬКЕ ІКОНОМАЛЯРСТВО|url=http://www.history.org.ua/?termin=Ikonotvorchist|access-date=2025-04-21|website=Енциклопедія історії України|lang=uk}}</ref> ఉక్రెయిన్‌లో బరోక్ పెయింటింగ్ ఉత్తమ ఉదాహరణలు కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని హోలీ ట్రినిటీ చర్చిలోని చర్చి చిత్రాలు. చెక్కే పద్ధతుల్లో వేగవంతమైన అభివృద్ధి ఉక్రేనియన్ బరోక్ కాలంలో జరిగింది. పురోగతులు [[చిహ్నం]], ఉపమానాలు, హెరాల్డిక్ సంకేతాలు, విలాసవంతమైన అలంకారాల సంక్లిష్ట వ్యవస్థను ఉపయోగించాయి.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=125}}</ref> == ఉక్రెయిన్ లో బరోక్ సాహిత్యం == ఉక్రేనియన్ దేశాలలో బరోక్ సాహిత్యం 17వ, 18వ శతాబ్దాలలో అభివృద్ధి చెందింది, దాని రచయితలలో ఎక్కువ మంది మతాధికారులు కావడంతో మతపరమైన, ఆధ్యాత్మిక అంశాల ఆధిపత్యం చెలాయించింది. డిమిట్రో చైజెవ్స్కీ ప్రకారం, బరోక్ శైలి అంశాలను తన రచనలలో ఉపయోగించిన మొదటి ఉక్రేనియన్ రచయిత ఇవాన్ వైషెన్‌స్కీ; బరోక్ సౌందర్యశాస్త్రం కూడా గలీషియన్-వోల్హినియన్ క్రానికల్‌లోని కొన్ని భాగాలకు లక్షణం. ఉక్రెయిన్‌లో బరోక్ సాహిత్యం అభివృద్ధిలో కీలకమైన సంఘటనలు 1615లో కైవ్ బ్రదర్‌హుడ్ స్కూల్ (తరువాత కైవ్-మోహిలా అకాడమీ అని పిలుస్తారు) పునాది, 1620లో తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ సోపానక్రమం పునరుద్ధరణ. ఆ సమయంలో ఉక్రేనియన్ దేశాలలో బరోక్ సంస్కృతికి ప్రధాన ప్రతినిధులు ఆర్థడాక్స్ మతాధికారులు, కైవ్ అకాడమీ ప్రొఫెసర్లు. బరోక్ కవిత్వం 18వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఉక్రేనియన్ ఉన్నత పాఠశాలల్లో బోధించే అంశంగా ఉండేది, ఆ శైలిలో అనేక మంది ప్రముఖ రచయితలను సృష్టించింది. ఉక్రెయిన్‌లోని బరోక్ రచయితలలో ఎక్కువ మంది చర్చి స్లావోనిక్ భాషలో తమ రచనలను సృష్టించారు, కానీ ఆ సమయంలో సాధారణ ఉక్రేనియన్ ప్రసంగం నుండి, అలాగే పోలిష్, రష్యన్ భాషల నుండి అనేక అంశాలను కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite book|title=Українське літературне бароко|author=Чижевський Дмитро|date=2003|publisher=Київ: Обереги|isbn=966513051X|pages=268-330}}</ref> ఉక్రెయిన్‌లో బరోక్ సాహిత్యం వికసించడం రష్యన్ లౌకిక సాహిత్యానికి పునాదులు వేయడానికి సహాయపడింది.<ref>{{cite book|title=The Gates of Europe|last1=Plokhy|first1=Serhii|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|location=New York|page=125}}</ref> === ఉక్రెయిన్ నుండి ప్రముఖ బరోక్ రచయితలు === [[దస్త్రం:Skovoroda's_fountain.jpg|thumb| "సమాన సమానత్వం కాదు" - తన తాత్విక అభిప్రాయాలను వివరించడానికి అతను ఉపయోగించిన హ్రైహోరి స్కోవరోడా డ్రాయింగ్.]] [[దస్త్రం:Skoropys_2s.jpg|thumb| 1681 లో బటురిన్ నుండి ఉక్రేనియన్ బరోక్ చేతివ్రాతకు ఉదాహరణ.]] * పామ్వో బెరిండా (?-1632) - నిఘంటువు రచయిత, [[ఉక్రెయిన్‌లోని థియేటర్|ఉక్రేనియన్ నాటక]] రంగానికి మార్గదర్శకులలో ఒకరు. * మెలెటియస్ స్మోట్రిట్స్కీ (1577-1633) - బరోక్ సంప్రదాయాన్ని పూర్తిగా స్వీకరించిన మొదటి ఉక్రేనియన్ రచయిత. * పెట్రో మొహిలా (1596-1647) - కైవ్ మెట్రోపాలిటన్. * Jakub Gawatowicz [ UK ] (1598-1679) - పోలిష్, ఉక్రేనియన్ రచయిత, విద్యావేత్త, కాథలిక్ పూజారి. * కైరిలో స్టావ్రోవెట్స్కీ -ట్రాంక్విలియన్ (?-1646) - ఆర్థడాక్స్, గ్రీకు కాథలిక్ ఆర్కిమండ్రైట్ . * Athanasius Kalnofoysky [ UK ] (fl.1638-1646) - కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా సన్యాసి, పోలిష్ భాషలో రాశారు. * లాజర్ బరనోవిచ్ (1620-1693) - ఆర్థడాక్స్ ఆర్చ్ బిషప్. * Joannicius Galiatovski [ UK ] (c.1620-1688) - కైవ్ అకాడమీ రెక్టర్, ఆర్కిమండ్రైట్. * Antonii Radyvylovsky [ UK ] (c.1620-1688) - ఆర్థడాక్స్ [[Hegumen|మఠాధిపతి]], బోధకుడు. * డానిలో టుప్టాలో (1651-1709) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, సెయింట్. * స్టీఫన్ యావోర్స్కీ (1658-1722) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, అత్యంత పవిత్ర సైనాడ్ అధిపతి. * Gabriel (Buzhynskyi) [ UK ] (1680-1731) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, తత్వవేత్త, అనువాదకుడు. * ఫియోఫాన్ ప్రోకోపోవిచ్ (1681-1736) - సనాతన బిషప్, కైవ్ అకాడమీ రెక్టర్. * మాన్యుయిల్ కొజాచిన్స్కీ (1699-1755) - విద్యావేత్త, నాటక రచయిత. * Symon (Todorsky) [ UK ] (1700-1754) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, వేదాంతవేత్త. * Mytrofan Dovhalevskyi [ UK ] (fl.1732-1737) - నాటక రచయిత, సాహిత్య సిద్ధాంతకర్త. * జార్జ్ (కోనిస్కీ) (1717-1795) - ఆర్థడాక్స్ బిషప్, రచయిత, నాటక రచయిత. * పైసియస్ వెలిచ్కోవ్స్కీ (1722-1794) - ఆర్థడాక్స్ సన్యాసి. * హ్రిహోరీ స్కోవరోడా (1722-1794) - కవి, తత్వవేత్త. * Yuri Shcherbatskyi [ UK ] (1725-1754) - ఆర్థడాక్స్ సన్యాసి, కైవ్ అకాడమీ ప్రొఫెసర్. == గ్రాఫిక్ డిజైన్ == 16-18వ శతాబ్దాలలో ఉక్రెయిన్‌లోని కోసాక్ హెట్‌మనేట్ పత్రాలలో బరోక్-ప్రభావిత సిరిలిక్ చేతివ్రాత లిపి రకం ఉపయోగించబడింది. == ఉక్రెయిన్ లో బరోక్ సంగీతం == బరోక్ యుగంలో ఉక్రేనియన్ సంగీతంలో జ్నామెన్నీ శ్లోకాన్ని పార్ట్ సాంగ్‌తో భర్తీ చేశారు. ఆ సమయంలో ఉక్రెయిన్‌లోని అత్యంత ముఖ్యమైన సంగీత సిద్ధాంతకర్తలలో ఒకరు కైవ్‌కు చెందిన స్వరకర్త మైకోలా డైలెట్స్కీ. ఇతర ఉక్రేనియన్ బరోక్ స్వరకర్తలలో సిమియన్ పెకాలిట్స్కీ, ఇవాన్ డొమరాట్స్కీ, హెర్మాన్ లెవిట్స్కీ ఉన్నారు. కీవ్ మోహిలా అకాడమీ పాఠ్యాంశాల్లో సంగీతం చేర్చబడింది, దీని పూర్వ విద్యార్థులు వెర్టెప్, కాంట్ సాంగ్ [UK] వంటి బరోక్ సంగీత శైలులను ప్రాచుర్యం పొందారు. == గ్యాలరీ == === ఉక్రేనియన్ బరోక్ నిర్మాణం === <gallery mode="packed" heights="180"> దస్త్రం:Георгіївський_собор-2.JPG|alt=St. George's Cathedral of Vydubychi Monastery, Kyiv (1696)|సెయింట్ జార్జ్ కేథడ్రల్ విడుబిచి మఠం, కియెవ్ (1696) దస్త్రం:Intercession_Cathedral,_Kharkiv_2010_-_03.jpg|alt=Intercession Cathedral of Pokrovskyi Monastery, Kharkiv (1689)|మధ్యవర్తిత్వ కేథడ్రల్ [[ఇంటర్‌సెషన్ కేథడ్రల్, ఖార్కివ్|పోక్రోవ్స్కీ మఠం]], ఖార్కివ్ (1689) దస్త్రం:Покровська_церква_на_Подолі_2.jpg|alt=Holy Intercession Podilsk Church, Kyiv (1766)|పవిత్ర మధ్యవర్తిత్వం పోడిల్స్క్ చర్చి, కీవ్ (1766) దస్త్రం:Katerininska.JPG|alt=Catherine's Church, Chernihiv (1715)|కాథరిన్ చర్చి, చెర్నిహివ్ (1715) దస్త్రం:Троїцький_собор,_с.Густиня.jpg|alt=Peter and Paul Church of the Hustynia Monastery, Chernihiv Oblast (1693)|హస్టినియా మఠం పీటర్, పాల్ చర్చి, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ (1693) దస్త్రం:Троїцький_собор_Густинського_монастиря2.JPG|alt=Trinity Church of the Hustynia Monastery, Chernihiv Oblast (1674)|హుస్టినియా మొనాస్టరీ ట్రినిటీ చర్చి, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ (1674) దస్త్రం:Ukr-barok.jpg|alt=Fragment of the decor of the bell tower (1706) of the Saint Sophia Cathedral|అలంకరణ శకలాలు బెల్ టవర్ (1706) సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్ దస్త్రం:Новомосковськ_Троїцький_собор_головний_фасад.jpg|alt=Trinity Cathedral, Samar (1781). One of the few examples of a fully wooden Ukrainian Baroque church.|ట్రినిటీ కేథడ్రల్, సమర్ (1781). పూర్తిగా చెక్కతో నిర్మించిన ఉక్రేనియన్ బరోక్ చర్చి కొన్ని ఉదాహరణలలో ఒకటి. దస్త్రం:Троїцький_монастир.jpg|alt=Trinity Church, Chernihiv (1680s)|ట్రినిటీ చర్చి, చెర్నిహివ్ (1680 లు) దస్త్రం:Києво-Печерська_лавра,_вид_з_мосту_Патона.jpg|alt=Kyiv Pechersk Lavra (Baroque parts built in 16th–18th centuries)|కియెవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా (16-18 శతాబ్దాలలో నిర్మించిన బరోక్ భాగాలు) దస్త్రం:Миколаївський_собор.jpg|alt=St. Nicholas Cathedral, Nizhyn. It is one of the first Baroque architectural monuments in Ukraine (1653)|సెయింట్ నికోలస్ కేథడ్రల్, నిజిన్. ఇది ఉక్రెయిన్ లోని మొట్టమొదటి బరోక్ నిర్మాణ స్మారక చిహ్నాలలో ఒకటి (1653). దస్త్రం:Церква_Іоанна_Богослова,_м.Ніжин._(2).jpg|alt=Church of Ivan the Theologian, Nizhyn (1757), architect Ivan Hryhorovych-Barsky. There is a noticeable transition from Baroque to Classicism|ఇవాన్ ది థియాలజిస్ట్ చర్చి, నిజ్హిన్ (1757), వాస్తుశిల్పి ఇవాన్ హ్రిహోరోవిచ్-బార్స్కీ. బరోక్ నుండి క్లాసిసిజం కు ఒక గుర్తించదగిన పరివర్తన ఉంది దస్త్రం:Преображенський_собор_в_Ізюмі.jpg|alt=Holy Transfiguration Cathedral, Izium (1682)|పవిత్ర రూపాంతర కేథడ్రల్, ఇజియం (1682) దస్త్రం:Чернігів._Успенський_собор._Єлецький_монастир.JPG|alt=Assumption Yelets Monastery, Chernihiv (1680s)|అసుప్షన్ యెలెట్స్ మొనాస్టరీ, చెర్నిహివ్ (1680 లు) దస్త్రం:Uspensky_Cathedral03.jpg|alt=Dormition Cathedral, Kharkiv (1657)|డోర్మిషన్ కేథడ్రల్, ఖార్కివ్ (1657) దస్త్రం:Hluxiv._Palac_Kyryla_Rozumovśkoho.png|alt=Palace for Kirill Rozumovsky, project and facade, Hlukhiv|కోసం ప్యాలెస్ కిరిల్ రోజుమోవ్స్కీ, ప్రాజెక్టు, ముఖభాగం, హ్లూఖివ్ దస్త్రం:Чернігів_.Будинок_полкової_канцелярії.JPG|alt=Building of Chernihiv regimental chancellery, 1690s|భవనం చెర్నిహివ్ రెజిమెంటల్ ఛాన్సలరీ, 1690 లు </gallery> === ఉక్రేనియన్ బరోక్ కళ === <gallery mode="packed" heights="250"> దస్త్రం:Герб_Івана_Мазепи_з_Чернігівського_колегіуму.jpg|alt=Hetman Mazepa's coat of arms from the facade of Chernihiv Collegium|హేట్మాన్ మజెపా కోటు ముఖభాగం నుండి చెర్నిహివ్ కాలేజియం దస్త్రం:Києво-Могилянська_академія_та_її_спудеї.png|alt=Engraving by Ivan Shchyrskyi honouring P. Kalachynskyi, rector of Kyiv Mohyla Academy, 1698|చెక్కడం పి. కలాచిన్స్కీ గౌరవార్థం ఇవాన్ షిర్స్కీ, రెక్టర్ కియెవ్ మోహిలా అకాడమీ, 1698 దస్త్రం:Petro_Mohyla-_big.jpg|alt=17th-century portrait of metropolitan Petro Mohyla|17వ శతాబ్దపు మెట్రోపాలిటన్ పెట్రో మోహిలా చిత్రం దస్త్రం:Евхологион_(Требник_Петра_Могилы_1646_год).png|alt=Front page of Petro Mohyla's Euchologion, 1646|పెట్రో మోహిలా మొదటి పేజీ యూకలాజియన్, 1646 దస్త్రం:Данило_Єфремов.jpg|alt=Portrait of Don Cossack ataman Danilo Efremov, created by artists from Kyiv Pechersk Lavra, before 1760|చిత్రపటము డాన్ కోసాక్ అటామాన్ 1760 కి ముందు కియెవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా నుండి వచ్చిన కళాకారులు సృష్టించిన డానిలో ఎఫ్రెమోవ్ </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఉక్రేనియన్ బరోక్ రాతి చర్చిల జాబితా]] * [[ఉక్రేనియన్ నిర్మాణం]] * [[కియెవ్ రస్ నిర్మాణం]] * [[ఉక్రెయిన్ లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == మరింత చదవండి == * [హెవ్రిక్, టిటస్] (1982). ''[https://diasporiana.org.ua/ukrainica/18872-gevrik-t-vtracheni-arhitekturni-pam-yatki-kiyeva/ Втрачені архітектурні пам’ятки Києва]'' [కియెవ్ కోల్పోయిన నిర్మాణ స్మారక చిహ్నాలు] (పిడిఎఫ్). న్యూ యార్క్: యూరోప్ == బాహ్య లింకులు == * [http://www.orpheusandlyra.com/Mazepa.html ఉక్రేనియన్ పాటలు, సంగీతం. బరోక్ పాటల ఆడియో ఫైళ్లు] * {{YouTube|linm_apVABw|Ukrainian baroque sculptor 18th century Ivan Georg Pinzel}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/B/A/Baroque.htm బరోక్] లో [http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine] * [http://artlover.com.ua/node/3491 Українська гравюра бароко: Майстер Ілля, Олександр Тарасевич, Леонтій Тарасевич, Іван Щирський] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307181431/http://artlover.com.ua/node/3491 |date=2014-03-07 }} Степовик Д. В. ehk4phf2t9h1cinkgvc3lv6j9dfq45n 0 454027 4941071 4940869 2026-08-21T12:14:56Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4941071 wikitext text/x-wiki '''ఎర్త్''' (రష్యన్: Земля, రోమనైజ్డ్: జెమ్లియా; ఉక్రేనియన్: Земля) అనేది 1930లో అలెగ్జాండర్ డోవ్‌జెంకో నిర్మించిన సోవియట్ నిశ్శబ్ద చిత్రం. ఈ చిత్రం మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక కింద కులక్ భూస్వాముల సమిష్టికరణ ప్రక్రియ, శత్రుత్వాన్ని వివరిస్తుంది. డోవ్‌జెంకో "ఉక్రెయిన్ త్రయం"లో జ్వెనిగోరా, ఆర్సెనల్‌తో కలిసి ఇది మూడవ చిత్రం. ఈ స్క్రిప్ట్ డోవ్‌జెంకో జీవితం, అతని స్వస్థలమైన ఉక్రెయిన్‌లో సమిష్టికరణ ప్రక్రియ అనుభవం నుండి ప్రేరణ పొందింది. ఈ చిత్రం, దాని నిర్మాణం నేపథ్యంగా ఉన్న ఆ ప్రక్రియ, సోవియట్ యూనియన్‌లో దాని ఆదరణను పెంచింది, ఇది చాలావరకు ప్రతికూలంగా ఉంది. ఎర్త్‌ను సాధారణంగా డోవ్‌జెంకో కళాఖండంగా, ఇప్పటివరకు నిర్మించిన గొప్ప చిత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. 1958 వరల్డ్ ఎక్స్‌పోలో ప్రతిష్టాత్మక బ్రస్సెల్స్ 12 జాబితాలో ఈ చిత్రం 10వ స్థానంలో నిలిచింది. == కథాంశం == గోధుమలు, పొద్దుతిరుగుడు పువ్వుల పొలం గుండా వీచే గాలి కలయికతో ఈ చిత్రం ప్రారంభమవుతుంది. తరువాత, సెమియన్ అనే వృద్ధ రైతు ఒక ఆపిల్ చెట్టు కింద మరణిస్తాడు, అతని కుమారుడు ఒపనాస్, మనవడు వాసిల్ కూడా అక్కడ ఉన్నారు. ఆర్కిప్ బిలోకిన్ సహా ఇతర చోట్ల స్థానిక కులక్‌లు సముదాయీకరణను ఖండిస్తారు, దానికి తమ ప్రతిఘటనను ప్రకటిస్తారు. ఒపనాస్ ఇంట్లో, వాసిల్, అతని స్నేహితులు సముదాయీకరణ గురించి చర్చించడానికి, సముదాయీకరణ గురించి సందేహాస్పదంగా ఉన్న ఒపనాస్‌తో వాదించడానికి కలుస్తారు. తరువాత, వాసిల్ కమ్యూనిటీ మొదటి [[ట్రాక్టర్]]<nowiki/>తో వస్తాడు, చాలా ఉత్సాహంగా ఉంటాడు. పురుషులు వేడెక్కిన రేడియేటర్‌లో మూత్ర విసర్జన చేసిన తర్వాత, రైతులు ట్రాక్టర్‌తో భూమిని దున్ని ధాన్యాన్ని కోస్తారు, ఈ ప్రక్రియలో కులాకుల కంచెలను నాశనం చేస్తారు. ఒక మాంటేజ్ క్రమం ప్రారంభం నుండి చివరి వరకు [[రొట్టె]] ఉత్పత్తిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఆ రాత్రి వాసిల్ ఇంటికి వెళ్ళేటప్పుడు ఒక దారిలో హోపక్ నృత్యం చేస్తాడు, ఒక చీకటి వ్యక్తి చేతిలో చంపబడతాడు. ఒపనాస్ వాసిల్ హంతకుడి కోసం వెతుకుతాడు, బిలోకిన్ కుమారుడు ఖోమాను ఎదుర్కొంటాడు, అతను ఒప్పుకోడు. అంత్యక్రియలకు నాయకత్వం వహించాలని ఆశిస్తున్న రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ పూజారిని వాసిల్ తండ్రి తన నాస్తికుడిని అని ప్రకటిస్తూ అతనిని తిప్పికొడతాడు. తన కొడుకుకు లౌకిక అంత్యక్రియలు నిర్వహించమని, "కొత్త జీవితం కోసం కొత్త పాటలు పాడమని" వాసిల్ స్నేహితులను అడుగుతాడు. గ్రామస్తులు అలా చేస్తారు, వాసిల్ కాబోయే భార్య నటాలియా అతనిని విచారిస్తుంది, స్థానిక పూజారి వారిని శపిస్తాడు. స్మశానవాటికలో, ఖోమా సమిష్టికరణను వ్యతిరేకిస్తానని, వాసిల్‌ను తాను చంపానని ప్రకటించడానికి ఉన్మాదంతో వస్తాడు. వాసిల్ స్నేహితులలో ఒకరు అతనిని ప్రశంసిస్తుండగా గ్రామస్తులు అతన్ని పట్టించుకోరు. పండ్లు, కూరగాయలపై కుండపోత వర్షాన్ని చూపించే మాంటేజ్‌తో సినిమా ముగుస్తుంది, ఆ తర్వాత నటాలియా కొత్త ప్రేమికుడి చేతుల్లో తనను తాను కౌగిలించుకుంటుంది. == నటులు == * ఒపనాస్ గా స్టెపాన్ షకురత్ [uk] * వాసిల్ గా సెమెన్ స్వషెంకో [uk] * వాసిల్ సోదరిగా యూలియా సోల్న్ట్సేవా * నటాల్యాగా యెలెనా మక్సిమోవా * సెమెన్ గా మైకోలా నాదెంస్కీ [uk] * ఖోమా బిలోకిన్ గా పెట్రో మసోఖా [uk] * అర్ఖిప్ బిలోకిన్ గా ఇవాన్ ఫ్రాంకో * పూజారిగా వోలోడిమిర్ మిఖాజ్లోవ్ * కమ్యూనిస్టు పార్టీ సెల్ నాయకుడిగా పావ్లో పెట్రిక్ * ఓ. ఉమానెట్స్ రైతుగా * రైతు అమ్మాయిగా యే. బోండినా * యువ కులక్ గా లూకా లియాషెంకో [uk] == ఉత్పత్తి == 1929లో ఉక్రేనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్‌లో సమిష్టికరణ ప్రక్రియలో డోవ్‌జెంకో ఎర్త్‌ను రాశాడు, నిర్మించాడు, చిత్రీకరించాడు, దీనిని అతను "మొత్తం ప్రజల ఆర్థిక, మానసిక పరివర్తన కాలం ..."గా అభివర్ణించాడు.{{sfn|Dovzhenko|1973|p=58}}{{sfn|Burns|1981|pp=86, 90}} సోవియట్ జనరల్ సెక్రటరీ జోసెఫ్ స్టాలిన్ సోవియట్ యూనియన్ పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్నప్పుడు వ్యవసాయాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించడంతో 1929లో సమిష్టికరణ ప్రారంభమైంది.{{sfn|Burns|1981|pp=85–86}} దీని అర్థం ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలోని పొలాల సమిష్టికరణ, దీనిని రైతులు తమ డ్రాఫ్ట్ జంతువులను చంపడం, వ్యవసాయ యంత్రాలను నాశనం చేయడం, సోవియట్ ఏజెంట్లను హత్య చేయడం ద్వారా ప్రతిఘటించారు. ఎర్త్ స్క్రిప్ట్‌లో ఎక్కువ భాగం డోవ్‌జెంకో ఈ ప్రక్రియ అనుభవం నుండి ప్రేరణ పొందింది; వాసిల్ మరణం అతని స్వస్థల జిల్లాలో సోవియట్ ఏజెంట్ హత్యపై ఆధారపడింది.{{sfn|Kepley|1986|pp=76–78}} డోవ్‌జెంకో తన చిన్ననాటి జ్ఞాపకాల నుండి కూడా ప్రేరణ పొందాడు, ఉదాహరణకు సెమియన్ పాత్రను తన సొంత తాతపై ఆధారంగా చేసుకున్నాడు.{{sfn|Kepley|1986|p=4}}{{sfn|Dovzhenko|1973|pp=59–60, 65}} ఎర్త్ నిర్మాణం 24 మే 1929న ప్రారంభమై 25 ఫిబ్రవరి 1930న పూర్తయింది.<ref name="DovzhenkoCenter2">{{cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref> అసలు సౌండ్‌ట్రాక్‌ను లెవ్కో రెవుట్స్కీ స్వరపరిచారు.{{sfn|Leyda|1983|p=436}} === సినిమాటోగ్రఫీ === [[దస్త్రం:Earth_Dovzhenko_1.jpg|alt=A young woman stands next to a sunflower, against a calm sky|కుడి|thumb| మొదటి మాంటేజ్ నుండి ఒక షాట్, ఆకాశానికి ఎదురుగా పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు పక్కన ఒక స్త్రీ నిలబడి ఉన్నట్లు చూపిస్తుంది.]] చిత్రీకరణ ఎక్కువగా ఉక్రెయిన్‌లోని పోల్టావా ప్రాంతంలో జరిగింది.{{sfn|Kepley|1986|p=79}} ఈ చిత్రాన్ని చిత్రీకరించడానికి, డోవ్‌జెంకో ఉక్రేనియన్ సినిమాటోగ్రాఫర్ డానిలో డెముట్స్కీతో [UK] భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకున్నాడు, అతను డోవ్‌జెంకో మునుపటి చిత్రాలైన జ్వెనిగోరా, ఆర్సెనల్‌లను కూడా చిత్రీకరించాడు.{{sfn|Wakeman|1987|p=262}}{{sfn|Rollberg|2010|pp=168–169, 203}} ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పాత్రలను హైలైట్ చేయడానికి క్లోజప్‌లను విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు, సాధారణంగా పేరులేని రైతులు, తరచుగా చలనం లేకుండా ఉంటారు. చలనచిత్ర పండితుడు గిల్బర్టో పెరెజ్ ఎర్త్ సినిమాటోగ్రఫీని [[హోమర్]] ఒడిస్సీతో పోల్చాడు, ఎందుకంటే "ఒక నిర్దిష్ట క్షణంలో లెక్కించబడేదంతా ... తెరపై స్పష్టంగా ప్రదర్శించబడుతుంది".{{sfn|Perez|1975|pp=71–72, 74–77}} పంట విజయాన్ని జరుపుకునే వాసిల్ నృత్యం మొదట కోసాక్-శైలి హోపక్‌గా స్క్రిప్ట్ చేయబడింది, కానీ స్వషెంకో స్థానిక ఉక్రేనియన్ రైతులను సంప్రదించిన తర్వాత దానిని మార్చాడు.{{Sfn|Kepley|1986|p=79}} ఈ చిత్రం 89 నిమిషాల నిడివి కలిగి ఉంది.{{Sfn|Rollberg|2010|p=203}} == విడుదల == ర్త్ సినిమా 1930 ఏప్రిల్ 8న విడుదలైంది, తొమ్మిది రోజుల తర్వాత సోవియట్ అధికారులు దీనిని నిషేధించారు.<ref name="DovzhenkoCenter3">{{cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref><ref name="sanfran2">{{cite web|last=Gerhard|first=Susan|title=Earth|url=https://silentfilm.org/earth/|access-date=3 March 2022|publisher=[[San Francisco Silent Film Festival]]}}</ref> ఎర్త్ సినిమాను సాధారణ పంపిణీకి ఆమోదించడానికి ముందు, ఈ సినిమాకి "జీవసంబంధమైన" దృష్టిని ఇస్తున్నట్లు విమర్శించబడిన కొన్ని దృశ్యాలు, రైతులు ట్రాక్టర్ రేడియేటర్‌లో మూత్ర విసర్జన చేయడం వంటివి తొలగించబడ్డాయి.{{sfn|Burns|1981|p=92}} ఈ సినిమాకి సంబంధించిన అసలు ప్రతికూలత 1941లో మొదటి కీవ్ యుద్ధంలో జర్మన్ వైమానిక దాడి ద్వారా నాశనం చేయబడింది.{{sfn|Beumers|2007|p=57}} 1952లో, డోవ్‌జెంకో ఈ సినిమాను నవలీకరణగా మార్చారు.{{sfn|Dovzhenko|1973|p=58}} 2012లో, ఉక్రేనియన్ రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఆర్కైవ్ అయిన నేషనల్ ఒలెక్సాండర్ డోవ్‌జెంకో ఫిల్మ్ సెంటర్, భూమిని పునరుద్ధరించింది, ఉక్రేనియన్ జానపద చతుష్టయం దఖాబ్రాఖా ద్వారా దానికి కొత్త స్కోర్‌ను ఇచ్చింది. ఈ చిత్రం వెర్షన్ 2012 ఒడెసా అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించబడింది.<ref name="DovzhenkoCenter">{{Cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref> == రిసెప్షన్ == సోవియట్ యూనియన్‌లో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నుండి చలనచిత్ర పరిశ్రమ స్వాతంత్ర్యం క్షీణిస్తోన్న సమయంలో, డోవ్‌జెంకో వంటి దాని ప్రముఖ దర్శకులు విమర్శకులు విమర్శించి, ప్రక్షాళన చేస్తున్న సమయంలో ఎర్త్ విడుదలైంది.{{sfn|Youngblood|1991|pp=194–204}} సోవియట్ అధికారులు, జర్నలిస్టులు ఈ చిత్రాన్ని దాని "అధికారిక నైపుణ్యం" కోసం ప్రశంసించారు, దానిని గ్రహించిన సైద్ధాంతిక లోపాలకు ఎగతాళి చేశారు.{{sfn|Kepley|1986|p=75}}{{sfn|Papazian|2003|p=412}}{{sfn|Youngblood|1991|p=211}} కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ అధికారిక వార్తాపత్రిక ప్రావ్దా, చిత్రం దృశ్య శైలిని ప్రశంసించింది కానీ దాని రాజకీయ కంటెంట్‌ను "తప్పుడు" అని పేర్కొంది.{{sfn|Kepley|1986|p=75}} సోవియట్ కవి డెమియన్ బెడ్నీ ఎర్త్‌ను "ప్రతి-విప్లవాత్మక", "ఓటమివాది" అని ఇజ్వెస్టియా వార్తాపత్రికలో అభివర్ణించారు.{{sfn|Wakeman|1987|p=263}}{{sfn|Leyda|1983|pp=75–76}} సోవియట్ చలనచిత్ర విమర్శకుడు ఇప్పోలిట్ సోకోలోవ్, డోవ్‌జెంకోను "గొప్ప దర్శకుడు"గా అభివర్ణించాడు, కానీ భూమిపై తన సమీక్షలో "ఒక చిన్న-బూర్జువా కళాకారుడు"గా కూడా అభివర్ణించాడు.{{sfn|Youngblood|1991|p=211}} ఈ చిత్రానికి వచ్చిన ప్రతికూల స్పందనతో డోవ్‌జెంకో చాలా కలత చెందాడు, [[మానసిక రుగ్మత]] అంచున, అతను ఉక్రెయిన్‌ను విడిచిపెట్టి విదేశాలకు వెళ్లి తన చిత్రాలను ప్రదర్శించడానికి, పశ్చిమ ఐరోపాలో అందుబాటులో ఉన్న కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన ధ్వని పరికరాలతో ప్రయోగాలు చేయడానికి వెళ్ళాడు.{{Sfn|Wakeman|1987|p=263}}{{Sfn|Kepley|1986|p=85}} సినిమా విమర్శకుడు సి. ఎ. లెజ్యూన్ ఈ సినిమా ప్రధాన విభాగాన్ని ప్రశంసిస్తూ, "సినిమాలో స్వచ్ఛమైన అందం గురించి ఎక్కువ అవగాహన, కదిలే చిత్రంలో సంబంధం ఎక్కువ చెల్లుబాటు, తెరపై ఇప్పటివరకు తెలిసిన ఏ పది నిమిషాల నిర్మాణం కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది" అని అన్నారు. లూయిస్ జాకబ్స్ డోవ్‌జెంకో రచనను సెర్గీ ఐసెన్‌స్టెయిన్, వెస్వోలోడ్ పుడోవ్‌కిన్‌ల రచనలతో పోల్చారు, డోవ్‌జెంకో "లోతైన వ్యక్తిగత, కవితా అంతర్దృష్టిని జోడించారు ... [అతని సినిమాలు] వర్ణించడానికి కష్టమైన వింతైన, అద్భుతమైన ఊహాత్మక నాణ్యతతో లాకోనిక్ శైలిలో ఉన్నాయి" అని పేర్కొన్నారు.{{sfn|Wakeman|1987|pp=262–63}} చిత్ర దర్శకుడు గ్రిగోరి రోషల్ ఈ చిత్రాన్ని ప్రశంసిస్తూ, "ఐసెన్‌స్టెయిన్ లేదా పుడోవ్‌కిన్ ఇద్దరూ పురుషులు, ప్రపంచం గురించి మాట్లాడటంలో సున్నితత్వం, వెచ్చదనాన్ని సాధించలేదు, అలెగ్జాండర్ డోవ్‌జెంకో వెల్లడించినట్లు. డోవ్‌జెంకో ఎల్లప్పుడూ ప్రయోగాత్మకుడు. అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక ఆవిష్కర్త, ఎల్లప్పుడూ కవి." {{Sfn|Manvell|1949|pp=159–60}} డోవ్‌జెంకో జీవిత చరిత్ర రచయిత మార్కో కారిన్నిక్ ఈ చిత్రం "ఉద్వేగభరితమైన సరళతను ... ఇది ప్రపంచ సినిమా కళాఖండంగా మార్చింది" అని ప్రశంసించారు, దాని "జీవితానికి శక్తివంతమైన గీత ధృవీకరణ"ను ప్రశంసించారు.{{sfn|Wakeman|1987|p=262}} టైమ్ అవుట్ మ్యాగజైన్‌లో 1995 శతాబ్దపు 100 ఉత్తమ చిత్రాల సెంటెనరీ పోల్‌లో ఇది #88వ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{cite web|title=Top 100 Films (Centenary)|url=http://www.filmsite.org/timeoutD.html|access-date=25 August 2015|website=filmsite.org}}</ref> ఈ రచన 2012లో ప్రపంచంలోని గొప్ప చిత్రాల సైట్ & సౌండ్ పోల్స్‌లో 10 విమర్శకుల ఓట్లను కూడా పొందింది.<ref>{{cite web|title=Votes for ZEMLYA (1930)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6/sightandsoundpoll2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205184743/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6/sightandsoundpoll2012|archive-date=5 February 2017|access-date=5 February 2017|website=BFI.org.uk|publisher=British Film Institute}}</ref> బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఎర్త్ గురించి మాట్లాడుతూ, దాని కథాంశం "గోధుమ పొలాలు, పండిన పండ్లు, వాతావరణం దెబ్బతినే ముఖాల అసాధారణ శక్తివంతమైన చిత్రాలకు ద్వితీయమైనది" అని అన్నారు.<ref>{{cite web|title=ZEMLYA (1930)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409104417/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6|archive-date=9 April 2016|access-date=5 February 2017|website=BFI.org.uk|publisher=British Film Institute}}</ref> === వారసత్వం === భూమిని డోవ్‌జెంకో గొప్ప రచనగా,{{sfn|Rollberg|2010|p=188}}{{sfn|Kepley|1986|p=75}}{{sfn|Barsam|1992|p=56}} ఇప్పటివరకు నిర్మించిన గొప్ప చిత్రాలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/2002/06/07/earth-is-a-testament-to-soviet-silent-cinema/|title='Earth' is a testament to Soviet Silent Cinema|last=Petrakis|first=John|date=7 June 2002|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=5 February 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007140219/http://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2002-06-07-0206070320-story.html|archive-date=7 October 2018}}</ref> నేషనల్ ఒలెక్సాండర్ డోవ్‌జెంకో ఫిల్మ్ సెంటర్ భూమిని అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉక్రేనియన్ చిత్రంగా పరిగణిస్తుంది.<ref name="DovzhenkoCenter4">{{cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref> 1958 బ్రస్సెల్స్ వరల్డ్స్ ఫెయిర్<ref>{{cite web|title=MRC FilmFinder – Full Record: Earth|url=http://www.lib.unc.edu/house/mrc/films/full.php?film_id=5592|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703211150/http://www.lib.unc.edu/house/mrc/films/full.php?film_id=5592|archive-date=3 July 2007|access-date=2 November 2008|website=lib.unc.edu|publisher=[[University of North Carolina at Chapel Hill]]}}</ref>లో 117 మంది చలనచిత్ర చరిత్రకారుల బృందం ఎర్త్‌ను అన్ని కాలాలలోనూ పన్నెండు గొప్ప చిత్రాలలో ఒకటిగా ఓటు వేసింది, 2015లో [[యునెస్కో]] 70వ వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకోవడానికి ఒక ఉత్సవంలో ప్రదర్శించబడే ఐదు చిత్రాలలో ఒకటిగా ఎంపికైంది.<ref>{{Cite news|url=https://euromaidanpress.com/2015/12/09/unesco-ranks-dovzhenkos-zemlya-among-worlds-five-greatest-masterpieces/|title=UNESCO ranks Ukraine’s avant-garde film Zemlya among world’s five greatest masterpieces – watch it here|date=9 December 2015|work=Euromaidan Press|access-date=4 March 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsru.com/cinema/09dec2015/dovzhenko.html|title=Фильм Александра Довженко попал в пятерку шедевров мирового кино ЮНЕСКО|date=9 December 2015|work=[[NEWSru]]|access-date=4 March 2022|language=ru|trans-title=Oleksandr Dovzhenko's film is included in the list of UNESCO masterpieces of world cinema}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * డోవ్జెంకో ఫిల్మ్ స్టూడియోస్ * హోలోడోమోర్ * 1930 సోవియట్ చిత్రాల జాబితా * సోవియట్ ప్రచారం == మూలాలు == {{Reflist}} === పుస్తకాలు ===   === వ్యాసాలు ===   == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb title|0021571|Earth}} * {{YouTube|XuO6EtU-59w|title=Earth}} (English subtitles) * Ray Uzwyshyn's [http://rayuzwyshyn.net/dovzhenko/Earth.htm ''Earth'' (1930): Philosophy, Iconology, Collectivization] * [http://sensesofcinema.com/2004/cteq/earth/ Senses of Cinema Poetry in Motion: Alexander Dovzhenko’s ''Earth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240610125742/http://sensesofcinema.com/2004/cteq/earth/ |date=2024-06-10 }} [[వర్గం:1930 సినిమాలు]] amnqjt0kbqs968012v26p995pp3s22t 4941073 4941071 2026-08-21T12:39:17Z యర్రా రామారావు 28161 4941073 wikitext text/x-wiki '''ఎర్త్''' (రష్యన్: Земля, రోమనైజ్డ్: జెమ్లియా; ఉక్రేనియన్: Земля) అనేది 1930లో అలెగ్జాండర్ డోవ్‌జెంకో నిర్మించిన సోవియట్ నిశ్శబ్ద చిత్రం. ఈ చిత్రం మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక కింద కులక్ భూస్వాముల సమిష్టికరణ ప్రక్రియ, శత్రుత్వాన్ని వివరిస్తుంది. డోవ్‌జెంకో "ఉక్రెయిన్ త్రయం"లో జ్వెనిగోరా, ఆర్సెనల్‌తో కలిసి ఇది మూడవ చిత్రం. ఈ స్క్రిప్ట్ డోవ్‌జెంకో జీవితం, అతని స్వస్థలమైన ఉక్రెయిన్‌లో సమిష్టికరణ ప్రక్రియ అనుభవం నుండి ప్రేరణ పొందింది. ఈ చిత్రం, దాని నిర్మాణం నేపథ్యంగా ఉన్న ఆ ప్రక్రియ, సోవియట్ యూనియన్‌లో దాని ఆదరణను పెంచింది, ఇది చాలావరకు ప్రతికూలంగా ఉంది. ఎర్త్‌ను సాధారణంగా డోవ్‌జెంకో కళాఖండంగా, ఇప్పటివరకు నిర్మించిన గొప్ప చిత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. 1958 వరల్డ్ ఎక్స్‌పోలో ప్రతిష్టాత్మక బ్రస్సెల్స్ 12 జాబితాలో ఈ చిత్రం 10వ స్థానంలో నిలిచింది. == కథాంశం == గోధుమలు, పొద్దుతిరుగుడు పువ్వుల పొలం గుండా వీచే గాలి కలయికతో ఈ చిత్రం ప్రారంభమవుతుంది. తరువాత, సెమియన్ అనే వృద్ధ రైతు ఒక ఆపిల్ చెట్టు కింద మరణిస్తాడు, అతని కుమారుడు ఒపనాస్, మనవడు వాసిల్ కూడా అక్కడ ఉన్నారు. ఆర్కిప్ బిలోకిన్ సహా ఇతర చోట్ల స్థానిక కులక్‌లు సముదాయీకరణను ఖండిస్తారు, దానికి తమ ప్రతిఘటనను ప్రకటిస్తారు. ఒపనాస్ ఇంట్లో, వాసిల్, అతని స్నేహితులు సముదాయీకరణ గురించి చర్చించడానికి, సముదాయీకరణ గురించి సందేహాస్పదంగా ఉన్న ఒపనాస్‌తో వాదించడానికి కలుస్తారు. తరువాత, వాసిల్ కమ్యూనిటీ మొదటి [[ట్రాక్టర్]]<nowiki/>తో వస్తాడు, చాలా ఉత్సాహంగా ఉంటాడు. పురుషులు వేడెక్కిన రేడియేటర్‌లో మూత్ర విసర్జన చేసిన తర్వాత, రైతులు ట్రాక్టర్‌తో భూమిని దున్ని ధాన్యాన్ని కోస్తారు, ఈ ప్రక్రియలో కులాకుల కంచెలను నాశనం చేస్తారు. ఒక మాంటేజ్ క్రమం ప్రారంభం నుండి చివరి వరకు [[రొట్టె]] ఉత్పత్తిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఆ రాత్రి వాసిల్ ఇంటికి వెళ్ళేటప్పుడు ఒక దారిలో హోపక్ నృత్యం చేస్తాడు, ఒక చీకటి వ్యక్తి చేతిలో చంపబడతాడు. ఒపనాస్ వాసిల్ హంతకుడి కోసం వెతుకుతాడు, బిలోకిన్ కుమారుడు ఖోమాను ఎదుర్కొంటాడు, అతను ఒప్పుకోడు. అంత్యక్రియలకు నాయకత్వం వహించాలని ఆశిస్తున్న రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ పూజారిని వాసిల్ తండ్రి తన నాస్తికుడిని అని ప్రకటిస్తూ అతనిని తిప్పికొడతాడు. తన కొడుకుకు లౌకిక అంత్యక్రియలు నిర్వహించమని, "కొత్త జీవితం కోసం కొత్త పాటలు పాడమని" వాసిల్ స్నేహితులను అడుగుతాడు. గ్రామస్తులు అలా చేస్తారు, వాసిల్ కాబోయే భార్య నటాలియా అతనిని విచారిస్తుంది, స్థానిక పూజారి వారిని శపిస్తాడు. స్మశానవాటికలో, ఖోమా సమిష్టికరణను వ్యతిరేకిస్తానని, వాసిల్‌ను తాను చంపానని ప్రకటించడానికి ఉన్మాదంతో వస్తాడు. వాసిల్ స్నేహితులలో ఒకరు అతనిని ప్రశంసిస్తుండగా గ్రామస్తులు అతన్ని పట్టించుకోరు. పండ్లు, కూరగాయలపై కుండపోత వర్షాన్ని చూపించే మాంటేజ్‌తో సినిమా ముగుస్తుంది, ఆ తర్వాత నటాలియా కొత్త ప్రేమికుడి చేతుల్లో తనను తాను కౌగిలించుకుంటుంది. == నటులు == * ఒపనాస్ గా స్టెపాన్ షకురత్ [uk] * వాసిల్ గా సెమెన్ స్వషెంకో [uk] * వాసిల్ సోదరిగా యూలియా సోల్న్ట్సేవా * నటాల్యాగా యెలెనా మక్సిమోవా * సెమెన్ గా మైకోలా నాదెంస్కీ [uk] * ఖోమా బిలోకిన్ గా పెట్రో మసోఖా [uk] * అర్ఖిప్ బిలోకిన్ గా ఇవాన్ ఫ్రాంకో * పూజారిగా వోలోడిమిర్ మిఖాజ్లోవ్ * కమ్యూనిస్టు పార్టీ సెల్ నాయకుడిగా పావ్లో పెట్రిక్ * ఓ. ఉమానెట్స్ రైతుగా * రైతు అమ్మాయిగా యే. బోండినా * యువ కులక్ గా లూకా లియాషెంకో [uk] == ఉత్పత్తి == 1929లో ఉక్రేనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్‌లో సమిష్టికరణ ప్రక్రియలో డోవ్‌జెంకో ఎర్త్‌ను రాశాడు, నిర్మించాడు, చిత్రీకరించాడు, దీనిని అతను "మొత్తం ప్రజల ఆర్థిక, మానసిక పరివర్తన కాలం ..."గా అభివర్ణించాడు.{{sfn|Dovzhenko|1973|p=58}}{{sfn|Burns|1981|pp=86, 90}} సోవియట్ జనరల్ సెక్రటరీ జోసెఫ్ స్టాలిన్ సోవియట్ యూనియన్ పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్నప్పుడు వ్యవసాయాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించడంతో 1929లో సమిష్టికరణ ప్రారంభమైంది.{{sfn|Burns|1981|pp=85–86}} దీని అర్థం ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలోని పొలాల సమిష్టికరణ, దీనిని రైతులు తమ డ్రాఫ్ట్ జంతువులను చంపడం, వ్యవసాయ యంత్రాలను నాశనం చేయడం, సోవియట్ ఏజెంట్లను హత్య చేయడం ద్వారా ప్రతిఘటించారు. ఎర్త్ స్క్రిప్ట్‌లో ఎక్కువ భాగం డోవ్‌జెంకో ఈ ప్రక్రియ అనుభవం నుండి ప్రేరణ పొందింది; వాసిల్ మరణం అతని స్వస్థల జిల్లాలో సోవియట్ ఏజెంట్ హత్యపై ఆధారపడింది.{{sfn|Kepley|1986|pp=76–78}} డోవ్‌జెంకో తన చిన్ననాటి జ్ఞాపకాల నుండి కూడా ప్రేరణ పొందాడు, ఉదాహరణకు సెమియన్ పాత్రను తన సొంత తాతపై ఆధారంగా చేసుకున్నాడు.{{sfn|Kepley|1986|p=4}}{{sfn|Dovzhenko|1973|pp=59–60, 65}} ఎర్త్ నిర్మాణం 24 మే 1929న ప్రారంభమై 25 ఫిబ్రవరి 1930న పూర్తయింది.<ref name="DovzhenkoCenter2">{{cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref> అసలు సౌండ్‌ట్రాక్‌ను లెవ్కో రెవుట్స్కీ స్వరపరిచారు.{{sfn|Leyda|1983|p=436}} === సినిమాటోగ్రఫీ === [[దస్త్రం:Earth_Dovzhenko_1.jpg|alt=A young woman stands next to a sunflower, against a calm sky|కుడి|thumb| మొదటి మాంటేజ్ నుండి ఒక షాట్, ఆకాశానికి ఎదురుగా పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు పక్కన ఒక స్త్రీ నిలబడి ఉన్నట్లు చూపిస్తుంది.]] చిత్రీకరణ ఎక్కువగా ఉక్రెయిన్‌లోని పోల్టావా ప్రాంతంలో జరిగింది.{{sfn|Kepley|1986|p=79}} ఈ చిత్రాన్ని చిత్రీకరించడానికి, డోవ్‌జెంకో ఉక్రేనియన్ సినిమాటోగ్రాఫర్ డానిలో డెముట్స్కీతో [UK] భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకున్నాడు, అతను డోవ్‌జెంకో మునుపటి చిత్రాలైన జ్వెనిగోరా, ఆర్సెనల్‌లను కూడా చిత్రీకరించాడు.{{sfn|Wakeman|1987|p=262}}{{sfn|Rollberg|2010|pp=168–169, 203}} ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పాత్రలను హైలైట్ చేయడానికి క్లోజప్‌లను విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు, సాధారణంగా పేరులేని రైతులు, తరచుగా చలనం లేకుండా ఉంటారు. చలనచిత్ర పండితుడు గిల్బర్టో పెరెజ్ ఎర్త్ సినిమాటోగ్రఫీని [[హోమర్]] ఒడిస్సీతో పోల్చాడు, ఎందుకంటే "ఒక నిర్దిష్ట క్షణంలో లెక్కించబడేదంతా ... తెరపై స్పష్టంగా ప్రదర్శించబడుతుంది".{{sfn|Perez|1975|pp=71–72, 74–77}} పంట విజయాన్ని జరుపుకునే వాసిల్ నృత్యం మొదట కోసాక్-శైలి హోపక్‌గా స్క్రిప్ట్ చేయబడింది, కానీ స్వషెంకో స్థానిక ఉక్రేనియన్ రైతులను సంప్రదించిన తర్వాత దానిని మార్చాడు.{{Sfn|Kepley|1986|p=79}} ఈ చిత్రం 89 నిమిషాల నిడివి కలిగి ఉంది.{{Sfn|Rollberg|2010|p=203}} == విడుదల == ర్త్ సినిమా 1930 ఏప్రిల్ 8న విడుదలైంది, తొమ్మిది రోజుల తర్వాత సోవియట్ అధికారులు దీనిని నిషేధించారు.<ref name="DovzhenkoCenter3">{{cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref><ref name="sanfran2">{{cite web|last=Gerhard|first=Susan|title=Earth|url=https://silentfilm.org/earth/|access-date=3 March 2022|publisher=[[San Francisco Silent Film Festival]]}}</ref> ఎర్త్ సినిమాను సాధారణ పంపిణీకి ఆమోదించడానికి ముందు, ఈ సినిమాకి "జీవసంబంధమైన" దృష్టిని ఇస్తున్నట్లు విమర్శించబడిన కొన్ని దృశ్యాలు, రైతులు ట్రాక్టర్ రేడియేటర్‌లో మూత్ర విసర్జన చేయడం వంటివి తొలగించబడ్డాయి.{{sfn|Burns|1981|p=92}} ఈ సినిమాకి సంబంధించిన అసలు ప్రతికూలత 1941లో మొదటి కీవ్ యుద్ధంలో జర్మన్ వైమానిక దాడి ద్వారా నాశనం చేయబడింది.{{sfn|Beumers|2007|p=57}} 1952లో, డోవ్‌జెంకో ఈ సినిమాను నవలీకరణగా మార్చారు.{{sfn|Dovzhenko|1973|p=58}} 2012లో, ఉక్రేనియన్ రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఆర్కైవ్ అయిన నేషనల్ ఒలెక్సాండర్ డోవ్‌జెంకో ఫిల్మ్ సెంటర్, భూమిని పునరుద్ధరించింది, ఉక్రేనియన్ జానపద చతుష్టయం దఖాబ్రాఖా ద్వారా దానికి కొత్త స్కోర్‌ను ఇచ్చింది. ఈ చిత్రం వెర్షన్ 2012 ఒడెసా అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించబడింది.<ref name="DovzhenkoCenter">{{Cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref> == రిసెప్షన్ == సోవియట్ యూనియన్‌లో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నుండి చలనచిత్ర పరిశ్రమ స్వాతంత్ర్యం క్షీణిస్తోన్న సమయంలో, డోవ్‌జెంకో వంటి దాని ప్రముఖ దర్శకులు విమర్శకులు విమర్శించి, ప్రక్షాళన చేస్తున్న సమయంలో ఎర్త్ విడుదలైంది.{{sfn|Youngblood|1991|pp=194–204}} సోవియట్ అధికారులు, జర్నలిస్టులు ఈ చిత్రాన్ని దాని "అధికారిక నైపుణ్యం" కోసం ప్రశంసించారు, దానిని గ్రహించిన సైద్ధాంతిక లోపాలకు ఎగతాళి చేశారు.{{sfn|Kepley|1986|p=75}}{{sfn|Papazian|2003|p=412}}{{sfn|Youngblood|1991|p=211}} కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ అధికారిక వార్తాపత్రిక ప్రావ్దా, చిత్రం దృశ్య శైలిని ప్రశంసించింది కానీ దాని రాజకీయ కంటెంట్‌ను "తప్పుడు" అని పేర్కొంది.{{sfn|Kepley|1986|p=75}} సోవియట్ కవి డెమియన్ బెడ్నీ ఎర్త్‌ను "ప్రతి-విప్లవాత్మక", "ఓటమివాది" అని ఇజ్వెస్టియా వార్తాపత్రికలో అభివర్ణించారు.{{sfn|Wakeman|1987|p=263}}{{sfn|Leyda|1983|pp=75–76}} సోవియట్ చలనచిత్ర విమర్శకుడు ఇప్పోలిట్ సోకోలోవ్, డోవ్‌జెంకోను "గొప్ప దర్శకుడు"గా అభివర్ణించాడు, కానీ భూమిపై తన సమీక్షలో "ఒక చిన్న-బూర్జువా కళాకారుడు"గా కూడా అభివర్ణించాడు.{{sfn|Youngblood|1991|p=211}} ఈ చిత్రానికి వచ్చిన ప్రతికూల స్పందనతో డోవ్‌జెంకో చాలా కలత చెందాడు, [[మానసిక రుగ్మత]] అంచున, అతను ఉక్రెయిన్‌ను విడిచిపెట్టి విదేశాలకు వెళ్లి తన చిత్రాలను ప్రదర్శించడానికి, పశ్చిమ ఐరోపాలో అందుబాటులో ఉన్న కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన ధ్వని పరికరాలతో ప్రయోగాలు చేయడానికి వెళ్ళాడు.{{Sfn|Wakeman|1987|p=263}}{{Sfn|Kepley|1986|p=85}} సినిమా విమర్శకుడు సి. ఎ. లెజ్యూన్ ఈ సినిమా ప్రధాన విభాగాన్ని ప్రశంసిస్తూ, "సినిమాలో స్వచ్ఛమైన అందం గురించి ఎక్కువ అవగాహన, కదిలే చిత్రంలో సంబంధం ఎక్కువ చెల్లుబాటు, తెరపై ఇప్పటివరకు తెలిసిన ఏ పది నిమిషాల నిర్మాణం కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది" అని అన్నారు. లూయిస్ జాకబ్స్ డోవ్‌జెంకో రచనను సెర్గీ ఐసెన్‌స్టెయిన్, వెస్వోలోడ్ పుడోవ్‌కిన్‌ల రచనలతో పోల్చారు, డోవ్‌జెంకో "లోతైన వ్యక్తిగత, కవితా అంతర్దృష్టిని జోడించారు ... [అతని సినిమాలు] వర్ణించడానికి కష్టమైన వింతైన, అద్భుతమైన ఊహాత్మక నాణ్యతతో లాకోనిక్ శైలిలో ఉన్నాయి" అని పేర్కొన్నారు.{{sfn|Wakeman|1987|pp=262–63}} చిత్ర దర్శకుడు గ్రిగోరి రోషల్ ఈ చిత్రాన్ని ప్రశంసిస్తూ, "ఐసెన్‌స్టెయిన్ లేదా పుడోవ్‌కిన్ ఇద్దరూ పురుషులు, ప్రపంచం గురించి మాట్లాడటంలో సున్నితత్వం, వెచ్చదనాన్ని సాధించలేదు, అలెగ్జాండర్ డోవ్‌జెంకో వెల్లడించినట్లు. డోవ్‌జెంకో ఎల్లప్పుడూ ప్రయోగాత్మకుడు. అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక ఆవిష్కర్త, ఎల్లప్పుడూ కవి." {{Sfn|Manvell|1949|pp=159–60}} డోవ్‌జెంకో జీవిత చరిత్ర రచయిత మార్కో కారిన్నిక్ ఈ చిత్రం "ఉద్వేగభరితమైన సరళతను ... ఇది ప్రపంచ సినిమా కళాఖండంగా మార్చింది" అని ప్రశంసించారు, దాని "జీవితానికి శక్తివంతమైన గీత ధృవీకరణ"ను ప్రశంసించారు.{{sfn|Wakeman|1987|p=262}} టైమ్ అవుట్ మ్యాగజైన్‌లో 1995 శతాబ్దపు 100 ఉత్తమ చిత్రాల సెంటెనరీ పోల్‌లో ఇది #88వ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{cite web|title=Top 100 Films (Centenary)|url=http://www.filmsite.org/timeoutD.html|access-date=25 August 2015|website=filmsite.org}}</ref> ఈ రచన 2012లో ప్రపంచంలోని గొప్ప చిత్రాల సైట్ & సౌండ్ పోల్స్‌లో 10 విమర్శకుల ఓట్లను కూడా పొందింది.<ref>{{cite web|title=Votes for ZEMLYA (1930)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6/sightandsoundpoll2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205184743/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6/sightandsoundpoll2012|archive-date=5 February 2017|access-date=5 February 2017|website=BFI.org.uk|publisher=British Film Institute}}</ref> బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఎర్త్ గురించి మాట్లాడుతూ, దాని కథాంశం "గోధుమ పొలాలు, పండిన పండ్లు, వాతావరణం దెబ్బతినే ముఖాల అసాధారణ శక్తివంతమైన చిత్రాలకు ద్వితీయమైనది" అని అన్నారు.<ref>{{cite web|title=ZEMLYA (1930)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409104417/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6bb8e7a6|archive-date=9 April 2016|access-date=5 February 2017|website=BFI.org.uk|publisher=British Film Institute}}</ref> === వారసత్వం === భూమిని డోవ్‌జెంకో గొప్ప రచనగా,{{sfn|Rollberg|2010|p=188}}{{sfn|Kepley|1986|p=75}}{{sfn|Barsam|1992|p=56}} ఇప్పటివరకు నిర్మించిన గొప్ప చిత్రాలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/2002/06/07/earth-is-a-testament-to-soviet-silent-cinema/|title='Earth' is a testament to Soviet Silent Cinema|last=Petrakis|first=John|date=7 June 2002|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=5 February 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007140219/http://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2002-06-07-0206070320-story.html|archive-date=7 October 2018}}</ref> నేషనల్ ఒలెక్సాండర్ డోవ్‌జెంకో ఫిల్మ్ సెంటర్ భూమిని అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉక్రేనియన్ చిత్రంగా పరిగణిస్తుంది.<ref name="DovzhenkoCenter4">{{cite web|title=Земля|trans-title=Earth|url=https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya|access-date=4 March 2022|publisher=[[National Oleksandr Dovzhenko Film Centre|Dovzhenko Center]]|language=uk|archive-date=17 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093133/https://dovzhenkocentre.org/top-100/zemlya/|url-status=dead}}</ref> 1958 బ్రస్సెల్స్ వరల్డ్స్ ఫెయిర్<ref>{{cite web|title=MRC FilmFinder – Full Record: Earth|url=http://www.lib.unc.edu/house/mrc/films/full.php?film_id=5592|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703211150/http://www.lib.unc.edu/house/mrc/films/full.php?film_id=5592|archive-date=3 July 2007|access-date=2 November 2008|website=lib.unc.edu|publisher=[[University of North Carolina at Chapel Hill]]}}</ref>లో 117 మంది చలనచిత్ర చరిత్రకారుల బృందం ఎర్త్‌ను అన్ని కాలాలలోనూ పన్నెండు గొప్ప చిత్రాలలో ఒకటిగా ఓటు వేసింది, 2015లో [[యునెస్కో]] 70వ వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకోవడానికి ఒక ఉత్సవంలో ప్రదర్శించబడే ఐదు చిత్రాలలో ఒకటిగా ఎంపికైంది.<ref>{{Cite news|url=https://euromaidanpress.com/2015/12/09/unesco-ranks-dovzhenkos-zemlya-among-worlds-five-greatest-masterpieces/|title=UNESCO ranks Ukraine’s avant-garde film Zemlya among world’s five greatest masterpieces – watch it here|date=9 December 2015|work=Euromaidan Press|access-date=4 March 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsru.com/cinema/09dec2015/dovzhenko.html|title=Фильм Александра Довженко попал в пятерку шедевров мирового кино ЮНЕСКО|date=9 December 2015|work=[[NEWSru]]|access-date=4 March 2022|language=ru|trans-title=Oleksandr Dovzhenko's film is included in the list of UNESCO masterpieces of world cinema}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * డోవ్జెంకో ఫిల్మ్ స్టూడియోస్ * హోలోడోమోర్ * 1930 సోవియట్ చిత్రాల జాబితా * సోవియట్ ప్రచారం == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb title|0021571|Earth}} * {{YouTube|XuO6EtU-59w|title=Earth}} (English subtitles) * Ray Uzwyshyn's [http://rayuzwyshyn.net/dovzhenko/Earth.htm ''Earth'' (1930): Philosophy, Iconology, Collectivization] * [http://sensesofcinema.com/2004/cteq/earth/ Senses of Cinema Poetry in Motion: Alexander Dovzhenko’s ''Earth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240610125742/http://sensesofcinema.com/2004/cteq/earth/ |date=2024-06-10 }} [[వర్గం:1930 సినిమాలు]] kj11f7u31ynmayrovuyid1q4nqyrp41 2 456663 4941386 4723307 2026-08-22T06:19:37Z WikiPBR 139850 4941386 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:User:<span style=" font-family: Lucida Console; font-size: 20px; font-weight: bold; color: #7fff04; padding: 4px 8px; background: linear-gradient(to right, #e65100, 22%, #ffffff, #1b5e20); text-shadow: 3px 1px 2px black; border-radius: 6px; ">WikiPBR</span>}} 【🎤PBR✍】 '''''వినోదం - మీడియా''''' రంగంలో నాకు 14 సంవత్సరాలకు పైగా అనుభవం ఉంది. నేను ప్రొడక్షన్ ప్లానింగ్, కంటెంట్ సృష్టి ఇంకా కథన నిర్మాణంలో నైపుణ్యాన్ని పెంచుకున్నాను. శాటిలైట్, డిజిటల్, లైవ్ స్టేజ్ ప్లాట్‌ఫార్మ్‌లపై అనేక ప్రాజెక్టులను ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్, లైన్ ప్రొడ్యూసర్ తొ పాటు బిజినెస్ డెవలప్‌మెంట్ మేనేజర్‌గా నిర్వహించాను. నూతన టెక్నాలజీని వేగంగా అవలంబించడం, వెబ్ టెక్నాలజీ - డిజిటల్ మార్కెటింగ్ ట్రెండ్స్‌కు అనుగుణంగా నడుచుకోవడం నా ప్రత్యేకత.వృత్తిపరమైన నా ప్రయాణంలో నాటక రంగ మూలాల వలన, భాష, మాండలికాలు సాహిత్యంపై నాకు అపారమైన ప్రేమ కలిగింది . భాష అనేది నాకు కేవలం మాటల సమాహారం కాదు — ''అది '''నా అస్తిత్వం, నా చరిత్ర, నా సంస్కృతి'''.'' అందుకే నేను వ్యాసాలు రాయాలనుకుంటున్నాను. భాషను సజీవంగా ఉంచడం, కాపాడుకోవడం, రాబోయే తరానికి అందించడం నా ధ్యేయంగా భావిస్తున్నాను. మాతృభాషలో చెప్పిన ప్రతదీ హృదయంలోకి నేరుగా చేరుతుంది అని నేను బలంగా నమ్ముతాను. ఇతర భాషల్లో సమాచారం అర్థం అవుతుందేమో కానీ, మాతృభాషలో ఉన్న భావగాంభీర్యం, సున్నితత్వం, అనుభూతి ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. నా వ్యాసాలు కేవలం విషయ పరిజ్ఞానాన్ని మాత్రమే కాకుండా, భావుకతను కూడా కలిపి అందించేలా నేను ప్రయత్నిస్తుంటాను. అదే సమయంలో నా రచనలు కొత్త తరానికి అలవాటయ్యేలా, పాత తరానికి వెసులుబాటు కలిగేలా రాయాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. ప్రింట్, డిజిటల్, ఆడియో, వీడియో వంటి అన్ని మాధ్యమాలకు సులభంగా అనువుగా మారే విధంగా విoషయాన్ని రూపొందించడం ద్వారా అందరూ వాడుకునేలా చేయాలనే నా లక్ష్యం. ఈ కారణాల వల్లనే వ్యాస రచన నా కోసం కేవలం ఒక హాబీ కాదు అది నాకు-- ''''' ఒక బాధ్యత, ఒక సేవ, ఒక సృజనాత్మక ఉద్యమం. <includeonly> [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు|{{PAGENAME}}]] </includeonly> {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{User IND Citiz}}{{సభ్యులు పరిశోధకుడు}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}} {{clear}}{{User Wikipedian For|year=2025|month=06|day=02}} {{userbox | float = {{{float|left}}} | border-c = #FF6060 | border-s = {{{border-width|1}}} | id = [[File:Commons-logo.svg|42px|alt=|link=]] | id-c = #FFF | info = ఈ వాడుకరి '''[[వికీమీడియా కామన్స్]]''' లో చిత్రాలను చేరుస్తాడు. | info-c = {{{info-background|#FFF}}} | info-fc = {{{info-color|#000}}} | info-s = {{{info-size|8}}} | usercategory = కామన్స్ వాడుకరులు }}<noinclude> </noinclude> <div style="float: left; border: solid #4169E1 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:#FFFFFF" | style="width:45px;height:45px;background:#4169E1;text-align:center;font-size:13pt" | [[File:Stub W.svg]] | style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" | ఈ వాడుకరి '''[[:వర్గం:మొలక|మొలక వ్యాసాల విస్తరణ దళ సభ్యులు]]''' |}</div><noinclude> [[వర్గం:వికీపీడియా దళాలు|మూసలు]] [[వర్గం:సభ్యుల పేజీ మూసలు]] </noinclude> [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కళల పట్ల ఆసక్తి గల వికీపీడియనులు]] == నా పనులు == [[https://wikidata.wikiscan.org/user/WikiPBR]] ఇక్కడ క్లిక్ చేసి వికీపీడియాలో నేను తెలుగులో, ఆంగ్లంలో , కామన్స్ లో సృష్టించిన వివరాలు చూడవచ్చు. To Reach Me Search AS--->> <span style="background-color: green; color: white; padding: 5px; border-radius: 3px; font-weight: bold; border: 4px solid orange;"> [[User: WikiPBR| MYSELFPBR]] ❋ [[User talk:WikiPBR|చర్చ]] ❋ </span> <<-- Click Here To Talk With Me 3elgr960h1vcqga26p2mz57vfdwlsj2 0 462106 4941209 4939359 2026-08-21T19:16:17Z SAMALETI ROHITH Historian 141029 /* పాటలు */ పురస్కారం 4941209 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |name = మోతెవరి లవ్ స్టోరీ | image = Mothevari Love Story.jpg | caption = | genre = రొమాంటిక్ కామెడీ | writer = శివ కృష్ణ బుర్ర | director = శివ కృష్ణ బుర్ర | starring = {{ubl|అనిల్ గీలా| వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల| [[మురళీధర్ గౌడ్]]| సదన్న| సుజాత}} | music = [[చరణ్ అర్జున్]] | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | num_seasons = 1 | num_episodes = 7 | producer = [[మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి]]<br>శ్రీరామ్ శ్రీకాంత్ | cinematography = శ్రీకాంత్ అరుపుల | editor = అనిల్ గీలా | company = {{ubl| మధుర ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్|మై విలేజ్ షో}} | network = జీ5 | first_aired = 2025 ఆగస్టు 8 | last_aired = ప్రస్తుతం }} '''మోతేవారి లవ్ స్టోరీ''' రొమాంటిక్ కామెడీ వెబ్ సిరీస్. మధుర ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్, మై విలేజ్ షో బ్యానర్‌లపై మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి, శ్రీరామ్ శ్రీకాంత్ నిర్మించిన ఈ సిరీస్‌కు శివ కృష్ణ బుర్రా దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="మన మోతెవరి.. విన్నర్ అయ్యాడు">{{cite news |last1= |title=మన మోతెవరి.. విన్నర్ అయ్యాడు |url=https://www.ntnews.com/movie-gossips/young-director-in-the-creative-field-for-the-web-series-mothevari-love-story-2118687 |accessdate=24 August 2025 |work= |publisher=NT News |date=24 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250824165920/https://www.ntnews.com/movie-gossips/young-director-in-the-creative-field-for-the-web-series-mothevari-love-story-2118687 |archivedate=24 August 2025 |language=te}}</ref> అనిల్ గీలా, వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల ప్రధాన పాత్రల్లో, మురళీధర్, సదన్న, సుజాత సహాయక పాత్రల్లో నటించిన ఈ సిరీస్ ఆగస్టు 8 నుండి జీ5 ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.<ref name="రివ్యూ: మోతెవరి లవ్‌స్టోరీ.. కామెడీ డ్రామా సిరీస్‌ ఎలా ఉందంటే?">{{cite news |title=రివ్యూ: మోతెవరి లవ్‌స్టోరీ.. కామెడీ డ్రామా సిరీస్‌ ఎలా ఉందంటే? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mothevari-love-story-review/0203/125145205 |accessdate=10 August 2025 |publisher=Eenadu |date=10 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250810132251/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mothevari-love-story-review/0203/125145205 |archivedate=10 August 2025}}</ref> ==కథ== తెలంగాణలోని ఆరేపల్లి గ్రామంలో పార్షి (అనిల్ గీలా) పక్క ఊరి అమ్మాయి అనిత (వర్షిణి రెడ్డి)ని ప్రేమిస్తాడు.అనిత కూడా పార్షిని ప్రేమిస్తుంది. పెద్దలు అంగీకరించకపోవడంతో లేచిపోయి పెళ్లి చేసుకోవాలని చేసుకోవాలనుకుంటారు. అయితే గ్రామంలో ఉండే ఇద్దరు సోదరులు సత్తయ్య (మురళీధర్ గౌడ్), నర్సింగ్ యాదవ్ (సదన్న) వారసత్వంగా వచ్చిన భూమి కోసం గొడవ పడుతున్న క్రమంలో వీరికి తన తండ్రి ఆస్తిలో కొంత భాగాన్ని హనుమవ్వకు చెందాలని వీలునామా రాసినట్టు తెలుస్తుంది. అసలు హనుమవ్వ ఎవరు? పార్షి, అనితల ప్రేమకు ఆ భూ తగాదాలకు సంబంధం ఏంటి ? వారసత్వంగా వచ్చిన భూమి కోసం ఈ అన్నదమ్ములు ఏం చేశారు? వారి ప్రేమ కోసం పార్సీ ఎందుకొన్న కష్టాలు ఏమిటి? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.<ref name="మోతెవరి లవ్ స్టోరీ రివ్యూ">{{cite news |last1= |first1= |title=మోతెవరి లవ్ స్టోరీ రివ్యూ |url=https://ntvtelugu.com/reviews/mothevari-love-story-review-841489.html |accessdate=2 September 2025 |publisher=NTV Telugu |date=10 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250902170042/https://ntvtelugu.com/reviews/mothevari-love-story-review-841489.html |archivedate=2 September 2025 |language=te-IN}}</ref> ==నటీనటులు== * పార్షిగా అనిల్ గీలా * అనితగా వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల * సత్తయ్యగా [[మురళీధర్ గౌడ్]] * నర్సింగ్ యాదవ్ గా సదన్న * అనుమవ్వగా సుజాత == పాటలు== ఈ సిరీస్‌లోని పాటలన్నింటినీ మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ గారు రచించగా, [[చరణ్ అర్జున్]] గారు సంగీతాన్ని అందించారు. {{Track listing | headline = | extra_column = గాయకులు | title1 = గిబిలి గిబిలి నువ్వే నా జాబిలి | note1 = | extra1 = [[రాహుల్ సిప్లిగంజ్]] | lyrics1 = మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ | music1 = [[చరణ్ అర్జున్]] | length1 = 3:56 | ref1 = <ref name="GhibiliSong">{{cite news |title='మోతేవరి లవ్ స్టోరీ' నుంచి లవ్ సాంగ్ వచ్చేసింది - సోషల్ మీడియా పదాలతో 'గిబిలి గిబిలి' |url=https://telugu.abplive.com |publisher=ABP Desam |date=2025-08-02 |access-date=2026-03-19 |language=te}}</ref> | title2 = ఎలాదరియా | note2 = | extra2 = [[చరణ్ అర్జున్]], వీహ | lyrics2 = మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ | music2 = [[చరణ్ అర్జున్]] | length2 = 4:14 | ref2 = <ref name="EladariyaSong">{{cite web |title=Eladariya (From "Mothevari Love Story") |url=https://music.apple.com |publisher=Apple Music |date=2025-08-07 |access-date=2026-03-19}}</ref> }} == పురస్కారాలు == [[File:విజయవాడలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న చరణ్ అర్జున్ గారు..jpg|thumb|చరణ్ అర్జున్ 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న దృశ్యం.]] మోతేవారి లవ్ స్టోరీ సినిమాలోని '''“ఎలాదరియా”''' పాటకు 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో GB Entertainments ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన అవార్డు కార్యక్రమంలో, ఈ సినిమాలోని '''“ఎలాదరియా”''' పాటకు సంగీతం అందించిన చరణ్ అర్జున్‌కు '''Best Music Director Award''' లభించింది.<ref> {{cite web |title=చరణ్ అర్జున్‌కు బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు |url=https://shuru.co.in/dl/xSFo77 |website=Shuru |access-date=2026-08-22 }} </ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|37678386}} [[వర్గం:2025 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] gi568tlfy5e9rzmc9apr69x9d0rr1up 4941210 4941209 2026-08-21T19:17:05Z SAMALETI ROHITH Historian 141029 /* పురస్కారాలు */ వ్యాకరణం స్థిరం 4941210 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |name = మోతెవరి లవ్ స్టోరీ | image = Mothevari Love Story.jpg | caption = | genre = రొమాంటిక్ కామెడీ | writer = శివ కృష్ణ బుర్ర | director = శివ కృష్ణ బుర్ర | starring = {{ubl|అనిల్ గీలా| వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల| [[మురళీధర్ గౌడ్]]| సదన్న| సుజాత}} | music = [[చరణ్ అర్జున్]] | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | num_seasons = 1 | num_episodes = 7 | producer = [[మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి]]<br>శ్రీరామ్ శ్రీకాంత్ | cinematography = శ్రీకాంత్ అరుపుల | editor = అనిల్ గీలా | company = {{ubl| మధుర ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్|మై విలేజ్ షో}} | network = జీ5 | first_aired = 2025 ఆగస్టు 8 | last_aired = ప్రస్తుతం }} '''మోతేవారి లవ్ స్టోరీ''' రొమాంటిక్ కామెడీ వెబ్ సిరీస్. మధుర ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్, మై విలేజ్ షో బ్యానర్‌లపై మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి, శ్రీరామ్ శ్రీకాంత్ నిర్మించిన ఈ సిరీస్‌కు శివ కృష్ణ బుర్రా దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="మన మోతెవరి.. విన్నర్ అయ్యాడు">{{cite news |last1= |title=మన మోతెవరి.. విన్నర్ అయ్యాడు |url=https://www.ntnews.com/movie-gossips/young-director-in-the-creative-field-for-the-web-series-mothevari-love-story-2118687 |accessdate=24 August 2025 |work= |publisher=NT News |date=24 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250824165920/https://www.ntnews.com/movie-gossips/young-director-in-the-creative-field-for-the-web-series-mothevari-love-story-2118687 |archivedate=24 August 2025 |language=te}}</ref> అనిల్ గీలా, వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల ప్రధాన పాత్రల్లో, మురళీధర్, సదన్న, సుజాత సహాయక పాత్రల్లో నటించిన ఈ సిరీస్ ఆగస్టు 8 నుండి జీ5 ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.<ref name="రివ్యూ: మోతెవరి లవ్‌స్టోరీ.. కామెడీ డ్రామా సిరీస్‌ ఎలా ఉందంటే?">{{cite news |title=రివ్యూ: మోతెవరి లవ్‌స్టోరీ.. కామెడీ డ్రామా సిరీస్‌ ఎలా ఉందంటే? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mothevari-love-story-review/0203/125145205 |accessdate=10 August 2025 |publisher=Eenadu |date=10 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250810132251/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mothevari-love-story-review/0203/125145205 |archivedate=10 August 2025}}</ref> ==కథ== తెలంగాణలోని ఆరేపల్లి గ్రామంలో పార్షి (అనిల్ గీలా) పక్క ఊరి అమ్మాయి అనిత (వర్షిణి రెడ్డి)ని ప్రేమిస్తాడు.అనిత కూడా పార్షిని ప్రేమిస్తుంది. పెద్దలు అంగీకరించకపోవడంతో లేచిపోయి పెళ్లి చేసుకోవాలని చేసుకోవాలనుకుంటారు. అయితే గ్రామంలో ఉండే ఇద్దరు సోదరులు సత్తయ్య (మురళీధర్ గౌడ్), నర్సింగ్ యాదవ్ (సదన్న) వారసత్వంగా వచ్చిన భూమి కోసం గొడవ పడుతున్న క్రమంలో వీరికి తన తండ్రి ఆస్తిలో కొంత భాగాన్ని హనుమవ్వకు చెందాలని వీలునామా రాసినట్టు తెలుస్తుంది. అసలు హనుమవ్వ ఎవరు? పార్షి, అనితల ప్రేమకు ఆ భూ తగాదాలకు సంబంధం ఏంటి ? వారసత్వంగా వచ్చిన భూమి కోసం ఈ అన్నదమ్ములు ఏం చేశారు? వారి ప్రేమ కోసం పార్సీ ఎందుకొన్న కష్టాలు ఏమిటి? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.<ref name="మోతెవరి లవ్ స్టోరీ రివ్యూ">{{cite news |last1= |first1= |title=మోతెవరి లవ్ స్టోరీ రివ్యూ |url=https://ntvtelugu.com/reviews/mothevari-love-story-review-841489.html |accessdate=2 September 2025 |publisher=NTV Telugu |date=10 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250902170042/https://ntvtelugu.com/reviews/mothevari-love-story-review-841489.html |archivedate=2 September 2025 |language=te-IN}}</ref> ==నటీనటులు== * పార్షిగా అనిల్ గీలా * అనితగా వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల * సత్తయ్యగా [[మురళీధర్ గౌడ్]] * నర్సింగ్ యాదవ్ గా సదన్న * అనుమవ్వగా సుజాత == పాటలు== ఈ సిరీస్‌లోని పాటలన్నింటినీ మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ గారు రచించగా, [[చరణ్ అర్జున్]] గారు సంగీతాన్ని అందించారు. {{Track listing | headline = | extra_column = గాయకులు | title1 = గిబిలి గిబిలి నువ్వే నా జాబిలి | note1 = | extra1 = [[రాహుల్ సిప్లిగంజ్]] | lyrics1 = మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ | music1 = [[చరణ్ అర్జున్]] | length1 = 3:56 | ref1 = <ref name="GhibiliSong">{{cite news |title='మోతేవరి లవ్ స్టోరీ' నుంచి లవ్ సాంగ్ వచ్చేసింది - సోషల్ మీడియా పదాలతో 'గిబిలి గిబిలి' |url=https://telugu.abplive.com |publisher=ABP Desam |date=2025-08-02 |access-date=2026-03-19 |language=te}}</ref> | title2 = ఎలాదరియా | note2 = | extra2 = [[చరణ్ అర్జున్]], వీహ | lyrics2 = మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ | music2 = [[చరణ్ అర్జున్]] | length2 = 4:14 | ref2 = <ref name="EladariyaSong">{{cite web |title=Eladariya (From "Mothevari Love Story") |url=https://music.apple.com |publisher=Apple Music |date=2025-08-07 |access-date=2026-03-19}}</ref> }} == పురస్కారాలు == [[File:విజయవాడలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న చరణ్ అర్జున్ గారు..jpg|thumb|చరణ్ అర్జున్ 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న దృశ్యం.]] మోతేవారి లవ్ స్టోరీ సినిమాలోని '''“ఎలాదరియా”''' పాటకు 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో GB Entertainments ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన అవార్డు కార్యక్రమంలో, ఈ సినిమాలోని '''“ఎలాదరియా”''' పాటకు సంగీతం అందించిన చరణ్ అర్జున్‌ గారికి '''Best Music Director Award''' లభించింది.<ref> {{cite web |title=చరణ్ అర్జున్‌కు బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు |url=https://shuru.co.in/dl/xSFo77 |website=Shuru |access-date=2026-08-22 }} </ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|37678386}} [[వర్గం:2025 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] fag3zuprq5ypcockterbtc3odqqos33 4941211 4941210 2026-08-21T19:17:52Z SAMALETI ROHITH Historian 141029 /* పురస్కారాలు */ వ్యాకరణం స్థిరం 4941211 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |name = మోతెవరి లవ్ స్టోరీ | image = Mothevari Love Story.jpg | caption = | genre = రొమాంటిక్ కామెడీ | writer = శివ కృష్ణ బుర్ర | director = శివ కృష్ణ బుర్ర | starring = {{ubl|అనిల్ గీలా| వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల| [[మురళీధర్ గౌడ్]]| సదన్న| సుజాత}} | music = [[చరణ్ అర్జున్]] | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | num_seasons = 1 | num_episodes = 7 | producer = [[మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి]]<br>శ్రీరామ్ శ్రీకాంత్ | cinematography = శ్రీకాంత్ అరుపుల | editor = అనిల్ గీలా | company = {{ubl| మధుర ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్|మై విలేజ్ షో}} | network = జీ5 | first_aired = 2025 ఆగస్టు 8 | last_aired = ప్రస్తుతం }} '''మోతేవారి లవ్ స్టోరీ''' రొమాంటిక్ కామెడీ వెబ్ సిరీస్. మధుర ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్, మై విలేజ్ షో బ్యానర్‌లపై మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి, శ్రీరామ్ శ్రీకాంత్ నిర్మించిన ఈ సిరీస్‌కు శివ కృష్ణ బుర్రా దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="మన మోతెవరి.. విన్నర్ అయ్యాడు">{{cite news |last1= |title=మన మోతెవరి.. విన్నర్ అయ్యాడు |url=https://www.ntnews.com/movie-gossips/young-director-in-the-creative-field-for-the-web-series-mothevari-love-story-2118687 |accessdate=24 August 2025 |work= |publisher=NT News |date=24 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250824165920/https://www.ntnews.com/movie-gossips/young-director-in-the-creative-field-for-the-web-series-mothevari-love-story-2118687 |archivedate=24 August 2025 |language=te}}</ref> అనిల్ గీలా, వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల ప్రధాన పాత్రల్లో, మురళీధర్, సదన్న, సుజాత సహాయక పాత్రల్లో నటించిన ఈ సిరీస్ ఆగస్టు 8 నుండి జీ5 ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.<ref name="రివ్యూ: మోతెవరి లవ్‌స్టోరీ.. కామెడీ డ్రామా సిరీస్‌ ఎలా ఉందంటే?">{{cite news |title=రివ్యూ: మోతెవరి లవ్‌స్టోరీ.. కామెడీ డ్రామా సిరీస్‌ ఎలా ఉందంటే? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mothevari-love-story-review/0203/125145205 |accessdate=10 August 2025 |publisher=Eenadu |date=10 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250810132251/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mothevari-love-story-review/0203/125145205 |archivedate=10 August 2025}}</ref> ==కథ== తెలంగాణలోని ఆరేపల్లి గ్రామంలో పార్షి (అనిల్ గీలా) పక్క ఊరి అమ్మాయి అనిత (వర్షిణి రెడ్డి)ని ప్రేమిస్తాడు.అనిత కూడా పార్షిని ప్రేమిస్తుంది. పెద్దలు అంగీకరించకపోవడంతో లేచిపోయి పెళ్లి చేసుకోవాలని చేసుకోవాలనుకుంటారు. అయితే గ్రామంలో ఉండే ఇద్దరు సోదరులు సత్తయ్య (మురళీధర్ గౌడ్), నర్సింగ్ యాదవ్ (సదన్న) వారసత్వంగా వచ్చిన భూమి కోసం గొడవ పడుతున్న క్రమంలో వీరికి తన తండ్రి ఆస్తిలో కొంత భాగాన్ని హనుమవ్వకు చెందాలని వీలునామా రాసినట్టు తెలుస్తుంది. అసలు హనుమవ్వ ఎవరు? పార్షి, అనితల ప్రేమకు ఆ భూ తగాదాలకు సంబంధం ఏంటి ? వారసత్వంగా వచ్చిన భూమి కోసం ఈ అన్నదమ్ములు ఏం చేశారు? వారి ప్రేమ కోసం పార్సీ ఎందుకొన్న కష్టాలు ఏమిటి? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.<ref name="మోతెవరి లవ్ స్టోరీ రివ్యూ">{{cite news |last1= |first1= |title=మోతెవరి లవ్ స్టోరీ రివ్యూ |url=https://ntvtelugu.com/reviews/mothevari-love-story-review-841489.html |accessdate=2 September 2025 |publisher=NTV Telugu |date=10 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250902170042/https://ntvtelugu.com/reviews/mothevari-love-story-review-841489.html |archivedate=2 September 2025 |language=te-IN}}</ref> ==నటీనటులు== * పార్షిగా అనిల్ గీలా * అనితగా వర్షిణి రెడ్డి జున్నుతుల * సత్తయ్యగా [[మురళీధర్ గౌడ్]] * నర్సింగ్ యాదవ్ గా సదన్న * అనుమవ్వగా సుజాత == పాటలు== ఈ సిరీస్‌లోని పాటలన్నింటినీ మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ గారు రచించగా, [[చరణ్ అర్జున్]] గారు సంగీతాన్ని అందించారు. {{Track listing | headline = | extra_column = గాయకులు | title1 = గిబిలి గిబిలి నువ్వే నా జాబిలి | note1 = | extra1 = [[రాహుల్ సిప్లిగంజ్]] | lyrics1 = మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ | music1 = [[చరణ్ అర్జున్]] | length1 = 3:56 | ref1 = <ref name="GhibiliSong">{{cite news |title='మోతేవరి లవ్ స్టోరీ' నుంచి లవ్ సాంగ్ వచ్చేసింది - సోషల్ మీడియా పదాలతో 'గిబిలి గిబిలి' |url=https://telugu.abplive.com |publisher=ABP Desam |date=2025-08-02 |access-date=2026-03-19 |language=te}}</ref> | title2 = ఎలాదరియా | note2 = | extra2 = [[చరణ్ అర్జున్]], వీహ | lyrics2 = మల్లెగోడ గంగ ప్రసాద్ | music2 = [[చరణ్ అర్జున్]] | length2 = 4:14 | ref2 = <ref name="EladariyaSong">{{cite web |title=Eladariya (From "Mothevari Love Story") |url=https://music.apple.com |publisher=Apple Music |date=2025-08-07 |access-date=2026-03-19}}</ref> }} == పురస్కారాలు == [[File:విజయవాడలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న చరణ్ అర్జున్ గారు..jpg|thumb|చరణ్ అర్జున్ 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న దృశ్యం.]] [[మోతెవరి లవ్ స్టోరీ]] సినిమాలోని '''“ఎలాదరియా”''' పాటకు 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో GB Entertainments ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన అవార్డు కార్యక్రమంలో, ఈ సినిమాలోని '''“ఎలాదరియా”''' పాటకు సంగీతం అందించిన చరణ్ అర్జున్‌ గారికి '''Best Music Director Award''' లభించింది.<ref> {{cite web |title=చరణ్ అర్జున్‌కు బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు |url=https://shuru.co.in/dl/xSFo77 |website=Shuru |access-date=2026-08-22 }} </ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|37678386}} [[వర్గం:2025 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] 17h1752krrpp5s2rbhuin24r45wkegf 3 463203 4941166 4667977 2026-08-21T16:07:54Z Cabayi 76558 Cabayi, [[వాడుకరి చర్చ:Sixaxis]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:ReXLer]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sixaxis|Sixaxis]]" to "[[Special:CentralAuth/ReXLer|ReXLer]]" 4631199 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Php13333332 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Php13333332 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 3 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) l3z4c0admsfcb1i241xavhq5stdsw87 0 473521 4941547 4849114 2026-08-22T10:35:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941547 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = టోబియాస్ వీసీ | image = | country = నెదర్లాండ్స్ | fullname = టోబియాస్ పెపిజ్న్ వీసీ | birth_date = {{Birth date and age|1991|1|21|df=yes}} | birth_place =ది హేగ్ , నెదర్లాండ్స్<ref name="Bio"/> | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = కుడిచేతి | role = వికెట్-కీపర్ - బ్యాట్స్ మాన్ | international = true | internationalspan = 2015–2019 | odidebutdate = జూన్ 19 | odidebutyear = 2019 | odidebutagainst = జింబాబ్వే | odicap = 68 | lastodidate = మే 20 | lastodiyear = 2021 | lastodiagainst = స్కాట్లాండ్ | T20Idebutdate =జూలై 1 | T20Idebutyear = 2015 | T20Idebutagainst = నేపాల్ | T20Icap = 33 | lastT20Idate = ఏప్రిల్ 24 | lastT20Iyear = 2021 | lastT20Iagainst = నేపాల్ | hidedeliveries = true | columns = 4 | column1 = [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే]] | matches1 = 3 | runs1 = 72 | bat avg1 = 24.00 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 41 | catches/stumpings1 = 2/– | column2 = [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] | matches2 = 31 | runs2 = 496 | bat avg2 = 16.00 | 100s/50s2 = 0/3 | top score2 = 78 | catches/stumpings2 = 5/0 | column3 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఎఫ్‌సి]] | matches3 = 1 | runs3 = 30 | bat avg3 = 30.00 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 30 | catches/stumpings3 = 3/0 | column4 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] | matches4 = 10 | runs4 = 194 | bat avg4 = 19.39 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 42 | catches/stumpings4 = 14/0 | date = 20 May 2021 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/420419.html క్రిక్ఇన్ఫో }} టోబియాస్ వీసీ (జననం 21 జనవరి 1991) డచ్ క్రికెటర్.<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/420419.html |title=Tobias Visee |access-date=1 July 2015 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన 2015 జూలై 1న నేపాల్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో నెదర్లాండ్స్ తరపున ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ (టీ20ఐ) అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="T20I">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/883343.html |title=Nepal tour of Netherlands, 2nd T20I: Netherlands v Nepal at Amstelveen, Jul 1, 2015 |access-date=1 July 2015 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన 2017 జూలై 19న యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]], ఆగస్టు 15న 2015–17 ఐసీసీ ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌లో నెదర్లాండ్స్ తరపున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="FC">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1105000.html |title=ICC Intercontinental Cup at Dublin, Aug 15-18 2017 |access-date=15 August 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref name="LA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1111652.html |title=United Arab Emirates tour of Netherlands, 2nd Match: Netherlands v United Arab Emirates at Amstelveen, Jul 19, 2017 |access-date=20 July 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> టోబియాస్ వీసీ జూన్ 2019లో జింబాబ్వేతో జరిగిన సిరీస్ కోసం నెదర్లాండ్స్ వన్డే ఇంటర్నేషనల్ జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు,<ref>{{cite web|url=https://www.cricketworld.com/netherlands-vs-zimbabwe-odi-t20-series/56954.htm |title=Netherlands vs Zimbabwe: ODI & T20 Series |work=Cricket World |access-date=12 June 2019}}</ref> ఆ సిరీస్‌లో జూన్ 19న వన్డే అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="ODI">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188377.html |title=1st ODI, Zimbabwe tour of Netherlands and Ireland at Deventer, Jun 19 2019 |access-date=19 June 2019 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> టోబియాస్ వీసీ జూన్ 2019లో 2019 గ్లోబల్ టీ20 కెనడా టోర్నమెంట్‌లో వాంకోవర్ నైట్స్ ఫ్రాంచైజ్ జట్టు తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.canadacricket.com/?p=12755 |title=Global T20 draft streamed live |work=Canada Cricket Online |access-date=20 June 2019 |archive-date=8 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755 |url-status=dead }}</ref> ఆయన జూలై 2019లో యూరో టీ20 స్లామ్ క్రికెట్ టోర్నమెంట్ ప్రారంభ ఎడిషన్‌లో ఆమ్స్టర్డామ్ నైట్స్ తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు,<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27222261/eoin-morgan-represent-dublin-franchise-inaugural-euro-t20-slam |title=Eoin Morgan to represent Dublin franchise in inaugural Euro T20 Slam |work=ESPN Cricinfo |access-date=19 July 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2019/articles/000010/001060.shtml |title=Euro T20 Slam Player Draft completed |work=Cricket Europe |access-date=19 July 2019 |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719163945/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2019/articles/000010/001060.shtml |url-status=dead }}</ref> కానీ మరుసటి నెలలో టోర్నమెంట్ రద్దు చేయబడింది.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27387389/inaugural-euro-t20-slam-cancelled-two-weeks-notice |title=Inaugural Euro T20 Slam cancelled at two weeks' notice |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 August 2019}}</ref> టోబియాస్ వీసీ సెప్టెంబర్ 2019లో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో జరిగిన 2019 ఐసీసీ టీ20 ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్ టోర్నమెంట్ కోసం డచ్ జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.kncb.nl/en/news/ryan-campbell-announces-squad-for-t20-world-cup-qualifier/ |title=Ryan Campbell announces squad for T20 World Cup Qualifier |work=Royal Dutch Cricket Association |access-date=8 September 2019 |archive-date=8 అక్టోబర్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008202527/https://www.kncb.nl/en/news/ryan-campbell-announces-squad-for-t20-world-cup-qualifier/ |url-status=dead }}</ref> ఆయన ఏప్రిల్ 2020లో జట్టు సీనియర్ జట్టులో ఎంపికైన పదిహేడు మంది డచ్-ఆధారిత క్రికెటర్లలో ఒకడు.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2020/articles/000004/000430.shtml |title=Dutch men's squads announced |work=Cricket Europe |access-date=6 May 2020 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225054222/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2020/articles/000004/000430.shtml |url-status=dead }}</ref> సెప్టెంబర్ 2021లో 2021 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్ కోసం డచ్ జట్టులోని ఇద్దరు రిజర్వ్ ఆటగాళ్లలో వీసీ ఒకరిగా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.kncb.nl/en/news/dutch-icc-mens-t20-world-cup-squad-announced/ |title=Dutch ICC Men's T20 World Cup squad announced |work=Royal Dutch Cricket Association |access-date=10 September 2021 |archive-date=10 సెప్టెంబర్ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910161420/https://www.kncb.nl/en/news/dutch-icc-mens-t20-world-cup-squad-announced/ |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1991 జననాలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:నెదర్లాండ్స్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:నెదర్లాండ్స్ టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:వికెట్ కీపర్లు]] 42flkd7hky7moge83axp76w5mx75o7p 0 474057 4941338 4848926 2026-08-22T03:41:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941338 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = జహూర్ ఖాన్ | image = | country = యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ | fullname = జహూర్ ఖాన్ | birth_date = {{birth date and age|1989|5|25|df=yes}} | birth_place = [[ఫైసలాబాద్]], పంజాబ్, [[పాకిస్తాన్]] | death_date = | death_place = | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = కుడిచేతి | bowling = కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్ | role = బౌలర్ | international = true | internationalspan = 2017–ప్రస్తుతం | odidebutdate = జనవరి 24 | odidebutyear = 2017 | odidebutagainst = స్కాట్లాండ్ | odicap = 71 | lastodidate = మే 1 | lastodiyear = 2023 | lastodiagainst = నేపాల్ | T20Idebutdate = జనవరి 16 | T20Idebutyear = 2017 | T20Idebutagainst = ఆఫ్ఘనిస్తాన్ | T20Icap = 36 | lastT20Idate = నవంబర్ 3 | lastT20Iyear = 2023 | lastT20Iagainst = నేపాల్ | columns = 4 | column1 = [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]] | matches1 = 56 | runs1 = 134 | bat avg1 = 6.38 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 23 | deliveries1 = 2594 | wickets1 = 88 | bowl avg1 = 24.32 | fivefor1 = 2 | tenfor1 = 1 | best bowling1 = 6/34 | catches/stumpings1 = 11/– | column2 = [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] | matches2 = 37 | runs2 = 11 | bat avg2 = 2.75 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 6 | deliveries2 = 793 | wickets2 = 46 | bowl avg2 = 19.21 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 4/29 | catches/stumpings2 = 5/– | column3 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఎఫ్‌సి]] | matches3 = 30 | runs3 = 73 | bat avg3 = 3.17 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 10[[Not out|*]] | deliveries3 = 5,541 | wickets3 = 113 | bowl avg3 = 26.81 | fivefor3 = 6 | tenfor3 = 1 | best bowling3 = 7/86 | catches/stumpings3 = 5/– | column4 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] | matches4 = 52 | runs4 = 106 | bat avg4 = 5.57 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 16 | deliveries4 = 2,407 | wickets4 = 81 | bowl avg4 = 26.29 | fivefor4 = 1 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 6/34 | catches/stumpings4 = 11/– | date = 2023 జూన్ 10 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/384525.html క్రిక్ఇన్ఫో }} '''జహూర్ ఖాన్''' (ఉర్దూ : ظہور خان ; జననం 25 మే 1989) పాకిస్తాన్‌లో జన్మించిన క్రికెటర్, ఆయన [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]] తరపున ఆడుతున్నాడు.<ref name="bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/384525.html |title=Zahoor Khan |access-date=15 January 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenational.ae/sport/cricket/from-ahmed-raza-to-zahoor-khan-13-uae-players-who-would-be-great-cover-options-during-ipl-2020-1.1058650 |title=From Ahmed Raza to Zahoor Khan - 13 UAE players who would be great cover options during IPL 2020 |work=The National |access-date=5 August 2020}}</ref> ==అంతర్జాతీయ కెరీర్== జహూర్ ఖాన్ తన [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] అంతర్జాతీయ అరంగేట్రం [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] తరపున 2017 జనవరి 16న [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో]] జరిగిన 2017 డెసర్ట్ [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] ఛాలెంజ్‌లో ఆడాడు.<ref name="T20I">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074962.html |title=Desert T20 Challenge, 6th Match, Group A: United Arab Emirates v Afghanistan at Abu Dhabi, Jan 16, 2017 |access-date=16 January 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన 2017 జనవరి 24న [[స్కాట్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|స్కాట్లాండ్‌తో]] జరిగిన [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే]] ఇంటర్నేషనల్ అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="ODI">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1078660.html |title=United Arab Emirates Tri-Nation Series, 2nd Match: United Arab Emirates v Scotland at Dubai (DSC), Jan 24, 2017 |access-date=22 January 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన మార్చి 2న [[ఐర్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఐర్లాండ్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో 34 పరుగులకు 6 వికెట్లు పడగొట్టాడు, ఇది ఎమిరాటి బౌలర్ సాధించిన అత్యుత్తమ వన్డే గణాంకాలు.<ref name="best">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/uae-v-ireland-2016-17/content/story/1084956.html |title=Porterfield, spinners set up UAE rout |access-date=2 March 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> జహూర్ ఖాన్ జనవరి 2018లో ఐసీసీ వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ డివిజన్ టూ టోర్నమెంట్ కోసం [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యూఏఈ]] జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref name="UAEWCL2">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/604943 |title=Six teams vying for the final two spots in ICC Cricket World Cup Qualifier 2018 |access-date=29 January 2018 |work=International Cricket Council}}</ref> ఆయన ఆగస్టు 2018లో ఆసియా కప్ క్వాలిఫైయర్ టోర్నమెంట్ కోసం యూఏఈ జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref name="UAEACQ">{{cite web|url=http://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20has%20officially%20announced%20the%20team%20that%20will%20represent%20the%20UAE%20in%20the%20Asia%20Cup%202018%20Qualifier. |title=Emirates Cricket Board officially announces team to represent the UAE in the Asia Cup Qualifiers 2018 |work=Emirates Cricket Board |access-date=18 August 2018}}</ref> ఆయన డిసెంబర్ 2018లో ఏసీసీ ఎమర్జింగ్ టీమ్స్ ఆసియా కప్ కోసం [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యూఏఈ]] జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20announce%20team%20that%20will%20represent%20the%20UAE%20in%20Asia%20Cricket%27s%20Emerging%20Teams%20Asia%20Cup%202018 |title=Emirates Cricket Board announce team that will represent the UAE in Asia Cricket's Emerging Teams Asia Cup 2018 |work=Emirates Cricket Board |access-date=3 December 2018 |archive-date=31 డిసెంబర్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231064721/http://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%2520Cricket%2520Board%2520announce%2520team%2520that%2520will%2520represent%2520the%2520UAE%2520in%2520Asia%2520Cricket%27s%2520Emerging%2520Teams%2520Asia%2520Cup%25202018 |url-status=dead }}</ref> జహూర్ ఖాన్ జూన్ 2019లో గ్లోబల్ టీ20 [[కెనడా]] టోర్నమెంట్‌లో బ్రాంప్టన్ వోల్వ్స్ ఫ్రాంచైజ్ జట్టు తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు,<ref>{{cite web |url=http://www.canadacricket.com/?p=12755 |title=Global T20 draft streamed live |work=Canada Cricket Online |access-date=20 June 2019 |archive-date=8 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755 |url-status=dead }}</ref> ఆయన సెప్టెంబర్ 2019లో [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యూఏఈ]]లో జరిగే ఐసీసీ టీ20 ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్ టోర్నమెంట్ కోసం జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20announces%20side%20to%20compete%20in%20the%20ICC%20Men%C3%A2%E2%82%AC%E2%84%A2s%20T20%20World%20Cup%20Qualifiers%202019 |title=Emirates Cricket Board announces side to compete in the ICC Men's T20 World Cup Qualifiers 2019 |work=Emirates Cricket Board |access-date=17 September 2019 |archive-date=9 అక్టోబర్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009143914/http://emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20announces%20side%20to%20compete%20in%20the%20ICC%20Men%C3%A2%E2%82%AC%E2%84%A2s%20T20%20World%20Cup%20Qualifiers%202019 |url-status=dead }}</ref> ఆయన డిసెంబర్ 2020లో ఎమిరేట్స్ క్రికెట్ బోర్డు ద్వారా ఏడాది పొడవునా పూర్తికాల కాంట్రాక్టు పొందిన పది మంది క్రికెటర్లలో అతను ఒకడు.<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/rameez-shahzad-omitted-from-latest-list-of-centrally-contracted-uae-cricketers-1.1130724 |title=Rameez Shahzad omitted from latest list of centrally contracted UAE cricketers |work=The National |access-date=17 December 2020}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1989 జననాలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] m117oegmslan6a0tox8tv16jjvzwqk8 0 478619 4941381 4840446 2026-08-22T06:11:09Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4941381 wikitext text/x-wiki 2013 లో ఉత్తర భారతదేశంలో వరదల ప్రభావానికి గురైన పౌరులను తరలించేందుకు భారత వైమానిక దళం నిర్వహించిన రక్షణ చర్యలకు '''ఆపరేషన్ రాహత్''' అనే పేరు పెట్టారు. ఉత్తరాఖండ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ కొండ రాష్ట్రాలలో ప్రయాణంలో ఉన్న వేలాది మంది యాత్రికులు వివిధ లోయలలో చిక్కుకుపోయారు. గత అనేక దశాబ్దాలలో భారత సాయుధ దళాలు నిర్వహించిన అతిపెద్ద ఆపరేషన్లలో ఇది ఒకటిగా గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=96637|title=Armed Forces Mount Massive Relief Operations in Uttarakhand and Himachal|work=[[Press Information Bureau]]|date=19 June 2013}}</ref> హెలికాప్టర్ల ద్వారా ఏ వైమానిక దళం చేసిన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పౌర రక్షణ చర్యగా దీనిని భారత వైమానిక దళం పేర్కొంది.<ref name="TOI1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/interviews/Rahat-is-the-biggest-rescue-operation-by-air-force-helicopters-Rajesh-Isser/articleshow/20916833.cms |title=Rahat is the biggest rescue operation by air force helicopters: Rajesh Isser|work=The Times of India|access-date= 5 July 2013|date=5 July 2013}}</ref> === తొలి దశ === ఈ ఆపరేషన్ తొలి దశలో 17 జూన్ 2013 నుంచి మొత్తం 19,600 మందిని వైమానిక దళం తరలించింది. మొత్తం 2,140 విమాన ప్రయాణాలు నిర్వహించబడ్డాయి. 3,82,400 కిలోగ్రాముల సహాయక సామగ్రి, పరికరాలు పడవేయడం లేదా దింపడం జరిగింది.<ref name="TH1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/iaf-now-gearing-up-to-rebuild-uttarakhand/article4883035.ece|title=IAF now gearing up to rebuild Uttarakhand|work=The Times of India|access-date= 5 July 2013|date=5 July 2013}}</ref> ఉత్తరాఖండ్ ప్రాంతంలో భూమిపై కార్యకలాపాల సమన్వయకర్తగా అప్పటి ఎయిర్ వైస్ మార్షల్ ఎస్.ఆర్.కే. నాయర్ వ్యవహరించారు భారీ వర్షాల కారణంగా అకస్మాత్తుగా వచ్చిన వరదల తరువాత 16 జూన్ 2013న రక్షణ చర్యల కోసం భారత వైమానిక దళ సహాయం కోరబడింది. పశ్చిమ వైమానిక కమాండ్ అభ్యర్థనలకు స్పందించి యమునానగర్ రంగం, కేదార్నాథ్–బద్రీనాథ్ అక్షం, రుద్రప్రయాగ్ లోయ, కర్చమ్–పూహ్ అక్షం ప్రాంతాలలో సమాంతరంగా కార్యకలాపాలు చేపట్టింది. ఆపరేషన్ రాహత్ టాస్క్ ఫోర్స్ కమాండర్‌గా ఎయిర్ కమోడోర్ రాజేష్ ఇస్సర్ నియమితులయ్యారకార్యకలాపాలు సర్సావా వైమానిక స్థావరాన్ని ప్రధాన కేంద్రంగా ఏర్పాటు చేశారు. భటిండా, హిండన్ వైమానిక స్థావరాల నుంచి హెలికాప్టర్లు ఇక్కడికి చేరాయి. ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితులు ఉన్నప్పటికీ 17 జూన్ నాటికి కొత్తగా సేవలోకి వచ్చిన మిల్ మీ–17 వి5 సహా పలు హెలికాప్టర్లను డెహ్రాడూన్‌లోని జాలీ గ్రాంట్ విమానాశ్రయంలో మోహరించారు. అదే రోజున మి–17 హెలికాప్టర్ ద్వారా కర్నాల్ నుంచి 36 మందిని సురక్షితంగా తరలించారు.<ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=96598|title=Operation 'Rahat' Launched by the IAF|work=Press Information Bureau|date=18 June 2013}}</ref> 19 జూన్ నాటికి భారత వైమానిక దళం మొత్తం 20 విమానాలను మోహరించింది. ఇందులో 8 మి–17 హెలికాప్టర్లు, 10 అడ్వాన్స్‌డ్ లైట్ హెలికాప్టర్లు (ALH), ఒక ఎఎన్–32 రవాణా విమానం, ఒక హెచ్‌ఎస్–748 రవాణా విమానం ఉన్నాయి. ఈ కార్యకలాపాలు డెహ్రాడూన్ జిల్లాలోని ఫాటా, గుప్తకాషి, గౌరికుండ్, కేదార్నాథ్ ప్రాంతాలను కవర్ చేశాయి. హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో రాంపూర్, కర్చమ్, రెకాంగ్ పియో, సంగ్లా ప్రాంతాలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. పిథోరాగఢ్ రంగంలో ఆహార పొట్లాల పడవేత కోసం ALH హెలికాప్టర్లను మోహరించారు. సరంగ్ ప్రదర్శన బృందానికి చెందిన నాలుగు ALH హెలికాప్టర్లు సహాయక చర్యల్లో పాల్గొన్నాయి. === రెండో దశ === [[దస్త్రం:Fifteen_children_and_six_adults_rescued_from_village_near_Yamunanagar_on_June_16,_2013._Indian_Air_Force_launched_a_massive_relief_operation_‘Rahat’_at_AF_Stn_Sarsawa.jpg|alt=Fifteen children and six adults rescued from village near Yamunanagar on June 16, 2013. Indian Air Force launched a massive relief operation ‘Rahat’ at AF Stn Sarsawa|thumb|యమునానగర్ సమీపంలోని గ్రామం నుంచి 15 మంది పిల్లలను, ఆరుగురు పెద్దవారిని కాపాడేందుకు జరుగుతున్న రిలీఫ్ ఆపరేషన్]] ఉత్తరాఖండ్ కొండ ప్రాంతాలలో దీర్ఘకాల పునరావాస ప్రయత్నాలకు మద్దతుగా ఆపరేషన్ రెండో దశ 5 జూలై 2013న ప్రారంభమైంది. == ఉపయోగించిన విమానాలు == ఆపరేషన్ రాహత్‌లో మొత్తం 43 విమానాలు వినియోగించబడ్డాయి. * మి–17 మధ్య తరహా ద్వి–టర్బైన్ రవాణా హెలికాప్టర్లు – 23 * హెచ్‌ఎఎల్ ధృవ్ తేలికపాటి బహుళోపయోగ హెలికాప్టర్లు – 11 * చీతా సింగిల్ ఇంజిన్ హెలికాప్టర్ – 1 * మిల్ మి–26 భారీ రవాణా హెలికాప్టర్ – 1 * సి–130జే సైనిక రవాణా విమానాలు – 2 * ఎఎన్–32 రవాణా విమానాలు – 3 * హెచ్‌ఎస్–748 రవాణా విమానం – 1 * ఐఎల్–76 భారీ రవాణా విమానం – 1 [[దస్త్రం:The_Army_and_the_Air_Force_mounted_massive_rescue_and_relief_operations_in_the_flood_and_landslide_affected_areas_of_Uttarakhand_and_Himachal_Pradesh.jpg|alt=The Army and the Air Force mounted massive rescue and relief operations in the flood and landslide affected areas of Uttarakhand and Himachal Pradesh|thumb|భారత ఎయిర్ ఫోర్స్ వారి సహాయక చర్యలు]] హెలికాప్టర్ కదలికల కోసం గౌచర్, ధారాసు అడ్వాన్స్‌డ్ ల్యాండింగ్ గ్రౌండ్లను సక్రియం చేసి వైమానిక మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. <ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=96696 |title=Armed Forces Continues Rescue and Relief Operations on a War Footing |work=Press Information Bureau|date=21 June 2013}}</ref> == హెలికాప్టర్ ప్రమాదం == 25 జూన్ న రికుండ్ ఉత్తర ప్రాంతంలో మి–17 వి5 హెలికాప్టర్ కూలిపోయింది.<ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=96771|title=IAF Mi- 17 V 5 Helicopter Crash |work=Press Information Bureau|date=25 June 2013}}</ref> ఇందులో ప్రయాణిస్తున్న మొత్తం 20 మంది మృతి చెందారు. మృతుల్లో 5 మంది వైమానిక దళ అధికారులు, 9 మంది ఎన్‌డీఆర్‌ఎఫ్ సిబ్బంది, 6 మంది ఐటిబిపి సిబ్బంది ఉన్నారు.<ref>{{cite web | url=http://www.ndtv.com/article/india/will-make-sure-job-is-done-air-chief-nak-browne-to-ndtv-384408| title=Will make sure job is done: Air Chief NAK Browne to NDTV | date=2013-06-26 | access-date=2013-06-26}}</ref><ref name=twenty>{{cite news|title=Uttarakhand floods: Bodies of chopper crash victims recovered|url=http://www.mid-day.com/news/2013/jun/260613-uttarakhand-floods-bodies-of-chopper-crash-victims-recovered.htm|access-date=26 June 2013|newspaper=Mid-day|date=26 June 2013|archive-date=29 జూన్ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629192849/http://www.mid-day.com/news/2013/jun/260613-uttarakhand-floods-bodies-of-chopper-crash-victims-recovered.htm|url-status=dead}}</ref> ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించిన కార్యక్రమంలో కేంద్ర హోంమంత్రి సుశీల్‌కుమార్ షిండే మృతులకు గౌరవ వందనం అర్పించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/bravehearts-who-died-in-uttarakhand-chopper-crash-given-guard-of-honour-385446|title=Bravehearts who died in Uttarakhand chopper crash given Guard of Honour|work= [[NDTV]]|date=28 June 2013}}</ref> వైమానిక దళాధిపతి ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ ఎన్.ఎ.కే. బ్రౌన్ “మన ప్రజల ప్రాణాలకు గౌరవం ఇవ్వాలంటే ఈ మిషన్‌ను కొనసాగించి విజయవంతంగా పూర్తి చేయాలి” అని అన్నారు. ఆ తరువాత కూడా వైమానిక దళం ధారాసు, పిథోరాగఢ్ కేంద్రాల నుంచి మి–17 వి5, ALH హెలికాప్టర్లతో సహాయక చర్యలను కొనసాగించింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[:en:Operation_Surya_Hope|ఆపరేషన్ సూర్య హోప్]] * [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Operation+Rahat&title=Special%3AMediaSearch&type=image ఆపరేషన్ రాహత్ సంబంధిత మాధ్యమాలు – వికీమీడియా కామన్స్] == మూలాలు == <references /> {{ఉత్తరాఖండ్}} [[వర్గం:భారత వాయుసేన]] mvzzdn0cfztgq8lwuq8oqlqt9lyru6v 0 480217 4941530 4821794 2026-08-22T07:49:07Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941530 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = జెరెమీ గోర్డాన్ | image = | country = కెనడా | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1987|1|20|df=yes}} | birth_place = న్యూ ఆమ్స్టర్డామ్, గయానా | internationalspan = 2012–2024 | batting = కుడిచేతి | bowling = కుడిచేతి ఫాస్ట్ | role = బౌలర్ | international = true | odidebutdate = జూలై 11 | odidebutyear = 2012 | odidebutagainst = స్కాట్లాండ్ | odicap = 79 | lastodidate = ఆగస్టు 13 | lastodiyear = 2024 | lastodiagainst = యునైటెడ్ స్టేట్స్ | T20Idebutdate = నవంబర్ 16 | T20Idebutyear = 2013 | T20Idebutagainst = ఐర్లాండ్ | T20Icap = 41 | lastT20Idate = ఆగస్టు 24 | lastT20Iyear = 2024 | lastT20Iagainst = యునైటెడ్ స్టేట్స్ | club1 = [[గయానా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|గయానా]] | year1 = {{nowrap|2006/07–2007/08}} | club2 = వాంకోవర్ నైట్స్ | year2 = 2018–2014 | club3 = టొరంటో నేషనల్స్ | year3 = 2019 | club4 = బ్రాంప్టన్ వోల్వ్స్ | year4 = 2023 | columns = 4 | column1 =[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]] | matches1 = 12 | runs1 = 23 | bat avg1 = 4.60 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 7[[not out|*]] | deliveries1 = 548 | wickets1 = 19 | bowl avg1 = 25.52 | fivefor1 = 1 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 6/43 | catches/stumpings1 = 1/– | column2 =[[ట్వంటీ20|టీ20ఐ]] | matches2 = 17 | runs2 = 4 | bat avg2 = 4 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 2[[not out|*]] | deliveries2 = 326 | wickets2 = 20 | bowl avg2 = 20.35 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 3/6 | catches/stumpings2 = 3/– | column3 =[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఎఫ్‌సి]] | matches3 = 5 | runs3 = 25 | bat avg3 = 12.50 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 16[[not out|*]] | deliveries3 = 809 | wickets3 = 23 | bowl avg3 = 21.08 | fivefor3 = 1 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 6/43 | catches/stumpings3 = 1/– | column4 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] | matches4 = 28 | runs4 = 35 | bat avg4 = 5.00 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 7[[not out|*]] | deliveries4 = 1,172 | wickets4 = 36 | bowl avg4 = 25.27 | fivefor4 = 1 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 6/43 | catches/stumpings4 = 1/– | date = అక్టోబర్ 31 | year = 2024 | source = http://www.espncricinfo.com/canada/content/player/276370.html క్రిక్ఇన్ఫో }} '''జెరెమీ గోర్డాన్''' (జననం 20 జనవరి 1987) గయానీస్-జన్మించిన అంతర్జాతీయ క్రికెటర్.<ref name="Cricinfo">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/canada/content/player/276370.html |title=Jeremy Gordon |accessdate=23 March 2014 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఆయన 2012 నుండి [[కెనడా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]] తరపున కుడిచేతి ఫాస్ట్ బౌలర్‌గా ఆడాడు. గోర్డాన్ గయానాలో జన్మించాడు, కెనడాకు వలస వెళ్ళే ముందు [[గయానా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]]కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఆయన స్కోటియాబ్యాంక్‌లో సీనియర్ సపోర్ట్ అనలిస్ట్‌గా వృత్తిపరంగా పనిచేస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/sports/cricket/jeremy-gordon-canadian-cricket-icc-world-cup-1.7221353 |title=Fast bowler Jeremy Gordon, Canada prepare to impress at men's T20 cricket World Cup |first=Neil |last=Davidson |website= The Canadian Press |date=May 31, 2024}}</ref> ==తొలినాళ్ళ జీవితం== జెరెమీ గోర్డాన్ 20 జనవరి 1987న గయానాలోని న్యూ ఆమ్స్టర్డామ్‌లో జన్మించాడు.<ref name="Cricinfo"/> ఆయన 2006లో కెనడాకు వలస వచ్చాడు కానీ క్రమం తప్పకుండా గయానాకు తిరిగి వచ్చేవాడు.<ref name=gc>{{cite news|url=https://guyanachronicle.com/2020/10/03/443873/|title=Fast bowler Jeremy Gordon draws inspiration from Ian Bishop|first=Frederick|last=Halley|newspaper=Guyana Chronicle|date=3 October 2020|access-date=24 March 2023}}</ref> ==అంతర్జాతీయ కెరీర్== జెరెమీ గోర్డాన్ 2005, 2006లో [[గయానా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|గయానా]] తరపున అండర్-19 స్థాయిలో ఆడాడు.<ref name=gc/> ఆయన జనవరి 2007లో లీవార్డ్ ఐలాండ్స్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో గయానా తరపున సీనియర్ ఫస్ట్-క్లాస్ అరంగేట్రం చేశాడు, గయానా తరపున మరో రెండు సీనియర్ మ్యాచ్‌లు ఆడాడు.<ref name="Cricinfo"/> గోర్డాన్ 2011–2013 ఐసీసీ వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో స్కాట్లాండ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో కెనడా తరపున తన [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]] ఇంటర్నేషనల్ అరంగేట్రం చేశాడు, 2013 ఐసీసీ వరల్డ్ ట్వంటీ20 క్వాలిఫైయర్‌లో ఐర్లాండ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో తన ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్ అరంగేట్రం చేశాడు. ఆయన 2014 క్రికెట్ వరల్డ్ కప్ క్వాలిఫైయర్‌లో కెనడా తరపున ఆడాడు. ఆయన తన వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల 2016 నుండి 2018 మధ్య అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుండి విరామం తీసుకున్నాడు.<ref name=gc/> ఆయన [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో]] జరిగిన 2019 ఐసిసి టి 20 ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్ టోర్నమెంట్ కోసం కెనడా జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://cricketcanada.org/news-single?nid=53 |title=Canadian squad for ICC T20 World Cup qualifier |work=Cricket Canada |accessdate=9 October 2019 |archive-date=7 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807151336/https://cricketcanada.org/news-single?nid=53 |url-status=dead }}</ref> జెరెమీ గోర్డాన్ మార్చి 2023లో క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్ ప్లే-ఆఫ్ కోసం కెనడా జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{cite web |title=Canada To Tour Sri Lanka In Preparation For ICC Namibia 2023 World Cup Qualifier! |url=https://www.cricketcanada.org/news-detail/1434/Canada-To-Tour-Sri-Lanka-In-Preparation-For-ICC-Namibia-2023-World-Cup-Qualifier! |access-date=9 February 2023 |work=Cricket Canada |archive-date=22 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322114229/https://www.cricketcanada.org/news-detail/1434/Canada-To-Tour-Sri-Lanka-In-Preparation-For-ICC-Namibia-2023-World-Cup-Qualifier! |url-status=dead }}</ref> ఆయన ఏప్రిల్ 5న [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]]ల్లో తన తొలి ఐదు వికెట్ల ఘనతను సాధించాడు,<ref>{{cite web |title=UAE and Canada win on final day in Windhoek |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000365.shtml |access-date=5 April 2023 |work=CricketEurope |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405195114/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000365.shtml |url-status=dead }}</ref> తన జట్టు పాపువా న్యూ గినియాను 90 పరుగుల తేడాతో ఓడించడంలో సహాయపడింది.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=CWG Qualifier Play-Off: Canada, UAE register easy victories on final day |url=https://newsroomodisha.com/cwg-qualifier-play-off-canada-uae-register-easy-victories-on-final-day/ |access-date=2023-04-07 |website=News Room Odisha |language=en-US}}</ref> ఆయన మే 2024లో ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్ టోర్నమెంట్ కోసం కెనడా జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Canada’s Squad for the ICC Men’s T20I World Cup 2024 |url=https://www.scorewaves.com/news-details/canada-squad-icc-mens-t20i-world-cup-2024 |access-date=2024-06-11 |website=ScoreWaves |language=en}}</ref> ==ఫ్రాంచైజ్ కెరీర్== జెరెమీ గోర్డాన్ 2018 జూన్ 3న, గ్లోబల్ టీ20 కెనడా టోర్నమెంట్ ప్రారంభ ఎడిషన్ కోసం ఆటగాళ్ల డ్రాఫ్ట్‌లో వాంకోవర్ నైట్స్ తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref name="Squads1">{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/global-t20-canada-complete-squads |title=Global T20 Canada: Complete Squads |work=SportsKeeda |accessdate=4 June 2018}}</ref><ref name="Squads2">{{cite web|url=https://www.crictracker.com/global-t20-canada-league-full-squads-announced/ |title=Global T20 Canada League – Full Squads announced |work=CricTracker |date=4 June 2018 |accessdate=4 June 2018}}</ref> ఆయన 2019 గ్లోబల్ టీ20 కెనడా టోర్నమెంట్‌లో టొరంటో నేషనల్స్ ఫ్రాంచైజ్ జట్టు తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.canadacricket.com/?p=12755 |title=Global T20 draft streamed live |work=Canada Cricket Online |date=20 June 2019 |accessdate=20 June 2019 |archive-date=8 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755 |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1987 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:కెనడా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:కెనడా టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] ccss7o214r12de0ca9rwc30wfxzflx8 0 484578 4941189 4895046 2026-08-21T16:54:02Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలుగువారు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941189 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ తెలుగు ప్రముఖుల జాబితా == అ == * [[అంగర సూర్యారావు]] * [[అంబటి చంటిబాబు]] * [[అంబటి బ్రాహ్మణయ్య]] * [[అంబటి రాయుడు]] * [[అంబా ప్రసాద్]] * [[అక్కినేని అమల]] * [[అక్కినేని నాగ చైతన్య]] * [[అక్కినేని నాగార్జున]] * [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] * [[అక్కినేని లక్ష్మీవరప్రసాదరావు]] * [[అక్కినేని శ్రీకర్ ప్రసాద్]] * [[అక్కినేని సంజీవి]] * [[అక్కిరాజు రమాపతిరావు]] * [[అచ్యుత్]] * [[అట్లూరి పిచ్చేశ్వర రావు]] * [[అట్లూరి పుండరీకాక్షయ్య]] * [[అడిగోపుల వెంకటరత్నం]] * [[అడిదము సూరకవి]] * [[అత్తిలి కృష్ణారావు]] * [[అథర్వణాచార్యుడు]] * [[అద్దంకి శ్రీరామమూర్తి]] * [[అనగాని భగవంతరావు]] * [[అనిసెట్టి సుబ్బారావు]] * [[అన్నాప్రగడ కామేశ్వరరావు]] * [[అఫ్జల్ ఉద్దౌలా]] * [[అబ్బూరి ఛాయాదేవి]] * [[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]] * [[అబ్బూరి వరప్రసాదరావు]] * [[అద్దేపల్లి రామమోహనరావు]] * [[అన్నయ్యగారి సాయిప్రతాప్]] * [[అన్నే అంజయ్య]] * [[అన్నె భవానీ కోటేశ్వర ప్రసాద్]] * [[అన్నె మోహన గాంధీ]] * [[అనంతామాత్యుడు]] * [[అమరపు సత్యనారాయణ]] * [[అమరేశ్వరి]] * [[అయ్యగారి సాంబశివరావు]] * [[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]] * [[అయ్యల సోమయాజులు గణపతిశాస్త్రి]] * [[అయ్యలరాజు రామభద్రుడు]] * [[అయిమల మన్మథరాజు రాజా]] * [[అరికరేవుల సునందా శాస్త్రి]], కర్ణాటక సంగీతకారిణి, వైణికులు * [[అర్జా జనార్ధనరావు]] * [[అల్లం అప్పారావు]] * [[అల్లసాని పెద్దన]] * [[అల్లు అరవింద్]] * [[అల్లు అర్జున్]] * [[అల్లు రామలింగయ్య]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అవసరాల అనసూయ]] * [[అవసరాల రామకృష్ణారావు]] * [[అవేటి పూర్ణిమ]] * [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] == ఆ == * [[ఆండ్ర శేషగిరిరావు]] * [[ఆకురాతి గోపాలకృష్ణ]] * [[ఆకురాతి చలమయ్య]] * [[ఆకెళ్ళ వెంకట సూర్యనారాయణ]] * [[ఆచంట జానకీరాం]] * [[ఆచంట రుక్మిణమ్మ]] * [[ఆచంట సాంఖ్యాయన శర్మ]] * [[ఆచంట శరత్ కమల్]] * [[ఆతుకూరి మొల్ల]] * [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] * [[ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] * [[ఆదుర్తి సుబ్బారావు]] * [[ఆమంచర్ల గోపాలరావు]] * [[ఆరాధ్యుల వెంకట సుబ్బారావు]] * [[ఆరుద్ర]] * [[ఆలపాటి ధర్మారావు]] * [[ఆలపాటి రవీంద్రనాధ్]] * [[ఆలపాటి వెంకట మోహన గుప్త]] * [[ఆలూరి బైరాగి]] * [[ఆలూరు భుజంగ రావు]] * [[ఆలూరు వెంకట సుబ్బారావు]] * [[ఆలె నరేంద్ర]] * [[ఆవంత్స సోమసుందర్]] * [[ఆవుల గోపాలకృష్ణమూర్తి]] * [[ఆవుల జయప్రదాదేవి]] * [[ఆవుల మంజులత]] * [[ఆవుల సాంబశివరావు]] * [[అవేటి పూర్ణిమ]] == ఇ == * [[ఇంటూరి వెంకటేశ్వరరావు]] * [[ఇందిరా నాథ్]] * [[ఇందుకూరి రామకృష్ణంరాజు]] * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ]] * [[ఇంద్రగంటి మోహన కృష్ణ]] * [[ఇళ్ళ ఆదిలక్ష్మి]] == ఈ == * [[ఈడ్పుగంటి రాఘవేంద్రరావు]] * [[ఈదర నరేష్]] * [[ఈదర వీర వెంకట సత్యనారాయణ]] == ఉ == * [[ఉండవల్లి అరుణ కుమార్]] * [[ఉండేల మాలకొండ రెడ్డి]] * [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]] * [[ఉత్పల హనుమంతరావు]] * [[ఉన్నవ లక్ష్మీబాయమ్మ]] * [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] * [[ఉపద్రష్ట సునీత]] * [[ఉప్పలపాటి ప్రభాస్ రాజు]] * [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు]] * [[ఉప్పలపాటి సైదులు]] * [[ఉప్పలపు శ్రీనివాస్]] * [[ఉప్పు శోభనా చలపతి రావు]] * [[ఉప్మాక నారాయణమూర్తి]] * [[ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి]] * [[ఉలిమిరి రామలింగస్వామి]] * [[ఉషశ్రీ]] * [[ఉస్మాన్ ఆలీ ఖాన్]] == ఋ == * [[ఋష్యేంద్రమణి]] == ఎ == * [[ఎ.ఆర్.కృష్ణ]] * [[ఎండ్లూరి సుధాకర్]] * [[ఎక్కిరాల కృష్ణమాచార్య]] * [[ఎక్కిరాల భరద్వాజ]] * [[ఎక్కిరాల వేదవ్యాస]] * [[ఎడ్ల రామదాసు]] * [[ఎనిగండ్ల విజయ]] * [[ఎన్.గోపి]] * [[ఎఱ్రాప్రగడ]] == ఏ == * [[ఏనుగు లక్ష్మణ కవి]] * [[ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య]] * [[ఏటుకూరి వెంకట నరసయ్య]] * [[ఏలకూచి బాలసరస్వతి]] * [[ఏలూరిపాటి అనంతరామయ్య]] == ఒ == * [[ఒద్దిరాజు సోదరులు]] == ఓ == * [[ఓగిరాల రామచంద్రరావు]] == క == * [[కంచర్ల గోపన్న]] * [[కందుకూరి అనంతము]] * [[కందుకూరి రామభద్రరావు]] * [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] * [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] * [[కట్టా వెంకటనర్సయ్య]] * [[కడప కోటిరెడ్డి]] * [[కడారు నాగభూషణం]] * [[కడియాల వెంకటేశ్వరరావు]] * [[కదిరి వెంకట రెడ్డి]] * [[కనకాల దేవదాస్]] * [[కనకాల రాజీవ్]] * [[కనకాల సుమ]] * [[కన్నెగంటి జగ్గయ్య]] * [[కన్నెగంటి నాసరయ్య]] * [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం]] * [[కన్నెగంటి రమాదేవి]] * [[కన్నెగంటి హనుమంతు]] * [[కపిలవాయి రామనాథశాస్త్రి]] * [[కపిలవాయి లింగమూర్తి]] * [[కమలాకర కామేశ్వరరావు]] * [[కమ్ముల శేఖర్]] * [[కరణం బలరామకృష్ణ మూర్తి]] * [[కరణం మల్లేశ్వరి]] * [[కరుటూరి సూర్యారావు]] * [[కర్నాటి లక్ష్మీనరసయ్య]] * [[కర్రెద్దుల కమల కుమారి]] * [[కలేకూరు ప్రసాద్]] * [[కల్యంపూడి రాధాకృష్ణ రావు]] * [[కల్యాణం రఘురామయ్య]] * [[కల్లూరు సుబ్బారావు]] * [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] * [[కల్వకుంట్ల తారక రామారావు]] * [[కవికొండల వెంకటరావు]] * [[కస్తూరి మురళీకృష్ణ]] * [[కస్తూరి శివరావు]] * [[కళా వెంకటరావు]] * [[కాకర్ల త్యాగ బ్రహ్మం]] * [[కాకర్ల సుబ్బారావు]] * [[కాటం లక్ష్మీనారాయణ]] * [[కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు]] * [[కానూరి లక్ష్మణరావు]] * [[కామసముద్రం అప్పలాచార్యులు]] * [[కాళీపట్నం రామారావు]] * [[కాళోజీ నారాయణరావు]] * [[కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు]] * [[కాశీనాధుని విశ్వనాధ్]] * [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] * [[కాళ్ళకూరి నారాయణరావు]] * [[కావలి ప్రతిభా భారతి]] * [[కావూరు సాంబశివరావు]] * [[కాసరనేని సదాశివరావు]] * [[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి]] * [[కిడాంబి రఘునాథ్]] * [[కిల్లి కృపారాణి]] * [[కింజరాపు ఎర్రన్నాయుడు]] * [[కూటికుప్పల సూర్యారావు]] * [[కుందూరు సత్యనారాయణ రెడ్డి]] * [[కుప్పాంబిక]] * [[కురుముద్దాలి లక్ష్మీ నరసింహారావు]] * [[కె. అచ్యుతరెడ్డి]] * [[కేతిరెడ్డి సురేష్‌రెడ్డి]] * [[కేతు విశ్వనాథరెడ్డి]] * [[కైవారం బాలాంబ]] * [[కొంగర జగ్గయ్య]] * [[కొంగర సీతారామయ్య]] * [[కొండపల్లి పైడితల్లి నాయిడు]] * [[కొండవలస లక్ష్మణరావు]] * [[కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ]] * [[కొండా వెంకట రంగారెడ్డి]] * [[కొండా వెంకటప్పయ్య]] * [[కొంపెల్ల జనార్ధనరావు]] * [[కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులు]] * [[కొట్టారి కనకయ్య నాయుడు]] * [[కొణిజేటి రోశయ్య]] * [[కొణిదెల శివశంకర వరప్రసాద్]] * [[కొత్త కేశవులు]] * [[కొత్త భావయ్య]] * [[కొత్త రఘురామయ్య]] * [[కొత్త రాజబాపయ్య]] * [[కొత్త సచ్చిదానందమూర్తి]] * [[కొప్పరపు వెంకట సుబ్బరాయ కవి]] * [[కొప్పరపు వెంకటరమణ కవి]] * [[కొప్పరపు సుబ్బారావు]] * [[కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు]] * [[కొమ్మాజోస్యుల ఇందిరాదేవి]] * [[కొమ్మారెడ్డి సావిత్రి]] * [[కొమ్మినేని అప్పారావు]] * [[కొమ్మినేని శేషగిరిరావు]] * [[కొమురం భీమ్]] * [[కొమ్మూరి పద్మావతీదేవి]] * [[కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు]] * [[కొరటాల సత్యనారాయణ]] * [[కొర్రపాటి గంగాధరరావు]] * [[కె.బి. తిలక్|కొల్లిపర బాలగంగాధర్ తిలక్]] * [[కొలను వెంకట దుర్గాప్రసాద్]] * [[కొల్లా వెంకయ్య]] * [[కొల్లి ప్రత్యగాత్మ]] * [[కొల్లి హేమాంబరధరరావు]] * [[కొల్లూరి కామశాస్త్రి]] * [[కొల్లూరి రమేష్]] * [[కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి]] * [[కోకా సుబ్బారావు]] * [[కోట నరసింహం]] * [[కోట శంకరరావు]] * [[కోట శ్రీనివాసరావు]] * [[కోట్ల జయసూర్యప్రకాష్ రెడ్డి]] * [[కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి]] * [[కోటగిరి గోపాలరావు]] * [[కోటగిరి వెంకటకృష్ణారావు]] * [[కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు]] * [[కోడి రామకృష్ణ]] * [[కోడి రామ్మూర్తినాయుడు]] * [[కోడూరి అచ్చయ్య చౌదరి]] * [[కోడూరి మరకతమణి కీరవాణి]] * [[కోడూరి వెంకట విజయేంద్ర ప్రసాద్]] * [[కోడూరి శ్రీశైల శ్రీ రాజమౌళి]] * [[కోదాటి నారాయణరావు]] * [[కోన ప్రభాకరరావు]] * [[కోన వెంకట్]] * [[కోనేరు రంగారావు]] * [[కోనేరు రామకృష్ణారావు]] * [[కోనేరు హంపి]] * [[కోమటిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి]] * [[కోరాడ నరసింహారావు]] * [[కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావు]] * [[కోలాచలం శ్రీనివాసరావు]] * [[కోవెలమూడి రాఘవేంద్రరావు]] * [[కోవెలమూడి సూర్యప్రకాశరావు]] * [[కుంకలగుంట సైదులు]] * [[కుందూరు జానారెడ్డి]] * [[కుడుముల పద్మశ్రీ]] * [[కుదరవల్లి నాగేశ్వరరావు]] * [[కుమారస్వామి రాజా]] * [[కైకాల సత్యనారాయణ]] * [[కవి చౌడప్ప]] * [[కుందుర్తి ఆంజనేయులు]] * [[కూచి నరసింహం]] * [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] * [[కూర్మా వెంకటరెడ్డి నాయుడు]] * [[కూర్మా వేణుగోపాల స్వామి]] * [[క్యానం భగవాన్ దాస్]] * [[క్రొవ్విడి రామం]] * [[క్రొవ్విడి లక్ష్మన్న]] * [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి]] * [[క్షేత్రయ్య]] == ఖ == * [[ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం]] == గ == * [[గవిడి శ్రీనివాస్ ]] * [[గంటి జోగి సోమయాజి]] * [[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]] * [[గంటెల మరియమ్మ]] * [[గంధం నాగరాజు]] * [[గజ్జెల మల్లారెడ్డి]] * [[గడియారం రామకృష్ణ శర్మ]] * [[ గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి]] * [[గడ్డం రాంరెడ్డి]] * [[గడ్డవరపు పుల్లమాంబ]] * [[గణపతిరాజు అచ్యుతరామరాజు]] * [[గణేష్ పాత్రో]] * [[గరికపాటి నరసింహారావు]] * [[గరికపాటి నరహరి శాస్త్రి]] * [[గరికపాటి రాజారావు]] * [[గరికపాటి వరలక్ష్మి ]] * [[గరిమెళ్ళ బాలకృష్ణ ప్రసాద్]] * [[గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ]] * [[గల్లా అరుణకుమారి]] * [[గ్రంధి మంగరాజు]] * [[గ్రంధి మల్లికార్జున రావు]] * [[గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు]] * [[గాము మల్లుదొర]] * [[గాలి పెంచల నరసింహారావు]] * [[గిడుగు రామమూర్తి]] * [[గిడుగు వెంకట సీతాపతి]] * [[గీతాంజలి (నటి)|గీతాంజలి]] * [[గుంటుపల్లి వెంకటలక్ష్మి]] * [[గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ]] * [[గుండు హనుమంతరావు]] * [[గుడిపాటి వెంకట చలం]] * [[గుడిసెల వెంకటస్వామి]] * [[గుత్తా జ్వాల]] * [[గుత్తా రామినీడు]] * [[గుత్తికొండ నరహరి]] * [[గుత్తికొండ రామబ్రహ్మం]] * [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]] * [[గురజాడ అప్పారావు]] * [[గురజాడ కృష్ణదాసు వెంకటేష్]] * [[గుళ్ళపల్లి నాగేశ్వరరావు]] * [[గువ్వల చెన్నడు]] * [[గూడవల్లి రామబ్రహ్మం]] * [[గెల్లా మీనాక్షి]] * [[గేదెల ఆనందరావు]] * [[గొట్టిపాటి బ్రహ్మయ్య]] * [[గొల్లపూడి మారుతీరావు]] * [[గొల్లాపిన్ని రామకృష్ణశాస్త్రి]] * [[గొల్లాపిన్ని వాసుదేవశాస్త్రి]] * [[గోకిన రామారావు]] * [[బాబు గోగినేని|గోగినేని బాబు]] * [[గోగినేని భారతీదేవి]] * [[గోగినేని రంగనాయకులు]] * [[గోగులపాటి కూర్మనాధ కవి]] * [[గోన బుద్దారెడ్డి]] * [[గోరటి వెంకన్న]] * [[గోరంట్ల వెంకన్న]] - మహా దాత * [[గోపరాజు రామచంద్రరావు]] * [[గోపరాజు లవణం]] * [[గోపాల సుబ్బుకృష్ణ మేల్కోటే]] * [[గోలి శేషయ్య]] * [[గోవిందరాజులు సుబ్బారావు]] * [[గోళ్ళమూడి రత్నమ్మ]] * [[గౌతు లచ్చన్న]] * [[గౌరన]] == ఘ == * [[ఘంటసాల బలరామయ్య]] * [[ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు]] * [[ఘట్టమనేని కృష్ణ]] * [[నమ్రతా శిరోద్కర్|ఘట్టమనేని నమ్రత శిరోద్కర్]] * [[ఘట్టమనేని మహేశ్ ‌బాబు]] * [[ఘట్టమనేని విజయనిర్మల]] * [[ఘండికోట బ్రహ్మాజీరావు|ఘండికోట బ్రహ్మాజీ రావు]] == చ == * [[చండ్ర రాజేశ్వరరావు]] * [[చందాల కేశవదాసు]] * [[చందు సుబ్బారావు]] * [[చక్రపాణి రంగనాథుడు]] * [[చదలవాడ ఉమేశ్ చంద్ర]] * [[చదలవాడ కుటుంబరావు]] * [[చదలవాడ నారాయణరావు]] * [[చదలవాడ సుందరరామశాస్త్రి]] * [[చర్ల గణపతిశాస్త్రి]] * [[చల్లా కొండయ్య]] * [[చల్లా సుబ్రహ్మణ్యం]] * [[చాగంటి కోటేశ్వరరావు]] * [[చాగంటి భాస్కరరావు]] * [[చాగంటి సోమయాజులు]] * [[చాట్ల శ్రీరాములు]] * [[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]] * [[చింతలపాటి వర ప్రసాద మూర్తి రాజు]] * [[చింతా దీక్షితులు]] * [[చింతా మోహన్]] * [[చిట్టమూరు రామయ్య]] * [[చట్టి చిన పూర్ణయ్య పంతులు|చిట్టి చిన పూర్ణయ్య పంతులు]] * [[చిత్తజల్లు కాంచనమాల]] * [[చిత్తజల్లు పుల్లయ్య]] * [[చిత్తజల్లు వరహాలరావు]] * [[చిత్తజల్లు శ్రీనివాసరావు]] * [[చిత్తూరు నాగయ్య]] * [[చిరంజీవి]] * [[చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం]] * [[చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు]] * [[చివుకుల అప్పయ్యశాస్త్రి]] * [[చీకటి పరశురామనాయుడు]] * [[చుక్కపల్లి భారతీరాణి]] * [[చుక్కా రామయ్య]] * [[చెన్నమనేని విద్యాసాగర్ రావు]] * [[చెన్నుపాటి విద్య]] * [[చెరబండరాజు]] * [[చెరుకూరి రామోజీరావు]] * [[చెరుకూరి లెనిన్]] * [[చెరుకూరి సుమన్]] * [[చెలికాని అన్నారావు]] * [[చెలికాని రామారావు]] * [[చెల్లమెల్ల సుగుణ కుమారి]] * [[చెళ్ళపిళ్ళ సత్యం]] * [[చేకూరి రామారావు]] * [[చేగొండి వెంకట హరిరామజోగయ్య]] * [[చేమకూర వెంకటకవి]] * [[చొప్పల్లి సూర్యనారాయణ భాగవతార్]] * [[చౌలపల్లి ప్రతాపరెడ్డి]] ==ఛ== * [[ఛాయరాజ్]] - కవి, రచయిత * [[ఛాయాదేవి]] == జ == * [[జంధ్యాల గౌరీనాథశాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి]] * [[జంధ్యాల శంకర్]] * [[జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి (దర్శకుడు)|జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]]- దర్శకుడు * [[జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి (అవధాని)|జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]]- అవధాని * [[జంపన చంద్రశేఖరరావు]] * [[జక్కన]] * [[జటావల్లభుల పురుషోత్తము ]] * [[జమలాపురం కేశవరావు]] * [[జయంతి రామయ్య పంతులు]] * [[జయప్రద]] * [[జయసుధ]] * [[జలగం వెంగళరావు]] * [[జస్టిస్ అమరేశ్వరి]] * [[జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి చౌదరి]] * [[జాగర్లమూడి రాధాకృష్ణ]] * [[జాగర్లమూడి వీరాస్వామి]] * [[జానంపల్లి కుముదినీ దేవి]] * [[జానమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి]] * [[జాయప నాయుడు]] * [[జాలాది రాజారావు]] * [[జాషువా]] * [[జ్వాలాముఖి]] * [[జాస్తి చలమేశ్వర్]] * [[జిడ్డు కృష్ణమూర్తి]] * [[జిల్లెల చిన్నారెడ్డి]] * [[జి.కిషన్ రెడ్డి]] * [[జువ్వాడి గౌతమరావు]] * [[జూపూడి అమ్ములయ్య]] * [[జె. గీతారెడ్డి]] * [[జెట్టి వీర రాఘవులు]] * [[జొన్నలగడ్డ గురప్పశెట్టి]] * [[జొన్నలగడ్డ వెంకట రమణమూర్తి]] * [[జొన్నలగడ్డ వెంకట సోమయాజులు]] * [[జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణ మూర్తి]] * [[జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వర రావు]] == ట == * [[టంగుటూరి ప్రకాశం]] * [[టంగుటూరి సూర్యకుమారి]] * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] * [[టేకుమళ్ళ అచ్యుతరావు]] * [[టి.ఆర్.ప్రసాద్]] == డ == * [[డి.కె.అరుణ]] * [[డొక్కా సీతమ్మ]] == త == * [[తంగి సత్యనారాయణ]] * [[తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు]] * [[తనికెళ్ళ భరణి]] * [[తమ్మారెడ్డి గోపాలకృష్ణమూర్తి]] * [[తమ్మారెడ్డి భరద్వాజ]] * [[తమ్మినేని యదుకుల భూషణ్]] * [[తరిగొండ వెంకమాంబ]] * [[తరిమెల నాగిరెడ్డి]] * [[తలిశెట్టి రామారావు]] * [[తల్లాప్రగడ విశ్వసుందరమ్మ]] * [[తల్లాప్రగడ సుబ్బలక్ష్మి]] * [[తల్లావజ్ఝుల శివశంకరశాస్త్రి|తల్లావఝుల శివశంకరశాస్తి]] * [[తాడేపల్లి రాఘవ నారాయణ శాస్త్రి]] * [[తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు]] * [[తాతినేని చలపతిరావు]] * [[తాతినేని ప్రకాశరావు]] * [[తాతినేని రామారావు]] * [[తాపీ ధర్మారావు నాయుడు]] * [[తాళ్ళపాక అన్నమయ్య]] * [[తాళ్ళపాక కవులు]] * [[తాళ్ళపాక చిన తిరు వేంగళనాథుడు]] * [[తాళ్ళపాక తిమ్మక్క]] * [[తాళ్ళూరి రామేశ్వరి]] * [[త్రిపురనేని రామస్వామి]] * [[తిరుమల రామచంద్ర]] * [[తిరుమలాంబ]] * [[తిక్కవరపు పఠాభిరామిరెడ్డి]] * [[తిక్కవరపు సుబ్బరామిరెడ్డి]] * [[తిరుపతి వేంకట కవులు]] * [[తుక్కా దేవి]] * [[తుమరాడ సంగమేశ్వరశాస్త్రి]] * [[తుమ్మల దుర్గాంబ]] * [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] * [[తుమ్మల వేణుగోపాలరావు]] * [[తుమ్మల సీతారామమూర్తి]] * [[తుర్లపాటి కుటుంబరావు]] * [[తుంగల చలపతిరావు]] * [[తూమాటి దోణప్ప]] * [[తూము లక్ష్మీనరసింహదాసు]] * [[తూములూరు అనంత పద్మనాభయ్య]] * [[తూళ్ళ దేవేందర్ గౌడ్]] * [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]] * [[తెన్నేటి విశ్వనాధం]] * [[తెన్నేటి సూరి]] * [[తెన్నేటి హేమలత]] * [[తెలిదేవర విజయచందర్]] * [[తెలుగు కనకం]] * [[తేళ్ల లక్ష్మీకాంతమ్మ]] * [[త్యాగరాజు]] * [[తొట్టెంపూడి కృష్ణ]] * [[తొట్టెంపూడి గోపీచంద్]] * [[తోట గోవిందమ్మ]] * [[తోట తరణి]] * [[తోట వైకుంఠం]] * [[తోటకూర వెంకట రాజు]] * [[తోటకూర వెంకటేశ్వర్లు]] * [[తోటకూర సోమరాజు]] == ద == * [[దండమూడి రాజగోపాలరావు]] * [[దగ్గుబాటి పురంధరేశ్వరి]] * [[దగ్గుబాటి రామానాయుడు]] * [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్]] * [[దగ్గుబాటి సురేష్ బాబు]] * [[దత్త వెంకట నరసరాజు]] * [[దరిశి చెంచయ్య]] * [[దామెర్ల రామారావు]] * [[దామోదరం సంజీవయ్య]] * [[దాట్ల పద్మజ]] * [[దాట్ల వెంకట సూర్యనారాయణ రాజు]] * [[దాట్ల సత్యనారాయణ రాజు]] * [[దార అప్పలనారాయణ]] * [[దార్ల నరసింహాచార్యులు]] * [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]] * [[దాశరథి రంగాచార్య]] * [[దాసరి కోటిరత్నం]] * [[దాసరి నారాయణరావు]] * [[దాసరి వెంకటేశ్వర్లు]] * [[దాసరి సుబ్రహ్మణ్యం]] * [[ద్వారం భావనారాయణ రావు]] * [[ద్వారం లక్ష్మి]] * [[ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు]] * [[దివాకర్ల తిరుపతిశాస్త్రి]] * [[దీవి శ్రీనివాస దీక్షితులు]] * [[దీవి సుబ్బారావు]] * [[దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు]] * [[దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు]] * [[దుద్దిల్ల శ్రీపాద రావు]] * [[దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని]] * [[దువ్వూరి రామిరెడ్డి]] * [[దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రి]] * [[దువ్వూరి సుబ్బమ్మ]] * [[దువ్వూరి సుబ్బారావు]] * [[దూసి బెనర్జీ భాగవతార్]] * [[దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్]] * [[దేవరకొండ విఠల్ రావు]] * [[దేవరకొండ వెంకట సుబ్బారావు]] * [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] * [[దేశపాండ్య సుబ్బారావు]] * [[దొడ్డపనేని ఇందిర]] * [[దొమ్మేటి సూర్యనారాయణ]] * [[దోమాడ చిట్టబ్బాయి]] * [[ద్రోణవల్లి హారిక]] == ధ == * [[ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం]] * [[ధర్మవరం గోపాలాచార్యులు]] * [[ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు]] * [[ధారా వెంకట సుబ్బయ్య]] * [[ధూళిపాళ సీతారామశాస్త్రి]] == న == * [[నండూరి రామమోహనరావు]] * [[నండూరి వెంకట సుబ్బారావు]] * [[నందమూరి తారక రామారావు]] * [[నందమూరి తారకరత్న]] * [[నందమూరి త్రివిక్రమరావు]] * [[నందమూరి బాలకృష్ణ]] * [[నందమూరి లక్ష్మీపార్వతి]] * [[నందమూరి హరికృష్ణ]] * [[నటరాజ రామకృష్ణ]] * [[నన్నయ్య]] * [[నరిశెట్టి ఇన్నయ్య]] * [[నరిశెట్టి రాజు]] * [[నల్ల పరంధాములు]] * [[నల్ల రామమూర్తి]] * [[నల్లపాటి వెంకటరామయ్య]] * [[నల్లా రెడ్డి నాయుడు]] * [[నల్లాన్ చక్రవర్తి శేషాచార్లు]] * [[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] * [[నాగం జనార్ధన్ రెడ్డి]] * [[నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు]] * [[నాగభైరవ జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌]] * [[నాగభైరు అప్పారావు]] * [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] * [[నాగులాపల్లి సీతారామయ్య]] * [[నాదెండ్ల భాస్కరరావు]] * [[నామా నాగేశ్వరరావు]] * [[నాయని సుబ్బారావు]] * [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] * [[నారాయణం నరసింహ మూర్తి]] * [[నార్ల తాతారావు]] * [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] * [[న్యాపతి సుబ్బారావు]] * [[న్యాయపతి కామేశ్వరి]] * [[న్యాయపతి రాఘవరావు]] * [[నిడమర్తి అశ్వనీ కుమారదత్తు]] * [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]] * [[నిమ్మగడ్డ ప్రసాద్]] * [[నీలం రాజశేఖరరెడ్డి]] * [[నీలం సంజీవరెడ్డి]] * [[నూజిళ్ళ లక్ష్మీనరసింహం]] * [[నూతక్కి రామశేషయ్య]] * [[నూతి శంకరరావు]] * [[నెమిలి పట్టాభి రామారావు]] * [[నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్]] * [[నేదునూరి కృష్ణమూర్తి]] * [[నేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి]] * [[నేరెళ్ళ వేణుమాధవ్]] * [[నోరి దత్తాత్రేయుడు]] == ప == * [[పంగులూరి రామన్ సుబ్బారావు]] * [[పంచాగ్నుల ఆదినారాయణ శాస్త్రి]]<ref>{{Cite web |url=http://archive.andhrabhoomi.net/content/s-377 |title=పంచాగ్నుల ఆదినారాయణ శాస్త్రి |access-date=2026-03-11 |archive-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830163720/http://archive.andhrabhoomi.net/content/s-377 |url-status=dead }}</ref> * [[పండిత గోపదేవ్]] * [[పండితారాధ్యుల మల్లికార్జున శర్మ]] * [[పంతుల జోగారావు]] * [[పందిళ్ళ శేఖర్ బాబు]] * [[పచ్చా రామచంద్రరావు]] * [[పట్రాయని నరసింహశాస్త్రి]] * [[పట్రాయని సంగీతరావు]] * [[పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి]] * [[పడాల రామారెడ్డి]] * [[పద్మజా నాయుడు]] * [[పనప్పాకం ఆనందాచార్యులు]] * [[పనబాక లక్ష్మి]] * [[పన్నూరు శ్రీపతి]] * [[పప్పల చలపతిరావు]] * [[పరవస్తు చిన్నయ సూరి]] * [[పరవస్తు వెంకట రంగాచార్యులు]] * [[పరిటాల ఓంకార్]] * [[పరిటాల రవి]] * [[పరిటాల సునీత]] * [[పరుచూరి గోపాలకృష్ణ]] * [[పరుచూరి రాజారామ్]] * [[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]] * [[పర్వతనేని ఉపేంద్ర]] * [[పర్వతనేని బ్రహ్మయ్య]] * [[పల్లెర్ల రామ్మోహనరావు]] * [[పల్లెర్ల హనుమంతరావు]] * [[పసునూరు శ్రీధర్ బాబు]] * [[పసుపులేటి కన్నాంబ]] * [[పసుపులేటి రంగాజమ్మ]] * [[పసుపులేటి రామారావు]] * [[పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి]] * [[పవన్ కల్యాణ్]] * [[ప్రతాప్ చంద్ర రెడ్డి]] * [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] * [[పాకాల యశోదారెడ్డి]] * [[పాకాల వెంకట రాజమన్నారు]] * [[పాగ పుల్లారెడ్డి]] * [[పాటూరి రాజగోపాల నాయుడు]] * [[పానగల్ రాజా]] * [[పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు]] * [[పాపినేని శివశంకర్]] * [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు]] * [[పారుపల్లి రామకృష్ణయ్య]] * [[పారుపల్లి సత్యనారాయణ]] * [[పాలకోడేటి శ్యామలాంబ]] * [[పాలగుమ్మి పద్మరాజు]] * [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] * [[పాలపర్తి వెంకటేశ్వర్లు]] * [[పిడతల రంగారెడ్డి]] * [[పినపాల వెంకటదాసు]] * [[పినిశెట్టి శ్రీరామమూర్తి]] * [[పినిశెట్టి సాయి ప్రదీప్]] * [[పిలకా గణపతిశాస్త్రి]] * [[పిల్లలమర్రి పినవీరభద్రుడు]] * [[పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్]] * [[పింగళి నాగేంద్రరావు]] * [[పింగళి లక్ష్మీకాంతం]] * [[పింగళి వెంకట రామారెడ్డి]] * [[పింగళి వెంకయ్య]] * [[పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు]] * [[పి. అచ్యుతరాం]] * [[పి.రాజగోపాల నాయుడు]] * [[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]] * [[పీసపాటి నరసింహమూర్తి]] * [[పుతుంబాక శ్రీరాములు]] * [[పుదుక్కోటై లక్ష్మీనారాయణ]] * [[పుణ్యమూర్తుల అప్పలరాజు]] * [[పురిపండా అప్పలస్వామి]] * [[పుల్లంశెట్టి సోనీ]] * [[ప్రతివాది భయంకర వెంకటాచారి]] * [[ప్రతివాది భయంకర శ్రీనివాస్]] * [[ప్రభల సత్యనారాయణ]] * [[పులపాక సుశీల]] * [[పులి వీరన్న]] * [[పులికంటి కృష్ణారెడ్డి]] * [[పుల్లెల గోపీచంద్]] * [[పువ్వుల లక్ష్మీకాంతం]] * [[పువ్వుల సూరిబాబు]] * [[పుట్టపర్తి కనకమ్మ]] * [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]] * [[పుష్పగిరి తిమ్మన]] * [[పురాణపండ సూర్యప్రకాశ దీక్షితులు.]] * [[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య]] * [[పుసర్ల వెంకట సింధు]] * [[పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు]] * [[పూసపాటి విజయానంద గజపతి రాజు]] * [[పి.శంకరరావు]] * [[పెంటపాడు పుష్పవల్లి]] * [[పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు]] * [[పెండ్యాల రాఘవరావు]] * [[పెండ్యాల వరవరరావు]] * [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]] * [[పెద్దాడ కామేశ్వరమ్మ]] * [[పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య]] * [[పెనుపాత్రుని అంజలీదేవి]] * [[పెనుపాత్రుని ఆదినారాయణరావు]] * [[పెనుమర్తి విశ్వనాథశాస్త్రి]] * [[పెమ్మరాజు రామారావు]] * [[పెమ్మసాని గోవిందమ్మ]] - వీరనారి * [[పెరుగు శివారెడ్డి]] * [[పేకేటి రంగా]] * [[పేకేటి శివరాం]] * [[పైడి జైరాజ్]] * [[పైడి లక్ష్మయ్య]] * [[పొట్టి శ్రీరాములు]] * [[పొట్లపల్లి రామారావు]] * [[పొట్లూరి వీరరాఘవయ్య చౌదరి]] * [[పొణకా కనకమ్మ]] * [[పొన్నాల లక్ష్మయ్య]] * [[పోతిన డూండీశ్వరరావు]] * [[పోతినేని రామ్]] * [[పోలాప్రగడ సత్యనారాయణమూర్తి]] * [[పోలిశెట్టి సత్తిరాజు]] * [[పోలిశెట్టి హనుమయ్యగుప్త]] * [[పోలుదాసు పుల్లయ్య]] * [[పోపూరి లలిత కుమారి]] * [[పోసాని కృష్ణ మురళి]] == బ == * [[బండారు రామస్వామి]] * [[బండ్ల మాధవరావు]] * [[బందా కనకలింగేశ్వరరావు]] * [[బత్తుల కామాక్షమ్మ]] * [[బద్దెన]] * [[బమ్మెర పోతన]] * [[బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ]] * [[బయ్యా సూర్యనారాయణ మూర్తి]] * [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] * [[బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం]] * [[బలివాడ కాంతారావు]] * [[బసవరాజు అప్పారావు]] * [[బసవరాజు వెంకట పద్మనాభ రావు]] * [[బళ్ళారి రాఘవ]] * [[బాడిగ రామకృష్ణ]] * [[బారు అలివేలమ్మ]] * [[బారు రాజారావు]] * [[బి. పద్మనాభం]] హాస్య నటుడు * [[బి. రాధాబాయి ఆనందరావు]] * [[బుర్రా సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] * [[బులుసు సాంబమూర్తి]] * [[బులుసు సూర్యనారాయణ మూర్తి]] * [[బూర్గుల రామకృష్ణారావు]] * [[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి]] * [[బెజవాడ పాపిరెడ్డి]] * [[బెజవాడ రామచంద్రారెడ్డి]] * [[బొడ్డు గోపాలం]] * [[బొడ్డేపల్లి రాజగోపాలరావు]] * [[బొమ్మిరెడ్డి నాగిరెడ్డి]] * [[బొమ్మిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి]] * [[బొల్లిన మునిస్వామి నాయుడు]] * [[బొల్లిముంత శివరామకృష్ణ]] * [[బోయపాటి శ్రీను]] * [[బోయి భీమన్న]] == భ == * [[భండారు అచ్చమాంబ]] * [[భట్టి]] * [[భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు]] * [[భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ]] * [[భమిడిపాటి రామగోపాలం]] * [[భవనం వెంకట్రామ్]] * [[భాగవతుల సదాశివశంకర శాస్త్రి]] * [[బి.ఎల్.ఎస్.ప్రకాశరావు| భాగవతుల లక్ష్మీ సూర్య ప్రకాశరావు]] * [[భానుమతీ రామకృష్ణ]] * [[భావరాజు నరసింహారావు]] * [[భావరాజు సర్వేశ్వరరావు]] * [[భావరాజు సత్యమూర్తి]] * [[భాస్కరభట్ల కృష్ణారావు]] * [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్]] * [[భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి]] * [[భీమవరపు నరసింహారావు]] * [[భూపతి నారాయణమూర్తి]] * [[భూపతిరాజు రవిశంకర్ రాజు]] * [[భూపతిరాజు లక్ష్మీ నరసింహరాజు]] * [[భూపతిరాజు విస్సంరాజు]] * [[భూపతిరాజు సోమరాజు]] == మ == * [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]] * [[మంగిన నాగమణి]] * [[మంచు మనోజ్ కుమార్]] * [[మంచు మోహన్ బాబు]] * [[మంచు లక్ష్మి]] * [[మంచు విష్ణు]] * [[మండలి బుద్ధ ప్రసాద్]] * [[మండలి వెంకటకృష్ణారావు]] * [[మగ్దూం మొహియుద్దీన్]] * [[మట్టెగుంట వెంకట అప్పారావు]] * [[మంతెన వెంకటరాజు]] * [[మతుకుమల్లి వెంకట సుబ్బారావు]] * [[మందాడి ప్రభాకర రెడ్డి]] * [[మందుముల నరసింగరావు]] * [[మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్య]] * [[మద్దూరి నగేష్ బాబు]] * [[మద్దూరి వేణుగోపాల్]] * [[మద్దెల నగరాజకుమారి]] * [[మధిర సుబ్బన్న దీక్షితులు]] * [[మధు యాస్కీ గౌడ్]] * [[మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]], ప్రముఖ రచయిత. * [[మధునాపంతుల సూర్యనారాయణ మూర్తి]], ప్రముఖ గణిత శాస్త్రవేత్త. * [[మధురాంతకం రాజారాం]] * [[మన్నవ బాలయ్య]] * [[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] * [[మల్లంపల్లి చంద్రశేఖరరావు]] * [[మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ]] * [[మల్లాది అచ్యుతరామశాస్త్రి]] * [[మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి]] * [[మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి]] * [[మల్లాది వెంకట సత్యనారాయణ రావు]] * [[మల్లాది సుబ్బమ్మ]] * [[మల్లిక్]] - ప్రముఖ కార్టూనిస్టు * [[మల్లిపూడి మంగపతి పళ్ళంరాజు]] * [[మల్లెమాల సుందర రామిరెడ్డి]] * [[మహంకాళి వెంకయ్య]] * [[మహంకాళి సీతారామారావు]] * [[మహబూబ్ ఆలీ ఖాన్]] * [[మహీధర నళినీమోహన్]] * [[మాకినేని బసవపున్నయ్య]] * [[మాగంటి అన్నపూర్ణాదేవి]] * [[మాగంటి బాపినీడు]] * [[మాగుంట శ్రీనివాసులురెడ్డి]] * [[మాగుంట సుబ్బరామిరెడ్డి]] * [[మాడపాక వెంకట రఘు]] * [[మాడపాటి హనుమంతరావు]] * [[మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] * [[మాడా వెంకటేశ్వరరావు]] * [[మాడుగుల నాగఫణి శర్మ]] * [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] * [[మాధవపెద్ది వెంకటరామయ్య]] * [[మాధవపెద్ది సత్యం]] * [[మాధవపెద్ది సురేష్]] * [[మధుర కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి|మధుర కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[మానవల్లి రామకృష్ణ కవి]] * [[మానాపురం అప్పారావు]] * [[మామిడిపల్లి వీరభద్ర రావు]] * [[మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య]] * [[మాలతీ చందూర్]] * [[మాలిక్ మక్బూల్]] * [[మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి]] * [[మిద్దె రాములు]] * [[మిరియాల రామకృష్ణ]] * [[ముక్కామల కృష్ణమూర్తి]] * [[ముక్త్యాల రాజా]] * [[ముట్నూరి కృష్ణారావు]] * [[ముదిగొండ లింగమూర్తి]] * [[ముదిగొండ శివప్రసాద్]] * [[ముదిగొండ సిద్ద రాజలింగం]] * [[కోదండరాం|ముద్దసాని కోదండ రామిరెడ్డి]] * [[ముద్దుకృష్ణ]] * [[మునగపాటి శివరామకృష్ణ]] * [[మునిపల్లె రాజు]] * [[ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు]] * [[ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ]] * [[ముళ్ళపూడి హరిశ్చంద్ర ప్రసాద్]] * [[మూలా నారాయణస్వామి]] * [[మెడియం బాబూరావ్]] * [[మేకపాటి రాజమోహన రెడ్డి]] * [[మేకా ఊహ]] * [[మేకా కృష్ణవేణి]] * [[మేకా రంగయ్య అప్పారావు]] * [[మేకా వెంకటాద్రి అప్పారావు]] * [[మేకా శ్రీకాంత్]] * [[మోటూరు హనుమంతరావు]] * [[మేడిశెట్టి శంకరరావు]] * [[మైలవరపు గోపి]] * [[మైలవరపు సూర్యనారాయణ]] * [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] * [[మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి]] * [[మొక్కపాటి సుబ్బారాయుడు]] * [[మొదలి నాగభూషణశర్మ]] * [[మొసలికంటి తిరుమలరావు]] * [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య]] * [[మోచర్ల రామచంద్రరావు]] * [[మోటూరి సత్యనారాయణ]] * [[మోతే వేదకుమారి]] * [[మోదుకూరి జాన్సన్]] * [[మహీధర రామమోహనరావు]] == య == * [[యండమూరి వీరేంద్రనాథ్]] * [[యడవల్లి సూర్యనారాయణ]] * [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] * [[యనమల రామకృష్ణుడు]] * [[యర్రా రఘు బాబు]] * [[యర్రా శేషగిరిరావు]] * [[యలవర్తి నాయుడమ్మ]] * [[యల్లా వెంకటేశ్వరరావు]] * [[యల్లాప్రగడ సుబ్బారావు]] * [[యర్రంశెట్టి శాయి]] * [[యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్]] * [[యార్లగడ్డ వెంకన్న]] * [[యార్లగడ్డ సుమంత్ కుమార్]] * [[యెర్రగుడిపాటి రుక్మిణి]] * [[యెర్రగుడిపాటి లక్ష్మి]] * [[యెర్రగుడిపాటి వరదరావు]] == ర == * [[రవి అరిమిల్లి]] * [[రఘుపతి వేంకటరత్నం నాయుడు]] * [[రఘుపతి వెంకయ్య]] * [[రాంభట్ల పార్వతీశ్వర శర్మ]] * [[రాంభట్ల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి]] * [[రాగతి పండరీబాయి]] * [[రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి]] * [[రాజనాల కాళేశ్వరరావు]] * [[రాజనాల నాగేశ్వరరావు]] * [[రాజనాల వెంకటప్పయ్య శాస్త్రి]] * [[రాపాక లక్ష్మీపతి]] * [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]] * [[రామాయణం సర్వేశ్వర శాస్త్రి]] * [[రామినేని అయ్యన్న చౌదరి]] * [[రాయపాటి సాంబశివరావు]] * [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు]] * [[రాయసం వేంకట త్రిపురాంతకేశ్వర రావు]] * [[రావి కొండలరావు]] * [[రావి నారాయణరెడ్డి]] * [[రావిపల్లి నారాయణరావు]] * [[రావు గోపాలరావు]] * [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]] * [[రావు రమేశ్]] * [[రావు వెంకట ఆనందకుమార కృష్ణ రంగారావు]] * [[రావు వేంకట కుమార మహీపతి సూర్యారావు]] * [[రావుల చంద్రశేఖర్ రెడ్డి]] * [[రావులపల్లి గుర్నాథరెడ్డి]] * [[రావూరి అర్జునరావు]] * [[రావూరి భరద్వాజ]] * [[రాజేంద్ర భరద్వాజ్]] * [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (నటుడు)]] * [[రాళ్ళపల్లి నటేశయ్య]] * [[రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ]] * [[రెంటాల గోపాలకృష్ణ]] * [[రేమెళ్ళ అవధానులు]] * [[రేణుకా చౌదరి]] * [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య]] * [[రోజారమణి]] == ల == * [[లంక సుందరం]] * [[లంకపల్లి బుల్లయ్య]] * [[లక్కోజు సంజీవరాయశర్మ]] * [[లగడపాటి రాజగోపాల్]] * [[లావు బాలగంగాధరరావు]] * [[లావు రత్తయ్య]] * [[లింగం సూర్యనారాయణ]] * [[లీలా నాయుడు]] * [[లోకనాథం నందికేశ్వరరావు]] == వ == * [[వంకాయల నరసింహం]] * [[వంకాయల సత్యనారాయణ]] * [[వంగపండు ప్రసాదరావు]] * [[వంగివరపు వెంకట సాయి లక్ష్మణ్]] * [[వజ్జా సాంబశివరావు]] * [[వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి]] * [[వడ్డాది పాపయ్య]] * [[వడ్డెర చండీదాస్]] * [[వనం ఝాన్సీ]] *[[వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి]] * [[వారణాసి ఘంటయ్య శాస్త్రి]] * [[వారణాసి రామసుబ్బయ్య]] * [[వరాహగిరి వేంకటగిరి]] * [[వరాహగిరి వెంకట జోగయ్య]] * [[వర్ధినేని ప్రణీత]] * [[వల్లంపాటి వెంకటసుబ్బయ్య]] * [[వల్లూరి బసవరాజు]] * [[వల్లూరి బాలకృష్ణ]] * [[వల్లూరి వెంకట సుబ్బారావు]] * [[వల్లూరి వెంకట్రామయ్య చౌదరి]] * [[వాండ్రంగి రామారావు]] * [[వాడకట్టు హనుమంతరావు]] * [[వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య]] * [[వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి]] * [[వావిలాల సోమయాజులు]] * [[వావిలికొలను సుబ్బారావు]] * [[వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్త్రులు]] * [[వావిళ్ళ వెంకటేశ్వర శాస్త్రి]] * [[వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు]] * [[వాసిరెడ్డి శ్రీకృష్ణ]] * [[వాసిరెడ్డి సీతాదేవి]] * [[విద్వాన్ విశ్వం]] * [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] * [[విజయ నరేష్]] * [[విన్నకోట పెద్దన]] * [[విన్నకోట రామన్న పంతులు]] * [[విశ్వనాథ్ సూరి]] * [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] * [[విస్సా అప్పారావు]] * [[వి.హనుమంతరావు]] * [[విజయరాజ కుమార్ నరిశెట్టి]] * [[వింజమూరి అనసూయ]] * [[వింజమూరి సీత]] * [[వీరమాచనేని జగపతి చౌదరి]] * [[వీరమాచనేని మధుసూదనరావు]] * [[వీరమాచనేని విమల దేవి]] * [[వెంపటి చినసత్యం]] * [[వెంపటి పెదసత్యం]] * [[వెంపటి సదాశివబ్రహ్మం]] * [[వెంపటి సూర్యనారాయణ]] * [[వెన్న నాగార్జున]] * [[వెన్నెలకంటి రాఘవయ్య]] * [[వెన్నెలకంటి రాజేశ్వర ప్రసాద్]] * [[వెలగపూడి రామకృష్ణ]] * [[వెలగా వెంకటప్పయ్య]] * [[వెల్దుర్తి మాణిక్యరావు]] * [[వెల్లంకి నాగినీడు]] * [[వెల్లాల ఉమామహేశ్వరరావు]] * [[వెల్లాల సుబ్బమ్మ]] * [[వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి]] * [[వేటూరి సుందరరామమూర్తి]] * [[వేమవరపు రామదాసు]] * [[వేమూరి రాధాకృష్ణ]] * [[వేములపల్లి శ్రీకృష్ణ]] * [[వేమూరి గగ్గయ్య]] * [[వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి]] * [[వేదాంతం కమలాదేవి]] * [[వేదాంతం రాఘవయ్య]] * [[వేదుల ప్రభాకర శ్రీనివాస్]] * [[వేదుల సత్యనారాయణ]] * [[వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ]] * [[వేమన]] * [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] * [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]] * [[వై.ఎస్.విజయమ్మ]] * [[వై.ఎస్.వివేకానందరెడ్డి]] == శ == * [[శంకరమంచి జానకి]] * [[శంకరమంచి రామకృష్ణ శాస్త్రి]] * [[శంకరమంచి సత్యం]] * [[శంకరంబాడి సుందరాచారి]] * [[శత్రుచర్ల విజయరామరాజు]] * [[శిరోమణి సహవాసి]] * [[శివరాజు వెంకట సుబ్బారావు]] * [[శివలాల్ యాదవ్]] * [[శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వరరావు]] * [[శిష్ట్లా వెంకట జోగారావు]] * [[శిష్ట్లా వెంకట లక్ష్మీ నరసింహారావు]] * [[శోభన్ బాబు]] * [[శ్రీనాథుడు]] * [[శ్రీపతి పండితారాధ్యుల కోదండపాణి]] * [[శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] * [[శ్రీపతి పండితారాధ్యుల శైలజ]] * [[శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] * [[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] * [[శ్రీపాద పినాకపాణి]] * [[శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు]] * [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]] * [[శ్రీరంగం నారాయణబాబు]] * [[శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు]] * [[శొంఠి కామేశం]] * [[శొంఠి దక్షిణామూర్తి]] * [[శొంఠి వెంకట రామమూర్తి]] * [[శోభానాయుడు]] == ష == * [[షరాఫ్ తులసీ రామాచారి]] * [[షేక్ చిన మౌలానా]] == స == * [[సంపత్ కుమార్]] * [[సజ్జా కృష్ణ]] * [[సజ్జా జయదేవ్ బాబు]] * [[సత్తిరాజు లక్ష్మీనారాయణ]] * [[సత్తిరాజు శంకర నారాయణ]] * [[సత్య సాయి బాబా]] * [[సప్పా దుర్గాప్రసాద్]]<ref>{{Cite web |url=http://nrityaprapurnasappadurgaprasad.com/about-us.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2026-03-11 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126025018/http://nrityaprapurnasappadurgaprasad.com/about-us.html |url-status=dead }}</ref> * [[సబితా ఇంద్రారెడ్డి]] * [[సముద్రాల రాఘవాచార్య]] * [[సముద్రాల రామానుజాచార్య]] * [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] * [[సలాబత్ జంగ్]] * [[స్వర్ణలత (పాత)|స్వర్ణలత]] * [[సామర్ల వెంకట రంగారావు]] * [[సామవేదం షణ్ముఖశర్మ]] * [[సాయిమాధవ్ బుర్రా]] * [[సాలూరి వాసు రావు]] * [[సాలూరు కోటేశ్వరరావు]] * [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]] * [[సాలూరు హనుమంతరావు]] * [[సిద్ధేంద్రయోగి]] * [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] * [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] * [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]] * [[సింహాద్రి సత్యనారాయణ]] * [[సికిందర్ జా]] * [[సి.వి.సుబ్బన్న]], శతావధాని * [[సిద్దప్ప వరకవి]] * [[సుంకవల్లి వాసుకి]] * [[సుద్దాల అశోక్ తేజ]] * [[సుద్దాల హనుమంతు]] * [[సున్నం రాజయ్య]] * [[సురభి కమలాబాయి]] * [[సురభి పాపాబాయి]] * [[సురభి బాలసరస్వతి]] * [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]] * [[సుసర్ల దక్షిణామూర్తి]] * [[సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి]] * [[సూదిని జైపాల్ రెడ్డి]] * [[సూరపనేని లక్ష్మీపెరుమాళ్ళు]] * [[సూరపనేని వెంకట సుబ్బారావు]] * [[సూరావఝుల సుధాకర్]] * [[సూరి భగవంతం]] * [[సూర్యకాంతం]] * [[సూర్యదేవర అన్నపూర్ణమ్మ]] * [[సూర్యదేవర రాఘవయ్య చౌదరి]] * [[సూర్యదేవర రాజ్యలక్ష్మమ్మ]] * [[సూర్యదేవర రామమోహనరావు]] * [[సూర్యదేవర సంజీవదేవ్]] * [[స్వామి రామానంద తీర్థ]] * [[సెట్టి లక్ష్మీనరసింహం]] * [[సైనా నెహ్వాల్]] * [[స్థానం నరసింహారావు]] == హ == * [[హరి నాగభూషణం]] * [[హిల్డా మేరీ లాజరస్]] * [[హెజీబు అచ్యుతరామయ్య]] * [[హేమలతా లవణం]] == క్ష == * [[క్షేత్రయ్య]] == చారిత్రక యోధులు పాలకులు == తెలుగు నేలను కిందిరాజులు పాలించారు. * [[గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి|గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి]], <ref name="auto7">{{Cite web|title=Dynasties &#124; Mahabubnagar District, Telangana &#124; India|url=https://mahabubnagar.telangana.gov.in/history/dynasties/}}</ref> * మాధవ వర్మ II, <ref name="auto12">{{Cite web|title=History &#124; Andhra Cultural Portal|url=https://andhraportal.org/history/}}</ref> * [[రాజరాజ నరేంద్రుడు|రాజరాజ నరేంద్ర]], <ref name="auto">{{Cite web|date=January 25, 2017|title=Rajaraja Narendra — the forgotten servant of the Telugu language|url=https://medium.com/andhra-pradesh/rajaraja-narendra-680671a54c57|website=Medium}}</ref> * [[కాకతీయులు|గణపతి దేవా]], [[కాకతీయులు|కాకతీయ వంశానికి]] చెందిన రాజు, * కులోత్తుంగ I, * గోంకా II, . * గోపన, <ref>{{Cite web|last=Aitharaju|first=Ved|date=October 5, 2020|title=The Fearless Niyogi Brahmin Warriors of History.|url=https://vedaitharaju.medium.com/the-fearless-niyogi-brahmin-warriors-of-history-248afcdfa418|website=Medium}}</ref> [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్య]] సైన్యాధిపతి . * [[అక్కన్న మాదన్న|మాదన్న అక్కన్న]] , ఇద్దరు సోదరులు చారిత్రక యోధులు. * జయప నాయుడు, <ref>{{Cite web|date=February 8, 1995|title=BOUDDAMU-ANDHRAMU|url=https://archive.org/details/bouddamuandhramu018708mbp|publisher=TELUGU VISWAVIDYALAYAMU|via=Internet Archive}}</ref> * [[గోన బుద్ధారెడ్డి|గోన బుద్దా రెడ్డి]], కవి * [[రెడ్డి రాజవంశం|ప్రోలయ వేమ రెడ్డి]], <ref name="auto10">{{Cite web|title=15th century inscription of Reddy dynasty found in a state of neglect|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2019/jan/29/15th-century-inscription-of-reddy-dynasty-found-in-a-state-of-neglect-1931409.html|website=The New Indian Express|access-date=2026-03-11|archive-date=2019-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204020332/http://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2019/jan/29/15th-century-inscription-of-reddy-dynasty-found-in-a-state-of-neglect-1931409.html|url-status=dead}}</ref> [[రెడ్డి రాజవంశం|రెడ్డి రాజ్యం]] మొదటి పాలకుడు, * [[రామ రాయ]], <ref name="auto3">{{Cite web|title=Vijayanagar – AP State Portal|url=https://www.ap.gov.in/?page_id=199|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615191009/https://www.ap.gov.in/?page_id=199|archive-date=2020-06-15|access-date=2020-11-24}}</ref> విజయనగర చక్రవర్తి, [[ఆరవీడు వంశం|అరవీడు వంశ]] స్థాపకుడు . * [[వేంకటపతి దేవ రాయలు|వెంకటపతి రాయ]], * [[తిమ్మరుసు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] ఆస్థానంలో మంత్రి * [[ముసునూరి నాయకులు|కపయ నాయక]] -<ref name="auto6">{{Cite web|last=Sastry|first=Satyanarayana|date=June 17, 2019|title=Musunuri Nayaks — History|url=https://medium.com/@Satya_Sastry/musunuri-nayaks-history-ea0a34c035f4|website=Medium}}</ref> చారిత్రక యోధుడు * [[బ్రహ్మనాయుడు|పలనాటి బ్రహ్మనాయుడు]], * [[విశ్వనాథనాయని స్థానాపతి|నాగమ నాయక]] - [[విశ్వనాథనాయని స్థానాపతి|విశ్వనాథ నాయక్]] తండ్రి. * [[తిరుమల నాయక]], <ref name="auto4">{{Cite web|title=Telugu-Tamil divide over Naicker fete|url=https://www.deccanchronicle.com/current-affairs/110116/telugu-tamil-divide-over-naicker-fete.html|website=www.deccanchronicle.com}}</ref> [[మధురై నాయకులు|మధురై రాజవంశం]] రాజు, * బంగారు తిరుమల నాయక, * [[సేవప్ప నాయక|సేవప్ప నాయక,]] * [[రఘునాథ నాయకుడు|రఘునాథ నాయక్]], * ఖేమ్ నాయక్, * [[పెమ్మసాని రామలింగ నాయకుడు|పెమ్మసాని రామలింగ నాయుడు]], <ref name="auto1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uqprlwEACAAJ|title=Pemmasani Nayaks|last=Jehoiakim|first=Ethan Sören|date=October 8, 2011|publisher=International Book Market Service Limited|isbn=9786137947081|via=Google Books}}</ref> * [[మాలిక్ మక్బూల్|మాలిక్ మక్బుల్ తిలంగాని]], * షితాబ్ ఖాన్, * [[దామర్ల చెన్నప నాయక]], <ref name="auto11">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uib2DAAAQBAJ&q=nayaks+of+kalahasti+telugu&pg=PT131|title=INDIA: SOCIETY RELIGION AND LITERATURE IN ANCIENT AND MEDIEVAL PERIODS|last=Division|first=Publications|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=9788123021911|via=Google Books}}</ref> కాళహస్తి నాయకుల పాలకుడు . * శ్రీ విక్రమ రాజసింహ, <ref name="auto8">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/the-last-king-of-kandy/article17675774.ece|title=The Nayaka kings of Kandy|last=Muthiah|first=S.|date=March 27, 2017|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> కాండీ రాజ్యానికి చివరి రాజు * [[పింగళి వెంకట రామారెడ్డి|వెంకటరామరెడ్డి]], * [[పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (విజయనగరం మహారాజు)|పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు]], <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/battle-royale-in-vizianagaram/article31015263.ece|title=Battle Royale: female progeny challenge the 'Male heir' rule of Vizianagaram's royal trust MANSAS|last=Rao|first=K. srinivasa|date=March 8, 2020|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> [[విజయనగరం]] మహారాజు * [[రాజగోపాల కృష్ణ యాచేంద్ర]], <ref>{{Cite web|date=May 30, 2009|title=VENKATAGIRI|url=http://uqconnect.net/~zzhsoszy/ips/v/venkatagiri.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530033429/http://uqconnect.net/~zzhsoszy/ips/v/venkatagiri.html|archive-date=2009-05-30}}</ref> [[వెంకటగిరి]] మహారాజు, * [[రావు వేంకట కుమార మహీపతి సూర్యారావు|రావు వెంకట కుమార మహిపతి సూర్య రావు]], [[పిఠాపురం]] మహారాజు, * [[వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు|వెంకట రంగారావు]], <ref name="auto5">{{Cite web|last=Sastri|first=Alladi Jagannatha|date=February 8, 1922|title=A family history of Venkatagiri Rajas|url=https://archive.org/details/familyhistoryofv00sastrich|publisher=Madras : Addison Press|via=Internet Archive}}</ref> [[బొబ్బిలి]] మహారాజు, * [[పానగల్ రాజా|పానగంటి రామరాయనింగార్]], <ref name="auto5" /> [[పానగల్ రాజా|పానగల్ రాజు]], '''మహిళా పాలకులు''' * [[రుద్రమ దేవి|రాణి రుద్రమ దేవి]], <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/two-sculptures-of-rani-rudrama-devi-shed-light-on-her-death/article21268201.ece|title=Two sculptures of Rani Rudrama Devi shed light on her death|last=Venkateshwarlu|first=K.|date=December 5, 2017|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజవంశం]] రాణి. * [[రాణీ మంగమ్మ|రాణి మంగమ్మాళ్]], <ref>{{Cite web|date=2018-10-07|title=Rani Mangammal History, Achievements and Administration|url=https://indiathedestiny.com/indian-kings/rani-mangammal/|access-date=2021-02-08|website=India the Destiny}}</ref> * [[భాగమతి (హైదర్ మహల్)|భాగమతి]] <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/did-bhagmati-really-exist/article5339909.ece|title=Did Bhagmati really exist?|last=Ifthekhar|first=J. S.|date=November 11, 2013|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> ఒక ఆధ్యాత్మిక హిందూ రాణి. * [[పెమ్మసాని నాయకులు|గోవిందమాంబ పెమ్మసాని]] <ref name="auto9">{{Cite web|last=Sastry|first=Satyanarayana|date=June 19, 2019|title=Govindamamba Pemmasani-Sayapaneni- A Telugu Female Warrior|url=https://medium.com/@Satya_Sastry/govindamamba-pemmasani-sayapaneni-a-telugu-female-warrior-a2a02bf7ee77|website=Medium}}</ref> * [[నాయకురాలు నాగమ్మ]] <ref>{{Cite web|last=Pasha|first=Gouse|title=Nayakuralu Nagamma – World's 1st Woman Minister!|url=https://chaibisket.com/nayakuralu-nagamma-story/|website=Chai Bisket}}</ref> == లోక్‌సభ స్పీకర్లు == * [[నీలం సంజీవరెడ్డి|నీలం సంజీవ రెడ్డి]] - లోక్‌సభ మాజీ స్పీకర్ * [[జి.ఎం.సి.బాలయోగి|బాలయోగి]] - లోక్‌సభ మాజీ స్పీకర్ == రాష్ట్రాల గవర్నర్లు == * [[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి|బెజవాడ గోపాల రెడ్డి]] - [[ఉత్తర ప్రదేశ్ గవర్నర్లు జాబితా|ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్]] * [[పి. చంద్రారెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] * [[బండారు దత్తాత్రేయ]] - [[హర్యానా గవర్నర్|హర్యానా ప్రస్తుత గవర్నర్]] [[హిమాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్|హిమాచల్ ప్రదేశ్ మాజీ గవర్నర్]] * [[కంభంపాటి హరిబాబు]] - మిజోరాం గవర్నర్ * [[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు|సి. విద్యాసాగర్ రావు]] – మహారాష్ట్ర మాజీ గవర్నర్ [[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|తమిళనాడు గవర్నర్]] * [[వి. వి. గిరి|వివి గిరి]] - [[కర్ణాటక గవర్నర్లు|కర్ణాటక మాజీ గవర్నర్]] * [[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి]] - మహారాష్ట్ర గవర్నర్ * [[కొణిజేటి రోశయ్య]] - [[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|తమిళనాడు]] [[కర్ణాటక గవర్నర్లు|కర్ణాటక]] మాజీ గవర్నర్ * [[బి. సత్య నారాయణరెడ్డి]] – [[ఒడిశా గవర్నర్ల జాబితా|ఒడిశా గవర్నర్]] * [[కె.వి.రఘునాథరెడ్డి|కె.వి రఘునాథ రెడ్డి]] - త్రిపుర గవర్నర్ * [[కోన ప్రభాకరరావు]] - మహారాష్ట్ర గవర్నర్ * [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]] - [[బీహార్ గవర్నర్]] * [[మర్రి చెన్నారెడ్డి|మర్రి చెన్నా రెడ్డి]] - [[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|తమిళనాడు గవర్నర్]] * పిఎస్ రామమోహన్ రావు - [[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|తమిళనాడు మాజీ గవర్నర్]] * [[వెంట్రప్రగడ రామారావు|వి. రామారావు]] - [[సిక్కిం గవర్నర్ల జాబితా|సిక్కిం మాజీ గవర్నర్]] * [[కె. వి. కృష్ణారావు|కృష్ణారావు]] - జమ్మూ & కాశ్మీర్, నాగాలాండ్, [[మణిపూర్ గవర్నర్|మణిపూర్]] త్రిపుర గవర్నర్ * [[వి. ఎస్. రమాదేవి|వీఎస్ రమాదేవి]] - [[హిమాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] [[కర్ణాటక]] మాజీ గవర్నర్ == ముఖ్యమంత్రులు == కింది వ్యక్తులు ముఖ్యమంత్రులుగా పనిచేశారు. వారి పేర్లు ఇవి. * [[నందమూరి తారక రామారావు]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి. * [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] – [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి. * [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వైఎస్ జగన్మోహన్ రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు|ఆంధ్రప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి. * [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] – [[తెలంగాణా ముఖ్యమంత్రులు|తెలంగాణ ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి]]. * [[టంగుటూరి ప్రకాశం]] - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర రాష్ట్ర]] మొదటి ముఖ్యమంత్రి. * [[బూర్గుల రామకృష్ణారావు]] - మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * ఎ. సుబ్బరాయలు రెడ్డియార్ - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[పానగల్ రాజా|పానగంటి రామరాయనింగార్]] - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[బొల్లిన మునుస్వామి నాయుడు|బి. మునుస్వామి నాయుడు]] - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[రాజా శ్వేతా చలపతి రామకృష్ణ రంగారావు|బొబ్బిలి రామకృష్ణ రంగారావు]] - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[కూర్మా వెంకటరెడ్డి నాయుడు|కూర్మ వెంకట రెడ్డి నాయుడు]] - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[కుమారస్వామి రాజా]] - [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి|బెజవాడ గోపాల రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[నీలం సంజీవరెడ్డి|నీలం సంజీవ రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[దామోదరం సంజీవయ్య]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పివి నరసింహారావు]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[జలగం వెంగళరావు]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[భవనం వెంకట్రామ్|భవనం వెంకటరామి రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి|కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[నేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి|జనార్దన రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి|వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[కొణిజేటి రోశయ్య|రోశయ్య]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[కె.చెంగలరాయ రెడ్డి|చంగల రాయల రెడ్డి]] - మైసూర్ రాష్ట్ర మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * వెంకటసుభా రెడ్డియార్ - పుదుచ్చేరి మాజీ ముఖ్యమంత్రి. == ఉప ముఖ్యమంత్రులు == * [[నీలం సంజీవరెడ్డి|నీలం సంజీవ రెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మొదటి ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[దామోదర రాజనర్సింహ|దామోదర రాజ నరసింహ]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[కోనేరు రంగారావు]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి. * [[జె.వి.నరసింగరావు|నర్సింగ్ రావు]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[సి. జగన్నాథ రావు|సి. జగన్నాథరావు]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[కె.వి.రంగారెడ్డి|కొండా వెంకట రంగారెడ్డి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[కేఈ కృష్ణమూర్తి|కృష్ణమూర్తి]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[నిమ్మకాయల చిన్న రాజప్ప|నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]] - ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[టి.రాజయ్య|తాటికొండ రాజయ్య]] - [[తెలంగాణ]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. * [[కడియం శ్రీహరి]] - [[తెలంగాణ]] ఉప ముఖ్యమంత్రి. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రముఖులు]] * [[తెలంగాణ ప్రముఖులు]] * [[తెలుగు రాజకీయ ప్రముఖులు]] * [[కేరళ ప్రముఖుల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారు]] 99ws77oa593ecejin5tt8chesxnoqlp 0 487984 4941076 4830113 2026-08-21T13:02:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941076 wikitext text/x-wiki '''క్రిస్టోఫర్ జేమ్స్ గ్రీన్''' (జననం 1 అక్టోబర్ 1993) దక్షిణాఫ్రికా-ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ ఆటగాడు.<ref name="auto">{{Cite web|last=Barrett|first=Chris|date=26 January 2016|title=British passport gives Chris Green options, but Sydney Thunder tyro says focus is Australia|url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/british-passport-gives-chris-green-options-but-sydney-thunder-tyro-says-focus-is-australia-20160126-gme6uc.html|website=The Sydney Morning Herald}}</ref> గ్రీన్ బౌల్స్ కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్, బ్యాట్ కుడిచేతి బ్యాట్స్, [[ఆల్ రౌండర్]] ఆడుతున్నారు.<ref name="Bio">{{Cite web|title=Chris Green|url=http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/787073.html|access-date=19 December 2014|website=ESPNcricinfo}}</ref> అతను బిగ్ బాష్ లీగ్ [[న్యూ సౌత్ వేల్స్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూ సౌత్ వేల్స్]], [[సిడ్నీ థండర్]] తరపున ఆడతాడు.<ref name="Bio" /> ఆయన నార్తర్న్ డిస్ట్రిక్ట్ క్రికెట్ క్లబ్ తరపున సిడ్నీ గ్రేడ్ క్రికెట్ కూడా ఆడతాడు. గ్రీన్ బీబీఎల్ 04 చివరి రౌండ్‌లో థండర్ అరంగేట్రం చేశాడు. ఆయన డిసెంబర్ 2023లో [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు]] తరఫున అంతర్జాతీయ అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-12-01|title=India spin claims T20 series against new-look Aussies. cricket.com.au|url=https://www.cricket.com.au/news/3802986|access-date=2023-12-04|website=www.cricket.com.au|language=en}}</ref> == టీ20 కెరీర్ == 2018 కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ ముందు, టోర్నమెంట్లో చూడటానికి ఐదుగురు ఆటగాళ్ళలో ఒకరిగా అతను ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=After Rashid, another Afghan leggie at the CPL|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24312006/after-rashid-another-afghan-leggie-cpl|access-date=8 August 2018|website=ESPNcricinfo}}</ref> జూన్ 2019లో, అతను 2019 గ్లోబల్ T20 కెనడా టోర్నమెంట్లో టొరంటో నేషనల్స్ ఫ్రాంచైజ్ జట్టుకు ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|date=20 June 2019|title=Global T20 draft streamed live|url=http://www.canadacricket.com/?p=12755|access-date=20 June 2019|website=Canada Cricket Online|archive-date=8 జూలై 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755|url-status=dead}}</ref> 2020 ఐపిఎల్ వేలంలో, అతన్ని 2020 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్‌కు ముందు [[కోల్‌కతా నైట్‌రైడర్స్|కోల్కతా నైట్ రైడర్స్]] కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Cite web|date=20 December 2019|title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place?|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28338426/ipl-auction-analysis-do-eight-teams-their-best-xis-place?|access-date=20 December 2019|website=ESPNcricinfo}}</ref> చట్టవిరుద్ధమైన బౌలింగ్ యాక్షన్‌తో బౌలింగ్ చేసినందుకు గ్రీన్‌కు 8 జనవరి 2020 నుండి 90 రోజుల సస్పెన్షన్ విధించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Green banned due to an illegal bowling action|url=https://www.cricket.com.au/news/chris-green-suspect-bowling-action-big-bash-league-sydney-thunder-bbl-spinner-t20/2020-01-08|access-date=8 January 2020|website=cricket.com.au|language=en}}</ref> జూలై 2020లో, గ్రీన్ 2020 కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ ముందు [[గయానా అమెజాన్ వారియర్స్]] జట్టుకు కెప్టెన్‌గా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Mohammad Nabi, Sandeep Lamichhane, Ben Dunk earn big in CPL 2020 draft|url=https://www.espncricinfo.com/story/mohammad-nabi-sandeep-lamichhane-ben-dunk-earn-big-in-cpl-2020-draft-1226284|access-date=20 April 2021|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TEAMS SELECTED FOR HERO CPL 2020. Windies Cricket news|url=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|access-date=20 April 2021|website=Windies}}</ref> 11 జూన్ 2021న, ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగిన 2021 టీ20 బ్లాస్ట్‌లో, గ్రీన్ [[మిడిల్‌సెక్స్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|మిడిల్సెక్స్]] తరఫున హ్యాట్రిక్ , ఐదు వికెట్లను పడగొట్టాడు.<ref>{{Cite web|title=Jack Leaning, Jordan Cox set course for Kent despite Chris Green hat-trick|url=https://www.espncricinfo.com/series/vitality-blast-2021-1250122/kent-vs-middlesex-south-group-1250245/match-report|access-date=12 June 2021|website=ESPNcricinfo}}</ref> జూలై 2022లో, అతను లంకా ప్రీమియర్ లీగ్ మూడవ ఎడిషన్ కోసం [[బి-లవ్ క్యాండీ|కాండీ ఫాల్కన్స్]] చేత సంతకం చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|title=LPL 2022 draft: Kandy Falcons sign Hasaranga; Rajapaksa to turn out for Dambulla Giants|url=https://www.espncricinfo.com/story/lpl-2022-draft-kandy-falcons-sign-wanindu-hasaranga-bhanuka-rajapaksa-to-turn-out-for-dambulla-giants-1323338|access-date=6 July 2022|website=ESPNcricinfo}}</ref> నవంబర్ 2023లో, గ్రీన్ బిగ్ బాష్ లీగ్ కోసం [[సిడ్నీ థండర్]] కెప్టెన్‌గా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-11-09|title=Experienced Green appointed Thunder skipper for BBL{{!}}13. cricket.com.au|url=https://www.cricket.com.au/news/3774247|access-date=2023-12-04|website=www.cricket.com.au|language=en}}</ref> గ్రీన్ 2024 టీ20 బ్లాస్ట్‌ పోటీ కోసం లాంక్షైర్ లైట్నింగ్ చేత సంతకం చేయబడింది, తరువాత 2025 & 2026 ఎడిషన్లకు మరో రెండేళ్ల ఒప్పందాన్ని అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|title=Chris Green: Lancashire recruit Australia all-rounder to replace Nathan Lyon for T20 Blast|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68771065|access-date=3 October 2024|publisher=BBC Sport}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lancashire sign Chris Green for the Vitality Blast|url=https://cricket.lancashirecricket.co.uk/news/2024-news/lancashire-sign-chris-green-for-the-vitality-blast|access-date=3 October 2024|publisher=Lancashire County Cricket Club|archive-date=7 అక్టోబర్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091457/https://cricket.lancashirecricket.co.uk/news/2024-news/lancashire-sign-chris-green-for-the-vitality-blast|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chris green extends blast deal with lancashire|url=https://www.espncricinfo.com/story/vitality-t20-blast-chris-green-agrees-lancashire-deal-for-2025-2026-1453582}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lancashire re-sign Green on two-year T20 deal|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cyvy88jn9rno|access-date=3 October 2024|publisher=BBC Sport}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chris Green re-signs for Lancashire Cricket|url=https://cricket.lancashirecricket.co.uk/news/2024-news/chris-green-re-signs-for-lancashire-cricket/|access-date=3 October 2024|publisher=Lancashire County Cricket Club}}</ref> అతను 2024 కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ ఆంటిగ్వా & బార్బుడా ఫాల్కన్స్ కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == గ్రీన్ తన తండ్రి వైపు దక్షిణాఫ్రికా, తల్లి వైపు బ్రిటిష్. అతని తల్లిదండ్రులు వారెన్, లిసా గ్రీన్ ఇద్దరూ ప్రొఫెషనల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/the-hills/former-knox-grammar-and-northern-district-allrounder-chris-green-chosen-for-sydney-thunder-for-t20-big-bash-league/news-story/e9582d4d11ef0ede1cfa656c18d47a7c|title=State Push on For All-rounder Chris Green|date=22 December 2014|work=[[Daily Telegraph (Australia)|Daily Telegraph]]}}</ref> గ్రీన్ బ్రిటిష్ పాస్‌పోర్ట్‌ను కలిగి ఉన్నాడు.'''<ref name="auto" />''' == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{cricinfo|id=787073}} [[వర్గం:1993 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] 99x8t4t4dbouqutip0dhzsg5jgpjl78 0 488193 4941261 4804014 2026-08-21T22:19:14Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941261 wikitext text/x-wiki '''చాడ్విక్ ఆంటోనియో కిర్క్పాట్రిక్ వాల్టన్''' (జననం 3 జూలై 1985) [[జమైకా]] చెందిన [[వెస్టిండీస్]] [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. రోప్ అనే మారుపేరుతో, వాల్టన్ కుడి చేతి బ్యాట్స్‌మెన్, [[వికెట్-కీపర్|వికెట్ కీపర్]], ఆయన వెస్టిండీస్ టెస్ట్ జట్టుకు ఎంపిక కావడానికి ముందు కంబైన్డ్ క్యాంపస్ & కాలేజీలు, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ వెస్టిండీస్ వైస్-ఛాన్సలర్ XI కోసం [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్]] మ్యాచ్ల సిరీస్ ఆడాడు. ఆయన 2009 జూలై 9న బంగ్లాదేశ్‌తో తన మొదటి మ్యాచ్ ఆడాడు.<ref>{{Cite web|date=8 July 2009|title=West Indies name replacement squad|url=http://www.cricinfo.com/wivbdesh2009/content/story/413237.html|access-date=22 August 2009|website=ESPNcricinfo}}</ref> మొదటి టెస్ట్ సిరీస్‌లో, అతను ఒక ఇన్నింగ్స్‌లో ఐదు డిస్మిసల్స్‌తో [[రిడ్లీ జాకబ్స్]] రికార్డును సమం చేశాడు. పాకిస్తాన్ సూపర్ లీగ్ 5వ సీజన్ కోసం వాల్టన్‌ను కరాచీ కింగ్స్ జట్టు ఎంపిక చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Chadwick Walton Cricketer Profile on CricKnock.com|url=https://cricknock.com/player/chadwick-walton/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128010935/https://cricknock.com/player/chadwick-walton/|archive-date=28 January 2023|access-date=4 March 2020|website=CricKnock}}</ref> వికెట్ల వెనుక చక్కగా ఆడుతున్నప్పటికీ, వాల్టన్ బ్యాటింగ్ తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఆయన 2 వన్డే అంతర్జాతీయ ఇన్నింగ్స్‌లలో 2 సార్లు డకౌట్ అయ్యాడు, 4 టెస్ట్ ఇన్నింగ్స్‌లలో కేవలం 10 పరుగులు మాత్రమే చేయగలిగాడు.<ref name="cricpro">{{Cite web|date=July 2009|title=Player Profile: Chadwick Walton|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/player/315586.html|access-date=22 August 2009|website=ESPNcricinfo}}</ref> వెస్టిండీస్ 'ఎ' జట్టు భారత పర్యటన తరువాత 2013 అక్టోబర్ 4న వెస్టిండీస్ భారత పర్యటన కోసం 15 మంది సభ్యుల టెస్ట్ జట్టులో వాల్టన్‌కు చోటు దక్కింది.<ref>{{Cite web|title=Kirk Edwards, Walton in Test squad|url=http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2013-14/content/story/676553.html|access-date=4 October 2013|website=ESPNcricinfo}}</ref> దీర్ఘకాలిక మణికట్టు గాయం కారణంగా న్యూజిలాండ్‌లో జరిగిన పరిమిత ఓవర్ల సిరీస్ నుండి మార్లన్ శామ్యూల్స్ తప్పుకోవడంతో అతను అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లోకి తిరిగి వచ్చాడు.<ref>{{Cite web|title=Samuels returns home from NZ with wrist injury|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-west-indies-2013-14/content/story/703559.html|access-date=24 December 2013|website=ESPNcricinfo}}</ref> ఆయన ఆడిన మూడు మ్యాచ్‌లలో కేవలం 17 పరుగులు మాత్రమే చేసి, ఆ సిరీస్‌లో రాణించలేకపోయాడు. ప్రాంతీయంగా శక్తివంతమైన స్ట్రైకర్‌గా పేరుగాంచినప్పటికీ, అతని టీ20ఐ అరంగేట్రం కూడా ఫలించలేదు, ఆయన ఈడెన్ పార్క్, వెల్లింగ్టన్ రీజినల్ స్టేడియం (వాణిజ్యపరంగా వెస్ట్‌పాక్ స్టేడియం అని పిలుస్తారు ) లలో ఆడిన రెండు టీ20ఐలలో 9 పరుగులు మాత్రమే చేశాడు. ఆయన ఫిబ్రవరి 2017లో 2016–17 రీజినల్ సూపర్50 టోర్నమెంట్ సెమీ-ఫైనల్‌లో 117 పరుగులు చేసి, [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] క్రికెట్‌లో తన మొదటి సెంచరీని సాధించాడు.<ref name="1stsemi">{{Cite web|title=Jamaica smash 434 to surge into final|url=http://www.espncricinfo.com/super50-2017/content/story/1082684.html|access-date=16 February 2017|website=ESPNcricinfo}}</ref> దీని తర్వాత రెండు వారాల లోపే, పర్యటిస్తున్న ఇంగ్లాండ్ జట్టుపై తన రెండవ [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] సెంచరీని సాధించాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-england-2016-17/content/story/1084445.html|title=Stokes brought down to earth but England's batting fires|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-03-07|language=en}}</ref> 2017 సిపిఎల్ డ్రాఫ్ట్‌లో [[గయానా అమెజాన్ వారియర్స్]] అతన్ని $110,000 కాంట్రాక్ట్‌తో ఎంపిక చేసుకుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/westindies/content/story/1086357.html|title=Nabi, Rashid get taken in 2017 CPL draft|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-03-12|language=en}}</ref> 3 జూన్ 2018న, గ్లోబల్ T20 కెనడా టోర్నమెంట్ ప్రారంభ ఎడిషన్ కోసం జరిగిన ప్లేయర్స్ డ్రాఫ్ట్‌లో అతను వాంకోవర్ నైట్స్ తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref name="Squads2">{{Cite web|date=4 June 2018|title=Global T20 Canada League – Full Squads announced|url=https://www.crictracker.com/global-t20-canada-league-full-squads-announced/|access-date=4 June 2018|website=CricTracker}}</ref> అదే నెలలో, వార్షిక క్రికెట్ వెస్ట్ ఇండీస్ అవార్డులలో అతను ఉత్తమ ప్రాంతీయ టీ20 క్రికెటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Shai Hope, Stafanie Taylor clean up at CWI Awards|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23862608/shai-hope-stafanie-taylor-clean-cwi-awards|access-date=21 June 2018|website=ESPNcricinfo}}</ref> జూన్ 2019లో గ్లోబల్ టీ20 కెనడా టోర్నమెంట్‌లో వాంకోవర్ నైట్స్ ఫ్రాంచైజీ జట్టు తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|date=20 June 2019|title=Global T20 draft streamed live|url=http://www.canadacricket.com/?p=12755|access-date=20 June 2019|website=Canada Cricket Online|archive-date=8 జూలై 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755|url-status=dead}}</ref> జూలై 2020 కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం [[జమైకా తల్లావాస్]] జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Nabi, Lamichhane, Dunk earn big in CPL 2020 draft|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29417692/nabi,-lamichhane,-dunk-earn-big-cpl-2020-draft|access-date=6 July 2020|website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Teams Selected for Hero CPL 2020|url=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|access-date=6 July 2020|website=Cricket West Indies}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1985 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:వెస్టిండీస్ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:వెస్టిండీస్ వన్డే అంతర్జాతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] cxchgnqn1bvvz4s52cmeu54scg3opxp 0 489867 4941255 4934242 2026-08-21T21:21:04Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941255 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చందేరి | other_name = చెది | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = File:Chanderi Fort 03.jpg | image_alt = | image_caption = రాజా రాణి మహల్, రేడియో టవర్, చౌబీసీ జైన దేవాలయం, కీర్తి దుర్గంతో కూడిన చందేరి సాధారణ దృశ్యం | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India3 | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్‌లో స్థానం | coordinates = {{coord|24.72|N|78.13|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[మధ్యప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = విభాగం | subdivision_name2 = [[గ్వాలియర్]] | subdivision_type3 = జిల్లా | subdivision_name3 = [[అశోకనగర్ జిల్లా]] | subdivision_type4 = ప్రాంతం | subdivision_name4 = [[బుందేల్‌ఖండ్]] | established_title = <!-- స్థాపన --> | established_date = 11వ శతాబ్దం | founder = రాజా శిశుపాలుడు ( [[మహాభారతం]]లో ప్రస్తావన) | named_for = చెది రాజ్యం | government_type = నగర మున్సిపల్ బోర్డు | governing_body = | unit_pref = మెట్రిక్ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 10.7 | elevation_footnotes = | elevation_m = 456 | population_total = 33,081<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802407-chanderi.html|title=చందేరి మున్సిపాలిటీ నగర జనాభా లెక్కలు 2011–2020 |website=www.census2011.co.in}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = [[అశోకనగర్ జిల్లా]]లో 3వ స్థానం | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[బుందేలీ]], [[హిందీ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 473446 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 07547 | registration_plate = MP 67 | website = chanderi.nic.in | footnotes = }} త్'''చందేరి''' భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అశోక్‌నగర్ జిల్లా|అశోకనగర్ జిల్లాలో]] చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన పట్టణం. ఇది [[శివపురి]] నుండి 127 కి.మీ., [[లలిత్‌పూర్]] నుండి 38 కి.మీ., అశోకనగర్ నుండి 57 కి.మీ., [[ఝాన్సీ]] నుండి 348 కి.మీ., [[ఇసాగఢ్]] నుండి 46 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది [[బేత్వా నది]]కు నైరుతి దిశలో కొండల మధ్యలో ఉంది. చందేరి చుట్టూ కొండలు, సరస్సులు, అరణ్యాలు ఉండి, [[మాల్వా సుల్తానేట్]], [[బుందేలా]] రాజ్‌పుత్రుల స్మారక చిహ్నాలతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ప్రాచీన [[జైన మతం|జైన]] దేవాలయాలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దీని జనాభా 33,190. [[File:Map of Chanderi and surrounding sites.jpg|thumb|left|చందేరి, పరిసర ప్రాంతాల పటం]] ==చరిత్ర== ===తరువాతి ప్రతీహార పాలకులు=== 11వ, 12వ శతాబ్దాలలో చందేరి తరువాతి ప్రతీహార రాజుల ఆధీనంలోకి వచ్చింది.<ref>A. K. Singh, "परवर्ती प्रतिहार शासक एवं उनके अभिलेख [Later Pratihara rulers and their inscriptions]," इतिहास दर्पण 15, no. 2 (2010): 60-81.</ref> ఈ కాలంలో, 1030లో పర్షియన్ పండితుడు [[అల్ బెరూని|అల్‌బీరూనీ]] చందేరిని ప్రస్తావించాడు.{{citation needed|date=October 2025}} ===ఢిల్లీ సుల్తానేట్=== [[ఘియాస్ ఉద్దీన్ బల్బన్]] 1251లో [[నసీరుద్దీన్ మహ్మూద్]] కోసం ఈ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.{{citation needed|date=October 2025}} ===మాల్వా సుల్తానులు=== [[మాల్వా]] సుల్తాన్ [[మహ్మూద్ ఖిల్జీ I]] అనేక నెలల ముట్టడి అనంతరం 1438లో ఈ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.{{citation needed|date=October 2025}} [[మేవార్]]కు చెందిన [[రాణా సంగా]] మాల్వాలోని విస్తార ప్రాంతాలతో పాటు చందేరిని జయించి, మాల్వా సుల్తాన్ మహ్మూద్ IIకి తిరుగుబాటు చేసిన మంత్రి [[మెదినీ రాయ్ ]]ను తన ఆధీనంలో పాలకునిగా నియమించాడు. మెదినీ రాయ్ చందేరిని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు.{{sfn|Chaurasia|2002|pp=156–157}} ===మొఘలులు=== [[చందేరి యుద్ధం]]లో మొఘల్ చక్రవర్తి [[బాబర్]] మెదినీ రాయ్ నుండి కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ సందర్భంగా రాజ్‌పుత్ సంప్రదాయమైన [[జౌహర్ ]]ను చూశాడు. శత్రువుల చేతిలో అవమానానికి గురికాకుండా ఉండేందుకు, ఓటమి ఖాయమైందని తెలిసిన రాజ్‌పుత్ర మహిళలు తమ పిల్లలతో కలిసి అగ్నికుండలో దూకి ఆత్మాహుతి చేసుకున్నారు. ఈ క్రియ వేద మంత్రోచ్చారణల మధ్య జరిగింది.{{citation needed|date=October 2025}} జౌహర్ అనంతరం, పురుషులు తమ మరణించిన స్త్రీల బూడిదను నుదుటిపై రాసుకుని, ''కేసరియా'' అనే కాషాయ వస్త్రాన్ని ధరించి, తులసి ఆకులను నములుతూ గౌరవం కోసం యుద్ధించి మరణించేందుకు సిద్ధమయ్యేవారు. ఈ విధానాన్ని ''సాకా'' అని పిలిచేవారు.<ref>''The Mughal Throne'' by Abraham Eraly p. 33</ref> 1529లో [[పురన్ మాల్]] బాబర్ సేనలను ఓడించి చందేరిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rAOBAAAAMAAJ&q=puranmal+chanderi+fort|title=Folk, Faith & Feudalism: Rajasthan Studies|last1=Singhi|first=Narendra Kumar|last2=Joshi|first2=Rajendra|contribution=Institute of Rajasthan Studies|publisher=Rawat Publications|year=1995|isbn=978-8-170-3-32732|page=381}}</ref> 1542లో [[షేర్ షా సూరి]] దీనిని స్వాధీనం చేసుకొని [[షుజాత్ ఖాన్]] పరిపాలనలో చేర్చాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి [[అక్బర్]] చందేరిని మాల్వా సుభాలో ఒక ''సర్కార్''గా ఏర్పాటు చేశాడు.{{citation needed|date=August 2021}} ===బుందేలాలు, సింధియాలు=== [[బుందేలా]] రాజ్‌పుత్లు 1586లో ఈ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అనంతరం ఇది [[ఓర్చా]] రాజు మధుకర్ కుమారుడు రామ్ సాబ్ ఆధీనంలో ఉండింది.{{citation needed|date=October 2025}} 1646లో దేవీ సింగ్ బుందేలాను పట్టణ పాలకునిగా నియమించారు. 1811లో [[గ్వాలియర్ రాష్ట్రం|గ్వాలియర్ ]]కు చెందిన మరాఠా పాలకుడు [[దౌలత్ రావు సింధియా]] తరఫున [[జీన్ బాప్టిస్టే ఫిలోస్]] ఈ పట్టణాన్ని ఆక్రమించే వరకు చందేరి దేవీ సింగ్ కుటుంబ ఆధీనంలోనే కొనసాగింది. 1844లో ఈ పట్టణం బ్రిటిష్ వారి ఆధీనానికి వెళ్లింది. [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 భారత తిరుగుబాటు]] సమయంలో బ్రిటిష్ వారు చందేరిపై నియంత్రణ కోల్పోయారు. అనంతరం [[హ్యూ రోజ్, 1వ బారన్ స్ట్రాత్‌నైర్న్]] 1858 మార్చి 14న పట్టణాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. [[రిచర్డ్ హార్ట్ కీటింగ్]] ఈ దాడికి నాయకత్వం వహించగా, అతనికి [[విక్టోరియా క్రాస్]] పురస్కారం లభించింది. 1861లో పట్టణాన్ని తిరిగి [[గ్వాలియర్]] సింధియాలకు అప్పగించారు. తరువాత ఇది గ్వాలియర్ రాష్ట్రంలోని [[ఇసాగఢ్ జిల్లా]]లో భాగమైంది. ===భారత గణరాజ్యం=== 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, [[గ్వాలియర్]] కొత్తగా ఏర్పడిన [[మధ్య భారత్]] రాష్ట్రానికి రాజధానిగా మారింది. 1956 నవంబర్ 1న మధ్య భారత్‌ను [[మధ్యప్రదేశ్]]లో విలీనం చేశారు. ==భౌగోళికం== చందేరి {{Coord|24.72|N|78.13|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Chanderi.html|title=Maps, Weather, and Airports for Chanderi, India|website=www.fallingrain.com}}</ref> సముద్ర మట్టానికి సగటున 456 మీటర్ల (1496 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. ==జనాభా గణాంకాలు== 2001 నాటికి భారత [[జనగణన]] ప్రకారం,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher=Census Commission of India}}</ref> చందేరి జనాభా 28,313. ఇందులో పురుషులు 52% కాగా, మహిళలు 48% ఉన్నారు. [[File:A man weaving the famous handloom Chanderi Saree.jpg|thumb|చందేరి ప్రసిద్ధ [[చీర]]ల నేయుగాడు]] ==రవాణా== చందేరిలో మంచి రహదారి వ్యవస్థ ఉంది. ఈ పట్టణం రాష్ట్ర రహదారి 20, జాతీయ రహదారి 376పై ఉండి, అశోకనగర్, ఇసాగఢ్, లలిత్‌పూర్ తదితర ప్రాంతాలతో అనుసంధానమై ఉంది. చందేరి పట్టణంలో లేదా సమీపంలో రైల్వే సేవలు లేవు. అయితే 2014లో ఉత్తర రైల్వే ఆధ్వర్యంలో పిప్రైగావ్–చందేరి–లలిత్‌పూర్ మార్గంలో రైల్వే లైన్ ఏర్పాటు చేయడానికి అవసరమైన పరిపాలనా చర్యలు చేపట్టబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/news/post/pipraigaon-and-lalitpur-via-chanderi/116322|title=Pipraigaon and Lalitpur via Chanderi – Railway Enquiry|website=indiarailinfo.com|access-date=2020-02-06}}</ref> ==చందేరిలో జైనం== చందేరి ప్రాంతం [[జైన మతం|జైన]] సంస్కృతికి ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది. ఇది [[పర్వార్ (జైన)|పర్వార్]] జైన సమాజానికి ముఖ్య కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సమీప ప్రాంతాల్లో అనేక జైన తీర్థక్షేత్రాలు ఉన్నాయి — గురిలగిరి (7 కి.మీ.), ఆమనాచర్ (29 కి.మీ.), బితాలా (19 కి.మీ.), భామోన్ (16 కి.మీ.), ఖండార్గిరి (2 కి.మీ.), తువంజీ (22 కి.మీ.), భియాదంత్ (14 కి.మీ.), సరిహద్దు అవతల ఉన్న [[దేవ్‌గఢ్, ఉత్తరప్రదేశ్|దేవఘఢ్, ఉత్తరప్రదేశ్]] (20 కి.మీ.). [[మూల సంఘ]]కు చెందిన [[బలాత్కార గణ]] జైన [[భట్టారకులు]] అనేక శతాబ్దాల పాటు చందేరిలో కేంద్రాన్ని ఏర్పరచుకొని అభివృద్ధి చెందారు. పండిత్ ఫూలచంద్ర శాస్త్రి రూపొందించిన వంశ పరంపర ఈ విధంగా ఉంది: [[File:Khandargiri, Chanderi MP (17).jpg|thumb|ఖండార్గిరి జైన గుహాల దేవాలయాలు]] [[File:Adinath.jpg|thumb|మొదటి [[జైనం|జైన]] [[తీర్థంకరుడు]] [[ఋషభనాథుడు|ఋషభనాథుని]]కు చెందిన 45 అడుగుల ఎత్తైన శిల్పం, ప్రజల్లో [[ఆదినాథుడు]]గా ప్రసిద్ధి]] # దేవేంద్రకీర్తి (చూడండి [[బలాత్కార గణ]]), ఇతడు 1436 సీఈలో [[సింఘాయి]] బిరుదును ప్రదానం చేశాడు (చూడండి [[పర్వార్ (జైన)]]) # త్రిభువనకీర్తి ([[విక్రమ సంవత్]] 1522లో అభిషేకం పొందినవాడు) # సహస్రకీర్తి # పద్మనంది # యశఃకీర్తి # లలితకీర్తి # ధర్మకీర్తి # పద్మకీర్తి (విక్రమ సంవత్ 1717లో మరణించాడు) # సకలకీర్తి # సురేంద్రకీర్తి (విక్రమ సంవత్ 1746లో ప్రతిష్ఠ నిర్వహించాడు) ఈ వంశంలోని ఒక శాఖ సిరోంజ్‌లో కొనసాగింది. # జగత్కీర్తి (పై ధర్మకీర్తి శిష్యుడు) # త్రిభువనకీర్తి # నరేంద్రకీర్తి # తెలియని వ్యక్తి # రాజకీర్తి # దేవేంద్రకీర్తి (సంవత్ 1871లో ప్రతిష్ఠ నిర్వహించాడు) === జైన దేవాలయాలు === చందేరిలోని జైన దేవాలయాల జాబితా:<ref>{{cite web|title=Jainism at Chanderi|url=http://chanderi.net/Jainism.php|work=chanderi.net|url-status=usurped|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317184147/http://chanderi.net/Jainism.php|archivedate=2012-03-17}}</ref> # '''శ్రీ చౌబీసీ బారా మందిర్ :''' ఈ దేవాలయం రెండు భాగాలుగా ఉంది. ముందుభాగాన్ని ''బారా మందిర్'' అని, వెనుక భాగాన్ని ''చౌబీసీ మందిర్'' అని పిలుస్తారు. శాసనాల ప్రకారం ఈ దేవాలయం సుమారు 1293 సంవత్సరం (వి.స. 1350)లో నిర్మించబడింది. 13వ నుండి 18వ శతాబ్దాల మధ్య ఈ ఆలయం పునరుద్ధరించబడింది. ఇందులో 24 మంది [[తీర్థంకరులు|తీర్థంకరులకు]] చెందిన 24 విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ప్రతి విగ్రహం ఆయా [[తీర్థంకరులు|తీర్థంకరుల]] అసలు వర్ణాలకు అనుగుణంగా రాతితో తయారు చేయబడింది. అన్ని విగ్రహాలు ఒకే పరిమాణంలో ఉండటం విశేషం.<ref>{{Cite web|url=http://jainteerth.com/madhya-pradesh-m-p-jain-teerth/shri-digamber-jain-atishaya-kshetra-choubeesee-bara-mandir-chanderi/|title=Shri Digamber Jain Atishaya Kshetra Choubeesee Bara Mandir, Chanderi. &#124; JainTeerth.com}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://jain.org.in/tirth-Chanderi,%20M.P.html|title=Jain-Tirth-Shri Bhojpur, M.P|website=jain.org.in|access-date=2020-02-06}}</ref> # '''శ్రీ పార్శ్వనాథ దిగంబర జైన పురాణ మందిర్ :''' ఇది చందేరిలోని అత్యంత ప్రాచీన జైన దేవాలయాలలో ఒకటి. ఇందులో 7వ శతాబ్దానికి చెందిన శ్రీ పార్శ్వనాథుడి విగ్రహాలు ఉన్నాయి. # '''శ్రీ ఖండార్గిరి జైన దేవాలయం :''' ఇది చందేరిలోని ప్రసిద్ధ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయంలో [[వృషభనాథుడు|ఋషభనాథుని]] 45 అడుగుల ఎత్తైన చెక్కిన విగ్రహం ఉంది. శాసనాల ప్రకారం ఈ విగ్రహం 700 సంవత్సరాలకు పైగా పురాతనమైనది.<ref>{{Cite web|url=http://chanderi.org/2010/05/05/khandargiri-temple/|title=Khandargiri Temple|date=5 May 2010|access-date=7 మే 2026|archive-date=11 మే 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511062003/https://chanderi.org/2010/05/05/khandargiri-temple/|url-status=dead}}</ref> కొండలో ఆరు గుహలను చెక్కారు. వాటిలో జైన మునుల శిల్పాలు, అలంకార చెక్కుదలలు ఉన్నాయి. వీటిలో అతి పురాతనమైనది 1236 సంవత్సరానికి చెందిన 6వ గుహ. # '''శ్రీ థోబోంజీ జైన దేవాలయం :''' ఈ దేవాలయం 9వ శతాబ్దానికి చెందినది.<ref name="auto">{{Cite web |url=http://www.mptourandtravels.com/Place_Of_Interest_Chanderi4.aspx |title=Madhya Pradesh Tourism, Madhya Pradesh, Tourism in MP, Tourism Info of Madhyapradesh, MP Tourism Guide, Madhya Pradesh Tour Packages, Mp tour packages, wildlife of madhya pradesh, wildlife tour packages, pilgrimage tour mptitletitle> |access-date=16 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816135943/http://www.mptourandtravels.com/Place_Of_Interest_Chanderi4.aspx |archive-date=16 August 2016 |url-status=dead }}</ref> ఈ ఆలయపు మూలనాయకుడు 36 అడుగులు 8 అంగుళాల ఎత్తైన లేత నీలిరంగు ఆదినాథుడి విగ్రహం. అలాగే 13 అడుగులు 4 అంగుళాల ఎత్తైన [[పార్శ్వనాథుడు]] విగ్రహం, 12 అడుగులు 6 అంగుళాల మరో పార్శ్వనాథ విగ్రహం కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=http://www.jainheritagecentres.com/Madhyapradesh/Thuvanji.htm |title=WWW.JAINHERITAGECENTRES.COM > Jainism In India > Madhya Pradesh > Thuvanji |access-date=16 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828142803/http://www.jainheritagecentres.com/Madhyapradesh/Thuvanji.htm |archive-date=28 August 2016 |url-status=dead }}</ref> # '''శ్రీ చంద్రప్రభ దిగంబర జైన దేవాలయం :''' ఈ దేవాలయం జైనమతంలోని 8వ తీర్థంకరుడు [[చంద్రప్రభుడు]]కు అంకితం చేయబడింది. ఈ ఆలయంలోని అత్యంత ప్రాచీన శాసనం 967 సీఈ నాటిది.<ref>{{Cite web|url=http://chanderi.org/2010/05/05/chandraprabh-jain-temple/|title=Chandraprabh Jain Temple &#124; Chanderi.org|date=5 May 2010|access-date=7 మే 2026|archive-date=11 మే 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511065235/https://chanderi.org/2010/05/05/chandraprabh-jain-temple/|url-status=dead}}</ref> == దర్గా మఖ్దూమ్ షా విలాయత్ == [[File:Wajihuddin Dargah, Chanderi.jpg|thumb|చందేరిలోని వజీహుద్దీన్ యూసుఫ్ (మరణం 1329) దర్గా]] 14వ శతాబ్దం నుండి చందేరి, మౌలానా వజీహ్ అల్-దీన్ యూసుఫ్ (మరణం 729 హిజ్రీ / 1329 సీఈ) అనే చిష్తీ సూఫీ సంత్ కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన ఢిల్లీలోని ప్రముఖ సూఫీ సంత్ [[నిజాముద్దీన్ అవ్లియా]] (1238–1325) శిష్యుడిగా పేరుపొందాడు. అలాగే ధార్‌కు చెందిన కమాల్ అల్-దీన్, ఉజ్జయినికి చెందిన ముఘీత్ అల్-దీన్‌లతో కలిసి విద్యాభ్యాసం చేశాడు.<ref>{{Citation |last=Arya |first=Gholam-Ali |title=Chishtiyya |work=Encyclopaedia Islamica Online |url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/ISLO/COM-05000088.xml?language=en |access-date=2025-01-18 |publisher=Brill |language=en |last2=Negahban |first2=Translated by Farzin}}</ref> 1325లో మౌలానా యూసుఫ్‌కు నిజాముద్దీన్ అవ్లియా ధరించిన ఖిర్కా (చొక్కా), టోపీ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వ చిహ్నంగా (''ఖిలాఫత్'') ప్రదానం చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite journal |last=Digby |first=Simon |date=2004 |title=Before Timur Came: Provincialization of the Delhi Sultanate through the Fourteenth Century |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/25165052.pdf |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=47 |issue=3 |pages=298–356 |jstor=25165052}}</ref> స్థానికంగా మఖ్దూమ్ షా-ఇ విలాయత్‌గా పూజింపబడే ఈ సంత్ ఉర్స్ ప్రతి సంవత్సరం మార్చి 27 నుండి 29 వరకు నిర్వహించబడుతుంది. ఈ సందర్భంగా భక్తులు దర్గాకు వచ్చి చాదర్లు సమర్పించి తమ కోరికల నెరవేర్పు కోసం ప్రార్థనలు చేస్తారు.<ref>{{Cite web |title=Dargahinfo - Complete Collection of Dargahs World Wide |url=http://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=121 |access-date=2025-01-18 |website=dargahinfo.com |archive-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406102349/http://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=121 |url-status=dead }}</ref> షైఖ్ సమాధితో పాటు, దర్గా సముదాయంలో ఒక మసీదు, ఖాన్కా (నివాస స్థలం), పలు శాసనాలతో కూడిన సమాధి స్మారకాలు ఉన్నాయి. వీటిలో షైఖ్ బరకత్ బిన్ నసీబ్ బిన్ సిరాజ్ సమాధి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన 924 హిజ్రీ ముహర్రం 13వ తేదీ (1518 జనవరి 25, సోమవారం)న మరణించాడు.<ref>{{Cite book |last=Gai |first=Govind Swamirao |title=Annual Report on Indian Epigraphy for 1965–66 |date=1986 |publisher=The Director General, Archaeological Survey of India |location=New Delhi |pages=Appendix D, no. 117}}</ref> == ప్రజాదరణలో == * [[స్త్రీ (2018 సినిమా)|స్త్రీ]] – [[రాజ్‌కుమార్ రావు]], [[శ్రద్ధా కపూర్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన 2018 హారర్-కామెడీ చిత్రం [[స్త్రీ (2018 సినిమా)|స్త్రీ]] కథ చందేరిలో నడుస్తుంది. ఈ చిత్రం ఎక్కువ భాగం ఇక్కడే చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/stree-preview-boo-rajkummar-rao-shraddha-kapoor-blend-comedy-and-spook-1908828|title=Stree Preview: Boo. Rajkummar Rao, Shraddha Kapoor Blend Comedy And Spook|work=NDTV.com|access-date=2018-08-31}}</ref> * [[సుయి ధాగా]] – [[అనుష్క శర్మ]], [[వరుణ్ ధావన్]] నటించిన ఈ చిత్రంలోని కొన్ని భాగాలు చందేరిలో చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఇందులో నేయు పనుల నేపథ్యం చందేరియాన్ చందేరి నుండి తీసుకోబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/sui-dhaaga-anushka-sharma-varun-dhawan-begin-shooting-in-bylanes-of-chanderi-madhya-pradesh-4354029.html|title=Sui Dhaaga: Anushka Sharma, Varun Dhawan begin shooting in bylanes of Chanderi, Madhya Pradesh|work=Firstpost|access-date=2018-09-14|language=en-US}}</ref> * [[గుడియా హమారి సభీ పే భారీ]] – ఈ టెలివిజన్ ధారావాహిక చందేరిలో చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/gwalior-news/sarika-of-the-city-will-be-seen-in-the-serial-gudiya-hamari-sabhi-pe-5012850/|title=सीरियल 'गुड़िया हमारी सभी पे भारी' में दिखेंगी शहर की सारिका|website=www.patrika.com|date=25 August 2019 |language=hindi|access-date=2019-09-14}}</ref> ఇందులో చందేరి బస్ స్టాండ్‌ను “లలిత్‌పూర్ బస్ అడ్డా”గా చూపించారు. * [[జనహిత్ మేన్ జారీ]] – [[నుష్రత్ భరుచ్చా]] నటించిన ఈ చిత్రం [[ZEE5]]లో విడుదలైంది. దీని కథ చందేరి నేపథ్యంలో సాగుతుంది. ప్రధాన భాగాలు అక్కడే చిత్రీకరించబడ్డాయి. * [[స్త్రీ 2]] – [[రాజ్‌కుమార్ రావు]], [[శ్రద్ధా కపూర్]] నటించిన ఈ చిత్రం 2018లో వచ్చిన ''స్త్రీ''కి సీక్వెల్. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చందేరి చీర]] * [[చందేరి జిల్లా]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Chanderi}} {{Wikivoyage}} {{Wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20070420015749/http://www.jainteerth.com/teerth/chanderi.asp శ్రీ దిగంబర జైన అతిశయ క్షేత్ర చౌబీసీ బారా మందిర్, చందేరి] * [https://web.archive.org/web/20070416190244/http://www.jainteerth.com/teerth/khandargiri.asp శ్రీ దిగంబర జైన అతిశయ క్షేత్ర ఖండార్గిరి] * [https://web.archive.org/web/20070413034723/http://www.jainteerth.com/teerth/Thuvonji.asp శ్రీ దిగంబర జైన అతిశయ క్షేత్ర థువోంజి] * [https://web.archive.org/web/20180327122806/http://chanderigi.com/ చందేరి జియోగ్రాఫికల్ ఇండెక్స్ వెబ్‌సైట్] * [https://web.archive.org/web/20080905170737/http://chanderifilm.com/ చందేరి మాస్టర్ నేయుగాళ్లపై డాక్యుమెంటరీ చిత్రం] * [https://books.google.com/books?id=9XlUdM_lBHsC ''Chanderi: Travel Guide''] [[Goodearth Publications]], న్యూ ఢిల్లీ, 2006. ({{ISBN|978-81-87780-96-0}}) * [https://www.mptourism.com/ మధ్యప్రదేశ్ పర్యాటక అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} [[వర్గం:అశోకనగర్ జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:జైన శిలా తవ్వకాల నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] [[వర్గం:13వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] nuh3g0kf5bdbz9wxfwhqj9gcljoab4t 0 490007 4941246 4870148 2026-08-21T21:08:18Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941246 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = షహీద్ భగత్ సింగ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, చండీగఢ్ | image = File:Terminal Building - Chandigarh International Airport - Mohali 2016-08-04 5875.JPG | image-width = 290px | caption = | location = చండీగఢ్, పంజాబ్ , భారతదేశం | elevation-m = 314 | metric-elev = Y | pushpin_label = '''IXC''' | coordinates = {{coord|30|40|29|N|76|47|26|E|display=inline,title}} | pushpin_map = India Chandigarh#India | r1-surface = తారు | metric-rwy = Y | IATA = IXC | ICAO = VICG<ref>{{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/national-register/Chandigarh%20REPORT.pdf#page=5|title=Chandigarh Airport Report|publisher=Airport Authority of India|page=5|access-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512113236/https://www.aai.aero/sites/default/files/national-register/Chandigarh%20REPORT.pdf#page=5|archive-date=12 May 2018|url-status=dead}}</ref> | type = సైనిక/ప్రజా | operator = చండీగఢ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లిమిటెడ్<ref name=":2">{{Cite report|title=CHIAL|url=https://icmai.in/upload/pd/CHIAL_1012_2020.pdf|publisher=ICMAI|access-date=16 November 2023}}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{smalldiv| *భారత విమానాశ్రయాల అథారిటీ (51%) *హర్యానా షహరీ వికాస్ ప్రాధికారన్ (24.5%) *గ్రేటర్ మొహాలీ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (24.5%) }} | city-served =చండీగఢ్ మహానగర ప్రాంతం | focus_city = ఇండిగో<ref>{{Cite web |date=2022-03-21 |title=Ready to soar |url=https://indianexpress.com/article/cities/sas-nagar-mohali/chandigarh-international-airport-hub-for-air-travel-7828718/ |access-date=2022-03-26 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> | website = [https://www.aai.aero/en/airports/chandigarh Chandigarh Airport] | r1-number = 11/29 | r1-length-m = 3170 | stat-year = ఏప్రిల్ 2024 - మార్చి 2025 | stat1-header = ప్రయాణికులు | stat1-data = 4,149,840 ({{increase}} 11.5%) | stat2-header =విమాన కదలికలు | stat2-data = 28,331 ({{increase}} 7.7%) | stat3-header = కార్గో టన్నేజ్ | stat3-data = 14,138 ({{increase}} 70.3%) | footnotes = Sources: ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k25Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=28 April 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k25Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=28 April 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k25Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=28 April 2025}}</ref> | pushpin_map_caption = Location of airport in Chandigarh | owner = ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా }} '''[[చండీగఢ్]] విమానాశ్రయం''' (: , ICAO: VICG) అధికారికంగా '''షహీద్ [[భగత్ సింగ్]] అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం''', భారతదేశంలోని చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి సేవలు అందించే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయమది.<ref>{{Cite web|title=LIST OF INDIAN AIRPORTS|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/basic_page_files/list%20of%20airport%20bilingual.pdf}}</ref> ఈ విమానాశ్రయం [[పంజాబ్]] [[మొహాలీ|మొహాలి]] జియుర్హేరిలో ఉంది, [[భారత వైమానిక దళం]] స్థలాన్ని పంచుకుంటుంది.<ref name="India 2015">{{Cite web|last=India|date=10 September 2015|title=Land gone, Jheurheri villagers set up hotels near Chandigarh airport|url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/land-gone-jheurheri-villagers-set-up-hotels-near-chandigarh-airport/|access-date=30 December 2015|website=The Indian Express}}</ref> ఈ విమానాశ్రయం 17 దేశీయ గమ్యస్థానాలకు, రెండు అంతర్జాతీయ గమ్యస్థానాలకు సేవలు అందిస్తుంది. ఈ విమానాశ్రయానికి [[భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం|స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు]] భగత్ సింగ్ పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/explained/punjab-haryana-bhagat-singh-chandigarh-airport-8178854/|title=Chandigarh airport renamed after Bhagat Singh: End of a long dispute between Punjab, Haryana|date=28 September 2022|work=The Indian Express|access-date=14 November 2022|language=en}}</ref> ఈ విమానాశ్రయాన్ని చియాల్ (చండీగఢ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ లిమిటెడ్) నిర్వహిస్తుంది, ఇది [[భారత విమానాశ్రయాల ప్రాధికార సంస్థ|ఎయిర్‌పోర్ట్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా]] (51%) [[పంజాబ్ ప్రభుత్వం (భారతదేశం)|పంజాబ్ ప్రభుత్వం]] (24.5 %),[[హర్యానా ప్రభుత్వం]] (24.5 %) మధ్య జాయింట్ వెంచర్ కంపెనీ.<ref>{{Cite web|title=CHIAL, about us|url=https://www.chial.org/about-us/|access-date=16 November 2023|publisher=CHIAL}}</ref> ఈ విమానాశ్రయం 2021లో ఎయిర్‌పోర్ట్ కౌన్సిల్ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా ఆసియా -పసిఫిక్ ప్రాంతంలో 'పరిశుభ్రత చర్యల ద్వారా ఉత్తమ విమానాశ్రయం'గా అవార్డు పొందింది.<ref>aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-hygiene-measures/</ref> == చరిత్ర == చండీగఢ్ విమానాశ్రయం తన పౌర, వాణిజ్య కార్యకలాపాలన్నింటినీ భారత వైమానిక దళం పౌర ఎన్క్లేవ్ నుండి నిర్వహించింది. ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ 1970లలో చండీగఢ్ నుండి [[ఢిల్లీ]] విమానాలను నడపడం ప్రారంభించింది. సివిల్ ఎన్‌క్లేవ్‌లో ఒక కొత్త విమానాశ్రయ భవనాన్ని నిర్మించి, 14 ఏప్రిల్ 2011న ప్రారంభించారు.<ref name=":0">{{Cite web|title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110415/cth1.htm|access-date=12 March 2017|publisher=Tribuneindia.com}}</ref> ఈ ఎయిర్ టెర్మినల్‌ను 19 ఆగస్టు 2011న కస్టమ్స్ విమానాశ్రయంగా ప్రకటించారు, ఇది పరిమిత సంఖ్యలో అంతర్జాతీయ విమానాలకు అర్హత పొందింది, అయితే ఈ టెర్మినిల్ నుండి అంతర్జాతీయ విమానాలు ఎప్పుడూ నడపబడలేదు.<ref>{{Cite web|title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120609/cth1.htm|access-date=29 December 2015|website=www.tribuneindia.com}}</ref> 2008లో పంజాబ్ ప్రభుత్వం ఝియుర్హేరి గ్రామంలోని ప్రస్తుత రన్‌వేకు దక్షిణ వైపున 304.04 ఎకరాల భూమిని ₹ 452 కోట్ల (2023లో ₹ 13 బిలియన్లు లేదా US$130 మిలియన్లకు సమానం ) వ్యయంతో కొత్త టెర్మినల్ నిర్మించడానికి సేకరించింది, ఇది 2015లో ₹ 939 కోట్ల (2023లో ₹ 14 బిలియన్లు లేదా US$150 మిలియన్లకు సమానం) వ్యయంతో పూర్తయింది.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/pm-narendra-modi-inaugurates-new-terminal-at-chandigarh-airport/articleshow/48909444.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates new terminal at Chandigarh airport - The Economic Times|work=indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://gmada.gov.in/wp-content/uploads/2016/02/RTIGMADA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104182208/http://gmada.gov.in/wp-content/uploads/2016/02/RTIGMADA.pdf|archive-date=4 January 2017|access-date=17 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20071116/main6.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304024149/https://www.tribuneindia.com/2007/20071116/main6.htm|archive-date=4 March 2021|access-date=29 December 2015|website=www.tribuneindia.com}}</ref> గమాడ ద్వారా పంజాబ్ ప్రభుత్వం, హుడా ద్వారా [[హర్యానా ప్రభుత్వం]] ఒక్కొక్కటి 24.5% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి, [[భారత విమానాశ్రయాల ప్రాధికార సంస్థ|ఎయిర్‌పోర్ట్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా]] మిగిలిన వాటాను కలిగి ఉంది, విమానాశ్రయం ఆపరేటర్ అయిన చియాల్లో 51% వాటా ఉంది.<ref name=":1">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=PM inaugurates new terminal at Chandigarh airport|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/pm-inaugurates-new-terminal-at-chandigarh-airport/131730.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814173123/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/pm-inaugurates-new-terminal-at-chandigarh-airport/131730.html|archive-date=14 August 2018|access-date=17 September 2016|website=Trinuneindia News Service}}</ref> 2015 డిసెంబరు 24న మొహాలీ ఇండస్ట్రీస్ అసోసియేషన్ విమానాశ్రయంపై 1,400 కోట్ల రూపాయలు (2023లో మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లకు సమానం) ఖర్చు చేసిన తరువాత అంతర్జాతీయ విమానాలను నడపకపోవడంపై పంజాబ్ & హర్యానా హైకోర్టు ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాన్ని దాఖలు చేసింది.<ref>{{Cite web|last=The Tribune Chandigarh|first=Tribune News|title=Mohali Industries Assn files PIL against Centre|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/mohali-industries-assn-files-pil-against-centre/175173.html|url-status=dead|access-date=5 April 2016|website=tribuneindia.com|archive-date=15 ఏప్రిల్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415152629/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/mohali-industries-assn-files-pil-against-centre/175173.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=The Tribune Chandigarh|first=Tribune News|title=Shut airport, if you can't make it operational: HC|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/shut-airport-if-you-can-t-make-it-operational-hc/216246.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404090100/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/shut-airport-if-you-can-t-make-it-operational-hc/216246.html|archive-date=4 April 2016|access-date=5 April 2016|website=tribuneindia.com}}</ref> పంజాబ్ & హర్యానా హైకోర్టులో అనేక విచారణలు, సుదీర్ఘ నిరీక్షణ తరువాత [[ఇండిగో ఎయిర్ లైన్స్|ఇండిగో]] & [[ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్|ఎయిర్ ఇండియా ఎక్స్‌ప్రెస్]] వరుసగా దుబాయ్, షార్జాలకు సెప్టెంబర్ 2016లో విమానాలను ప్రారంభించాయి.<ref>{{Cite news|url=http://gulfbusiness.com/air-india-express-launches-services-dubai-sharjah/|title=Air India Express launches services to Dubai and Sharjah|date=16 October 2016|work=[[Gulf Business]]|access-date=23 July 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=August 2016|title=IndiGo to start Chandigarh-Dubai flights from September|url=https://www.businesstoday.in/sectors/aviation/indigo-to-start-chandigarh-dubai-flights-from-september/story/235629.html|access-date=23 July 2018|website=www.businesstoday.in}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] 78geme0g2iu4a6d61msfwzzdy47b2r8 0 490154 4941357 4887669 2026-08-22T05:11:13Z ~2026-45780-42 153261 /* మైలురాయి చలన చిత్రాలు */ మైలురాయి చలన చిత్రాలు 4941357 wikitext text/x-wiki {{Infobox cinema market | name = మరాఠీ సినిమా | image = File:India film clapperboard (variant).svg | image_size = | alt = | caption = | screens = భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో సుమారుగా 610<ref>{{cite web |title=STATEWISE NUMBER OF SINGLE SCREENS |url=http://www.filmfed.org/singlescreen.html |publisher=Film Federation of India |access-date=21 April 2014 |archive-date=12 సెప్టెంబర్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912002530/http://filmfed.org/singlescreen.html |url-status=dead }}</ref> | screens_per_capita = | distributors = {{br separated entries|ఆత్‌పత్ ప్రొడక్షన్| రసిక ప్రొడక్షన్స్| డ్రీమింగ్ 24/7 ప్రొడక్షన్స్| ఆల్మండ్స్ క్రియేషన్స్| ఎవరెస్ట్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్| పికిల్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ అండ్ మీడియా| ఏపీ కమ్యూనికేషన్స్| స్వారాలి ఫిల్మ్స్ క్రియేషన్| సిక్స్ సెన్స్ ఫిల్మ్ ప్రొడక్షన్| మూలక్షర్ ప్రొడక్షన్స్| ప్లానెట్ మరాఠీ}} | produced_year = 2022 | produced_ref = <ref>{{cite news |title=List of featurefilms Certified in 2022 |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/assets/pdf/CC_Issued_2022.pdf}}</ref> | produced_total = 120 (థియేట్రికల్) | produced_fictional = | produced_animated = | produced_documentary = | admissions_year =2023 | admissions_ref = | admissions_total =2 కోట్లు<ref>{{Cite web |title=The Ormax Media Box Office Report: 2023 |url=https://www.ormaxmedia.com/data/library/TheOrmaxBoxOfficeReport-2023.pdf |journal=Ormax Media}}</ref> | admissions_per_capita = | admissions_national = | box_office_year = 2023 | box_office_ref = <ref>{{cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-2023-punjabi-films-grossed-rs-235-crores-marathi-films-grossed-rs-201-crores-bengali-films-grossed-rs-66-crores-2023/ |title=Box Office 2023: Punjabi films grossed Rs. 235 crores, Marathi films grossed Rs. 201 crores, Bengali films grossed Rs. 66 crores in 2023|agency=Hungama Digital Media Entertainment |date=2 February 2023 | work=[[Bollywood Hungama]] |access-date=2 February 2023 }}</ref> | box_office_total = <!-- ${{Format price| }} --> | box_office_national = [[భారతదేశం]]: ₹ 201 కోట్లు (US$21 మిలియన్లు)<!-- ${{Format price| }} --> }} '''మరాఠీ సినిమా''' అనేది [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలో విస్తృతంగా మాట్లాడే [[మరాఠీ భాష]] చలన చిత్రాల ఉత్పత్తికి అంకితమైన [[భారతీయ సినిమా]] విభాగం. [[ముంబై]] కేంద్రంగా, ఇది భారతదేశంలోని పురాతన చలనచిత్ర పరిశ్రమ, భారతీయ చలనచిత్ర పరిశ్రమలో చిత్రనిర్మాణంలో అగ్రగామిగా ఉంది.<ref name="Goldsmith">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_TP3DAAAQBAJ&q=Marathi%20film%20%22oldest%22&pg=PR26|title=The Encyclopedia of Musicians and Bands on Film|last=Goldsmith|first=Melissa U. D.|last2=Willson|first2=Paige A.|last3=Fonseca|first3=Anthony J.|date=2016-10-07|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-6987-3|location=Lanham, Maryland|pages=XXVI|language=en}}</ref> 1913లో విడుదలైన [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]] దర్శకత్వం వహించిన ''[[రాజా హరిశ్చంద్ర (సినిమా)|రాజా హరిశ్చంద్ర]]'', ఇప్పటివరకు నిర్మించిన మొట్టమొదటి మరాఠీ భాషా సినిమా, అలాగే భారతదేశపు మొట్టమొదటి పూర్తి నిడివి గల చలన సినిమా కూడా. ఈ వాదన వివాదాస్పదమైంది, దాదాసాహెబ్ టోర్నే ''శ్రీ పుండలిక్'' (1912) మహారాష్ట్రలో నిర్మించిన మొదటి సినిమా అని కొందరు పేర్కొన్నారు.<ref name="The Pioneer">{{Cite web|last=Raghavendara|first=MK|date=5 May 2012|title=What a journey|url=http://www.dailypioneer.com/home/online-channel/top-story/62942-what-a-journey.html|access-date=9 మే 2026|archive-date=15 డిసెంబర్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215194623/http://www.dailypioneer.com/home/online-channel/top-story/62942-what-a-journey.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Maharashtratimes">{{Cite web|last=Kadam|first=Kumar|date=24 April 2012|title=दादासाहेब तोरणेंचे विस्मरण नको!|url=http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%AC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008190417/http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%AC|archive-date=8 October 2013}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Dadasaheb Torne, not Dadasaheb Phalke, was pioneer of Indian Cinema|url=https://www.dnaindia.com/pune/report-dadasaheb-torne-not-dadasaheb-phalke-was-pioneer-of-indian-cinema-1826721|website=DNA India}}</ref> మొదటి మరాఠీ టాకీ సినిమా ''అయోధ్యేచ రాజా'', మొదటి [[హిందీ]] టాకీ సినిమా ''[[ఆలం ఆరా]]'' తర్వాత ఒక సంవత్సరం తర్వాత 1932లో విడుదలైంది.<ref>{{Cite web|title=Films of Prabhat Film Company|url=http://www.prabhatfilm.com/films.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722170023/http://www.prabhatfilm.com/films.htm|archive-date=22 July 2012|access-date=12 June 2007}}</ref> అప్పటి వరకు అన్ని మరాఠీ సినిమాలు ఇంటర్‌టైటిల్స్‌తో కూడిన మూకీ సినిమాగా ఉండేవి. [[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] దర్శకత్వం వహించిన [[పింజర (మరాఠీ సినిమా)|''పింజారా'']] (1972) మరాఠీ సినిమాలో మొదటి రంగుల సినిమా.<ref name=":1">{{Cite web|date=23 May 2022|title=Why Marathi...|url=https://www.outlookindia.com/culture-society/why-marathi-cinema-has-lost-its-sheen-news-198042|website=Outlook}}</ref> [[కొల్హాపూర్]] 20వ శతాబ్దంలో చలనచిత్ర నిర్మాణానికి కేంద్రంగా ఉండేది, అయితే ప్రస్తుతం ఎక్కువ సినిమాలు ముంబైలో తయారవుతున్నాయి.<ref name="Goldsmith2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_TP3DAAAQBAJ&q=Marathi%20film%20%22oldest%22&pg=PR26|title=The Encyclopedia of Musicians and Bands on Film|last=Goldsmith|first=Melissa U. D.|last2=Willson|first2=Paige A.|last3=Fonseca|first3=Anthony J.|date=2016-10-07|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-6987-3|location=Lanham, Maryland|pages=XXVI|language=en}}</ref> 1910, 1930ల మధ్య మరాఠీ సినిమా బాల్యంలో, నిశ్శబ్ద చిత్రాలు మాత్రమే ఉండేవి, ఎక్కువ భాగం హిందూ పౌరాణిక విషయాలపై సినిమాలు నిర్మించబడ్డాయి. తరువాత 1970లలో గ్రామీణ కథలపై సినిమాలు నిర్మించబడ్డాయి. 1980లు, 1990ల మధ్య హాస్య, థ్రిల్లర్ సినిమాలు అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించాయి. సహస్రాబ్ది ప్రారంభం నుండి సామాజిక అంశాలు, జీవితచరిత్ర నాటకాల ఆధారంగా సినిమాలు వచ్చాయి. ముంబై కేంద్రంగా ఉన్న [[హిందీ సినిమా]] కంటే ఈ పరిశ్రమ చాలా చిన్నది అయినప్పటికీ, మరాఠీ సినిమా [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] పన్ను మినహాయింపుగా ప్రకటించబడింది, ఇటీవలి సంవత్సరాలలో వృద్ధిని సాధిస్తోంది. == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Raja_Harishchandra.jpg|ఎడమ|thumb|189x189px|''రాజా హరిశ్చంద్ర'' (1913)]] మరాఠీ సినిమా పరిశ్రమ భారతదేశంలోని పురాతన చలనచిత్ర పరిశ్రమ.<ref name="Goldsmith3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_TP3DAAAQBAJ&q=Marathi%20film%20%22oldest%22&pg=PR26|title=The Encyclopedia of Musicians and Bands on Film|last=Goldsmith|first=Melissa U. D.|last2=Willson|first2=Paige A.|last3=Fonseca|first3=Anthony J.|date=2016-10-07|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-6987-3|location=Lanham, Maryland|pages=XXVI|language=en}}</ref> [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]]<nowiki/>ను మరాఠీ సినిమాకు, చాలా వరకు, భారతదేశ సినిమాకు మార్గదర్శకుడిగా, వ్యవస్థాపకుడిగా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=1 April 2021|title=Did you know Adoor Gopalakrishnan was once conferred with the Dadasaheb Phalke Award?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/did-you-know-adoor-gopalakrishnan-was-once-conferred-with-the-dadasaheb-phalke-award/articleshow/81830521.cms|publisher=[[Times of India]]}}</ref> 1913లో విడుదలైన తన మొట్టమొదటి దేశీయంగా నిర్మించిన సినిమా రాజా హరిశ్చంద్రతో ఆయన చలన చిత్రాల విప్లవాన్ని భారతదేశానికి తీసుకువచ్చారు. ఈ సినిమాలో మరాఠీ, ఆంగ్ల ఇంటర్‌టైటిల్స్ ఉన్నప్పటికీ, దీనిని [[భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|ఐఎఫ్ఎఫ్ఐ]], ఎన్ఐఎఫ్డి మరాఠీ సినిమాగా పరిగణించాయి, చిత్రీకరణ సమయంలో ఫాల్కే నటులతో సహా పూర్తి మరాఠీ సిబ్బందిని నియమించారు.<ref>{{Cite web|title=Marathi cinema can surpass Hindi cinema|url=http://in.news.yahoo.com/48/20100209/1251/ten-marathi-cinema-can-surpass-hindi-cin.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212155541/http://in.news.yahoo.com/48/20100209/1251/ten-marathi-cinema-can-surpass-hindi-cin.html|archive-date=12 February 2010|access-date=2 December 2010|publisher=Yahoo}}</ref> మొట్టమొదటి మరాఠీ సినిమా దాదాసాహెబ్ టోర్న్ దర్శకత్వం వహించిన శ్రీ పుండలిక్ అని, ఇది 1912 మే 18న బొంబాయిలోని పట్టాభిషేక సినిమాటోగ్రాఫ్‌లో సంబంధితమని కొందరు పేర్కొన్నారు.<ref name="Maharashtratimes2">{{Cite web|last=Kadam|first=Kumar|date=24 April 2012|title=दादासाहेब तोरणेंचे विस्मरण नको!|url=http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%AC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008190417/http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%AC|archive-date=8 October 2013}}</ref> అయితే, ఇది అప్పటి ప్రముఖ నాటక ప్రదర్శన రికార్డింగ్ అని ఆరోపించినందున దీనిని మొదటి మరాఠీ సినిమాగా పరిగణించరాదని కొందరు వాదిస్తున్నారు. ఆ సినిమాను చిత్రీకరించిన కెమెరామెన్, జాన్సన్, ఒక బ్రిటిష్ జాతీయుడు, ఇది [[లండన్]] ప్రాసెస్ చేయబడింది, ప్రతికూలత కూడా [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోనే]] ఉండిపోయింది.<ref name=":02">{{Cite web|title=Dadasaheb Torne, not Dadasaheb Phalke, was pioneer of Indian Cinema|url=https://www.dnaindia.com/pune/report-dadasaheb-torne-not-dadasaheb-phalke-was-pioneer-of-indian-cinema-1826721|website=DNA India}}</ref> [[కొల్హాపూర్]] ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో చలనచిత్ర నిర్మాణానికి కేంద్రంగా ఉండేది. బాలసాహెబ్ పవార్ , కమలా దేవి, జుంజర్‌రావు పవార్ నటించిన మహారాష్ట్ర ఫిల్మ్ కంపెనీ వారి ' ''సైరంధ్రి'' ' (1920), మహిళా కళాకారిణులను తీసుకున్న మొదటి భారతీయ సినిమా. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సెన్సార్‌షిప్‌ను ఎదుర్కొన్న మొదటి భారతీయ సినిమా ''సైరంధ్రి'' .<ref>{{Cite web|last=Lab|first=The Heritage|date=2021-10-04|title=Kalamaharshi Baburao Painter of Kolhapur was the first Indian filmmaker to cast women in his films|url=https://www.theheritagelab.in/kalamaharshi-baburao-painter-kolhapur/|access-date=2024-09-19|website=The Heritage Lab|language=en}}</ref> బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సెన్సార్‌షిప్‌ను ఎదుర్కొన్న మొదటి భారతీయ సినిమా ''సైరంధ్రి''.<ref>{{Cite web|last=Karelia|first=Gopi|date=2020-06-15|title=This Forgotten Pioneer Made India's First Indigenous Film Camera From Scratch!|url=https://thebetterindia.com/229912/baburao-painter-india-first-camera-film-history-censorship-shooting-silent-movies-india-gop94/|access-date=2024-09-19|website=The Better India|language=en-US}}</ref> సెట్స్, కాస్ట్యూమ్ డిజైన్, పెయింటింగ్‌పై ఆయనకున్న ప్రత్యేక ఆసక్తి కారణంగా, ఆయన కొత్త మాధ్యమంలోకి అనువదించడానికి మరాఠా చరిత్రలోని ఘట్టాలను ఎంచుకున్నారు, చారిత్రక శైలిలో ప్రత్యేకత సాధించారు.<ref>{{Cite web|title=History of Regional cinema|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/his_indian_cinema2.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040306164951/http://www.cinemaofmalayalam.net/his_indian_cinema2.html|archive-date=6 March 2004|access-date=2 December 2010|publisher=Cinemaofmalayalam}}</ref> బాబురావు పెయింటర్ 1930 వరకు అనేక మూకీ చిత్రాలను నిర్మించారు, వాటిలో 'సురేఖ హరన్' (1921) కూడా ఉంది, దీని కోసం ఆయన బెల్ & హోవెల్ తయారు చేసిన ఆ కాలపు అత్యుత్తమ కెమెరాను తీసుకువచ్చారు, 1925లో నారాయణ్ హరి ఆప్టే ఒక చిన్న కథ ఆధారంగా రూపొందించిన సావకారి పాష్ (ఇండియన్ షైలాక్) అనే సామాజిక చిత్రాన్ని నిర్మించారు. బాబురావు టాకీల పట్ల అంతగా ఆసక్తి చూపలేదు, ఎందుకంటే అవి సంవత్సరాలుగా ఎంతో కష్టపడి అభివృద్ధి చెందిన దృశ్య సంస్కృతిని నాశనం చేస్తాయని ఆయన నమ్మారు.<ref>{{Cite web|title=Baburoa Painter|url=http://www.upperstall.com/people/baburao-painter|access-date=2 December 2010|publisher=[[Upperstall]]}}</ref> === ధ్వనికి పరివర్తన: తొలి టాకీలు === [[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] దర్శకత్వం వహించిన ''అయోధ్యేచ రాజా'' (1932) మహారాష్ట్ర మొదటి టాకీ. దీనికి ముందు [[భారతీయ సినిమా]] మొదటి డబుల్ వెర్షన్ టాకీ, అన్ని సినిమాలు మరాఠీ, ఆంగ్ల ఇంటర్‌టైటిల్స్‌తో నిశ్శబ్ద సినిమాలుగా ఉండేవి. ఇది దేశం మొదటి ధ్వని సినిమా, ఆలం అరా (1931), మొదటి హాలీవుడ్ ధ్వని సినిమా, ది ''[[ది జాజ్ సింగర్ (1927 సినిమా)|జాజ్ సింగర్]]'' (1927) తర్వాత ఐదు సంవత్సరా''[[ఆలం ఆరా]]'' విడుదలైంది, ఇది ప్రపంచంలో నిర్మించిన మొదటి ధ్వని సినిమా.<ref>{{Cite web|title=First Indian talkie was realised in this day...|url=https://www.indiatoday.in/amp/education-today/gk-current-affairs/story/silent-films-311163-2016-03-14&ved=2ahUKEwj1heOJ18KAAxU_amwGHar8DawQFnoECCwQAQ&usg=AOvVaw1cq3fGpOj-V_oaO8yjj0sh|website=India Today}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=1977|title=A Brief History of Marathi Cinema|url=https://www.academia.edu/38044223|website=www.acadmia.edu}}</ref> భాల్జీ పెంధర్కర్ ''శ్యామ్ సుందర్'' పూణేలో నిర్మించిన మొదటి టాకీ, స్ట్ ఎండ్‌లో 25 వారాలకు పైగా నిరంతరాయంగా నడిచిన మొదటి భారతీయ సినిమా (ప్రస్తుతం నాజ్ టాకీస్, ముంబై). యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియాలో సినిమా అభివృద్ధి చెందడంతో, ప్రధాన నిర్మాణ సంస్థలు పెరిగాయి, వాటిలో ఒకటి మళ్లీ పూర్తిగా మహారాష్ట్ర వాసుల యాజమాన్యంలోని ప్రభాత్ ఫిల్మ్ కంపెనీ. [[5th Venice International Film Festival|1937.]] వెనిస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఉత్తమ చిత్ర అవార్డును గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయ సినిమా ప్రభాత్ ''సంత్ తుకారాం'' (1936).<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Marathi-cinema-Waiting-to-exhale/articleshow/866747.cms|title=Marathi cinema: Waiting to exhale|last=Pate|first=Niel|date=28 September 2004|work=[[The Times of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017080307/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-09-28/mumbai/27162503_1_marathi-cinema-marathi-film-industry-film-makers|archive-date=17 October 2012}}</ref> 1954లో మొట్టమొదటి జాతీయ అవార్డుల వేడుకలో ''[[శ్యాంచి ఆయ్|శ్యామ్ చి ఆయి]]'' సినిమా కోసం మొదటి ప్రెసిడెంట్స్ గోల్డ్ మెడల్ గెలుచుకుంది. [[ప్రహ్లాద్ కేశవ్ ఆత్రే|ఆచార్య పి. కె. అత్రే]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ సినిమా [[పాండురంగ్ సదాశివ్ సానే|సానే గురుజి]] రాసిన అదే పేరుతో ఉన్న నవల ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Marathi-cinema-gets-a-shot-in-the-arm/articleshow/831206.cms|title=Marathi cinema gets a shot in the arm|last=Rajadhyaksha|first=Mukta|date=29 August 2004|work=[[The Times of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119073451/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-08-29/mumbai/27169092_1_marathi-cinema-marathi-films-shanta-gokhale|archive-date=19 January 2012}}</ref> వి. శాంతారామ్, [[మాస్టర్ వినాయక్]], భాల్జీ పెందర్కర్, ఆచార్య అత్రే వంటి గొప్ప నటులు రావడంతో ఈ సమయానికి మరాఠీ సినిమా పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందింది, తరువాత రాజా పరాంజపే, దినకర్ డి. పాటిల్, జి. డి. మడ్గుల్కర్, [[సుధీర్ ఫడ్కే]], రాజా ఠాకూర్ వంటి గొప్ప నటుల ఆగమనం జరిగింది. === స్వర్ణయుగం: వికాసం (1960లు–1980లు) === 1960లలో తమాషా జానపద కళ ఆధారంగా మరాఠీ సినిమాలను రూపొందించిన [[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]], అనంత్ మానే వంటి దర్శకులు ఆవిర్భవించారు. మానే ''సావల్ మాఝా ఐకా!'' (1964) అతని మూడవ ఉత్తమ చలన చిత్ర అవార్డు గెలుచుకుంది, అనేక ప్రసిద్ధ పాటలను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2012-02-25|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm12thNFAAward.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225220334/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm12thNFAAward.aspx|archive-date=2012-02-25|access-date=2024-09-23}}</ref> శాంతారామ్ ''[[పింజర (మరాఠీ సినిమా)|పింజ్రా]]'' (1972) పెద్ద విజయాన్ని సాధించింది, ఇది ఆ సమయంలో అతిపెద్ద వాణిజ్య విజయాలలో ఒకటిగా నిలిచింది, [[పూణే]] 134 వారాల పాటు ఆకట్టుకుంది. ఇది రంగులలో నిర్మించిన మొదటి మరాఠీ సినిమా కూడా. <ref name=":2">{{Cite web|title=Now ....|url=https://punemirror.com/entertainment/film-reviews/NOW-SHOWING-A-disappointing-%25E2%2580%2598dhakka%25E2%2580%2599/cid8205490.htm&ved=2ahUKEwir-uqi78SAAxVqV2wGHeIFDek4ChAWegQICxAB&usg=AOvVaw34YDfibywOkpsp63e-EuSZ|website=Pune Mirror}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|date=23 May 2022|title=Why Marathi...|url=https://www.outlookindia.com/culture-society/why-marathi-cinema-has-lost-its-sheen-news-198042|website=Outlook}}</ref> దత్త ధర్మాధికారి, రాజ్‌దత్ వంటి దర్శకులు తరువాత వారి సాంప్రదాయ కుటుంబ నాటకాలకు ప్రజాదరణ పొందారు. ఈ కాలానికి చెందిన గుర్తించదగిన సినిమాలలో కుటుంబ నాటకం ''మణి'' (1961), ఐతిహాసిక కల్పన అయిన ''మోహిత్యంచి మంజుల'' (1963), భల్జీ పెంధర్కర్ రూపొందించిన ఆంహి జటో అమూచ్యా గవా (1968), విడుదలైన తర్వాత పెద్ద విజయాన్ని సాధించగా, హాస్య సినిమా ''పాండు హవాల్దార్'' (1975) [[అశోక్ సరాఫ్]] గుర్తింపులోకి తెచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=कुलकर्णी|first=धनंजय|date=2023-04-10|title=Marathi Movie : अभिजात मराठी चित्रपट 'आम्ही जातो आमुच्या गावा...'|url=https://kalakrutimedia.com/classic-marathi-movie-aamhi-jato-amucha-gao-marathi-info/|access-date=2024-09-23|website=Kalakruti Media|language=en-US|archive-date=2024-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912203809/https://kalakrutimedia.com/classic-marathi-movie-aamhi-jato-amucha-gao-marathi-info/|url-status=dead}}</ref> 1970ల ప్రారంభంలో దాదా కొండ్కే తన విలక్షణమైన హాస్య శైలితో ప్రేక్షకులను ఆకర్షించాడు, తరచుగా లైంగిక వ్యంగ్యాలతో కూడిన హాస్యంతో ప్రేక్షకులను ఆకర్షించాడు. ఈ శైలిలో ఆయన మొదటి సినిమా, ''సోంగద్యా'' (1971) తమాషా నుండి ప్రేరణ పొంది, ఒక సెడక్టివ్ హీరోయిన్, ఒక అమాయకమైన ఇంకా అమాయకమైన హీరో వ్యంగ్య, లైంగిక పదాలతో నిండిన సంభాషణలను కలిగి ఉంది. సామాజిక, రాజకీయ వ్యంగ్యంతో హాస్యాన్ని మిళితం చేసిన కొండ్కే సినిమాలు కల్ట్ క్లాసిక్స్‌గా నిలిచాయి.<ref name=":4">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QwGgF-rDucEC&dq=sangte+aika&pg=PT127|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=Gokulsing|first=K.|last2=Dissanayake|first2=Wimal|date=2013-04-17|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77291-7|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, జబ్బార్ పటేల్ సామ్నా (1974) మరాఠీ సినిమాలో కీలకమైన మార్పును సూచించింది, వ్యవస్థాగత అవినీతి, సామాజిక అసమానతలపై తీవ్ర విమర్శలను అందించి, పరిశ్రమ పరిధిని మరింత విస్తృతం చేసింది. ఈ సమయానికి, మరాఠీ సినిమా ఎక్కువగా కొండ్కే సంతకం చేసిన హాస్య సినిమాలతో పాటు తమాషా ఆధారిత సినిమాలు లేదా సాంప్రదాయ కుటుంబ నాటకాల వైపు ఆకర్షించింది.<ref>{{Cite paper|last=Kale|first=Pramod|title=Ideas, Ideals and the Market: A Study of Marathi Films|date=1979}}</ref> == స్టూడియోలు == ఫాల్కే ఫిల్మ్స్ కంపెనీ భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలో మొట్టమొదటి నిర్మాణ సంస్థగా పరిగణించబడుతుంది, ఎందుకంటే దాని పతాకంపై ''[[రాజా హరిశ్చంద్ర (సినిమా)|రాజా హరిశ్చంద్ర]]'' అనే మార్గదర్శక చలన చిత్రం నిర్మించబడింది. ఈ సంస్థ నిర్మించిన ఇతర ముఖ్యమైన సినిమాలలో సత్యవన్ సావిత్రి (1914), ''లంకా దహన్'' (1917) ఉన్నాయి. ''లంకా దహన్'' విజయం తరువాత, బాల్ గంగాధర్ తిలక్, [[రతాంజీ టాటా|రతన్జీ టాటా]], నటి ఫాతిమా బేగం వంటి పలువురు ప్రముఖ వ్యక్తులు, సంస్థను లిమిటెడ్ కంపెనీగా మార్చడానికి ప్రతిపాదనలతో ఫాల్కేను సంప్రదించారు, కానీ ఆయన నిరాకరించారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zTZnAAAAMAAJ|title=Dadasaheb Phalke, the Father of Indian Cinema|last=Vāṭave|first=Bāpū|date=2004|publisher=National Book Trust|isbn=978-81-237-4319-6|language=en}}</ref> అయితే, ఫాల్కే చివరికి వామన్ ఆప్టే, లక్ష్మణ్ ఫాటక్, మాయశంకర్ భట్, మాధవ్జీ జెసింగ్, గోకుల్దాస్ దామోదర్లతో భాగస్వామ్యాన్ని అంగీకరించారు, ఇది సంస్థను "హిందూస్తాన్ సినిమా ఫిల్మ్స్ కంపెనీ" గా మార్చడానికి దారితీసింది. ఈ కొత్త వెంచర్ కింద నిర్మించిన మొదటి సినిమా ''శ్రీ కృష్ణ జన్మ''. 1917లో బాబూరావు పెయింటర్గా ప్రసిద్ధి చెందిన బాబూరావు మిస్త్రీ కొల్హాపూర్ మహారాజు మద్దతుతో మహారాష్ట్ర ఫిల్మ్ కంపెనీ స్థాపించారు. ఆయన మొదటి ముఖ్యమైన చారిత్రక చిత్రం సైరంధ్రి (1920) మంచి ఆదరణ పొందింది. స్టూడియో మొదట్లో నిశ్శబ్ద చిత్రాలపై దృష్టి సారించినప్పటికీ, ధ్వని వచ్చిన తరువాత 1930లో దాని తలుపులు మూసేసింది. విష్ణుపంత్ దామ్లే, షేక్ ఫట్టెలాల్, [[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] వంటి సభ్యులు 1929లో ప్రభాత్ ఫిల్మ్ కంపెనీ స్థాపించడానికి వెళ్లిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2015-06-03|title=Baburao Painter|url=https://upperstall.com/profile/baburao-painter/|access-date=2024-09-23|website=Upperstall.com|language=en-US}}</ref> 1932 నాటికి, ఎనిమిది మరాఠీ సినిమాలు విడుదలయ్యాయి, వాటిలో మూడు ప్రభాత్ ఫిల్మ్ కంపెనీచే విడుదలయ్యాయి, ఇవి తరువాతి దశాబ్దంలో 18 చిత్రాలతో పరిశ్రమలో ఆధిపత్యం చెలాయించాయి-ఇది స్వాతంత్య్రానికి ముందు కాలంలో మరే ఇతర స్టూడియో కంటే ఎక్కువ. ప్రభాత్ మొదటి పెద్ద హిట్ శాంతారామ్ అమృత్ మంతన్ (1934).<ref>{{Cite web|title=Films of Prabhat Film Company|url=http://prabhatfilm.com/films.htm|access-date=25 January 2021|website=prabhatfilm.com|archive-date=14 జనవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150745/http://www.prabhatfilm.com/films.htm|url-status=dead}}</ref> 1933లో ప్రభాత్ ఫిల్మ్ కంపెనీ సైరంధ్రిని భారతీయ సినిమాలో మొదటి రంగుల సినిమాగా రూపొందించే ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టును చేపట్టి, [[జర్మనీ]] యు. ఎఫ్. ఎ. స్టూడియోలో ప్రాసెస్ చేసింది, కానీ ఫలితాలు సంతృప్తికరంగా లేవు. ప్రభాత్ తన కార్యకలాపాలను పూణేకు మార్చిన తరువాత, కొల్హాపూర్కు చెందిన [[షాహూ ఛత్రపతి మహారాజ్|షాహు మహారాజ్]] పెంధర్కర్ సోదరులు, [[మాస్టర్ వినాయక్]] సహకారంతో కొల్హాపూర్ సినీస్టోన్ స్థాపనకు సహాయపడ్డాడు. కొల్హాపూర్‌ను "మరాఠీ సినిమా హాలీవుడ్" గా స్థాపించాలని షాహు మహారాజ్ లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. అయితే, ఈ స్టూడియో కేవలం మూడు సినిమాలను మాత్రమే నిర్మించింది, ఫాల్కే ''గంగావతరన్'' (1937) వైఫల్యం తర్వాత మూసివేయబడింది. 1940ల ప్రారంభంలో, శాంతారామ్ తన సొంత నిర్మాణ సంస్థ రాజ్‌కమల్ కళామందిర్‌ను స్థాపించారు, ఇది తరువాత ''లోక్ షాహిర్ రామ్ జోషి'' (1947), ''[[పింజర (మరాఠీ సినిమా)|పింజ్రా]]'' (1972) వంటి ప్రముఖ సినిమాలను నిర్మించింది, ఈ రెండు సినిమాలు తమాషా శైలి ఆధారంగా రూపొందాయి.<ref>{{Cite web|title=Lokshahir Ramjoshi (1947)|url=https://indiancine.ma/ETO/info|access-date=2024-09-23|website=Indiancine.ma}}</ref> ఈ కాలంలో, చాలా మంది నిర్మాతలు తమ సొంత బ్యానర్ల క్రింద చిత్రనిర్మాణంలోకి అడుగుపెట్టారు, అనంత్ మానే చేతన పిక్చర్స్, దాదా కొండ్కే సాదిచా చిత్ర వంటి ముఖ్యమైన ఉదాహరణలతో, రెండోది కొండ్కే స్వయంగా ప్రధాన పాత్రలలో నటించింది. అయితే, ఈ కాలంలో సినిమాలు నిర్మించబడుతున్నప్పటికీ, కొన్ని నిర్మాణ సంస్థలు పరిశ్రమలో శాశ్వత పేరు సంపాదించగలిగాయి. 1980ల మధ్యలో, మహేష్ కొఠారే తన నిర్మాణ సంస్థ జెన్మా ఫిల్మ్స్‌ను స్థాపించారు, దీని కింద ఆయన పది కంటే ఎక్కువ విజయవంతమైన చిత్రాలను నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించారు, తరువాత 2008లో దాని స్పిన్-ఆఫ్ అయిన కొత్తారే విజన్‌ను స్థాపించారు.<ref>{{Cite web|title=Unlisted Shares - Pre IPO Share Price, List of Unlisted Companies|url=https://economictimes.indiatimes.com/company|access-date=2024-09-29|website=The Economic Times|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, వి. శాంతారామ్ ప్రొడక్షన్స్‌ను స్థాపించి, మరాఠీ సినిమాలో కుటుంబ వారసత్వాన్ని మరింత విస్తరిస్తూ, శాంతారామ్ కుమారుడు కూడా నిర్మాణ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. ఈ బ్యానర్ కింద, అతను మరాఠీ చలనచిత్ర చరిత్రలో క్లాసిక్గా మారిన ''బాలచే బాప్ బ్రహ్మచారి'', ఆషి హి బన్వా బన్వి వంటి సూపర్‌హిట్ సినిమాలను అందించాడు.<ref>{{Cite web|title=Balache Baap Brahmachari (1989)|url=https://indiancine.ma/ADNL/info|access-date=2024-09-29|website=Indiancine.ma}}</ref> ఈ యుగం ఇద్దరు ప్రభావవంతమైన మహిళా నిర్మాతలైన [[ఉమా భేండే]], [[స్మిత తల్వాల్కర్|స్మితా తల్వాల్కర్]] ఎదుగుదలను కూడా గుర్తించింది, వారు తమ నిర్మాణ సంస్థలైన శ్రీ ప్రసాద్ చిత్ర, అస్మిటా సినిమాలతో వరుసగా తమదైన ముద్ర వేసి, పరిశ్రమ వృద్ధికి గణనీయంగా తోడ్పడ్డారు. == మైలురాయి చలన చిత్రాలు == {| class="wikitable" width="100%" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !దర్శకుడు !గమనికలు !{{Abbr|Ref.|References}} |- |1913 |''[[రాజా హరిశ్చంద్ర (సినిమా)|రాజా హరిశ్చంద్ర]]'' |[[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]] |తొలి భారతీయ చలన సినిమా. |<ref name="mid-day.com">{{Cite web|date=2015-05-02|title=Raja Harishchandra: Indian cinema was born this day 106 years ago|url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/-raja-harishchandra---indian-cinema-was-born-this-day-105-years-ago-16181165|access-date=|website=Mid-day|language=en}}</ref> |- |1932 |''అయోధ్యేచ రాజా'' |[[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] |[[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] దర్శకత్వం వహించిన మరాఠీలో మొదటి టాకీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2013-05-15|title=We were lucky that we could save Ayodhyecha Raja: Anil Damle|url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/we-were-lucky-that-we-could-save-ayodhyecha-raja-anil-damle/|access-date=|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |- |1932 |''శ్యామ్ సుందర్'' |[[భాల్జీ ఫెండార్కర్|భాల్జీ పెందర్కర్]] |బొంబాయిలో ఇరవై ఐదు వారాలకు పైగా థియేటర్లలో నడిచిన మొదటి భారతీయ సినిమా. |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QwGgF-rDucEC&q=Phalke&pg=PT127|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=Gokulsing|first=K.|last2=Dissanayake|first2=Wimal|date=2013-04-17|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77291-7|language=en}}</ref> |- |1936 |''సంత్ తుకారాం'' |విష్ణుపంత్ గోవింద్ దామ్లే |అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన తొలి భారతీయ సినిమా. |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zX4GY37rG8kC&q=Tukaram+%22film+festival%22&pg=PA160|title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography|last=Banerjee|first=Shampa|last2=Srivastava|first2=Anil|date=1988|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-8240-9483-6|language=en}}</ref> |- |1937 |''కుంకూ'' |[[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] |మరాఠీ బాక్సాఫీస్ వద్ద మొదటి సూపర్హిట్. |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xsEuVL1aGE0C&pg=PA163|title=Bollywood: Popular Indian Cinema|last=Joshi|first=Lalit Mohan|date=2002|publisher=Lucky Dissanayake|isbn=978-0-9537032-2-7|language=en}}</ref> |- |1954 |''[[శ్యాంచి ఆయ్|శ్యామ్ చి ఆయి]]'' |[[ప్రహ్లాద్ కేశవ్ ఆత్రే|ప్రహ్లాద్ కేశవ్ అత్రే]] |[[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా|ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ విభాగంలో జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం]] గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయ సినిమా. |<ref>{{Cite web|title=1st National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/1st_nff_1954.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004085504/http://dff.nic.in/2011/1st_nff_1954.pdf|archive-date=2011-10-04}}</ref> |- |1959 |''సంగ్తే ఐకా'' |అనంత్ మానే |మరాఠీ బాక్సాఫీస్ వద్ద తొలి [[స్వర్ణోత్సవం]] |<ref name=":42">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QwGgF-rDucEC&dq=sangte+aika&pg=PT127|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=Gokulsing|first=K.|last2=Dissanayake|first2=Wimal|date=2013-04-17|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77291-7|language=en}}</ref> |- |1962 |''ప్రపంచ్'' |మధుకర్ పాఠక్ |ఉత్తమ సినిమాగా మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్న మొదటి సినిమా. |<ref name=":42" /> |- |1964 |''పాథ్లాగ్'' |రాజా పరాంజపే |మరాఠీలో మొదటి క్రైమ్ థ్రిల్లర్ సినిమా. | |- |1965 |''సాధి మాన్సా'' |[[భాల్జీ ఫెండార్కర్|భాల్జీ పెందర్కర్]] |మరాఠీలో మొదటి నియో రియలిస్టిక్ సినిమా. |<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/20190823_20190823_0935|title=शिल्पकार चरित्रकोश खंड ७ – चित्रपट, संगीत|last=सुधीर वासुदेव नांदगावकर|first=चैतन्य कुंटे|date=2014}}</ref> |- |1972 |''[[పింజర (మరాఠీ సినిమా)|పింజారా]]'' |[[వి. శాంతారాం|వి. శాంతారామ్]] |ఈస్ట్మ్యాంకర్ను ఉపయోగించి మరాఠీలో మొదటి రంగు సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2016-04-01|title=V Shantaram's 1972 Marathi classic Pinjra still draws huge crowds|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/v-shantaram-s-1972-marathi-classic-pinjra-still-draws-huge-crowds-17093192|access-date=|website=Mid-day|language=en}}</ref> |- |1976 |''హా ఖేల్ సావల్యంచా'' |వసంత్ జోగలేకర్ |మరాఠీలో మొదటి భయానక సినిమా. |<ref>{{Cite web|title=हा खेळ सावल्यांचा|url=https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ha-khel-savalyancha/|access-date=|website=मराठी चित्रपट सूची|language=en-US|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209103510/https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ha-khel-savalyancha/|url-status=dead}}</ref> |- |1977 |''బాలా గౌ కాశీ అంగై'' |కమలాకర్ టోర్నే |బయట చిత్రీకరించిన తొలి సినిమా. | |- |1982 |''[[ఉంబర్తా (1982 సినిమా)|ఉంబర్థ]]'' |జబ్బార్ పటేల్ |ఎల్జీబీటీక్యూ కమ్యూనిటీని చూపించిన తొలి మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|title=Marathi Film "Umbartha", Through The Queer Lens.|url=https://gaysifamily.com/culture/marathi-film-umbartha-through-the-queer-lens/|access-date=|website=Gaysi|language=en-US}}</ref> |- |1988 |''ఆషి హాయ్ బనవా బనవి'' |[[సచిన్ పిల్గొంకర్|సచిన్]] |బాక్సాఫీస్ వద్ద 3 కోట్లకు పైగా వసూలు చేసిన మొదటి మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2021-09-24|title=33 Years of 'Ashi Hi Banwa Banwi': Iconic Marathi Comedy Still Rules People's Hearts|url=https://www.news18.com/news/movies/33-years-of-ashi-hi-banwa-banwi-iconic-marathi-comedy-still-rules-peoples-hearts-4240769.html|access-date=|website=News18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=तुफान गाजलेल्या 'बनवाबनवी'चं तेव्हाचं तिकीट किती होतं ठाऊक आहे का? लागलेले हाउसफुलचे बोर्ड|url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/know-the-ashi-hi-banvabanvi-movie-ticket-rate-in-1988/articleshow/98250009.cms|access-date=2025-03-02|website=Maharashtra Times|language=mr}}</ref> |- |1989 |''తార్తారత్'' | rowspan="2" |మహేష్ కొత్రే |తొలి యాక్షన్ మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2014-08-19|title=Thartharat makes silver jubilee at the box office|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/thartharat-marathi-movie-silver-jubilee-year-791742/|access-date=|website=Loksatta|language=mr}}</ref> |- |1990 |''ధడకేబాజ్'' |మొదటి [[సినిమాస్కోప్|సినిమా స్కోప్]] మరాఠీ సినిమా. |<ref name="The Times of India">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/did-you-know/dhadakebaaz-was-first-cinemascope-film/articleshow/14082310.cms|title=Dhadakebaaz was first cinemascope film|date=2013-03-31|work=The Times of India|access-date=|issn=0971-8257}}</ref> |- |1991 |''మహెర్చి సాది'' |విజయ్ కొండ్కే |బాక్సాఫీస్ వద్ద ₹12 కోట్లు వసూలు చేసిన తొలి మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2018-11-26|title=आयाबायांना रडवणारा "माहेरची साडी" १२ कोटींचा मानकरी ठरला होता.|url=https://bolbhidu.com/interesting-facts-about-maherchi-sadi/|access-date=|language=en-US}}</ref> |- |1993 |''జపాట్లెలా'' | rowspan="2" |మహేష్ కొత్రే |మొదటి తోలుబొమ్మ మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2022-04-11|title=Possessed Dolls: The movies which gives us creep|url=https://www.outlookindia.com/national/possessed-dolls-photos-191027|access-date=|website=Outlook India|language=en}}</ref> |- |2000 |''చిమాని పఖార్'' |తొలి డాల్బీ డిజిటల్ మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=77fvEAAAQBAJ&q=dhadakebaaz|title=Undergraduate Research in Mass Media UgRIMM 2021|last=Srinivas|first=Dr Manjula|date=2022-04-21|publisher=Shineeks Publishers|isbn=978-1-63278-934-1|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2004 |''ష్వాస్'' |[[సందీప్ సావంత్]] |ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్ర విభాగంలో పరిశీలన కోసం ఆస్కార్ అవార్డులకు భారతదేశం అధికారిక ప్రవేశంగా సమర్పించిన మొదటి మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|title=Shwaas aims for an oscar|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20041114/spectrum/main5.htm|website=Tribune India}}</ref> |- |''పచ్చడ్లేలా'' | rowspan="2" |మహేష్ కొత్రే |కంప్యూటర్ జనరేటెడ్ ఎఫెక్ట్స్ను ఉపయోగించిన మొదటి మరాఠీ సినిమా. | |- |2007 |''జబర్దస్త్'' |తొలి సైన్స్ ఫిక్షన్ మరాఠీ సినిమా. | |- |2012 |''కాక్స్పర్ష్'' |[[మహేష్ మంజ్రేకర్]] |[[బ్లు-రే|బ్లూ-రే]] ఫార్మాట్లో హోమ్ వీడియో విడుదల పొందిన మొదటి మరాఠీ సినిమా. | |- |2013 |''జపాట్లెలా 2'' |మహేష్ కొత్రే |తొలి 3డి మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|title=तंत्रज्ञानाने झपाटलेला...|url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/zapatlela-2-review/moviereview/20486450.cms|access-date=2024-09-20|website=Maharashtra Times|language=mr}}</ref> |- |2015 |''బాజీ'' |నిఖిల్ మహాజన్ |మరాఠీలో మొదటి సూపర్ హీరో సినిమా. | |- | rowspan="2" |2016 |''నట్సామ్రాట్'' |[[మహేష్ మంజ్రేకర్]] |బాక్సాఫీస్ వద్ద ₹50 కోట్లు వసూలు చేసిన తొలి మరాఠీ సినిమా. |<ref name=":5">{{Cite web|date=2017-06-21|title=Reclaiming the box office|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/cinema/reclaiming-the-box-office/article9730470.ece|access-date=2024-09-20|website=Frontline|language=en}}</ref> |- |''సైరాట్'' |[[నాగరాజ్ మంజులే]] |100 కోట్లు వసూలు చేసిన తొలి మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2018-04-22|title=Made in Marathi|url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment-made-in-marathi-1141162/|access-date=|website=Financialexpress|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''హర్ హర్ మహాదేవ్'' |అభిజీత్ దేశ్పాండే |తొలి పాన్ ఇండియన్ మరాఠీ సినిమా. |<ref>{{Cite web|date=2022-06-06|title='Har Har Mahadev' Becomes The First Marathi Film To Release In Various Languages|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-har-har-mahadev-becomes-the-first-marathi-film-to-release-in-various-languages-news-200660|access-date=2025-03-02|website=Outlook India|language=en}}</ref> |- |''పాండిచ్చేరి'' |సచిన్ కుండల్కర్ |మొదటి ఫీచర్ ఫిల్మ్ పూర్తిగా మొబైల్ ఫోన్ కెమెరాలో చిత్రీకరించబడింది. |<ref>{{Cite web|last=BKD|date=2022-02-17|title='Pondicherry', a film shot entirely on smartphone releases on February 25 in theatres!|url=https://www.nationalheraldindia.com/films/pondicherry-a-film-shot-entirely-on-smartphone-releases-on-february-25-in-theatres|access-date=|website=National Herald|language=en}}</ref> |} == అవార్డులు == * మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు * ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ మరాఠీ * జీ చిత్ర గౌరవ పురస్కార్ * ఫక్త్ మరాఠీ సినీ సన్మాన్ * మహారాష్ట్ర ఫేవరెట్ ఎవరు? * జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు * సకల్ ప్రీమియర్ అవార్డ్స్ * పూణే అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం * మహారాష్ట్ర టైమ్స్ సన్మాన్ అవార్డులు * లోక్‌మత్ సఖి అవార్డులు * ప్రవాహ్ పిక్చర్ అవార్డ్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - మరాఠీ]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:మరాఠీ సినిమా]] td4ysvtpgovz5lrkonr0d4jcpwxhdoy 0 493275 4941316 4831606 2026-08-22T02:02:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941316 wikitext text/x-wiki [[File:Global Population-Pyramid-1950-to-2100.jpg|alt=The Demography of the World Population from 1950 to 2100. Data source: United Nations — World Population Prospects 2017|thumb|350x350px|1950 నుండి 2100 వరకు ప్రపంచ జనాభా గణాంకాలు. సమాచార మూలం: ఐక్యరాజ్యసమితి — ప్రపంచ జనాభా అంచనాలు 2017]] "'''జనాభా గణన''' (పురాతన గ్రీకు భాషలో δήμος (dēmos′ <nowiki>''</nowiki> -γραφία (-graphiāʼ 'వ్') నుండి మానవ జనాభా [[సాంఖ్యక శాస్త్రము|గణాంక అధ్యయనం]] వాటి పరిమాణం, కూర్పు (ఉదా, జాతి సమూహం, వయస్సు), సంతానోత్పత్తి పరస్పర చర్య ద్వారా అవి ఎలా మారుతాయి (జననం, మరణాలు, వలస).<ref>{{cite Merriam-Webster|demography}}</ref><ref>{{Cite web|title=Population: A Lively Introduction|url=https://www.prb.org/resources/population-a-lively-introduction/|access-date=2025-03-17|website=PRB|language=en-US}}</ref> '''అధికారిక జనాభా గణన''' దాని అధ్యయన లక్ష్యాన్ని జనాభా ప్రక్రియల కొలతకు పరిమితం చేస్తుంది, అయితే '''సామాజిక జనాభా''' గణన విస్తృత రంగం (లేదా జనాభా అధ్యయనాలు) జనాభాను ప్రభావితం చేసే ఆర్థిక, సామాజిక, సంస్థాగత, సాంస్కృతిక, జీవ ప్రక్రియల మధ్య సంబంధాలను కూడా విశ్లేషిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=The Science of Population|url=http://demographicpartitions.org/science-population-determines-population-change/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814023915/http://demographicpartitions.org/science-population-determines-population-change/|archive-date=14 August 2015|access-date=4 August 2015|website=demographicpartitions.org}}</ref> స్వతంత్ర జనాభా విభాగాలు ఉన్నప్పటికీ, విద్యా సంస్థలు సాధారణంగా జనాభాను సామాజిక శాస్త్ర రంగంగా పరిగణిస్తాయి.<ref name="ub">{{Cite web|title=UC Berkeley Demography department website|url=http://www.demog.berkeley.edu/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901191409/http://www.demog.berkeley.edu/|archive-date=1 September 2006|access-date=12 October 2006}}</ref><ref>Andrew Hinde ''Demographic Methods'' Ch. 1 {{ISBN|0-340-71892-7}}</ref> '''జనాభా విశ్లేషణ''' (సాధారణంగా DA) అనేది విద్య, జాతీయత, [[మతం]], జాతి వంటి ప్రమాణాల ద్వారా నిర్వచించబడిన మొత్తం సమాజాలు లేదా సమూహాలతో సహా జనాభా కొలతలు, గతిశీలతలను పరిశీలిస్తుంది, కొలుస్తుంది.<ref name="census.gov">{{Cite web|last=US Census Bureau Webdesign: SSD, Laura K Yax, Content: DSSD, Phil Gbur, POP, Jason Devine|title=Coverage Measurement|url=https://www.census.gov/coverage_measurement/demographic_analysis/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110142138/http://www.census.gov/coverage_measurement/demographic_analysis/|archive-date=10 January 2016|access-date=26 March 2016|publisher=}}</ref> DA పద్ధతులు ప్రధానంగా మానవ జనాభాను అధ్యయనం చేయడానికి అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, కానీ జనన, మరణ, వలస ప్రక్రియల ద్వారా సామాజిక నటుల ఇతర మానవేతర జనాభా కాలక్రమేణా ఎలా మారుతుందో పరిశోధకులు తెలుసుకోవాలనుకునే వివిధ ప్రాంతాలలో కూడా ఉపయోగించబడ్డాయి. జనాభా విశ్లేషణ అనేక రకాల సందర్భాలలో ఉపయోగించబడుతుంది. కార్మిక శక్తిలో, కార్మికుల జనాభా పరిమాణాలు, ప్రవాహాలను అంచనా వేయడానికి DA ఉపయోగించబడుతుంది-జనాభా జీవావరణ శాస్త్రం జీవుల జనాభాలో వ్యక్తుల జననం, మరణ, వలసలపై దృష్టి కేంద్రీకరించబడింది-సామాజిక శాస్త్రాలలో ఇది సంస్థల కదలికను కలిగి ఉంటుంది. వ్యాపార ప్రణాళికలో సంస్థాగత రూపాలు-DA తరచుగా వ్యాపారం భౌగోళిక ప్రాంతంలో జనాభాను వివరించడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Jean Murray|title=How to Use Demographics for Business Advertising|url=http://biztaxlaw.about.com/od/glossaryd/a/demographics.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006194323/http://biztaxlaw.about.com/od/glossaryd/a/demographics.htm|archive-date=6 October 2011|access-date=26 March 2016|website=About.com Money}}</ref> మానవ జీవసంబంధ జనాభా సందర్భంలో, జనాభా విశ్లేషణ జనాభా స్వతంత్ర అంచనా అభివృద్ధి చేయడానికి పరిపాలనా రికార్డులను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Demographic Analysis|url=https://govinfo.library.unt.edu/cmb/cmbp/downloads/da.pdf|access-date=3 October 2023|website=U.S. Census Monitoring Board}}</ref> ఉదా[[మరణం]], [[పుట్టిన రోజు|పుట్టిన తేదీ]], లింగం, మరణించిన తేదీ, పోస్టల్ కోడ్, జాతి, [[రక్త వర్గం]], అత్యవసర సంప్రదింపు సమాచారం, కుటుంబ వైద్యుడు, బీమా ప్రొవైడర్ డేటా, [[అలర్జీ|అలెర్జీలు]], ప్రధాన రోగ నిర్ధారణలు, ప్రధాన వైద్య చరిత్ర వంటి '''రోగి జనాభా''' గణాంక విశ్లేషణ ప్రయోజనం కోసం ఒక రోగి గుర్తింపు, వర్గీకరణ అనుమతిస్తుంది ఏ వైద్య సంస్థ కోసం డేటా ప్రధాన ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="What Are Patient Demographics?">{{Cite web|date=21 December 2011|title=What Are Patient Demographics?|url=https://www.macadamian.com/learn/patient-demographics/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128074040/https://www.macadamian.com/learn/patient-demographics/|archive-date=28 January 2021|access-date=15 November 2020}}</ref> జనాభా లెక్కల సమాచారం ఖచ్చితత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి జనాభా విశ్లేషణ అంచనాలు తరచుగా నమ్మదగిన ప్రమాణంగా పరిగణించబడతాయి. ఉదాహరణకు, US సెన్సస్ బ్యూరో 2010 US సెన్సస్ కోసం దాని DA వర్గాలను విస్తరించింది, స్వతంత్ర గృహాల అంచనాల మధ్య తులనాత్మక విశ్లేషణ, వివిధ కీలక సమయాల్లో [[జనాభా గణన]] చిరునామా జాబితాల మధ్య తేడాలు ఉన్నాయి.<ref name="census.gov" /> == చరిత్ర == జనాభా ఆలోచన పురాతన కాలం నుండి ఉంది, [[పురాతన గ్రీసు|పురాతన గ్రీస్]], పురాతన రోమ్, [[చైనా|చైనా,]] భారతదేశం వంటి అనేక నాగరికతలు, సంస్కృతులలో ఉన్నాయి.<ref name="Srivastava2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oNcflpmW3BUC&dq=studies+in+demography&pg=PA1|title=S.C.Srivastava, ''Studies in Demography'', p.39-41|last=Srivastava|first=Sangya|date=December 2005|publisher=Anmol Publications Pvt. Limited|isbn=9788126119929}}</ref> డెమో- గ్రాఫీ అనే ఉపసర్గలతో రూపొందించబడిన జనాభా''- గ్రాఫి'' అనే పదం జనాభా మొత్తం అధ్యయనాన్ని సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite book|url=https://assets.cambridge.org/97811070/42674/excerpt/9781107042674_excerpt.pdf|title=Population and society|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-107-04267-4|edition=2|pages=3|chapter=An Introduction to Demography|access-date=2026-05-20|archive-date=2025-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20251220141241/https://assets.cambridge.org/97811070/42674/excerpt/9781107042674_excerpt.pdf|url-status=dead}}</ref> పురాతన గ్రీసులో, హెరోడోటస్, తుసిడైడ్స్, [[హిప్పోక్రేట్స్]], ఎపిక్యురస్, ప్రోటాగోరస్, పోలస్, [[ప్లేటో]], [[అరిస్టాటిల్]] రచనలలో దీనిని చూడవచ్చు.<ref name="Srivastava2006" /> రోమ్లో, సిసెరో, సెనెకా, ప్లినీ ది ఎల్డర్, [[మార్కస్ ఓరీలియస్|మార్కస్ ఆరెలియస్]], ఎపిక్టెటస్, కాటో, కొల్యుమెల్లా వంటి రచయితలు, తత్వవేత్తలు కూడా ఈ మైదానంలో ముఖ్యమైన ఆలోచనలను వ్యక్తం చేశారు.<ref name="Srivastava2006" /> మధ్యయుగాలలో , క్రైస్తవ ఆలోచనాపరులు జనాభా శాస్త్రంపై ఉన్న సాంప్రదాయ ఆలోచనలను ఖండించడానికి చాలా సమయం కేటాయించారు. ఈ రంగంలో ముఖ్యమైన కృషి చేసిన వారిలో విలియం ఆఫ్ కాంచెస్, బార్తోలోమ్యూ ఆఫ్ లుక్కా , విలియం ఆఫ్ ఆవెర్గ్నే, విలియం ఆఫ్ పగులా,  ఇబ్న్ ఖల్దూన్ వంటి ముస్లిం సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు ఉన్నారు.<ref name="Biller2000">Peter Biller,''The measure of multitude: Population in medieval thought''.</ref><ref>See, e.g., [[Andrey Korotayev]], Artemy Malkov, & Daria Khaltourina (2006). [https://www.academia.edu/32757085/Introduction_to_Social_Macrodynamics._Models_of_the_World_System_Development._Moscow_KomKniga_URSS_2006 ''Introduction to Social Macrodynamics: Compact Macromodels of the World System Growth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190709103050/https://www.academia.edu/32757085/Introduction_to_Social_Macrodynamics._Models_of_the_World_System_Development._Moscow_KomKniga_URSS_2006|date=9 July 2019}}. Moscow: URSS, {{ISBN|5-484-00414-4}}.</ref> ఆధునిక కాలంలో ప్రారంభ జనాభా అధ్యయనాలలో ఒకటి జాన్ గ్రాంట్ చే మరణశిక్షల మీద సహజ,యు రాజకీయ పరిశీలనలు (1662), ఇది ఆదిమ జీవన పట్టికను కలిగి ఉంది. [[లండన్]] పిల్లలలో మూడింట ఒకవంతు వారి పదహారవ పుట్టినరోజుకు ముందే మరణించారని అధ్యయనం యొక్క ఫలితాలలో ఒకటి. [[ఎడ్మండ్ హేలీ|ఎడ్మండ్ హాలే]] వంటి గణిత శాస్త్రవేత్తలు జీవిత బీమా గణితానికి ఆధారంగా జీవిత పట్టికను అభివృద్ధి చేశారు. రిచర్డ్ ప్రైస్ 1771లో జీవిత ఆకస్మిక పరిస్థితులపై మొదటి పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు, తరువాత అగస్టస్ డి మోర్గాన్, ఆన్ ది అప్లికేషన్ ఆఫ్ ప్రాబబిలిటీస్ టు లైఫ్ ఆకస్మిక పరిస్థితుల (1838) ప్రచురించాడు.<ref>"Our Yesterdays: the History of the Actuarial Profession in North America, 1809-1979," by E.J. (Jack) Moorhead, FSA, (1/23/10 – 2/21/04), published by the Society of Actuaries as part of the profession's centennial celebration in 1989.</ref><ref>The History of Insurance, Vol 3, Edited by David Jenkins and Takau Yoneyama (1 85196 527 0): 8 Volume Set: (2000) Availability: Japan: Kinokuniya).</ref> 1755లో బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్ " మానవజాతి పెరుగుదల, దేశాల జనాభా పెరుగుదల మొదలైన వాటికి సంబంధించిన పరిశీలనలు" అనే తన వ్యాసాన్ని ప్రచురించాడు, ఇందులో అతను బ్రిటిష్ కాలనీలలో ఘాతాంక వృద్ధిని అంచనా వేశాడు.<ref name="valtier">{{Cite paper|title="An Extravagant Assumption": The Demographic Numbers behind Benjamin Franklin's Twenty-Five-Year Doubling Period|date=June 2011|url=http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/5VonValtier1550205.pdf}}</ref> అతని రచన థామస్ రాబర్ట్ మాల్థస్‌ను ప్రభావితం చేసింది,<ref>{{Cite paper|date=April 25, 1941|title=Natural Selection before the 'Origin of Species'|publisher=[[American Philosophical Society]]}}</ref> అతను 18వ శతాబ్దం చివరిలో రాస్తూ, జనాభా పెరుగుదలను నియంత్రించకపోతే, అది ఆహార ఉత్పత్తి పెరుగుదలను అధిగమించి, నిరంతరం పెరుగుతున్న కరువు, పేదరికానికి దారితీస్తుందని భయపడ్డాడు ( మాల్థూసియన్ విపత్తు చూడండి). మాల్థస్‌ను అధిక జనాభా, వృద్ధికి ఉన్న పరిమితుల ఆలోచనలకు మేధో పితామహుడిగా పరిగణిస్తారు . తరువాత, బెంజమిన్ గోంపెర్ట్జ్ , వెర్హుల్స్ట్ మరింత అధునాతన, వాస్తవిక నమూనాలను సమర్పించారు. 1855లో [[బెల్జియం|బెల్జియన్]] పండితుడు అకిలె గిల్లార్డ్ జనాభా శాస్త్రాన్ని మానవ జాతుల సహజ, సామాజిక చరిత్ర లేదా జనాభా, వాటి సాధారణ మార్పులు, వాటి భౌతిక, పౌర, మేధో, నైతిక పరిస్థితి గణిత జ్ఞానం అని నిర్వచించారు.<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of the City|last=Caves|first=R. W.|publisher=Routledge|year=2004|pages=169}}</ref> 20వ శతాబ్దంలో మొదటి ప్రధాన పరిణామాలు, అధికారిక జనాభా గణనగా మారడానికి, ఆల్ఫ్రెడ్ జె. లోట్కా (1907,1911 (F. R. షార్పె) 1922, స్థిరమైన జనాభా నమూనా అభివృద్ధి చేయబడిన మూడు పత్రాలలో తయారు చేయబడ్డాయి అని నెవెల్ (1988, p. ఈ నమూనా [[లియొన్‌హార్డ్ ఆయిలర్|లియోన్హార్డ్ యూలర్]] మునుపటి మాదిరిగానే ఉంది, కానీ ఇది ఒక స్థిరమైన సంతానోత్పత్తి, మరణాల జనాభా ఒక వ్యత్యాస సమీకరణాన్ని ఉపయోగించి రేఖాగణితపరంగా ఎలా పెరుగుతుందో చూపించింది. ఈ రేఖాగణిత వృద్ధి నమూనా కింద, యూలర్ వివిధ జనాభా సూచికల మధ్య సంబంధాలను కూడా పరిశీలించారు, డేటా లేనప్పుడు అంచనాలను రూపొందించడానికి వాటిని ఎలా ఉపయోగించవచ్చో చూపించారు. లోట్కా (షార్పే) ఒక స్థిరమైన జనాభా (వయస్సు-నిర్దిష్ట మరణాలు, సంతానోత్పత్తి రెండింటినీ స్థిరంగా ఊహించడం) స్థిరమైన వయస్సు నిర్మాణానికి దారితీసే మార్గంలో అభివృద్ధి చెందిందని చూపించారు-స్థిరమైన జనాభా.<ref>Newell, Colin. (1988) Methods and models in demography. Belhaven Press.</ref><ref>Inaba, Hisashi (2017) Chapter 1 The Stable Population Model in ''Age-structured population dynamics in demography and epidemiology''. Springer Singapore.</ref><ref>Lotka, A. J. (1907). Relation between birth rates and death rates. Science, 26(653), 21-22.</ref><ref>Sharpe, F. R., & Lotka, A. J. (1911). L. A problem in age-distribution. The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science, 21(124), 435-438.</ref><ref>Lotka, A. J. (1922). The stability of the normal age distribution. Proceedings of the National Academy of Sciences, 8(11), 339-345.</ref> == పద్ధతులు == [[దస్త్రం:1888-01-22,_La_Ilustración_Española_y_Americana,_El_censo_de_población,_Alcázar.jpg|thumb|ప్రారంభ జనాభా గణనలు, సర్వేలు జనాభా డేటాను అందించాయి.]] జనాభా సమాచార సేకరణ అనేది ప్రత్యక్షంగా ఉండవచ్చు, ఇక్కడ కావలసిన గణాంకాలు స్పష్టంగా నమోదు చేయబడతాయి లేదా పరోక్షంగా ఉండవచ్చు, ఇందులో ప్రాక్సీ డేటా ద్వారా గణాంకాలు అంచనా వేయబడాలి.<ref name="un-manual-x">{{Cite book|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/mortality/Manual_X.pdf|title=Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation|collaboration=Population Division of the Department of International Economic and Social Affairs; Committee on Population and Demography, National Research Council, United States National Academy of Sciences|date=1983|publisher=United Nations|series=Population Studies|volume=81|location=New York|id=ST/ESA/SER.A/81}}</ref> === ప్రత్యక్ష పద్ధతులు === జననాలు, మరణాలు, వివాహం, విడాకులు, వలస (నివాస స్థలం నమోదు) వంటి చట్టపరమైన స్థితిలో కొన్ని మార్పులను ట్రాక్ చేసే కీలక గణాంకాల రిజిస్ట్రీల నుండి ప్రత్యక్ష సమాచారం వస్తుంది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో, జననాలు, మరణాల సంఖ్యను అంచనా వేయడానికి రిజిస్ట్రీ గణాంకాలు అత్యంత ఖచ్చితమైన పద్ధతి.<ref name="un-manual-x2">{{Cite book|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/mortality/Manual_X.pdf|title=Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation|collaboration=Population Division of the Department of International Economic and Social Affairs; Committee on Population and Demography, National Research Council, United States National Academy of Sciences|date=1983|publisher=United Nations|series=Population Studies|volume=81|location=New York|id=ST/ESA/SER.A/81}}</ref> [[జనాభా గణన]] అనేది జనాభా సమాచారాన్ని సేకరించడానికి మరొక సాధారణ ప్రత్యక్ష పద్ధతి. ఒక జాతీయ ప్రభుత్వం సాధారణంగా జనాభా గణనను నిర్వహించి, ఒక దేశంలోని ప్రతి వ్యక్తిని లెక్కించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. సాధారణంగా నిరంతరం సేకరించి, సంవత్సరానికి సంగ్రహించబడిన కీలక గణాంకాల డేటాకు విరుద్ధంగా, జనాభా గణనలు ప్రతి 10 సంవత్సరాలకు ఒకసారి మాత్రమే జరుగుతాయి, అందువల్ల సాధారణంగా జననాలు, మరణాలపై ఉత్తమ సమాచారం కాదు. జనాభా లెక్కల తర్వాత లెక్కింపు లేదా తక్కువ లెక్కింపు యొక్క పరిధిని అంచనా వేయడానికి విశ్లేషణలు నిర్వహిస్తారు. ఇవి జనాభా లెక్కల నుండి లింగ నిష్పత్తులను సహజ విలువలు, మరణాల డేటా నుండి అంచనా వేసిన వాటితో పోల్చాయి. జనాభా గణనలు సాధారణంగా వయస్సు, లింగం, వైవాహిక స్థితి, అక్షరాస్యత/విద్య, ఉపాధి స్థితి, వృత్తి, భౌగోళిక స్థానం వంటి వ్యక్తిగత లక్షణాలతో పాటు కుటుంబాలు లేదా గృహాల గురించి సమాచారాన్ని సేకరిస్తాయి. వారు వలసల (లేదా పుట్టిన ప్రదేశం లేదా మునుపటి నివాసం) భాష, మతం, జాతీయత, జాతి, పౌరసత్వం గురించి కూడా సమాచారాన్ని సేకరించవచ్చు. ముఖ్యమైన నమోదు వ్యవస్థ అసంపూర్ణంగా ఉన్న దేశాలలో, జనాభా గణనలను సంతానోత్పత్తి, మరణాల గురించి ప్రత్యక్ష సమాచార వనరుగా కూడా ఉపయోగిస్తారు-ఉదాహరణకు, [[చైనా|పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా]] జనాభా గణనలు జనాభా గణనకు ముందు 18 నెలల్లో సంభవించిన జననాలు, మరణాలపై సమాచారాన్ని సేకరిస్తాయి. [[File:Población Mundial.svg|thumb|జనాభా ప్రకారం దేశాల పటం]] [[File:World population growth - time between each billion-person growth.svg|thumb|upright=1.6|ఈ శతాబ్దం చివరి నాటికి మానవ జనాభా పెరుగుదల రేటు అంచనాలను చూపుతోంది<ref>{{cite journal | url = https://ourworldindata.org/world-population-growth#how-long-did-it-take-for-the-world-population-to-increase-by-one-billion | author1 = Max Roser | author1-link = Max Roser | author2 = Hannah Ritchie | author2-link = Hannah Ritchie | author3 = Esteban Ortiz-Ospina | author4 = Lucas Rodés-Guirao | title = How long did it take for the world population to increase by one billion? | journal = Our World in Data | year = 2013 | access-date = 25 November 2022 | archive-date = 13 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161013144559/https://ourworldindata.org/world-population-growth/#how-long-did-it-take-for-the-world-population-to-increase-by-one-billion | url-status = live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Roser |first=Max |last2=Ritchie |first2=Hannah |date=2023-06-01 |title=How has world population growth changed over time? |url=https://ourworldindata.org/population-growth-over-time |journal=Our World in Data |language=en}}</ref>]] === పరోక్ష పద్ధతులు === అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాలలో చారిత్రక జనాభా శాస్త్రంలో అధిక భాగంలో ఉన్నట్లుగా, పూర్తి సమాచారం అందుబాటులో లేని దేశాలలో, కాలాలలో పరోక్ష సమాచార సేకరణ పద్ధతులు అవసరం . సమకాలీన జనాభా శాస్త్రంలో ఇటువంటి పద్ధతులలో ఒకటి 'సోదరీ పద్ధతి'. దీనిలో సర్వే పరిశోధకులు మహిళలను వారి సోదరీమణులలో ఎంతమంది చనిపోయారు లేదా పిల్లలను కన్నారు, ఏ వయస్సులో అని అడుగుతారు. ఈ సర్వేల ద్వారా, పరిశోధకులు మొత్తం జనాభా జనన లేదా మరణ రేట్లను పరోక్షంగా అంచనా వేయగలరు. సమకాలీన జనాభా శాస్త్రంలోని ఇతర పరోక్ష పద్ధతులలో ప్రజలను వారి తోబుట్టువులు, తల్లిదండ్రులు, పిల్లల గురించి అడగడం కూడా ఉంటుంది. చారిత్రక జనాభా శాస్త్రంలో ఇతర పరోక్ష పద్ధతులు అవసరం. జనాభా ప్రక్రియలను నమూనా చేయడానికి అనేక రకాల జనాభా గణన పద్ధతులు ఉన్నాయి. వాటిలో మరణాల నమూనాలు ( లైఫ్ టేబుల్ , గోంపర్ట్జ్ నమూనాలు , హజార్డ్స్ నమూనాలు , కాక్స్ ప్రపోర్షనల్ హజార్డ్స్ నమూనాలు, మల్టిపుల్ డిక్రిమెంట్ లైఫ్ టేబుల్స్ , బ్రాస్ రిలేషనల్ లాజిట్స్), సంతానోత్పత్తి (హెర్మ్స్ మోడల్, కోల్ -ట్రస్సెల్ నమూనాలు, పారిటీ ప్రోగ్రెషన్ రేషియోలు ), వివాహం (సింగులేట్ మీన్ ఎట్ మ్యారేజ్, పేజ్ మోడల్), వైకల్యం ( సుల్లివన్ పద్ధతి , మల్టీస్టేట్ లైఫ్ టేబుల్స్), జనాభా అంచనాలు ( లీ-కార్టర్ మోడల్ , లెస్లీ మ్యాట్రిక్స్ ), జనాభా మొమెంటం ( కీఫిట్జ్ ) ఉన్నాయి యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో నాలుగు జాతీయ జనన సమూహ అధ్యయనాల శ్రేణి ఉంది, మొదటి మూడు 12 సంవత్సరాల వ్యవధిలో జరిగాయి: 1946 నేషనల్ సర్వే ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్, 1958 నేషనల్ చైల్డ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీ.<ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{Cite paper}}</ref> 1970 బ్రిటిష్ కోహార్ట్ స్టడీ, ఇటీవలే 2000లో ప్రారంభమైన మిలీనియం కోహార్ట్ స్టడీ . ఇవి చాలా సంవత్సరాలుగా ప్రజల నమూనాల జీవితాలను (సాధారణంగా ప్రతి అధ్యయనంలో సుమారు 17,000 మంది పాల్గొనేవారితో ప్రారంభించి) అనుసరించాయి, ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి. నమూనాలను జాతీయంగా ప్రాతినిధ్యం వహించే విధంగా సేకరించినందున, బ్రిటిష్ ప్రజల నాలుగు విభిన్న తరాల మధ్య వారి ఆరోగ్యం, విద్య, వైఖరులు, సంతానోత్పత్తి, ఉపాధి విధానాల పరంగా ఉన్న తేడాల గురించి ఈ అధ్యయనాల నుండి నిర్ధారణలకు రావచ్చు.<ref>The last three are run by the [http://www.cls.ioe.ac.uk Centre for Longitudinal Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028075855/http://www.cls.ioe.ac.uk/|date=28 October 2018}}</ref> జనాభా చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, సంఘటనల (జననాలు, మరణాలు మొదలైనవి) సంఖ్య కూడా తక్కువగా ఉంటుంది, అప్పుడు పరోక్ష ప్రామాణీకరణను ఉపయోగిస్తారు. ఈ సందర్భంలో, ప్రామాణీకరించిన మరణాల రేటు (ఎస్ఎమ్ఆర్) లేదా ప్రామాణీకరించిన సంఘటనల రేటు (ఎస్ఐఆర్) ను ఉత్పత్తి చేయడానికి పద్ధతులను ఉపయోగించాలి.<ref>{{Cite web|title=Direct and Indirect Standardization of Mortality Rates|url=http://www.geo.hunter.cuny.edu/~imiyares/standard.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403114527/http://www.geo.hunter.cuny.edu/~imiyares/standard.htm|archive-date=3 April 2016|access-date=26 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=examples of standardization|url=http://www.cid.harvard.edu/cidstudents/thesis_prize/thesis_2001/appendix_a.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707210711/http://www.cid.harvard.edu/cidstudents/thesis_prize/thesis_2001/appendix_a.pdf|archive-date=7 July 2017|access-date=16 October 2022}}</ref> == జనాభా సంఖ్యల ప్రామాణీకరణ == ఒక పోలిక గణాంకపరంగా సార్థకంగా ఉండాలంటే , అధ్యయనం చేయబడుతున్న జనాభా పరిమాణానికి అనుగుణంగా సంఖ్యలను సర్దుబాటు చేయాలి. ఉదాహరణకు, సంతానోత్పత్తి రేటును , సంతానోత్పత్తి వయస్సు గల మహిళలలో జరిగిన జననాల సంఖ్యకు, ఆ వయస్సు పరిధిలోని మొత్తం మహిళల సంఖ్యకు గల నిష్పత్తిగా లెక్కిస్తారు. ఈ సర్దుబాట్లు చేయకపోతే, అధిక జనన లేదా మరణ రేటు ఉన్న దేశంలో సంతానోత్పత్తి వయస్సు గల మహిళలు ఎక్కువగా ఉన్నారా లేదా అర్హత గల ప్రతి మహిళకు ఎక్కువ జననాలు జరిగాయా అనేది మనకు తెలియదు. ప్రామాణీకరణ విభాగంలో, రెండు ప్రధాన విధానాలు ఉన్నాయి: ప్రత్యక్ష ప్రామాణీకరణం, పరోక్ష ప్రామాణీకరించడం.<ref>{{Cite paper}}</ref> == సాధారణ రేట్లు & నిష్పత్తులు == * '''ముడి జనన రేటు''', 1,000 మందికి సజీవ జననాల వార్షిక సంఖ్య. * '''సాధారణ సంతానోత్పత్తి రేటు''', పిల్లలను కనే వయస్సులో 1,000 మంది మహిళలకు ప్రత్యక్ష జననాల వార్షిక సంఖ్య (తరచుగా 15 నుండి 49 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు, కానీ కొన్నిసార్లు 15 నుండి 44 వరకు ఉంటుంది). * '''వయస్సు-నిర్దిష్ట సంతానోత్పత్తి''' రేట్లు, నిర్దిష్ట వయస్సు సమూహాలలో 1,000 మంది మహిళలకు వార్షిక జననాలు (సాధారణంగా వయస్సు 15-19,20-24, మొదలైనవి) * ముడి మరణాల రేటు, ప్రతి 1,000 మందికి మరణాల వార్షిక సంఖ్య. * '''శిశు మరణాల రేటు''', 1000 సజీవ జననలలో 1 సంవత్సరం కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లల వార్షిక మరణాల సంఖ్య. * జీవిత నిరీక్షణ (లేదా ఆయు:ప్రమాణం) అనేది ఒక వ్యక్తి ఇచ్చిన వయస్సులో ప్రస్తుత మరణాల స్థాయిలలో జీవించగల సంవత్సరాల సంఖ్యను సూచిస్తుంది. * ప్రతి వయస్సులో ఆమె ప్రసవించడం ప్రస్తుత వయస్సు-నిర్దిష్ట సంతానోత్పత్తి రేట్లను ప్రతిబింబిస్తే, '''మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు''', ఆమె పునరుత్పత్తి జీవితాన్ని పూర్తి చేసే మహిళకు సజీవ జననాల సంఖ్య. * '''ప్రత్యామ్నాయ స్థాయి సంతానోత్పత్తి''', మహిళల సగటు సంఖ్య తరువాతి తరానికి జనాభాను భర్తీ చేయాలి. ఉదాహరణకు, USలో ప్రత్యామ్నాయ స్థాయి సంతానోత్పత్తి 2.11 గా ఉంది.<ref name="Ela 2008">Introduction to environmental engineering and science by Masters and Ela, 2008, Pearson Education, chapter 3</ref> * '''స్థూల పునరుత్పత్తి రేటు''', ప్రస్తుత వయస్సు-నిర్దిష్ట సంతానోత్పత్తి రేట్ల వద్ద తన పునరుత్పత్తి జీవితాన్ని పూర్తి చేసే మహిళకు జన్మించే కుమార్తెల సంఖ్య. * '''నికర పునరుత్పత్తి నిష్పత్తి''' అనేది ప్రతి నవజాత కాబోయే తల్లికి, పిల్లలను కనే వయస్సు వరకు జీవించి ఉండగల లేదా జీవించలేని కుమార్తెల సంఖ్య. * '''స్థిరమైన జనాభా''', ప్రతి వయస్సు తరగతిలోని ప్రజల శాతం స్థిరంగా ఉండటానికి, లేదా సమానంగా, స్థిరమైన ముడి జననం, మరణాల రేట్లు కలిగి ఉన్న జనాభా పిరమిడ్ మార్పులేని నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="Ela 2008" /> * స్థిరమైన జనాభా, పరిమాణంలో స్థిరంగా, మార్పులేనిది (ముడి జనన రేటు, ముడి మరణాల రేటు మధ్య వ్యత్యాసం సున్నా.<ref name="Ela 2008" /> * కేంద్రీకరణ చర్యలు ఒక ప్రాంతం యొక్క జనాభా దాని పట్టణ కేంద్రాలలో ఎంతవరకు కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయనేదానికి సంబంధించినవి.<ref>Hoyt, H., [https://www.jstor.org/stable/2769393 Forces of Urban Centralization and Decentralization], [[American Journal of Sociology]], Vol. 46, No. 6 (May, 1941), pp. 843-852, accessed 2 July 2023</ref><ref>Cooper-Douglas, E., [https://www.abc.net.au/news/2023-01-06/population-outside-hobart-means-struggle-for-services/101829418 Tasmania forecast to have 79,000 more residents by 2033, with most living outside Greater Hobart], ''[[ABC News (Australia)|ABC News]]'', published 5 January 2023, accessed 2 July 2023</ref> స్థిరమైన జనాభా పరిమాణంలో స్థిరంగా ఉండవలసిన అవసరం లేదు. ఇది విస్తరించడం లేదా తగ్గడం కావచ్చు.<ref name="Ela 20082">Introduction to environmental engineering and science by Masters and Ela, 2008, Pearson Education, chapter 3</ref> పైన నిర్వచించిన, మొత్తం జనాభాకు వర్తించే ముడి మరణాల రేటు తప్పుదోవ పట్టించే అభిప్రాయాన్ని ఇస్తుంది. ఉదాహరణకు, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఆరోగ్య ప్రమాణాలు మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, అభివృద్ధి చెందిన దేశాల కంటే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే ప్రతి 1,000 మందికి మరణాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో దామాషా ప్రకారం ఎక్కువ మంది వృద్ధులు ఉన్నారు, వారు ఇచ్చిన సంవత్సరంలో చనిపోయే అవకాశం ఉంది, తద్వారా ఏ వయసులోనైనా మరణాల రేటు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ మొత్తం మరణాల రేటు ఎక్కువగా ఉంటుంది. మరణాల గురించి మరింత పూర్తి చిత్రాన్ని జీవిత పట్టిక ద్వారా ఇవ్వబడుతుంది, ఇది ప్రతి వయస్సులో మరణాలను విడిగా సంగ్రహిస్తుంది. ఆయుర్దాయం యొక్క మంచి అంచనాను ఇవ్వడానికి జీవిత పట్టిక అవసరం. == జనాభా కూర్పు == [[దస్త్రం:Population_by_broad_age_group_projected_to_2100,_OWID.svg|thumb|'''1950 నుండి 2100 వరకు వయస్సు కూర్పు ప్రకారం ప్రపంచ జనాభా గణన (అంచనా.<ref name="q917">{{Cite web|title=Population by age group|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-by-age-group|access-date=26 January 2025|website=Our World in Data}}</ref>''']] '''జనాభా కూర్పు''' అనేది వయస్సు, జాతి, లింగం లేదా వైవాహిక స్థితి వంటి లక్షణాల ద్వారా నిర్వచించబడిన జనాభా వివరణ.<ref name="r344">{{Cite paper|title=The decline of the non‐Hispanic white population in the United States of America|date=2024|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ssqu.13368}}</ref> చారిత్రక, తులనాత్మక పరిశోధనల నుండి సామాజిక గతిశీలతను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ వివరణలు అవసరం కావచ్చు. ఈ డేటాను తరచుగా జనాభా పిరమిడ్ ఉపయోగించి పోల్చుతారు. చారిత్రక పరిశోధనలో జనాభా కూర్పు కూడా చాలా ముఖ్యమైన భాగం. వందల సంవత్సరాల నాటి సమాచారం ఎల్లప్పుడూ విలువైనది కాదు, ఎందుకంటే డేటా అందుబాటులో ఉన్న వ్యక్తుల సంఖ్య ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని అందించకపోవచ్చు (జనాభా పరిమాణం వంటివి). అసలు డేటా-సేకరణ విధానాల గురించి సమాచారం లేకపోవడం డేటా నాణ్యత ఖచ్చితమైన అంచనాను నిరోధించవచ్చు. == జనాభా మార్పు == [[దస్త్రం:US_Race_by_Hispanic_origin_age_demographics_from_1990_to_2020.gif|thumb|USAలో 1990 నుండి 2020 వరకు జాతి జనాభా కూర్పులో మార్పు <ref name="r3443">{{Cite paper|title=The decline of the non‐Hispanic white population in the United States of America|date=2024|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ssqu.13368}}</ref>]] రెండు జనాభా పరిమాణాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని కొలవడం ద్వారా జనాభా మార్పు విశ్లేషించబడుతుంది. ప్రపంచ జనాభా పెరుగుతూనే ఉంది, ఇది జనాభా మార్పును జనాభాలో ముఖ్యమైన భాగంగా చేస్తుంది. మునుపటి జనాభా లెక్కల నుండి ప్రస్తుత జనాభా పరిమాణం నుండి జనాభా పరిమాణాన్ని తీసివేయడం ద్వారా దీనిని లెక్కిస్తారు. జనాభా మార్పును కొలవడానికి ఉత్తమ మార్గం ఇంటర్ సెన్సల్ [[శాతం]] మార్పును ఉపయోగించడం. అంతర్వ్యాధి శాతం మార్పు అనేది మునుపటి [[జనాభా గణన]] జనాభా పరిమాణంతో విభజించబడిన జనాభా లెక్కల మధ్య జనాభాలో సంపూర్ణ మార్పు. తరువాత, శాతాన్ని పొందడానికి దీనిని వంద రెట్లు గుణించండి. ఈ గణాంకం సాధించినప్పుడు, రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ దేశాల మధ్య వివిధ పరిమాణాల జనాభా పెరుగుదల ఖచ్చితంగా కొలవవచ్చు, పరిశీలించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Global Population at a Glance: 2002 and Beyond|url=https://www.census.gov/prod/2004pubs/wp02-1.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106210322/https://www.census.gov/prod/2004pubs/wp02-1.pdf|archive-date=6 January 2022|access-date=16 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Population Profile: 2002|url=https://www.census.gov/prod/2004pubs/wp-02.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201180245/https://www.census.gov/prod/2004pubs/wp-02.pdf|archive-date=2022-02-01|access-date=2023-10-03|website=[[census.gov]]}}</ref> జనాభా కూర్పు పరంగా జనాభా మారవచ్చు .<ref name="r3442">{{Cite paper|title=The decline of the non‐Hispanic white population in the United States of America|date=2024|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ssqu.13368}}</ref> == ప్రభావాలు == జనాభా దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వం జనాభా స్థిరత్వం ద్వారా వివరించబడుతుంది .<ref name="n175">{{Cite paper|title=Demographic sustainability and rural development policy|date=2013|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17445647.2013.773566}}</ref> సమకాలీన పే-యాజ్-యు-గో పెన్షన్ల స్థిరత్వం స్థిరమైన జనాభా మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేట్లపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=Financial Sustainability of Pension Systems|date=2021|isbn=978-3-030-74453-3|series=Financial and Monetary Policy Studies|volume=52|doi=10.1007/978-3-030-74454-0}}{{Page needed|date=November 2025}}</ref> === టర్నోవర్ & అంతర్గత కార్మిక మార్కెట్లలో === మెరుగైన ఉద్యోగ అవకాశాలు, అసంతృప్తి, కుటుంబ సమస్యల వంటి అనేక కారణాల వల్ల ప్రజలు సంస్థలను విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకుంటారు. ఉద్యోగులు సంస్థను విడిచిపెట్టడానికి గల కారణాలను రెండు అంశాలుగా విభజించవచ్చు: ఒకటి సంస్థ సంస్కృతికి సంబంధించినది, మరొకటి మిగిలిన అన్ని అంశాలకు సంబంధించినది. ఒక సంస్థ సంస్కృతిని పూర్తిగా అంగీకరించని వ్యక్తులు స్వచ్ఛందంగా సంస్థను విడిచిపెట్టవచ్చు. లేదా, కొంతమంది వ్యక్తులు ఒక నిర్దిష్ట సంస్థలో ఇమడలేకపోవడం లేదా మారలేకపోవడం వల్ల సంస్థను విడిచిపెట్టవచ్చు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జనాభా శాస్త్రం]] [[వర్గం:గణక ప్రక్రియ]] ar2hlih9af23uynxayd7mxuf1voq0p4 0 493893 4941115 4852936 2026-08-21T14:33:24Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941115 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = హిందూ | image = 17th to 18th-century goddess Ganga sculpture, Musée Rodin, Paris.jpg | caption = 17-18వ శతాబ్దానికి చెందిన గంగా దేవి శిల్పం | name = గంగ | affiliation = {{hlist|[[దేవి]]|నదీ దేవత|[[యోగిని]]|బనై}} | mantra = ఓం శ్రీ గంగాయై నమః | siblings = [[పార్వతి]], మైనాకుడు (కొన్ని గ్రంథాలలో) | consort = * [[శంతనుడు]] (తాత్కాలిక వివాహం) * [[శివుడు]] (కొన్ని పురాణాలలో)<ref>{{Cite book |last1=Hawley |first1=John Stratton |url=https://books.google.com/books?id=j3R1z0sE340C&dq=ga%E1%B9%85g%C4%81+wife+of+%C5%9Biva&pg=PA177 |title=The Divine Consort: Rādhā and the Goddesses of India |last2=Wulff |first2=Donna Marie |date=1984 |publisher=Motilal Banarsidass Publishing House |isbn=978-0-89581-441-8 |language=en}}</ref><ref> {{Cite book |last=Wangu |first=Madhu Bazaz |url=https://books.google.com/books?id=k8y-vKtqCmIC&dq=ga%E1%B9%85g%C4%81+wife+of+%C5%9Biva&pg=PA90 |title=Images of Indian Goddesses: Myths, Meanings, and Models |date=2003 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-416-5 |language=en}} </ref><ref>{{Cite book |last=Sivaramamurti |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=vu9PAAAAMAAJ&q=ga%E1%B9%85g%C4%81+wife+of+%C5%9Biva |title=Gaṅgā |date=1976 |publisher=Orient Longman |isbn=978-0-86125-084-4 |language=en}}</ref> | children = [[భీష్ముడు]], శంతనుడి 7 గురు ఇతర కుమారులు | symbol = [[గంగా నది]] | festivals = {{bulleted list|గంగా దసరా|గంగా జయంతి|[[నవరాత్రి]]|లాయ్ క్రాథోంగ్|త్రియంపవాయ్ వేడుక}} | weapon = [[కలశం]] | mount = [[మకరం (హిందూ పురాణాలు)|మకరం]] | other_names = {{hlist|[[భాగీరథి]]|విష్ణుపది|శివప్రియ|జాహ్నవి|నికిత|మందాకిని|}} | deity_of = [[గంగా నది]] వ్యక్తిగతీకరణ <br /> క్షమాపణ, శుద్ధీకరణ దేవత | parents = హిమవంతుడు, మైనావతి (కొన్ని గ్రంథాలలో) }} {{Use dmy dates|date=July 2020}} {{Use Indian English|date=January 2016}} '''గంగ''' ({{langx|sa|गङ्गा}}, {{IAST3|Gaṅgā}}) అనునది [[గంగా నది]]కి దేవతా రూపం. ఈమెను హిందువులు శుద్ధీకరణ, క్షమాపణలకు దేవతగా పూజిస్తారు. పలు పేర్లతో పిలువబడే గంగ తరచుగా ఒక అందమైన స్త్రీగా, మకరం అనే మొసలి లాంటి దివ్య జీవిపై స్వారీ చేస్తున్నట్లు వర్ణించబడుతుంది. గంగకు సంబంధించిన తొలి ప్రస్తావనలు అత్యంత పవిత్రమైన నదులలో ఒకటిగా పేర్కొనబడిన [[ఋగ్వేదం]]లో కనిపిస్తాయి. ఆమె కథలు ప్రధానంగా వేదాల తర్వాత వచ్చిన ''[[రామాయణం]]'', ''[[మహాభారతం]]'', ''[[పురాణాలు]]'' వంటి గ్రంథాలలో కనిపిస్తాయి. ''[[రామాయణం]]'' ఆమెను బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, హిమాలయాల రాజు అయిన హిమవంతుడు, మేరు పర్వత కుమార్తె మేనవతి రాణిల పెద్ద బిడ్డగా, మాతృదేవత అయిన [[పార్వతి]]కి సోదరిగా వర్ణిస్తుంది. అయితే ఇతర గ్రంథాలు ఆమె మూలాన్ని రక్షకుడైన [[విష్ణువు]] నుండి ఉద్భవించినట్లు పేర్కొంటాయి. భూమిపైకి ఆమె అవతరణ గురించి పురాణాలు చెబుతాయి, ఇది రాజర్షి భగీరథుడు, దేవుడు [[శివుడు]] సహాయంతో జరిగింది. ఇతిహాసమైన ''మహాభారతం''లో కురు వంశ రాజు [[శంతనుడు]]తో కూడిన కలయికలో గంగ యోధుడు [[భీష్ముడు|భీష్మునికి]] తల్లి అవుతుంది. హిందూమతంలో గంగను మానవాళికి తల్లిగా పరిగణిస్తారు. యాత్రికులు తమ బంధువుల అస్థికలను గంగా నదిలో నిమజ్జనం చేస్తారు, ఇది ఆత్మలను (పవిత్రమైన ఆత్మలను) మోక్షానికి (జీవన, మరణ చక్రం నుండి విముక్తి) దగ్గర చేస్తుందని వారు నమ్ముతారు. ఆమె గౌరవార్థం గంగా దసరా, గంగా జయంతి వంటి పండుగలు గంగ ఒడ్డున ఉన్న గంగోత్రి, [[హరిద్వార్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగరాజ్]], [[వారణాసి]], కోల్‌కతాలోని కాళీ ఘాట్ వంటి అనేక పవిత్ర ప్రదేశాలలో జరుపుకుంటారు. థాయ్‌లాండ్‌లో జరిగే లాయ్ క్రాథోంగ్ పండుగలో [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధునితో]] పాటు గంగను కూడా పూజిస్తారు. ==వేద గ్రంథాలు== హిందూ గ్రంథాలలో అత్యంత పురాతనమైన, పవిత్రమైన ''[[ఋగ్వేదం]]''లో గంగ ప్రస్తావించబడింది. ఋగ్వేదం (10.75)లోని నదీస్తుతి సూక్తంలో తూర్పు నుండి పడమర వరకు ఉన్న నదుల జాబితాలో గంగ గురించి ఉంది. RV 6.45.31లో కూడా ''గంగ'' అనే పదం కనిపిస్తుంది, కానీ ఇది నదిని సూచిస్తుందో లేదో స్పష్టంగా లేదు. RV 3.58.6 ప్రకారం "ఓ వీరులారా మీ ప్రాచీన నివాసం, మీ పవిత్ర స్నేహం, మీ సంపద జాహ్నవి ఒడ్డున ఉన్నాయి" అని చెబుతుంది. ఈ పద్యం గంగను సూచిస్తుంది. RV 1.116.18–19లో జాహ్నవి, గంగా నది డాల్ఫిన్ రెండు పక్కపక్క పద్యాలలో కనిపిస్తాయి.<ref>{{Cite book|last=Talageri|first=Shrikant G.|url=https://books.google.com/books?id=dpkoAAAAYAAJ&q=Ganges|title=The Rigveda: A Historical Analysis|date=2000|publisher=Aditya Prakashan|isbn=978-81-7742-010-4|language=en}}</ref> ==ప్రతిమా శాస్త్రం== [[File:Images_from_National_Museum,_New_Delhi,_India_18_(cropped).jpg|thumb|గంగా రాతి విగ్రహం, క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం, ఎల్లోరా. ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ మ్యూజియంలో ఉంది.]] గంగ మధురమైనది, అదృష్టవంతురాలు, ఎక్కువ పాలిచ్చే ఆవు, శాశ్వతంగా పవిత్రమైనది, ఆహ్లాదకరమైనది, చేపలతో నిండిన శరీరం కలిగినది, కంటికి ఆనందాన్ని ఇస్తూ పర్వతాల మీదుగా క్రీడగా దూకుతుంది, నీటిని, ఆనందాన్ని ప్రసాదించే పడకగా, ప్రాణులన్నింటికీ స్నేహితురాలు లేదా శ్రేయోభిలాషిగా వర్ణించబడింది.<ref>{{Cite book|last=Kumari|first=M. Krishna|url=https://books.google.com/books?id=U95LswEACAAJ&q=iconography+of+Ganga|title=Iconography of Gaṅgā and Yamunā|date=2018|publisher=B.R. Publishing Corporation|isbn=978-93-86223-70-8|language=en}}</ref> వేద కాలం నుండి గంగా నదిని హిందువులు అన్ని నదులలో అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణిస్తారు. గంగ ఒక దేవతగా కూడా మూర్తీభవించి గంగా దేవిగా పూజలందుకుంటుంది. హిందూ దేవతలలో ఆమెకు ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. తెల్లటి కిరీటం ధరించి మొసలిపై కూర్చున్న అందమైన మహిళగా గంగను సూచిస్తారు. ఆమె కుడి చేతిలో నీటి కలువ, ఎడమ చేతిలో వేణువు పట్టుకుంటుంది. నాలుగు చేతులతో చూపినప్పుడు ఆమె నీటి కుండ, కలువ, జపమాల ధరించి ఒక చేతిని అభయ ముద్రలో ఉంచుతుంది. ''[[ఋగ్వేదం]]'' గంగను ప్రస్తావిస్తుంది, కానీ ఆమె గురించి [[పురాణాలు|పురాణాలలో]] ఎక్కువగా చెప్పారు. గంగ నాలుగు చేతులు కలిగి మొసలిపై కూర్చున్నట్లు లేదా మొసళ్లతో చుట్టుముట్టబడిన సింహాసనంపై ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడుతుంది. మహా విరాట్-రూపంలో ఉన్న ఒక ప్రతిమా శాస్త్రంలో ఆమె అమృతం కలశం, జపమాల, [[కమలం]], వరద ముద్రను కలిగి ఉంటుంది. ఆమెను ఇతర విధాలుగా కూడా చిత్రీకరించవచ్చు, కేవలం కలశం, కమలం పట్టుకుని, మిగిలిన రెండు చేతులు వరద ముద్ర, అభయ ముద్రలో ఉంటాయి. ముఖ్యంగా బెంగాల్‌లో ప్రసిద్ధి చెందిన మరొక వర్ణనలో ఆమె శంఖం, చక్రం, కమలం, అభయ ముద్రను ధరించి కలశం నుండి పవిత్ర జలాన్ని విడుదల చేస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది. [[బ్రహ్మవైవర్త పురాణం]]లో గంగ తరచుగా తన దైవిక వాహనమైన మకరంతో చిత్రీకరించబడుతుంది – ఇది మొసలి తల, డాల్ఫిన్ తోక కలిగిన జంతువు. ==పురాణ గాథలు== ===జననం=== హిందూ గ్రంథాలలో గంగ పుట్టుకకు సంబంధించిన విభిన్న పురాణాలు ఉన్నాయి. ''[[భాగవత పురాణం]]'' ప్రకారం, [[విష్ణువు]] తన వామనావతారంలో తన ఎడమ పాదాన్ని విశ్వం చివరి వరకు విస్తరించి, తన కాలి గోరుతో దాని పైకప్పుకు ఒక రంధ్రం చేశాడు. ఆ రంధ్రం ద్వారా, కారణ సముద్రపు స్వచ్ఛమైన నీరు గంగా నదిగా ఈ విశ్వంలోకి ప్రవేశించింది. ఎర్రటి కుంకుమతో కప్పబడిన భగవంతుని పాదపద్మాలను కడిగినందున, గంగాజలం చాలా అందమైన గులాబీ రంగును పొందింది. ఈ విశ్వంలోకి దిగడానికి ముందు గంగ నేరుగా విష్ణువు ([[నారాయణుడు]]) పాద పద్మాలను తాకుతుంది కాబట్టి, ఆమెను ''భగవత్-పది'' లేదా ''విష్ణుపది'' అని పిలుస్తారు, అంటే భగవంతుని పాదాల నుండి వెలువడినది అని అర్థం. భగీరథుడి అభ్యర్థన మేరకు భూమిపైకి దిగడానికి ముందు బ్రహ్మ నివాసమైన బ్రహ్మలోకంలో స్థిరపడుతుంది. భూదేవి నాశనాన్ని నిరోధించడానికి శివుడు ఆమెను తన తలపై సురక్షితంగా పట్టుకుంటాడు. ఆ తరువాత దేశ అవసరాలను తీర్చడానికి శివుని జుట్టు నుండి గంగను విడుదల చేస్తారు.<ref>{{cite web|url = https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241588.html|title = Story of Gaṅgā|date = 28 January 2019|access-date = 7 November 2020|archive-date = 12 November 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201112220139/https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241588.html|url-status = live}}</ref> ''[[రామాయణం]]'' ఈ పురాణానికి భిన్నమైన కథనాన్ని వివరిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, హిమాలయాల రాజు అయిన హిమవంతుడు, మేరు పర్వత కుమార్తె మేనవతి దంపతుల పెద్ద బిడ్డగా గంగను వర్ణించారు. ఆమె చెల్లెలు [[పార్వతి]], ఆమె తరువాత శివుడిని వివాహం చేసుకుంటుంది. గంగకు యవ్వనం వచ్చినప్పుడు, దేవతలు ఆమెను స్వర్గానికి తీసుకెళ్లారు, అక్కడ ఆమె నది రూపాన్ని దాల్చి ప్రవహించింది.<ref>{{Cite book|last1=V?lm?ki|url=https://books.google.com/books?id=mkSzznK3VuEC&q=himavan+and+ganga&pg=PA20|title=The Concise R_m_ya_a of V_lm_ki|last2=Venkatesananda|first2=Swami|date=1988-01-01|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-88706-862-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sivkishen|url=https://books.google.com/books?id=kmVZBgAAQBAJ&q=himavan+and+ganga&pg=PT465|title=Kingdom of Shiva|date=2015-01-23|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-81-288-3028-0|language=en}}</ref> === నదిగా రూపాంతరం === దేవీ భాగవత పురాణంలోని ఒక పురాణం గంగను లక్ష్మి, సరస్వతులతో పాటు విష్ణువు ముగ్గురు భార్యలలో ఒకరిగా వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite book|last=Dalal|first=Roshen|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&q=Ganga+shiva|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-277-9|language=en}}</ref> ఒక సంభాషణ మధ్యలో, గంగ సరదాగా విష్ణువు వైపు చూడటాన్ని సరస్వతి గమనించింది. నిరాశకు గురైన సరస్వతి గంగపై కోపంతో విష్ణువు ప్రేమను తన నుండి దొంగిలించిందని ఆరోపిస్తుంది. గంగ తన భర్తను సహాయం చేయమని వేడుకున్నప్పుడు, అతను సమానంగా ప్రేమించిన తన ముగ్గురు భార్యల మధ్య గొడవలో పాల్గొనడానికి ఇష్టపడక తటస్థంగా ఉండాలని ఎంచుకున్నాడు. సరస్వతి కోపాన్ని శాంతింపజేయడానికి లక్ష్మి ప్రయత్నించినప్పుడు, ఈర్ష్యతో ఉన్న దేవత ఆమెపై కూడా కోపం తెచ్చుకుని, తన పట్ల అవిశ్వాసం చూపిందని ఆరోపిస్తుంది. భూమిపై తులసి మొక్కగా జన్మించాలని ఆమె లక్ష్మిని శపించింది. తనను సమర్థించినందుకు లక్ష్మి శపించబడటంతో ఆగ్రహించిన గంగ, భూమిపై నదిగా అవతరించాలని సరస్వతిని శపిస్తుంది. సరస్వతి కూడా గంగపై అదే శాపాన్ని జారీ చేస్తుంది, పాపాత్ములు ఆమె నీటితో తమ పాపాలను కడిగేసుకుంటారని తెలియజేస్తుంది. దేవతల మధ్య మరింత సంఘర్షణను నివారించడానికి, విష్ణువు లక్ష్మిని తన ఏకైక భార్యగా ప్రకటించి, సరస్వతిని బ్రహ్మ వద్దకు, గంగను శివుని వద్దకు పంపుతాడు.<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2013-05-15 |title=On the coming in this world of Lakṣmī, Gaṅgā and Sarasvatī [Chapter 6] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/devi-bhagavata-purana/d/doc57319.html |access-date=2022-10-21 |website=www.wisdomlib.org |language=en |archive-date=21 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021081331/https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/devi-bhagavata-purana/d/doc57319.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Williams |first=George M. |url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&dq=three+wives+vishnu&pg=PA137 |title=Handbook of Hindu Mythology |date=2008-03-27 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-533261-2 |pages=137 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sharma |first=Bulbul |url=https://books.google.com/books?id=on_ZhlB5taUC&dq=bhagavata+purana+lakshmi+ganga+saraswati&pg=PA67 |title=The Book of Devi |date=June 2010 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-306766-5 |pages=67–71 |language=en}}</ref> ===భూమిపైకి అవతరణ=== [[File:Ravi Varma-Descent of Ganga.jpg|thumb|upright|''భగీరథుని తపస్సు'', రాజా రవివర్మ పెయింటింగ్ {{Circa|1910}}]] ఒకప్పుడు దేవతలకు, అసురులకు మధ్య యుద్ధం జరిగిందని ''[[మహాభారతం]]'' వివరిస్తుంది. అసురుల నాయకుడైన వృత్రాసురుడిని దేవేంద్రుడు చంపాడు, అందువలన అతని అనుచరులు సముద్రంలో దాక్కున్నారు, దీని వల్ల దేవతలు వారిని కనుగొనలేకపోయారు. దేవతలు సహాయం చేయమని అగస్త్య మహామునిని అభ్యర్థించారు. అతను తన దైవిక శక్తులను ఉపయోగించి సముద్రం మొత్తం మింగేసి అసురులు ఎక్కడ దాక్కున్నారో వెల్లడించాడు. దేవతలు మిగిలిన అసురులను ఓడించి, నీటిని పునరుద్ధరించమని అగస్త్యుడిని కోరారు. అయితే, ముని ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా నీటిని వదలలేకపోయాడు. దీనివల్ల భూమిపై కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి, అయితే గ్రహం మీద గంగ ప్రవహించడం ద్వారా సముద్రం నిండుతుందని విష్ణువు హామీ ఇచ్చాడు.<ref name=":2">{{Cite book |last=Warrier |first=Shrikala |url=https://books.google.com/books?id=qNhiCAAAQBAJ&q=Ganga |title=Kamandalu: The Seven Sacred Rivers of Hinduism |date=December 2014 |publisher=MAYUR University |isbn=978-0-9535679-7-3 |pages=42–45 |language=en}}</ref> సగర చక్రవర్తి వంశస్థుడైన భగీరథుడు చేసిన ప్రయత్నాల ద్వారా గంగ భూమిపైకి దిగడం గురించి రామాయణం, మహాభారతం, వివిధ పురాణాలలో వివరించబడింది.<ref name=":0">{{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |url=https://archive.org/details/isbn_9780385347082|title=India : a sacred geography |publisher=Harmony Books |year=2012 |isbn= |edition= |location=New York |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780385347082/page/216 216]–221 |oclc=}}</ref> తన సార్వభౌమాధికారాన్ని చూపించాలనుకున్న సగర రాజు అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించాడు, అందులో ఒక గుర్రాన్ని ఒక సంవత్సరం పాటు తిరగడానికి వదిలిపెట్టారు. అయితే ఆచారం విజయవంతం కాకుండా నిరోధించడానికి ఇంద్రుడు ఆ గుర్రాన్ని దొంగిలిస్తాడు. గుర్రం కనిపించకుండా పోయిందని తెలుసుకున్న సగర రాజు దానిని వెతకడానికి తన అరవై వేల మంది కుమారులను పంపాడు.<ref name=":0" /> వారు చివరకు పాతాళలోకంలోని కపిల మహాముని ఆశ్రమంలో ఆ గుర్రాన్ని కనుగొన్నారు. కపిల మహాముని ఆ గుర్రాన్ని దొంగిలించాడని భావించి, అతను గాఢ ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు కొడుకులు అతనికి అంతరాయం కలిగించారు. ఇది కపిలుడికి ఆగ్రహం తెప్పించింది, అతను తన తపశ్శక్తితో అరవై వేల మంది కుమారులను కాల్చి బూడిద చేశాడు.<ref name=":1">{{Cite book |last=Sen |first=Sudipta |url=https://archive.org/details/gangesmanypastso0000sens|title=Ganges : the many pasts of an Indian River |publisher=Yale University Press |year=2019 |isbn= |location=New Haven |oclc=}}</ref> సగర రాజు తన మనవడు అంశుమంతుడిని వారి ఆత్మలకు విముక్తి కలిగించడానికి ఏమి చేయగలనని కపిల మహామునిని అడగడానికి పంపాడు. స్వర్గం నుండి ప్రవహించే గంగాజలం మాత్రమే వారికి విముక్తి కలిగిస్తుందని కపిల మహాముని సలహా ఇచ్చాడు.<ref name=":1" /> అంశుమంతుని మనవడు భగీరథుడు కఠోర తపస్సు చేసి బ్రహ్మ, శివుని అనుగ్రహాన్ని పొందాడు. బ్రహ్మ గంగను భూమిపైకి దిగడానికి అనుమతించాడు, ఆమె బలం భూమిని నాశనం చేయకుండా శివుడు తన జుట్టుతో గంగ పతనాన్ని ఆపాడు.<ref name=":1" /> గంగ అవతరించినప్పుడు, భగీరథుడు ఆమెను సముద్రం వద్దకు నడిపించాడు. అక్కడి నుండి నది పాతాళ లోకానికి చేరుకుని సగర రాజు అరవై వేల మంది కుమారులను విముక్తులను చేసింది.<ref name=":2" /> భగీరథుని ప్రయత్నాల వల్ల ఆ నదిని [[భాగీరథి]] అని కూడా అంటారు. ఆమె స్వర్గం, భూమి, పాతాళం అనే మూడు లోకాలలో ప్రవహిస్తుంది కాబట్టి ఆమెను త్రిపథగ అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name=":0" /> గంగకు ఉన్న మరో విశేషణం జాహ్నవి, ఎందుకంటే భగీరథుడి మార్గదర్శకత్వంలో వెళుతున్నప్పుడు ఆమె జహ్ను మహాముని ఆశ్రమాన్ని ముంచెత్తింది. ఆమె జలాలు అక్కడి యజ్ఞ అగ్నిని ఆర్పేశాయి, దీంతో జహ్ను మహాముని కోపించి గంగా జలాలన్నింటినీ తాగేశాడు. భగీరథుడు గంగ అవతరణ ఉద్దేశ్యాన్ని వివరించిన తరువాత జహ్ను ముని ఆ నీటిని తన ఎడమ చెవి ద్వారా విడుదల చేశాడు. ఈ సంఘటన కారణంగా గంగను జహ్ను ముని కుమార్తె అని అర్థం వచ్చేలా ''జాహ్నవి'' అని పిలుస్తారు.<ref name=":2" /> ===వివాహం, పిల్లలు=== ''[[మహాభారతం]]''లో, గంగ శంతనుని భార్య, భీష్మునితో సహా ఎనిమిది మంది వసువుల తల్లి.<ref name="eck1998-p149"/><ref name=":3" /> గంగ, శంతనులను భూమిపై జన్మించాలని బ్రహ్మ శపించాడు. శంతనుడు గంగా తీరంలో గంగను కలుసుకుని వివాహం చేసుకోవాలని కోరాడు. తన చర్యల దేనిపైనా శంతనుడు ప్రశ్నించకూడదనే షరతుపై ఆమె ఆ ప్రతిపాదనను అంగీకరిస్తుంది.<ref name=":3">{{Citation |last=Vemsani |first=Lavanya |title=Introduction: Feminine Journeys of the Mahabharata |url= |work= |page=198 |publication-date=2021 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |isbn= |access-date=}}</ref> శంతనుడు అంగీకరించడంతో వారికి వివాహం జరిగింది. వారు ప్రశాంతంగా కలిసి జీవించారు, అష్ట వసువుల అవతారమైన ఎనిమిది మంది కుమారులను పొందారు. వారు కూడా శపించబడ్డారు, భూమిపై ఆమెకు జన్మించినప్పుడు తమ జీవితాన్ని అంతం చేయమని గంగను కోరారు. వారి కోరిక మేరకు శంతనుడు ప్రశ్నించకుండా చూస్తుండగానే గంగ ప్రతి బిడ్డ పుట్టిన వెంటనే వారిని నీటిలో ముంచి చంపడం ప్రారంభించింది. అయితే ఆమె వారి ఎనిమిదో కుమారుడు భీష్ముడిని నీటిలో ముంచబోతుండగా శంతనుడు ఆమెను అడ్డుకున్నాడు.<ref name=":3" /> ఆ తర్వాత గంగ భీష్ముడితో పాటు వెళ్లిపోయినా, పదేళ్ల వయసులో అతడిని తిరిగి శంతనుడికి ఇస్తుంది.<ref name=":3" /> {{multiple image | align = centre | direction = horizontal | total_width = 800 | header = | image1 = Santanu and Ganga.JPG | alt1 = | caption1 = గంగను కలుసుకుని వివాహం చేసుకోవాలని కోరుతున్న శంతనుడు. | image2 = Raja Ravi Varma, Ganga and Shantanu (1890).jpg | alt2 = | caption2 = తమ ఎనిమిదో బిడ్డను నీటిలో ముంచకుండా గంగను ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తున్న శంతనుడు. | image3 = The_scene_from_the_Mahabharata_of_the_presentation_by_Ganga_of_her_son_Devavrata_(the_future_Bhisma)_to_his_father,_Santanu..jpg | alt3 = | caption3 = తన కుమారుడైన దేవవ్రతుడిని (భవిష్యత్తు భీష్ముడిని) తండ్రి శంతనుడికి అప్పగిస్తున్న గంగ. | image4 = | alt4 = | caption4 = కుమారుడు భీష్ముని మరణానికి దుఃఖిస్తున్న గంగను ఓదారుస్తున్న కృష్ణుడు, వ్యాసుడు. }} == ప్రాముఖ్యత == గంగను గంగామాత అని కూడా పిలుస్తారు, పాపాలను క్షమించే, మానవాళిని శుద్ధి చేసే సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెంది, హిందూ సంస్కృతి, ఆరాధనలో గౌరవించబడుతుంది.<ref name="eck1982-p218">Quoted in {{Harvnb|Eck|1982|p=218}}</ref> ఇతర దేవతల వలె కాకుండా ఆమెకు విధ్వంసక లేదా భయంకరమైన కోణం లేదు, ప్రకృతిలో నదిగా విధ్వంసకమైనప్పటికీ.<ref name="eck1982-p218"/> ఆమె ఇతర దేవుళ్లకు తల్లి లాంటిది.<ref name="eck1998-p149">{{Harvnb|Eck|1998|p=149}}</ref> ==పండుగలు== [[File:Ganga Dashara, at Haridwar.jpg|thumb|[[గంగా దసరా]] సందర్భంగా హరిద్వార్‌లో యాత్రికులు.]] ===గంగా జయంతి=== ఈ రోజున గంగ పునర్జన్మ పొందినట్లు పరిగణించబడుతుంది. పురాణాల ప్రకారం, దేవత భూమిపైకి దిగినప్పుడు పొరపాటున జహ్ను ముని గుడిసెను నాశనం చేసిందని భావిస్తారు. ప్రతిగా ముని నది నీటిని పూర్తిగా తాగేశాడు. భగీరథుడు, గంగల అభ్యర్థన మేరకు అతను నదిని తన చెవి నుండి విడుదల చేశాడు, ఆమెకు జాహ్నవి అనే పేరు వచ్చింది.<ref>{{Cite book |last=Dowson |first=John |url=https://books.google.com/books?id=ejh82j8G_CYC&dq=jahnu+jahnavi&pg=PA129 |title=A Classical Dictionary of Hindu Mythology, and Religion, Geography, History, and Literature |date=2004 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-1786-5 |pages=129 |language=en}}</ref> గంగా జయంతి వైశాఖ మాసపు శుక్ల పక్షం సప్తమి నాడు వస్తుంది. ===నవరాత్రి=== ఉత్సవాల సమయంలో గంగను [[నవరాత్రి|నవరాత్రులలో]] ఆదిశక్తికి సంబంధించిన అన్ని రూపాలుగా పూజిస్తారు. ===లాయ్ క్రాథోంగ్=== థాయ్ ప్రజలు క్రాథోంగ్ ఉపయోగించి నదీ దేవత అయిన ఫ్రా మే ఖోంగ్ఖాకు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతారు, ఈమె హిందూ దేవత గంగకు ప్రతీక.<ref>{{Cite news |date=2024-11-16 |title=Loy Krathong 2024: Celebrations across Thailand to honour river Goddess |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/loy-krathong-2024-celebrations-across-thailand-to-honour-river-goddess/photostory/115365434.cms?picid=115365450 |access-date=2025-10-26 |work=The Times of India |issn=}}</ref> ===త్రియంపవాయ్ వేడుక=== త్రియంపవాయ్ వేడుకలో గంగకు అంకితం చేసిన ఆరాధన చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. త్రియంపవాయ్ పండుగ ప్రారంభానికి ప్రతీకగా పరిగణించబడే నాంగ్ క్రడాన్ రూపంలో ఉన్న ఆమె చిత్రాన్ని ఫ్రా మే తోరాని, సూర్యుడు, చంద్రుడితో పాటు మూడు రోజుల పాటు పండుగ ప్రారంభంలో ఆహ్వానిస్తారు.<ref>{{Cite web | title=สำนักศิลปากรที่ ๑๒ นครศรีธรรมราช กรมศิลปากร | url=https://www.finearts.go.th/fad12/view/42238-%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B9%8C%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87----%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%B1%E0%B8%A1%E0%B8%9B%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A2---%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%9B%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A2---%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%93%E0%B9%8C%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%8F%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B8%E0%B8%98%E0%B8%A2%E0%B8%B2 | access-date=2026-03-21 | website=www.finearts.go.th}}</ref><ref>{{cite web | last1=Madla | first1=Rochana | title=แห่นางดาน : ประเพณีปีใหม่ของพราหมณ์เพื่อบูชาเทพบริวารทั้ง 4 ด้วยไม้กระดาน 3 แผ่น - คลังสารสนเทศวลัยลักษณ์ | work=คลังสารสนเทศวลัยลักษณ์ | date=14 April 2024 | url=https://library.wu.ac.th/NST_localinfo/haenangdan/ | access-date=23 మే 2026 | archive-date=23 ఆగస్టు 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250823034818/https://library.wu.ac.th/NST_localinfo/haenangdan/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Untitled | url=https://www.tungsong.com/NakhonSri/Tradition_NakhonSri/%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%99/Index_02%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%99.htm }}</ref><ref>{{cite web | title=Thailand Festival | url=https://www.thailandfestival.org/events/21fc7d55-6734-4a2e-8f78-3717d199dfd2 }}</ref><ref>{{cite web | title=แห่นางดาน-โล้ชิงช้า เมืองคอน ต้อนรับการมาเยือนของเทพแห่งพราหมณ์ | date=12 April 2006 | url=https://mgronline.com/live/detail/9490000048726 }}</ref> == భారత ఉపఖండం, హిందూమతం వెలుపల == {{Infobox | title = భారత ఉపఖండం, హిందూమతం వెలుపల | image = {{image array|perrow=2|width=125|height=115 | image1 = A_Devi_sculpture_in_Sri_Lanka_Goddess_Ganga.jpg| caption1 = గంగా దేవి, కేలనియా రాజ మహా విహారం | image2 = Tara_at_Mul_Chowk_02.jpg| caption2 = గంగా దేవి, పటాన్ దర్బార్ స్క్వేర్ | image3 = Angkor-Thommanon-08-2007-gje.jpg | caption3 = శివుడు గంగ పతనాన్ని ఆపుతున్న దృశ్యం, తోమనాన్ | image4 = Lakshmi Statue Holy Lake Temple Mauritius.jpg | caption4 = మారిషస్‌లోని గంగా తలావ్ వద్ద గంగా దేవి విగ్రహం }} }} నేపాల్‌లో గంగను సంరక్షక జల దేవతగా గౌరవిస్తారు, మరో నదీ దేవత అయిన [[యమున]]తో కలిసి పూజిస్తారు. ఆమె శిల్పాలు పటాన్ దర్బార్ స్క్వేర్‌లో కనిపిస్తాయి,<ref>{{cite web|url=https://www.dreamstime.com/stock-photo-statue-river-goddess-ganga-royal-palace-patan-kath-ancient-famous-standing-makara-mul-chowk-kathmandu-valley-image89398650|title=Statue of the River Goddess Ganga in Royal Palace in Patan, Kathmandu Valley, Nepal Stock Photo - Image of Nepalese, Asian: 89398650|access-date=21 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622235058/https://www.dreamstime.com/stock-photo-statue-river-goddess-ganga-royal-palace-patan-kath-ancient-famous-standing-makara-mul-chowk-kathmandu-valley-image89398650|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.alamy.com/stock-photo/nepal-patan-ganga-statue.html|title=Nepal Patan Ganga Statue High Resolution Stock Photography and Images - Alamy|access-date=21 June 2020|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120174411/https://www.alamy.com/stock-photo/nepal-patan-ganga-statue.html|url-status=live}}</ref> బాగమతి ప్రావిన్స్‌లోని ఖాట్మండు జిల్లాలోని ఒక మునిసిపాలిటీ అయిన గోకర్ణేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయంలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.mountainsoftravelphotos.com/Nepal%20-%20Kathmandu/Gokarna%20Mahadev%20Temple/slides/53%20Kathmandu%20Gokarna%20Mahadev%20Temple%20Ganga%20Statue.html |title=53 Kathmandu Gokarna Mahadev Temple Ganga Statue |publisher=Mountainsoftravelphotos.com |date=2010-10-10 |accessdate=2022-08-12 |archive-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831141812/http://mountainsoftravelphotos.com/Nepal%20-%20Kathmandu/Gokarna%20Mahadev%20Temple/slides/53%20Kathmandu%20Gokarna%20Mahadev%20Temple%20Ganga%20Statue.html |url-status=live }}</ref> శ్రీలంకలో గంగ ఇతర హిందూ దేవతలతో కలిసి బౌద్ధ వ్యక్తిత్వాన్ని పొందుతుంది. ఆమె శిల్పం కేలనియా రాజ మహా విహారంలో కనిపిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.photodharma.net/Sri-Lanka/Kelaniya/Kelaniya.htm|title=Kelaniya Raja Maha Vihara|access-date=21 June 2020|archive-date=21 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621171842/https://www.photodharma.net/Sri-Lanka/Kelaniya/Kelaniya.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mahavidya.ca/2008/06/22/ganga-goddess-and-sacred-river/the-goddess-ganga-bas-relief-depicting-the-goddess-ganga-atop-her-crocodile-makara-mount-at-kelaniya-temple-sri-lanka/|title=The Goddess Ganga (Bas-relief depicting the goddess Ganga atop her crocodile (Makara) mount at Kelaniya Temple, Sri Lanka) &#124; Mahavidya|access-date=21 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151937/http://www.mahavidya.ca/2008/06/22/ganga-goddess-and-sacred-river/the-goddess-ganga-bas-relief-depicting-the-goddess-ganga-atop-her-crocodile-makara-mount-at-kelaniya-temple-sri-lanka/|url-status=live}}</ref> బాలి ద్వీపం హిందూమతంలో ఆమెను దేవి దను దేవతతో కలిసి పూజిస్తారు. బాలిలో ఆమె జలాలను పవిత్రమైనవిగా పరిగణిస్తారు. భీష్మునితో ఆమెకున్న మాతృసంబంధం బాలిలో ప్రసిద్ధి చెందింది. బాలిలో ఆమెకు సంబంధించిన మతపరమైన ప్రదేశాలు తీర్త గంగా, పురా తమన్ ముంబుల్ సన్గేహ్, కొంగ్కో పురా తమన్ గండసరి.<ref>{{cite web|url=https://bali.tribunnews.com/2018/03/09/taman-mumbul-dengan-panglukatan-pancoran-solas-di-sangeh-simbol-dewata-nawasanga|title=Taman Mumbul dengan Panglukatan Pancoran Solas di Sangeh, Simbol Dewata Nawasanga|access-date=21 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232844/https://bali.tribunnews.com/2018/03/09/taman-mumbul-dengan-panglukatan-pancoran-solas-di-sangeh-simbol-dewata-nawasanga|url-status=live}}</ref> మారిషస్‌లోని మారిషస్ హిందువులు గంగా తలావ్‌ను గంగతో సమానంగా పరిగణిస్తారు. 1972లో అప్పటి మారిషస్ ప్రధాన మంత్రి సర్ సీవూసాగుర్ రామ్‌గూలమ్ భారతదేశంలోని గోముఖ్ నుండి పవిత్ర జలాలను తీసుకువచ్చి, గ్రాండ్ బస్సిన్ నీటిలో కలిపి దానికి గంగా తలావ్ అని పేరు మార్చారు.{{Citation needed|date=December 2022}} థాయ్‌లాండ్ రాజ వేడుక అయిన త్రియంపవాయ్‌లో హిందూ దేవతలు శివుడు, [[భూమి]], సూర్యుడు, చంద్రుడితో పాటు గంగను కూడా పూజిస్తారు. ఆమెను థాయ్ బౌద్ధమతంలో ఫ్రా మే తోరాని దేవతతో కలిసి, తాయ్ జానపద మతంలో ఫోసోప్ దేవతతో కలిసి పూజిస్తారు. సుఫాన్ బురి ప్రావిన్స్‌లోని నాలుగు పవిత్ర కొలనులలో గంగా, యమునా నదుల జలాలు ఉంటాయి, వీటిని ఆచారాల కోసం ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite web|url=http://www.srichinda.com/index.php?lite=article&qid=181442|title=พระราชพิธีตรียัมปวาย-ตรีปวาย|access-date=21 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622211048/http://www.srichinda.com/index.php?lite=article&qid=181442|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pioneer.netserv.chula.ac.th/~cvipada/land_06.html|title=อุทยานศาสนาพระโพธิสัตว์กวนอิม|access-date=21 June 2020|archive-date=23 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123024359/http://pioneer.netserv.chula.ac.th/~cvipada/land_06.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.silpa-mag.com/on-view/tour-tod-nong-tong-tiew/article_28733|title = "พันปีไม่เคยแห้ง" น้ำศักดิ์สิทธิ์ ของพญานาค จากสระทั้งสี่ ที่เมืองสุพรรณบุรี|date = 4 March 2019|access-date = 21 June 2020|archive-date = 25 June 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200625133736/https://www.silpa-mag.com/on-view/tour-tod-nong-tong-tiew/article_28733|url-status = live}}</ref> గంగను ఖ్మెర్ సామ్రాజ్యం కాలం నుండి కంబోడియాలో పూజిస్తున్నారు. శివుని ఉమా-గంగాపతిస్వరార్ రూపంలో, శివుడు గంగ, అతని భార్య ఉమ (పార్వతి)తో కలిసి చిత్రీకరించబడ్డాడు. గంగ చిత్రాలు బకాంగ్, తోమనాన్ లోని లింటెల్ లో ఉన్నాయి, ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మ్యూజియమ్స్ లో ప్రదర్శించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://users.clas.ufl.edu/vasu/cambodia/hariharalaya/shiva.jpg|title=Vasudha Narayanan &#124; Department of Religion|access-date=21 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151935/http://users.clas.ufl.edu/vasu/cambodia/hariharalaya/shiva.jpg|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icom.museum/en/object/shiva-with-uma-and-ganga-sandstone-101-x-53-x-13-cm/|title=Shiva with Uma and Ganga, sandstone, 101 x 53 x 13 cm|access-date=21 June 2020|archive-date=21 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621180206/https://icom.museum/en/object/shiva-with-uma-and-ganga-sandstone-101-x-53-x-13-cm/|url-status=live}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[భీష్ముడు]] *[[శంతనుడు]] *[[శివుడు]] *[[యమున]] *[[నర్మదా నది]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==ఆధారాలు== * {{citation|last=Eck|first=Diana L.|author-link=Diana Eck|title=Banaras, city of light|url=https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC|year=1982|publisher=Columbia University| isbn=978-0231114479}} * {{Citation|last=Eck|first=Diana| author-link=Diana Eck| chapter= Gangā: The Goddess Ganges in Hindu Sacred Geography|pages=137–53|editor1-last=Hawley|editor1-first=John Stratton|editor2-last=Wulff|editor2-first=Donna Marie|title=Devī: Goddesses of India|year=1998|publisher=University of California / Motilal Banarasidass| isbn=8120814916}} * Vijay Singh: ''The River Goddess'' (Moonlight Publishing, London, 1994) ==బయటి లింకులు== {{commons category|Ganga}} {{Wikiquote}} *[https://vimeo.com/ondemand/gangama ''గంగా మా: హిమాలయాలలో మూలాలకు ఒక తీర్థయాత్ర''] (ఆంగ్లం) - ముఖద్వారం నుండి హిమాలయాలలో దాని మూలం వరకు గంగా నదిని అనుసరించే డాక్యుమెంటరీ. {{Authority control}} [[వర్గం:హిందూ దేవతలు]] [[వర్గం:ఋగ్వేద నదులు]] [[వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]] bmfxw56a5j12xefxvn5r6ydu7ooewgl 14 495388 4941295 4884603 2026-08-22T01:29:23Z Chaduvari 97 [[వర్గం:వ్యాసాల నిర్వహణ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941295 wikitext text/x-wiki {{Template link|Short description}} అనే మూసను వ్యాసం పేజీలో చేర్చినపుడు ఆ వ్యాసం ఈ వర్గంలోకి చేరుతుంది. ఈ మూసను వ్యాసంలో ఎక్కడైనా చేర్చవచ్చు. ఈ వర్గానికి ఈ పేరు [[మాడ్యూల్:Pagetype/config]] అనే మాడ్యూలు నుండి వచ్చింది. ఆ మాడ్యూలులో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు గానీ, కొత్త కూర్పులు దిగుమతి చేసేటపుడు గానీ, ఈ అంశంపై జాగ్రత్త వహించాలి. ముఖ్యంగా '''నిర్వాహకులు, దిగుమతిదారులకు గమనిక''': పై మాడ్యూలుకు చెందిన కొత్తకూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటే.. చేసుకున్నాక, ప్రస్తుతం తెలుగీకరించి ఉన్న పేర్లను తిరిగి తెలుగీకరించాలి. లేదంటే ఈ వర్గం నుండి వ్యాసాలన్నీ పోతాయి. {{Short description|Short description మూస ద్వారా క్లుప్త వివరణ చేర్చిన వ్యాసాల వర్గం|pagetype = వర్గం}} [[వర్గం:వ్యాసాల నిర్వహణ]] 8yxyqkr6kqelzs0c97nc1nw1vj9a5nz 2 495455 4941080 4941061 2026-08-21T13:14:09Z యర్రా రామారావు 28161 4941080 wikitext text/x-wiki {{Db|ఈ పేజీ వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మిచకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం.}} == సామాజిక ఉద్యమాలు == సతీష్ మాదిగ 2016 నుండి దళిత హక్కుల కోసం నిరంతరం పోరాటం చేస్తున్నారు. ఆయన పాల్గొన్న ముఖ్య ఉద్యమాలు: 1. '''10 ఆగస్టు 2016 - న్యూ ఢిల్లీ''': SC/ST అట్రాసిటీ చట్టాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తున్న బీజేపీ ప్రభుత్వంపై MSF ఆధ్వర్యంలో జరిగిన నిరసనలో పాల్గొన్నారు.<ref>MSP News</ref> 2. '''2017 - న్యూ ఢిల్లీ''': జంతర్ మంతర్ వద్ద SC వర్గీకరణ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు.<ref>Lokal Telugu</ref> 3. '''06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్''': MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ హోదాలో కలెక్టర్ కార్యాలయం ఎదుట 6వ రోజు రిలే నిరాహారదీక్ష కొనసాగించారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీల అసైన్డ్ భూములు, 3 ఎకరాల భూ పంపిణీ అమలు కోసం డిమాండ్ చేశారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> 4. '''18 మార్చి 2021 - నాగసూర్ గ్రామం''': MRPS మండల్ ఇంచార్జ్‌గా సంఘ భవనంలో సమావేశం ఏర్పాటు చేసి నాగసూర్ గ్రామ నూతన కమిటీని ఎన్నుకున్నారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 18 మార్చి 2021</ref> 5. '''మంద కృష్ణ మాదిగ విడుదల కోసం నిరసన''': సారంగాపూర్ అంబేద్కర్ విగ్రహం వద్ద MRPS వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు మంద కృష్ణ మాదిగను బేషరతుగా విడుదల చేయాలని MRPS మండల శాఖ అధ్యక్షుడి హోదాలో నిరసన తెలిపారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 6. '''7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడి''': జగిత్యాల జిల్లా కేంద్రంలో జరిగే 7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడిని విజయవంతం చేయాలని MRPS మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో సాక్షి దినపత్రిక ద్వారా పిలుపునిచ్చారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 7. '''సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ''': ఎస్సీ వర్గీకరణ పోరులో అమరురాలైన సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ వాల్ పోస్టర్‌ను MRPS సారంగాపూర్ మండలాధ్యక్షుడి హోదాలో ఆవిష్కరించారు.<ref>ప్రజా మంటలు</ref> 8. '''"చలో హైదరాబాద్, లక్ష డప్పులు.. వేయి గొంతులు"''': జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>ప్రజాపాలన</ref> 9. '''9 ఆగస్టు 2023 - చలో ఢిల్లీ పిలుపు''': సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో పిలుపునిచ్చారు.<ref>MSP News</ref> 10. '''14 డిసెంబర్ 2023 - వర్గీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ''': జగిత్యాల నుండి ఢిల్లీకి MSF బృందంతో వెళ్లారు.<ref>Lokal Telugu</ref> '''2017 - కాంగ్రెస్ దళిత డిక్లరేషన్ సభలో పాల్గొన్నారు''': తెలంగాణ కాంగ్రెస్ పార్టీ ఆధ్వర్యంలో జగిత్యాలలో జరిగిన దళిత డిక్లరేషన్ సభలో ఎమ్మార్పీఎస్ జిల్లా నాయకుడిగా పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్ - జగిత్యాల</ref> '''11 జనవరి 2023 - ఎస్సి వర్గీకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు''': ఎస్సి వర్గీకరణ జాతీయ స్థాయి ఉద్యమంలో భాగంగా బెంగళూరులో జరిగిన భారీ సభకు హాజరై మద్దతు తెలిపారు.<ref>ఫోటో - 11 Jan 2023</ref> '''14 డిసెంబర్ 2021 - MSF జాతీయ సదస్సు, న్యూఢిల్లీ''': మాదిగ స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ - MSF జాతీయ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో న్యూఢిల్లీలోని టాకటోరా ఇండోర్ స్టేడియంలో జరిగిన జాతీయ సదస్సులో జగిత్యాల జిల్లా నుండి ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>MSF National Conference ID Card - 14 Dec 2021</ref> '''గ్రూప్ 2 అభ్యర్థుల సంఖ్య పెంపు కోసం చలో అసెంబ్లీ''': గ్రూప్ 2 ఉద్యోగాల్లో అభ్యర్థుల సంఖ్య పెంచాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుండి చలో అసెంబ్లీ ముట్టడి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్ - ఓయూ ఆర్ట్స్ కళాశాల</ref> '''రాయికల్ రోడ్డు మరమ్మతులు చేయాలని డిమాండ్''': రాయికల్ మండలంలోని దహగారి - రాయికల్ రోడ్డు అధ్వాన్నంగా ఉన్నందున వెంటనే మరమ్మతులు చేయాలని ఎమ్మార్పీఎస్ ఆధ్వర్యంలో నిరసన తెలిపారు. ఈ కార్యక్రమంలో ఎమ్ ఎస్ ఎఫ్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> '''ఎస్సి వర్గీకరణకు మద్దతు''': ఎస్సి వర్గీకరణ కోసం జరుగుతున్న ఉద్యమాలకు మద్దతుగా జగిత్యాలలో జరిగిన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> '''మాదిగ స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ కార్యక్రమాలు''': ఎమ్ ఎస్ ఎఫ్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా వివిధ విద్యార్థి సంబంధిత కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == హక్కుల పరిరక్షణ కార్యక్రమాలు == '''పారా హక్కుల దినోత్సవం - సారంగాపూర్''': సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్లలో జరిగిన పారా హక్కుల దినోత్సవంలో ఎమ్మార్పీఎస్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొని, కుల మత భేదాలు లేకుండా సమానత్వం పాటించాలని పిలుపునిచ్చారు.<ref>సాక్షి పేపర్ కటింగ్</ref> '''మల్యాల హాస్టల్ విద్యార్థుల మృతిపై దర్యాప్తు డిమాండ్''': మల్యాలలోని సమీకృత బాలుర హాస్టల్ కు చెందిన ఇద్దరు విద్యార్థులు నీటి కుంటలో మునిగి మృతి చెందిన సంఘటనపై పూర్తిస్థాయి దర్యాప్తు చేసి బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకోవాలని ఎమ్మార్పీఎస్ జగిత్యాల జిల్లా కమిటీ నాయకుడిగా డిమాండ్ చేశారు.<ref>ప్రభాతవార్త - మల్యాల</ref> '''మహిళల రిజర్వేషన్ పై అవగాహన''': మహిళలకు రిజర్వేషన్లు మరియు హక్కులపై అవగాహన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == విద్య & ఇతర కార్యక్రమాలు == '''31 జనవరి 2021 - "నలుగురితో నారాయణ" సినిమాలో నటన''': సారంగాపూర్ అడవుల్లో జరిగిన "నలుగురితో నారాయణ" చిత్ర షూటింగ్ లో పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన బెజ్జంకి సతీష్ ప్రధాన పాత్రలో నటించారు.<ref>సాక్షి - 31 Jan 2021</ref> '''విద్యార్థి ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నారు''': విద్యార్థి సమస్యలపై జరిగిన వివిధ ఆందోళనల్లో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == గుర్తింపు == '''ఇతర కార్యక్రమాలు''': జగిత్యాల జిల్లాలో జరిగిన వివిధ సామాజిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని ఉద్యమాలకు మద్దతు తెలిపారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> '''ప్రజా సమస్యలపై పోరాటం''': స్థానిక ప్రజా సమస్యలపై ఎమ్మార్పీఎస్ తరపున పోరాటాలు చేశారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ * జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:1982 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:దళిత ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:MRPS నాయకులు]] <nowiki>:</nowiki> 1. '''10 ఆగస్టు 2016 - న్యూ ఢిల్లీ''': SC/ST అట్రాసిటీ చట్టాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తున్న బీజేపీ ప్రభుత్వంపై MSF ఆధ్వర్యంలో జరిగిన నిరసనలో పాల్గొన్నారు.<ref>MSP News</ref> 2. '''2017 - న్యూ ఢిల్లీ''': జంతర్ మంతర్ వద్ద SC వర్గీకరణ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు.<ref>Lokal Telugu</ref> 3. '''06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్''': MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ హోదాలో కలెక్టర్ కార్యాలయం ఎదుట 6వ రోజు రిలే నిరాహారదీక్ష కొనసాగించారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీల అసైన్డ్ భూములు, 3 ఎకరాల భూ పంపిణీ అమలు కోసం డిమాండ్ చేశారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> 4. '''18 మార్చి 2021 - నాగసూర్ గ్రామం''': MRPS మండల్ ఇంచార్జ్‌గా సంఘ భవనంలో సమావేశం ఏర్పాటు చేసి నాగసూర్ గ్రామ నూతన కమిటీని ఎన్నుకున్నారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 18 మార్చి 2021</ref> 5. '''మంద కృష్ణ మాదిగ విడుదల కోసం నిరసన''': సారంగాపూర్ అంబేద్కర్ విగ్రహం వద్ద MRPS వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు మంద కృష్ణ మాదిగను బేషరతుగా విడుదల చేయాలని MRPS మండల శాఖ అధ్యక్షుడి హోదాలో నిరసన తెలిపారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 6. '''7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడి''': జగిత్యాల జిల్లా కేంద్రంలో జరిగే 7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడిని విజయవంతం చేయాలని MRPS మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో సాక్షి దినపత్రిక ద్వారా పిలుపునిచ్చారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 7. '''సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ''': ఎస్సీ వర్గీకరణ పోరులో అమరురాలైన సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ వాల్ పోస్టర్‌ను MRPS సారంగాపూర్ మండలాధ్యక్షుడి హోదాలో ఆవిష్కరించారు.<ref>ప్రజా మంటలు</ref> 8. '''"చలో హైదరాబాద్, లక్ష డప్పులు.. వేయి గొంతులు"''': జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>ప్రజాపాలన</ref> 9. '''9 ఆగస్టు 2023 - చలో ఢిల్లీ పిలుపు''': సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో పిలుపునిచ్చారు.<ref>MSP News</ref> 10. '''14 డిసెంబర్ 2023 - వర్గీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ''': జగిత్యాల నుండి ఢిల్లీకి MSF బృందంతో వెళ్లారు.<ref>Lokal Telugu</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ * జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి == మూలాలు == <references /> 7vv8xkxajip18hug7fmkqwwcq7u602q 4941531 4941080 2026-08-22T07:51:26Z ~2026-40325-32 151887 డూప్లికేట్ తొలగించడం జరిగింది 4941531 wikitext text/x-wiki {{Db|ఈ పేజీ వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మిచకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం.}} == సామాజిక ఉద్యమాలు == సతీష్ మాదిగ 2016 నుండి దళిత హక్కుల కోసం నిరంతరం పోరాటం చేస్తున్నారు. ఆయన పాల్గొన్న ముఖ్య ఉద్యమాలు: 1. '''10 ఆగస్టు 2016 - న్యూ ఢిల్లీ''': SC/ST అట్రాసిటీ చట్టాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తున్న బీజేపీ ప్రభుత్వంపై MSF ఆధ్వర్యంలో జరిగిన నిరసనలో పాల్గొన్నారు.<ref>MSP News</ref> 2. '''2017 - న్యూ ఢిల్లీ''': జంతర్ మంతర్ వద్ద SC వర్గీకరణ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు.<ref>Lokal Telugu</ref> 3. '''06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్''': MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ హోదాలో కలెక్టర్ కార్యాలయం ఎదుట 6వ రోజు రిలే నిరాహారదీక్ష కొనసాగించారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీల అసైన్డ్ భూములు, 3 ఎకరాల భూ పంపిణీ అమలు కోసం డిమాండ్ చేశారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> 4. '''18 మార్చి 2021 - నాగసూర్ గ్రామం''': MRPS మండల్ ఇంచార్జ్‌గా సంఘ భవనంలో సమావేశం ఏర్పాటు చేసి నాగసూర్ గ్రామ నూతన కమిటీని ఎన్నుకున్నారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 18 మార్చి 2021</ref> 5. '''మంద కృష్ణ మాదిగ విడుదల కోసం నిరసన''': సారంగాపూర్ అంబేద్కర్ విగ్రహం వద్ద MRPS వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు మంద కృష్ణ మాదిగను బేషరతుగా విడుదల చేయాలని MRPS మండల శాఖ అధ్యక్షుడి హోదాలో నిరసన తెలిపారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 6. '''7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడి''': జగిత్యాల జిల్లా కేంద్రంలో జరిగే 7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడిని విజయవంతం చేయాలని MRPS మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో సాక్షి దినపత్రిక ద్వారా పిలుపునిచ్చారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 7. '''సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ''': ఎస్సీ వర్గీకరణ పోరులో అమరురాలైన సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ వాల్ పోస్టర్‌ను MRPS సారంగాపూర్ మండలాధ్యక్షుడి హోదాలో ఆవిష్కరించారు.<ref>ప్రజా మంటలు</ref> 8. '''"చలో హైదరాబాద్, లక్ష డప్పులు.. వేయి గొంతులు"''': జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>ప్రజాపాలన</ref> 9. '''9 ఆగస్టు 2023 - చలో ఢిల్లీ పిలుపు''': సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో పిలుపునిచ్చారు.<ref>MSP News</ref> 10. '''14 డిసెంబర్ 2023 - వర్గీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ''': జగిత్యాల నుండి ఢిల్లీకి MSF బృందంతో వెళ్లారు.<ref>Lokal Telugu</ref> '''2017 - కాంగ్రెస్ దళిత డిక్లరేషన్ సభలో పాల్గొన్నారు''': తెలంగాణ కాంగ్రెస్ పార్టీ ఆధ్వర్యంలో జగిత్యాలలో జరిగిన దళిత డిక్లరేషన్ సభలో ఎమ్మార్పీఎస్ జిల్లా నాయకుడిగా పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్ - జగిత్యాల</ref> '''11 జనవరి 2023 - ఎస్సి వర్గీకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు''': ఎస్సి వర్గీకరణ జాతీయ స్థాయి ఉద్యమంలో భాగంగా బెంగళూరులో జరిగిన భారీ సభకు హాజరై మద్దతు తెలిపారు.<ref>ఫోటో - 11 Jan 2023</ref> '''14 డిసెంబర్ 2021 - MSF జాతీయ సదస్సు, న్యూఢిల్లీ''': మాదిగ స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ - MSF జాతీయ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో న్యూఢిల్లీలోని టాకటోరా ఇండోర్ స్టేడియంలో జరిగిన జాతీయ సదస్సులో జగిత్యాల జిల్లా నుండి ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>MSF National Conference ID Card - 14 Dec 2021</ref> '''గ్రూప్ 2 అభ్యర్థుల సంఖ్య పెంపు కోసం చలో అసెంబ్లీ''': గ్రూప్ 2 ఉద్యోగాల్లో అభ్యర్థుల సంఖ్య పెంచాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుండి చలో అసెంబ్లీ ముట్టడి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్ - ఓయూ ఆర్ట్స్ కళాశాల</ref> '''రాయికల్ రోడ్డు మరమ్మతులు చేయాలని డిమాండ్''': రాయికల్ మండలంలోని దహగారి - రాయికల్ రోడ్డు అధ్వాన్నంగా ఉన్నందున వెంటనే మరమ్మతులు చేయాలని ఎమ్మార్పీఎస్ ఆధ్వర్యంలో నిరసన తెలిపారు. ఈ కార్యక్రమంలో ఎమ్ ఎస్ ఎఫ్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> '''ఎస్సి వర్గీకరణకు మద్దతు''': ఎస్సి వర్గీకరణ కోసం జరుగుతున్న ఉద్యమాలకు మద్దతుగా జగిత్యాలలో జరిగిన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> '''మాదిగ స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ కార్యక్రమాలు''': ఎమ్ ఎస్ ఎఫ్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా వివిధ విద్యార్థి సంబంధిత కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == హక్కుల పరిరక్షణ కార్యక్రమాలు == '''పారా హక్కుల దినోత్సవం - సారంగాపూర్''': సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్లలో జరిగిన పారా హక్కుల దినోత్సవంలో ఎమ్మార్పీఎస్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొని, కుల మత భేదాలు లేకుండా సమానత్వం పాటించాలని పిలుపునిచ్చారు.<ref>సాక్షి పేపర్ కటింగ్</ref> '''మల్యాల హాస్టల్ విద్యార్థుల మృతిపై దర్యాప్తు డిమాండ్''': మల్యాలలోని సమీకృత బాలుర హాస్టల్ కు చెందిన ఇద్దరు విద్యార్థులు నీటి కుంటలో మునిగి మృతి చెందిన సంఘటనపై పూర్తిస్థాయి దర్యాప్తు చేసి బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకోవాలని ఎమ్మార్పీఎస్ జగిత్యాల జిల్లా కమిటీ నాయకుడిగా డిమాండ్ చేశారు.<ref>ప్రభాతవార్త - మల్యాల</ref> '''మహిళల రిజర్వేషన్ పై అవగాహన''': మహిళలకు రిజర్వేషన్లు మరియు హక్కులపై అవగాహన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == విద్య & ఇతర కార్యక్రమాలు == '''31 జనవరి 2021 - "నలుగురితో నారాయణ" సినిమాలో నటన''': సారంగాపూర్ అడవుల్లో జరిగిన "నలుగురితో నారాయణ" చిత్ర షూటింగ్ లో పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన బెజ్జంకి సతీష్ ప్రధాన పాత్రలో నటించారు.<ref>సాక్షి - 31 Jan 2021</ref> '''విద్యార్థి ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నారు''': విద్యార్థి సమస్యలపై జరిగిన వివిధ ఆందోళనల్లో పాల్గొన్నారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> == గుర్తింపు == '''ఇతర కార్యక్రమాలు''': జగిత్యాల జిల్లాలో జరిగిన వివిధ సామాజిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని ఉద్యమాలకు మద్దతు తెలిపారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> '''ప్రజా సమస్యలపై పోరాటం''': స్థానిక ప్రజా సమస్యలపై ఎమ్మార్పీఎస్ తరపున పోరాటాలు చేశారు.<ref>పేపర్ కటింగ్</ref> <references /> [[వర్గం:1982 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:దళిత ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:MRPS నాయకులు]] <nowiki>:</nowiki> 1. '''10 ఆగస్టు 2016 - న్యూ ఢిల్లీ''': SC/ST అట్రాసిటీ చట్టాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తున్న బీజేపీ ప్రభుత్వంపై MSF ఆధ్వర్యంలో జరిగిన నిరసనలో పాల్గొన్నారు.<ref>MSP News</ref> 2. '''2017 - న్యూ ఢిల్లీ''': జంతర్ మంతర్ వద్ద SC వర్గీకరణ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు.<ref>Lokal Telugu</ref> 3. '''06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్''': MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ హోదాలో కలెక్టర్ కార్యాలయం ఎదుట 6వ రోజు రిలే నిరాహారదీక్ష కొనసాగించారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీల అసైన్డ్ భూములు, 3 ఎకరాల భూ పంపిణీ అమలు కోసం డిమాండ్ చేశారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> 4. '''18 మార్చి 2021 - నాగసూర్ గ్రామం''': MRPS మండల్ ఇంచార్జ్‌గా సంఘ భవనంలో సమావేశం ఏర్పాటు చేసి నాగసూర్ గ్రామ నూతన కమిటీని ఎన్నుకున్నారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 18 మార్చి 2021</ref> 5. '''మంద కృష్ణ మాదిగ విడుదల కోసం నిరసన''': సారంగాపూర్ అంబేద్కర్ విగ్రహం వద్ద MRPS వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు మంద కృష్ణ మాదిగను బేషరతుగా విడుదల చేయాలని MRPS మండల శాఖ అధ్యక్షుడి హోదాలో నిరసన తెలిపారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 6. '''7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడి''': జగిత్యాల జిల్లా కేంద్రంలో జరిగే 7వ కలెక్టరేట్ ముట్టడిని విజయవంతం చేయాలని MRPS మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో సాక్షి దినపత్రిక ద్వారా పిలుపునిచ్చారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక</ref> 7. '''సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ''': ఎస్సీ వర్గీకరణ పోరులో అమరురాలైన సనపెల్లి భారతి మాదిగ సంస్మరణ సభ వాల్ పోస్టర్‌ను MRPS సారంగాపూర్ మండలాధ్యక్షుడి హోదాలో ఆవిష్కరించారు.<ref>ప్రజా మంటలు</ref> 8. '''"చలో హైదరాబాద్, లక్ష డప్పులు.. వేయి గొంతులు"''': జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.<ref>ప్రజాపాలన</ref> 9. '''9 ఆగస్టు 2023 - చలో ఢిల్లీ పిలుపు''': సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడి హోదాలో పిలుపునిచ్చారు.<ref>MSP News</ref> 10. '''14 డిసెంబర్ 2023 - వర్గీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ''': జగిత్యాల నుండి ఢిల్లీకి MSF బృందంతో వెళ్లారు.<ref>Lokal Telugu</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ * జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి == మూలాలు == <references /> tm1kpwkapbit1rxei3l9b8482505icd 3 495469 4941081 4848700 2026-08-21T13:18:18Z యర్రా రామారావు 28161 /* మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి */ కొత్త విభాగం 4941081 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) cpz9ewn6rx0bo49vb94wgg7zq9e0vyy 4941290 4941081 2026-08-22T01:11:56Z ~2026-40325-32 151887 /* Contested deletion */ కొత్త విభాగం 4941290 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) j4b8lasb2c3m3t2kzr3zzz2g5nbw2wo 0 497018 4941384 4856600 2026-08-22T06:14:46Z యర్రా రామారావు 28161 4941384 wikitext text/x-wiki ఉత్తర భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తరాఖండ్]] 2 పరిపాలనా విభాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ 2 విభాగాలలో మొత్తం 13 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఈ క్రింది పట్టిక ప్రతి విభాగం పేరు, దాని [[పరిపాలన|పరిపాలనా]] [[ప్రధాన కార్యాలయం]], దాని రాజ్యాంగ జిల్లాలు,దాని స్థాన పటాన్ని చూపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Division-wise Districts in Uttarakhand|url=http://uk.gov.in/pages/display/983-districts--div.|publisher=Uttarakhand Government Portal}}</ref> == విభాగాల జాబితా == {| class="wikitable" !విభాగాలు !ప్రధాన కార్యాలయం !జిల్లాలు !మ్యాప్ |- |[[గర్హ్వాల్ డివిజను|గర్హ్వాల్]] |[[పౌడీ|పౌరీ]] | * [[చమోలి జిల్లా|చమోలి]] * [[డెహ్రాడూన్ జిల్లా|డెహ్రాడూన్]] * [[హరిద్వార్ జిల్లా|హరిద్వార్]] * [[పౌడీ గఢ్వాల్ జిల్లా|పౌరీ గర్హ్వాల్]] * [[రుద్రప్రయాగ జిల్లా|రుద్రప్రయాగ]] * [[తెహ్రీ గఢ్వాల్ జిల్లా|తెహ్రీ గర్వాల్]] * [[ఉత్తరకాశి జిల్లా|ఉత్తరకాశి]] | rowspan="3" |[[దస్త్రం:Kumaon_Garhwal.jpg|center|450x450px]] |- |[[కుమావూన్ డివిజన్|కుమావోన్]] |[[నైనిటాల్]] | * [[అల్మోరా జిల్లా|అల్మోరా]] * [[బాగేశ్వర్ జిల్లా|బాగేశ్వర్]] * [[చంపావత్ జిల్లా|చంపావత్]] * [[పితోరాగఢ్ జిల్లా|పిథోరాగఢ్]] * [[నైనీటాల్ జిల్లా|నైనిటాల్]] * [[ఉధంసింగ్ నగర్ జిల్లా|ఉధమ్ సింగ్ నగర్]] |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఉత్తరాఖండ్ జిల్లాల జాబితా]] * [[భారతదేశ విభాగాల జాబితా]] == సూచనలు == 2cuoc4qsibihscxxwpfgls9dczoin64 4941390 4941384 2026-08-22T06:27:15Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ పరిపాలనా విభాగాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941390 wikitext text/x-wiki ఉత్తర భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తరాఖండ్]] 2 పరిపాలనా విభాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ 2 విభాగాలలో మొత్తం 13 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఈ క్రింది పట్టిక ప్రతి విభాగం పేరు, దాని [[పరిపాలన|పరిపాలనా]] [[ప్రధాన కార్యాలయం]], దాని రాజ్యాంగ జిల్లాలు,దాని స్థాన పటాన్ని చూపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Division-wise Districts in Uttarakhand|url=http://uk.gov.in/pages/display/983-districts--div.|publisher=Uttarakhand Government Portal}}</ref> == విభాగాల జాబితా == {| class="wikitable" !విభాగాలు !ప్రధాన కార్యాలయం !జిల్లాలు !మ్యాప్ |- |[[గర్హ్వాల్ డివిజను|గర్హ్వాల్]] |[[పౌడీ|పౌరీ]] | * [[చమోలి జిల్లా|చమోలి]] * [[డెహ్రాడూన్ జిల్లా|డెహ్రాడూన్]] * [[హరిద్వార్ జిల్లా|హరిద్వార్]] * [[పౌడీ గఢ్వాల్ జిల్లా|పౌరీ గర్హ్వాల్]] * [[రుద్రప్రయాగ జిల్లా|రుద్రప్రయాగ]] * [[తెహ్రీ గఢ్వాల్ జిల్లా|తెహ్రీ గర్వాల్]] * [[ఉత్తరకాశి జిల్లా|ఉత్తరకాశి]] | rowspan="3" |[[దస్త్రం:Kumaon_Garhwal.jpg|center|450x450px]] |- |[[కుమావూన్ డివిజన్|కుమావోన్]] |[[నైనిటాల్]] | * [[అల్మోరా జిల్లా|అల్మోరా]] * [[బాగేశ్వర్ జిల్లా|బాగేశ్వర్]] * [[చంపావత్ జిల్లా|చంపావత్]] * [[పితోరాగఢ్ జిల్లా|పిథోరాగఢ్]] * [[నైనీటాల్ జిల్లా|నైనిటాల్]] * [[ఉధంసింగ్ నగర్ జిల్లా|ఉధమ్ సింగ్ నగర్]] |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఉత్తరాఖండ్ జిల్లాల జాబితా]] * [[భారతదేశ విభాగాల జాబితా]] == సూచనలు == [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ పరిపాలనా విభాగాలు]] bf2lboa7ygn4qo6osn5px1xwjonebuc 4941391 4941390 2026-08-22T06:27:43Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ పరిపాలనా విభాగాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ విభాగాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941391 wikitext text/x-wiki ఉత్తర భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తరాఖండ్]] 2 పరిపాలనా విభాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ 2 విభాగాలలో మొత్తం 13 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఈ క్రింది పట్టిక ప్రతి విభాగం పేరు, దాని [[పరిపాలన|పరిపాలనా]] [[ప్రధాన కార్యాలయం]], దాని రాజ్యాంగ జిల్లాలు,దాని స్థాన పటాన్ని చూపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Division-wise Districts in Uttarakhand|url=http://uk.gov.in/pages/display/983-districts--div.|publisher=Uttarakhand Government Portal}}</ref> == విభాగాల జాబితా == {| class="wikitable" !విభాగాలు !ప్రధాన కార్యాలయం !జిల్లాలు !మ్యాప్ |- |[[గర్హ్వాల్ డివిజను|గర్హ్వాల్]] |[[పౌడీ|పౌరీ]] | * [[చమోలి జిల్లా|చమోలి]] * [[డెహ్రాడూన్ జిల్లా|డెహ్రాడూన్]] * [[హరిద్వార్ జిల్లా|హరిద్వార్]] * [[పౌడీ గఢ్వాల్ జిల్లా|పౌరీ గర్హ్వాల్]] * [[రుద్రప్రయాగ జిల్లా|రుద్రప్రయాగ]] * [[తెహ్రీ గఢ్వాల్ జిల్లా|తెహ్రీ గర్వాల్]] * [[ఉత్తరకాశి జిల్లా|ఉత్తరకాశి]] | rowspan="3" |[[దస్త్రం:Kumaon_Garhwal.jpg|center|450x450px]] |- |[[కుమావూన్ డివిజన్|కుమావోన్]] |[[నైనిటాల్]] | * [[అల్మోరా జిల్లా|అల్మోరా]] * [[బాగేశ్వర్ జిల్లా|బాగేశ్వర్]] * [[చంపావత్ జిల్లా|చంపావత్]] * [[పితోరాగఢ్ జిల్లా|పిథోరాగఢ్]] * [[నైనీటాల్ జిల్లా|నైనిటాల్]] * [[ఉధంసింగ్ నగర్ జిల్లా|ఉధమ్ సింగ్ నగర్]] |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఉత్తరాఖండ్ జిల్లాల జాబితా]] * [[భారతదేశ విభాగాల జాబితా]] == సూచనలు == [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ విభాగాలు]] krld47d46vny5gyhmqh8lyepcv3j1nt 4941397 4941391 2026-08-22T06:36:46Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941397 wikitext text/x-wiki ఉత్తర భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తరాఖండ్]] 2 పరిపాలనా విభాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ 2 విభాగాలలో మొత్తం 13 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఈ క్రింది పట్టిక ప్రతి విభాగం పేరు, దాని [[పరిపాలన|పరిపాలనా]] [[ప్రధాన కార్యాలయం]], దాని రాజ్యాంగ జిల్లాలు,దాని స్థాన పటాన్ని చూపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Division-wise Districts in Uttarakhand|url=http://uk.gov.in/pages/display/983-districts--div.|publisher=Uttarakhand Government Portal}}</ref> == విభాగాల జాబితా == {| class="wikitable" !విభాగాలు !ప్రధాన కార్యాలయం !జిల్లాలు !మ్యాప్ |- |[[గర్హ్వాల్ డివిజను|గర్హ్వాల్]] |[[పౌడీ|పౌరీ]] | * [[చమోలి జిల్లా|చమోలి]] * [[డెహ్రాడూన్ జిల్లా|డెహ్రాడూన్]] * [[హరిద్వార్ జిల్లా|హరిద్వార్]] * [[పౌడీ గఢ్వాల్ జిల్లా|పౌరీ గర్హ్వాల్]] * [[రుద్రప్రయాగ జిల్లా|రుద్రప్రయాగ]] * [[తెహ్రీ గఢ్వాల్ జిల్లా|తెహ్రీ గర్వాల్]] * [[ఉత్తరకాశి జిల్లా|ఉత్తరకాశి]] | rowspan="3" |[[దస్త్రం:Kumaon_Garhwal.jpg|center|450x450px]] |- |[[కుమావూన్ డివిజన్|కుమావోన్]] |[[నైనిటాల్]] | * [[అల్మోరా జిల్లా|అల్మోరా]] * [[బాగేశ్వర్ జిల్లా|బాగేశ్వర్]] * [[చంపావత్ జిల్లా|చంపావత్]] * [[పితోరాగఢ్ జిల్లా|పిథోరాగఢ్]] * [[నైనీటాల్ జిల్లా|నైనిటాల్]] * [[ఉధంసింగ్ నగర్ జిల్లా|ఉధమ్ సింగ్ నగర్]] |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఉత్తరాఖండ్ జిల్లాల జాబితా]] * [[భారతదేశ విభాగాల జాబితా]] == సూచనలు == [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ విభాగాలు]] [[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] 5pjpucvgeo8wnr5h0ia9gibzao2vtr5 0 499942 4941157 4898208 2026-08-21T15:36:41Z K.Venkataramana 27319 /* ఆధారములు */ 4941157 wikitext text/x-wiki {{Infobox organisation|name=రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్|image=RAS_logo.png|image_size=|caption=|map=|map_size=|map_caption=|formation={{Start date and age|df=yes|1823|3|15}}|extinction=|type=UK registered charity|status=|founder=[[హెంరీ థామస్ కొలిబ్రూకి]]|headquarters=లండన్|location=ప్రపంచవ్యాప్తముగా|num_members=|leader_title=Patron|leader_name=[[కింగ్ చార్లెస్ III]]<ref>{{cite web|url=https://royalasiaticsociety.org/king-charles-iii-remains-our-patron|title=King Charles III remains our Patron|website=Royal Asiatic Society|access-date=3 June 2024}}</ref>|leader_title2=President|leader_name2=నార్మెట్ పీబాడీ|num_staff=|budget=|website={{URL|royalasiaticsociety.org}}}}సాధారణంగా '''రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీగా పిలువబడే గ్రేట్ బ్రిటన్- ఐర్లాండ్ యొక్క రాయల్''' '''ఆసియాటిక్''' సొసైటీ, 1824 ఆగస్టు 11 నాటి దాని రాజ శాసనం ప్రకారం, "ఆసియాకు సంబంధించి విజ్ఞాన శాస్త్రం, సాహిత్యం, కళల ప్రోత్సాహం కోసం వాటితో ముడిపడి ఉన్న విషయాల పరిశోధనను" ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి స్థాపించబడింది. దాని స్థాపన నుండి, ఈ సొసైటీ ఉపన్యాసాలు, దాని పత్రిక ఇతర ప్రచురణల ద్వారా, అత్యున్నత స్థాయిలో ఆసియా సంస్కృతి సమాజానికి సంబంధించిన పాండిత్యానికి ఒక వేదికగా ఉంది. ఇది ఆసియా అధ్యయనాల రంగంలో [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] యొక్క సీనియర్ విద్యాసంస్థ . ఈ సొసైటీ యొక్క ఫెలోలు క్రమం తప్పకుండా ఎన్నుకోబడతారు, వారిలో ఆసియా అధ్యయనాలలో అత్యంత నిష్ణాతులైన ప్రముఖ పండితులు ఉంటారు; వారు తమ పేరు తర్వాత FRAS అనే అక్షరాలను ఉపయోగించడానికి ఎంచుకోవచ్చు. == చరిత్ర == ఈ సొసైటీ 1823లో లండన్‌లో స్థాపించబడింది. దీని మొదటి సర్వసభ్య సమావేశం మార్చి 15న లండన్‌లోని సెయింట్ జేమ్స్ స్ట్రీట్‌లోని థాచెడ్ హౌస్‌లో హెన్రీ థామస్ కోల్‌బ్రూక్ అధ్యక్షతన జరిగింది. ఈ సమావేశం అధికారులను (మొదటి అధ్యక్షుడిగా చార్లెస్ విలియమ్స్-విన్‌తో సహా) మండలిని ఎన్నుకుంది. ఈ సొసైటీ పేరును 'ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్' అని, సభ్యులను 'మెంబర్స్ ఆఫ్ ది ఏషియాటిక్ సొసైటీ' (MAS)గా పేర్కొనాలని ఇది నిర్వచించింది. అంతేకాకుండా, నిబంధనలను రూపొందించడానికి (ఏప్రిల్ 19న జరిగిన తదుపరి సర్వసభ్య సమావేశంలో ఇవి ఆమోదించబడ్డాయి), సొసైటీ సమావేశాల కోసం తగిన స్థలాన్ని వెతకడానికి, విలీన పత్రం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి కూడా ఇది మండలికి అధికారం కల్పించింది. ఆ సంవత్సరం తరువాత, జూన్ 7న జరిగిన ఒక సర్వసభ్య సమావేశంలో, విలియమ్స్-విన్ ఒక ప్రకటన చేశారు. అప్పటికే సొసైటీకి పోషకుడిగా ఉండటానికి అంగీకరించిన కింగ్ జార్జ్ IV, సొసైటీకి "రాయల్" అనే బిరుదును మంజూరు చేశారని, దీనితో దానికి 'రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్' అనే పేరు వచ్చిందని, దాని సభ్యులకు 'మెంబర్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ' (MRAS) అనే హోదా లభించిందని ఆయన తెలిపారు. ఆ సొసైటీ 1824 ఆగస్టు 11న ఆ పేరుతో తన చార్టర్‌ను పొందింది. <ref>{{Cite paper|title=Report of the Proceedings of the Asiatic Society of Great Britain and Ireland, at Its First General Meeting, on the 15th of March, 1823|author=G. H. Noehden|date=1824}}</ref> రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీని ప్రధానంగా ప్రముఖ పండితులు వలస పాలకులతో కూడిన ఒక బృందం స్థాపించింది. ఇది 1784లో ప్రముఖ [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పండితుడు న్యాయవేత్త [[విలియం జోన్స్|సర్ విలియం జోన్స్]] స్థాపించిన కలకత్తా ఆసియాటిక్ సొసైటీకి బ్రిటిష్ ప్రతిరూపంగా ఉండాలని ఉద్దేశించబడింది. రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ స్థాపనలో ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి హెన్రీ థామస్ కోల్‌బ్రూక్, అతను స్వయంగా ఒక ముఖ్యమైన సంస్కృత పండితుడు. ఒకప్పుడు కలకత్తా ఆసియాటిక్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. మరొకరు సర్ జార్జ్ స్టాంటన్, 2వ బారోనెట్, చైనాలో పనిచేసిన చైనీస్ మాట్లాడే దౌత్యవేత్త. తూర్పున [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంతో]] ఈ సొసైటీకి ఉన్న సన్నిహిత సంబంధం కారణంగా, ఈ సొసైటీ నుండి వెలువడిన చాలా కార్యకలాపాలు [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండానికి]] సంబంధించిన అంశాలపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అయితే, ఈ సొసైటీ పరిధి భారతదేశానికి మించి చాలా విస్తరించి ఉంది: [[ఆసియా]] మొత్తం, [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లామిక్]] [[ఉత్తర ఆఫ్రికా]], [[ఇథియోపియా]] కూడా ఇందులో చేర్చబడ్డాయి. ఇటీవలి రాజకీయ చరిత్ర ప్రస్తుత వ్యవహారాలు వంటి ఆసక్తి గల రంగంలో ఈ సొసైటీకి కొన్ని పరిమితులు ఉన్నాయి. ఈ ప్రత్యేక పరిమితి సెంట్రల్ ఏషియన్ సొసైటీ స్థాపనకు దారితీసింది, ఇది తరువాత రాయల్ సొసైటీ ఫర్ ఏషియన్ అఫైర్స్‌గా మారింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత, ' సూయజ్‌కు తూర్పున' బ్రిటిష్ రాజకీయ ఆధిపత్యం క్రమంగా ముగియడంతో, ఈ సొసైటీ ఆసియాపై రాజకీయంగా తటస్థమైన, విద్యాపరమైన దృష్టిని కొనసాగించింది. సొసైటీ కార్యాలయాలలో క్రమం తప్పకుండా ఉపన్యాసాలు <ref>{{Cite web|title=Lectures & Events|url=https://royalasiaticsociety.org/lectures-events/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818230629/https://royalasiaticsociety.org/lectures-events/|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023|website=Royal Asiatic Society}}</ref> జరుగుతాయి. క్రమమైన ఉపన్యాసాలకు ఎటువంటి రుసుము లేదు. గతంలో జరిగిన అనేక ఉపన్యాసాలను ఆన్‌లైన్‌లో వినడానికి <ref>{{Cite web|title=Royal Asiatic Society|url=http://backdoorbroadcasting.net/?s=royal+asiatic+society|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818230329/https://backdoorbroadcasting.net/?s=royal+asiatic+society|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023|website=Backdoor Broadcasting Company}}</ref> లేదా చూడటానికి <ref>{{Cite web|title=Royal Asiatic Society Of Great Britain and Ireland Channel|url=https://www.youtube.com/channel/UCXi0hS5mxNzy7icPV485FfQ|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818230324/https://www.youtube.com/channel/UCXi0hS5mxNzy7icPV485FfQ|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023|website=YouTube}}</ref> అందుబాటులో ఉన్నాయి. మొదట్లో, సొసైటీ సభ్యులను సభ్యులు (MRAS), గౌరవ సభ్యులు (Hon. MRAS), కరస్పాండింగ్ సభ్యులు (CMRAS) విదేశీ సభ్యులు (FMRAS) అని పిలిచేవారు. <ref>{{Cite book|title=Journal of the Royal Asiatic Society|last=Ireland|first=Royal Asiatic Society of Great Britain and|date=1834|volume=1|page=xxi|chapter=Regulations for the Royal Asiatic Society|access-date=14 August 2018|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QOdJAAAAcAAJ&pg=PR21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228180834/https://books.google.com/books?id=QOdJAAAAcAAJ&pg=PR21|archive-date=28 February 2022}}</ref> 1870ల నాటికి, సొసైటీ ఫెలోషిప్‌ను సూచించే ''FRAS అనే'' పోస్ట్-నామినల్ అక్షరాలను, వైద్యుడు, భారతదేశంపై రచయిత అయిన జాన్ ఫోర్బ్స్ వాట్సన్, <ref>{{Cite book|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|date=1875|publisher=Trübner & Co.|series=New Series|volume=VII|page=56|chapter=List of the Members of the Royal Asiatic Society|access-date=6 April 2019|chapter-url=https://books.google.com/books?id=WKFaMmpKgbwC&pg=PA56|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228180832/https://books.google.com/books?id=WKFaMmpKgbwC&pg=PA56|archive-date=28 February 2022|issue=I}}</ref> భారతదేశంపై రచయిత ఇండియా రిఫార్మ్ సొసైటీ సహ-వ్యవస్థాపకుడు అయిన జాన్ డికిన్సన్ సహా కొంతమంది సభ్యులు ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. ఈ వాడుక ఇరవయ్యవ శతాబ్దం అంతటా కొనసాగింది, సొసైటీ ''జర్నల్‌లోని'' ప్రకటనలు కూడా కొంతమంది సభ్యులు ''FRAS'' అక్షరాలను ఉపయోగించడాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి, అయినప్పటికీ 1908 రాజ్యాంగంలో సొసైటీ సభ్యులందరినీ "సభ్యులు" అని పేర్కొన్నారు, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=omkyAQAAMAAJ&pg=PA1|title=The Charter and Rules of the Royal Asiatic Society|last=Ireland|first=Royal Asiatic Society of Great Britain and|date=26 May 1908|access-date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228180831/https://books.google.com/books?id=omkyAQAAMAAJ&pg=PA1|archive-date=28 February 2022}}</ref> 1967 వరకు వార్షికోత్సవ సమావేశ నివేదికలు "సభ్యులు"కు బదులుగా "ఫెలోస్" అని ప్రస్తావించలేదు. {{As of|2019}} సభ్యులను "ఫెలోస్" లేదా "స్టూడెంట్ ఫెలోస్"గా నియమిస్తారు; సొసైటీ తన నిబంధనలలో ఈ గ్రేడ్‌లకు ఎలాంటి పోస్ట్-నామినల్స్‌ను కేటాయించలేదు, కానీ ''FRAS అనే'' పోస్ట్-నామినల్ అక్షరాల వాడకం అనేక రిఫరెన్స్ గ్రంథాలలో గుర్తించబడింది. <ref>{{Cite web|title=Charter, Byelaws and Standing Orders|url=https://royalasiaticsociety.org/about-us/charter-byelaws-and-standing-orders/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814103547/https://royalasiaticsociety.org/about-us/charter-byelaws-and-standing-orders/|archive-date=14 August 2018|access-date=13 August 2018|publisher=Royal Asiatic Society}}</ref> ఆసియా సంబంధిత రంగాలలో పనిచేస్తున్న కొంతమంది విద్యావేత్తలు ఈ పోస్ట్-నామినల్ అక్షరాలను ఉపయోగిస్తారు, <ref>{{Cite web|title=Members of the School of History|url=https://www.history.ac.uk/syllabus/school/members|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090714/https://www.history.ac.uk/syllabus/school/members|archive-date=27 March 2019|access-date=5 April 2019|publisher=Institute of Historical Research}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The Governing Council|url=https://www.bips.ac.uk/about/council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327113520/https://www.bips.ac.uk/about/council/|archive-date=27 March 2019|access-date=5 April 2019|publisher=British Institute of Persian Studies}}</ref> సొసైటీ ''జర్నల్‌లో'' ఇండాలజిస్ట్ మైఖేల్ డి. విల్లిస్, [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] కవి అనువాదకుడు విలియం రాడిస్, ఇస్లామిక్ పండితుడు లియోనార్డ్ లెవిసోన్ లను ప్రస్తావించడానికి వీటిని ఉపయోగించారు. సొసైటీ యొక్క ప్రముఖ సభ్యులు ఫెలోలలో [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|రవీంద్రనాథ్ టాగోర్]], సుహ్వాంగ్ చో, [[ఆరెల్ స్టెయిన్|సర్ ఆరెల్ స్టెయిన్]], సర్ విల్ఫ్రెడ్ థెసిగర్, రాయ్ బహదూర్ ప్రియా లాల్ గంగూలీ, <ref>{{Cite paper|date=1913|title=Back Matter|url=https://www.jstor.org/stable/25189096}}</ref> జార్జ్ వి. సెరెటెలి ఉన్నారు. ఈ సొసైటీ భారతదేశంలోని ( కోల్‌కతా, ముంబై, బెంగళూరు, చెన్నై, [[బీహార్]] ) సొసైటీలతో అనుబంధం కలిగి ఉంది. ఇది శ్రీలంక రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ, హాంగ్ కాంగ్ రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ (1847లో స్థాపించబడింది), జపాన్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ (1875లో స్థాపించబడింది), రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ యొక్క మలేషియా శాఖ (1877లో స్థాపించబడింది), రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ కొరియా శాఖ (1900లో స్థాపించబడింది) బంగ్లాదేశ్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ (1952లో పాకిస్తాన్ ఆసియాటిక్ సొసైటీగా స్థాపించబడింది 1972 నుండి బంగ్లాదేశ్ ఆసియాటిక్ సొసైటీగా పేరు మార్చబడింది) లతో కూడా అనుబంధించబడింది. <ref>{{Cite web|title=About Us – Royal Asiatic Society|url=http://royalasiaticsociety.org/about-us/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405025300/http://royalasiaticsociety.org/about-us/|archive-date=5 April 2018|access-date=18 August 2023|website=royalasiaticsociety.org}}</ref> చైనాలో, పూర్వపు దక్షిణ చైనా శాఖ ఇప్పుడు రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ హాంగ్ కాంగ్ గా పిలువబడుతుంది. ఉత్తర చైనా శాఖ 2006 లో [[షాంగ్హై|షాంఘైలో]] రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ చైనాగా తిరిగి స్థాపించబడింది, అసలు శాఖ 1857 లో స్థాపించబడి 1952 లో రద్దు చేయబడింది. దీనికి సుజౌ [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]] శాఖలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=RASBJ|url=https://rasbj.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926044117/http://rasbj.org/|archive-date=26 September 2023|access-date=18 August 2023|website=Royal Asiatic Society, Beijing}}</ref> గ్రంథాలయంలో 12వ శతాబ్దం నుండి ఇప్పటి వరకు ఉన్న సామగ్రి ఉంది. సొసైటీ యొక్క అన్ని సేకరణలను లండన్‌లోని సొసైటీ కార్యాలయాల్లోని దాని ప్రత్యేక రీడింగ్ రూమ్‌లో ప్రకటించిన ప్రారంభ గంటలలో యాక్సెస్ చేయవచ్చు. <ref>{{Cite web|title=Library & Archives|url=https://royalasiaticsociety.org/library-archives/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818224136/https://royalasiaticsociety.org/library-archives/|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023|website=Royal Asiatic Society}}</ref> సొసైటీ డిజిటల్ లైబ్రరీని కూడా నిర్వహిస్తుంది. <ref>{{Cite web|title=Digital Library|url=https://royalasiaticsociety.org/digital-library/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818224136/https://royalasiaticsociety.org/digital-library/|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023|website=Royal Asiatic Society}}</ref> ''రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ జర్నల్‌ను'' కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ సంవత్సరానికి నాలుగు సార్లు ప్రచురిస్తుంది, ప్రతి సంచికలో అనేక పాండిత్య వ్యాసాలు, అనేక పుస్తక సమీక్షలు ఉంటాయి. ఇది 1991 నుండి దాని ప్రస్తుత పేరుతో ప్రచురించబడుతోంది, అంతకు ముందు దీనిని ''జర్నల్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్'' (1834–1991) ''ట్రాన్సాక్షన్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్'' (1824–1834) అని పిలిచేవారు. <ref>{{Cite web|title=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|url=https://www.jstor.org/publisher/rasgbi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501145449/https://www.jstor.org/publisher/rasgbi|archive-date=1 May 2019|access-date=13 August 2018|website=[[JSTOR]]}}</ref> ఈ ''జర్నల్'' ప్రస్తుత సంపాదకుడు [[పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం|పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయానికి]] చెందిన దావూద్ అలీ . ఈ ''జర్నల్'' డబుల్-పీర్-రిఫరీడ్. <ref>{{Cite web|title=The Journal of the Royal Asiatic Society (JRAS)|url=https://royalasiaticsociety.org/journal/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818213331/https://royalasiaticsociety.org/journal/|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023|website=Royal Asiatic Society}}</ref> ఈ నిధిని మొదట 1828లో స్థాపించారు దాని ప్రారంభ నిధుల ప్రాజెక్టుల ఫలితాలు త్వరలోనే వెలువడ్డాయి. <ref>{{Cite web|title=00introlee|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/ibnbatuta/00introlee.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013001230/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/ibnbatuta/00introlee.html|archive-date=13 October 2008|access-date=25 June 2007|website=www.columbia.edu}}</ref> ఈ నిధి, అనువాదాలను ప్రచురించడం, చారిత్రక రచనలను పునఃప్రచురించడం లేదా వాణిజ్య ప్రచురణకు చాలా ప్రత్యేకమైన అసలు పుస్తకాలను రాయించడం వంటివి చేసే విక్టోరియన్ చందా ముద్రణ క్లబ్‌లలో ఒకటిగా మారింది; కానీ ఇప్పుడు కనుమరుగైన ఆ సంస్థలలో చాలా వాటికి భిన్నంగా, రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఓరియంటల్ ట్రాన్స్‌లేషన్ ఫండ్ యొక్క పని 21వ శతాబ్దంలో కూడా కొనసాగుతోంది, పాండిత్య పరిశోధన కోసం "కొత్త సిరీస్" "పాత సిరీస్" మైక్రోఫార్మ్ కేటలాగ్ అందుబాటులో ఉంది. <ref>{{Cite web|date=20 October 2007|title=Search Result|url=http://www.microform.co.uk/academic/authorsearchresults.php?author=Royal+Asiatic+Society+of+Great+Britain+and+Ireland|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020202159/http://www.microform.co.uk/academic/authorsearchresults.php?author=Royal%20Asiatic%20Society%20of%20Great%20Britain%20and%20Ireland|archive-date=20 October 2007|access-date=4 April 2018|website=Microform Academic Publishers}}</ref> === బహుమతులు- అవార్డులు === * రీసెర్చ్ ఫెలోషిప్‌లు: మైఖేల్ విల్లిస్ -పీటర్ ఫ్లూగెల్. * సూర్య పి. సుబేది బహుమతి <ref>{{Cite web|title=The Surya P. Subedi Prize|url=https://royalasiaticsociety.org/the-surya-p-subedi-prize/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930065508/https://royalasiaticsociety.org/the-surya-p-subedi-prize/|archive-date=30 September 2023|access-date=August 18, 2023|website=Royal Asiatic Society}}</ref> - [[నేపాల్]] పై ప్రచురణకు ఏటా ఇచ్చే బహుమతి. * చార్లెస్ హెచ్. నోర్చి బహుమతి <ref>{{Cite web|date=1 November 2024|title=The Charles H. Norchi Prize|url=https://royalasiaticsociety.org/news/norchi-prize/|access-date=December 9, 2024|website=Royal Asiatic Society}}</ref> - [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్|ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌పై]] రాసిన పుస్తకానికి ఏటా ఇచ్చే బహుమతి. * ప్రొఫెసర్ మేరీ బాయ్స్ బహుమతి - ఆసియాలో మతం కోసం. * డేవిడ్ మోర్గాన్ మెమోరియల్ ప్రైజ్ - ఒక క్యాలెండర్ సంవత్సరంలో ''రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ జర్నల్‌లో'' ప్రచురించబడిన వ్యాసానికి. ఇటీవల పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందిన వారి కోసం. * రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ వారి న్యూ బార్విస్-హాలిడే అవార్డు - తూర్పు ఆసియాలోని ఏ ప్రాంతానికైనా చెందిన మానవశాస్త్రం, కళ, చరిత్ర, సాహిత్యం లేదా మతం వంటి అంశాలపై చేసిన కొత్త, అప్రచురిత పరిశోధనకు ప్రదానం చేయబడుతుంది. * రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ అవార్డు - ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఆసియా అధ్యయనాల కోసం ప్రదానం చేస్తారు (ఈ అవార్డు రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ గోల్డ్ మెడల్ స్థానంలో వచ్చింది). * సర్ రిచర్డ్ బర్టన్ పతకం - ఆసియాలోని పండితులకు యాత్రికులకు ప్రదానం చేయబడుతుంది. * డెనిస్ సినోర్ పతకం - అంతర ఆసియా అధ్యయనాలకు. * జేమ్స్ జె. బుసుటిల్ పతకం బహుమతి <ref>{{Cite web|date=10 December 2024|title=The James J. Busuttil Medal and Prize for Human Rights|url=https://royalasiaticsociety.org/news/james-j-busuttil-medal-and-prize-for-human-rights/|access-date=December 12, 2024|website=Royal Asiatic Society|archive-date=10 డిసెంబర్ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210171411/https://royalasiaticsociety.org/news/james-j-busuttil-medal-and-prize-for-human-rights/|url-status=dead}}</ref> - [[మానవ హక్కులు|మానవ హక్కులపై]] ఒక పుస్తకానికి ఏటా ఇచ్చే వెండి పతకం బహుమతి. ప్రస్తుతం (2024–), <ref>{{Cite web|title=Anniversary General Meeting 2024|url=https://royalasiaticsociety.org/anniversary-general-meeting-2024/|access-date=24 October 2024|website=Royal Asiatic Society}}</ref> సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా నార్బర్ట్ పీబాడీ <ref>{{Cite web|title=Affiliated Scholars|url=https://www.s-asian.cam.ac.uk/people/affiliated-scholars/|access-date=24 October 2024|website=University of Cambridge Centre of South Asian Studies}}</ref> ఉపాధ్యక్షురాలిగా సారా అన్సారీ ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|date=22 February 2026|title=Governance – Royal Asiatic Society|url=https://royalasiaticsociety.org/governance/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}}   [[వర్గం:బ్రిటిషు భారతదేశం లోని సంస్థానాలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] 1ag646ouv5ux3p3bezbagpy8f7sldvl 14 500156 4941293 4891134 2026-08-22T01:28:26Z Chaduvari 97 సత్వర తొలగింపును కోరారు: ([[WP:CSD#C1|CSD C1]]). ([[WP:TW|TW]]) 4941293 wikitext text/x-wiki {{db-catempty}} వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 ప్రాజెక్టులో భాగంగా మంచి వ్యాసం స్థాయికి మెరుగుపరచి సమీక్ష కోసం ప్రతిపాదించిన వ్యాసాలు ఈ వర్గం లోకి చేరతాయి. {{tl|వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 లో భాగం}} అనే మూసలో "1" అనే పరామితికి ఏదైనా విలువ ఇచ్చి, ఆ మూసను ఏదైనా వ్యాసప్య్సం చర్చ పేక్జీలో చేర్చినపుడు ఆ పేజీ ఈ వర్గం లోకి చేరుతుంది. at5xk7c0bai7nhtc0diu6tpeoimtvgf 14 500160 4941291 4891146 2026-08-22T01:27:55Z Chaduvari 97 [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941291 wikitext text/x-wiki వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 ప్రాజెక్టులో భాగంగా మంచి వ్యాసం స్థాయికి మెరుగుపరచి సమీక్ష కోసం ప్రతిపాదించిన వ్యాసాలు ఈ వర్గం లోకి చేరతాయి. {{tl|వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 లో భాగం}} అనే మూసను, పరామితికి ఏ విలువా ఇవ్వకుండా, ఏదైనా వ్యాసం చర్చ పేజీలో చేర్చినపుడు ఆ పేజీ ఈ వర్గం లోకి చేరుతుంది. [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]] bcch1hi8e3kktfou4eyhi60bzapfu7h 0 501323 4941535 4897915 2026-08-22T08:02:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941535 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2021}} {{Use Indian English|date=November 2015}} {{Infobox film | image = | caption = చిత్ర శీర్షిక | director = [[సెల్వా (దర్శకుడు)|సెల్వా]] | writer = సుకి మూర్తి<br />నగులన్ పొన్నుసామి (వ్యాఖ్యలు) | story = [[ఆర్. పార్తిబన్|పార్తిబన్]] | producer = వి. సుందర్ | starring = పార్తిబన్<br />[[ప్రభుదేవా]]<br />[[కౌసల్య (నటి)|కౌసల్య]]<br />[[రేణు దేశాయ్]] | cinematography = [[తంగర్ బచ్చన్]] | editing = [[సురేష్ అర్స్]] | music = [[ఎస్. ఎ. రాజ్‌కుమార్]] | studio = విశ్వాస్ | released = {{Film date|df=yes|2000|5|4|ref1=}} | country = భారతదేశం | language = తమిళం }} '''జేమ్స్ పాండు''' (James Pandu) అనేది 2000లో విడుదలైన ఒక తమిళ భాషా కామెడీ [[థ్రిల్లర్]] చలనచిత్రం. ఈ చిత్రానికి సెల్వా దర్శకత్వం వహించగా, వి. సుందర్ నిర్మించారు. ఈ సినిమాలో ఆర్. పార్తిబన్ (ఈయన కథను కూడా అందించారు), [[ప్రభుదేవా]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, [[కౌసల్య (నటి)|కౌసల్య]], [[రేణూ దేశాయ్|రేణు దేశాయ్]] ఇతర ముఖ్య పాత్రలలో నటించారు. ఈ చిత్రం 2000 మే 4 న విడుదలైంది.<ref>{{Cite web |title=James Bandu ( 2000 ) |url=http://www.cinesouth.com/cgi-bin/filmography/allCast.cgi?id=2381 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041115042255/http://www.cinesouth.com/cgi-bin/filmography/allCast.cgi?id=2381 |archive-date=15 November 2004 |access-date=2023-06-19 |website=Cinesouth}}</ref> == కథాంశం == జేమ్స్, పాండు ఇద్దరూ రైల్వే స్టేషన్ లో పోర్టర్లు (కూలీలు). ఒకప్పుడు ప్రాణస్నేహితులుగా ఉన్న వీరిద్దరి మధ్య ఇప్పుడు అస్సలు పడదు, ఎప్పుడూ గొడవపడుతుంటారు. జేమ్స్ రేణు అనే అమ్మాయిని ప్రేమిస్తుంటాడు, మూగదైన కౌసల్య అనే అమ్మాయి పాండును ఇష్టపడుతుంది. ఇదిలా ఉండగా, ఒక చిట్‌ఫండ్ కంపెనీ యజమాని ప్రజల సొమ్ముతో పరారవ్వాలనే ప్లాన్‌తో, తన దగ్గరున్న డబ్బు సంచీని తానే స్వయంగా దొంగిలించడానికి జేమ్స్‌ను నియమిస్తాడు. అయితే, అదే కంపెనీ మేనేజర్ ఆ డబ్బు సంచీని జేమ్స్ నుండి దొంగిలించడానికి పాండును పురమాయిస్తాడు. చివరకు జేమ్స్, పాండు ఇద్దరూ ఆ డబ్బు సంచీని దక్కించుకున్నప్పుడు, పాత పగలు మరిచిపోయి మళ్లీ స్నేహితులుగా మారి ఆ డబ్బును సమానంగా పంచుకోవాలని నిర్ణయించుకుంటారు. కానీ, ఇంతలో చిట్‌ఫండ్ కంపెనీ యజమాని హత్యకు గురవుతాడు, దాంతో ఆ నింద వీరిద్దరిపై పడుతుంది. వారు ప్రధాన నిందితులుగా మారతారు. క్లైమాక్స్‌లో, రాఘవాచారి అనే వ్యక్తి కోర్టుకు వచ్చి, ఆ చిట్‌ఫండ్ యజమాని చాలా మందిని మోసం చేస్తున్నందుకే తానే అతన్ని చంపానని నిజం ఒప్పుకుంటాడు. దీంతో జేమ్స్, పాండు ఇద్దరూ నిర్దోషులుగా నిరూపించబడటంతో కథ సుఖాంతమవుతుంది. == నటీనటులు == * [[ఆర్. పార్తిబన్|పార్తిబన్]] (పాండు) * [[ప్రభుదేవా]] (జేమ్స్) * [[కౌసల్య (నటి)|కౌసల్య]] (కౌసల్య) * [[రేణూ దేశాయ్|రేణు దేశాయ్]] (రేణు) * నిజాల్గల్ రవి (చిట్‌ఫండ్ కంపెనీ యజమాని) * [[తలైవాసల్ విజయ్]] (చిట్‌ఫండ్ మేనేజర్) * ఈశ్వరి రావు (కౌసల్య అక్క) * [[మనోబాల]] (రైల్వే పోర్టర్) * మయిల్ సామి * మదన్ బాబ్ * [[సూరి (నటుడు)|సూరి]] (రైల్వే పోర్టర్ - గుర్తింపు లేని పాత్ర) * టి. ఎస్. బి. కె. మౌళి (టి.టి.ఆర్ రాఘవాచారి - అతిథి పాత్ర) * షారి (అతిథి పాత్ర) == నిర్మాణం == ఈ చిత్రం ద్వారా పార్తిబన్, ప్రభుదేవా మొదటిసారి కలిసి నటించారు. దీనికి ముందు వారు ''సుయంవరం'' చిత్రంలో కనిపించినప్పటికీ, వారిద్దరి మధ్య ఉమ్మడి సన్నివేశాలు లేవు.<ref>{{Cite web |title=James Pandu |url=http://sify.com/movies/tamil/preview.php?ctid=5&cid=2423&id=6007235 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050123024711/http://sify.com/movies/tamil/preview.php?ctid=5&cid=2423&id=6007235 |archive-date=23 January 2005 |access-date=9 August 2022 |website=[[Sify]]}}</ref> ఈ చిత్రానికి దర్శకుడు సెల్వా మొదట 'విజిల్' అని పేరు పెట్టాలని భావించారు, ఆ తర్వాత 'జేమ్స్ పాండు'గా మార్చారు.<ref>{{Cite web |date=30 September 1999 |title=An Interview: Parthiban |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/30-09-99/parthiba.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040624175717/http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/30-09-99/parthiba.htm |archive-date=24 June 2004 |access-date=12 January 2022 |website=[[Dinakaran]]}}</ref> హాలీవుడ్ గూఢచారి పాత్ర 'జేమ్స్ బాండ్' పేరు మీదుగా ఈ సినిమా టైటిల్‌ను వ్యంగ్యంగా పెట్టారు. ఈ సినిమాలో మొదట ఇషా కొప్పీకర్‌ను కథానాయికగా అనుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=1 November 1999 |title=Cine News |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/01-11-99/murali.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041124021904/http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/01-11-99/murali.htm |archive-date=24 November 2004 |access-date=12 January 2022 |website=[[Dinakaran]]}}</ref> చిత్ర మొదటి షాట్ అరుణాచలం స్టూడియోస్‌లో ప్రారంభమైంది. చిత్ర యూనిట్ సిక్కింలోని గ్యాంగ్‌టక్ మంచు కొండల ప్రాంతంలో రెండు పాటలను చిత్రీకరించింది.<ref>{{cite magazine |date=26 December 1999 |title=சிக்கிமில் ஜேம்ஸ் பாண்டு! |url=https://archive.org/details/kalki1999-12-26/page/92/mode/2up |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230618153821/https://archive.org/details/kalki1999-12-26/page/92/mode/2up |archive-date=18 June 2023 |access-date=18 June 2023 |magazine=[[Kalki (magazine)|Kalki]] |page=93 |language=ta |via=[[Internet Archive]]}}</ref> == పాటలు == ఈ చిత్రానికి [[ఎస్. ఎ. రాజ్‌కుమార్]] సంగీతం అందించారు.<ref>{{cite web |title=James Pondu / Taalam |url=https://avdigital.in/products/james-pondu-taalam |access-date=20 June 2023 |work=AVDigital |archive-date=20 జూన్ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620121627/https://avdigital.in/products/james-pondu-taalam |url-status=dead }}</ref> ఇందులో "కన్నెనా మిన్సారమా" అనే పాట 'అలాబినా' గ్రూప్ రూపొందించిన "రోనా" అనే అంతర్జాతీయ సాంగ్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite web |last=S |first=Karthik |author-link=Karthik Srinivasan |title=Tamil [Other Composers] |url=https://www.itwofs.com/tamil-others.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20190522113005/https://www.itwofs.com/tamil-others.html |archive-date=22 May 2019 |access-date=25 June 2024 |website=[[ItwoFS]]}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! పాట శీర్షిక !! గాయకులు !! గీతరచయిత !! నిడివి |- | "జేమ్స్ పాండు దా" || [[మనో]], ఉన్ని మీనన్ || కాళిదాసన్ || 04:09 |- | "కన్నెనా మిన్సారమా" || దేవన్ ఏకాంబరం, [[బాంబే జయశ్రీ]] || [[నా. ముత్తుకుమార్]] || 04:23 |- | "నిక్కట్టుమా నడకట్టుమా" || మనో, [[అనురాధ శ్రీరామ్]] || భారతి శక్తి || 04:31 |- | "ఉన్ అళగై" || శ్రీనివాస్, రేష్మి || వివేక || 05:04 |- | "వెన్నిలా ఎదువుమ్" || [[ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], రేష్మి || తామరై || 04:06 |} == స్పందనలు == ''ఇండియా ఇన్ఫో'' పత్రిక తమ సమీక్షలో, "కామెడీ పేరుతో ఇద్దరు కథానాయకులు చేసిన కొన్ని చేష్టలు చికాకు కలిగిస్తాయి. ఈ చిత్ర కథ పార్తిబన్‌ది కాబట్టి ఆయనే దీనికి బాధ్యుడు" అని పేర్కొంది.<ref name="ii">{{Cite web |title=James-Pandu – Comedy at its worse |url=http://movies.indiainfo.com/tamil/reviews/james.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051121013438/http://movies.indiainfo.com/tamil/reviews/james.html |archive-date=21 November 2005 |access-date=7 May 2009 |website=India Info}}</ref> ''[[ది హిందూ]]'' పత్రిక, "ఆసక్తికరంగా ప్రారంభమైనప్పటికీ, ఆ తర్వాత పట్టు కోల్పోయిన చిత్రం" అని విశ్లేషించింది.<ref name="hindu">{{Cite web |last=Rangarajan |first=Malathi |date=28 April 2000 |title=Film Review: ''James Pandu'' |url=http://www.hinduonnet.com/2000/04/28/stories/09280224.htm |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20130126020631/http://www.hinduonnet.com/2000/04/28/stories/09280224.htm |archive-date=26 January 2013 |access-date=25 August 2012 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == * {{IMDb title}} [[వర్గం:2000 చలనచిత్రాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమాలు]] [[వర్గం:భారతీయ కామెడీ థ్రిల్లర్ చిత్రాలు]] [[వర్గం:ఎస్. ఎ. రాజ్‌కుమార్ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] ip2t4c87jt4asmauszbds2k9na8ikht 0 502586 4941562 4904525 2026-08-22T11:51:28Z యర్రా రామారావు 28161 4941562 wikitext text/x-wiki {{Short description|బ్రిటిష్ ఇండియా మాజీ ప్రావిన్స్}} {{More citations needed|date=January 2020}} {{Infobox former subdivision | conventional_long_name = తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం | common_name = తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం | status_text = [[బ్రిటిష్ ఇండియాలోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్స్]] | era = [[న్యూ ఇంపీరియలిజం]] | year_start = 16 అక్టోబర్ 1905 | date_start = | event_start = [[మొదటి బెంగాల్ విభజన]] | year_end = 21 మార్చి 1912 | date_end = | event_end = [[బీహార్, ఒరిస్సా ప్రావిన్స్]], [[అస్సాం ప్రావిన్స్]] ఏర్పాటు | image_flag = | image_coat = | image_map = Bengal gazetteer 1907-9.jpg | image_map_caption = 1907 లో తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం, దీనికి సరిహద్దులుగా [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ|బెంగాల్]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]], [[భూటాన్]], [[బర్మాలో బ్రిటిష్ పాలన|బర్మా]], [[టిబెట్]] ఉన్నాయి | title_leader = [[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్ల జాబితా|లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్]] | leader1 = [[బాంప్‌ఫైల్డ్ ఫుల్లర్|సర్ బాంప్‌ఫైల్డ్ ఫుల్లర్]] | year_leader1 = 1905–1906 | leader2 = [[చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ|సర్ చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ]] | year_leader2 = 1911–1912 | legislature = [[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్|లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్]] | stat_year1 = | stat_pop1 = | footnotes = | today = [[বাংলাদেশ|బంగ్లాదేశ్]]<br>[[భారతదేశం]] | demonym = | capital = [[ఢాకా|డక్కా]] | native_name = | government_type = | p1 = బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ | s1 = బెంగాల్ ప్రావిన్స్ | flag_p1 = British Raj Red Ensign.svg | flag_s1 = British Raj Red Ensign.svg | s2 = అస్సాం ప్రావిన్స్ | p2 = ఈశాన్య సరిహద్దు | flag_s2 = British Raj Red Ensign.svg | flag_p2 = British Raj Red Ensign.svg | life_span = 1905–1912 }} '''తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం''' అనేది 1905 నుండి 1912 మధ్య కాలంలో [[బ్రిటిష్ ఇండియాలోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా యొక్క ఒక ప్రావిన్స్]]. [[ఢాకా|డక్కా]] నగరాన్ని ప్రధాన కార్యాలయంగా చేసుకుని పనిచేసిన ఈ ప్రావిన్స్, ప్రస్తుత [[বাংলাদেশ|బంగ్లాదేశ్]], [[ఈశాన్య భారతదేశం]], [[ఉత్తర బెంగాల్|ఉత్తర పశ్చిమ బెంగాల్]] ప్రాంతాలను కలిగి ఉండేది. == చరిత్ర == [[File:Joppen1907BritishBengalBritishBurmaA.jpg|thumb|left|[[బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] 1765 లో బెంగాల్‌ను, 1838 లో అస్సాంను స్వాధీనం చేసుకుంది]] 1868 నాటికే, [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]] యొక్క తూర్పు భాగంలో ఒక స్వతంత్ర పరిపాలన అవసరమని ప్రభుత్వం గుర్తించింది. బ్రిటిష్ ఇండియా రాజధాని అయిన [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] లోని [[ఫోర్ట్ విలియం (భారతదేశం)|ఫోర్ట్ విలియం]] ఇప్పటికే పనిభారంతో కూడి ఉందని వారు భావించారు. 1903 నాటికి, బెంగాల్‌ను విభజించాల్సిన అవసరం, అస్సాం వాణిజ్య విస్తరణకు ఉన్న అవకాశాలు ప్రభుత్వానికి స్పష్టమయ్యాయి. తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం అని పిలవబడే ఈ కొత్త ప్రావిన్స్‌లో విద్య, ఉద్యోగాలలో పెట్టుబడులను పెంచుతామని హామీ ఇవ్వబడింది.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911|wstitle=Eastern Bengal and Assam}}</ref> [[File:George Curzon2.jpg|thumb|[[లార్డ్ కర్జన్]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం ఏర్పాటును ప్రారంభించారు]] [[File:All India Muslim league conference 1906 attendees in Dhaka.jpg|thumb|1906 లో డక్కాలో జరిగిన [[అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్]] వ్యవస్థాపక సమావేశ ప్రతినిధులు]] [[భారత వైస్రాయ్|భారత వైస్రాయ్]] [[లార్డ్ కర్జన్]], [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజనను]] ప్రతిపాదించి, 16 అక్టోబర్ 1905 న అమలులోకి తెచ్చారు. బెంగాల్ పూర్వపు మొఘల్ రాజధాని అయిన డక్కా, తిరిగి [[ప్రభుత్వ కేంద్రం]] హోదాను పొందింది. సర్ [[బాంప్‌ఫైల్డ్ ఫుల్లర్]] ఈ ప్రావిన్స్ యొక్క మొదటి లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన ఒక సంవత్సరం పాటు పదవిలో కొనసాగి, [[లార్డ్ మింటో]] తో వచ్చిన విభేదాలు, [[బ్రిటిష్ పార్లమెంట్]] నుండి వచ్చిన ఒత్తిడి కారణంగా 1906 లో రాజీనామా చేశారు. ఆయన తర్వాత [[లాన్సెలట్ హేర్|సర్ లాన్సెలట్ హేర్]] (1906-1911), ఆ తర్వాత [[చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ|సర్ చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ]] (1911-1912) బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఈ విభజన భారతీయ జాతీయవాదులలో తీవ్ర వివాదాన్ని రేకెత్తించింది. బెంగాలీ మాతృభూమిని ముక్కలు చేయడానికి జరిగిన "[[విభజించి పాలించు]]" కుట్రగా వారు దీనిని అభివర్ణించారు.<ref name="banglapedia1">{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Eastern_Bengal_and_Assam |title=Eastern Bengal and Assam - Banglapedia |publisher=En.banglapedia.org |date=2014-05-05 |access-date=2015-09-24}}</ref> కలకత్తాలోని వర్తక వర్గం కూడా ఈ ప్రాంతంలో తమ ఆర్థిక ప్రభావాన్ని కోల్పోతామని భయపడింది. పెరుగుతున్న హిందూ జాతీయవాదానికి ప్రతిస్పందనగా, 1906 లో డక్కాలో జరిగిన [[అఖిల భారత మహమ్మదన్ విద్యా సదస్సు]] లో [[అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్]] స్థాపించబడింది. ఇది తిరిగి [[అఖిల భారత హిందూ మహాసభ]] ఏర్పాటుకు దారితీసింది. 1911 లో జరిగిన [[ఢిల్లీ దర్బార్]] లో కింగ్-ఎంపరర్ [[జార్జ్ V]], బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం విభజనను రద్దు చేయాలని నిర్ణయించినట్లు ప్రకటించారు. ఈ చర్య కఠినమైన కోము శక్తులను సంతృప్తి పరచడానికేననే అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది. తూర్పు బెంగాల్ తిరిగి పశ్చిమ బెంగాలీ జిల్లాలతో విలీనమైంది, అస్సాం ఒక చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్‌గా మార్చబడింది. == భూగోళం == తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం మొత్తం 111,569 చదరపు మైళ్ల వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉండి, 20° 45' నుండి 28° 17' ఉత్తర అక్షాంశాల మధ్య, 87° 48' నుండి 97° 5' తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య విస్తరించి ఉండేది. దీనికి ఉత్తరాన [[టిబెట్]], [[భూటాన్ రాజ్యం]], తూర్పున [[బ్రిటిష్ బర్మా]], దక్షిణాన [[బెంగాల్ ఖాతం]] సరిహద్దులుగా ఉండేవి. ఈ పరిధుల లోపల [[హిల్ తిప్పెరా]], [[కూచ్ బెహార్]], [[మణిపూర్ సంస్థానం|మణిపూర్]] స్వదేశీ సంస్థానాలు ఉండేవి. == పరిపాలన == [[File:Dept Of Chemistry.JPG|thumb|300px|మొదటి బెంగాల్ విభజన తర్వాత డక్కాలో ప్రవేశపెట్టబడిన యూరోపియన్-మొఘల్ నిర్మాణ శైలికి ఒక ఉదాహరణ]] [[భారత వైస్రాయ్|వైస్రాయ్]] [[బ్రిటిష్ రాచరికం|బ్రిటిష్ చక్రవర్తికి]] ప్రాతినిధ్యం వహించగా, [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] ప్రధాన పరిపాలకుడిగా ఉండేవారు. లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్, హైకోర్టులతో డక్కా ప్రాంతీయ రాజధానిగా ఉండేది. లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పరిధిలో ఐదుగురు కమిషనర్లు పనిచేసేవారు. [[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్]] 40 మంది సభ్యులను కలిగి ఉండేది. ఎన్నికైన కౌన్సిలర్లలో మునిసిపాలిటీలు, జిల్లా బోర్డులు, ముస్లిం నియోజకవర్గాలు, భూస్వామ్య వర్గం, టీ పరిశ్రమ, జనపనార పరిశ్రమ, చిట్టగాంగ్ నౌకాశ్రయ ప్రతినిధులు ఉండేవారు. నామినేట్ చేయబడిన సభ్యులలో ప్రభుత్వ అధికారులు, విద్యావేత్తలు, వాణిజ్య ప్రముఖులు ఉండేవారు.<ref>Ilbert, Sir Courtenay Peregrine (1907). "Appendix II: Constitution of the Legislative Councils under the Regulations of November 1909", in The Government of India. Clarendon Press. pp. 432-5.</ref> డక్కా హైకోర్టు లండన్ లోని [[ప్రివీ కౌన్సిల్ యొక్క జ్యుడీషియల్ కమిటీ]] కి లోబడి పనిచేసేది. [[షిల్లాంగ్]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం యొక్క [[వేసవి రాజధాని]] గా ఉండేది.<ref name="wsimag1">{{cite web|url=http://wsimag.com/travel/13269-searching-for-shillong |title=Searching for Shillong - Wall Street International |publisher=Wsimag.com |date=2015-04-04 |access-date=2015-09-24}}</ref> ఈ ప్రావిన్స్‌లో అస్సాం వ్యాలీ డివిజన్, చిట్టగాంగ్ డివిజన్, డక్కా డివిజన్, రాజ్‌షాహీ డివిజన్, సుర్మా వ్యాలీ డివిజన్ అనే 5 పరిపాలనా విభాగాలు ఉండేవి. మొత్తం 27 జిల్లాలు ఉండేవి. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| విభాగం (Division) ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| విభాగ ప్రధాన కార్యాలయం ! style="background:#9cf;" rowspan="1"/> జిల్లాలు ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| స్వదేశీ సంస్థానాలు |- | అస్సాం వ్యాలీ డివిజన్ |[[గువహాటి]] |[[గోల్‌పారా జిల్లా|గోల్‌పారా]], [[కామరూప్ జిల్లా|కామరూప్]], [[మేఘాలయ|గారో హిల్స్]], [[దర్రాంగ్]], [[నగావ్ జిల్లా|నౌగాంగ్]], [[శివసాగర్ జిల్లా|శివసాగర్]], [[లఖింపూర్ జిల్లా|లఖింపూర్]] | [[మణిపూర్ సంస్థానం|మణిపూర్]] |- | [[చిట్టగాంగ్ డివిజన్]] | [[చిట్టగాంగ్]] | [[కొమిల్లా విభాగం|తిప్పెరా]], [[నోఖాలీ జిల్లా|నోఖాలీ]], [[చిట్టగాంగ్ డివిజన్|చిట్టగాంగ్]], [[చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్|హిల్ ట్రాక్ట్స్]] | [[త్రిపుర సంస్థానం|హిల్ త్రిపుర]] |- |[[ఢాకా డివిజన్|డక్కా డివిజన్]] | [[ఢాకా|డక్కా]] | [[ఢాకా డివిజన్|డక్కా]], [[మైమన్సింగ్ విభాగం|మైమన్సింగ్]], [[ఫరీద్‌పూర్ విభాగం|ఫరీద్‌పూర్]], [[బరిసాల్ విభాగం|బాకర్‌గంజ్]] | |- | [[రాజ్‌షాహీ డివిజన్]] | [[జల్పాయిగురి]] | [[దినాజ్‌పూర్ జిల్లా|దినాజ్‌పూర్]], [[జల్పాయిగురి విభాగం|జల్పాయిగురి]], [[రంగ్‌పూర్ విభాగం|రంగ్‌పూర్]], [[బొగ్రా జిల్లా|బొగ్రా]], [[పబ్నా జిల్లా|పబ్నా]], [[మాల్దా విభాగం|మాల్దా]] | [[కూచ్ బెహార్ సంస్థానం|కూచ్ బెహార్]] |- | సుర్మా వ్యాలీ డివిజన్ | [[సిల్చార్]] | [[సిల్హెట్ విభాగం|సిల్హెట్]], [[బరాక్ వ్యాలీ|కాచర్]], [[ఖాసీ, జైంతియా హిల్స్]], [[నాగాలాండ్|నాగా హిల్స్]], [[మిజోరాం|లుషాయ్ హిల్స్]] | |- |} [[కూచ్ బెహార్ సంస్థానం|కూచ్ బెహార్]] రాజ్‌షాహీ డివిజన్ పరిధిలోకి, [[త్రిపుర సంస్థానం|హిల్ త్రిపుర]] చిట్టగాంగ్ డివిజన్ పరిధిలోకి, [[మణిపూర్ సంస్థానం|మణిపూర్]] అస్సాం వ్యాలీ డివిజన్ పరిధిలోకి వచ్చేవి. డక్కాలోని ప్రాంతీయ ప్రభుత్వం [[భూటాన్ రాజ్యం]] తో సంబంధాలను కూడా పర్యవేక్షించేది. == జనాభా వివరాలు == 1901 లో తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం జనాభా 3,09,61,459 గా ఉంది.<ref name="EB1911"/> తూర్పు బెంగాల్, సుర్మా, బ్రహ్మపుత్ర లోయలలోని దట్టమైన జనాభా కలిగిన జిల్లాలలో [[బెంగాలీలు]] (2,72,72,895), [[అస్సామీ ప్రజలు|అస్సామీలు]] (13,49,784) తో కూడిన [[ఇండో-ఆర్యన్ ప్రజలు|ఇండో-ఆర్యన్]] జాతి సమూహాలు నివసించేవారు.<ref name="EB1911"/> కొండ ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా [[టిబెటో-బర్మా ప్రజలు|టిబెటో-బర్మా]] జనాభా నివసించేవారు, వీరిలో [[త్రిపురి ప్రజలు]], [[చాక్మా ప్రజలు|చాక్మాలు]], [[మిజో ప్రజలు|మిజోలు]], [[నాగా ప్రజలు|నాగాలు]], [[గారో ప్రజలు|గారోలు]], [[బోడో ప్రజలు|బోడోలు]] ఉన్నారు. ప్రావిన్స్‌లో 1,80,36,688 మంది [[ముస్లింలు]], 1,20,36,538 మంది [[హిందువులు]] ఉండేవారు.<ref name="EB1911"/> మిగిలిన వారిలో [[బౌద్ధులు]], [[క్రైస్తవులు]], యానిమిస్టులు ఉన్నారు. 1911 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, కొత్త రాష్ట్ర రాజధానిగా మారిన తర్వాత ఢాకా జనాభా 1906 నాటికంటే 21% పెరిగింది.<ref name="banglapedia1"/> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[File:Assam.jpg|thumb|తూర్పు బెంగాల్, అస్సాంలో [[తేయాకు]] సాగును చూపే చిత్రం]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం ప్రావిన్స్ [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలోనే]] అత్యంత సారవంతమైన భూములను కలిగి ఉండేది. తూర్పు బెంగాల్ డెల్టా భారత ఉపఖండానికి అన్నపూర్ణగా నిలిచింది. ఇది ప్రపంచంలోని 80% [[జనపనార]]ను ఉత్పత్తి చేస్తూ, అప్పట్లో వర్ధిల్లిన ప్రపంచ జనపనార వ్యాపారంలో ఆధిపత్యం చెలాయించింది. అస్సాం, [[సిల్హెట్]] లోయలు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద [[తేయాకు]] తోటలకు నిలయంగా మారి, అధిక నాణ్యత కలిగిన [[అస్సాం టీ]] ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. అస్సాంలో [[అపరిష్కృత చమురు]] ఉత్పత్తి కారణంగా ఈ ప్రావిన్స్ [[అస్సాం చమురు|పెట్రోలియం పరిశ్రమ]] కు కేంద్రంగా కూడా మారింది. [[చిట్టగాంగ్ నౌకాశ్రయం]] [[అంతర్జాతీయ వ్యాపారం|అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] లో వృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ఇది [[అస్సాం బెంగాల్ రైల్వే]] ద్వారా అంతర్గత ప్రాంతాలకు అనుసంధానించబడింది. తీరప్రాంత బెంగాల్‌లో [[నౌకా నిర్మాణం]] ఒక ప్రధాన కార్యకలాపంగా ఉండి, బ్రిటిష్ నౌకాదళ, వర్తక నౌకల అవసరాలను తీర్చింది. ముఖ్యంగా [[పబ్నా]], ఢాకా వంటి పలు జిల్లాల్లో [[రంగులు అద్దే పరిశ్రమలు]] స్థాపించబడ్డాయి. == రవాణా == [[File:First Ever Steam Engine of Bangladesh (2).jpg|thumb|చిట్టగాంగ్ సెంట్రల్ రైల్వే బిల్డింగ్ వద్ద భద్రపరచబడిన 19 వ శతాబ్దపు రైలు ఇంజిన్]] [[File:Sir Fuller arrives in Dhaka 1905.jpg|thumb|ఫెర్రీలు ప్రాంతీయ రవాణాకు ముఖ్యమైన సాధనంగా ఉండేవి. 1908 లో ఆవిరి నౌకల ద్వారా డక్కాకు బ్రిటిష్ వైస్రాయ్ చేరుకున్న దృశ్యం]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాంలోని రెండు ప్రధాన రైల్వే లైన్లు [[ఈస్టర్న్ బెంగాల్ రైల్వే]], [[అస్సాం బెంగాల్ రైల్వే]]. ఓడరేవు నగరమైన చిట్టగాంగ్ ప్రధాన రైల్వే టెర్మినస్‌గా ఉండేది, ఎందుకంటే ఈ మార్గాలు అంతర్గత ప్రాంతాలను ప్రధాన ప్రాంతీయ సముద్ర ద్వారంతో అనుసంధానించాయి. తేయాకు, జనపనార, పెట్రోలియం ఎగుమతికి రైల్వేలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా ఉండేవు. చిట్టగాంగ్, ఢాకా, బొగ్రా, దినాజ్‌పూర్, రంగ్‌పూర్, జల్పాయిగురి, మాల్దా, రాజ్‌షాహీలను అనుసంధానిస్తూ అనేక కొత్త ఫెర్రీ సేవలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఈ మెరుగైన రవాణా నెట్‌వర్క్ మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థపై సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపింది, వ్యాపార వాణిజ్యాలను వృద్ధి చేసింది. కొత్తగా నిర్మించిన రహదారులు అస్సాం, చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్ యొక్క దుర్గమ ప్రాంతాలను అనుసంధానించాయి. అన్ని జిల్లా రాజధానులు అంతర జిల్లా రహదారి నెట్‌వర్క్ ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి.<ref name="banglapedia1"/> == సైన్యం == [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ]] కి డక్కా, చిట్టగాంగ్, షిల్లాంగ్, కొమిల్లా, గౌహతిలలో కంటోన్మెంట్లు ఉండేవి. [[అస్సాం రైఫిల్స్]] ప్రావిన్స్ తూర్పు సరిహద్దును రక్షించగా, [[గూర్ఖా రెజిమెంట్]], బెంగాల్ మిలిటరీ పోలీస్ ఉత్తర సరిహద్దుల్లో పహారా కాసేవి. == విద్యా వ్యవస్థ == తన స్వల్ప జీవితకాలంలోనే, ప్రాంతీయ విద్యా శాఖ ఉన్నత విద్య యొక్క విస్తరణ, అభివృద్ధికి గణనీయమైన కృషి చేసింది. కళాశాల స్థాయి పాఠ్యప్రణాళికలో పర్షియన్, సంస్కృతం, గణితం, చరిత్ర, బీజగణితం వంటి వివిధ విభాగాలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాలో మహిళా కళాశాలలు స్థాపించబడ్డాయి. పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల నమోదు 20% పెరిగింది.<ref name="banglapedia1"/> [[ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం]] ఏర్పాటు కోసం ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు, ఇది తరువాత 1921 లో స్థాపించబడి, "తూర్పు ఆక్స్‌ఫర్డ్" గా గుర్తింపు పొందింది. == వారసత్వం == [[మొదటి బెంగాల్ విభజన]], [[రెండవ బెంగాల్ విభజన]] కు ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది. [[బెంగాల్ విభజన (1947)|1947 లో బెంగాల్ మళ్లీ విభజించబడింది]], ముస్లిం మెజారిటీ జిల్లాలు [[పాకిస్తాన్ డొమినియన్|పాకిస్తాన్]] లో భాగమయ్యాయి. తరువాత [[తూర్పు పాకిస్తాన్]] గా పేరు మార్చబడిన ఈ ప్రాంతం, 1971 లో [[বাংলাদেশ|బంగ్లాదేశ్]] అనే స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. [[అస్సాం ప్రావిన్స్]] [[భారత డొమినియన్|భారత యూనియన్]] లో భాగమైంది, [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ప్రకారం చివరికి అనేక రాష్ట్రాలుగా విభజించబడింది; ఈ రాష్ట్రాలలో [[నాగాలాండ్]], [[మిజోరాం]], [[మేఘాలయ]], [[అస్సాం|ప్రస్తుత అస్సాం]], [[త్రిపుర]], [[మణిపూర్]] ఉన్నాయి. ఆధునిక కాలంలో, బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం బ్రిటిష్ కాలం నాటి రవాణా మార్గాలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఆర్థిక సమగ్రత, అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి [[బిబిఐఎన్]] (BBIN) చొరవ రూపుదిద్దుకుంది. బంగ్లాదేశ్, చైనా, ఇండియా, మయన్మార్ ([[బిసిఐఎమ్]]) కూటమి కూడా ఈ ఆసియా ఉప-ప్రాంతంలో ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రేరేపించడానికి కృషి చేస్తోంది. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ]] *[[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] *[[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్ల జాబితా]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత పఠనం == *{{Cite EB1911|wstitle=Eastern Bengal and Assam|volume=8|pages=830–831}} ఇది 1903 నుండి 1906 వరకు జరిగిన సంఘటనల యొక్క వివరణాత్మక సమకాలీన నివేదికను కలిగి ఉంది. {{Presidencies and provinces of British India}} {{coord|23.7000|N|90.3500|E|source:wikidata|display=title}} [[Category:బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సులు]] [[Category:మేఘాలయ చరిత్ర]] [[Category:త్రిపుర రాజ్యం]] [[Category:బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]] [[Category:ఆసియాలోని మాజీ బ్రిటిష్ వలసలు, రక్షిత ప్రాంతాలు]] [[Category:1912 లో రద్దయిన రాష్ట్రాలు, భూభాగాలు]] [[ca:Bengala Oriental i Assam]] iy8pud7mfmrkt6cp2p5kfk1b2mw21w8 4941565 4941562 2026-08-22T11:58:33Z యర్రా రామారావు 28161 4941565 wikitext text/x-wiki {{Short description|బ్రిటిష్ ఇండియా మాజీ ప్రావిన్స్}} {{More citations needed|date=January 2020}} {{Infobox former subdivision | conventional_long_name = తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం | common_name = తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం | status_text = [[బ్రిటిష్ ఇండియాలోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్స్]] | era = [[న్యూ ఇంపీరియలిజం]] | year_start = 16 అక్టోబర్ 1905 | date_start = | event_start = [[మొదటి బెంగాల్ విభజన]] | year_end = 21 మార్చి 1912 | date_end = | event_end = [[బీహార్, ఒరిస్సా ప్రావిన్స్]], [[అస్సాం ప్రావిన్స్]] ఏర్పాటు | image_flag = | image_coat = | image_map = Bengal gazetteer 1907-9.jpg | image_map_caption = 1907 లో తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం, దీనికి సరిహద్దులుగా [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ|బెంగాల్]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]], [[భూటాన్]], [[బర్మాలో బ్రిటిష్ పాలన|బర్మా]], [[టిబెట్]] ఉన్నాయి | title_leader = [[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్ల జాబితా|లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్]] | leader1 = [[బాంప్‌ఫైల్డ్ ఫుల్లర్|సర్ బాంప్‌ఫైల్డ్ ఫుల్లర్]] | year_leader1 = 1905–1906 | leader2 = [[చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ|సర్ చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ]] | year_leader2 = 1911–1912 | legislature = [[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్|లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్]] | stat_year1 = | stat_pop1 = | footnotes = | today = [[বাংলাদেশ|బంగ్లాదేశ్]]<br>[[భారతదేశం]] | demonym = | capital = [[ఢాకా|డక్కా]] | native_name = | government_type = | p1 = బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ | s1 = బెంగాల్ ప్రావిన్స్ | flag_p1 = British Raj Red Ensign.svg | flag_s1 = British Raj Red Ensign.svg | s2 = అస్సాం ప్రావిన్స్ | p2 = ఈశాన్య సరిహద్దు | flag_s2 = British Raj Red Ensign.svg | flag_p2 = British Raj Red Ensign.svg | life_span = 1905–1912 }} '''తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం''' అనేది 1905 నుండి 1912 మధ్య కాలంలో [[బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్స్]]. [[ఢాకా|డక్కా]] నగరాన్ని ప్రధాన కార్యాలయంగా చేసుకుని పనిచేసిన ఈ ప్రావిన్స్, ప్రస్తుత [[বাংলাদেশ|బంగ్లాదేశ్]], [[ఈశాన్య భారతదేశం]], [[ఉత్తర బెంగాల్|ఉత్తర పశ్చిమ బెంగాల్]] ప్రాంతాలను కలిగి ఉండేది. == చరిత్ర == [[File:Joppen1907BritishBengalBritishBurmaA.jpg|thumb|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ 1765 లో బెంగాల్‌ను, 1838 లో అస్సాంను స్వాధీనం చేసుకుంది]] 1868 నాటికే, [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]] తూర్పు భాగంలో ఒక స్వతంత్ర పరిపాలన అవసరమని ప్రభుత్వం గుర్తించింది. బ్రిటిష్ ఇండియా రాజధాని అయిన [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] లోని [[ఫోర్ట్ విలియం (భారతదేశం)|ఫోర్ట్ విలియం]] ఇప్పటికే పనిభారంతో కూడి ఉందని వారు భావించారు. 1903 నాటికి, బెంగాల్‌ను విభజించాల్సిన అవసరం, అస్సాం వాణిజ్య విస్తరణకు ఉన్న అవకాశాలు ప్రభుత్వానికి స్పష్టమయ్యాయి. తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం అని పిలవబడే ఈ కొత్త ప్రావిన్స్‌లో విద్య, ఉద్యోగాలలో పెట్టుబడులను పెంచుతామని హామీ ఇవ్వబడింది.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911|wstitle=Eastern Bengal and Assam}}</ref> [[File:George Curzon2.jpg|thumb|[[లార్డ్ కర్జన్]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం ఏర్పాటును ప్రారంభించారు]] [[File:All India Muslim league conference 1906 attendees in Dhaka.jpg|thumb|1906 లో డక్కాలో జరిగిన [[అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్]] వ్యవస్థాపక సమావేశ ప్రతినిధులు]] [[భారత వైస్రాయ్|భారత వైస్రాయ్]] [[లార్డ్ కర్జన్]], [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజనను]] ప్రతిపాదించి, 16 అక్టోబర్ 1905 న అమలులోకి తెచ్చారు. బెంగాల్ పూర్వపు మొఘల్ రాజధాని అయిన డక్కా, తిరిగి [[ప్రభుత్వ కేంద్రం]] హోదాను పొందింది. సర్ [[బాంప్‌ఫైల్డ్ ఫుల్లర్]] ఈ ప్రావిన్స్ మొదటి లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన ఒక సంవత్సరం పాటు పదవిలో కొనసాగి, [[లార్డ్ మింటో]] తో వచ్చిన విభేదాలు, [[బ్రిటిష్ పార్లమెంట్]] నుండి వచ్చిన ఒత్తిడి కారణంగా 1906 లో రాజీనామా చేశారు. ఆయన తర్వాత [[లాన్సెలట్ హేర్|సర్ లాన్సెలట్ హేర్]] (1906-1911), ఆ తర్వాత [[చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ|సర్ చార్లెస్ స్టువర్ట్ బేలీ]] (1911-1912) బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఈ విభజన భారతీయ జాతీయవాదులలో తీవ్ర వివాదాన్ని రేకెత్తించింది. బెంగాలీ మాతృభూమిని ముక్కలు చేయడానికి జరిగిన "[[విభజించి పాలించు]]" కుట్రగా వారు దీనిని అభివర్ణించారు.<ref name="banglapedia1">{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Eastern_Bengal_and_Assam |title=Eastern Bengal and Assam - Banglapedia |publisher=En.banglapedia.org |date=2014-05-05 |access-date=2015-09-24}}</ref> కలకత్తాలోని వర్తక వర్గం కూడా ఈ ప్రాంతంలో తమ ఆర్థిక ప్రభావాన్ని కోల్పోతామని భయపడింది. పెరుగుతున్న హిందూ జాతీయవాదానికి ప్రతిస్పందనగా, 1906 లో డక్కాలో జరిగిన [[అఖిల భారత మహమ్మదన్ విద్యా సదస్సు]] లో [[అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్]] స్థాపించబడింది. ఇది తిరిగి [[అఖిల భారత హిందూ మహాసభ]] ఏర్పాటుకు దారితీసింది. 1911 లో జరిగిన [[ఢిల్లీ దర్బార్]] లో కింగ్-ఎంపరర్ [[జార్జ్ V]], బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం విభజనను రద్దు చేయాలని నిర్ణయించినట్లు ప్రకటించారు. ఈ చర్య కఠినమైన కోము శక్తులను సంతృప్తి పరచడానికేననే అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది. తూర్పు బెంగాల్ తిరిగి పశ్చిమ బెంగాలీ జిల్లాలతో విలీనమైంది, అస్సాం ఒక చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్‌గా మార్చబడింది. == భూగోళం == తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం మొత్తం 111,569 చదరపు మైళ్ల వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉండి, 20° 45' నుండి 28° 17' ఉత్తర అక్షాంశాల మధ్య, 87° 48' నుండి 97° 5' తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య విస్తరించి ఉండేది. దీనికి ఉత్తరాన [[టిబెట్]], [[భూటాన్ రాజ్యం]], తూర్పున [[బ్రిటిష్ బర్మా]], దక్షిణాన [[బెంగాల్ ఖాతం]] సరిహద్దులుగా ఉండేవి. ఈ పరిధుల లోపల [[హిల్ తిప్పెరా]], [[కూచ్ బెహార్]], [[మణిపూర్ సంస్థానం|మణిపూర్]] స్వదేశీ సంస్థానాలు ఉండేవి. == పరిపాలన == [[File:Dept Of Chemistry.JPG|thumb|300px|మొదటి బెంగాల్ విభజన తర్వాత డక్కాలో ప్రవేశపెట్టబడిన యూరోపియన్-మొఘల్ నిర్మాణ శైలికి ఒక ఉదాహరణ]] [[భారత వైస్రాయ్|వైస్రాయ్]] [[బ్రిటిష్ రాచరికం|బ్రిటిష్ చక్రవర్తికి]] ప్రాతినిధ్యం వహించగా, [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] ప్రధాన పరిపాలకుడిగా ఉండేవారు. లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్, హైకోర్టులతో డక్కా ప్రాంతీయ రాజధానిగా ఉండేది. లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పరిధిలో ఐదుగురు కమిషనర్లు పనిచేసేవారు. [[తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్]] 40 మంది సభ్యులను కలిగి ఉండేది. ఎన్నికైన కౌన్సిలర్లలో మునిసిపాలిటీలు, జిల్లా బోర్డులు, ముస్లిం నియోజకవర్గాలు, భూస్వామ్య వర్గం, టీ పరిశ్రమ, జనపనార పరిశ్రమ, చిట్టగాంగ్ నౌకాశ్రయ ప్రతినిధులు ఉండేవారు. నామినేట్ చేయబడిన సభ్యులలో ప్రభుత్వ అధికారులు, విద్యావేత్తలు, వాణిజ్య ప్రముఖులు ఉండేవారు.<ref>Ilbert, Sir Courtenay Peregrine (1907). "Appendix II: Constitution of the Legislative Councils under the Regulations of November 1909", in The Government of India. Clarendon Press. pp. 432-5.</ref> డక్కా హైకోర్టు లండన్ లోని [[ప్రివీ కౌన్సిల్ జ్యుడీషియల్ కమిటీ]] కి లోబడి పనిచేసేది. [[షిల్లాంగ్]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం [[వేసవి రాజధాని]] గా ఉండేది.<ref name="wsimag1">{{cite web|url=http://wsimag.com/travel/13269-searching-for-shillong |title=Searching for Shillong - Wall Street International |publisher=Wsimag.com |date=2015-04-04 |access-date=2015-09-24}}</ref> ఈ ప్రావిన్స్‌లో అస్సాం వ్యాలీ డివిజన్, చిట్టగాంగ్ డివిజన్, డక్కా డివిజన్, రాజ్‌షాహీ డివిజన్, సుర్మా వ్యాలీ డివిజన్ అనే 5 పరిపాలనా విభాగాలు ఉండేవి. మొత్తం 27 జిల్లాలు ఉండేవి. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| విభాగం (Division) ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| విభాగ ప్రధాన కార్యాలయం ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| జిల్లాలు ! style="background:#9cf;" rowspan="1"| స్వదేశీ సంస్థానాలు |- | అస్సాం వ్యాలీ డివిజన్ |[[గువహాటి]] |[[గోల్‌పారా జిల్లా|గోల్‌పారా]], [[కామరూప్ జిల్లా|కామరూప్]], [[మేఘాలయ|గారో హిల్స్]], [[దర్రాంగ్]], [[నగావ్ జిల్లా|నౌగాంగ్]], [[శివసాగర్ జిల్లా|శివసాగర్]], [[లఖింపూర్ జిల్లా|లఖింపూర్]] | [[మణిపూర్ సంస్థానం|మణిపూర్]] |- | [[చిట్టగాంగ్ డివిజన్]] | [[చిట్టగాంగ్]] | [[కొమిల్లా విభాగం|తిప్పెరా]], [[నోఖాలీ జిల్లా|నోఖాలీ]], [[చిట్టగాంగ్ డివిజన్|చిట్టగాంగ్]], [[చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్|హిల్ ట్రాక్ట్స్]] | [[త్రిపుర సంస్థానం|హిల్ త్రిపుర]] |- |[[ఢాకా డివిజన్|డక్కా డివిజన్]] | [[ఢాకా|డక్కా]] | [[ఢాకా డివిజన్|డక్కా]], [[మైమన్సింగ్ విభాగం|మైమన్సింగ్]], [[ఫరీద్‌పూర్ విభాగం|ఫరీద్‌పూర్]], [[బరిసాల్ విభాగం|బాకర్‌గంజ్]] | |- | [[రాజ్‌షాహీ డివిజన్]] | [[జల్పాయిగురి]] | [[దినాజ్‌పూర్ జిల్లా|దినాజ్‌పూర్]], [[జల్పాయిగురి విభాగం|జల్పాయిగురి]], [[రంగ్‌పూర్ విభాగం|రంగ్‌పూర్]], [[బొగ్రా జిల్లా|బొగ్రా]], [[పబ్నా జిల్లా|పబ్నా]], [[మాల్దా విభాగం|మాల్దా]] | [[కూచ్ బెహార్ సంస్థానం|కూచ్ బెహార్]] |- | సుర్మా వ్యాలీ డివిజన్ | [[సిల్చార్]] | [[సిల్హెట్ విభాగం|సిల్హెట్]], [[బరాక్ వ్యాలీ|కాచర్]], [[ఖాసీ, జైంతియా హిల్స్]], [[నాగాలాండ్|నాగా హిల్స్]], [[మిజోరాం|లుషాయ్ హిల్స్]] | |- |} [[కూచ్ బెహార్ సంస్థానం|కూచ్ బెహార్]] రాజ్‌షాహీ డివిజన్ పరిధిలోకి, [[త్రిపుర సంస్థానం|హిల్ త్రిపుర]] చిట్టగాంగ్ డివిజన్ పరిధిలోకి, [[మణిపూర్ సంస్థానం|మణిపూర్]] అస్సాం వ్యాలీ డివిజన్ పరిధిలోకి వచ్చేవి. డక్కాలోని ప్రాంతీయ ప్రభుత్వం [[భూటాన్ రాజ్యం]] తో సంబంధాలను కూడా పర్యవేక్షించేది. == జనాభా వివరాలు == 1901 లో తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం జనాభా 3,09,61,459 గా ఉంది.<ref name="EB1911"/> తూర్పు బెంగాల్, సుర్మా, బ్రహ్మపుత్ర లోయలలోని దట్టమైన జనాభా కలిగిన జిల్లాలలో [[బెంగాలీలు]] (2,72,72,895), [[అస్సామీ ప్రజలు|అస్సామీలు]] (13,49,784) తో కూడిన [[ఇండో-ఆర్యన్ ప్రజలు|ఇండో-ఆర్యన్]] జాతి సమూహాలు నివసించేవారు.<ref name="EB1911"/> కొండ ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా [[టిబెటో-బర్మా ప్రజలు|టిబెటో-బర్మా]] జనాభా నివసించేవారు, వీరిలో [[త్రిపురి ప్రజలు]], [[చాక్మా ప్రజలు|చాక్మాలు]], [[మిజో ప్రజలు|మిజోలు]], [[నాగా ప్రజలు|నాగాలు]], [[గారో ప్రజలు|గారోలు]], [[బోడో ప్రజలు|బోడోలు]] ఉన్నారు. ప్రావిన్స్‌లో 1,80,36,688 మంది [[ముస్లింలు]], 1,20,36,538 మంది [[హిందువులు]] ఉండేవారు.<ref name="EB1911"/> మిగిలిన వారిలో [[బౌద్ధులు]], [[క్రైస్తవులు]], యానిమిస్టులు ఉన్నారు. 1911 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, కొత్త రాష్ట్ర రాజధానిగా మారిన తర్వాత ఢాకా జనాభా 1906 నాటికంటే 21% పెరిగింది.<ref name="banglapedia1"/> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[File:Assam.jpg|thumb|తూర్పు బెంగాల్, అస్సాంలో [[తేయాకు]] సాగును చూపే చిత్రం]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాం ప్రావిన్స్ [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలోనే]] అత్యంత సారవంతమైన భూములను కలిగి ఉండేది. తూర్పు బెంగాల్ డెల్టా భారత ఉపఖండానికి అన్నపూర్ణగా నిలిచింది. ఇది ప్రపంచంలోని 80% [[జనపనార]]ను ఉత్పత్తి చేస్తూ, అప్పట్లో వర్ధిల్లిన ప్రపంచ జనపనార వ్యాపారంలో ఆధిపత్యం చెలాయించింది. అస్సాం, [[సిల్హెట్]] లోయలు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద [[తేయాకు]] తోటలకు నిలయంగా మారి, అధిక నాణ్యత కలిగిన [[అస్సాం టీ]] ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. అస్సాంలో [[అపరిష్కృత చమురు]] ఉత్పత్తి కారణంగా ఈ ప్రావిన్స్ [[అస్సాం చమురు|పెట్రోలియం పరిశ్రమ]] కు కేంద్రంగా కూడా మారింది. [[చిట్టగాంగ్ నౌకాశ్రయం]] [[అంతర్జాతీయ వ్యాపారం|అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] లో వృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ఇది [[అస్సాం బెంగాల్ రైల్వే]] ద్వారా అంతర్గత ప్రాంతాలకు అనుసంధానించబడింది. తీరప్రాంత బెంగాల్‌లో [[నౌకా నిర్మాణం]] ఒక ప్రధాన కార్యకలాపంగా ఉండి, బ్రిటిష్ నౌకాదళ, వర్తక నౌకల అవసరాలను తీర్చింది. ముఖ్యంగా [[పబ్నా]], ఢాకా వంటి పలు జిల్లాల్లో [[రంగులు అద్దే పరిశ్రమలు]] స్థాపించబడ్డాయి. == రవాణా == [[File:First Ever Steam Engine of Bangladesh (2).jpg|thumb|చిట్టగాంగ్ సెంట్రల్ రైల్వే బిల్డింగ్ వద్ద భద్రపరచబడిన 19 వ శతాబ్దపు రైలు ఇంజిన్]] [[File:Sir Fuller arrives in Dhaka 1905.jpg|thumb|ఫెర్రీలు ప్రాంతీయ రవాణాకు ముఖ్యమైన సాధనంగా ఉండేవి. 1908 లో ఆవిరి నౌకల ద్వారా డక్కాకు బ్రిటిష్ వైస్రాయ్ చేరుకున్న దృశ్యం]] తూర్పు బెంగాల్, అస్సాంలోని రెండు ప్రధాన రైల్వే లైన్లు [[ఈస్టర్న్ బెంగాల్ రైల్వే]], [[అస్సాం బెంగాల్ రైల్వే]]. ఓడరేవు నగరమైన చిట్టగాంగ్ ప్రధాన రైల్వే టెర్మినస్‌గా ఉండేది, ఎందుకంటే ఈ మార్గాలు అంతర్గత ప్రాంతాలను ప్రధాన ప్రాంతీయ సముద్ర ద్వారంతో అనుసంధానించాయి. తేయాకు, జనపనార, పెట్రోలియం ఎగుమతికి రైల్వేలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా ఉండేవు. చిట్టగాంగ్, ఢాకా, బొగ్రా, దినాజ్‌పూర్, రంగ్‌పూర్, జల్పాయిగురి, మాల్దా, రాజ్‌షాహీలను అనుసంధానిస్తూ అనేక కొత్త ఫెర్రీ సేవలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఈ మెరుగైన రవాణా నెట్‌వర్క్ మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థపై సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపింది, వ్యాపార వాణిజ్యాలను వృద్ధి చేసింది. కొత్తగా నిర్మించిన రహదారులు అస్సాం, చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్ దుర్గమ ప్రాంతాలను అనుసంధానించాయి. అన్ని జిల్లా రాజధానులు అంతర జిల్లా రహదారి నెట్‌వర్క్ ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి.<ref name="banglapedia1"/> == సైన్యం == [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ]] కి డక్కా, చిట్టగాంగ్, షిల్లాంగ్, కొమిల్లా, గౌహతిలలో కంటోన్మెంట్లు ఉండేవి. [[అస్సాం రైఫిల్స్]] ప్రావిన్స్ తూర్పు సరిహద్దును రక్షించగా, [[గూర్ఖా రెజిమెంట్]], బెంగాల్ మిలిటరీ పోలీస్ ఉత్తర సరిహద్దుల్లో పహారా కాసేవి. == విద్యా వ్యవస్థ == తన స్వల్ప జీవితకాలంలోనే, ప్రాంతీయ విద్యా శాఖ ఉన్నత విద్య విస్తరణ, అభివృద్ధికి గణనీయమైన కృషి చేసింది. కళాశాల స్థాయి పాఠ్యప్రణాళికలో పర్షియన్, సంస్కృతం, గణితం, చరిత్ర, బీజగణితం వంటి వివిధ విభాగాలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాలో మహిళా కళాశాలలు స్థాపించబడ్డాయి. పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల నమోదు 20% పెరిగింది.<ref name="banglapedia1"/> [[ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం]] ఏర్పాటు కోసం ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు, ఇది తరువాత 1921 లో స్థాపించబడి, "తూర్పు ఆక్స్‌ఫర్డ్" గా గుర్తింపు పొందింది. == వారసత్వం == [[మొదటి బెంగాల్ విభజన]], [[రెండవ బెంగాల్ విభజన]] కు ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది. [[బెంగాల్ విభజన (1947)|1947 లో బెంగాల్ మళ్లీ విభజించబడింది]], ముస్లిం మెజారిటీ జిల్లాలు [[పాకిస్తాన్ డొమినియన్|పాకిస్తాన్]] లో భాగమయ్యాయి. తరువాత [[తూర్పు పాకిస్తాన్]] గా పేరు మార్చబడిన ఈ ప్రాంతం, 1971 లో [[বাংলাদেশ|బంగ్లాదేశ్]] అనే స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. [[అస్సాం ప్రావిన్స్]] [[భారత డొమినియన్|భారత యూనియన్]] లో భాగమైంది, [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ప్రకారం చివరికి అనేక రాష్ట్రాలుగా విభజించబడింది; ఈ రాష్ట్రాలలో [[నాగాలాండ్]], [[మిజోరాం]], [[మేఘాలయ]], [[అస్సాం|ప్రస్తుత అస్సాం]], [[త్రిపుర]], [[మణిపూర్]] ఉన్నాయి. ఆధునిక కాలంలో, బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం బ్రిటిష్ కాలం నాటి రవాణా మార్గాలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఆర్థిక సమగ్రత, అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి [[బిబిఐఎన్]] (BBIN) చొరవ రూపుదిద్దుకుంది. బంగ్లాదేశ్, చైనా, ఇండియా, మయన్మార్ ([[బిసిఐఎమ్]]) కూటమి కూడా ఈ ఆసియా ఉప-ప్రాంతంలో ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రేరేపించడానికి కృషి చేస్తోంది. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ]] *[[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత పఠనం == *{{Cite EB1911|wstitle=Eastern Bengal and Assam|volume=8|pages=830–831}} ఇది 1903 నుండి 1906 వరకు జరిగిన సంఘటనల వివరణాత్మక సమకాలీన నివేదికను కలిగి ఉంది. {{coord|23.7000|N|90.3500|E|source:wikidata|display=title}} [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్సులు]] [[వర్గం:మేఘాలయ చరిత్ర]] [[వర్గం:త్రిపుర రాజ్యం]] [[వర్గం:బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]] [[వర్గం:ఆసియాలోని మాజీ బ్రిటిష్ వలసలు, రక్షిత ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:1912 లో రద్దయిన రాష్ట్రాలు, భూభాగాలు]] [[ca:Bengala Oriental i Assam]] 0les8o2bw6ey2orkvgh5oxmb7nl0v4e 0 503939 4941072 4910285 2026-08-21T12:27:38Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941072 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = కోలి | native_name = | native_name_lang = | flag = | languages =కాచి కోలి, పర్కారి కోలి, వడియార కోలి, రాథ్వీ బరేలీ, [[హిందీ]], [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]], [[కొంకణి భాష]], [[మరాఠీ భాష]], భిల్, [[కన్నడ]] | religions = [[హిందువులు|హిందూ]], [[ముస్లిం]], క్రైస్తవ] | related_groups = [[కోరి (కులం)|కోరి]], [[కోలి క్రైస్తవులు]] | flag_caption = | image = A Coolie Chieftain.jpg | caption = 1813లో జేమ్స్ ఫోర్బ్స్ చిత్రించిన దహేవాన్‌కు చెందిన కోలీ జమీందారు (నాయకుడు) చిత్రం. }} '''కోలి ప్రజలు''' భారతదేశంలోని ఒక వ్యవసాయ కులం, వీరు ఎక్కువగా [[గుజరాత్]], [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లలో]] కనిపిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, వారి సంఘ వ్యతిరేక కార్యకలాపాల కారణంగా [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వం]] కోలి కులాన్ని క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ యాక్ట్ కింద నేరస్థ తెగగా గుర్తించింది; కానీ [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ భారత సామ్రాజ్యం]] కోలిలను యుద్ధ కులంగా గుర్తించింది. గుజరాత్‌కు చెందిన కోలిలు [[అరేబియా సముద్రం|అరేబియా సముద్రంలో]] ప్రసిద్ధ సముద్రపు దొంగలు. <ref>{{Cite web|title=Gujarat news : गुजरात चुनाव से पहले अब कोली-ठाकोर ने मांगा आरक्षण, क्या पाटीदार आंदोलन की तरह बनेगा मुद्दा|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/gujarat/ahmedabad/koli-thakor-seek-reservation-before-gujarat-assembly-election-2022-just-like-patidar-agitation/articleshow/90366946.cms|access-date=2022-03-24|website=Navbharat Times|language=hi}}</ref> [[గుజరాత్|గుజరాత్‌లో]] కోలీలు అతిపెద్ద [[భారతీయ కుల వ్యవస్థ|కుల సమూహంగా]] ఉన్నారు, వీరు రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో 24% ఉన్నారు. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_52-WyPfLG0C&dq=Himachal+Koli+population&pg=PA59|title=Traditional Trade & Trading Centres in Himachal Pradesh: With Trade-routes and Trading Communities|last=Minhas|first=Poonam|date=1998|publisher=Indus Publishing|isbn=978-81-7387-080-4|language=en}}</ref> == పంపిణీ == * '''భారతదేశం:''' కోలీలు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించి ఉన్నారు, అయితే జనాభాలో అధిక భాగం గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, [[మహారాష్ట్ర]] [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రాలలో]] కనిపిస్తుంది. గుజరాత్‌లో మొత్తం రాష్ట్ర జనాభాలో కోలీలు 24% {{Sfn|Shah|2004|p=297}}, హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో 30% ఉన్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_52-WyPfLG0C&dq=Himachal+Koli+population&pg=PA59|title=Traditional Trade & Trading Centres in Himachal Pradesh: With Trade-routes and Trading Communities|last=Minhas|first=Poonam|date=1998|publisher=Indus Publishing|isbn=978-81-7387-080-4|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMinhas1998">Minhas, Poonam (1998). [https://books.google.com/books?id=_52-WyPfLG0C&dq=Himachal+Koli+population&pg=PA59 ''Traditional Trade & Trading Centres in Himachal Pradesh: With Trade-routes and Trading Communities'']. Indus Publishing. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7387-080-4|<bdi>978-81-7387-080-4</bdi>]].</cite></ref> * '''[[పాకిస్తాన్]] :''' కోలీలు పాకిస్తాన్‌లోని [[సింధ్]] ప్రావిన్స్‌లో కనిపిస్తారు, వారిలో చాలా మంది గుజరాత్‌లోని కోలీలకు సంబంధించినవారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SwluAAAAMAAJ|title=Family and Gender in Pakistan: Domestic Organization in a Muslim Society|last=Donnan|first=Hastings|last2=Selier|first2=Frits|date=1997|publisher=Hindustan Publishing Corporation|isbn=978-81-7075-036-9|location=New Delhi, India|pages=89|language=en}}</ref> * '''పినాంగ్ ద్వీపం :''' కోలీలు పినాంగ్ ద్వీపంలో కూడా కనిపిస్తారు. [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 భారత తిరుగుబాటు]] సమయంలో బ్రిటిష్ [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి]] వ్యతిరేకంగా వారు చేసిన తిరుగుబాటు కార్యకలాపాల కారణంగా వారిని [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వం]] పంపింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MzPlZSOjCpsC&dq=Penang+Kolis&pg=PA32|title=Peasant Pasts: History and Memory in Western India|last=Chaturvedi|first=Vinayak|date=2007|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0-520-25076-5|location=New Delhi, India, Asia|pages=32|language=en}}</ref> * '''[[ఫిజీ]], [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] :''' ఇక్కడి కోలి పౌరులు వృత్తిరీత్యా వ్యవసాయదారులు, పటేల్ అనే ఇంటిపేరును ఉపయోగిస్తారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=B_V5DwAAQBAJ&dq=Fiji+Koli&pg=PA67|title=Recentring Asia: Histories, Encounters, Identities|last=Edmond|first=Jacob|last2=Johnson|first2=Henry|last3=Leckie|first3=Jacqueline|date=2011-07-27|publisher=[[Global Oriental]]|isbn=978-90-04-21261-9|location=New Delhi, India|pages=67|language=en}}</ref> * '''[[నేపాల్]] :''' నేపాల్‌లోని కోలీలు రామ్‌గ్రామ్, దేవదహ, పండిత్‌పూర్ నగరాలను పాలించారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KoNT6tjk9mQC|title=A History of Nepal|last=Whelpton|first=John|date=2005-02-17|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-80470-7|location=New Delhi, India|pages=19|language=en}}</ref> * '''తూర్పు ఆఫ్రికా:''' తూర్పు ఆఫ్రికాలోని కోలీలు తమను తాము మంధాత పటేల్, మంధాత కోలీ పటేల్, కోలీ పటేల్ అని పిలుచుకునేవారు. వారిలో చాలామంది వ్యాపారవేత్తలుగా, [[ఉపాధ్యాయుడు|ఉపాధ్యాయులుగా]] లేదా వైద్యులుగా పనిచేస్తున్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UKybDwAAQBAJ&dq=Africa+Koli+migrated&pg=PT113|title=Communities, Networks and Ethnic Politics|last=Hahlo|first=Ken|date=2018-08-10|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-429-86435-3|location=New Delhi, India, Asia|language=en}}</ref> == చరిత్ర == పద్నాలుగో శతాబ్దం నాటికి, కనీసం [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] కొంకణ్ తీరంలో కోలీలు ఒక ముఖ్యమైన సామాజిక-రాజకీయ హోదాను సాధించినట్లు తెలుస్తోంది. 1342లో ఉత్తర కొంకణ్‌లో జయబా పోపెరా ఒక కోలీ రాజ్యాన్ని స్థాపించినట్లు ప్రసిద్ధి. [[ఛత్రపతి శివాజీ|శివాజీ]] పాలనలో, కోలీలు తమ కోలీ సేనాధిపతులైన [[యేసాజీ ఆంగ్రే|యశాజీ కంక్]], [[తానాజీ మలుసరే|తానాజీ మలుసరేల]] ఆధ్వర్యంలో మరాఠా సైన్యంలో పనిచేశారు, [[కొంకణ్|కొంకణ్ తీరంపై]] గణనీయమైన నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారు. కొండ ప్రాంతాలకు బాధ్యత వహించిన కోలీ అధిపతులకు [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహ్మనీలు]] [[సర్దార్]] హోదాను ప్రదానం చేశారు. దీనికి విరుద్ధంగా, గుజరాత్‌లోని కోలీలను ఎక్కువగా దోపిడీ తెగగా పరిగణించేవారు. మధ్యయుగ కాలపు సాహిత్యం, యాత్రికుల వృత్తాంతాల నుండి, మధ్యయుగ [[భిల్లు ప్రజలు|భిల్]] నాయకుల, ముఖ్యంగా [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌కు]] చెందిన వారి వారసులలో కొందరు కోలీ హోదాను పొంది ఉండవచ్చనే అనుమానం ఉంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rVS9DwAAQBAJ&q=Patil+Koli|title=Tribal Studies in India: Perspectives of History, Archaeology and Culture|last=[[Behera (surname)|Behera]]|first=Maguni Charan|date=2019-11-09|publisher=[[Springer Nature]]|isbn=978-981-329-026-6|location=New Delhi, India|pages=46|language=en}}</ref> కనీసం 15వ శతాబ్దం నుండి కోలీ ప్రజల గురించిన రికార్డులు ఉన్నాయి, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత గుజరాత్ ప్రాంతంలోని పాలకులు తమ నాయకులను దోపిడీ దొంగలు, బందిపోట్లు, సముద్రపు దొంగలు అని పిలిచేవారు. అనేక శతాబ్దాల కాలంలో, వారిలో కొందరు ఈ ప్రాంతమంతటా నాయకత్వాలను స్థాపించగలిగారు, ఇవి ఎక్కువగా కేవలం ఒకే గ్రామాన్ని కలిగి ఉండేవి. [[రాజపుత్రులు]] కానప్పటికీ, కోలీలలోని ఈ సాపేక్షంగా చిన్న ఉపసమూహం ఉన్నత శ్రేణి రాజపుత్ర సమాజం హోదాను పొందింది, వారి ఆచారాలను స్వీకరించింది, హైపర్‌గామస్ వివాహం ద్వారా తక్కువ ప్రాముఖ్యత ఉన్న రాజపుత్ర కుటుంబాలతో కలిసిపోయింది, {{Sfn|Shah|2012|p=169|ps=}} {{Sfn|Jaffrelot|2003|pp=180–182|ps=}} ఇది సామాజిక హోదాను పెంచుకోవడానికి లేదా సురక్షితం చేసుకోవడానికి సాధారణంగా ఉపయోగించబడింది. {{Sfn|Fuller|1975|pp=293–295|ps=}} అయితే, కోలి సమాజం అంతటా హోదాలో గణనీయమైన తేడాలు ఉన్నాయి, భౌగోళికంగా లేదా అంతర్వివాహ సమూహాలను స్థాపించడం వంటి సామూహిక నిబంధనల పరంగా కూడా తక్కువ సమైక్యత ఉంది. {{Sfn|Shah|2012|p=170|ps=}} === క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ యాక్ట్ === [[మహారాష్ట్ర]], [[గుజరాత్|గుజరాత్‌లోని]] కోలీ కులాన్ని, [[దోపిడీ|దోపిడీలు]], హత్యలు, బ్లాక్‌మెయిలింగ్, పంటలు, జంతువుల దొంగతనం వంటి వారి సంఘ వ్యతిరేక కార్యకలాపాల కారణంగా, భారత ప్రభుత్వం 1871 నాటి క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ చట్టం కింద క్రిమినల్ తెగలుగా వర్గీకరించింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eHi62S7vZlsC&q=Mahadev+Kolis|title=An Agrarian History of South Asia|last=Ludden|first=David|last2=David|first2=Ludden|last3=Ludden|first3=Professor of History David|date=1999-10-07|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-36424-9|location=New Delhi, India|pages=200|language=en}}</ref> 1914లో, మహారాష్ట్రలోని కోలీలు [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ పాలనకు]] వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసి ప్రభుత్వ అధికారులపై దాడి చేశారు. ప్రతీకారంగా, ప్రభుత్వం బొంబాయి క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ చట్టం కింద కోలీలను మళ్ళీ క్రిమినల్ తెగగా ప్రకటించింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8EsfAQAAIAAJ|title=Feeding the Baniya: Peasants and Usurers in Western India|last=Hardiman|first=David|last2=Hardiman|first2=David|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1996|isbn=978-0-19-563956-8|location=New Delhi, India|pages=250|language=en}}</ref> === ఇరవయ్యవ శతాబ్దం === [[దస్త్రం:A_koli_woman_(fisherwoman).jpg|thumb|ఒక కోలి మహిళ]] వలస [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] కాలమంతటా, 20వ శతాబ్దంలోకి కూడా, కొంతమంది కోలీలు ముఖ్యమైన భూస్వాములుగా, కౌలుదారులుగా కొనసాగారు, {{Sfn|Jaffrelot|2003|pp=180–182|ps=}} అయినప్పటికీ చాలామంది ఎప్పుడూ చిన్న భూస్వాములు, కూలీల కంటే ఎక్కువ కాలేదు. {{Sfn|Shah|2012|p=170|ps=}} అయితే, ఈ సమయానికి, రాజ్ కాలం నాటి భూ సంస్కరణల కారణంగా చాలామంది కోలీలు ఒకప్పుడు పటీదార్ {{Efn|The Patidars were formerly known as [[Kanbi]], but by 1931 had gained official recognition as Patidar.{{sfn|Basu|2009|pp=51–55|ps=}}}} సమాజంతో తమకున్న సమాన హోదాను కోల్పోయారు. {{Sfn|Basu|2009|pp=51–55|ps=}} కోలీలు భూస్వామి-ఆధారిత కౌలు విధానాన్ని ఇష్టపడ్డారు, ఇది ఇరుపక్షాలకు అంతగా ప్రయోజనకరమైనది కాదు. వారు బ్రిటిష్ రెవెన్యూ కలెక్టర్ల జోక్యానికి లోనయ్యారు; భూస్వామికి ఏదైనా మిగులు వెళ్లే ముందు, నిర్దేశించిన రెవెన్యూ ప్రభుత్వానికి జమ అయ్యేలా చూడటానికి వారు జోక్యం చేసుకునేవారు. {{Sfn|Basu|2009|p=52|ps=}} వ్యక్తిగతంగా వ్యవసాయంలో చురుకైన పాత్ర పోషించడానికి, తద్వారా తమ భూముల నుండి ఆదాయాన్ని పెంచుకోవడానికి తక్కువ మొగ్గు చూపడం వల్ల, కోలీల భూములు తరచుగా సాగు చేయకుండా లేదా తక్కువగా ఉపయోగించబడ్డాయి. కన్బీ భూములను స్వాధీనం చేసుకోవడం కూడా కోలీలను భూస్వాములుగా కాకుండా కన్బీల కౌలుదారులుగా, వ్యవసాయ కూలీలుగా మార్చింది, తద్వారా ఈ రెండు వర్గాల మధ్య ఆర్థిక అసమానత పెరిగింది. కోలీల కంటే తమ సొంత సమాజ సభ్యులకు కన్బీలు మెరుగైన అద్దె ఏర్పాట్లు కల్పించడం వల్ల ఈ వ్యత్యాసం మరింత తీవ్రమైంది. {{Sfn|Basu|2009|p=53|ps=}} [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] తరువాతి కాలంలో, గుజరాతీ కోలీలు తదనంతరం [[సంస్కృతీకరణ]] అని పిలువబడే ప్రక్రియలో పాలుపంచుకున్నారు. ఆ సమయంలో, 1930లలో, వారు ఆ ప్రాంత జనాభాలో సుమారు 20 శాతం మంది ఉండేవారు. స్థానిక రాజపుత్ వర్గానికి చెందిన సభ్యులు [[క్షత్రియులు|'క్షత్రియ']] అనే [[చతుర్వర్ణాలు|సంప్రదాయ బిరుదుకు]] ఇతర ముఖ్యమైన సమూహాలను తమవైపు తిప్పుకోవడం ద్వారా తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. రాజపుత్రులు రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా, సామాజికంగా అణచివేయబడ్డారు, ఎందుకంటే వారి సంఖ్య — జనాభాలో సుమారు 4 నుండి 5 శాతం — ఆధిపత్యంలో ఉన్న పటీదార్ల కంటే తక్కువగా ఉండేది, వీరిపై కోలీలు కూడా అసంతృప్తితో ఉన్నారు. {{Sfn|Jaffrelot|2003|pp=180–182|ps=}} === స్వాతంత్ర్యం తర్వాత === మధ్య, ఉత్తర గుజరాత్‌లోని పటీదార్లు కోలీ భూస్వాములు లేదా కోలీ నాయకుల భూములలో వ్యవసాయ కూలీలుగా ఉండేవారు. [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన]] తరువాత, పట్టణ భూ గరిష్ఠ పరిమితి చట్టం ద్వారా పటీదార్లు కోలీ భూములను ఆక్రమించుకున్నారు, దీనివల్ల కోలీల సామాజిక హోదా తగ్గింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ueRtAAAAMAAJ|title=Pain and Awakening: The Dynamics of Dalit Identity in Bihar, Gujarat and Uttar Pradesh|last=Franco|first=Fernando|date=2002|publisher=Indian Social Institute|isbn=978-81-87218-46-3|location=New Delhi, India, Asia|pages=252|language=en}}</ref> తమ హక్కులను కోల్పోవడంతో మనస్తాపం చెందిన కోలీలు, పటీదార్ గ్రామాలను దోచుకోవడానికి ముఠాలుగా ఏర్పడ్డారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lzWFAAAAIAAJ|title=Peasant Nationalists of Gujarat: Kheda District, 1917–1934|last=Hardiman|first=David|date=1981|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-561255-4|location=New Delhi, India, Asia|pages=45|language=en}}</ref> అదేవిధంగా, భూ హక్కుల విషయంలో పటీదార్లతో వివాదంలో ఉన్న గుజరాత్ [[రాజపుత్రులు]], కోలీలతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://www.jstor.org/stable/10.5406/j.ctt1ws7wgk|title=Politicizing Creative Economy: Activism and a Hunger Called Theater|last=DA COSTA|first=DIA|date=2016|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-04060-3|jstor=10.5406/j.ctt1ws7wgk}}</ref> మధ్య, ఉత్తర గుజరాత్‌లో, భూ కౌలు, భూ హక్కులు, ఉమ్మడి గ్రామ వనరుల వినియోగం వంటి విషయాలపై కోలీలు, వారి మిత్రులు పటీదార్లతో అనేక యుద్ధాలు చేశారు. ==== కెకెజికెఎస్ ==== 1947లో, [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన]] సమయంలో, బ్రిటిష్ పాలనలో ప్రారంభమైన పనిని కొనసాగించడానికి కచ్, కతియావార్, గుజరాత్ క్షత్రియ సభ (KKGKS) కుల సంఘం ఒక గొడుగు సంస్థగా ఉద్భవించింది. ఫ్రెంచ్ రాజకీయ శాస్త్రవేత్త క్రిస్టోఫ్ జాఫ్రెలాట్, రాజపుత్రులు, కోలీలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నట్లు చెప్పుకున్న ఈ సంస్థ గురించి ఇలా అన్నారు, "...చాలా భిన్నమైన ఆచార హోదా కలిగిన కులాలు తమ ఉమ్మడి ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి ఎలా చేతులు కలుపుతాయో చెప్పడానికి ఇది ఒక మంచి ఉదాహరణ... ''క్షత్రియ'' అనే పదం వాడకం చాలావరకు వ్యూహాత్మకమైనది, అసలు కుల గుర్తింపు తీవ్రంగా పలుచన చేయబడింది." {{Sfn|Jaffrelot|2003|pp=180–182|ps=}} [[దస్త్రం:Koli_woman_and_Koli_Man_with_the_Bow_and_Arrow,_19th_century.jpg|ఎడమ|thumb|విల్లు, బాణంతో కోలి స్త్రీ, కోలి పురుషుడు, 19వ శతాబ్దం]] ఆచారాల పరంగా క్షత్రియ అనే పదం ప్రాముఖ్యత KKGKS ఆచరణాత్మక చర్యల ద్వారా తగ్గించబడింది, ఈ చర్యలు, ఇతర విషయాలతో పాటు, భారతీయ [[భారతదేశంలో రిజర్వేషన్|సానుకూల వివక్ష పథకంలో]] భాగమైన వర్గాలను [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|వెనుకబడిన తరగతులుగా]] వర్గీకరించాలనే డిమాండ్లను చూశాయి. రాజపుత్రుల కంటే కోలీలు KKGKS చర్యల నుండి ఎక్కువ ప్రయోజనం పొందారు, ఈ సమయంలోనే కోలీ మేధావి వర్గం ఉద్భవించిందని జాఫ్రెలాట్ నమ్ముతారు. {{Sfn|Jaffrelot|2003|pp=180–182|ps=}} [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో]] ప్రొఫెసర్ అయిన ఘనశ్యామ్ షా, ఈ సంస్థను నేడు ఉన్నత ప్రతిష్ట కలిగిన వెనుకబడిన రాజపుత్రుల నుండి పాక్షిక-గిరిజన [[భిల్లు ప్రజలు|భిల్లుల]] వరకు, మధ్యలో కోలీలతో సహా విస్తృత వర్గాలను కలిగి ఉన్నదిగా వర్ణించారు. దాని కూర్పు "ఒక ఉమ్మడి ఆర్థిక ప్రయోజనాన్ని, జానపద కథల నుండి పాక్షికంగా పుట్టిన, కానీ సంపన్న కులాలపై ఉన్న ఉమ్మడి అసంతృప్తి నుండి ఎక్కువగా పుట్టిన పెరుగుతున్న లౌకిక గుర్తింపును" ప్రతిబింబిస్తుందని ఆయన పేర్కొన్నారు. {{Sfn|Shah|2004|p=178}} 1962, 1967 ఎన్నికల సంవత్సరాలలో, పటీదార్ల ఆధిపత్యంలో ఉన్న [[స్వతంత్ర పార్టీ|గుజరాత్ స్వతంత్ర పార్టీ]], గుజరాత్ క్షత్రియ సభలోని కొంతమంది కోలీ నాయకులను తన వైపుకు తిప్పుకుంది, దీనివల్ల సభ ఉత్తర గుజరాత్ కోలీల నియంత్రణలోకి వచ్చింది. ఆ పార్టీ పెద్ద సంఖ్యలో కోలీలను పార్టీ అభ్యర్థులుగా నామినేట్ చేయడమే కాకుండా, వారికి పార్టీ సంస్థలో పదవులను కూడా ఇచ్చింది. కోలీలకు, పార్టీకి మధ్య పొత్తు త్వరగా విచ్ఛిన్నమైంది. పార్టీ, క్షత్రియ సభలోని కోలీ నాయకులు కోలీ రైతులు, పటీదార్ రైతుల మధ్య క్షేత్రస్థాయి సంఘర్షణలను పరిష్కరించలేకపోయారు. పటీదార్ల సమస్యలను గుజరాత్ క్షత్రియ సభ పరిష్కరించింది, కానీ అధిక జనాభా కారణంగా కోలీల సమస్యలు పరిష్కారం కాలేదు. <ref>{{Cite book|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt7zv3bg|title=India's Democracy: An Analysis of Changing State-Society Relations|last=Bardhan|first=Pranab|last2=Brass|first2=Paul R.|last3=Cohen|first3=Stephen P.|last4=Gupta|first4=Jyotirindra Das|last5=Frankel|first5=Francine R.|last6=Hart|first6=Henry C.|last7=Manor|first7=James|last8=Shah|first8=Ghanshyam|last9=Lewis|first9=John P.|date=1988|publisher=Princeton University Press|jstor=j.ctt7zv3bg}}</ref> ఉదాహరణకు, పటీదార్ల పిల్లలలో ఎక్కువ మంది కళాశాల విద్యలో నిమగ్నమై ఉండగా, కొద్దిమంది కోలీలు మాత్రమే అలాంటి విద్యను పొందారు. <ref>{{Cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/351633|title=Education and the disprivileged: nineteenth and twentieth century India|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-2192-6|editor-last=Bhattacharya|editor-first=Sabyasachi|location=Hyderabad, India}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zJE6AAAAMAAJ|title=Dynamics of Reservation Policy|last=Mehta|first=Haroobhai|last2=Patel|first2=Hasmukh|date=1985|publisher=Patriot Publishers|isbn=978-0-8364-1818-7|pages=119|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:Thakarda_Koli.png|thumb|1911లో బరోడా రాష్ట్రానికి చెందిన థకర్డ కోలి.]] [[బ్రాహ్మణులు]], పటీదార్ల వంటి వర్గాలతో పోలిస్తే గుజరాత్‌లోని కోలీలు విద్యాపరంగా, వృత్తిపరంగా వెనుకబడినవారే. {{Sfn|Shah|2004|p=302}} వారి అనేక జాతులలో బరీయా, ఖాంత్, ఠాకోర్ ఉన్నాయి, వారు ''కోలీని'' ఒక ప్రత్యయంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు, దీనివల్ల గులాం కోలీ, మతియా కోలీ వంటి సమూహాలు ఏర్పడ్డాయి. కొందరు తమను తాము కోలీ అని అస్సలు పిలుచుకోరు. {{Sfn|Shah|2004|p=221}} == సైనిక == === మరాఠా సామ్రాజ్యం === శివాజీ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ సుల్తానేట్‌లకు]] వ్యతిరేకంగా తన తిరుగుబాటును ప్రారంభించినప్పుడు, ఖేమిరావ్ సర్నాయక్ నాయకత్వంలో కోలీలు ఆయనతో చేరిన వారిలో మొదటివారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8EsfAQAAIAAJ|title=Feeding the Baniya: Peasants and Usurers in Western India|last=Hardiman|first=David|last2=Hardiman|first2=Professor of History David|date=1996|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-563956-8|location=New Delhi, India|pages=221|language=en}}</ref> మహారాష్ట్రకు చెందిన కోలీలు <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SV02DwAAQBAJ&dq=Shivaji+Kolis&pg=PT688|title=300 Brave Men – Shivaji Trilogy Book I|last=Pradhan|first=Gautam|date=2017-09-07|publisher=One Point Six Technology Pvt Ltd|isbn=978-93-5201-973-1|language=en}}</ref> [[ఛత్రపతి శివాజీ|శివాజీ]] పాలనలో మరాఠా సైన్యంలో చేరారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GpNECgAAQBAJ&dq=Sultanate+Koli&pg=PT69|title=Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia|last=Roy|first=Kaushik|date=2015-10-06|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-32127-9|location=New Delhi, India|language=en}}</ref> కోలీలు [[మరాఠా నావికాదళం|మరాఠా నావికాదళంలో]] కూడా పనిచేశారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=woU_DAAAQBAJ&dq=Shivaji+Kolis&pg=PT58|title=Words Matter: Writings against Silence|last=Satchidanandan|first=K.|date=2016-06-10|publisher=[[Penguin UK]]|isbn=978-93-86057-32-7|location=New Delhi, India|language=en}}</ref> మరాఠా నావికాదళానికి చెందిన గ్రాండ్ అడ్మిరల్‌గా కోలీ నాయకుడు కన్హోజీ ఆంగ్రే ఉండేవారు, దీనివల్ల ఆయనకు 'సముద్రపు శివాజీ' అనే బిరుదు లభించింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iP433CnEW_gC&dq=Maratha+Empire+Koli&pg=PA41|title=Sharad Pawar, the Maratha Legacy|last=Bakshi|first=Shiri Ram|last2=Sharma|first2=Sita Ram|last3=Gajrani|first3=S.|date=1998|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7648-007-9|location=New Delhi, India|pages=41|language=en}}</ref> సైన్య యోధులకు కోలీ కమాండర్ తానాజీ మలుసారే నాయకత్వం వహించారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o4RJAAAAMAAJ|title=Koli Culture: A Profile of the Culture of Talpad Vistar|last=Roy|first=Shibani|date=1983|publisher=Cosmo Publications|location=New Delhi, India|pages=25: The chief warrior or ' senapati ' of Shivaji, Taraji Malusare belonged to the Kolis of Mawli and all his followers were Koli who had fought several battles against the|language=en}}</ref> [[జున్నార్|జున్నార్‌లోని]] [[శివనేరి కోట]] వద్ద శివాజీ ముఖ్యమైన మావాలా సైన్యాన్ని కోలీలు ఏర్పాటు చేశారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yDZkX0PUEKQC&dq=Shivaji+Kolis&pg=PA242|title=Hindu-Muslim Syncretic Shrines and Communities|last=Burman|first=J. J. Roy|date=2002|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-839-6|location=New Delhi, India|pages=242|language=en}}</ref> మరాఠా నావికాదళంలో ఫ్లీట్ చీఫ్‌గా ఉన్న లయ పాటిల్ అనే కోలీ నాయకుడిని, జంజీరా వద్ద చేసిన ధైర్యవంతమైన దాడికి గాను శివాజీ ''<nowiki/>'సర్పటిల్''' అనే బిరుదుతో సత్కరించారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VOU9AAAAIAAJ|title=The Son Kolis of Bombay|last=Punekar|first=Vinaja B.|date=1959|publisher=Popular Book Depot|location=New Delhi, India|pages=23|language=en}}</ref> 1665 లో, శివాజీ నాయకత్వంలో, పురందర్ యుద్ధంలో కోలి సైనికులు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HdQgAAAAMAAJ|title=Studies in Shivaji and His Times|last=Kamble|first=B. R.|date=1982|publisher=[[Shivaji University]]|location=New Delhi, India|pages=135|language=en}}</ref> === దక్కన్ సుల్తానేట్ === మహారాష్ట్రలోని కోలీలు దక్కన్ సుల్తానేట్‌లలో సేవ చేశారు. వారు [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్‌లో]] కోట సంరక్షకులుగా కూడా పనిచేశారు, సుల్తానులు కోలీ అధికారులను ''[[సర్దార్]]'' అనే బిరుదుతో గౌరవించారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rVS9DwAAQBAJ&dq=Shivaji+Kolis&pg=PA46|title=Tribal Studies in India: Perspectives of History, Archaeology and Culture|last=Behera|first=Maguni Charan|date=2019-11-09|publisher=[[Springer Nature]]|isbn=978-981-329-026-6|location=New Delhi, India|pages=46|language=en}}</ref> [[అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానేట్]] కోలీలకు ''సర్దార్'', ''మన్సబ్దార్'' వంటి ముఖ్యమైన పదవులను ప్రదానం చేసింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C&q=Dalvi+Koli&pg=PA335|title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions|last=Hassan|first=Syed Siraj ul|date=1989|publisher=[[Asian Educational Services]]|isbn=978-81-206-0488-9|location=New Delhi, India|pages=332|language=en}}</ref> === గుజరాత్ సుల్తానేట్ === [[గుజరాత్|గుజరాత్‌కు]] చెందిన కోలీలు బహదూర్ షా పాలనలో [[గుజరాత్ సుల్తానేట్]] రాజ సైన్యంలో పనిచేశారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=q5JECgAAQBAJ&dq=Bahadur+Shah+Gujarat+Koli&pg=PA53|title=Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia|last=Roy|first=Kaushik|date=2015-10-06|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-32128-6|location=New Delhi, India, Asia|pages=53|language=en}}</ref> [[గుజరాత్]] సుల్తాన్ బహదూర్ షా రక్షణలో కోలీలు మొఘల్ చక్రవర్తి [[హుమాయూన్|హుమాయున్‌పై]] దాడి చేసి, [[ఖంభాత్ గల్ఫ్|ఖంభట్ గల్ఫ్]] వద్ద మొఘల్ సైన్యాన్ని దోచుకున్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rVS9DwAAQBAJ&dq=Bahadur+Shah+Gujarat+Koli&pg=PA45|title=Tribal Studies in India: Perspectives of History, Archaeology and Culture|last=Behera|first=Maguni Charan|date=2019-11-09|publisher=[[Springer Nature]]|isbn=978-981-329-026-6|location=New Delhi, India, Asia|pages=45|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mYKAAAAAMAAJ|title=Mobile, and Marginalized Peoples: Perspectives from the Past|last=Heredia|first=Rudolf C.|last2=Ratnagar|first2=Shereen|date=2003|publisher=Manohar Publications|isbn=978-81-7304-497-7|location=New Delhi, India, Asia|pages=158: A sixteenth - century Arabic text, the Zafar - ulWalih - bi - Muzaffar - Waalihi, mentions Bhils and Kolis helping the amirs of Sultan Bahadur Shah of Gujarat in their attacks on Humayun at the Gulf of Khambat ( Sandesara 1970 : 208 )|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:Kolis_of_bandra_during_republic_day_parade_doing_performing_koli_dance.jpg|thumb|[[భారత గణతంత్ర దినోత్సవం|గణతంత్ర దినోత్సవ]] పరేడ్ సందర్భంగా బాంద్రా కోలీలు కోలీ నృత్యం ప్రదర్శిస్తున్నారు]] === బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఎంపైర్ === [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 తిరుగుబాటు]] సమయంలో, కెప్టెన్ నట్టాల్ నాయకత్వంలో దక్కన్ కోలీ కార్ప్స్ ఏర్పడింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PEZCY_iK3GIC&dq=Koli+corps&pg=PA92|title=The Criminal Classes in India|last=Kennedy|first=Michael|date=1985|publisher=Mittal Publications|location=New Delhi, India|pages=92|language=en}}</ref> 1860లో రెగ్యులర్ దళాలను ఉపసంహరించుకున్నప్పుడు, వారి స్థానాలను కోలీ కార్ప్స్ దళాలు భర్తీ చేశాయి. కోలీ కార్ప్స్ 1861 వరకు ఈ విధిని నిర్వర్తించింది, ఆ తర్వాత దానిని రద్దు చేయగా, వారిలో కొందరు పోలీసు సేవలో చేరారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C&dq=Koli+corps&pg=PA334|title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions|last=Hassan|first=Syed Siraj ul|date=1989|publisher=[[Asian Educational Services]]|isbn=978-81-206-0488-9|location=New Delhi, India, Asia|pages=334|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5UAdAAAAMAAJ|title=The Mahadev Kolis|last=Ghurye|first=Govind Sadashiv|date=1957|publisher=Popular Book Depot|location=New Delhi, India|pages=14|language=en}}</ref> మహారాష్ట్రలోని దక్కన్ కోలీ కార్ప్స్ వలె, స్థానిక తిరుగుబాట్లను అణచివేయడానికి గుజరాత్‌లో గుజరాత్ కోలీ కార్ప్స్ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1JKCDQAAQBAJ&dq=Koli+corps&pg=PA147|title=Wild men and wild beasts|last=Cumming|first=Gordon|date=2016-11-16|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-9925-0-3736-0|location=New Delhi, India|pages=147|language=en}}</ref> ఏర్పడింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EYevCwAAQBAJ&dq=Koli+corps&pg=PA192|title=Imperial Frontier in the Tropics|last=McIntyre|first=W. David|date=1967-06-18|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|isbn=978-1-349-00349-5|location=New Delhi, India, Asia|pages=192|language=en}}</ref> కోలీ సైనికుల ధైర్యసాహసాలకు గాను, అప్పటి [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ గవర్నర్ల జాబితా|బొంబాయి గవర్నర్]] లార్డ్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ చేత గుజరాత్ కోలీ కార్ప్స్‌కు తిరుగుబాటు పతకం ప్రదానం చేయబడింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TLr7LqbnQQoC|title=A History of the Ceylon Police|last=Pippet|first=G. K.|date=1969|publisher=Times of Ceylon Company|pages=4|language=en}}</ref> [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం|మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ]] సమయంలో, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్ ప్రదేశ్‌కు]] చెందిన కోలీలను [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ|బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో]] <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MabdAAAAQBAJ|title=Caste and Kinship in Kangra|last=Parry|first=Jonathan P.|date=2013-09-13|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-136-54585-6|location=New Delhi, India|pages=119|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=chVyEAAAQBAJ&dq=army+Kolis&pg=PP55|title=Indian Armed Forces in the World War|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=978-93-5409-556-6|language=en}}</ref>, [[పంజాబ్ ప్రాంతం|పంజాబ్‌కు]] చెందిన కోలీలను బ్రిటిష్ పదాతిదళ దళాలలో చేర్చుకున్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oYPWpxyunwkC&dq=army+Kolis&pg=PA128|title=The Army in British India: From Colonial Warfare to Total War 1857 – 1947|last=Roy|first=Kaushik|date=2012-11-22|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-6845-0|location=New Delhi, India|pages=128|language=en}}</ref> భారతదేశంలో [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ పాలన]] సమయంలో, బ్రిటిష్ ఇండియన్ నేవీ లేదా బొంబాయి నేవీలో [[ముంబై|ముంబైకి]] చెందిన కోలీలు పనిచేశారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fCywCQAAQBAJ&dq=navy+Kolis&pg=PA98|title=Arabian Seas 1700 – 1763|last=Barendse|first=Rene|date=2009-10-26|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|isbn=978-90-474-3002-5|location=New Delhi, India|pages=98|language=en}}</ref> షియాల్ అనేది భారతదేశంలోని [[గుజరాత్]] [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రంలో]] కనిపించే కోలి [[భారతీయ కుల వ్యవస్థ|కులానికి]] చెందిన ఒక [[గోత్రాలు|తెగ]] . వారు గుజరాత్‌కు చెందిన పేరుమోసిన సముద్రపు దొంగలు . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&dq=Shials+Kolis&pg=PT94|title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity|last=Williams|first=Raymond Brady|last2=Trivedi|first2=Yogi|date=2016-05-12|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-908959-8|location=New Delhi, India|language=en}}</ref> కతియావార్ దక్షిణ తీరంలో ఉన్న షియాల్ ద్వీపం నుండి షియాల్ కోలీలకు ఆ పేరు వచ్చింది. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FAXGpcEdbfUC|title=Hindu Castes and Tribes of Gujurat|last=Campbell|first=James M.|date=1988|publisher=[[Vintage Books]]|location=New Delhi, India, Asia|pages=245: Shiale|language=en}}</ref> షియాల్ కోలీలు [[పోర్చుగీస్ భారతదేశం|పోర్చుగీస్ ఇండియా]] నుండి షియాల్ ద్వీపాన్ని ఓడించి స్వాధీనం చేసుకున్నారు, గుజరాత్‌లోని చంచ్‌తో పాటు దానిని తమ బలమైన కోటగా చేసుకున్నారు, కానీ తరువాత జంజీరా, జాఫరాబాద్ నవాబుల చేతిలో ఓడిపోయారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jIZKh-zoF-0C&dq=Shial+Kolis&pg=PA36|title=The West India Pilot|date=1987|publisher=J. D. Potter.|location=New Delhi, India|pages=36|language=en}}</ref> [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, వారిని [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియన్ ప్రభుత్వం]] [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ|బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో]] సైనికులుగా చేర్చుకుంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Duk2AQAAMAAJ|title=A Short Record of Bombay Recruiting During the Great War|date=1919|publisher=Printed at the Government Central Press|location=New Delhi, India|pages=17|language=en}}</ref> === పోర్చుగీస్ ఇండియా === [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] కోలీలు పోర్చుగీస్ భారత నావికాదళంలో పనిచేశారు. పోర్చుగీస్ భారత పాలకులకు కోలీలు చాలా ముఖ్యమైనవారు, ఎందుకంటే యుద్ధ సమయంలో, కోలీలు తరచుగా తమ సొంత పడవలు, గాలివాట్‌లతో పోరాడేవారు. వారి ఆర్థిక పరిస్థితి క్లిష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, సముద్రపు దొంగలు, ఇతర సముద్ర ముప్పులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి పోర్చుగీస్ పాలకులు ప్రత్యేకంగా కోలీల కోసం రెండు యుద్ధనౌకలను నిర్మించారు. {{Sfn|Barendse|2009|pp=99}} === రాచరిక రాష్ట్రాలు === [[బరోడా సంస్థానం]] తమ సైన్యంలో ఎనిమిది నుండి పది వేల మంది కోలి సైనికులను చేర్చుకుంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YzkKAQAAIAAJ|title=The Indian Historical Quarterly|date=1985|publisher=Ramanand Vidya Bhawan|location=New Delhi, India|pages=146|language=en}}</ref> [[భావ్‌నగర్]], [[మోర్బి|మోర్వి]], [[రాజ్‌కోట్]] సంస్థానాల రాజభవనాల కొత్వాల్‌లు [[ఖేడా జిల్లా|ఖేడా జిల్లాలోని]] రాధావనాజ్ గ్రామానికి చెందిన తల్పదా కోలిలు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4_htAAAAMAAJ|title=Vanyajāti|date=1989|publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh.|location=[[Gujarat]], India|pages=26|language=en}}</ref> == వర్గీకరణ == భారత [[భారత ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం]] [[గుజరాత్]], <ref>{{Cite web|title=A community called Koli – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/a-community-called-koli------------------------/214908/|access-date=2022-03-07|website=archive.indianexpress.com}}</ref> [[కర్ణాటక]], <ref>{{Cite web|date=2021-03-01|title=Who is stirring the caste cauldron in Karnataka?|url=https://www.hindustantimes.com/opinion/who-is-stirring-the-caste-cauldron-in-karnataka-101614604265600.html|access-date=2022-03-07|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> [[మహారాష్ట్ర]] <ref>{{Cite web|title=CENTRAL LIST OF OBCs FOR THE STATE OF MAHARASHTRA|url=http://ncbc.nic.in/Writereaddata/cl/maharashtra.pdf}}</ref>, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] <ref>{{Cite web|title=कोली को अनुसूचित जाति का दर्जा नहीं: हाईकोर्ट|url=https://www.bhaskar.com/news/UP-ALAH-allahabad-high-court-said-koli-did-not-come-under-scheduled-caste-4993156-NOR.html}}</ref> రాష్ట్రాలలో కోలి సమాజాన్ని [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|ఇతర వెనుకబడిన తరగతి]] సమాజంగా వర్గీకరించింది. అయితే, టోక్రే కోలి, మల్హార్ కోలి, మహాదేవ్ కోలిలను మహారాష్ట్ర [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం|రాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ తెగగా]] జాబితా చేసింది. <ref>{{Cite web|title=List Of Scheduled Tribes – TRTI, Pune|url=https://trti.maharashtra.gov.in/index.php/en/list-of-scheduled-tribes|access-date=2022-03-07|website=trti.maharashtra.gov.in|archive-date=2021-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003104301/https://trti.maharashtra.gov.in/index.php/en/list-of-scheduled-tribes|url-status=dead}}</ref> [[భారత ప్రభుత్వం]] 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[ఢిల్లీ]], <ref>{{Cite web|title=N.C.T. Delhi : DATA HIGHLIGHTS: THE SCHEDULED CASTES : Census of India 2001|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_delhi.pdf|access-date=2015-10-03|publisher=Censusindia.gov}}</ref> [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]],<ref>{{Cite web|title=Madhya Pradesh : DATA HIGHLIGHTS: THE SCHEDULED CASTES : Census of India 2001|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_madhya_pradesh.pdf|access-date=2015-10-03|publisher=Censusindia.gov}}</ref> [[రాజస్థాన్]] <ref>{{Cite web|title=Rajasthan : DATA HIGHLIGHTS: THE SCHEDULED CASTES : Census of India 2001|url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_rajasthan.pdf|access-date=2015-10-03|publisher=Censusindia.gov}}</ref> రాష్ట్రాలలో కోలి సమాజాన్ని [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ కులంగా]] వర్గీకరించింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కోలి ప్రజల జాబితా]] == గమనికలు == {{Notelist}} == మూలాలు == ; గ్రంథసూచి  == మరింత చదవండి == * {{Cite book|title=Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age|last=Bayly|first=Susan|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=9780521798426}} *   == బాహ్య లింకులు == {{Commons category}} * [http://www.biodiversityofindia.org/index.php?title=Article:103 మహారాష్ట్రలోని కోలి-అగ్రి సమాజానికి ముఖ్యమైన మొక్కలు, జంతువులు,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111063632/http://www.biodiversityofindia.org/index.php?title=Article:103|date=11 January 2020}} . ''భారతదేశ జీవవైవిధ్యంపై'' * [http://archive.indianexpress.com/news/a-community-called-koli------------------------/214908/0 కోలి అనే సమాజం] – ''[[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్|ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]]'' {{Authority control}} [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:Articles with short description]] [[వర్గం:వెనుకబడిన తరగతులు]] [[వర్గం:కర్ణాటక ప్రజలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర ప్రజలు]] [[వర్గం:షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] [[వర్గం:రాజస్థాన్ సామాజిక వర్గాలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] j21rbipnifj3iewwtkt8y35ydy4dou3 0 504462 4941190 4915221 2026-08-21T16:54:57Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 3 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941190 wikitext text/x-wiki '''గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వర [[ప్రకృతి రిజర్వ్|వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]''' భారతదేశంలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[కర్నూలు జిల్లా]] [[Nallamala Forest|నల్లమల అడవి]] ఉన్న ఒక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యము. ఈ అభయారణ్యం యొక్క ఉత్తర భాగం [[నాగార్జున సాగర్ శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం]] ముఖ్యమైన భాగం.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/23-tigers-spotted-in-gundla-brahmeswaram-sanctuary/article27028912.ece|title=23 tigers spotted in Gundla Brahmeswaram Sanctuary|last=Reporter|first=Staff|date=2019-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-07-26|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ==చరిత్ర== గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వర వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం సెప్టెంబర్ 18,1990న వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడింది.<ref name="forest">{{Cite web|title=GUNDLA BRAHMESWARAM WILDLIFE SANCTUARY|url=https://forests.ap.gov.in/gundlabrahmeswara.php|website=forests.ap.gov.in|publisher=Andhra Pradesh Forest Department}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ అభయారణ్యం గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వర పీఠభూమి నుండి దాని పేరును పొందింది.<ref name="wild">{{Cite web|date=30 December 2019|title=Gundla Brahmeswara Wildlife Sanctuary {{!}} Wildlife in India Foundation|url=https://wildlifeinindia.in/gundla-brahmeswara-wildlife-sanctuary/}}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==వివరణ== గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వర వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం భారతదేశంలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], కర్నూలు జిల్లాలోని [[Nallamala Forest|నల్లమల అడవిలో]] ఉన్న ఒక [[ప్రకృతి రిజర్వ్|వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] . <ref name="Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/23-tigers-spotted-in-gundla-brahmeswaram-sanctuary/article27028912.ece|title=23 tigers spotted in Gundla Brahmeswaram Sanctuary|last=Staff Reporter|date=3 May 2019|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ఇది మంత్రాలమ్మ కనుమ మరియు నంది కనుమ కొండల మధ్య ఉంది. <ref name="forest2">{{Cite web|title=GUNDLA BRAHMESWARAM WILDLIFE SANCTUARY|url=https://forests.ap.gov.in/gundlabrahmeswara.php|website=forests.ap.gov.in|publisher=Andhra Pradesh Forest Department}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ అభయారణ్యం {{Convert|1194|sqkm|1|abbr=on}} కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. . <ref name="Hindu" /> అభయారణ్యం యొక్క ఉత్తర భాగం [[నాగార్జున సాగర్ శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం|నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్‌లో]] ఒక ముఖ్యమైన భాగం. <ref name="forest2" /> [[గుండ్లకమ్మ నది]] అభయారణ్యం గుండా ప్రవహిస్తుంది. <ref name="forest2" /> ==వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం== తీవ్రమైన అంతరించిపోతున్న పది జాతులతో సహా 353 జాతుల మొక్కలు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.<ref name="forest3">{{Cite web|title=GUNDLA BRAHMESWARAM WILDLIFE SANCTUARY|url=https://forests.ap.gov.in/gundlabrahmeswara.php|website=forests.ap.gov.in|publisher=Andhra Pradesh Forest Department}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> గుండాల బ్రహ్మేశ్వర అభయారణ్యంలోని క్షీరదాలలో [[Langurs|లంగూర్లు]], [[Panthera pardus tulliana|చిరుత]][[బెంగాలీ పులి|పులులు]], పులులు, ఎలుకలు, తుప్పు పట్టిన పిల్లి, [[Flying squirrel|భారతీయ ఎగిరే ఉడుత]], తక్కువ ఉన్ని గుర్రపు పందిరి, [[మౌస్ డీర్|ఎలుక జింక]], [[తెలు|పాంగోలిన్]], [[Sambar deer|సాంబార్ జింక]], నీలగై మరియు బోనెట్ మకాక్లు ఉన్నాయి.<ref name="forest3" /><ref name="wild2">{{Cite web|date=30 December 2019|title=Gundla Brahmeswara Wildlife Sanctuary {{!}} Wildlife in India Foundation|url=https://wildlifeinindia.in/gundla-brahmeswara-wildlife-sanctuary/}}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2019లో నిర్వహించిన ఒక సర్వేలో, ఈ అభయారణ్యంలో 23 పులులు కనుగొనబడ్డాయి, వాటిలో 17 ఆడ పులులు, ఐదు మగ పులులు మరియు ఒకటి పులి పిల్ల.<ref name="Hindu2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/23-tigers-spotted-in-gundla-brahmeswaram-sanctuary/article27028912.ece|title=23 tigers spotted in Gundla Brahmeswaram Sanctuary|last=Staff Reporter|date=3 May 2019|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==బెదిరింపులు== గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వర వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంలోని స్వదేశీ జీవవైవిధ్యం అనేక ఆక్రమణాత్మక మొక్కల వర్గాలచే ప్రమాదంలో ఉంది.<ref>{{Cite paper|date=2021}}</ref> ald6t6ff5y86vhteglx2j0gfdnuz9z6 0 505105 4941097 4934116 2026-08-21T13:40:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941097 wikitext text/x-wiki [[File:Shakuntala Front Cover.gif|thumb|right|200px|కాళిదాసు 'అభిజ్ఞాన శాకుంతలం', కూర్పు: సోమదేవ వాసుదేవ.]]'''క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ''' (క్లే సంస్కృత [[గ్రంథాలయం]]) అనేది [[న్యూయార్క్]] యూనివర్సిటీ ప్రెస్, JJC ఫౌండేషన్ ప్రచురించిన పుస్తకాల శ్రేణి (ధారావాహిక). ప్రతి [[పుస్తకం]] ఎడమ వైపు పేజీలో దాని అసలు భాషలో (లిప్యంతరీకరణ చేయబడిన [[సంస్కృతం]]) పాఠాన్ని, కుడి వైపున దాని ఆంగ్ల అనువాదాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ సిరీస్ లోబ్ క్లాసికల్ లైబ్రరీ నుండి ప్రేరణ పొందింది, {{sfn|Banks|2005–2006}} దీని వాల్యూమ్‌లు (భాగాలు) టీల్ క్లాత్ (నీలి [[ఆకుపచ్చ]] రంగు వస్త్రం) తో కట్టుబడి (బైండింగ్) ఉంటాయి. == చరిత్ర == క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ (CSL) అనేది న్యూయార్క్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్‌తో పాటు జాన్ పి. క్లే, జెన్నిఫర్ క్లే చేత స్థాపించబడిన ఒక స్వచ్ఛంద సంస్థ అయిన JJC ఫౌండేషన్ సంయుక్త ఉత్పత్తి.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/01/03/books/murty-classical-library-catalogs-indian-literature.html|title=Murty Classical Library Catalogs Indian Literature|last=Schuessler|first=Jennifer|date=2 January 2015|work=The New York Times|access-date=3 April 2017|issn=0362-4331}}</ref> జాన్ పీటర్ క్లే 1934లో [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]]<nowiki/>లోని ప్యాటర్సన్‌లో జన్మించాడు. అతను 1947లో [[లండన్‌]]<nowiki/>లోని సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్‌కు హాజరు కావడానికి స్కాలర్‌షిప్ గెలుచుకున్నాడు. 1951లో, అతనికి ఆక్స్‌ఫర్డ్ క్వీన్స్ కాలేజ్ పూర్తి స్కాలర్‌షిప్‌ను ఆఫర్ చేసింది. అక్కడ అతను [[సంస్కృతం]], పాత పర్షియన్, అవేస్తాన్ లలో ఫస్ట్-క్లాస్ డిగ్రీని సాధించాడు. ఆ తర్వాత క్వీన్స్ కాలేజీ గౌరవ ఫెలోగా నియమితుడయ్యాడు. ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి బయటకు వచ్చిన తరువాత క్లే సిటీ ఆఫ్ లండన్ లో ఉన్న స్టాక్ బ్రోకింగ్ సంస్థ వికర్స్ డా కోస్టాలో చేరాడు. అతను వికర్స్ లో 25 సంవత్సరాలు గడిపాడు, డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌గా, లండన్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ కౌన్సిల్ ఎన్నికైన సభ్యుడిగా మారాడు. 1982లో, అతను వికర్స్‌ను విడిచిపెట్టి [[న్యూయార్క్]] నగరానికి వెళ్ళాడు, అక్కడ అతను అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి నిర్వహణ సంస్థ క్లే ఫిన్లే ఇంక్ ను స్థాపించాడు.<ref name="CSLPeople">{{cite web|title=CSL People|url=http://www.claysanskritlibrary.org/people.php|website=Clay Sanskrit Library|access-date=30 March 2017|archive-date=19 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419051100/http://www.claysanskritlibrary.org/people.php|url-status=dead}}</ref> 1990ల చివరలో, అతను సెమీ-రిటైర్ అయినప్పుడు, తన ప్రారంభ అభిరుచి అయిన సంస్కృత సాహిత్యానికి తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. మొదటిసారిగా సామాన్య ప్రజలకు క్లాసిక్‌లను సులభంగా అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చే సిరీస్‌ (ధారావాహిక) ను తీసుకురావాలని అతను భావించాడు. అతను CSL కోసం తన ఆశయాలను రిచర్డ్ గోంబ్రిచ్ ([[లండన్‌]]<nowiki/>లోని సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ పూర్వ విద్యార్థి కూడా) తో పంచుకున్నాడు, అతను 1976 నుండి 2004 వరకు [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లో సంస్కృత ప్రొఫెసర్‌గా (బోడెన్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ సంస్కృత) ఉన్నాడు.{{sfn|Regier|2006}} రిచర్డ్ గోంబ్రిచ్ క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ జనరల్ ఎడిటర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.{{sfn|Regier|2006}} సంస్కృత పండితులు సోమదేవ వాసుదేవ, ఇసాబెల్లె ఓనియన్స్ అసోసియేట్ ఎడిటర్‌లుగా నియమితులయ్యారు. ఎనిమిది దేశాలకు చెందిన ముప్పై మంది విద్యావేత్తలు శాస్త్రీయ సంస్కృత గ్రంథాల కొత్త అనువాదాలను రూపొందించడానికి నియమితులయ్యారు. 2007లో, షెల్డన్ పొల్లాక్ కో-జనరల్ ఎడిటర్‌గా గోంబ్రిచ్‌తో చేరాడు, గోంబ్రిచ్ 2008 ప్రారంభంలో రాజీనామా చేశాడు.<ref name="CSLPeople" /> 2009లో, CSL తన ప్రాథమిక ప్రాజెక్ట్‌ను ముగించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/lFimgXZsUzD2jccaCD4VhI/The-modern-revivalists.html|title=The modern revivalists|last=Kuruvilla|first=Elizabeth|date=24 January 2015|work=Live Mint|access-date=3 April 2017}}</ref><ref name=":0" /> 2010లో పొల్లాక్ భారతదేశ మూర్తి క్లాసికల్ లైబ్రరీలో చేరాడు.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/rohan-murty-says-american-indologist-sheldon-pollock-to-stay/articleshow/51231553.cms|title=Rohan Murty says American Indologist Sheldon Pollock to stay|last1=Shekhar|first1=Divya|date=3 March 2016|work=The Economic Times|access-date=3 April 2017|last2=Aravind|first2=Indulekha}}</ref> ఇది సంస్కృతం, ఇతర భారతీయ భాషలలో రచనలను ప్రచురించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్ సమస్యల కారణంగా జాన్ క్లే 2013లో మరణించాడు.<ref name=":0" /><ref name="CSLPeople" /> 2016 ప్రారంభంలో, కామిల్లో ఫార్మిగట్టి (గతంలో [[కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ క్రికెట్ క్లబ్|కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ]]<nowiki/>లో పనిచేశారు<ref name="CSLPeople" />) [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్|ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ]], బోడ్లియన్ లైబ్రరీలో జాన్ క్లే సంస్కృత లైబ్రేరియన్ గా బాధ్యతలు చేపట్టారు.<ref>{{Cite web|url=https://blogs.bodleian.ox.ac.uk/archivesandmanuscripts/2016/01/25/john-clay-sanskrit-librarian/|title=John Clay Sanskrit Librarian|last=Evison|first=Gillian|date=25 January 2016|website=Bodleian Libraries Blog|access-date=21 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bodleian.ox.ac.uk/weston/about-us/contact-us/_nocache|title=Contact us|last=|first=|date=|website=Weston Library, Bodleian Library, University of Oxford|access-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053752/https://www.bodleian.ox.ac.uk/weston/about-us/contact-us/_nocache|archive-date=28 April 2017|url-status=dead}}</ref> అంతకుముందు 2010లో JJC ఫౌండేషన్ మాట్ కింబర్లీ నేతృత్వంలో ఒక CSL అంతర్జాతీయ ఔట్రీచ్ ప్రోగ్రామ్‌ను అక్కడ స్పాన్సర్ చేసింది.<ref name="CSLPeople" /><ref>{{cite web|url=https://www.bodleian.ox.ac.uk/weston/our-work/projects/csl|title=Clay Sanskrit Library|website=Bodleian Library, University of Oxford|access-date=30 March 2017}}</ref> == ప్రచురణ చరిత్ర == [[File:CSLEmperorRiverbank.jpg|thumb|425px|బుధస్వామి రచించిన బృహత్కథా శ్లోక సంగ్రహం ఫేసింగ్ పేజీ (ఎదురెదురు పేజీల) నమూనా]] క్లే [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] లైబ్రరీ (CSL) మొదటి 15 సంపుటాలు (వాల్యూమ్స్) 2005లో ప్రచురించబడ్డాయి. 2006, 2009 మధ్యకాలంలో అదనంగా మరో 41 సంపుటాలు ప్రచురించబడ్డాయి. ఇది జాన్ క్లే ప్రారంభంలో పెట్టుకున్న 50 సంపుటాల లక్ష్యాన్ని అధిగమించింది. ప్రచురించబడిన 56 సంపుటాలు సంస్కృత సాహిత్య వైవిధ్యాన్ని, గొప్పతనాన్ని సూచిస్తాయి. వాటిలో ప్రసిద్ధ ఇతిహాసాలు, నవలలు, కవిత్వం, వ్యంగ్యం, నాటకాల నుండి తీసుకున్న ఎంపికలు ఉన్నాయి. మొత్తం క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ NYU ప్రెస్ ద్వారా కొనుగోలుకు అందుబాటులో ఉంది. ఎంపిక చేసిన శీర్షికలను ఒక్కొక్కటిగా లేదా 56 వాల్యూమ్‌ల పూర్తి సెట్‌గా లేదా ఒక ఇతివృత్తం (థీమ్) వారీగా వర్గీకరించబడిన మినీ-సెట్‌లలో కొనుగోలు చేయవచ్చు.<ref>{{cite web|title=Clay Sanskrit Library|url=https://nyupress.org/partners/clay-sanskrit-library/|website=NYU Press|access-date=30 March 2017|language=en}}</ref> 2016లో, న్యూయార్క్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ (NYU ప్రెస్) సహకారంతో JJC ఈబుక్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లైన (అమెజాన్ కిండ్ల్, యాపిల్ iBooks, గూగుల్ ప్లే, KOBO) కోసం [[డిజిటల్ గ్రంథాలయం|డిజిటల్]] క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ (eCSL) ని ప్రారంభించింది. eCSL సేకరణలో 20 సంపుటాలు ఉన్నాయి. నవంబర్ 2019లో, JJC ఫౌండేషన్ సహకారంతో, బోడ్లియన్ లైబ్రరీ "ఎ సంస్క్రిట్ ట్రెజరీ: ఎ కాంపెండియం ఆఫ్ లిటరేచర్ ఫ్రమ్ ద క్లే సంస్క్రిట్ లైబ్రరీ" ని అమర్త్య సేన్ ముందుమాటతో ప్రచురించింది. అద్భుతంగా చిత్రీకరించబడిన ఈ సంకలనం (ISBN 978-1-85124-5314) ను జాన్ క్లే సంస్కృత లైబ్రేరియన్ అయిన డాక్టర్ కామిల్లో ఫార్మిగట్టి రూపొందించారు. ఇది CSL సేకరణ నుండి సేకరించిన భాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ భాగాలు [[హిందూధర్మం|హిందూ]], [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధ]], [[జైన]] సంప్రదాయాలు, మొఘల్ సూక్ష్మచిత్రాల నుండి వచ్చిన బోడ్లియన్ లైబ్రరీకి చెందిన మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లతో జత చేయబడ్డాయి. == వాల్యూమ్‌ల జాబితా == === ఇతిహాసం === ;మహాభారతం *''మహాభారతం II'': ద గ్రేట్ హాల్ (సభా పర్వం): 588 పేజీలు, పాల్ విల్మోట్, 2006, {{ISBN|978-0-8147-9406-7}} *''మహాభారతం III'': ద ఫారెస్ట్ (వనపర్వం) (నాలుగింటిలో నాల్గవ సంపుటం): 374 పేజీలు, విలియం జె. జాన్సన్, 2005, {{ISBN|978-0-8147-4278-5}} *''మహాభారతం IV'': విరాట (విరాట పర్వం): 516 పేజీలు, కాథ్లీన్ గార్బట్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-3183-3}} *''మహాభారతం V'': ప్రిపరేషన్స్ ఫర్ వార్ (ఉద్యోగ పర్వం) (రెంటిలో ఒకటవ సంపుటం): 450 పేజీలు, గురుచరణ్ దాస్ ముందుమాటతో కాథ్లీన్ గార్బట్, 2008, {{ISBN|978-0-8147-3191-8}} *''మహాభారతం V'': ప్రిపరేషన్స్ ఫర్ వార్ (ఉద్యోగ పర్వం) (రెంటిలో రెండవ సంపుటం): 789 పేజీలు, కాథ్లీన్ గార్బట్, 2008, {{ISBN|978-0-8147-3202-1}} *''మహాభారతం VI'': భీష్మ (భీష్మ పర్వం) (రెంటిలో ఒకటవ సంపుటం) "భగవద్గీత" సహా: 615 పేజీలు, అలెక్స్ చెర్నియాక్, రణజిత్ గుహ ముందుమాట, 2008, {{ISBN|978-0-8147-1696-0}} *''మహాభారతం VI'': భీష్మ (రెంటిలో రెండవ సంపుటం): 582 పేజీలు, అలెక్స్ చెర్నియాక్, 2009, {{ISBN|978-0-8147-1705-9}} *''మహాభారతం VII'': ద్రోణ (ద్రోణ పర్వం) (నాలుగింటిలో ఒకటవ సంపుటం): 473 పేజీలు, వాఘన్ పిలికియన్, 2006, {{ISBN|978-0-8147-6723-8}} *''మహాభారతం VII'': ద్రోణ (ద్రోణ పర్వం) (నాలుగింటిలో రెండవ సంపుటం): 394 పేజీలు, వాఘన్ పిలికియన్, 2009, {{ISBN|978-0-8147-6776-4}} *''మహాభారతం VIII'': కర్ణ (కర్ణ పర్వం) (రెంటిలో ఒకటవ సంపుటం): 604 పేజీలు, ఆడమ్ బౌల్స్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-9981-9}} *''మహాభారతం VIII'': కర్ణ (కర్ణ పర్వం) (రెంటిలో రెండవ సంపుటం): 624 పేజీలు, ఆడమ్ బౌల్స్, 2008, {{ISBN|978-0-8147-9995-6}} *''మహాభారతం IX'': శల్య (శల్య పర్వం) (రెంటిలో ఒకటవ సంపుటం): 371 పేజీలు, జస్టిన్ మెయిలాండ్, 2005, {{ISBN|978-0-8147-5706-2}} *''మహాభారతం IX'': శల్య (శల్య పర్వం) (రెంటిలో రెండవ సంపుటం): 470 పేజీలు, జస్టిన్ మెయిలాండ్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-5737-6}} *''మహాభారతం X, XI'': డెడ్ ఆఫ్ ద నైట్ అండ్ ద ఉమెన్ (సౌప్తిక పర్వం, స్త్రీ పర్వం): 416 పేజీలు, కేట్ క్రాస్బీ, 2009, {{ISBN|978-0-8147-1727-1}} *''మహాభారతం XII'': పీస్ (శాంతి పర్వం): "ద బుక్ ఆఫ్ లిబరేషన్" (ఐదింటిలో మూడవ సంపుటం): 626 పేజీలు, అలెక్స్ వైన్, 2009, {{ISBN|0-8147-9453-X}} ;వాల్మీకి రామాయణం *''రామాయణం I'': బాయ్‌హుడ్ (బాలకాండ): 424 పేజీలు, రాబర్ట్ పి. గోల్డ్‌మన్, 2005, {{ISBN|0-8147-3163-5}} *''రామాయణం II'': అయోధ్య (అయోధ్యాకాండ): 652 పేజీలు, షెల్డన్ ఐ. పొల్లాక్, 2005, {{ISBN|0-8147-6716-8}} *''రామాయణం III'': ద ఫారెస్ట్ (అరణ్యకాండ): 436 పేజీలు, షెల్డన్ ఐ. పొల్లాక్, 2006, {{ISBN|0-8147-6722-2}} *''రామాయణం IV'': కిష్కింధ (కిష్కింధాకాండ): 415 పేజీలు, రోసలిండ్ లెఫెబెర్, 2005, {{ISBN|0-8147-5207-1}} *''రామాయణం V'': సుందర (సుందరకాండ): 538 పేజీలు, రాబర్ట్ పి. గోల్డ్‌మన్, సాలీ జె. సదర్లాండ్ గోల్డ్‌మన్, 2006, {{ISBN|0-8147-3178-3}} === సాంప్రదాయ కవిత్వం === *''ద బర్త్ ఆఫ్ కుమార'' (కుమారసంభవం), కాళిదాసు. 360 పేజీలు, డేవిడ్ స్మిత్, 2005, {{ISBN|0-8147-4008-1}} *''లవ్ లిరిక్స్'' (అమరుక శతకం, శతకత్రయం, చౌరపంచాశిక), అమరు, భర్తృహరి, బిల్హణుడు. 327 పేజీలు, గ్రెగ్ బెయిలీ, రిచర్డ్ గోంబ్రిచ్, 2005, {{ISBN|0-8147-9938-8}} *''మెసెంజర్ పోయెమ్స్'' (మేఘదూతం, పవనదూతం, హంసదూతం), కాళిదాసు, ధోయి, రూప గోస్వామి. 293 పేజీలు, సర్ జేమ్స్ మల్లిన్సన్, 2006, {{ISBN|0-8147-5714-6}} *''త్రీ సెటైర్స్'' (కలివిడంబనం, కళావిలాసం, భల్లట శతకం), నీలకంఠ, క్షేమేంద్ర, భల్లట. 403 పేజీలు, సోమదేవ వాసుదేవ, 2005, {{ISBN|0-8147-8814-9}} *''గీత గోవిందం: లవ్ సాంగ్స్ ఆఫ్ రాధా అండ్ కృష్ణ'', జయదేవుడు. సుదీప్త కవిరాజ్ ముందుమాట. 256 పేజీలు, లీ సీగెల్, 2009, {{ISBN|0-8147-4078-2}} *''“బొకే ఆఫ్ రస” అండ్ “రివర్ ఆఫ్ రస”'' (రస మంజరి, రస తరంగిణి), భానుదత్తుడు. 442 పేజీలు, షెల్డన్ ఐ. పొల్లాక్, 2009, {{ISBN|0-8147-6755-9}} *''భట్టిస్ పోయెమ్: ద డెత్ ఆఫ్ రావణ'' (భట్టి కావ్యం), భట్టి. 566 పేజీలు, ఆలివర్ ఫాలన్, 2009, {{ISBN|0-8147-2778-6}} *''ఆన్ సెల్ఫ్-సరెండర్, కంపాషన్, అండ్ ద మిషన్ ఆఫ్ ఎ గూస్: సంస్క్రిట్ పోయెట్రీ ఫ్రమ్ ద సౌత్'', అప్పయ్య దీక్షితులు, వేదాంత దేశికులు, యిగల్ బ్రాన్నర్, డేవిడ్ షుల్మాన్, 2009, {{ISBN|978-0-8147-4110-8}} *''సెవెన్ హండ్రెడ్ ఎలిగెంట్ వర్సెస్'' (ఆర్యా సప్తశతి), గోవర్ధన: 360 పేజీలు, ఫ్రైడ్‌హెల్మ్ హార్డీ, 2009, {{ISBN|0-8147-3687-4}} === నాటకం === *''ద లేడీ ఆఫ్ ద జ్యువెల్ నెక్లెస్'' అండ్ ''ద లేడీ హూ షోస్ హర్ లవ్'' (రత్నావళి, ప్రియదర్శిక), హర్షుడు: 514 పేజీలు, వెండీ డోనిగర్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-1996-1}} *''మచ్ అడో ఎబౌట్ రెలిజియన్'' (ఆగమడంబరం), జయంత భట్ట: 320 పేజీలు, క్సాబా డెజ్సో, 2005, {{ISBN|0-8147-1979-1}} *''రాక్షసాస్ రింగ్'' (ముద్రారాక్షసం), విశాఖదత్తుడు: 385 పేజీలు, మైఖేల్ కూల్సన్, 2005, {{ISBN|0-8147-1661-X}} *''రామ బియాండ్ ప్రైస్'' (అనర్ఘ రాఘవం), మురారి: 638 పేజీలు, జుడిట్ టోర్సోక్, 2006, {{ISBN|0-8147-8295-7}} *''ద రికగ్నిషన్ ఆఫ్ శాకుంతల'' (అభిజ్ఞాన శాకుంతలం, కాశ్మీర్ రిసెన్షన్), కాళిదాసు: 419 పేజీలు, సోమదేవ వాసుదేవ, 2006, {{ISBN|0-8147-8815-7}} *''రామాస్ లాస్ట్ యాక్ట్'' (ఉత్తరరామ చరితము), భవభూతి: 458 పేజీలు, షెల్డన్ ఐ. పొల్లాక్, గిరీష్ కర్నాడ్ ముందుమాటతో, 2007, {{ISBN|978-0-8147-6733-7}} *''హౌ ద నాగాస్ వర్ ప్లీజ్డ్'' (నాగానంద), హర్షుడు, ''ద షాటర్డ్ థైస్'' (ఊరుభంగం), భాసుడు: 376 పేజీలు, ఆండ్రూ స్కిల్టన్, 2009, {{ISBN|0-8147-4066-9}} *''లిటిల్ క్లే కార్ట్'' (మృచ్ఛకటికము), శూద్రకుడు. పార్థ ఛటర్జీ ముందుమాటతో: 674 పేజీలు, దివాకర్ ఆచార్య, 2009, {{ISBN|0-8147-0729-7}} *''హౌ ఊర్వశి వాజ్ వోన్'' (విక్రమోర్వశీయం), కాళిదాసు: 566 పేజీలు, వెల్చేరు నారాయణరావు, డేవిడ్ షుల్మాన్, 2009, {{ISBN|0-8147-2778-6}} *''ద క్వార్టెట్ ఆఫ్ కాజరీస్'' (చతుర్భాణి), శూద్రకుడు, శ్యామిలకుడు, వరరుచి, ఈశ్వరదత్తుడు, క్సాబా డెజ్సో, సోమదేవ వాసుదేవ, 2009, {{ISBN|978-0-8147-1978-7}} * ''మాళవిక అండ్ అగ్నిమిత్ర'' (మాళవికాగ్నిమిత్రం), కాళిదాసు: 350 పేజీలు, డేనియల్ బలోఘ్, ఎస్జెర్ సోమోగ్యి, 2009, {{ISBN|0-8147-8702-9}} * ''ద రైజ్ ఆఫ్ విజ్డమ్ మూన్'' (ప్రబోధ చంద్రోదయం), కృష్ణమిశ్ర: 396 పేజీలు, మాథ్యూ కాప్‌స్టీన్, 2009, {{ISBN|0-8147-4838-4}} === ఇతర కథలు === *''ద ఎంపరర్ ఆఫ్ ద సోర్సెరెర్స్'' (బృహత్కథా శ్లోక సంగ్రహం), బుధస్వామి (మొదటి సంపుటం): 452 పేజీలు, సర్ జేమ్స్ మల్లిన్సన్, 2005, {{ISBN|0-8147-5701-4}} *''ద ఎంపరర్ ఆఫ్ ద సోర్సెరెర్స్'' (బృహత్కథా శ్లోక సంగ్రహం), బుధస్వామి (రెండవ సంపుటం): 467 పేజీలు, సర్ జేమ్స్ మల్లిన్సన్, 2005, {{ISBN|0-8147-5707-3}} *''ద ఎపిటోమ్ ఆఫ్ క్వీన్ లీలావతి'' (లీలావతీ సారం), జినరత్నసూరి (మొదటి సంపుటం): 543 పేజీలు, R.C.C. ఫైన్స్, 2005, {{ISBN|0-8147-2741-7}} *''ద ఎపిటోమ్ ఆఫ్ క్వీన్ లీలావతి'' (లీలావతీ సారం), జినరత్నసూరి (రెండవ సంపుటం): 650 పేజీలు, R.C.C. ఫైన్స్, 2006, {{ISBN|0-8147-2742-5}} *''ఫైవ్ డిస్కోర్సెస్ ఆన్ వరల్డ్లీ విజ్డమ్'' (పంచతంత్రం), విష్ణుశర్మ: 562 పేజీలు, పాట్రిక్ ఆలివెల్లె, 2006, {{ISBN|0-8147-6208-5}} *''హెవెన్లీ ఎక్స్‌ప్లాయిట్స్'' (దివ్యావదానము): 444 పేజీలు, జోయెల్ టాటెల్‌మన్, 2005, {{ISBN|0-8147-8288-4}} *''ద ఓషన్ ఆఫ్ ద రివర్స్ ఆఫ్ స్టోరీ'' (కథాసరిత్సాగరము), సోమదేవుడు (ఏడింటిలో మొదటి సంపుటం): 556 పేజీలు, సర్ జేమ్స్ మల్లిన్సన్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-8816-5}} *''ద ఓషన్ ఆఫ్ ద రివర్స్ ఆఫ్ స్టోరీ'' (కథాసరిత్సాగరము), సోమదేవుడు (ఏడింటిలో రెండవ సంపుటం): 608 పేజీలు, సర్ జేమ్స్ మల్లిన్సన్, 2009, {{ISBN|0-8147-9558-7}} *''వాట్ టెన్ యంగ్ మెన్ డిడ్'' (దశకుమారచరిత్ర), దండి: 651 పేజీలు, ఇసాబెల్లె ఓనియన్స్, 2005, {{ISBN|0-8147-6206-9}} *''“ఫ్రెండ్లీ అడ్వైస్” అండ్ “కింగ్ విక్రమాస్ అడ్వెంచర్స్”'' (హితోపదేశం, విక్రమ చరితం), నారాయణ: 742 పేజీలు, జుడిట్ టోర్సోక్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-8305-4}} *''హ్యాండ్సమ్ నంద'' (సౌందర నందనం), అశ్వఘోషుడు: 392 పేజీలు, లిండా కోవిల్, 2007, {{ISBN|978-0-8147-1683-0}} *''లైఫ్ ఆఫ్ ద బుద్ధ'' (బుద్ధచరితం), అశ్వఘోషుడు: 561 పేజీలు, పాట్రిక్ ఆలివెల్లె, 2008, {{ISBN|978-0-8147-6216-5}} *''గార్లాండ్ ఆఫ్ ద బుద్ధాస్ పాస్ట్ లైవ్స్'' (జాతకమాల) (రెంటిలో ఒకటవ సంపుటం), ఆర్యశూరుడు: 548 పేజీలు, జస్టిన్ మెయిలాండ్, 2009, {{ISBN|0-8147-9581-1}} *''గార్లాండ్ ఆఫ్ ద బుద్ధాస్ పాస్ట్ లైవ్స్'' (జాతకమాల) (రెంటిలో రెండవ సంపుటం), ఆర్యశూరుడు: 543 పేజీలు, జస్టిన్ మెయిలాండ్, 2009, {{ISBN|0-8147-9583-8}} *''ప్రిన్సెస్ కాదంబరి'' (కాదంబరి), బాణభట్టు (మూడింటిలో ఒకటవ సంపుటం): 490 పేజీలు, డేవిడ్ స్మిత్, 2009, {{ISBN|0-8147-4080-4}} == గమనికలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{citation |last=Banks |first=Eric |title=100 Paths to Nirvana |magazine=Bookforum |date=December 2005 – January 2006 |url=http://www.bookforum.com/archive/dec_05/bookies.html |access-date=2007-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927104025/http://www.bookforum.com/archive/dec_05/bookies.html |archive-date=2007-09-27 |url-status=dead}}. * {{citation |last=Hanneder |first=Jürgen |title=Review of ''Clay Sanskrit Library'' |journal=Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft |volume=158 |date=2008 |pages=496–499 |url=http://www.claysanskritlibrary.org/press/CSLReview_ZDMG.pdf |access-date=2026-07-30 |archive-date=2021-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125044025/http://www.claysanskritlibrary.org/press/CSLReview_ZDMG.pdf |url-status=dead }}. * {{citation |last=Ormsby |first=Eric |title=The jewel in the cobra's mouth |magazine=The New Criterion |date=May 2005 |url=https://www.newcriterion.com/articles.cfm/the-jewel-in-the-cobras-mouth-1331}}. * {{citation |last=Pollack |first=R. |title=''The Clay Sanskrit Library'' |website=rpollack.net |date=7 September 2008 |url=http://rpollack.net/2008/09/the-clay-sanskrit-library/ |access-date=29 March 2017 |archive-date=25 అక్టోబర్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025232511/http://rpollack.net/2008/09/the-clay-sanskrit-library/ |url-status=dead }}. * {{citation |last=Regier |first=Willis G. |title=Seduced by Sanskrit |newspaper=Chronicle of Higher Education |volume=52 |issue=26 |date=3 March 2006 |url=http://www.claysanskritlibrary.org/CES_seduced_sanskrit.php |access-date=30 జూలై 2026 |archive-date=19 ఫిబ్రవరి 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219065851/http://www.claysanskritlibrary.org/CES_seduced_sanskrit.php |url-status=dead }}. * {{citation |last=Shulman |first=David |title=The Arrow and the Poem |magazine=New Republic |date=12 August 2008 |url=https://newrepublic.com/article/64735/the-arrow-and-the-poem |access-date=29 March 2017}}. * {{citation |last=Smith |first=John D. |title=Script doctors' blunders mar valuable texts |magazine=Times Higher Education |date=11 November 2005 |url=https://www.timeshighereducation.com/books/script-doctors-blunders-mar-valuable-texts/199685.article?sectioncode=26&storycode=199685}}. == బాహ్య లింకులు == *[http://claysanskritlibrary.org/ క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ] (అధికారిక పేజీ) *[https://web.archive.org/web/20130419055135/http://claysanskritlibrary.wordpress.com/ బ్లాగ్] (ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్ కాపీ) [[వర్గం:సంస్కృత గ్రంథాలు]] [[వర్గం:ఇంగ్లీషులోకి అనువాదాలు]] [[వర్గం:కాళిదాసు రచనలు]] l90c2ggw164ndnj340p1k8rhirv80iw 2 505181 4941213 4940959 2026-08-21T19:30:38Z Sainani8727 152385 ​"తోటి సభ్యుల(యర్రా రామారావు గారి) సూచనల మేరకు, వికీపీడియా నియమాలకు (WP:USERPAGE) అనుగుణంగా నా వాడుకరి పేజీని క్లుప్తంగా సవరించాను." 4941213 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = 5 జనవరి 1998 | birth_place = [[విజయవాడ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = ఇంజనీర్, ఫార్మాస్యూటికల్ ప్రతినిధి }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్‌ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో సేల్స్ ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * వికీపీడియాలోకి వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ) వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' బి.టెక్ (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. 6nv2ivl06kbyuqkwatgikisa7qx5o65 4941214 4941213 2026-08-21T19:37:10Z Sainani8727 152385 /* */ ​"వృత్తి విభాగంలో చిన్న మార్పు చేశాను." 4941214 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = 5 జనవరి 1998 | birth_place = [[విజయవాడ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీర్, ఫార్మా ప్రతినిధి, వికీపీడియా వ్యాసకర్త }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్‌ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో సేల్స్ ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * వికీపీడియాలోకి వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ) వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' బి.టెక్ (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. l5vr0dc019rfo6l8olgviavahjbq7ab 4941217 4941214 2026-08-21T19:46:40Z Sainani8727 152385 /* */ ​"పరిచయ వాక్యంలో వికీపీడియా వ్యాసకర్తగా నా ఆసక్తిని తెలుపుతూ చిన్న మార్పు చేశాను." 4941217 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = 5 జనవరి 1998 | birth_place = [[విజయవాడ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీర్, ఫార్మా ప్రతినిధి, వికీపీడియా వ్యాసకర్త }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్‌ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో సేల్స్ ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసకర్తగా (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * వికీపీడియాలోకి వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ) వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' బి.టెక్ (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. 96m5qm8ax4r9tdto87097okronam1ie 4941224 4941217 2026-08-21T20:13:10Z Sainani8727 152385 /* */ "పరిచయ వాక్యం, ఇన్ఫోబాక్స్‌లలో అంతర్గత లింకులు (Internal links) ఇచ్చి చిన్న సవరణ చేశాను." 4941224 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg| | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = 5 జనవరి 1998 | birth_place = [[విజయవాడ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]] పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * వికీపీడియాలోకి వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ) వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' బి.టెక్ (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. dfuxjst0key4b10mohtdtis3re2xe6r 4941233 4941224 2026-08-21T20:35:23Z Sainani8727 152385 "పేజీలోని కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అంతర్గత లింకులు (Wiki links) చేర్చాను." 4941233 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg| | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = | birth_date = 5 జనవరి 1998 (వయసు {{Age|1998|1|5}} సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]] పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం]] ద్వారా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * [[తెలుగు వికీపీడియా|తెలుగు వికీపీడియాలో]] మరియు [[:en:English Wikipedia|ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా]]లో వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ)[[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' [[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. 39jat8k1drc49o4ph9poaoaoqd81qxk 4941234 4941233 2026-08-21T20:39:14Z Sainani8727 152385 /* */ అక్షర దోషం సరిచేసాను 4941234 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg| | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = | birth_date = 5 జనవరి 1998 (వయసు {{Age|1998|1|5}} సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]]గా పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం]] ద్వారా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * [[తెలుగు వికీపీడియా|తెలుగు వికీపీడియాలో]] మరియు [[:en:English Wikipedia|ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా]]లో వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ)[[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' [[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. b872806j8cpnrujvdixejubqewt6t61 4941235 4941234 2026-08-21T20:39:51Z Sainani8727 152385 /* */ అక్షర దోషం సరిచేసాను 4941235 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg| | caption = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = | birth_date = 5 జనవరి 1998 (వయసు {{Age|1998|1|5}} సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] }} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]] గా పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం]] ద్వారా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. * [[తెలుగు వికీపీడియా|తెలుగు వికీపీడియాలో]] మరియు [[:en:English Wikipedia|ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా]]లో వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ)[[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]. * '''విద్య:''' [[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E) * '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. rdqg9x7urnoodxxh9vckg3tqns1s8q4 0 505182 4941553 4925445 2026-08-22T11:18:38Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 3 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941553 wikitext text/x-wiki DrE.Sreehari ఇంటర్నేషనల్ సినిమా హీరో.వీరు 2026 సైన్స్ ఫిక్షన్, ఇంగ్లీష్ యాక్షన్ చిత్రాలుDiamond Made Man,Diamond Made Man Part 2 లో కథానాయకుడిగా నటించారు.<ref>https://www.imdb.com/name/nm3440681/</ref><ref>https://www.imdb.com/title/tt39674832/</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/diamond-made-man/movieshow/128876648.cms</ref> == పరిచయం == డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి భారతీయ చలనచిత్ర కధా నాయకుడు.Diamond Made Man చిత్ర సిరీస్ ద్వారా గుర్తింపు పొందారు. ఈ చిత్రంలో వీరు అధునాతన మెకే వారియర్ (Mech Warrior) సాంకేతికత మరియు రోబోటిక్ సూట్‌ను ఉపయోగించి భూమిని ప్రాచీన, అంతరిక్ష ముప్పుల నుండి కాపాడే ఒక వైద్యుడి (డాక్టర్) పాత్రలో నటించారు.భారతీయ హీరోలు ఇంగ్లీషు సినిమా ల లో హీరోలు గా నటించడము చాలా అరుదు. ఈ యన నటించిన ఇంగ్లీషు సినిమాలు ప్రజాదరణ పాపులరిటీ లో మొదటి రెండు స్థానాలు సాధించడము భారతీయ హీరోలు ఎంతో గర్వించదగ్గ విషయము గా భావించారు.<ref>https://www.moviebuff.com/diamond-made-man</ref><ref>https://www.kinobox.cz/film/5520390-diamond-made-man</ref><ref>https://www.kinoafisha.info/en/movies/8386616/credits/</ref> ఈ చిత్ర కథాంశం భూమిపై మళ్లీ ఉద్భవించిన ప్రాచీన డైనోసార్ జీవుల దాడి, అంతరిక్ష గ్రహాంతరవాసుల సవాళ్లు మరియు మానవాళి రక్షణ చుట్టూ తిరుగుతుంది. * **భాగం 1:** ఈ భాగంలో ప్రధాన పాత్ర డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి రోబోటిక్ మెకే సూట్ ధరించి భూమిని మరియు మానవాళిని రక్షించే యోధుడిగా మారే క్రమం చూపించబడింది.<ref>https://app.trakt.tv/movies/diamond-made-man-2026</ref><ref>https://watch.plex.tv/movie/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * **భాగం 2:** రెండవ భాగంలో కథ మరింత విస్తరించి, గోల్డెన్ మెకే-రోబోట్ సహాయంతో 'డకోడా' అనే క్రూరమైన జీవి మరియు ఇతర అంతరిక్ష ముప్పులతో తలపడే సన్నివేశాలు ఉంటాయి.ఈ యుద్ధము ఒక ఆస్ట్రాయిడ్ మీద జరుగుతుంది<ref>https://www.kinobox.cz/film/5909744-diamond-made-man-part-2</ref><ref>https://www.moviebuff.com/diamond-made-man-part-2</ref> == చిత్రాల జాబితా == డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి హీరో గా నటించిన సినిమాలు * **డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ (Diamond Made Man, 2026):** ఇది హాలీవుడ్ తరహాలో రూపొందించబడిన సైన్స్ ఫిక్షన్ యాక్షన్ చిత్రం. ఇందులో వీరు డాక్టర్ మరియు మెకే-పైలట్‌గా నటించారు.<ref>https://www.justwatch.com/in/movie/diamond-made-man</ref><ref>https://reelgood.com/movie/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt39674832/</ref> * **డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ పార్ట్ 2 (Diamond Made Man Part 2, 2026):** ఈ సీక్వెల్‌లో గోల్డెన్ రోబోట్ ఆధారిత పోరాటాలు, ఏలియన్ పాత్రలు మరియు విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలిచాయి.<ref>https://www.justwatch.com/us/movie/diamond-made-man-part-2</ref><ref>https://flickfocus.com/movies/diamond-made-man-part-2{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.moviemeter.com/movies/sci-fi/diamond-made-man-part-2</ref> == ఆదరణ మరియు ర్యాంకింగ్‌లు == ఈ చిత్రం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఇంగ్లీషు మరియు పలు భాషలలో నిర్మించారు * **హిందీ వెర్షన్:** 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ పార్ట్ 2' హిందీ వెర్షన్ పాపులారిటీ (జనాధారణ) లో ప్రపంచము లో ని అల్ టైం హిందీ సినిమాల లో రెండవ రేంకుపొందింది.<ref>https://megalodon.jp/2026-0720-1005-06/https://www.imdb.com:443/search/title/?title_type=feature&genres=sci-fi&languages=hi.</ref><ref>https:/ timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/diamond-made-man/cast/128876648.cms</ref><ref>https://thereviewmonk.com/movie/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * **తెలుగు వెర్షన్ : ** 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ పార్ట్ 2' తెలుగు వెర్షన్ పాపులారిటీ (జనాధారణ) లో మొదటి రేంకుపొందింది.ప్రపంచము లో ని అల్ టైం తెలుగు సినిమాల లో పాపులారిటీ లో మొదటి రేంకుపొందింది.<ref>https://megalodon.jp/2026-0718-1439-51/https://www.imdb.com:443/search/title/?title_type=feature&genres=sci-fi&languages=te</ref><ref>https://www.altbollywood.com/post/diamond-made-man-ending-explained-sreehari</ref><ref>https://www.kinomania.ru/movies/diamond-made-man</ref> == అంతర్జాతీయ విడుదల మరియు లభ్యత == ఈ సినిమా డిస్ట్రిబ్యూషన్ సమాచారం వివిధ అంతర్జాతీయ మూవీ అగ్రిగేటర్ సైట్లలో నమోదైంది. భారతదేశం, అమెరికా, యుకే, ఫ్రాన్స్, చెక్ రిపబ్లిక్ మొదలైన దేశాల పేజీలలో JustWatch, Reelgood, Plex, Kinobox, TMDb, Box Office Mojo, Kinoafisha మరియు Trakt.tv వంటి ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో విడుదలైన వివరాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>https://www.moviefone.com/movie/diamond-made-man/UNjhqFmzALgjT1obd4nM51/main/</ref><ref>https://www.archivtv.cz/diamond-made-man-2026</ref><ref>https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/hollywood/209067/titr/</ref><ref>https://www.moviebox.com/diamond-made-man/</ref> == ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య == డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి వృత్తిరీత్యా అర్హత కలిగిన వైద్యులు. వీరు MBBS డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. చలనచిత్ర రంగంలోకి అడుగుపెట్టడానికి ముందు వైద్య విద్య మరియు వైద్య సేవలకు సంబంధించి చురుగ్గా వ్యవహరించారు. ప్రచార చిత్రాలలో వీరిని 'డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి MBBS' అని సంబోధిస్తారు.<ref>https://www.moviebuff.com/person/sreehari{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://m.sinemalar.com/mobileweb/person/840475?hl=en-GB</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం మరియు కుటుంబం == డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి తండ్రి న్యాయవాది (అడ్వకేట్) మరియు రాజకీయనాయకుడు. వీరి తల్లి గృహిణి. వీరి సోదరుడు రాజా శేఖర్ చలనచిత్ర దర్శకత్వ రంగంలో ఉన్నారు.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Sreehari</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Sreehari/movies</ref> == ఇతర వివరాలు == 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్' సినిమా సిరీస్ సంప్రీత్ ప్రొడక్షన్స్ (Sampreeth Productions) పతాకంపై నిర్మించబడింది. .<ref>https://www.imdb.com/title/tt39674832/fullcredits/</ref><ref>https://moviechat.org/tt39674832/Diamond-Made-Man</ref><ref>https://flickfocus.com/movies/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == మూలాలు == <references /> == బయటి లింకులు == * [https://www.imdb.com/name/nm3440681/ డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి - IMDb ప్రొఫైల్] * [https://www.justwatch.com/in/movie/diamond-made-man జస్ట్ వాచ్ లో 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్'] * [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/diamond-made-man/movieshow/128876648.cms టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో వివరాలు] [[వర్గం:భారతీయ నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు నటులు]] [[వర్గం:సైన్స్ ఫిక్షన్ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:2026 సినిమాలు]] lt9bvxee7lhdby3jhvqlj1fl8yxozz9 0 505253 4941550 4916396 2026-08-22T10:56:03Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941550 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands|name=ట్రింకెట్ ద్వీపం|native_name=|native_name_link=|native_name_lang=|nickname=|image=|image_size=|image_caption=|image_alt=|map_alt=|pushpin_map_size=|map_caption=|pushpin_map=India Andaman and Nicobar Islands#Bay of Bengal|coordinates={{coord|8.08|N|93.58|E|region:IN-AN_type:isle_dim:50000_source:GNS-enwiki|display=inline,title}}|etymology=|location=[[బంగాళాఖాతం]]|archipelago=[[నికోబార్ దీవులు]]|waterbody=[[హిందూ మహాసముద్రం]]|total_islands=2|major_islands={{hlist|ట్రింకెట్ }}|area_km2=12.25|area_footnotes=<ref name="cit">{{cite web|url=http://andssw1.and.nic.in/ecostat/basicstatPDF2013_14/1.Demogrpahy.pdf|title=Islandwise Area and Population – 2011 Census|publisher=Government of Andaman}}</ref>|rank=|length_km=9.6|width_km=2.2|coastline_km=35.2|elevation_m=10|highest_mount=|country={{flag|భారతదేశం}}|country_admin_divisions_title=జిల్లా|country_admin_divisions=[[నికోబార్ జిల్లా|నికోబార్]]|country_admin_divisions_title_1=ద్వీప సమూహం|country_admin_divisions_1=[[నికోబార్ దీవులు]]|country_admin_divisions_title_2=ఉపవిభాగం|country_admin_divisions_2=నాన్‌కౌరీ ఉపవిభాగం|country_admin_divisions_title_3=తహసీల్|country_admin_divisions_3=కమోర్టా తహసీల్|country_largest_city=ట్రింకెట్|country_largest_city_population=2|population=2<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/a-house-for-mr-gopinath-and-a-genset/article3725101.ece Gopinath and his wife: the sole inhabitants of the island]</ref>|population_as_of=2016|population_footnotes=|population_rank=|population_rank_max=|density_km2=0.16|density_rank=|density_footnotes=|ethnic_groups=[[హిందువులు]], నికోబారీలు|timezone1=[[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]|utc_offset1=+5:30|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|postal_code_type=పిన్ కోడ్|postal_code=744301|area_code_type=టెలిఫోన్ కోడ్|area_code=03192|website={{URL|http://www.and.nic.in/}}|iso_code_type=ISO కోడ్|iso_code=IN-AN-00|additional_info={{Infobox | child=yes | label2 = అక్షరాస్యత | data2 = 84.4% | label3 = సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రత | data3 ={{convert|32.0|°C|°F}} | label4 = సగటు శీతాకాల ఉష్ణోగ్రత | data4 ={{convert|28.0|°C|°F}} | label5 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | data5 =పురుషులు/స్త్రీలు | label7 = సెన్సస్ కోడ్ | data7 = 35.638.0002 | label8 = అధికారిక భాషలు | data8 = [[హిందీ]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]], [[తమిళ భాష|తమిళం]] <br /> కచాల్ (ప్రాంతీయ) }}}} '''ట్రింకెట్ ద్వీపం''' (కొన్నిసార్లు ట్రింకాట్ లేదా ట్రింకుట్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఈశాన్య [[హిందూ మహాసముద్రం|హిందూ మహాసముద్రంలో]] [[బంగాళాఖాతం]], అండమాన్ సముద్రం మధ్య ఉన్న [[నికోబార్ దీవులు|నికోబార్ దీవుల]] శ్రేణిని రూపొందించే 24 ద్వీపాలలో ఒకటి. ఇది కమోర్టా ద్వీపానికి తూర్పున ఉంది. == భౌగోళికం == ట్రింకెట్ 12.25 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంతో చదునైన, లోతైన స్థలాకృతిని కలిగి ఉంది. ప్రాంతీయ రుతుపవనాలు ఏటా 3,000 మి.మీ నుండి 3,800 మి.మీ వరకు వర్షపాతాన్ని తెస్తాయి.<ref name="ringhofer" /> ఈ ద్వీపం చుట్టూ నిస్సార జలాలు, పగడపు దిబ్బలు ఉన్నాయి,<ref name="reefs">K. Venkataraman, "Coral Reefs of India", in D. Hopley (Ed.), ''Encyclopedia of Modern Coral Reefs: Structure, Form and Process'', Springer (Dordrecht, 2011). {{ISBN|978-90-481-2638-5}}.</ref> ఇవి ఆటుపోట్ల సమయంలో మాత్రమే పడవ ద్వారా చేరుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.<ref name="ringhofer" /> == పరిపాలనా వ్యవస్థ == 1869 నుండి 1947 వరకు ట్రింకెట్ బ్రిటన్ భారత వలసరాజ్యాలలో భాగంగా ఉండేది. 1947లో ఇది భారత డొమినియన్‌లో, 1950 నుండి భారత రిపబ్లిక్‌లో భాగమైంది. ట్రింకెట్ [[నికోబార్ జిల్లా]] నాన్‌కౌరీ ఉపవిభాగంలోని కమోర్టా తహసీల్‌లో, అండమాన్ నికోబార్ దీవుల రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉంది. 1956 నుండి భారత ప్రభుత్వం స్థానిక నికోబారీలకు ఒక ప్రత్యేక చట్టం 'అండమాన్ నికోబార్ ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ అబోరిజినల్ ట్రైబ్స్ రెగ్యులేషన్' ద్వారా రక్షణ కల్పించింది, ఇది ఈ దీవులలోకి ప్రవేశాన్ని నియంత్రిస్తుంది.<ref name="ringhofer" /> == జనాభా గణాంకాలు == ఈ ద్వీపంలో 1883, 1901లో బ్రిటిష్ పరిపాలన రెండు ప్రారంభ జనాభా గణనలను నిర్వహించింది. 1883 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఎనిమిది గ్రామాలలో 85 మంది నివసిస్తున్నట్లు తేలింది.<ref name="census1901">{{cite book|author=Lt. Col. Sir Richard C. Temple Bart|title='Census of India, 1901. Volume III, The Andaman and Nicobar Islands. Report on the Census|url=https://books.google.com/books?id=4blCAQAAMAAJ&pg=PR10|year=1903|publisher=Printed at the Government central Press|page=10}}</ref> 1901 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఇద్దరు నాయకులు పాలించే నాలుగు నుండి ఆరు గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న 102 మంది జనాభా అంచనా వేయబడింది.<ref name="census1901" /> 2001 నాటికి, భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ట్రింకెట్‌లోని నాలుగు గ్రామాలలో 436 మంది నివసిస్తున్నారు: ట్రింకెట్ (జనాభా 244), సేఫ్‌బాలు (జనాభా 127), తాపియాంగ్ (జనాభా 42), హాక్‌కుక్ (జనాభా 23).<ref>[http://police.and.nic.in/trinket.htm Trinket] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204090820/http://police.and.nic.in/trinket.htm |date=4 February 2012 }}, at Andaman & Nicobar Police website.</ref> నికోబార్ జిల్లాలోని ఇతర ద్వీపాల మాదిరిగానే, ట్రింకెట్ జనాభా దాదాపుగా జాతిపరమైన నికోబారీలే.<ref name="1981census">{{cite book|author=Directorate of Census, Andaman and Nicobar Islands, Port Blair|title=Some Basic Figures of 1981 Census. Series 24: Andaman and Nicobar Islands|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/2614/1/49587_1981_SBF.pdf|year=1981|page=2|accessdate=25 June 2023}} </ref> 2004 సునామీ విపత్తు తర్వాత ఈ ద్వీపం నిర్జనమైందని 2011 భారత జనాభా లెక్కలు సూచించినప్పటికీ,<ref name="census2011">{{cite web|title=''Census of India. Andaman & Nicobar Islands. Series-36, Part XII-B. District Census Handbook, Andaman & Nicobar Islands. Village and Town Wise Primary Census Abstract (PCA).''|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3500_PART_B_DCHB_ANDAMAN%20&%20NICOBAR%20ISLANDS.pdf|author=Directorate of Census Operations, Andaman & Nicobar Islands|date=2011|accessdate=11 September 2016}}</ref> 2012 చివరి నాటికి ట్రింకెట్ గ్రామం ఉన్న ప్రదేశంలో నివసిస్తున్న ఇద్దరు వ్యక్తులు తిరిగి రావడంతో ద్వీపం మళ్లీ జనాభాతో నిండినట్లు కనిపించింది.<ref name="zoyab" /> 2020 నాటికి తిరిగి వచ్చిన వారి జనాభా మొత్తం ఏడు కుటుంబాలకు చేరుకుందని నివేదించబడింది.<ref name="Saini2020" /> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == పదిహేనవ శతాబ్దం నుండి పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు, మిగిలిన నికోబార్ దీవుల మాదిరిగానే ట్రింకెట్‌తో వాణిజ్యం భారతీయ, అరబ్, యూరోపియన్ వ్యాపారుల నౌకాదళాల ఆధిపత్యంలో ఉండేది.<ref name="ringhofer">Lisa Ringhoffer, "Chapter 6: Comparing Local Transitions Across the Developing World", in L. Ringhofer, ''Fishing, Foraging and Farming in the Bolivian Amazon: On a Local Society in Transition'', Springer, London (2010), {{ISBN|978-90-481-3486-1}}.</ref> 2004 హిందూ మహాసముద్ర భూకంపానికి ముందు, ద్వీప ప్రజలు ఆహార పదార్థాలతో సహా అనేక వస్తువుల కోసం బయటి ప్రపంచంపై ఆధారపడి ఉండేవారు. 1950ల వరకు వారు కొబ్బరికాయలు, ఇతర అటవీ ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేసేవారు, కానీ 1950ల తర్వాత స్థానిక ఉత్పత్తి కొబ్బరిని ఎండుకొబ్బరి (కొప్రా) రూపంలో ఎగుమతి చేసే దిశగా మారింది.<ref>Hobbes, Marieke. ''Figuring Rural Development: Concepts and Cases of Land Use, Sustainability and Integrative Indicators'', Leiden University Press (2010), page 117.</ref> ఆ ఉత్పత్తులను బియ్యం, చక్కెర, బట్టలు వంటి దిగుమతుల కోసం వ్యాపారం చేసేవారు, ఇవి వేట, సేకరణ, చేపలు పట్టడం, పందులు, కోళ్ల పెంపకం, ఇంటి తోటలపై ఆధారపడిన స్థానిక జీవనాధార ఆర్థిక వ్యవస్థను భర్తీ చేయడానికి ఉపయోగపడేవి.<ref name="fischer">[[Marina Fischer-Kowalski]], Simron J.Singh, Lisa Ringhofer, Clemens M. Grünbühel, Christian Lauk and Alexander Remesch. [https://www.academia.edu/1020837/Sociometabolic_regimes_in_indigenous_communities_and_the_crucial_role_of_working_time_A_comparison_of_case_studies ''Sociometabolic regimes in indigenous communities and the crucial role of working time: A comparison of case studies'']. Alpen-Adria Universitat, Social Ecology Working Paper #121 (March 2010), ISSN 1726-3816. (Accessdate: 28 August 2016)</ref> == చరిత్ర == ట్రింకెట్ అధికారికంగా 1869లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి లోబడి చేయబడింది.<ref name="ringhofer" /> 1947లో భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఈ ద్వీపం సార్వభౌమ భారతదేశంలో భాగమైంది. === 2004 భూకంపం, సునామీ ప్రభావాలు === ==== భౌతిక ప్రభావాలు ==== ఇతర నికోబార్, అండమాన్ దీవుల మాదిరిగానే, 2004 హిందూ మహాసముద్ర భూకంపం వల్ల ఏర్పడిన సునామీల వల్ల ట్రింకెట్ నాశనమైంది. తక్కువ ఎత్తు, చదునైన స్థలాకృతి కలిగిన ఈ ద్వీపం శక్తివంతమైన అలలు, భూకంపం వల్ల సంభవించిన 1.5 మీ నుండి 1.75 మీ (4 అడుగుల 11 అంగుళాల నుండి 5 అడుగుల 9 అంగుళాలు) కుంగుబాటు కారణంగా తీవ్రంగా ప్రభావితమైంది,<ref name="thakkar">M. G. Thakkar and Bhanu Goyal, [http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr102006/989.pdf "Historic submergence and tsunami destruction of Nancowrie, Kamorta, Katchall and Trinket Islands of Nicobar district: Consequences of 26 December 2004 Sumatra-Andaman earthquake"], ''Current Science'', Vol. 90, Issue 7 (10 April 2006), pages 989–994.</ref><ref>{{Cite news|last=Bagla|first=Pallava|work=Science Now|title=After the Earth Moved|date=28 January 2005}}</ref> దీని ఉపరితల వైశాల్యం 14.6 చ.కి.మీ నుండి 12.25 చ.కి.మీ కు తగ్గిపోయింది.<ref name="kumar">Anup Kumar Das, "GIS based mapping of Tsunami induced Land Use/Cover change in Nancowry group of Islands, Andaman and Nicobar Islands", in [http://www.niot.res.in/m5/mbic/osti/newsletters/October2005.pdf ''OSTI Newsletter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927031430/http://www.niot.res.in/m5/mbic/osti/newsletters/October2005.pdf |date=27 September 2013 }} (published by the Ocean Science and Technology for Islands program of the Indian National Institute of Ocean Technology), Issue 10, October 2005, pages 2–4.</ref> ద్వీపం విడిపోయిందన్న ప్రాథమిక నివేదికలు<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4134751.stm "Fears Rise for Andaman Thousands"], 'BBC News' website, Thursday, 30 December 2004.</ref> తరువాత ఉపగ్రహ చిత్రాలు, అక్కడికక్కడే చేసిన సర్వేల ద్వారా నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref name="thakkar" /><ref>Image [http://www.ircc.iitb.ac.in/~webadm/update/Issue1_2005/Images/Tsunami2.jpg http://www.ircc.iitb.ac.in/~webadm/update/Issue1_2005/Images/Tsunami2.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718131958/http://www.ircc.iitb.ac.in/~webadm/update/Issue1_2005/Images/Tsunami2.jpg |date=18 July 2011 }} in Indian Institute of Technology Bombay (ITTB) Industrial Research and Consultancy Centre (IRRC), [http://www.ircc.iitb.ac.in/%7Ewebadm/update/archives/Issue1_2005/Update.pdf ''Update'']{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} newsletter, issue 1 of 2005.</ref> ==== ప్రాణనష్టం ==== ట్రింకెట్‌లో, సునామీ కారణంగా 91 మంది మరణించారు లేదా అదృశ్యమయ్యారు,<ref name="kumar" /> ద్వీప సంఘాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ పూర్తిగా ధ్వంసమయ్యాయి. విపత్తు జరిగిన కొద్దిసేపటికే, ద్వీపంలో మిగిలి ఉన్న జనాభా మొత్తాన్ని పొరుగు ద్వీపాలకు, ప్రధానంగా నాన్‌కౌరీ,<ref>George Weber (2005), [http://www.andaman.org/mapstsunami/tsunami.htm ''Earthquake and Tsunami: Maps, charts and statistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120802085209/http://www.andaman.org/mapstsunami/tsunami.htm |date=2 August 2012 }}, chapter [http://www.andaman.org/mapstsunami/4local/4local.htm 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820122809/http://www.andaman.org/mapstsunami/4local/4local.htm |date=20 August 2008 }}; published online at [http://www.andaman.org/index.htm "George Weber's LONELY ISLANDS: THE ANDAMANESE; an on-line Documentation on the Andamanese and other Negrito people, and their relationship to the earliest migrations of modern humans; incorporating the web-site of the Nicobar Association"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721152901/http://www.andaman.org/index.htm |date=21 July 2013 }} website.</ref> కమోర్టాకు తరలించారు, ఇక్కడ భారత ప్రభుత్వం వికాస్ నగర్ అనే పునరావాస గ్రామాన్ని నిర్మించింది.<ref name="zoyab">Zoyab, Alaphia. [http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article3723636.ece "A house for Mr. Gopinath, and a genset"], ''The Hindu'', 4 August 2012.(Entry retrieved 25 September 2013)</ref> === జనాభా పునరుద్ధరణ === 2012 చివరి నాటికి, తిరిగి వచ్చిన ఇద్దరు వ్యక్తులు మాత్రమే ఈ ద్వీపంలో శాశ్వతంగా నివసిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది.<ref name="zoyab" /> 2017 నాటికి మరికొందరు శరణార్థులు తిరిగి వచ్చారు,<ref>{{cite news|last1=Saini|first1=Ajay|title=The islanders who don't want to return|url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-islanders-who-dont-want-to-return/article17401438.ece|accessdate=13 June 2017|publisher=The Hindu|date=3 March 2017}}</ref> 2020 నాటికి వీరు మొత్తం ఏడు కుటుంబాలకు చేరుకున్నారు.<ref name="Saini2020">{{cite web|last1=Saini|first1=Ajay|last2=Singh|first2=Simron J.|title=How Disaster Aid Ravaged an Island People|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-disaster-aid-ravaged-an-island-people/|accessdate=25 June 2023|publisher=Scientific American|date=1 April 2020}}</ref> ==చిత్రమాలిక== <gallery widths=180> File:Map of Nicobar Islands-en.png|నికోబార్ దీవుల పటం </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} *{{wikivoyage-inline|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు}} {{DEFAULTSORT:Trinket Island}} [[వర్గం:నికోబార్ జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశ ద్వీపాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని జనావాసాలు]] [[వర్గం:బంగాళాఖాతం ద్వీపాలు]] 9kzy8z9ml7uix4855ktbwzaciemx0bb 0 505331 4941111 4916688 2026-08-21T14:23:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941111 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్|image=|caption=|birth_date={{birth date|1900|7|19}}|birth_place=పత్రీ, రాయ్‌పూర్ జిల్లా, [[సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ & బెరార్]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]]|death_date={{death date and age|1969|2|22|1900|7|19}}|death_place=[[రాయ్‌పూర్]], [[మధ్య ప్రదేశ్]]|office1=[[రాజ్యసభ]] సభ్యుడు|termstart1=1965|termend1=1968|constituency1=[[మధ్య ప్రదేశ్]]|office2=[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ|మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ్యుడు]]|constituency2=[[ధరశివా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధరిస్వా]]|termstart2=1952|termend2=1962|occupation=రాజకీయ నాయకుడు<br> స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు<br> సంఘ సంస్కర్త}} '''ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్''' (1900 జూలై 19 – 1969 ఫిబ్రవరి 22) ప్రస్తుత [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ప్రత్యేక ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం కావాలని కోరిన తొలి వ్యక్తులలో ఒకడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Manorama_Year_Book/SfptAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Khubchand+Baghel+Rajya+Sabha&dq=Khubchand+Baghel+Rajya+Sabha&printsec=frontcover|title=Manorama Year Book, Volume 39|date=2004|publisher=Manorama Publishing House}}</ref> ఆయన 1950 వ దశకంలో [[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ|మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో]] [[ధరశివా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్సివా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గానికి]] ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అతను గ్రామీణ విద్య, సామాజిక సంస్కరణలకు కూడా కృషిచేసాడు.<ref name="naidunia1">{{Cite news|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/raipur-chhattisgarh-election-2023-khubchand-baghel-had-represented-dharsiwa-for-a-decade-this-was-the-big-reason-8240885|title=खूबचंद बघेल ने एक दशक तक किया था धरसींवा का प्रतिनिधित्व, यह थी बड़ी वजह|last=Pandey|first=Prashant|date=October 30, 2023|publisher=Nai Dunia|language=hi}}</ref> ఆయన 1965 నుండి 1968 వరకు [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] ఎగువ సభ అయిన [[రాజ్యసభ]]<nowiki/>లో [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|సభ్యుడిగా]] పనిచేశాడు.<ref name="CG">{{Cite news|url=https://www.cgnewshindi.in/2020/07/dr-khubchand-baghel-life-history.html|title=डॉ. खूबचंद बघेल जीवन परिचय|date=July 2020|publisher=CG News Hindi|language=hi}}</ref> == బాల్యం == బఘేల్ 1900 జూలై 19న [[రాయ్‌పూర్ జిల్లా|రాయ్‌పూర్ జిల్లాలోని]] సిలియారి సమీపంలో ఉన్న పత్రి అనే గ్రామంలో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి పేరు జోధవన్ ప్రసాద్, తల్లి పేరు కేకతీ బాయి. 1925లో నాగ్‌పూర్‌లో వైద్య పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత, అతను సహాయ వైద్య అధికారిగా నియమితులయ్యాడు.<ref name="0:2">{{Cite web|date=May 2025|title=Dr. Khubchand Baghel Samman|url=http://cgculture.in/samman_front_list.aspx?id=NlHZl4HtAA8KCEGkdYYi9Q==|publisher=Chhattisgarh Culture Department, [[Government of Chhattisgarh]]}}</ref> == స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో == ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్ తన విద్యార్థి దశలోనే [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో]] పాల్గొనడం మొదలుపెట్టాడు. 1921–22 లో అతను గాంధీజీ [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం|సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం]] నుండి స్ఫూర్తి పొంది, వైద్య విద్యను విడిచిపెట్టి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చేరాడు. రాయ్‌పూర్ జిల్లాలోని గ్రామాలలో ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రోత్సహించాడు.<ref name="o:1">{{Cite news|url=https://www.patrika.com/raipur-news/6-brave-sons-of-chhattisgarh-who-sacrificed-in-the-sacrifice-freedom-6131261|title=छत्तीसगढ़ के 6 वीर सपूत, जिन्होंने आजादी के यज्ञ में दी आहुति|last=Yadav|first=Bhemendra|date=May 24, 2020|publisher=[[Patrika.com]]|language=hi}}</ref> 1930 లో బఘేల్, ప్రభుత్వ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నాడు.<ref name="0:21">{{Cite web|date=May 2025|title=Dr. Khubchand Baghel Samman|url=http://cgculture.in/samman_front_list.aspx?id=NlHZl4HtAA8KCEGkdYYi9Q==|publisher=Chhattisgarh Culture Department, [[Government of Chhattisgarh]]}}</ref> 1931 లో ఆయన అటవీ సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని, తన తోటి నిరసనకారులతో పాటు అరెస్టయ్యాడు. [[స్వదేశీ ఉద్యమం|స్వదేశీ ఉద్యమ]] సమయంలో విదేశీ వస్త్రాల బహిష్కరణకు మద్దతు ఇచ్చినందుకు 1932లో అతడిని మళ్లీ అరెస్టు చేశారు.<ref name="o:12">{{Cite news|url=https://www.patrika.com/raipur-news/6-brave-sons-of-chhattisgarh-who-sacrificed-in-the-sacrifice-freedom-6131261|title=छत्तीसगढ़ के 6 वीर सपूत, जिन्होंने आजादी के यज्ञ में दी आहुति|last=Yadav|first=Bhemendra|date=May 24, 2020|publisher=[[Patrika.com]]|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> == పని == 1933 లో జైలు నుంచి విడుదలైన తర్వాత, [[మహాత్మా గాంధీ]] పిలుపు మేరకు బఘేల్ [[దళితులు|హరిజనుల]] (దళితుల) అభ్యున్నతి కోసం పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. కాంగ్రెస్ కమిటీ ఆయనను ప్రాదేశిక హరిజన్ సేవక్ సంఘ్ కార్యదర్శిగా నియమించింది. చురుకైన రచయిత అయిన బఘేల్, ''కరంచధా'', ''జన్రాయిల్ సింగ్'', ''ఉంచ్-నీచ్,'' ''లెడ్గా'' వంటి నాటకాలను రచించారు, వాటి ద్వారా అతను సామాజిక దురాచారాలను ప్రస్తావించి దేశభక్తి స్ఫూర్తిని ప్రోత్సహించాడు.<ref>{{Cite web|title=Paying tribute to India’s freedom fighters: डॉ खूबचंद बघेल|url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?6284|publisher=[[75th Anniversary of Indian Independence|Amrit Mahotsav]], [[Government of India]]|language=hi}}</ref> అతను గ్రామీణాభివృద్ధి, విద్య, సామాజిక ఉన్నతికి సంబంధించిన సమస్యలపై దృష్టి సారించాడు.<ref name="naidunia2">{{Cite news|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/raipur-chhattisgarh-election-2023-khubchand-baghel-had-represented-dharsiwa-for-a-decade-this-was-the-big-reason-8240885|title=खूबचंद बघेल ने एक दशक तक किया था धरसींवा का प्रतिनिधित्व, यह थी बड़ी वजह|last=Pandey|first=Prashant|date=October 30, 2023|publisher=Nai Dunia|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> 1962 లో బఘేల్, స్థానిక రైతుల సహాయంతో సిలియారి గ్రామంలో ఒక పాఠశాలను స్థాపించాడు. ఆయన పేరు మీద ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్ ప్రభుత్వ ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలగా పేరుపెట్టిన ఈ పాఠశాల, సమీపంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల విద్యార్థులకు సేవలు అందిస్తోంది.<ref name="o:13">{{Cite news|url=https://www.patrika.com/raipur-news/6-brave-sons-of-chhattisgarh-who-sacrificed-in-the-sacrifice-freedom-6131261|title=छत्तीसगढ़ के 6 वीर सपूत, जिन्होंने आजादी के यज्ञ में दी आहुति|last=Yadav|first=Bhemendra|date=May 24, 2020|publisher=[[Patrika.com]]|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> 1967లో, [[రాజ్‌నంద్‌గావ్|రాజ్‌నంద్‌గావ్‌లో]] జరిగిన ఒక సమావేశంలో ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్, ప్రత్యేక [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] రాష్ట్రం కోసం బహిరంగంగా డిమాండ్ చేశాడు. ఈ ఆశయాన్ని స్పష్టంగా వ్యక్తీకరించిన తొలి వ్యక్తులలో అతను ఒకడు. 1960 వ దశకం మధ్యలో, ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్ ప్రాంతీయ ఐక్యతను ప్రోత్సహించడానికి ఛత్తీస్‌గఢ్ భర్తరీ సంఘ్‌ను స్థాపించాడు. [[సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ & బెరార్|సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ & బేరార్ అసెంబ్లీ]] సభ్యుడిగా ఉండగా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు ప్రత్యేక రాష్ట్ర హోదా కోసం డిమాండ్‌ను లేవనెత్తాడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Rethinking_State_Politics_in_India/6YqiDQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Khubchand+Baghel+Rajya+Sabha&pg=RA1-PT66&printsec=frontcover|title=Rethinking State Politics in India|last=Ashutosh Kumar|date=2016|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=9781315391441}}</ref> ఆయన ఆ ప్రాంత ప్రయోజనాల కోసం వాదించడానికి ఛత్తీస్‌గఢ్ మహాసభను స్థాపించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Interrogating_Reorganisation_of_States/vOYJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Khubchand+Baghel+Rajya+Sabha&pg=PT87&printsec=frontcover|title=Interrogating Reorganisation of States Culture, Identity and Politics in India|last=Asha Sarangi|last2=Sudha Pai|date=2020|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=9781000084078}}</ref> == రాజకీయాలు == 1946లో జరిగిన కాంగ్రెస్ ఎన్నికలలో ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్, [[రాయ్‌పూర్]] తహసీల్ నుండి ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన తహసీల్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ ఛైర్మన్‌గా, ప్రావిన్షియల్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఆయన ప్రాంతీయ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="CG1">{{Cite news|url=https://www.cgnewshindi.in/2020/07/dr-khubchand-baghel-life-history.html|title=डॉ. खूबचंद बघेल जीवन परिचय|date=July 2020|publisher=CG News Hindi|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> బఘేల్ 1952 లోను మళ్ళీ 1957 లోనూ ధర్సివా నియోజకవర్గం నుండి [[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ|మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు]] ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="naidunia">{{Cite news|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/raipur-chhattisgarh-election-2023-khubchand-baghel-had-represented-dharsiwa-for-a-decade-this-was-the-big-reason-8240885|title=खूबचंद बघेल ने एक दशक तक किया था धरसींवा का प्रतिनिधित्व, यह थी बड़ी वजह|last=Pandey|first=Prashant|date=October 30, 2023|publisher=Nai Dunia|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> బఘేల్ 1965 లో [[రాజ్యసభ]] ఎన్నికయ్యాడు. 1968 వరకు రాజకీయాల్లో చురుకుగా ఉన్నాడు.<ref name="CG2">{{Cite news|url=https://www.cgnewshindi.in/2020/07/dr-khubchand-baghel-life-history.html|title=डॉ. खूबचंद बघेल जीवन परिचय|date=July 2020|publisher=CG News Hindi|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Parliamentary_Debates_House_of_the_Peopl/XmI3AAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Khubchand+Baghel+Rajya+Sabha&dq=Khubchand+Baghel+Rajya+Sabha&printsec=frontcover|title=Parliamentary Debates, House of the People Official Report|date=1966|publisher=[[Parliament Secretariat]]|page=14265}}</ref> == మరణం == ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్ 1969 ఫిబ్రవరి 22న [[గుండెపోటు|గుండెపోటుతో]] మరణించాడు.<ref name="naidunia4">{{Cite news|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/raipur-chhattisgarh-election-2023-khubchand-baghel-had-represented-dharsiwa-for-a-decade-this-was-the-big-reason-8240885|title=खूबचंद बघेल ने एक दशक तक किया था धरसींवा का प्रतिनिधित्व, यह थी बड़ी वजह|last=Pandey|first=Prashant|date=October 30, 2023|publisher=Nai Dunia|language=hi}} [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> == గుర్తింపు == కొన్ని ప్రభుత్వ పథకాలకు బఘేల్ పేరు పెట్టారు.<ref name="dprcg">{{Cite news|url=https://dprcg.gov.in/post/1737299115/Raipur-Free-electricity-assistance-scheme-for-irrigation-pumps-is-now-named-Dr-Khubchand-Baghel-Kisan-Electricity-Assistance-Scheme-Announcement-of-Chief-Minister-Vishnudev-Sai|title=रायपुर : सिंचाई पम्प के लिए निःशुल्क विद्युत सहायता योजना का नाम अब डॉ खूबचंद बघेल किसान विद्युत सहायता योजना : मुख्यमंत्री विष्णुदेव साय की घोषणा|date=January 19, 2025|publisher=Directorate of Public Relations|language=hi}}</ref><ref name="ibc">{{Cite news|url=https://www.ibc24.in/sarkari-yojana/khubchand-baghel-swasthya-sahayata-yojana-2022-815441.html|title=Dr. Khubchand Baghel Swasthya Sahayata Yojana 2022|last=Sinha|first=Mansu|publisher=IBC24|language=hi}}</ref> 2025 లో ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రైతులకు విద్యుత్ అవసరాల కోసం మద్దతు ఇవ్వడానికి ఖుబ్‌చంద్ బఘేల్ కిసాన్ విద్యుత్ సహాయ యోజనను ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://dprcg.gov.in/post/1737299115/Raipur-Free-electricity-assistance-scheme-for-irrigation-pumps-is-now-named-Dr-Khubchand-Baghel-Kisan-Electricity-Assistance-Scheme-Announcement-of-Chief-Minister-Vishnudev-Sai|title=रायपुर : सिंचाई पम्प के लिए निःशुल्क विद्युत सहायता योजना का नाम अब डॉ खूबचंद बघेल किसान विद्युत सहायता योजना : मुख्यमंत्री विष्णुदेव साय की घोषणा|date=January 19, 2025|publisher=Directorate of Public Relations|language=hi}}</ref> ప్రజల ఆరోగ్య సంరక్షణలో సహాయం అందించడానికి డాక్టర్ ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్ స్వాస్థ్య సహాయతా యోజనను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.ibc24.in/sarkari-yojana/khubchand-baghel-swasthya-sahayata-yojana-2022-815441.html|title=Dr. Khubchand Baghel Swasthya Sahayata Yojana 2022|last=Sinha|first=Mansu|publisher=IBC24|language=hi}}</ref> వ్యవసాయ రంగానికి గణనీయమైన కృషి చేసిన రాష్ట్ర రైతులకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ఆయన పేరు మీద డాక్టర్ ఖూబ్‌చంద్ బఘేల్ కృషిక్ రత్న పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://mpcg.ndtv.in/chhattisgarh-news/dr-khubchand-baghel-krishak-ratna-award-will-get-chhattisgarh-farmer-know-till-when-will-he-be-able-to-apply-for-it-6272855|title=छत्तीसगढ़ के किसान को मिलेगा डॉ. खूबचंद बघेल कृषक रत्न पुरस्कार, जानें कब तक इसके लिए कर सकेंगे आवेदन?|last=Shukla|first=Deependra|date=August 6, 2024|publisher=[[NDTV]]|language=hi|access-date=2026-07-31|archive-date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707042345/https://mpcg.ndtv.in/chhattisgarh-news/dr-khubchand-baghel-krishak-ratna-award-will-get-chhattisgarh-farmer-know-till-when-will-he-be-able-to-apply-for-it-6272855|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:1969 మరణాలు]] [[వర్గం:1900 జననాలు]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు]] aem33gekc36bx96pf86zomj8jymutxn 3 505391 4941216 4941053 2026-08-21T19:42:27Z Sainani8727 152385 /* మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి */ సమాధానం 4941216 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 18:39, 31 జూలై 2026 (UTC) :<blockquote>"స్వాగతం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు! వికీపీడియాలో కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడానికి, దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాను. ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే ఖచ్చితంగా మిమ్మల్ని అడుగుతాను."</blockquote> :[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-42621-59|&#126;2026-42621-59]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-42621-59|చర్చ]]) 05:10, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == "నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." == * ''"నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను."'' [[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:36, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయినానీ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రేవేశించి చురుకుగా సవరణలు చేపడుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. నా మనసు కలత చెందింది. అధైర్యపడకుండా జీవితాన్ని సాగించండి. తరువాత మీరు కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా విషయంసంగ్రహం తొలగించి లేదా కుదిస్తున్నారు. మీరు కొత్త వాడుకరి కావున అలా కాకుండా కొంత కాలం చిన్న చిన్న సవరణలు కొనసాగించగలరు. మీరు తొలగించిన విషయంసంగ్రహం వాస్తవంగా తొలగించాలిసిన అవసరముందా అని పరిశీలించేవారు తెలుగు వికీపీడియాలో చాలా తక్కవమంది ఉన్నారు. చూచేవారికి ముఖ్యమైన సమాచారం తొలగింపునకు గురైందోమోనని అనుమానం రావటానికి అవకాశం ఉంది. ఏమైనా సందేహాలు వస్తే నా వాడుకరిపేజీలో అడగవచ్చు. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపుపొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మిమ్మలని గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:05, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, వికీపీడియా నియమాలను నాకు తెలియజేసి సరైన మార్గనిర్దేశం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు. మీ సూచనల ప్రకారమే నా పేజీని సవరించాను. క్రొత్తవాడినైన నాకు మీలాంటి సీనియర్ల సూచనలు ఎంతో అవసరం. ధన్యవాదాలు!"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 19:42, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) 509exwb8t4labq2mjih48n92op4q1ys 4941337 4941216 2026-08-22T03:39:05Z యర్రా రామారావు 28161 /* మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి */ సమాధానం 4941337 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 18:39, 31 జూలై 2026 (UTC) :<blockquote>"స్వాగతం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు! వికీపీడియాలో కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడానికి, దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాను. ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే ఖచ్చితంగా మిమ్మల్ని అడుగుతాను."</blockquote> :[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-42621-59|&#126;2026-42621-59]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-42621-59|చర్చ]]) 05:10, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == "నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." == * ''"నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను."'' [[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:36, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయినానీ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రేవేశించి చురుకుగా సవరణలు చేపడుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. నా మనసు కలత చెందింది. అధైర్యపడకుండా జీవితాన్ని సాగించండి. తరువాత మీరు కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా విషయంసంగ్రహం తొలగించి లేదా కుదిస్తున్నారు. మీరు కొత్త వాడుకరి కావున అలా కాకుండా కొంత కాలం చిన్న చిన్న సవరణలు కొనసాగించగలరు. మీరు తొలగించిన విషయంసంగ్రహం వాస్తవంగా తొలగించాలిసిన అవసరముందా అని పరిశీలించేవారు తెలుగు వికీపీడియాలో చాలా తక్కవమంది ఉన్నారు. చూచేవారికి ముఖ్యమైన సమాచారం తొలగింపునకు గురైందోమోనని అనుమానం రావటానికి అవకాశం ఉంది. ఏమైనా సందేహాలు వస్తే నా వాడుకరిపేజీలో అడగవచ్చు. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపుపొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మిమ్మలని గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:05, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, వికీపీడియా నియమాలను నాకు తెలియజేసి సరైన మార్గనిర్దేశం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు. మీ సూచనల ప్రకారమే నా పేజీని సవరించాను. క్రొత్తవాడినైన నాకు మీలాంటి సీనియర్ల సూచనలు ఎంతో అవసరం. ధన్యవాదాలు!"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 19:42, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ మీరు చాలా ఉన్నతమైన మనసుతో వెంటనే మీ వాడుకరి పేజీ సవరించినందుకు ధన్యవాదాలు.మీ సేవలు వికీపీడియాకు మరింత అవసరం. అలాగే కొనసాగించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) s0k5yw8s84vswx9l7eldt0zu23rqmui 4941360 4941337 2026-08-22T05:31:47Z Sainani8727 152385 /* మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి */ సమాధానం 4941360 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 18:39, 31 జూలై 2026 (UTC) :<blockquote>"స్వాగతం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు! వికీపీడియాలో కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడానికి, దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాను. ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే ఖచ్చితంగా మిమ్మల్ని అడుగుతాను."</blockquote> :[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-42621-59|&#126;2026-42621-59]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-42621-59|చర్చ]]) 05:10, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == "నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." == * ''"నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను."'' [[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:36, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయినానీ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రేవేశించి చురుకుగా సవరణలు చేపడుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. నా మనసు కలత చెందింది. అధైర్యపడకుండా జీవితాన్ని సాగించండి. తరువాత మీరు కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా విషయంసంగ్రహం తొలగించి లేదా కుదిస్తున్నారు. మీరు కొత్త వాడుకరి కావున అలా కాకుండా కొంత కాలం చిన్న చిన్న సవరణలు కొనసాగించగలరు. మీరు తొలగించిన విషయంసంగ్రహం వాస్తవంగా తొలగించాలిసిన అవసరముందా అని పరిశీలించేవారు తెలుగు వికీపీడియాలో చాలా తక్కవమంది ఉన్నారు. చూచేవారికి ముఖ్యమైన సమాచారం తొలగింపునకు గురైందోమోనని అనుమానం రావటానికి అవకాశం ఉంది. ఏమైనా సందేహాలు వస్తే నా వాడుకరిపేజీలో అడగవచ్చు. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపుపొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మిమ్మలని గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:05, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, వికీపీడియా నియమాలను నాకు తెలియజేసి సరైన మార్గనిర్దేశం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు. మీ సూచనల ప్రకారమే నా పేజీని సవరించాను. క్రొత్తవాడినైన నాకు మీలాంటి సీనియర్ల సూచనలు ఎంతో అవసరం. ధన్యవాదాలు!"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 19:42, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ మీరు చాలా ఉన్నతమైన మనసుతో వెంటనే మీ వాడుకరి పేజీ సవరించినందుకు ధన్యవాదాలు.మీ సేవలు వికీపీడియాకు మరింత అవసరం. అలాగే కొనసాగించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, మీ ప్రశంసలకు నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీలాంటి సీనియర్ల ప్రోత్సాహం నాకు మరింత బాధ్యతను, ఎంతో ఉత్సాహాన్ని ఇస్తోంది. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి నా వంతు కృషి తప్పకుండా కొనసాగిస్తాను."</blockquote> :::[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 05:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) o3eybey3h35uhnefexo2l83fp1j5cgy 0 505414 4941156 4923743 2026-08-21T15:27:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941156 wikitext text/x-wiki ఇది గసగసాల విత్తనాల రొట్టెలు, వంటకాల జాబితా. గసగసాల విత్తనం [[నల్లమందు|నల్లమందు గసగసాల]] (''పాపావర్ సోమ్నిఫెరం'') నుండి పొందిన నూనె గింజ. మూత్రపిండాల ఆకారంలో ఉండే చిన్న విత్తనాలను ఎండిన విత్తన కాయల నుండి వేలాది సంవత్సరాలుగా వివిధ నాగరికతలు పండిస్తున్నాయి. విత్తనాలను, పూర్తిగా లేదా పిండి, అనేక ఆహారాలలో ఒక పదార్ధంగా ఉపయోగిస్తారు, వాటిని గసగసాల నూనె ఉత్పత్తి చేయడానికి నొక్కుతారు. గసగసాల విత్తనాలు ఒక మిల్లీమీటర్ కంటే తక్కువ పొడవు, నిమిషం: ఒక గ్రామును తయారు చేయడానికి 3,300 గసగసాల గింజలు పడుతుంది, ఒక పౌండ్ 1, 2 మిలియన్ల విత్తనాలను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_nmUTAAAAYAAJ|title=Yearbook of Agriculture|publisher=[[United States Government Printing Office]]|year=1896|page=[https://archive.org/details/bub_gb_nmUTAAAAYAAJ/page/n209 203]}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oWqlY5vEafIC|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|last=Harold McGee|publisher=Simon and Schuster|year=2004|isbn=978-0-684-80001-1|page=513}}</ref> ప్రాధమిక రుచి సమ్మేళనం 2-పెంటైల్ఫురాన్.<ref>Yiu H. Hui, ''Handbook of Food Science, Technology, and Engineering''. CRC Press 2006. {{ISBN|0-8493-9848-7}}</ref> == గసగసాల విత్తనాలు, వంటకాలు == {| class="wikitable sortable" !పేరు !చిత్రం !మూలం !వివరణ |- |అనర్స[https://www.archanaskitchen.com/images/archanaskitchen/1-Author/poonampagar-gmail.com/traditional-anarsa-recipe-with-curd-apoopa_400.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250607024052/https://www.archanaskitchen.com/images/archanaskitchen/1-Author/poonampagar-gmail.com/traditional-anarsa-recipe-with-curd-apoopa_400.jpg |date=2025-06-07 }} |[[File:Anarsa.jpg|125x125px]] |మహారాష్ట్ర, భారతదేశం |బెల్లం, నెయ్యి , గసగసాలతో బియ్యపు పిండితో చేసిన చదునైన వేయించిన చిరుతిండి.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=Anarase - Marathi Recipe|url=https://madhurasrecipe.com/diwali-recipes/anarase-marathi-recipe/|access-date=2022-12-24|website=Madhura's Recipe|language=en-US}}</ref> |- |బాబ్కా |[[File:Kranz_(cake).jpg|125x125px]] |తూర్పు ఐరోపా | |- |బరాంకా | |బెలారస్ | |- |బీన్ మోంట్ | |బర్మా |బియ్యపు పిండి మిశ్రమంతో చేసిన పాన్‌కేక్‌ను తురిమిన కొబ్బరి, వేరుశెనగలు, నువ్వులు , గసగసాలతో అలంకరించారు. |- |బియాలీ |[[File:KOSSAR_BIALY-18.jpg|125x125px]] |బియావిస్టోక్ , పోలాండ్ | |- |బుబ్లిక్ |[[File:Bublik_in_Kiev.jpg|125x125px]] |ఉక్రెయిన్ |సాంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ , రష్యన్ , బెలారసియన్ , లిథువేనియన్ ( ''రీస్టైనిస్'' ) బ్రెడ్ రోల్ . అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన బుబ్లిక్ రకంలో అధిక మొత్తంలో గసగసాలు కలుపుతారు. |- |సెబులార్జ్ |[[File:Cebularz_zamojski.jpg|125x125px]] |లుబ్లిన్ , పోలాండ్ | |- |చట్టి పతిరి |[[File:Chatti_pathiri.JPG|125x125px]] |కేరళ , భారతదేశం | |- |Esterházy torte |[[File:Eszterházy_Torte.JPG|125x125px]] |హంగరీ | |- |ఫ్లోడ్ని |[[File:Flódni_at_Café_Eskeles_in_Vienna.jpg|125x125px]] |హంగరీ | |- |Germknödel |[[File:Germknoedel.jpg|125x125px]] |జర్మనీ , ఆస్ట్రియా |మెత్తటి యీస్ట్ పిండితో చేసిన ఒక కుడుము , దీనిలో గసగసాలు, పంచదార మిశ్రమం ఉంటుంది. దీనిలోపల కారంగా ఉండే ప్లమ్ జామ్ నింపి, పైన కరిగించిన వెన్న పూసి ఉంటుంది. దీనిని తరచుగా వెనీలా క్రీమ్ సాస్‌తో తింటారు. ఇది ఆస్ట్రియా , బవేరియా , బోహేమియా దేశాల యొక్క ఒక ప్రత్యేకమైన వంటకం. ఈ వంటకాన్ని డెజర్ట్‌గానూ , ప్రధాన వంటకంగానూ వడ్డిస్తారు . |- |హమంటాషెన్ |[[File:Homemade_hamantaschen2.jpg|125x125px]] | |యూదుల పండుగ పూరిమ్ సమయంలో తినే, పండ్ల జామ్ లేదా తేనె , నల్ల గసగసాల పేస్ట్‌తో నింపిన త్రిభుజాకార కుకీ . హమంటాషెన్‌లను గసగసాలు (అత్యంత పురాతనమైన , సాంప్రదాయ రకం), ఎండు ప్లం పండ్లు , గింజలు, ఖర్జూరం , ఆప్రికాట్ , ఆపిల్ , పండ్ల జామ్ , చెర్రీ , చాక్లెట్ , డల్సే డి లెచే , హల్వా , లేదా కారామెల్ లేదా చీజ్‌తో సహా అనేక రకాల పూరకాలతో తయారు చేస్తారు.<ref>{{Cite web|title=What is Hamantashen?|url=http://kosherfood.about.com/od/glossaryofjewishfoods/g/hamantashen.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404131716/http://kosherfood.about.com/od/glossaryofjewishfoods/g/hamantashen.htm|archive-date=2013-04-04|access-date=2013-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|title=What is Hamantashen?|url=http://kosherfood.about.com/od/glossaryofjewishfoods/g/hamantashen.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404131716/http://kosherfood.about.com/od/glossaryofjewishfoods/g/hamantashen.htm|archive-date=2013-04-04|access-date=2013-03-21}}</ref> వాటి నిర్మాణం గట్టి పేస్ట్రీ నుండి మృదువైన పిండి తొడుగుల వరకు మారుతూ ఉంటుంది. |- |Haşhaşlı çörek |[[File:Achma.jpg|125x125px]] |టర్కీ | |- |కైజర్ రోల్ | |ఆస్ట్రియా | |- |కలాచ్ |[[File:Lob_NARkult_09.JPG|125x125px]] | |సాంప్రదాయ తూర్పు స్లావిక్ రొట్టె , సాధారణంగా వివిధ ఆచార భోజనాల సమయంలో వడ్డిస్తారు. ఈ పేరు "వృత్తం", "చక్రం" అని అర్థం వచ్చే పాత స్లావోనిక్ పదం {{Transliteration|cu|kolo}} ( {{Lang|cu|коло}}<ref>{{cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=BG&p_theme=bg&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADDE8DDDEC3DB5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Seasoned celebrations on Christmas Eve, making the traditional Old World feast is a family affair|last=Julian|first=Sheryl|date=2000-12-20|access-date=2009-03-17|publisher=Boston Globe|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017182046/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=BG&p_theme=bg&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADDE8DDDEC3DB5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> |- |కిఫ్లి |[[File:Rogalik.jpg|125x125px]] |ఆస్ట్రియా | |- |Kluski z makiem | |పోలాండ్ |గసగసాలతో పోలిష్ నూడుల్స్.<ref name="Cornell2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7b9bqTJ1LVwC&q=Kluski+z+makiem&pg=PA281|title=Holiday Cooking Around the World: Revised and Expanded to Included New Low-fat and Vegetarian Recipes|author=Kari A. Cornell|author2=Robert L. Wolfe|publisher=Twenty-First Century Books|year=2001|isbn=9780822541288|page=43}}</ref> పోలిష్ క్రిస్మస్ వంటకాలలో గసగసాలు ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే అవి ప్రశాంతంగా నిద్రపోవడానికి సహాయపడతాయని నమ్ముతారు.<ref name="Cornell2" /> |- |కోలచ్ |[[File:Makovy_frgal.jpg|125x125px]] | |మెత్తటి పిండితో చేసిన దిండులాంటి పొరతో అంచున పండ్ల ముద్దను ఉంచి తయారుచేసే ఒక రకమైన పేస్ట్రీ. మధ్య ఐరోపాలో ఒక సెమీస్వీట్ వివాహ డెజర్ట్‌గా ఉద్భవించిన ఇవి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ప్రాచుర్యం పొందాయి . ''కొలాచే'' (колаче) అనే పదానికి మాసిడోనియన్‌లో 'ఒక చిన్న కుకీ' అని అర్థం . దీనిని కొలాచే , కొలాచీ అని కూడా పిలుస్తారు. |- |Kołacz |[[File:Kołacz.JPG|125x125px]] |పోలాండ్ |పోలిష్ వంటకాలలో ఒక సాంప్రదాయకమైన పేస్ట్రీ , ఇది వాస్తవానికి ఒక వివాహ కేక్ . ఇది క్రిస్మస్ , ఈస్టర్ పండుగల సమయంలో అమెరికన్ ఇళ్లలోకి ప్రవేశించింది. ఈ పేస్ట్రీ తేలికైన , పొరలు పొరలుగా ఉండే పిండితో తయారు చేయబడుతుంది, దీనిలో ఆప్రికాట్, రాస్ప్బెర్రీ, ఎండు ప్లం, తీపి చీజ్, గసగసాలు లేదా నట్స్ మిశ్రమం వంటి అనేక రకాల తీపి , ఉప్పగా ఉండే పూరకాలను నింపుతారు. |- |Kūčiukai |[[File:Kūčiukai.jpg|125x125px]] |లిథువేనియా | |- |కుటియా |[[File:Kutya.jpg|125x125px]] |ఉక్రెయిన్ |ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చిన తీపి ధాన్యం , గసగసాల పుడ్డింగ్. |- |నిమ్మకాయ గసగసాల మఫిన్లు లేదా కేక్ |[[File:Poppy_seed_muffin.JPG|125x125px]] |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |ఇవి అమెరికాలో ప్రసిద్ధి చెందినవి. |- |Međimurska gibanica |[[File:Međimurska_gibanica_(Croatia).jpg|125x125px]] |క్రొయేషియా | |- |Mákos bejgli |[[File:Bejgli1.jpg|125x125px]] |హంగరీ |హంగేరియన్ గసగసాల రోల్, "క్రిస్మస్ బ్రెడ్" అని కూడా పిలుస్తారు |- |Mákos guba | |హంగరీ |క్రెసెంట్ రోల్స్, గసగసాలు , పాలతో తయారు చేసిన హంగేరియన్ బ్రెడ్ పుడ్డింగ్ డెజర్ట్ |- |Mákos metélt | |హంగరీ |హంగేరియన్ వంటకాల్లో నూడుల్స్, గసగసాలు , చక్కెరతో తయారుచేసే ఒక తీపి వంటకం . |- |మాకోవ్నిక్ |( ఫోటో లింక్ ) |స్లోవేకియా |గసగసాల పేస్ట్‌తో నింపిన నట్ రోల్ . |- |మాకోవిక్ |[[File:Makowiec_3.JPG|125x125px]] |పోలాండ్ | |- |Makovnjača | |క్రొయేషియా |క్రొయేషియన్ గసగసాల కేక్ లేదా రోల్. |- |Makový závin | |చెక్ రిపబ్లిక్ |చెక్ గసగసాల రోల్. |- |Makówki |[[File:Makówki_344a.jpg|125x125px]] | |మధ్య ఐరోపాకు చెందిన గసగసాలతో తయారుచేసే ఒక సాంప్రదాయక తీపి వంటకం . ఇది సైలేసియాలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది, అక్కడ దీనిని దాదాపుగా ప్రత్యేకంగా క్రిస్మస్ ఈవ్ రోజున వడ్డిస్తారు (, బహుశా క్రిస్మస్ కోసం సిద్ధం చేసిన నిల్వ ఉన్నంత వరకు, ఆ తర్వాతి రోజులలో కూడా వడ్డిస్తారు). |- |Makiełki |[[File:2012_Mohnpielen_anagoria.jpg|125x125px]] | | |- |మోన్‌బ్యూగెల్ | | |గసగసాలతో నింపిన తీపి పేస్ట్రీ. |- |మోహ్నుడెల్ |[[File:Mohnnudel.jpg|125x125px]] |బోహేమియా , ఆస్ట్రియా | |- |మోన్‌పీలెన్ |[[File:Mohkließla_5.JPG|125x125px]] | | |- |మోన్‌స్ట్రీజెల్ |[[File:Mohnstriezel_(4836852955).jpg|125x125px]] |ఆస్ట్రియా |ఆస్ట్రియన్ గసగసాల కేక్. |- |మోన్‌స్ట్రూడెల్ |[[File:Mohnstrudel-01.jpg|125x125px]] |ఆస్ట్రియా |గసగసాల స్ట్రూడెల్ జర్మనీ , ఆస్ట్రియాలో ప్రసిద్ధి చెందింది. |- |మోహ్న్‌జెల్టెన్ |[[File:Mohnzelte-02.jpg|125x125px]] | | |- |సన్యాసిని | | | |- |ఒబ్వార్జానెక్ క్రాకోవ్‌స్కీ |[[File:Obwarzanek_mak.jpg|125x125px]] |క్రాకోవ్ , పోలాండ్ |పిండి పోగులను సర్పిలాకారంలో మెలిపెట్టి, ఉడకబెట్టి, ఉప్పు , గసగసాలు , నువ్వులు మొదలైనవి చల్లి, కాల్చడానికి ముందు తయారుచేసే ఉంగరం ఆకారపు రొట్టె. |- |పోగాచా |[[File:Belokranjska_pogača.JPG|124x124px]] |బాల్కన్లు | |- |గసగసాల బేగెల్ |[[File:Poppyseed.jpg|125x125px]] | |బాగెల్స్‌పై తరచుగా గసగసాలు చల్లుతారు. గసగసాలను కొన్నిసార్లు వాటి యిడ్డిష్ పేరుతో పిలుస్తారు, దీనిని ''<nowiki/>'మున్''' లేదా ''<nowiki/>'మోన్' (מאָן అని వ్రాస్తారు) అని రాస్తారు, ఇది 'మోన్‌బ్రోట్చెన్'లో'' ఉపయోగించే జర్మన్ పదం 'మోన్' (Mohn)కు చాలా దగ్గరగా ''ఉంటుంది'' . |- |గసగసాల రోల్ |[[File:Makowiec.jpg|125x125px]] | |తీపి ఈస్ట్ బ్రెడ్ రోల్ ( వియెనోయిసెరీ ) తో చేసిన ఒక పేస్ట్రీ, దీనిలో గసగసాల గింజలతో చేసిన చిక్కటి, రుచికరమైన, తీపి-చేదు మిశ్రమం నింపబడి ఉంటుంది . దీనికి ప్రత్యామ్నాయ మిశ్రమంగా సన్నగా తరిగిన వాల్‌నట్‌ల పేస్ట్‌ను కూడా నింపుతారు , దీనిని '''వాల్‌నట్ రోల్''' అని కూడా అంటారు . దీని పిండిని మైదా, చక్కెర, గుడ్డు పచ్చసొన, పాలు లేదా సోర్ క్రీమ్, వెన్న , ఈస్ట్‌తో తయారు చేస్తారు.ఈ పిండికి నిమ్మ లేదా నారింజ తొక్క లేదా రమ్‌తో రుచిని జోడించవచ్చు. గసగసాల గింజల మిశ్రమంలో పొడి చేసిన గసగసాలు, ఎండుద్రాక్ష, వెన్న లేదా పాలు, చక్కెర లేదా తేనె, రమ్ , వెనిలా ఉండవచ్చు . ఇది మధ్య ఐరోపా , తూర్పు ఐరోపాలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో , ఇజ్రాయెల్‌లో ప్రసిద్ధి చెందింది. దీనిని సాధారణంగా క్రిస్మస్ , ఈస్టర్ పండుగల సమయంలో తింటారు . ఇది హంగేరియన్ వంటకాలు ( ''మాకోస్ బెజ్గ్లీ''), రష్యన్ వంటకాలు ( ''బులోచ్కీస్ మకోమ్'' {{langx|ru|булочки с маком}}) , సెర్బియన్ వంటకాలు ( ''మాకోవిష్కాచ'' ), బోస్నియన్ (మకోవిష్కిన్ ( ''మాకోవిష్కీ'' ) ), అనేక వంటకాలలో సాంప్రదాయంగా ఉంది . ''makowiec'' ), చెక్ వంటకాలు ( ''makový závin'' ), స్లోవాక్ వంటకాలు ( ''makovník'' ), లిథువేనియన్ వంటకాలు ( ''aguonų vyniotinis'' ), క్రొయేషియన్ వంటకాలు ( ''makovnjača'' ), రొమేనియన్ వంటకాలు ( ''ruladă ă cu mac'' ) , , ''ruladci cu ruladci'' , లేదా ''మోన్‌కుచెన్'' లేదా ''మోన్‌స్ట్రీజెల్ డానిష్ వంటకాలు : [ˈʋiːˀnɔˌbʁœːˀð]'' ). |- |పోటికా |[[File:Potica_(9501040588).jpg|125x125px]] |స్లోవేనియా | |- |Prekmurska gibanica |[[File:PrekmurskaGibanica1.JPG|125x125px]] |స్లోవేనియా |స్లోవేనియా నుండి గసగసాలు, కాటేజ్ చీజ్, వాల్‌నట్‌లు , ఆపిల్‌లతో తయారు చేసిన కేక్ |- |బియ్యం పుడ్డింగ్‌లు (వివిధ రకాలు) (ముఖ్యంగా నల్ల గసగసాలతో) |[[File:Lapa1.jpg|125x125px]] | |"మోన్పీలెన్" వంటివి, సిలేసియన్ చల్లని రొట్టె , గసగసాల పుడ్డింగ్, , మార్కస్ శామ్యూల్సన్ చేత సెనెగలీస్ -ప్రభావిత నిమ్మ-సువాసన గల గసగసాల రైస్ పుడ్డింగ్. |- |రుగెలాచ్ |[[File:Rogalach01.jpg|125x125px]] |పోలాండ్ | |- |సెయింట్ మార్టిన్ క్రోయిసాంట్ |[[File:Rogal_świętomarciński_03.jpg|125x125px]] |పోజ్నాన్ , పోలాండ్ | |- |సాన్విన్ మేకిన్ |[[File:Sanwin_makin.jpg|125x125px]] |బర్మా | |- |షులికీ |[[File:Szulik_03.jpg|125x125px]] | | |- |సింబో పోస్టో |[[File:Simbo_posto_or_Simba_Posta.jpg|125x125px]] |ఒడిశా , భారతదేశం | |- |Šimtalapis |[[File:Perpjautas_šimtalapis.JPG|125x125px]] |లిథువేనియా |లిథువేనియన్ గసగసాల రోల్. |- |Štrudla s makom | |సెర్బియా , మోంటెనెగ్రో |సెర్బియన్ , మోంటెనెగ్రిన్ గసగసాల స్ట్రూడెల్, కేక్ లేదా రోల్. |- |సుష్కి |[[File:Сушки_с_маком.JPG|125x125px]] |రష్యా |సాంప్రదాయ రష్యన్, ఉక్రేనియన్ టీ బ్రెడ్లు. బుబ్లికి మాదిరిగానే , వీటిపై కూడా తరచుగా గసగసాలు చల్లుతారు. సాధారణంగా, పిండిలో కూడా గసగసాలు కలుపుతారు. |- |టెబిర్క్స్ |[[File:Frøsnapper_tebirkes_grovbirkes_(cropped_to_tebirkes).jpg|132x132px]] |డెన్మార్క్ | |- |క్సాకుటి |[[File:Chacuti.JPG|125x125px]] |గోవా , భారతదేశం | |- |Колач со афион | |మాసిడోనియా గణతంత్రం |గసగసాల కేక్. |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతీయ వంటకాలు]] tevxtwel0tojf4a9nfg7mv8b1vym6l8 0 505432 4941549 4935236 2026-08-22T10:44:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941549 wikitext text/x-wiki {{Short description|సమీకృత ప్రదర్శన, సర్క్యూట్రీ, బ్యాటరీ కలిగిన మొబైల్ కంప్యూటర్}} {{Use mdy dates|date=August 2021}} [[File:IPad Mini 6 - 1.jpg|alt=ఐప్యాడ్ మిని 6|thumb|286x286px|ఐప్యాడ్ మిని (6వ తరం)]] ఒక '''టాబ్లెట్ కంప్యూటర్''' (సాధారణంగా '''టాబ్లెట్''' లేదా '''టాబ్''' అని పిలుస్తారు), ఒక మొబైల్ పరికరం. ఇది ఒకే పలుచని, చదునైన భాగంలో మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, స్పర్శతెర (టచ్‌స్క్రీన్) డిస్ప్లే, ప్రాసెసింగ్ సర్క్యూట్రీ, పునర్వినియోగ బ్యాటరీని కలిగి ఉంటుంది. టాబ్లెట్లు కంప్యూటర్లు కావడం వల్ల సమాన సామర్థ్యాలను కలిగి ఉంటాయి; కాకపోతే ఇతర కంప్యూటర్లకు ఉండే కొన్ని ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ (I/O) సామర్థ్యాలు వీటిలో ఉండవు. అనేక ఆధునిక టాబ్లెట్లు [[స్మార్ట్‌ఫోన్|స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల]] ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల కంటే టాబ్లెట్లు కాస్త పెద్దవిగా ఉండటమే వీటి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం. వీటి తెరలు వికర్ణంగా 7 అంగుళాల నుండి 13 అంగుళాల వరకు కొలవబడతాయి,<ref name="Editors PC Magazine">{{Cite web |title=Definition of: tablet computer |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/tablet-computer |access-date=January 12, 2023 |website=[[PC Magazine]] Encyclopedia}}</ref><ref name="Editors Dictionary.com">{{cite web |title=tablet computer |url=http://dictionary.reference.com/browse/tablet+computer |access-date=April 17, 2010 |website=[[Dictionary.com]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108081844/http://dictionary.reference.com/browse/tablet+computer |archive-date=November 8, 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/what-makes-a-tablet-a-tablet-faq/|title=What makes a tablet a tablet? (FAQ)|website=[[CNET]]|author=Erica Ogg|date=May 28, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ireviewchinaphone.com/ulefone-u7-7-ltps-mtk6592-octa-core-review/|title=Ulefone U7 7" LTPS MTK6592 Octa-Core review|date=June 28, 2014|website=IReviewChinaPhone.com|quote=Every device with diagonal equal 7" or longer is practically tablet PC|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009041839/http://www.ireviewchinaphone.com/ulefone-u7-7-ltps-mtk6592-octa-core-review/|archive-date=October 9, 2014}}</ref> ఇవి సెల్యులార్ నెట్‌వర్క్ ప్రాప్యతకు మద్దతు ఇవ్వకపోవచ్చు. సాంప్రదాయకంగా డెస్క్‌టాప్‌ల కోసం రూపొందించిన ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లతో నడిచే [[ల్యాప్‌టాప్|ల్యాప్‌టాప్‌ల]] వలె కాకుండా, టాబ్లెట్లు స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల మాదిరిగానే మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లపై నడుస్తాయి. పెద్ద కంప్యూటర్ల [[మౌస్]], [[టచ్‌ప్యాడ్]], కీబోర్డ్‌లకు బదులుగా, వేలు లేదా డిజిటల్ పెన్ (స్టైలస్) ద్వారా చేసే సంజ్ఞల ద్వారా ఈ స్పర్శతెర పనిచేస్తుంది. భౌతిక కీబోర్డ్‌ల ఉనికి, రూపాన్ని బట్టి పోర్టబుల్ కంప్యూటర్లను వర్గీకరించవచ్చు. 'స్లేట్', 'బుక్‌లెట్' అనే రెండు రకాల టాబ్లెట్లలో భౌతిక కీబోర్డ్‌లు ఉండవు. ఇవి సాధారణంగా స్పర్శతెరపై కనిపించే వర్చువల్ కీబోర్డ్ ఉపయోగించి వచనాన్ని, ఇతర ఇన్‌పుట్‌లను స్వీకరిస్తాయి. భౌతిక కీబోర్డ్ లేకపోవడాన్ని నివారించడానికి, చాలా టాబ్లెట్లను [[బ్లూటూత్]] లేదా [[యుఎస్‌బి]] ద్వారా స్వతంత్ర భౌతిక కీబోర్డ్‌లకు అనుసంధానించవచ్చు; [[#2-in-1|2-ఇన్-1 పిసిలు]] టాబ్లెట్ల కంటే భిన్నమైన కీబోర్డ్‌లను కలిగి ఉంటాయి. టాబ్లెట్ రూపాన్ని 20వ శతాబ్దం మధ్యలో ఊహించారు (స్టాన్లీ కుబ్రిక్ 1968 నాటి సైన్స్ ఫిక్షన్ చిత్రం ''2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ''లో కాల్పనిక టాబ్లెట్లను చిత్రీకరించారు). ఆ శతాబ్దపు చివరి రెండు దశాబ్దాలలో ఇది నమూనాగా తయారై అభివృద్ధి చెందింది. 2010లో [[ఆపిల్]] సంస్థ ఐప్యాడ్‌ను విడుదల చేసింది. ఇది వ్యాపారపరంగా విస్తృత ప్రజాదరణ పొందిన మొదటి టాబ్లెట్‌గా నిలిచింది.<ref name="Apple PR 2">{{cite press release |url=https://www.apple.com/pr/library/2010/03/05iPad-Available-in-US-on-April-3.html |title=iPad Available in US on April 3 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |date=March 5, 2010 |access-date=March 5, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710012449/http://www.apple.com/pr/library/2010/03/05iPad-Available-in-US-on-April-3.html |archive-date=July 10, 2011 }}</ref> ఆ తర్వాత, టాబ్లెట్ల వినియోగం వేగంగా పెరిగి వ్యక్తిగత, విద్యా, కార్యాలయ అనువర్తనాల్లో ఉపయోగించే పెద్ద ఉత్పత్తి వర్గంగా మారింది.<ref>{{cite web|url=http://www.anandtech.com/show/9034/the-dell-venue-8-7000-review|title=The Dell Venue 8 7000 Series Review|last=Chester|first=Brandon|date=March 12, 2015|website=[[Anandtech]]|access-date=March 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324222137/http://www.anandtech.com/show/9034/the-dell-venue-8-7000-review|archive-date=March 24, 2015|url-status=dead}}</ref> టాబ్లెట్ పిసి ప్రెజెంటేషన్లను చూడటం, వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్, ఇ-పుస్తకాలు చదవటం, సినిమాలు చూడటం, ఫోటోలను భాగస్వామ్యం చేయడం వంటి ప్రముఖ ఉపయోగాలను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=What is a Tablet PC?|url=https://www.lenovo.com/in/en/faqs/laptop-faqs/what-is-a-tablet-pc/|website=[[Lenovo]]}}</ref> 2021 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 1.28 బిలియన్ల టాబ్లెట్ వినియోగదారులు ఉన్నారని స్టాటిస్టా అందించిన డేటా ద్వారా తెలుస్తోంది.<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/377977/tablet-users-worldwide-forecast/|title=Number of tablet users worldwide from 2013 to 2021 (in billions)*|website=[[Statista]]|date= 14 February 2022}}</ref> ప్రస్తుతం ఆపిల్ అత్యధిక తయారీదారుల మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉంది; దీని తర్వాత సామ్‌సంగ్, లెనోవో సంస్థలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://omdia.tech.informa.com/pr/2026/feb/global-tablet-shipments-grew-10percent-in-2025-as-market-nears-slowdown|title=Omdia: Global tablet shipments grew 10% in 2025 as market nears slowdown|website=[[Ovum Ltd.|omdia]]|date=4 February 2026}}</ref> == చరిత్ర == [[ఫైలు:Telautograph-1888 electronic writing device.png|లఘుచిత్రం|కుడి|1888 [[టెలాటోగ్రాఫ్]] పేటెంట్ నమూనా]] [[ఫైలు:2001interview.png|లఘుచిత్రం|కుడి|''[[2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ (సినిమా)|2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]]'' (1968) సినిమాలో చూపించిన వైర్‌లెస్ టాబ్లెట్ పరికరం]] టాబ్లెట్ కంప్యూటర్, దాని అనుబంధ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ ప్రారంభం పెన్ కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధితో మొదలైంది.<ref>{{YouTube|4xnqKdWMa_8|Notes on the History of Pen-based Computing}}</ref> చదునైన సమాచార ప్రదర్శన భాగంపై డేటా ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ కలిగిన విద్యుత్ పరికరాలు 1888 నాటి టెలాటోగ్రాఫ్ సమయం నుంచే ఉన్నాయి.<ref name="Gray">{{Citation |last=Gray |first=Elisha |title=Telautograph |publisher=United States Patent 386,815 (full image) |date=July 31, 1888 |url=http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf }}</ref> ఇది కాగితాన్ని డిస్ప్లేగా, ఎలక్ట్రోమెకానికల్ యాక్చువేటర్లకు అనుసంధానించిన పెన్‌ను ఉపయోగించింది. 20వ శతాబ్దంలో ఈ లక్షణాలు కలిగిన పరికరాలను నమూనాలుగా, ప్రోటోటైప్‌లుగా, వాణిజ్య ఉత్పత్తులుగా ఊహించారు, తయారుచేశారు. అనేక విద్యా, పరిశోధనా వ్యవస్థలతో పాటు కొన్ని కంపెనీలు 1980లలో వివిధ రకాల ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ పద్ధతులను పరీక్షించి వాణిజ్య ఉత్పత్తులను విడుదల చేశాయి. === కాల్పనిక, ప్రయోగాత్మక టాబ్లెట్లు === 20వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్థంలో అనేక సైన్స్ ఫిక్షన్ రచనలలో టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు కనిపించాయి. ఇవన్నీ ఈ భావనను విస్తృత ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడానికి దోహదపడ్డాయి.<ref>{{YouTube|JQ8pQVDyaLo|NewsPad depiction – 2001 A Space Odyssey}}</ref> కొన్ని ఉదాహరణలు: * [[ఐజాక్ అసిమోవ్]] తన ''ఫౌండేషన్'' (1951) నవలలో క్యాలిక్యులేటర్ ప్యాడ్‌ను వివరించారు. * స్టానిస్లా లెమ్ తన ''రిటర్న్ ఫ్రమ్ ది స్టార్స్'' (1961) నవలలో ఆప్టాన్‌ను వివరించారు. * జీన్ రోడెన్‌బెర్రీ రూపొందించిన ''స్టార్ ట్రెక్: ది ఒరిజినల్ సిరీస్'' (1966)లో అనేక పోలికలు ఉన్న পরিకరాలను చూపించారు. * ''డాక్టర్ హూ: ది డోమినేటర్స్'' చిత్రంలో ఎడ్యుకేటర్ బ్యాలన్ ఒక టాబ్లెట్‌ను పట్టుకుని, స్వైప్ సంకేతాల ద్వారా డేటాను నమోదు చేయడం కనిపిస్తుంది (1967).<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/p00v52jd/doctor-who-19631996-season-6-the-dominators-episode-2?seriesId=p00krpg4&page=174|title= BBC Dominators}}</ref> * ఆర్ధర్ సి. క్లార్క్ యొక్క న్యూస్‌ప్యాడ్<ref>{{cite web|url=http://margaretpuls.wordpress.com/2012/02/12/worlds-first-ipad/|title=Did Arthur C Clarke invent the iPad?|work=Margaret Puls|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807025129/http://margaretpuls.wordpress.com/2012/02/12/worlds-first-ipad/|archive-date=August 7, 2012|date=February 12, 2012}}</ref> స్టాన్లీ కుబ్రిక్ సినిమా ''2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ'' (1968)లో చిత్రీకరించబడింది. * డగ్లస్ ఆడమ్స్ తన ''ది హిచ్‌హైకర్స్ గైడ్ టు ది గెలాక్సీ'' నవలలో, దాని ఆధారంగా వచ్చిన హాస్య నాటకంలో (1978) ఒక టాబ్లెట్ కంప్యూటర్‌ను వివరించారు. * సైన్స్ ఫిక్షన్ టివి సిరీస్ ''స్టార్ ట్రెక్: ది నెక్స్ట్ జనరేషన్''లో PADDs అని పిలిచే టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు ఉన్నాయి. ఇవి స్టైలస్‌తో లేదా స్టైలస్ లేకుండా స్పర్శతెర ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కలిగి ఉండటం విశేషం (1987).<ref>{{cite web |url=http://www.startrek.com/database_article/padd |title=Star Trek PADD |access-date=June 21, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009073446/http://www.startrek.com/database_article/padd |archive-date=October 9, 2014}}</ref> * నేటి టాబ్లెట్ల కంటే శక్తివంతమైన পরিకరం ''ది మోట్ ఇన్ గాడ్స్ ఐ'' (1974)లో చిన్నగా కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Pournelle|first=Jerry|author-link=Jerry Pournelle|date=2011-07-08|title=Jerry Pournelle Is Back in the House|url=https://www.informationweek.com/mobile-devices/jerry-pournelle-is-back-in-the-house|access-date=2023-01-12|website=[[InformationWeek]]|language=en|quote=I keep wishing for a real tablet—one that would function as the pocket computer we described in ''The Mote in God's Eye''.}}</ref> * స్టార్ వార్స్ సిరీస్‌లో 'డేటాప్యాడ్లు' ఉన్నాయి. ఇవి మొదట 1991 నవల ''హెయిర్ టు ది ఎంపైర్'' పుస్తకంలో, తరువాత 1999 సినిమా ''స్టార్ వార్స్: ఎపిసోడ్ I – ది ఫాంటమ్ మెనెస్'' తెరపై చూపించబడ్డాయి. అలాగే, వాస్తవ ప్రపంచంలో ప్రాజెక్టుల ద్వారా టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లను ప్రతిపాదించడం లేదా తయారుచేయడం జరిగింది: * 1968లో కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త అలన్ కే 'కిడ్డికాంప్'ను ఊహించారు.<ref>{{cite web |title=Why the iPhone makes 2008 seem like 1968 all over again |url=https://www.open.edu/openlearn/digital-computing/why-the-iphone-makes-2008-seem-1968-all-over-again |first=Mike |last=Richards |publisher=[[Open University]] |date=January 23, 2008 |access-date=January 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=http://openp2p.com/pub/a/p2p/2003/04/03/alan_kay.html |title=Daddy, Are We There Yet? A Discussion with Alan Kay |first=Daniel H. |last=Steinberg |publisher=O'Reilly Media |date=April 3, 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309041633/http://www.openp2p.com/pub/a/p2p/2003/04/03/alan_kay.html |archive-date=March 9, 2013}}</ref> ఆయన "అన్ని వయసుల పిల్లల కోసం ఒక వ్యక్తిగత కంప్యూటర్" (1972) అనే ప్రతిపాదనలో ఈ భావనను డైనాబుక్ అని పేర్కొన్నారు.<ref name="Dynabook">{{cite web|last=Kay|first=Alan|title=A Personal Computer for Children of All Ages|url=http://www.mprove.de/diplom/gui/kay72.html|year=1972|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315234559/http://mprove.de/diplom/gui/kay72.html|archive-date=March 15, 2013}}</ref> ఇది ల్యాప్‌టాప్ లేదా టాబ్లెట్ మాదిరిగా పనిచేస్తుంది. దీని లభ్యత లక్ష్యం పిల్లలు. * 1979లో హిటాచీ కంపెనీకి చెందిన మసావో హోట్టా, యోషికాజు మియామోటో, నోరియో యోకోజావా, యోషిమిట్సు ఓషిమా బృందం తెరపై ఒక బిందువు వద్ద ప్రయోగించే బలాన్ని గుర్తించగల స్పర్శతెర టాబ్లెట్ ఆలోచనపై జపాన్‌లో పేటెంట్ పొందింది. తరువాత దీనికి అమెరికా పేటెంట్ కూడా లభించింది.<ref>{{Cite patent|number=US4389711A|title=Touch sensitive tablet using force detection|gdate=1983-06-21|invent1=Hotta|invent2=Miyamoto|invent3=Yokozawa|invent4=Oshima|inventor1-first=Masao|inventor2-first=Yoshikazu|inventor3-first=Norio|inventor4-first=Yoshimitsu|url=https://patents.google.com/patent/US4389711A/en}}</ref> * 1984లో హార్ట్‌ముట్ ఎస్లింగర్ స్పర్శతెర, కీబోర్డ్ కలిగిన మాకింతోష్ నమూనాను తయారుచేశారు. దీని నమూనా పరికరం శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనలో ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Macintosh touchscreen tablet prototype |url=https://www.sfmoma.org/artwork/2015.665/ |access-date=2025-11-14 |website=SFMOMA |language=en-US}}</ref> * 1992లో [[అటారీ]] సంస్థ 'స్టైలస్' (తరువాత ST-ప్యాడ్ అని మార్చబడింది) పరికరాన్ని ప్రదర్శించింది. ఇది TOS/GEM అటారీ ST ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ఆధారపడి చేతివ్రాత గుర్తింపు ప్రారంభ నమూనాను ప్రదర్శించింది. అదే సమయంలో షిరాజ్ శివ్జీ కంపెనీ 'మోమెంటస్' x86 MS-DOS ఆధారిత పెన్ కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.technologizer.com/2010/01/27/the-long-fail-a-brief-history-of-unsuccessful-tablet-computers/ |title=The Long Fail: A Brief History of Unsuccessful Tablet Computers |first=Harry |last=McCracken |date=January 27, 2010 |access-date=August 18, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090502/http://www.technologizer.com/2010/01/27/the-long-fail-a-brief-history-of-unsuccessful-tablet-computers/ |archive-date=August 19, 2014}}</ref> * 1994లో యురోపియన్ యూనియన్ క్లార్క్, కుబ్రిక్ రచనల ప్రేరణతో న్యూస్‌ప్యాడ్ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించింది.<ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bIwnzZvP2lEC&q=NewsPad&pg=PA559|title=Technologies for the Information Society|chapter=Visions and Realities in the NewsPad Constituency|publisher=[[IOS Press]]|isbn=9789051994506|author-last=Molina|author-first=Alfonso H.|editor-last1=Roger|editor-first1=James-Yves|editor-last2=Stanford-Smith|editor-first2=Brian|editor-last3=Kidd|editor-first3=Paul T.|year=1998}}</ref> అకార్న్ కంప్యూటర్స్ దీనికోసం ARM ఆధారిత స్పర్శతెర టాబ్లెట్ కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేసి 1997లో ప్రాజెక్ట్ ముగించింది.<ref name="RiscUser_v9i10">{{Cite news|title=The Story of NewsPAD|url=http://www.computinghistory.org.uk/big/27005/Risc-User-Volume-9-Issue-10-October-1996/ |access-date=February 20, 2013|work=Risc User|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714221126/http://www.computinghistory.org.uk/big/27005/Risc-User-Volume-9-Issue-10-October-1996/|archive-date=July 14, 2014}}</ref> * 2000 నవంబరు COMDEX ప్రదర్శనలో [[మైక్రోసాఫ్ట్]] తమ ప్రయోగాత్మక పరికరాన్ని వివరించడానికి టాబ్లెట్ పిసి అనే పదాన్ని ఉపయోగించింది.<ref name="TabletPC,2000">{{cite web|url=http://www.microsoft.com/presspass/features/2000/nov00/11-13comdex.asp |title=Bill Gates introduces Tablet PC |website=COMDEX |date=November 2000 |archive-date=December 6, 2000 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001206171100/http://www.microsoft.com/presspass/features/2000/nov00/11-13comdex.asp}}</ref><ref name="Microsoft Tablet PC Overview">{{cite news|author=Page, M.|url=http://www.transmetazone.com/articleview.cfm?articleID=499|title=Microsoft Tablet PC Overview|work=TransmetaZone|date=December 21, 2000|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016125019/http://www.transmetazone.com/articleview.cfm?articleid=499|archive-date=October 16, 2014}}</ref><ref name="Free software and cellphones">{{cite web |author=Kuhn, Bradley M. |url=http://www.fsf.org/working-together/next-steps/free-software-phones |title=Free software and cellphones |website=Free Software Foundation |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916063446/http://www.fsf.org/working-together/next-steps/free-software-phones |archive-date=September 16, 2010}}</ref> * 2001లో ఎరిక్సన్ మొబైల్ కమ్యూనికేషన్స్ డెల్ఫీప్యాడ్ అనే ప్రయోగాత్మక పరికరాన్ని ప్రకటించింది. ఇది స్పర్శతెర, నెట్‌స్కేప్ నావిగేటర్ [[వెబ్ బ్రౌజర్]], [[లినక్స్]] [[ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్]] కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.telecompaper.com/news/ericsson-cwc-develop-linux-handheld-pc--256081 |title=Ericsson, CWC develop Linux handheld PC |date=January 12, 2001 |access-date=August 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071848/http://www.telecompaper.com/news/ericsson-cwc-develop-linux-handheld-pc--256081 |archive-date=March 4, 2016 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.esato.com/board/viewtopic.php?topic=48353&start=10260 |title=Ericsson Forum – Infos and support |date=March 21, 2012 |access-date=August 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201741/https://www.esato.com/board/viewtopic.php?topic=48353&start=10260 |archive-date=March 5, 2016 }}</ref> ===ప్రారంభ టాబ్లెట్లు=== [[ఫైలు:Apple Newton-IMG 0454-cropped.jpg|లఘుచిత్రం|సూటి|1993లో ఆపిల్ విడుదల చేసిన మొదటి టాబ్లెట్ [[మెసేజ్‌ప్యాడ్]]]] పెన్‌సెప్ట్ పెన్‌ప్యాడ్,<ref>{{Citation |title=Users Manual for Penpad 320 |publisher=Pencept, Inc. |date=June 15, 1984 |url=http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#Pencept84d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212926/http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#Pencept84d |archive-date=December 15, 2013 }}</ref><ref>{{Citation |title=Software Control at the Stroke of a Pen |publisher=Pencept, Inc. |year=1985 |url=http://www.open-video.org/details.php?videoid=8023&surrogate=storyboard |access-date=May 21, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607011443/http://open-video.org/details.php?videoid=8023&surrogate=storyboard |archive-date=June 7, 2007 }}</ref> లైనస్ రైట్-టాప్,<ref name=computer>{{cite book | last=Atkinson | first=Paul | date=2010 | url=https://books.google.com/books?id=D5H_OsxEywwC | title=Computer | publisher=Reaktion Books | pages=115–116 | isbn=9781861897374 | via=Google Books}}</ref><ref name="Delbourg-Delphis 2024 168">{{cite book | last=Delbourg-Delphis | first=Marylène | date=2024 | url=https://books.google.com/books?id=g2z8EAAAQBAJ | title=Beyond Eureka!: The Rocky Roads to Innovating | publisher=Georgetown University Press | page=168 | isbn=9781647124229 | via=Google Books}}</ref> CIC హ్యాండ్‌రైటర్<ref>{{Citation |title=Handwriter (R) GrafText (TM) System Model GT-5000 |publisher=Communication Intelligence Corporation |date=January 15, 1985 |url=http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#CIC85 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212926/http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#CIC85 |archive-date=December 15, 2013 }}</ref> వంటి మునుపటి టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల తర్వాత, 1989 సెప్టెంబరులో గ్రిడ్ సిస్టమ్స్ వాణిజ్యపరంగా మొదటి విజయం సాధించిన టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ గ్రిడ్‌ప్యాడ్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{Citation |title=The BYTE Awards: GRiD System's GRiDPad |publisher=BYTE Magazine, Vol 15. No 1 |page=285 |date=January 12, 1990 |url=http://ruetersward.com/pens/biblio90.html#GridPad90a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212928/http://ruetersward.com/pens/biblio90.html#GridPad90a |archive-date=December 15, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|title=Tablet history dates back two decades before iPad|url=http://www.newsday.com/business/technology/tablet-history-dates-back-two-decades-before-ipad-1.6332871|website=www.newsday.com|date=November 4, 2013|access-date=March 2, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306093653/http://www.newsday.com/business/technology/tablet-history-dates-back-two-decades-before-ipad-1.6332871|archive-date=March 6, 2016}}</ref> ఈ నాలుగూ MS-DOS ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ విస్తరించిన సంస్కరణలపై ఆధారపడి పనిచేసాయి. 1992లో ఐబిఎమ్ కంపెనీ గో కార్పొరేషన్ యొక్క పెన్‌పాయింట్ OS ఆధారంగా నడిచే థింక్‌ప్యాడ్ 700T (2521) పరికరాన్ని ప్రదర్శించింది. 1993లో ఎటి అండ్ టి ప్రవేశపెట్టిన EO పర్సనల్ కమ్యూనికేటర్ కూడా పెన్‌పాయింట్ ప్లాట్‌ఫామ్‌పై నడిచింది. ఆపిల్ కంప్యూటర్ 1993లో ఆపిల్ న్యూటన్ పర్సనల్ డిజిటల్ అసిస్టెంట్‌ను ప్రారంభించింది. ఇది ARM ప్రాసెసర్‌పై ఆపిల్ సొంత న్యూటన్ OS ద్వారా పనిచేసింది. 1990ల ప్రారంభంలో మాధ్యమాల్లో పెన్ కంప్యూటింగ్‌పై భారీ అంచనాలు నెలకొన్నాయి. పిసి సాఫ్ట్‌వేర్ రంగంలో అగ్రగామిగా ఉన్న [[మైక్రోసాఫ్ట్]], పెన్‌పాయింట్ OS పోటీగా 1992లో విండోస్ ఫర్ పెన్ కంప్యూటింగ్ విడుదల చేసింది. కంపాక్ వంటి సంస్థలతో కలిసి చిన్న పరికరాన్ని తయారుచేయడానికి విన్‌ప్యాడ్ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించినప్పటికీ, రెండేళ్ల తర్వాత దాన్ని విరమించుకుని 1996లో విండోస్ CE ద్వారా "హ్యాండ్‌హెల్డ్ పిసిలు" విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/uncategorized/2006/06/7109-2/|title = Next version of Windows CE slips to H1 2007|date = June 22, 2006}}</ref> అదే సంవత్సరంలో పామ్ Inc. సంస్థ పామ్ OS ఆధారిత పామ్‌పైలట్ పిడిఎను విడుదల చేసింది. 1996లోనే ఫుజిట్సు కంపెనీ విండోస్ 95పై నడిచే స్టైలిస్టిక్ 1000 టాబ్లెట్‌ను విడుదల చేసింది. 1999లో ఇంటెల్ 'వెబ్‌ప్యాడ్' పేరుతో ప్రయోగాత్మక పరికరాన్ని ప్రకటించి, తరువాత దానిని "ఇంటెల్ వెబ్ టాబ్లెట్"గా మార్చింది.<ref>{{YouTube|ihUjWMUUWHM|Intel Web Tablet}}</ref> 2000లో నార్వేకు చెందిన స్క్రీన్ మీడియా, జర్మనీకి చెందిన డోష్ & అమాండ్ సంస్థలు లినక్స్, ఒపెరా బ్రౌజర్ ఆధారిత "ఫ్రీప్యాడ్" పరికరాన్ని విడుదల చేశాయి.<ref name="FreePad">{{cite web|url=https://www.zdnet.com/home-and-office/networking/freepad-norways-alternative-to-swedens-screen-phone/|title=FreePad: Norway's alternative to Sweden's Screen Phone|first=Rick|last=Lehrbaum|website=[[ZDNet]]|date=August 29, 2000|access-date=November 18, 2019}}</ref> సానీ సంస్థ 2000 చివరిలో జపాన్‌లో ఎయిర్‌బోర్డ్ టాబ్లెట్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/ptech/10/03/airboard.tablet.pc.idg/ |title = Sony previews new Airboard tablet PC |first = Martyn |last = Williams |website = [[CNN]] |date = October 3, 2001}}</ref> [[ఫైలు:Fujitsu Siemens Lifebook T3010.jpg|లఘుచిత్రం|సూటి|2003లో విడుదలైన విండోస్ XP ఆధారిత [[ఫుజిట్సు సీమెన్స్ కంప్యూటర్స్|ఫుజిట్సు సీమెన్స్]] లైఫ్‌బుక్ టాబ్లెట్]] 1990ల చివరలో మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ CE ఆధారిత హ్యాండ్‌హెల్డ్ పిసి ప్లాట్‌ఫామ్‌ను ప్రారంభించింది. 2002లో మైక్రోసాఫ్ట్ మైక్రోసాఫ్ట్ టాబ్లెట్ పిసి భావనను వ్యాపార రంగం కోసం నిర్దేశించే ప్రయత్నం చేసింది.<ref name="markoff">{{cite news|last=Markoff|first=John|date=August 30, 1999|url=https://www.nytimes.com/1999/08/30/business/microsoft-brings-in-top-talent-to-pursue-old-goal-the-tablet.html|title= Microsoft brings in top talent to pursue old goal: the tablet|newspaper=The [[New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011235207/http://www.nytimes.com/1999/08/30/business/microsoft-brings-in-top-talent-to-pursue-old-goal-the-tablet.html|archive-date=October 11, 2016|url-status=live}}</ref> అయితే అధిక ధరలు, బరువు, ఉపయోగించడంలో ఇబ్బందుల వల్ల ఈ పరికరాలు ఆశించిన విజయం సాధించలేకపోయాయి.<ref name="BallStillDoesnt2010">{{cite web|last=Bright|first=Peter|url=https://arstechnica.com/microsoft/news/2010/07/ballmer-and-microsoft-still-doesnt-get-the-ipad.ars|title=Ballmer (and Microsoft) still doesn't get the iPad|website=[[Ars Technica]]|date=July 31, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508215131/http://arstechnica.com/microsoft/news/2010/07/ballmer-and-microsoft-still-doesnt-get-the-ipad.ars|archive-date=May 8, 2012|url-status=live}}</ref> [[ఫైలు:N800 frontside2.jpg|లఘుచిత్రం|[[నోకియా]] తయారుచేసిన రెండవ టాబ్లెట్ [[నోకియా N800]]]] [[నోకియా]] 2000కి ముందే ఇంటర్నెట్ టాబ్లెట్ తయారీ ప్రణాళికలు కలిగి ఉంది. 2001లో నోకియా M510 నమూనాను తయారు చేసినప్పటికీ, మార్కెట్ సిద్ధంగా లేదనే భావనతో విడుదల చేయలేదు.<ref>{{cite web|url=http://www.digitoday.fi/vimpaimet/2014/04/15/nokialla-oli-valmis-tabletti-13-vuotta-sitten--talta-se-naytti/20145333/66|title=Nokialla oli valmis tabletti 13 vuotta sitten tältä se näytti|work=digitoday.fi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416142618/http://www.digitoday.fi/vimpaimet/2014/04/15/nokialla-oli-valmis-tabletti-13-vuotta-sitten--talta-se-naytti/20145333/66|archive-date=April 16, 2014|date=April 15, 2014}}</ref> 2005 మేలో మామో లినక్స్ ఆధారిత నోకియా 770 ద్వారా నోకియా టాబ్లెట్ రంగంలోకి అడుగుపెట్టింది.<ref>{{cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2011/11/21/nokia_hildon_the_great_lost_platform/|title=Nokia's Great Lost Platform|first=Andrew|last=Orlowski|publisher=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810171701/https://www.theregister.co.uk/2011/11/21/nokia_hildon_the_great_lost_platform/|archive-date=August 10, 2017}}</ref> ఐప్యాడ్ రాకముందు యాక్సియోట్రాన్ సంస్థ మాక్ OS X ఆధారిత మోడ్‌బుక్ అనే రూపాంతరిత టాబ్లెట్‌ను ప్రవేశపెట్టింది.<ref name="modbookRelease">{{cite web|url=http://www.tabletpcreview.com/default.asp?newsID=695|title=Axiotron and OWC Unveil the ModBook|author=Tiffany Boggs|work=TabletPCReview.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104121807/http://www.tabletpcreview.com/default.asp?newsID=695|archive-date=January 4, 2012}}</ref> అల్ట్రా-మొబైల్ పిసి రాకతో ఇంటెల్ సంస్థ మొబైల్ ఇంటర్నెట్ డివైస్ చొరవను ప్రారంభించి లినక్స్ తో అనుసంధానించింది. 2010లో నోకియా, [[ఇంటెల్]] కలిసి మామో, మోబ్లిన్ ప్రాజెక్ట్‌లను కలిపి మీగో పేరుతో లినక్స్ ఆధారిత ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ను రూపొందించాయి. మీగో ఆధారంగా వచ్చిన మొదటి టాబ్లెట్ నియోఫోనీ విటాబ్ 2010 సెప్టెంబరులో జర్మనీలో విడుదలయ్యింది. 2011 సెప్టెంబరులో లినక్స్ ఫౌండేషన్ మీగో స్థానంలో టైజెన్ వస్తుందని ప్రకటించింది.<ref name="next">{{cite web|last=Sousou|first=Imad|title=What's Next for MeeGo|url=https://meego.com/community/blogs/imad/2011/whats-next-meego|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006173715/https://meego.com/community/blogs/imad/2011/whats-next-meego|archive-date=October 6, 2011|publisher=meego.com|access-date=September 28, 2011|url-status=dead}}</ref> ===ఆధునిక టాబ్లెట్లు=== [[ఫైలు:Steve Jobs with the Apple iPad no logo.jpg|లఘుచిత్రం|కుడి|2010 జనవరి 27న శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో [[ఐప్యాడ్]]‌ను పరిచయం చేస్తున్న [[స్టీవ్ జాబ్స్]]]] 2000ల కాలంలో మార్కెట్‌ను ఏలిన ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో ఆండ్రాయిడ్ మొదటిది. 2008లో ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత టాబ్లెట్ల ప్రణాళికలు ప్రారంభమై 2009లో మొదటి ఉత్పత్తులు విడుదలయ్యాయి. వాటిలో అర్కోస్ 5, కామంగి వెబ్‌స్టేషన్ వంటివి ఉన్నాయి. 2010లో ఆండ్రాయిడ్ హనీకోంబ్ రూపకల్పనతో అనేక మోడళ్లు మార్కెట్లోకి వచ్చాయి. [[ఆపిల్]] సంస్థ 2010లో ప్రవేశపెట్టిన [[ఐప్యాడ్]] ద్వారా వినియోగదారు పరికరాల కొత్త విభాగాన్ని ఆవిష్కరించింది.<ref name="infoworld">{{cite web|url=http://www.infoworld.com/d/mobile-technology/the-ipads-victory-in-defining-the-tablet-what-it-means-431|title=The iPad's victory in defining the tablet: What it means|publisher=[[InfoWorld]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118082258/http://www.infoworld.com/d/mobile-technology/the-ipads-victory-in-defining-the-tablet-what-it-means-431|archive-date=January 18, 2012|date=July 5, 2011}}</ref> ఇది టాబ్లెట్ల మార్కెట్‌ను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది. దీనికి పోటీగా సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ టాబ్ వచ్చి ఇతర బ్రాండ్లకు మార్గం సుగమం చేసింది. 2012 నాటికి అమెరికాలో 31% ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు టాబ్లెట్ కలిగి ఉన్నారని పిసి మ్యాగజైన్ పేర్కొంది.<ref name="USownership">{{cite news|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2405972,00.asp|title=Survey: 31 Percent of U.S. Internet Users Own Tablets|first=Angela|last=Moscaritolo|work=[[PC Magazine]]|date=June 18, 2012|access-date=October 20, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014171620/http://www.pcmag.com/article2/0%2C2817%2C2405972%2C00.asp|archive-date=October 14, 2012}}</ref> 2013 నాటికి [[ఆండ్రాయిడ్]] టాబ్లెట్ల విక్రయాలు 62% వాటాను చేరుకున్నాయి. [[ఫైలు:Android os.png|లఘుచిత్రం|[[సామ్‌సంగ్ ఎలక్ట్రానిక్స్|సామ్‌సంగ్]] గెలాక్సీ టాబ్]] 2010 సెప్టెంబరులో బ్లాక్‌బెర్రీ ప్లేబుక్ ప్రకటించబడింది.<ref>{{YouTube|eAaez_4m9mQ|BlackBerry PlayBook preview}} {{YouTube|eAaez_4m9mQ|BlackBerry PlayBook announcement September 27, 2010}}</ref> హ్యూలెట్-పాకార్డ్ (HP) 2011లో వెబ్ OS ఆధారిత HP టచ్‌ప్యాడ్ విడుదల చేసినా, తక్కువ విక్రయాల వల్ల దానిని నిలిపివేసింది.<ref>{{cite press release |url=http://www.hp.com/investor/2011q3webcast |title=HP Webcast announcing the end of Touchpad, webOS devices |access-date=August 18, 2011}}</ref> 2013లో మోజిల్లా ఫౌండేషన్ ఫాక్స్‌కాన్ సంస్థతో కలిసి ఫైర్‌ఫాక్స్ OS టాబ్లెట్‌ను పరీక్షించి 2016లో ప్రాజెక్ట్ ముగించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/3124563/open-source-tools/mozilla-is-stopping-all-commercial-development-on-firefox-os.html|title=Mozilla is stopping all commercial development on Firefox OS|first=Chris|last=Hoffman|date=September 28, 2016|website=[[PC World]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116165653/http://www.pcworld.com/article/3124563/open-source-tools/mozilla-is-stopping-all-commercial-development-on-firefox-os.html|archive-date=January 16, 2017|url-status=live}}</ref> కనోనికల్ 2016లో యుబుంటు టచ్ ఆధారిత BQ అక్వారిస్ యుబుంటు టాబ్లెట్ విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web|url=https://www.stuff.tv/in/news/first-ubuntu-tablet-here-meet-aquaris-m10|title=The first Ubuntu tablet is here: meet the Aquaris M10|date=February 5, 2016|website=[[Stuff (magazine)|Stuff]]}}</ref> 2016 ప్రారంభం నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ 65% మార్కెట్ వాటాతో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. ఆపిల్ 26% వాటాతో రెండవ స్థానంలో నిలవగా, విండోస్ 9% వాటాతో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.<ref name="mspoweruser.com">{{cite web|url=https://mspoweruser.com/idc-releases-q2-tablet-pc-marketshare-windows-still-trails-ios-android/|title=IDC releases Q2 tablet PC marketshare, Windows still trails iOS and Android|first=Greg|last=Jordan|date=August 2, 2016|website=MSPoweruser|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022946/https://mspoweruser.com/idc-releases-q2-tablet-pc-marketshare-windows-still-trails-ios-android/|archive-date=January 9, 2017|url-status=live}}</ref> 2020ల ప్రారంభం నుండి, పలు కంపెనీలు టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లను తయారుచేయడానికి మడతపెట్టగల సాంకేతికతను (ఫోల్డబుల్) ఉపయోగిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.androidcentral.com/tablets/samsung-rumored-foldable-tablet-in-development|title=Samsung could launch a foldable Android tablet along with the Galaxy Tab S9|website= Android Central|date=9 August 2022}}</ref> సామ్‌సంగ్ వారి సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ Z ఫోల్డ్ ఫోన్లు చిన్న టాబ్లెట్లుగా మడవబడతాయి. అలాగే అసుస్, లెనోవో వంటి కంపెనీలు ల్యాప్‌టాప్‌గా ఉపయోగించడానికి మడతపెట్టగల పెద్ద 12, 17 ఇంచుల టాబ్లెట్లను రూపొందించాయి. == రకాలు == [[ఫైలు:Laplet, Phablet and Cricket.jpg|లఘుచిత్రం|300px|2014 నాటి వివిధ రకాల సంకర టాబ్లెట్ పరికరాలు: [[మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ ప్రొ 3]] [[ల్యాప్‌లెట్]], [[సోనీ ఎక్స్‌పీరియా Z ఆల్ట్రా]] [[ఫ్యాబ్లెట్]], పరిమాణ పోలిక కోసం సాధారణ నీలిరంగు లైటర్]] భౌతిక పరిమాణం, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ రకం, ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ సాంకేతికత, వినియోగాల ఆధారంగా టాబ్లెట్లను అనేక వర్గాలుగా విభజించవచ్చు.<ref>{{cite web|title=Various Types of Tablets|url=http://www.pinig.com/|website=Pinig|access-date=September 11, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003231411/http://www.pinig.com/|archive-date=October 3, 2016}}</ref> === స్లేట్ === [[ఫైలు:IPad mini Air Pro.jpeg|లఘుచిత్రం|కుడి|[[ఐప్యాడ్ మిని]], [[ఐప్యాడ్ ఎయిర్]], [[ఐప్యాడ్ ప్రొ]]]] స్లేట్ టాబ్లెట్ పరిమాణం భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇవి 6 అంగుళాల (సుమారు 15 సెంటీమీటర్లు) నుండి ప్రారంభమవుతాయి.<ref>{{cite web |last=Franklin |first=Eric |url=http://reviews.cnet.com/tablet-buying-guide/ |title=Tablets buying guide &#124; Tablets – CNET Reviews |publisher=Reviews.cnet.com |date=October 30, 2012 |access-date=June 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923181058/http://reviews.cnet.com/tablet-buying-guide/ |archive-date=September 23, 2011}}</ref> 10 అంగుళాల (25 సెంటీమీటర్లు) కంటే పెద్ద వర్గంలో 12.2 అంగుళాల (31 సెంటీమీటర్లు) సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ టాబ్ ప్రొ 12.2, 13.3 అంగుళాల (33 సెంటీమీటర్లు) తోషిబా ఎక్సైట్,<ref>{{cite web |last=Franklin |first=Eric |url=http://reviews.cnet.com/8301-19736_7-57411547-251/the-toshiba-excite-13-sports-the-largest-tablet-screen-yet/ |title=The Toshiba Excite 13 sports the largest tablet screen yet &#124; Android Atlas – CNET Reviews |publisher=Reviews.cnet.com |date=April 10, 2012 |access-date=June 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130711135643/http://reviews.cnet.com/8301-19736_7-57411547-251/the-toshiba-excite-13-sports-the-largest-tablet-screen-yet/ |archive-date=July 11, 2013}}</ref> 18.4 అంగుళాల (47 సెంటీమీటర్లు) డెల్ XPS 18 వంటి మోడళ్లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|last=King|first=Charles|title=Dell's XPS 18 is the latest 'big tablet' innovation|url=http://tabtimes.com/analysis/ittech-tablets/2013/03/14/dell-xps-18-latest-big-tablet-innovation|archive-url=https://web.archive.org/web/20130317002150/http://tabtimes.com/analysis/ittech-tablets/2013/03/14/dell-xps-18-latest-big-tablet-innovation|archive-date=March 17, 2013|publisher=TabTimes|access-date=June 30, 2013}}</ref> 2013 మార్చి నాటికి, మార్కెట్లో అత్యంత సన్నని టాబ్లెట్‌గా కేవలం 0.27 అంగుళాల (6.9 మిమీ) మందం కలిగిన సోనీ ఎక్స్‌పీరియా టాబ్లెట్ Z నిలిచింది.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymobile.com/products/tablets/xperia-tablet-z/features/#design |title=Xperia™ Tablet Z &#124; Waterproof and dustproof tablet |publisher=Sony |date=March 26, 2013 |access-date=December 15, 2014}}</ref> 2015 సెప్టెంబరు 9న ఆపిల్ సంస్థ సాధారణ [[ఐప్యాడ్]] కంటే పెద్దదైన 12.9 అంగుళాల (33 సెంటీమీటర్లు) తెర కలిగిన ఐప్యాడ్ ప్రొ పరికరాన్ని విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/ipad-pro/specs/ |title=iPad Pro |publisher=Apple |access-date=September 9, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911210554/http://www.apple.com/ipad-pro/specs/ |archive-date=September 11, 2015}}</ref> === మిని టాబ్లెట్ === [[ఫైలు:1st gen Comparison iPad Mini & Google Nexus 7 & Kindle Fire Wikipedia screen 03 2013 6262.jpg|లఘుచిత్రం|కొన్ని మిని టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల పోలిక: [[అమెజాన్ కిండిల్ ఫైర్]] (ఎడమ), [[ఐప్యాడ్ మిని]] (మధ్య), [[గూగుల్ నెత్సస్ 7]] (కుడి)]] మిని టాబ్లెట్లు స్లేట్ పరికరాల కంటే చిన్నవిగా, తక్కువ బరువుగా ఉంటాయి. వీటి తెర పరిమాణం సాధారణంగా 7 నుండి 8 అంగుళాల (18–20 సెంటీమీటర్లు) మధ్య ఉంటుంది. వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించిన మొదటి మిని టాబ్లెట్లను 2011లో [[అమెజాన్]] (కిండిల్ ఫైర్), బార్న్స్ & నోబుల్ (నూక్ టాబ్లెట్), సామ్‌సంగ్ (గెలాక్సీ టాబ్) సంస్థలు ప్రవేశపెట్టగా, 2012లో గూగుల్ (నెత్సస్ 7) విడుదల చేసింది. ఇవి సాధారణ టాబ్లెట్ల మాదిరిగానే పనిచేస్తాయి, అయితే వాటి కంటే తక్కువ సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. 2012 సెప్టెంబరు 14న అమెజాన్ సంస్థ కిండిల్ ఫైర్ ఆధునిక సంస్కరణ అయిన కిండిల్ ఫైర్ HD ని విడుదల చేసింది. ఇది మునుపటి మోడల్ కంటే మెరుగైన స్క్రీన్ రిజల్యూషన్, అధిక ఫీచర్లను కలిగి ఉన్నప్పటికీ 7 అంగుళాల పరిమాణంలోనే ఉంది.<ref>{{cite news |author1=Kelly, Heather |author2=Gross, Doug |url=http://www.cnn.com/2012/09/06/tech/mobile/amazon-kindle-event/index.html |title=Amazon announces new wave of Kindles |work=CNN Tech |date=September 6, 2012 |access-date=December 2, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201234333/http://www.cnn.com/2012/09/06/tech/mobile/amazon-kindle-event/index.html |archive-date=December 1, 2012}}</ref> 2012 అక్టోబరులో ఆపిల్ సంస్థ 7.9 అంగుళాల తెర పరిమాణంతో ఐప్యాడ్ మిని ని విడుదల చేసింది. ఇది సాధారణ ఐప్యాడ్ కంటే 2 అంగుళాలు చిన్నదిగా ఉన్నప్పటికీ, నాటి ఐప్యాడ్ 3 తో పోలిస్తే తక్కువ సామర్థ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/apple-events/ |title=Events |publisher=Apple |access-date=June 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614024935/http://www.apple.com/apple-events/ |archive-date=June 14, 2013}}</ref> 2013 జూలై 24న గూగుల్ సంస్థ నెత్సస్ 7 నవీకరించిన సంస్కరణను ప్రవేశపెట్టింది. ఇందులో Full HD డిస్ప్లే, రెండు కెమెరాలు, స్టీరియో స్పీకర్లు, మెరుగైన రంగుల ఖచ్చితత్వం, అధిక పనితీరు, వైర్‌లెస్ ఛార్జింగ్, AT&T, T-మోబైల్, వెరిజోన్ నెట్‌వర్క్‌ల కోసం 4G LTE మద్దతు వంటి ఫీచర్లు ఉన్నాయి. 2013 సెప్టెంబరులో అమెజాన్ కిండిల్ ఫైర్ HDX ద్వారా ఫైర్ టాబ్లెట్‌ను మరిన్ని మార్పులతో నవీకరించింది. 2013 నవంబరులో ఆపిల్ ఐప్యాడ్ మిని 2 ను విడుదల చేసింది. ఇది 7.9 అంగుళాల పరిమాణంలోనే ఉంటూ, నాటి ఐప్యాడ్ ఎయిర్ హార్డ్‌వేర్ సామర్థ్యానికి సమానంగా రూపొందింది. === ఫ్యాబ్లెట్ === {{ప్రధాన వ్యాసం|ఫ్యాబ్లెట్}} [[స్మార్ట్‌ఫోన్]]లు, టాబ్లెట్లు ఒకే రకమైన పరికరాలు. సాధారణంగా స్మార్ట్‌ఫోన్ చిన్న తెరను కలిగి ఉండటం, కొన్ని టాబ్లెట్లలో సెల్యులార్ నెట్‌వర్క్ సౌకర్యం లేకపోవడం ద్వారా వీటి మధ్య తేడా తెలుస్తుంది. 2010 నుండి 5 అంగుళాల కంటే పెద్ద తెర కలిగిన సంకర స్పర్శతెర స్మార్ట్‌ఫోన్లు విడుదలయ్యాయి. ఈ పరిమాణాన్ని సాంప్రదాయ స్మార్ట్‌ఫోన్ కంటే పెద్దదిగా భావించిన [[ఫోర్బ్స్]] మొదలైన పత్రికలు, దీనిని ''ఫ్యాబ్లెట్'' అనే సంకర వర్గంగా అభివర్ణించాయి.<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/sites/rogerkay/2012/02/07/is-the-market-ready-for-a-phablet/ |title=5" Is the market ready for a 'phablet'? |work=Forbes |first=Roger |last=Kay |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729211214/https://www.forbes.com/sites/rogerkay/2012/02/07/is-the-market-ready-for-a-phablet/ |archive-date=July 29, 2017}}</ref> "ఫ్యాబ్లెట్" అనేది "ఫోన్", "టాబ్లెట్" అనే పదాల కలయిక ద్వారా ఏర్పడింది. తొలి ఫ్యాబ్లెట్లు ప్రవేశపెట్టినప్పుడు అవి 5.3 నుండి 5.5 అంగుళాల తెరలను కలిగి ఉండేవి. 2017 నాటికి 5.5 అంగుళాల వరకు ఉన్న తెర పరిమాణాన్ని సాధారణమైనదిగా పరిగణిస్తున్నారు. 2017 తర్వాతి ఫ్యాబ్లెట్లకు ఉదాహరణగా సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ నోట్ సిరీస్ (5.7 అంగుళాల కొత్త మోడళ్లు), LG V10/V20 (5.7 అంగుళాలు), సోనీ ఎక్స్‌పీరియా XA ఆల్ట్రా (6 అంగుళాలు), హువావే మేట్ 9 (5.9 అంగుళాలు), హువావే ఆనర్ (మీడియాప్యాడ్) X2 (7 అంగుళాలు) పరికరాలను చెప్పవచ్చు. === 2-ఇన్-1 === [[ఫైలు:Surface pro.jpeg|లఘుచిత్రం|[[సర్ఫేస్ ప్రొ (11వ తరం)|మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ ప్రొ 11]], ఒక ప్రముఖ 2-ఇన్-1 వేరుచేయగల టాబ్లెట్]] 2-ఇన్-1 పిసి అనేది టాబ్లెట్, ల్యాప్‌టాప్ కంప్యూటర్ల కలయికతో ఏర్పడిన సంకర పరికరం. ఇవి సాధారణ టాబ్లెట్ల కంటే భిన్నంగా భౌతిక కీబోర్డ్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ఈ కీబోర్డ్ స్పర్శతెర వెనుకకు మడవడానికి ("2-ఇన్-1 కన్వర్టబుల్") లేదా పూర్తి పరికరం నుండి వేరు చేయడానికి ("2-ఇన్-1 డిటాచబుల్") వీలుగా ఉంటుంది. భౌతిక కీబోర్డ్ వేరుచేసినప్పుడు స్పర్శతెరపై వర్చువల్ కీబోర్డ్‌ను ప్రదర్శించే వెసులుబాటు వీటిలో ఉంది. కొన్ని 2-ఇన్-1 పరికరాలు [[విండోస్ 10]] వంటి ల్యాప్‌టాప్ ప్రాసెసర్లు, [[ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్]]లను కలిగి ఉండి, టాబ్లెట్‌గా పనిచేసే సౌలభ్యాన్ని అందిస్తాయి. ఇవి USB 3, డిస్ప్లేపోర్ట్ వంటి సాధారణ ల్యాప్‌టాప్ ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ పోర్ట్‌లను కలిగి ఉండటమే కాకుండా, సాంప్రదాయ పిసి పరికరాలు, బాహ్య డిస్ప్లేలకు అనుసంధానించబడతాయి. సాధారణ టాబ్లెట్లను ప్రసార సాధనాల సమాచారాన్ని చూడటానికి మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు. 2-ఇన్-1 పరికరాలు సమాచారాన్ని చూడటంతో పాటు కొత్త సమాచారాన్ని సృష్టించడానికి ఉపయోగపడతాయి. అందువల్ల వీటిని ల్యాప్‌టాప్ లేదా ప్రత్యామ్నాయ డెస్క్‌టాప్ కంప్యూటర్లుగా పిలుస్తారు.<ref>{{cite magazine|title=Here Come the Hybrid 'Laplets.' Should You Care?|url=https://www.wired.com/2012/10/windows8-laplet-hybrid/|magazine=Wired|access-date=August 13, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813232312/http://www.wired.com/2012/10/windows8-laplet-hybrid/|archive-date=August 13, 2014|date=October 17, 2012|last1=Chang|first1=Alexandra}}</ref> 2-ఇన్-1 పరికరాల్లో రెండు రకాలు ఉన్నాయి: [[ఫైలు:Asus Transformer Pad TF701T Tablet and Keyboard Dock.png|లఘుచిత్రం|[[ఆసస్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్|ఆసస్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ ప్యాడ్]], [[ఆండ్రాయిడ్]] ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌పై నడిచే 2-ఇన్-1 వేరుచేయగల టాబ్లెట్]] * '''కన్వర్టబుల్స్:''' ఇవి భౌతిక కీబోర్డ్‌ను బాడీ వెనుకకు మడవగల డిజైన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. లెనోవో యోగా సిరీస్ 2-ఇన్-1 పిసిలు దీనికి ఉదాహరణ. * '''డిటాచబుల్స్ లేదా హైబ్రిడ్లు:''' ఇవి పనిచేస్తున్న సమయంలోనే భౌతిక కీబోర్డ్‌ను బాడీ నుండి వేరు చేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. ఆసస్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ ప్యాడ్, బుక్ సిరీస్, ఐప్యాడ్ ప్రొ, మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ బుక్, సర్ఫేస్ ప్రొ పరికరాలు దీనికి ఉదాహరణలు. === గేమింగ్ టాబ్లెట్ === [[ఫైలు:Nvidia Shield Tablet.jpg|thumb|ఎన్‌విడియా షీల్డ్ టాబ్లెట్, ప్రముఖ గేమింగ్ టాబ్లెట్]] కొన్ని టాబ్లెట్లలో గేమ్ ఆడటానికి మెరుగైన అనుభవాన్ని ఇచ్చేందుకు స్పర్శతెరతో పాటు డి-ప్యాడ్, థంబ్‌స్టిక్‌ల వంటి భౌతిక గేమ్‌ప్యాడ్ బటన్లను అమరుస్తారు. వీటిని గేమింగ్ టాబ్లెట్లు అంటారు. ఈ టాబ్లెట్లు ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ ఆధారిత గేమ్‌లు, ఎమ్యులేటర్ గేమ్‌లు రన్ చేయడానికి ఉపయోగపడతాయి. 8 అంగుళాల (200 మిమీ) డిస్ప్లే కలిగి, [[ఆండ్రాయిడ్]] పై నడిచే ఎన్‌విడియా షీల్డ్ టాబ్లెట్ దీనికి ఒక ఉదాహరణ. ఇది [[గూగుల్ ప్లే]] స్టోర్ నుండి పొందిన ఆండ్రాయిడ్ గేమ్‌లను నడుపుతుంది. ఎన్‌విడియా గ్రాఫిక్స్ కార్డ్ కలిగిన కంప్యూటర్ల నుండి పిసి గేమ్‌లను కూడా ఈ టాబ్లెట్‌కు స్ట్రీమింగ్ చేయవచ్చు. నింటేండో స్విచ్ సంకర కన్సోల్, దాని తదుపరి మోడల్ నింటేండో స్విచ్ 2 కూడా గేమింగ్ టాబ్లెట్ విభాగంలోకి వస్తాయి. ఇవి సొంత సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్‌పై నడుస్తాయి. వీటిలో వేరుచేయగల జాయ్-కాన్ కంట్రోలర్లు ఉంటాయి. ఇవి కిక్‌స్టాండ్ ఉపయోగించే టేబుల్-టాప్ మోడ్, టీవీకి అనుసంధానించే డాక్డ్ మోడ్, చేతిలో పట్టుకుని ఆడే హ్యాండ్‌హెల్డ్ మోడ్‌లలో పనిచేస్తాయి. నింటేండో స్విచ్ లైట్, ప్లేస్టేషన్ విటా వంటి చిన్న పరికరాలను కూడా ఇంటర్నెట్, మల్టీమీడియా సౌకర్యాల వల్ల విమర్శకులు గేమింగ్ టాబ్లెట్లుగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web |url=https://www.highgroundgaming.com/best-gaming-tablets/ |first=Benjamin |last= Barr |title=The 10 Best Gaming Tablets |publisher=High Ground Gaming |date=February 7, 2022}}</ref> === బుక్‌లెట్ === బుక్‌లెట్లు అనేవి ల్యాప్‌టాప్ మాదిరిగా మడతపెట్టడానికి వీలయ్యే రెండు స్పర్శతెరలు కలిగిన టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు. 2010లో నిలిపివేసిన మైక్రోసాఫ్ట్ కొరియర్, వాణిజ్యపరంగా విఫలమైన సోనీ టాబ్లెట్ P, ప్రయోగాత్మకంగా వచ్చిన తోషిబా లిబ్రెట్టో W100 పరికరాలు దీనికి ఉదాహరణలు.<ref>{{cite web |url=http://www.networkworld.com/article/2208325/smb/microsoft-kills-courier-tablet-project.html |first=Denise |last=Dubie |title=Microsoft kills courier tablet project: Apple's iPad influence likely crushes Microsoft tablet |publisher=NetworkWorld |date=April 29, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009095257/http://www.networkworld.com/article/2208325/smb/microsoft-kills-courier-tablet-project.html |archive-date=October 9, 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.networkworld.com/article/2208330/computers/microsoft-courier-tablet-canceled-.html |first=Mike |last=Keller |title=Microsoft Courier Tablet Canceled!: Gizmodo reports today that Microsoft's much-hyped Courier tablet has been canceled. |publisher=PC World |date=April 29, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105743/http://www.networkworld.com/article/2208330/computers/microsoft-courier-tablet-canceled-.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=The 8 biggest product flops of 2012 (#4)|date=December 28, 2012 |url=http://www.marketwatch.com/story/the-8-biggest-product-flops-of-the-year-2012-12-28|publisher=Marketwatch|access-date=June 30, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730072420/http://www.marketwatch.com/story/the-8-biggest-product-flops-of-the-year-2012-12-28|archive-date=July 30, 2013}}</ref> === కస్టమైజ్డ్ వ్యాపార టాబ్లెట్ === కస్టమైజ్డ్ వ్యాపార టాబ్లెట్లు బిజినెస్-టు-బిజినెస్ (B2B) లావాదేవీలలో వ్యాపార వినియోగదారుల ప్రత్యేక అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రత్యేక హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్‌లతో తయారవుతాయి. ఉదాహరణకు, రవాణా సంస్థకు సాధారణ టాబ్లెట్‌లోని జిపిఎస్ ఖచ్చితత్వం సరిపోకపోతే, మెరుగైన సిగ్నల్ కోసం ప్రొఫెషనల్ యాంటెన్నాతో టాబ్లెట్‌ను రీ-డిజైన్ చేస్తారు. క్షేత్రస్థాయి వినియోగం కోసం ఇవి మరింత దృఢంగా ఉంటాయి. సాఫ్ట్‌వేర్ పరంగా, సెల్యులార్ డేటా వృథాను తగ్గించేందుకు వెబ్ బ్రౌజర్‌ను తొలగించి, అవసరమైన సాఫ్ట్‌వేర్ ప్యాకేజీలను మాత్రమే జోడిస్తారు. కొన్ని అప్లికేషన్ల కోసం రెసిస్టివ్ టచ్‌స్క్రీన్, ప్రత్యేక హార్డ్‌వేర్ భాగాలు అవసరమవుతాయి. [[ఫైలు:Ziosk games.jpg|లఘుచిత్రం|ఒలివ్ గార్డెన్ రెస్టారెంట్‌లో ఆర్డరింగ్ కోసం ఉపయోగిస్తున్న జియోస్క్ టాబ్లెట్]] టేబుల్ ఆర్డరింగ్ టాబ్లెట్ అనేది రెస్టారెంట్లలో ఉపయోగించే స్పర్శతెర పరికరం.<ref>{{cite web|title=Tabletop tablets speed up restaurant service|url=http://www.cbsnews.com/news/tabletop-tablets-speed-up-restaurant-service/|publisher=[[CBS News]]|access-date=December 16, 2016|date=September 22, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160510204310/http://www.cbsnews.com/news/tabletop-tablets-speed-up-restaurant-service/|archive-date=May 10, 2016}}</ref> ఇవి వినియోగదారులు ఆహారం, పానీయాలను ఆర్డర్ చేయడానికి, ఆటలు ఆడటానికి, బిల్లు చెల్లించడానికి ఉపయోగపడతాయి. 2013 నుండి చిలీస్,<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/alexkonrad/2013/09/17/chilis-to-install-tablets-at-every-table/#693a4ef55aaa|title=Chili's To Install Tablets At Every Table: More Tips But A Cloudier Future For Servers|date=September 17, 2013|last=Konrad|first=Alex|work=[[Forbes]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706042239/https://www.forbes.com/sites/alexkonrad/2013/09/17/chilis-to-install-tablets-at-every-table/#693a4ef55aaa|archive-date=July 6, 2017}}</ref> ఒలివ్ గార్డెన్,<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-olive-garden-tablets-20150414-story.html|title=Olive Garden rolls out tabletop tablets for ordering and payment|date=April 14, 2015|last=Lien|first=Tracey|work=[[Los Angeles Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817070302/http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-olive-garden-tablets-20150414-story.html|archive-date=August 17, 2016}}</ref> రెడ్ రాబిన్<ref>{{Cite news|url=http://nrn.com/technology/red-robin-roll-out-tabletop-tablets-systemwide|title=Red Robin to roll out tabletop tablets systemwide|date=February 13, 2015|last=Jennings|first=Lisa|publisher=[[Nation's Restaurant News]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716072412/http://nrn.com/technology/red-robin-roll-out-tabletop-tablets-systemwide|archive-date=July 16, 2016}}</ref> వంటి ప్రముఖ రెస్టారెంట్ నెట్‌వర్క్‌లు వీటిని అమర్చాయి. 2014 నాటికి జియోస్క్, ప్రెస్టో బ్రాండ్లు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref>{{cite news|last1=Huet|first1=Ellen|title=Ordering a meal and more on tabletop tablets|url=http://www.sfgate.com/technology/article/Ordering-a-meal-and-more-on-tabletop-tablets-5396547.php|access-date=April 30, 2017|work=SFGate|date=April 14, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614185459/http://www.sfgate.com/technology/article/Ordering-a-meal-and-more-on-tabletop-tablets-5396547.php|archive-date=June 14, 2014}}</ref> అయితే సేవాతో సంబంధం లేని అంశాల్లో కస్టమర్ అభిప్రాయాల ఆధారంగా పనివేళలు నిర్ణయిస్తున్నారని రెస్టారెంట్ సిబ్బంది దీనిపై విమర్శలు వ్యక్తం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.buzzfeed.com/carolineodonovan/ziosk-presto-tabletop-tablet-restaurant-rating-servers?bftwnews#.we1dKRML5|title=Here's How That Tablet On The Table At Your Favorite Restaurant Is Hurting Your Waiter|last=O'Donovan|first=Caroline|date=June 21, 2018|work=[[BuzzFeed News]]|access-date=June 23, 2018}}</ref> === ఈ-రీడర్ === తెరపై వచనాన్ని ప్రదర్శించే ఏ పరికరమైనా ఈ-రీడర్ గా పనిచేస్తుంది. ఈ-రీడర్లు డిజిటల్ పుస్తకాలు, పత్రికలు చదవడానికి డిజైన్ చేసినప్పటికీ, ఆండ్రాయిడ్ వంటి ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లతో వచ్చే ఆధునిక పరికరాలు ఇంటర్నెట్ బ్రౌజింగ్, మల్టీమీడియా ఫీచర్లను కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, హువావే మేట్‌ప్యాడ్ పేపర్ డిజిటల్ కంటెంట్ చదవడానికి ఈ-ఇంక్ డిస్ప్లేను ఉపయోగిస్తూనే ఇంటర్నెట్, మల్టీమీడియా ఫీచర్లను ఇస్తుంది. పాకెట్‌బుక్ ఇంక్‌ప్యాడ్ కలర్, ఆనిక్స్ బూక్స్ నోవా 3 కలర్ వంటి పరికరాలు కలర్ ఈ-ఇంక్ డిస్ప్లే, స్పీకర్లతో వీడియో ప్లేబ్యాక్ సౌకర్యాన్ని ఇస్తాయి. అమెజాన్ యొక్క కిండిల్ సిరీస్ మొదట్లో చదవడానికి మాత్రమే పరిమితమైనా, తర్వాత వచ్చిన సాఫ్ట్‌వేర్ నవీకరణల ద్వారా ఇంటర్నెట్ బ్రౌజింగ్, ఆడియో ప్లేబ్యాక్ సౌకర్యాలను పొందింది. ఇది సుదీర్ఘ బ్యాటరీ లైఫ్, చదవడానికి అనుకూలమైన ఈ-ఇంక్ డిస్ప్లేతో సాధారణ టాబ్లెట్లకు మంచి ప్రత్యామ్నాయంగా మారింది. == హార్డ్‌వేర్ == === సిస్టమ్ ఆర్కిటెక్చర్ === టాబ్లెట్ మార్కెట్లో రెండు ప్రధాన ఆర్కిటెక్చర్లు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://news.cnet.com/Intel-has-ARM-in-its-crosshairs---page-2/2100-1006_3-6210033-2.html?tag=mncol|title=Intel has ARM in its crosshairs|publisher=CBS Interactive|work=CNET}}</ref> అవి ARM యొక్క ARM ఆర్కిటెక్చర్, ఇంటెల్, AMD ల x86. x86-64 తో సహా ఇంటెల్ యొక్క x86 ఆర్కిటెక్చర్ 1981 నుండి "IBM అనుకూల" PC లకు, 2006 నుండి ఆపిల్ మాకింటోష్ కంప్యూటర్లకు శక్తిని అందిస్తోంది. ఈ సిపియులు సంవత్సరాలుగా టాబ్లెట్ PC లలో చేర్చబడ్డాయి. ఇవి మైక్రోసాఫ్ట్ [[విండోస్]], విండోస్ డెస్క్‌టాప్, ఎంటర్‌ప్రైజ్ అప్లికేషన్ల పూర్తి సంస్కరణలను నడిపే సామర్థ్యంతో పాటు మెరుగైన పనితీరును అందిస్తాయి. విండోస్ యేతర x86 ఆధారిత టాబ్లెట్లలో [[జూజూ]] ఒకటి. ఇంటెల్ 2010 లో తన ఆటమ్ ప్రాసెసర్‌తో టాబ్లెట్ మార్కెట్లోకి ప్రవేశిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/10/17/intel_tablets/ |title=Intel shows pricing pressures for Atom due to competition from ARM |access-date=October 17, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030853/https://www.theregister.co.uk/2010/10/17/intel_tablets/ |archive-date=October 19, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thinq.co.uk/2010/11/22/intel-launches-fpga-equipped-atom/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127201023/https://www.thinq.co.uk/2010/11/22/intel-launches-fpga-equipped-atom/ |url-status=dead |archive-date=November 27, 2010 |title=Intel launches FPGA-equipped Atom |author=Gareth Halfacree |date=November 22, 2010|access-date=November 23, 2010 }}</ref> 2013 అక్టోబరులో ఇంటెల్ ఫౌండ్రీ ఆపరేషన్ ARM, x86 ప్రాసెసర్ల కోసం FPGA ఆధారిత క్వాడ్-కోర్లను తయారు చేసే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/intel-on-track-to-build-two-chips-with-arm-inside/|title=Intel on track to build two chips with ARM inside|author=Brooke Crothers|date=November 3, 2013}}</ref> స్మార్ట్‌ఫోన్లు (95% ARM), పిడిఎలు, డిజిటల్ కెమెరాలు (80% ARM), సెట్-టాప్ బాక్స్లు, డిఎస్ఎల్ రౌటర్లు, స్మార్ట్ టెలివిజన్లు (70% ARM), స్టోరేజ్ పరికరాలు, టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల (95% ARM) తయారీదారులకు ARM మొదటి ఎంపికగా మారింది.<ref>{{cite web|author=Jeff Chu|date=December 18, 2012|url=https://blogs.arm.com/smart-connected-devices/870-ever-wonder-where%e2%80%99s-arm-at-ces/|title=Where's ARM at CES?|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307152217/https://blogs.arm.com/smart-connected-devices/870-ever-wonder-where%E2%80%99s-arm-at-ces/|archive-date=March 7, 2013|url-status=dead}}</ref> ఈ ఆధిపత్యం 1993 లో ఆపిల్ న్యూటన్ కోసం రూపొందించిన, 1992 లో ARM3 ఉపయోగించిన ఆకార్న్ A4 ల్యాప్‌టాప్‌లో ఉపయోగించిన మొబైల్ ఆధారిత, తక్కువ విద్యుత్ వినియోగించే 32-బిట్ ARM610 ప్రాసెసర్ విడుదలతో ప్రారంభమైంది. ఈ చిప్‌ను పిడిఎలు, తదుపరి కాలంలో స్మార్ట్‌ఫోన్లు, కెమెరా ఫోన్లు, కెమెరాల కోసం పిసియాన్, పామ్, నోకియా సంస్థలు స్వీకరించాయి. ARM లైసెన్సింగ్ మోడల్ పరికరాల తయారీదారులను తమ సొంత ఉత్పత్తులకు అనుగుణంగా అనుకూలీకరించిన SoC ఉత్పత్తులను లైసెన్స్ చేయడానికి, సవరించడానికి, తయారు చేయడానికి అనుమతించడం ద్వారా ఈ విజయానికి తోడ్పడింది. ఇది తయారీదారులు బ్యాటరీ లైఫ్‌ను పెంచడానికి, పరికరాల పరిమాణంతో పాటు భాగాల సంఖ్యను తగ్గించడానికి సహాయపడింది. అనేకమంది లైసెన్స్‌దారులు దాదాపు ఒకేలాంటి ఉత్పత్తులను బహుళ తయారీదారులు సరఫరా చేయగలరని నిర్ధారించారు, ఇది ధరల పోటీని ప్రోత్సహించింది. ఇది యూనిట్ ధరలను వాటి x86 సమానమైన వాటితో పోలిస్తే చాలా తక్కువకు తగ్గించింది. ఈ ఆర్కిటెక్చర్‌కు చారిత్రాత్మకంగా మైక్రోసాఫ్ట్ నుండి పరిమిత మద్దతు లభించింది, కేవలం విండోస్ CE మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. అయితే 2012 లో విండోస్ 8 విడుదలతో, మైక్రోసాఫ్ట్ ఈ ఆర్కిటెక్చర్‌కు అదనపు మద్దతును ప్రకటించింది, మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ పేరుతో తమ సొంత ARM ఆధారిత టాబ్లెట్ కంప్యూటర్‌ను, మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ ప్రొ గా బ్రాండ్ చేసిన x86-64 ఇంటెల్ కోర్ i5 సంస్కరణను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web |title=Apple iPad Price, Features Say "ARM" All Over |first=Chris |last=Dannen |date=January 27, 2010 |url=https://www.cbsnews.com/news/apple-ipad-price-features-say-arm-all-over/ |website=[[CBS News]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/briefing/2012/01/07/space-invaders |title=ARM vs. Intel: How the Processor Wars Will Benefit Consumers |author=Tim Barjarin |date=July 16, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912022324/https://www.economist.com/node/21542402 |archive-date=September 12, 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/briefing/2012/01/07/space-invaders |title=The Economist – Space invaders, America's Intel and Britain's ARM have long dominated different bits of the global chip market. Now each is attacking the other's stronghold |date=January 7, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912022324/https://www.economist.com/node/21542402 |archive-date=September 12, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arm.com/products/processors/index.php|title=Processors|work=arm.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824160802/https://www.arm.com/products/processors/index.php|archive-date=August 24, 2012}}</ref> ఇంటెల్ టాబ్లెట్ చిప్ అమ్మకాలు 2012 లో 1 మిలియన్ యూనిట్లు, 2013 లో 12 మిలియన్ యూనిట్లుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.zdnet.com/article/what-we-learned-about-intel-this-week/|author=John Morris|title=What we learned about Intel this week|website=[[ZDNet]]|date=November 22, 2014|access-date=November 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141124185103/https://www.zdnet.com/what-we-learned-about-intel-this-week-7000036068/|archive-date=November 24, 2014|url-status=live}}</ref> ఇంటెల్ ఛైర్మన్ ఆండీ బ్రయంట్ 2015 కి పెట్టుబడిగా 2014 చివరి నాటికి తన టాబ్లెట్ చిప్ అమ్మకాలను నాలుగు రెట్లు పెంచి 40 మిలియన్ యూనిట్లకు చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://allthingsd.com/20131121/intel-chairman-we-seemed-to-have-lost-our-way/ |title=Intel Chairman: "We Seemed to Have Lost Our Way" |date=November 21, 2013 |access-date=November 21, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121205419/https://allthingsd.com/20131121/intel-chairman-we-seemed-to-have-lost-our-way/ |archive-date=November 21, 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fool.com/investing/general/2013/12/21/intels-40-million-tablet-campaign-seems-negative-f.aspx |first=Ashraf |last=Eassa |title=Intel's 40 Million Tablet Campaign Seems Negative for ARM |access-date=December 23, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222210254/https://www.fool.com/investing/general/2013/12/21/intels-40-million-tablet-campaign-seems-negative-f.aspx |archive-date=December 22, 2013|date=December 21, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/behind-in-tablets-intel-pays-firms-to-use-its-chips/ |title=Behind in tablets, Intel pays firms to use its chips: Why is Intel confident that 40 million tablets will ship in 2014 with its Bay Trail processors? Here's one good reason. |first=Brooke |last=Crothers |quote=Intel is sacrificing 1.5% in fiscal year 2014 profit to increase its market share in tablet computers |date=January 18, 2014 |access-date=April 17, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419025520/https://www.cnet.com/news/behind-in-tablets-intel-pays-firms-to-use-its-chips/ |archive-date=April 19, 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-intel-krzanich-idUSKBN0H41RW20140909 |title=Intel's CEO says its costly tablet chip strategy has paid off |first=Noel |last=Randewich |date=September 9, 2014 |quote=In the second quarter, Intel's mobile and communications unit revenue fell to 51 million dollars, and lost 1.12 billion dollars in the quarter |access-date=September 9, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909181204/https://www.reuters.com/article/2014/09/09/us-intel-krzanich-idUSKBN0H41RW20140909 |archive-date=September 9, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vox.com/2014/11/20/11633114/intel-ceo-says-intel-probably-wont-reach-70-million-tablet-chips-next |title=Intel Probably Won't Reach 70 Million Tablet Chips Next Year, CEO Says |last=Fried |first=Ina |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=November 20, 2014 |access-date=January 12, 2023}}: Mobile operating losses will be approximately $4 billion, and $3.2 billion in 2014, and 2015, respectively.</ref> === డిస్‌ప్లే === [[ఫైలు:IFA 2010 Internationale Funkausstellung Berlin 18.JPG|లఘుచిత్రం|[[సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ టాబ్]] మల్టీ-టచ్‌ను ప్రదర్శిస్తున్న దృశ్యం]] టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లలో అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం స్పర్శతెర (టచ్‌స్క్రీన్) డిస్‌ప్లే. ఇది వినియోగదారు తెరపై వర్చువల్ కీబోర్డ్‌తో సులభంగా నావిగేట్ చేయడానికి, టైప్ చేయడానికి లేదా యాప్‌లు, ఫైళ్లను తెరిచేందుకు తెరపై ఉన్న ఇతర ఐకాన్‌లను నొక్కడానికి అనుమతిస్తుంది. ఈ పని చేసిన మొదటి టాబ్లెట్ లైసస్ టెక్నాలజీస్ రూపొందించిన లైనస్ రైట్-టాప్; ఈ టాబ్లెట్ టచ్‌స్క్రీన్ పరికరంలో ఖచ్చితత్వానికి సహాయపడే పెన్ వంటి సాధనమైన స్టైలస్, చేతిరాత గుర్తింపు రెండింటినీ కలిగి ఉంది. సిస్టమ్ కీబోర్డ్ లేదా మౌస్ క్లిక్‌లకు కాకుండా ఆన్-స్క్రీన్ స్పర్శలకు ప్రతిస్పందించాలి. ఈ ఆపరేషన్ మన కన్ను-చేతి సమన్వయాన్ని ఖచ్చితంగా ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.cnet.com/tech/tech-industry/best-buy-ipad-cutting-into-laptop-sales/|title=Best Buy: iPad cutting into laptop sales|first=Lance|last=Whitney|date=September 17, 2010|publisher=CBS Interactive|work=CNET}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fortune.com/2010/09/17/notebook-sales-growth-goes-negative-can-we-blame-the-ipad-yet/|title=Notebook sales growth goes negative. Can we blame the iPad yet?|first=Philip|last=Elmer-DeWitt|date=September 17, 2010|website=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/tablets-hurt-pc-sales-but-not-apples-mac-2010-10-13|title=Apple's Mac sales not slowed by iPad|author=Benjamin Pimentel|work=MarketWatch|date=October 13, 2010 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101015024402/http://www.marketwatch.com/story/tablets-hurt-pc-sales-but-not-apples-mac-2010-10-13|archive-date=October 15, 2010}}</ref> టచ్‌స్క్రీన్‌లు సాధారణంగా రెండు రూపాల్లో వస్తాయి: * '''రెసిస్టివ్ టచ్‌స్క్రీన్‌లు:''' ఇవి పాసివ్ రకానికి చెందినవి, తెరపై పడే ఒత్తిడికి ప్రతిస్పందిస్తాయి. ఇవి పాయింటర్‌ను అనుకరించడంలో ఉపయోగపడే అధిక ఖచ్చితత్వాన్ని అందిస్తాయి (టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లలో ఇది సాధారణం), కానీ కాలిబ్రేషన్ అవసరం కావచ్చు. అధిక రిజల్యూషన్ కారణంగా, తరచుగా స్టైలస్ లేదా గోరు ఉపయోగించబడుతుంది. స్టైలస్ ఆధారిత సిస్టమ్‌లు మల్టీ-టచ్‌కి అంతగా అనుకూలంగా ఉండవు. * '''కెపాసిటివ్ టచ్‌స్క్రీన్‌లు:''' ఇవి రెసిస్టివ్ పరికరాల కంటే తక్కువ ఖచ్చితత్వాన్ని కలిగి ఉంటాయి, కానీ వేగంగా ప్రతిస్పందిస్తాయి. ఇన్‌పుట్ కోసం వేలికొన వంటి వాహక పదార్థం అవసరం కాబట్టి, ఇవి స్టైలస్ ఆధారిత పరికరాలలో సాధారణం కాదు, కానీ వినియోగదారు పరికరాలలో ప్రముఖంగా ఉంటాయి. వేలితో పనిచేసే చాలా కెపాసిటివ్ స్క్రీన్‌లు ఒత్తిడి ఇన్‌పుట్‌కు మద్దతు ఇవ్వవు (ఐఫోన్ 6S, తదుపరి మోడళ్లు మినహా), కానీ కొన్ని టాబ్లెట్‌లు ఒత్తిడి-సున్నితమైన స్టైలస్ లేదా యాక్టివ్ పెన్‌ను ఉపయోగిస్తాయి.<ref>{{cite web|title=Pro Pen for Surface Pro and Surface Pro 2 {{!}} Handwriting on Surface Pro and Surface Pro 2|url=https://www.microsoft.com/surface/en-us/support/touch-mouse-and-search/pro-pen?os=windows-10|website=www.microsoft.com|access-date=December 31, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228212851/http://www.microsoft.com/surface/en-us/support/touch-mouse-and-search/pro-pen?os=windows-10|archive-date=December 28, 2015}}</ref> * కొన్ని టాబ్లెట్‌లు వ్యక్తిగత అరచేతులను గుర్తించగలవు, మరికొన్ని ప్రొఫెషనల్-గ్రేడ్ టాబ్లెట్‌లు గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్‌లలో ఉండే వంటి ఒత్తిడి-సున్నితమైన ఫిల్మ్‌లను ఉపయోగిస్తాయి. కొన్ని కెపాసిటివ్ టచ్-స్క్రీన్‌లు తాకిన ప్రాంతం పరిమాణాన్ని, ఉపయోగించిన ఒత్తిడిని గుర్తించగలవు.<ref name="buxtonoverview">{{Cite web|last=Buxton|first=Bill|url=http://www.billbuxton.com/multitouchOverview.html|title=Multi-Touch Systems that I Have Known and Loved|access-date=2023-01-12|website=www.billbuxton.com}}</ref> 2010ల మధ్యకాలం నుండి, ప్రతిస్పందన కోసం వినియోగదారులు స్టైలస్‌లను ఉపయోగించాల్సిన మునుపటి రెసిస్టివ్ టచ్‌స్క్రీన్ పరికరాల వలె కాకుండా, చాలా టాబ్లెట్‌లు మల్టీ-టచ్‌తో కూడిన కెపాసిటివ్ టచ్‌స్క్రీన్‌లను ఉపయోగిస్తున్నాయి. సోనీ డిజిటల్ పేపర్ DPTS1, రీమార్కబుల్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ పేపర్ టాబ్లెట్‌లు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి డిస్‌ప్లే సాంకేతికత కోసం ఈ-ఇంక్ (E ink) ను ఉపయోగిస్తాయి. === చేతిరాత గుర్తింపు === [[ఫైలు:人-red.png|లఘుచిత్రం|మనుషులు అని అర్థం వచ్చే ఇటువంటి చైనీస్ అక్షరాలను చేతిరాత గుర్తింపు ద్వారా రాయవచ్చు ([[ఫైలు:人-order.gif|20px|人 యానిమేషన్]], మాండరిన్: ''rén'', కొరియన్: ''in'', జపనీస్: ''jin'', ''nin''; ''hito'', కాంటోనీస్: jan4). ఈ అక్షరానికి రెండు స్ట్రోక్‌లు ఉన్నాయి, మొదటిది గోధుమ రంగులో, రెండవది ఎరుపు రంగులో చూపబడింది. నలుపు ప్రాంతం రాత పరికరం యొక్క ప్రారంభ స్థానాన్ని సూచిస్తుంది.]] చాలా టాబ్లెట్‌లు స్టైలస్‌కు, చేతిరాత గుర్తింపుకు మద్దతు ఇస్తాయి. వాకామ్ (Wacom), N-ట్రిగ్ డిజిటల్ పెన్నులు చేతిరాత కోసం సుమారు 2500 DPI రిజల్యూషన్‌ను అందిస్తాయి, ఇది కెపాసిటివ్ టచ్ స్క్రీన్‌ల రిజల్యూషన్ కంటే 10 రెట్లు ఎక్కువ. ఈ పెన్నులు ఒత్తిడి సున్నితత్వానికి కూడా మద్దతు ఇస్తాయి, వాటి అంతర్నిర్మిత "ఒత్తిడిని గుర్తించే" సామర్థ్యం కారణంగా చైనీస్/జపనీస్/కొరియన్ రాత వంటి "వివిధ వెడల్పుల స్ట్రోక్-ఆధారిత" అక్షరాలను రాయడానికి అనుమతిస్తాయి. ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ వంటి డిజిటల్ ఆర్ట్ అప్లికేషన్‌లలో కూడా ఒత్తిడి ఉపయోగించబడుతుంది.<ref>{{Cite news |url=https://www.businessinsider.com/chinese-keyboards-2011-9 |title=China using keyboards versus tablet input |website=[[Business Insider]] |access-date=September 13, 2018 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://ruetersward.com/biblio.html|title=Annotated Bibliography in On-line Character Recognition, Pen Computing, Gesture User Interfaces and Tablet and Touch Computers|work=ruetersward.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212931/http://ruetersward.com/biblio.html|archive-date=December 15, 2013}}</ref> చేతిరాత గుర్తింపు కోసం iOS, ఆండ్రాయిడ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో యాప్‌లు ఉన్నాయి. 2015 లో గూగుల్ 82 భాషలకు మద్దతుతో తన సొంత చేతిరాత ఇన్‌పుట్‌ను పరిచయం చేసింది.<ref>{{cite web|title=Google releases new Handwriting Input keyboard with support for 82 languages|url=http://www.androidcentral.com/google-releases-new-handwriting-input-keyboard-support-82-languages|first=Dan|last=Thorp-Lancaster|date=April 15, 2015|publisher=Android Central|access-date=December 30, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218015826/http://www.androidcentral.com/google-releases-new-handwriting-input-keyboard-support-82-languages|archive-date=December 18, 2015}}</ref> === ఇతర ఫీచర్లు === 2007 తర్వాత, కెపాసిటివ్ స్క్రీన్‌ల లభ్యత, ఐఫోన్ విజయంతో ఇతర ఫీచర్లు సాధారణమయ్యాయి. మల్టీ-టచ్ ఫీచర్లు (ఇందులో వినియోగదారు చర్యలను ప్రేరేపించడానికి స్క్రీన్‌పై బహుళ ప్రదేశాలలో తాకవచ్చు), ఇతర సహజ వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్ ఫీచర్లు, ఫ్లాష్ మెమరీ సాలిడ్ స్టేట్ స్టోరేజ్, తక్షణమే ప్రారంభమయ్యే వార్మ్-బూటింగ్ వంటివి అందుబాటులోకి వచ్చాయి. బాహ్య యుఎస్‌బి, బ్లూటూత్ కీబోర్డులు టాబ్లెట్‌లను నిర్వచించాయి. 2010ల మధ్యకాలం నుండి విడుదలైన చాలా టాబ్లెట్‌లు సుదీర్ఘ బ్యాటరీ లైఫ్ కోసం ARM ఆర్కిటెక్చర్ ప్రాసెసర్ సంస్కరణను ఉపయోగిస్తాయి. ARM కార్టెక్స్ ఫ్యామిలీ ప్రాసెసర్లు ఇంటర్నెట్ బ్రౌజింగ్, తేలికపాటి సృజనాత్మక, ఉత్పత్తి పనులు, మొబైల్ గేమ్‌ల వంటి పనులకు సరిపోయేంత శక్తివంతమైనవి.<ref name="The Coming War: ARM versus x86">{{Cite web|date=2010-08-21|title=Mirror: The Coming War: ARM versus x86 – Van's Hardware Journal|url=http://vanshardware.com/2010/08/mirror-the-coming-war-arm-versus-x86/|access-date=2023-01-12|website=vanshardware.com|language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018002338/http://vanshardware.com/2010/08/mirror-the-coming-war-arm-versus-x86/ |archive-date=October 18, 2010 |url-status=live}}</ref> ఇతర ఫీచర్లు: హై-డెఫినిషన్,యాంటీ-గ్లేర్ డిస్‌ప్లే, టచ్‌స్క్రీన్, సమాన పరిమాణం కలిగిన ల్యాప్‌టాప్ కంటే తక్కువ బరువు, సుదీర్ఘ బ్యాటరీ లైఫ్, వైర్‌లెస్ లోకల్ ఏరియా, ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ (సాధారణంగా వై-ఫై ప్రామాణికం, ఐచ్ఛిక మొబైల్ బ్రాడ్‌బ్యాండ్‌తో), పెరిఫెరల్స్‌ను కనెక్ట్ చేయడానికి, స్థానిక పరికరాలతో కమ్యూనికేట్ చేయడానికి బ్లూటూత్, వైర్డ్ కనెక్షన్‌లు, ఛార్జింగ్ కోసం పోర్ట్‌లు (ఉదాహరణకు యుఎస్‌బి పోర్ట్‌లు). ప్రారంభ పరికరాలలో IR మద్దతు ఉండేది, టీవీ రిమోట్ కంట్రోలర్‌గా పనిచేసేవి. డ్యాకింగ్ స్టేషన్, కీబోర్డ్, జోడించిన కనెక్టివిటీ, ఆన్-బోర్డ్ ఫ్లాష్ మెమరీ, రిమూవబుల్ స్టోరేజ్ కోసం పోర్ట్‌లు, బ్యాకప్ కోసం వివిధ క్లౌడ్ స్టోరేజ్ సేవలు, పరికరాల అంతటా డేటాను సింక్ చేయడం, లోకల్ ఏరియా నెట్‌వర్క్ (LAN) లో స్థానిక నిల్వ సదుపాయాలు ఉన్నాయి. * '''స్పీచ్ రికగ్నిషన్:''' గూగుల్ 2009 లో ఆండ్రాయిడ్ 2.1 లో వాయిస్ ఇన్‌పుట్‌ను, 2010 లో ఆండ్రాయిడ్ 2.2 లో 5 భాషల వరకు వాయిస్ యాక్షన్లను పరిచయం చేసింది (ప్రస్తుతం సుమారు 40 భాషలు).<ref>{{cite web|title=First look: Google's new Voice Actions for Android|url=http://www.computerworld.com/article/2468793/mobile-apps/first-look--google-s-new-voice-actions-for-android.html|first=JR|last=Raphael|date=August 12, 2010|publisher=Computerworld|access-date=December 30, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421003717/http://www.computerworld.com/article/2468793/mobile-apps/first-look--google-s-new-voice-actions-for-android.html|archive-date=April 21, 2016}}</ref> సిరి 2011 లో ఐఫోన్ 4S లో సిస్టమ్-వైడ్ వ్యక్తిగత సహాయకుడిగా పరిచయమైంది, ఇప్పుడు దాదాపు 20 భాషలకు మద్దతు ఇస్తుంది. రెండు సందర్భాల్లోనూ, సాధారణ ప్రసంగ గుర్తింపును నిర్వహించడానికి వాయిస్ ఇన్‌పుట్ కేంద్ర సర్వర్‌లకు పంపబడుతుంది, అందువల్ల సాధారణ ఆదేశాల కంటే ఎక్కువ పనుల కోసం నెట్‌వర్క్ కనెక్షన్ అవసరం. * ISO/IEC 14443 RFID ట్యాగ్‌లతో సహా ఇతర అనుకూల పరికరాలతో '''నియర్-ఫీల్డ్ కమ్యూనికేషన్''' (NFC) సదుపాయం ఉంటుంది. == సాఫ్ట్‌వేర్ == === ప్రస్తుత టాబ్లెట్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు === టాబ్లెట్లు, సాంప్రదాయ పిసిల మాదిరిగానే అనేక విభిన్న [[ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్]]లను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే డ్యూయల్ బూట్ సంభవించడం చాలా అరుదు. టాబ్లెట్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు రెండు తరగతుల్లో వస్తాయి: * డెస్క్‌టాప్ కంప్యూటర్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు * మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్లు డెస్క్‌టాప్ OS ఆధారిత టాబ్లెట్లు ప్రస్తుతం మందంగా, బరువుగా ఉంటాయి. వీటి కోసం ఎక్కువ నిల్వ స్థలం, కూలింగ్ సిస్టమ్ అవసరమవుతాయి; అలాగే ఇవి తక్కువ బ్యాటరీ లైఫ్‌ను అందిస్తాయి. ఇవి మొబైల్ యాప్లతో పాటు ఎక్కువ ప్రాసెసర్ శక్తి అవసరమయ్యే గ్రాఫికల్ అప్లికేషన్లను నడపగలవు, ఎక్కువ పోర్ట్‌లు కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=Microsoft Surface Pro review|date=February 6, 2013 |url=https://www.engadget.com/2013/02/05/microsoft-surface-pro-review/|publisher=engadget|access-date=June 16, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610065216/http://www.engadget.com/2013/02/05/microsoft-surface-pro-review/|archive-date=June 10, 2013}}</ref> మొబైల్ ఆధారిత టాబ్లెట్లు దీనికి విరుద్ధంగా కేవలం మొబైల్ యాప్‌లను మాత్రమే నడుపుతాయి. ప్రాసెసర్ పరిమాణంలో చాలా చిన్నదిగా ఉండటం వల్ల ఇవి తక్కువ విద్యుత్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. ఇది సాధారణ ల్యాప్‌టాప్ కంటే బ్యాటరీ చాలా ఎక్కువ సమయం పనిచేయడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2423063,00.asp |title=Laptops vs. Tablets: The Ultimate Showdown |last=Westover |first=Brian |date=October 26, 2014 |magazine=PCMag.com }}</ref> 2018 మొదటి త్రైమాసికంలో ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్లు 62% మార్కెట్ వాటాను, ఆపిల్ iOS 23.4% మార్కెట్ వాటాను, విండోస్ 10 14.6% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.businesswire.com/news/home/20180503005998/en/Strategy-Analytics%C2%A0Tablet-Market-Falls-7-Percent-Q1|title=Strategy Analytics: Tablet Market Falls 7 Percent in Q1 2018 while Top Vendors Play to Strengths|newspaper=Strategy-Analytics|access-date=October 7, 2018}}</ref> 2021 చివరి నాటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా iOS 55% వినియోగాన్ని (దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా వంటి ఖండాల్లో 50% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది), ఆండ్రాయిడ్ 45% వినియోగాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, అమెరికా, చైనా వంటి కొన్ని దేశాలు మినహా దాదాపు అన్ని దేశాలలో iOS కంటే ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్ల వినియోగమే ఎక్కువగా ఉంది.<ref name="map">{{Cite web|title=Tablet Operating System Market Share Worldwide|url=https://gs.statcounter.com/os-market-share/tablet/worldwide/#monthly-202108-202108-map|access-date=2021-09-03|website=StatCounter Global Stats|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tablet Operating System Market Share Russian Federation|url=https://gs.statcounter.com/os-market-share/tablet/russian-federation/#weekly-202041-202050|access-date=December 16, 2020|website=StatCounter Global Stats|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tablet Browser Market Share Russian Federation|url=https://gs.statcounter.com/browser-market-share/tablet/russian-federation/#weekly-202041-202050|access-date=December 16, 2020|website=StatCounter Global Stats|language=en}}</ref> ==== ఆండ్రాయిడ్ ==== {{ముఖ్య వ్యాసము|ఆండ్రాయిడ్ (ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్)}} ఆండ్రాయిడ్ అనేది లైనక్స్ ఆధారిత మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. దీనిని గూగుల్ సంస్థ అపాచీ లైసెన్స్ కింద ఓపెన్ సోర్స్ గా అందిస్తోంది. ఇది ప్రధానంగా [[స్మార్ట్‌ఫోన్]], టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల వంటి మొబైల్ పరికరాల కోసం రూపొందించబడింది. ఆండ్రాయిడ్ తక్కువ ధర కలిగిన ARM సిస్టమ్‌లు, ఇతర వ్యవస్థలకు మద్దతు ఇస్తుంది. ఆండ్రాయిడ్‌తో నడిచే మొదటి టాబ్లెట్‌లు 2009 లో విడుదలయ్యాయి.<ref>{{cite web|title=9 Upcoming Tablet Alternatives to the Apple iPad|date=January 27, 2010|url=http://mashable.com/2010/01/27/9-upcoming-tablet-alternatives-to-the-apple-ipad/|publisher=Mashable|access-date=August 7, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805003232/http://mashable.com/2010/01/27/9-upcoming-tablet-alternatives-to-the-apple-ipad/|archive-date=August 5, 2010}}</ref> మోటోరోలా,<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/video/asset/digits-motorola-plans-tablet-device-2010-09-16/7CC13B36-0A8B-42E0-AD1A-72FF9BF04348|title=digits: Motorola Plans Tablet Device|date=September 16, 2010|work=marketwatch.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928050045/http://www.marketwatch.com/video/asset/digits-motorola-plans-tablet-device-2010-09-16/7CC13B36-0A8B-42E0-AD1A-72FF9BF04348|archive-date=September 28, 2010}}</ref> లెనోవో<ref>{{cite web |url=http://www.slashgear.com/tablets-a-prescription-for-confusion-24109978/ |title=Lenovo is waiting for Honeycomb |access-date=October 24, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026013218/http://www.slashgear.com/tablets-a-prescription-for-confusion-24109978/ |archive-date=October 26, 2010|date=October 24, 2010 }}</ref> వంటి తయారీదారులు మరిన్ని టాబ్లెట్ ఫీచర్లను చేర్చడానికి ఆండ్రాయిడ్‌ను పునర్నిర్మించిన తర్వాత, 2011 నాటికి తమ టాబ్లెట్ల విడుదలను వాయిదా వేశారు.<ref>{{cite news |title=The successor to ''Gingerbread'', Android project ''Honeycomb'' is targeted for tablet computers |first=Daniel |last=Lyons |date=October 11, 2010 |publisher=Newsweek |page=49}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2373943,00.asp |title=Google demonstrated Android Honeycomb Tablet |date=December 7, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210072516/http://www.pcmag.com/article2/0%2C2817%2C2373943%2C00.asp |archive-date=December 10, 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.marketwatch.com/video/asset/digits-best-buys-tv-bust-2010-12-14/FD6C213F-D320-4212-BE7C-FECD5B8FEA33?dist=afterbell#!88F98ADB-3F87-49DF-AD08-385D66B0DDE8|title=Andy Rubin's demo of Motorola Honeycomb tablet}}</ref> 2011 లో విడుదలైన ఆండ్రాయిడ్ 3.0 (హనీకోంబ్), తదుపరి సంస్కరణలు పెద్ద స్క్రీన్ పరిమాణాలకు, ముఖ్యంగా టాబ్లెట్లకు మద్దతు ఇచ్చాయి, [[గూగుల్ ప్లే]] సేవలకు యాక్సెస్ అందించాయి. ఆండ్రాయిడ్‌లో ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, మిడిల్‌వేర్, కీలకమైన అప్లికేషన్‌లు ఉంటాయి. ఇతర తయారీదారులు కిండిల్ ఫైర్, నూక్ వంటి కస్టమైజ్ చేసిన ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్‌లను విక్రయిస్తారు. ఇవి ప్రధానంగా మొబైల్ కంటెంట్‌ను వినియోగించుకోవడానికి, గూగుల్ ప్లే సిస్టమ్‌ను ఉపయోగించకుండా తమ సొంత యాప్ స్టోర్‌ను అందించడానికి ఉపయోగపడతాయి, తద్వారా ఆండ్రాయిడ్ మార్కెట్ విచ్ఛిన్నమైంది.<ref>{{cite news |url=http://betanews.com/2012/04/28/google-has-lost-control-of-android/ |title=Google has lost control of Android |author=Wilcox, Joe |work=Beta News |date=April 28, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913035225/http://betanews.com/2012/04/28/google-has-lost-control-of-android/ |archive-date=September 13, 2012}}</ref> 2022 లో గూగుల్ తన సొంత ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్ అభివృద్ధిపై మళ్లీ దృష్టి పెట్టడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Amadeo|first=Ron|date=2022-01-28|title=Google says Android tablets are the future, starts staffing up new division|url=https://arstechnica.com/gadgets/2022/01/google-says-tablets-are-the-future-wants-to-hire-android-tablet-leadership/|access-date=2023-01-12|website=Ars Technica|language=en-us}}</ref> ===== ఆండ్రాయిడ్ గో ===== కొన్ని టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు ఆండ్రాయిడ్ గో తో వస్తాయి. ===== ఫైర్ OS ===== అమెజాన్ ఫైర్ OS అనేది తన ఫైర్ టాబ్లెట్ల శ్రేణి కోసం అమెజాన్ రూపొందించిన ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది ఆండ్రాయిడ్ నుండి అభివృద్ధి చేయబడింది. ఫైర్ OS ప్రధానంగా కంటెంట్ వినియోగంపై దృష్టి పెడుతుంది, అనుకూలీకరించిన వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్‌తో అమెజాన్ సొంత స్టోర్‌లు, సేవల నుండి లభించే కంటెంట్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ==== క్రోమ్ OS ==== క్రోమ్ OS తో నడిచే కొన్ని పరికరాలు 2017–2019 లో టాబ్లెట్‌లుగా లేదా టచ్‌స్క్రీన్, 360-డిగ్రీల హింజ్ కలిగిన 2-ఇన్-1 పిసి లుగా మార్కెట్‌లోకి వచ్చాయి.<ref name=asusChromeOS >{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/asus-debuts-new-chrome-os-tablet-chromebooks-geared-toward-the-classroom/|author=Gordon Gottsegen|date=January 4, 2018|title=Asus debuts new Chrome OS tablet, Chromebooks geared toward the classroom}}</ref> ==== హార్మనీ OS ==== హార్మనీ OS (HMOS) ({{lang-zh|s=鸿蒙|p=Hóngméng}}) అనేది ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT) పర్యావరణ వ్యవస్థలో బహుళ స్మార్ట్ పరికరాలతో సహకరించడానికి, అనుసంధానించడానికి హువావే అభివృద్ధి చేసిన డిస్ట్రిబ్యూటెడ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్.<ref>{{Cite web|last=Porter|first=Jon|date=2019-08-09|title=Huawei's new operating system is called HarmonyOS|url=https://www.theverge.com/2019/8/9/20798251/huawei-harmonyos-hongmengos-smartphones-internet-of-things-operating-system-android|website=The Verge|access-date=2021-06-16}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Document – About HarmonyOS|url=https://developer.harmonyos.com/en/docs/documentation/doc-guides/harmonyos-overview-0000000000011903|website=HarmonyOS.com|access-date=2021-06-17}}</ref> దీని ప్రస్తుత మల్టీ-కెర్నల్ రూపకల్పనలో, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ వివిధ వనరులు కలిగిన పరికరాల కోసం సరైన కెర్నల్‌ను ఎంచుకుంటుంది.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|last=Porter|first=Jon|date=2021-06-02|title=Huawei's Watch 3 is its first HarmonyOS smartwatch|url=https://www.theverge.com/2021/6/2/22463529/huawei-watch-3-pro-harmonyos-smartwatch-features-specs|website=The Verge|access-date=2021-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|last=Porter|first=Jon|date=2021-06-02|title=Huawei's HarmonyOS arrives on tablets with the new MatePad Pro|url=https://www.theverge.com/2021/6/2/22463666/huawei-matepad-pro-harmonyos-tablet-features-specs|website=The Verge|access-date=2021-06-16}}</ref> IoT పరికరాల కోసం ఈ వ్యవస్థ LiteOS కెర్నల్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది; స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, టాబ్లెట్‌ల కోసం ఇది Linux కెర్నల్ పొరపై AOSP లైబ్రరీలతో పనిచేస్తుంది, ఆర్క్ కంపైలర్ ద్వారా ART ని ఉపయోగించి ఆండ్రాయిడ్ యాప్‌లకు (APK) మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=阿里云资深专家崮德：谈谈我对华为HarmonyOS 2.0的看法|url=https://segmentfault.com/a/1190000040203399|website=SegmentFault.com|date=June 19, 2021 |language=zh-CN|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sarkar|first=Amy|date=2019-04-28|title=ARK Compiler: Huawei's self-developed Android application compiler – explained|url=https://www.huaweicentral.com/ark-compiler-huaweis-self-developed-android-application-compiler-explained/|website=Huawei Central|access-date=2022-05-22}}</ref> ==== ఐప్యాడ్ OS ==== {{ముఖ్య వ్యాసము|ఐప్యాడ్|ఐప్యాడ్ OS|iOS}} [[ఐప్యాడ్]] అనేది ఐప్యాడ్ OS పై నడుస్తుంది. 2019 లో ఐప్యాడ్ OS ను పరిచయం చేయడానికి ముందు, ఐప్యాడ్ ఐఫోన్, ఐపాడ్ టచ్ కోసం రూపొందించబడిన iOS పై నడిచేది. మొదటి ఐప్యాడ్ 2010 లో విడుదలైంది.<ref name="iPadAvailable">{{cite press release |url=https://www.apple.com/pr/library/2010/03/05iPad-Available-in-US-on-April-3.html |title=iPad Available in US on April 3 | publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |date=March 5, 2010 |access-date=March 5, 2010}}</ref> ఇది మాకోస్ లాగానే [[యునిక్స్]] ఆధారంగా నిర్మించబడినప్పటికీ, దీని యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్ పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఐప్యాడ్ OS వినియోగదారు వేళ్ల స్పర్శ ఇన్‌పుట్ కోసం రూపొందించబడింది, మునుపటి టాబ్లెట్‌లలో స్టైలస్ అవసరమైన ఫీచర్‌లు ఇందులో లేవు. ఆపిల్ మల్టీ-టచ్ సంజ్ఞలను పరిచయం చేసింది, జూమ్ ఇన్ లేదా జూమ్ అవుట్ చేయడానికి రెండు వేళ్లను దూరంగా జరపడం లేదా దగ్గరకు తీసుకురావడం వంటి ఫీచర్లను అందిస్తోంది.<ref>{{cite web|title=Six Years Ago, Apple Made a Crowd Gasp With Pinch to Zoom and Swiping|date=March 29, 2013|url=http://petapixel.com/2013/03/29/six-years-ago-apple-made-a-crowd-gasp-with-pinch-to-zoom-and-swiping/|access-date=June 12, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704204324/http://petapixel.com/2013/03/29/six-years-ago-apple-made-a-crowd-gasp-with-pinch-to-zoom-and-swiping/|archive-date=July 4, 2013}}</ref> ఐప్యాడ్ OS, iOS రెండూ ARM ఆర్కిటెక్చర్ కోసం నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=Apple tablet rumors redux: 10.7-inch display, iPhone OS underneath|date=September 29, 2009 |url=https://www.engadget.com/2009/09/29/apple-tablet-rumors-redux-10-7-inch-display-iphone-os-undernea/|publisher=Engadget|access-date=August 6, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100214065639/http://www.engadget.com/2009/09/29/apple-tablet-rumors-redux-10-7-inch-display-iphone-os-undernea|archive-date=February 14, 2010}}</ref> ==== కిండిల్ ఫర్మ్‌వేర్ ==== కిండిల్ ఫర్మ్‌వేర్ అనేది అమెజాన్ కిండిల్ ఇ-రీడర్‌ల కోసం ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడిన మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది అనుకూలీకరించిన లైనక్స్ కెర్నల్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది; ఇది పూర్తిగా క్లోజ్డ్-సోర్స్, యాజమాన్య హక్కులు కలిగినది, అమెజాన్ బ్రాండ్ కింద తయారు చేయబడిన అమెజాన్ కిండిల్ శ్రేణిలో మాత్రమే నడుస్తుంది. ==== నింటెండో స్విచ్ సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ==== నింటెండో స్విచ్ సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ (హోరిజోన్ అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది నింటెండో స్విచ్ హైబ్రిడ్ వీడియో గేమ్ కాన్సోల్/టాబ్లెట్, నింటెండో స్విచ్ లైట్ హ్యాండ్‌హెల్డ్ గేమ్ కాన్సోల్ ఉపయోగించే అప్‌డేట్ చేయగల ఫర్మ్‌వేర్, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది మైక్రోకెర్నల్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది. UI లో హోమ్ స్క్రీన్, టాప్ బార్, స్క్రీన్‌షాట్ వ్యూయర్ ("ఆల్బమ్"), నింటెండో eShop, న్యూస్, సెట్టింగ్స్‌కి షార్ట్‌కట్‌లు ఉంటాయి. ==== ప్లేస్టేషన్ వీటా సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ==== ప్లేస్టేషన్ వీటా సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ అనేది ప్లేస్టేషన్ వీటా, ప్లేస్టేషన్ టీవీ వీడియో గేమ్ కాన్సోల్‌ల కోసం అధికారిక ఫర్మ్‌వేర్, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది లైవ్‌ఏరియాను గ్రాఫికల్ షెల్‌గా ఉపయోగిస్తుంది. ప్లేస్టేషన్ వీటా సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లేస్టేషన్ మొబైల్ రన్‌టైమ్ ప్యాకేజ్ అనే ఒక ఐచ్ఛిక యాడ్-ఆన్ భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ సిస్టమ్ FreeBSD, NetBSD నుండి తీసుకోబడిన యునిక్స్ ఆధారంగా నిర్మించబడింది. ఇంటర్నెట్, మల్టీమీడియాను బ్రౌజ్ చేసే సామర్థ్యాల కారణంగా, దీనిని గేమింగ్ టాబ్లెట్ లేదా టాబ్లెట్ ప్రత్యామ్నాయంగా భావిస్తారు. ==== ఉబుంటు టచ్ ==== {{ముఖ్య వ్యాసము|ఉబుంటు టచ్}} ఉబుంటు టచ్ అనేది [[ఉబుంటు]] ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ యొక్క ఓపెన్ సోర్స్ ([[GPL]]) మొబైల్ సంస్కరణ. దీనిని మొదట 2013 లో కెనానికల్ లిమిటెడ్ అభివృద్ధి చేసింది, 2017 లో UBports ఫౌండేషన్ కొనసాగించింది.<ref>{{cite journal |last1=Gripsgård |first1=Marius |last2=Sprinz |first2=Johannah |date=2017 |title=Ubuntu Touch is alive! Meet the UBports Community |url=https://spri.nz/talks/2017/ubucon-europe/ |journal=Ubucon Europe 2017 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.31377.92004}}</ref><ref>{{cite journal |last=Sprinz |first=Johannah |date=2018 |title=One year after the world ended - Ubuntu Touch today |url=https://spri.nz/talks/2018/ubucon-europe/ |journal=Ubucon Europe 2018 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.25859.78886}}</ref> ఉబుంటు టచ్ లైబ్రెమ్ 5,<ref name="Fossbytes_UbuntuTouch">{{cite web |last1=Verma |first1=Ardash |title=Open Source Smartphone Librem 5 Will Officially Support Ubuntu Touch |publisher=[[Fossbytes]] |date=April 25, 2018 |url=https://fossbytes.com/librem-5-ubuntu-touch-support |access-date=August 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143819/https://fossbytes.com/librem-5-ubuntu-touch-support/ |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live}}</ref> పైన్‌ఫోన్ వంటి అవసరమైన డ్రైవర్‌లు ఉన్న ఫోన్‌లలో ప్యూర్ గునూ/లైనక్స్ (GNU/Linux) ఆధారంగా నడుస్తుంది.<ref>{{cite journal |last=Sprinz |first=Johannah |date=2019 |title=Exciting developments around Linux on Phones: Ubuntu Touch, Plasma Mobile, Halium, PinePhone, and VollaPhone |url=https://spri.nz/talks/2019/36c3-lightning/ |journal=36th Chaos Communication Congress |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.19633.86884}}</ref> మొదట ఆండ్రాయిడ్‌తో వచ్చిన హార్డ్‌వేర్‌ను ప్రారంభించడానికి, ఉబుంటు టచ్ ఆండ్రాయిడ్ లైనక్స్ కెర్నల్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, LXC కంటైనర్ ద్వారా ఆండ్రాయిడ్ డ్రైవర్‌లు, సేవలను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{cite journal |last=Sprinz |first=Johannah |date=2019 |title=State of the Touch: Ubuntu on phones and tablets |url=https://spri.nz/talks/2019/ubucon-europe/ |journal=Ubucon Europe 2019 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.19148.90248}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/Touch/ContainerArchitecture |title=ContainerArchitecture |access-date=October 30, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161031024511/https://wiki.ubuntu.com/Touch/ContainerArchitecture |archive-date=October 31, 2016}}</ref> 2022 ఫిబ్రవరి నాటికి, ఉబుంటు టచ్ 78 ఫోన్‌లు, టాబ్లెట్‌లలో అందుబాటులో ఉంది.<ref name=":0"/><ref>{{cite web |title=Ubuntu Touch • Linux Phone |url=https://devices.ubuntu-touch.io/ |access-date=2022-02-03 |website=devices.ubuntu-touch.io |language=en}}</ref> UBports ఇన్‌స్టాలర్ అనేది అనుభవం లేని వినియోగదారులు తమ హార్డ్‌వేర్‌ను దెబ్బతీయకుండా మూడవ పక్ష పరికరాలలో ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ను ఇన్‌స్టాల్ చేయడానికి ఒక సాధనంగా పనిచేస్తుంది.<ref name=":0"/><ref>{{Citation|title=UBports Installer|date=2022-02-02|url=https://github.com/ubports/ubports-installer|publisher=UBports|access-date=2022-02-03}}</ref> ==== విండోస్ ==== {{ముఖ్య వ్యాసము|విండోస్ 10}} 1991 లో విండోస్ 3.1 కోసం పెన్ కంప్యూటింగ్ తరువాత, మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ XP లో నడిచే టాబ్లెట్‌లకు మైక్రోసాఫ్ట్ టాబ్లెట్ పిసి పేరుతో మద్దతు ఇచ్చింది.<ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms840465.aspx|title=Microsoft Tablet PC|work=Microsoft|date=October 16, 2006 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206062347/http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms840465.aspx|archive-date=December 6, 2011}}</ref> మైక్రోసాఫ్ట్ టాబ్లెట్ పిసిలు పెన్ ఆధారిత, చేతిరాత, వాయిస్ రికగ్నిషన్ ఫంక్షనాలిటీ కలిగిన పూర్తి స్థాయి x86 పిసిలు.<ref>{{cite web|url=https://news.microsoft.com/2000/11/13/tablet-pc-brings-the-simplicity-of-pen-and-paper-to-computing/|title=Tablet PC Brings the Simplicity of Pen and Paper to Computing|date=November 13, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514151506/http://news.microsoft.com/2000/11/13/tablet-pc-brings-the-simplicity-of-pen-and-paper-to-computing/|archive-date=May 14, 2016|url-status=live}}</ref> విండోస్ XP టాబ్లెట్ పిసి ఎడిషన్ పెన్ మద్దతును అందించింది. విండోస్ విస్టా, విండోస్ 7 యొక్క హోమ్, బిజినెస్ సంస్కరణలకు టాబ్లెట్ మద్దతు జోడించబడింది. విండోస్‌లో నడిచే టాబ్లెట్‌లు మౌస్ ఇన్‌పుట్, చేతిరాత గుర్తింపు కోసం టచ్‌స్క్రీన్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. టాబ్లెట్ పిసి తరువాత, మైక్రోసాఫ్ట్ 2006 లో ఆల్ట్రా-మొబైల్ పిసి ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రకటించింది, ఇది విండోస్ టాబ్లెట్‌లను చిన్న, టచ్-కేంద్రీకృత రూపానికి తీసుకువచ్చింది.<ref>{{cite web|title=Live from Steve Ballmer's CES 2010 keynote|date=January 7, 2010 |url=https://www.engadget.com/2010/01/06/live-from-steve-ballmers-ces-2010-keynote/|publisher=Engadget|access-date=August 4, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712220344/http://www.engadget.com/2010/01/06/live-from-steve-ballmers-ces-2010-keynote/|archive-date=July 12, 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnet.com/culture/ballmer-on-tablets-pcs-and-more-q-a/ |title=Ballmer on tablets, PCs and more (Q&A) |first=Ina |last=Fried |date=October 12, 2010 |access-date=January 25, 2023}}</ref> 2008 లో, మైక్రోసాఫ్ట్ మైక్రోసాఫ్ట్ కొరియర్ అనే రెండు స్క్రీన్‌ల టాబ్లెట్ నమూనాను ప్రదర్శించింది, కానీ ఆ ప్రాజెక్ట్‌ను రద్దు చేసింది. 2012 లో, మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ 8 ను విడుదల చేసింది, ఇది టాబ్లెట్‌ల వంటి స్పర్శ-ఆధారిత పరికరాల కోసం రూపొందించబడిన ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ యొక్క వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్, ప్లాట్‌ఫారమ్‌లకు గణనీయమైన మార్పులను తెచ్చింది. ఈ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ ఒక అప్లికేషన్ స్టోర్‌ను, ప్రధానంగా టాబ్లెట్‌లలో ఉపయోగించడానికి అనుకూలమైన కొత్త శైలి అప్లికేషన్‌ను కూడా పరిచయం చేసింది.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/netapp/2012/10/11/windows-8-release-date-tablet-microsoft-cloud/ |title=Microsoft Betting BIG on Cloud with Windows 8 and Tablets |last=Einstein |first=Dave |date=October 11, 2012 |work=Forbes |access-date=October 27, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120101000000/http://www.forbes.com/sites/netapp/2012/10/11/windows-8-release-date-tablet-microsoft-cloud/ |archive-date=October 13, 2012}}</ref><ref name="pcw-building">{{cite news|title=Build: More Details On Building Windows 8 Metro Apps|url=http://forwardthinking.pcmag.com/show-reports/287736-build-more-details-on-building-windows-8-metro-apps|work=PC Magazine|access-date=February 10, 2012|first=Michael|last=Miller|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217202913/http://forwardthinking.pcmag.com/show-reports/287736-build-more-details-on-building-windows-8-metro-apps|archive-date=February 17, 2012}}</ref> మైక్రోసాఫ్ట్ ARM ఆధారిత పరికరాలలో ఉపయోగించడం కోసం విండోస్ 8 యొక్క సంస్కరణ అయిన విండోస్ RT ని కూడా పరిచయం చేసింది.<ref name="wsj-rtname">{{cite web|last=Gara|first=Tom|title=What Does the 'RT' In Windows RT Stand For?|url=https://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2012/10/26/what-does-the-rt-in-windows-rt-stand-for-nothing-andor-something/|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=July 10, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726135721/http://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2012/10/26/what-does-the-rt-in-windows-rt-stand-for-nothing-andor-something/|archive-date=July 26, 2013|date=October 27, 2012}}</ref> విండోస్ 8, RTల ఆవిష్కరణతో పాటు వివిధ తయారీదారులు (మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్‌తో సహా) ఈ రెండు ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లతో కూడిన పరికరాలను విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|title=Best Windows 8 tablets: all the Windows 8 tablets we've reviewed|url=http://www.techradar.com/us/news/computing/windows-8-tablets-release-date-specs-and-prices-916134|publisher=Tech Radar|access-date=June 12, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606030511/http://www.techradar.com/us/news/computing/windows-8-tablets-release-date-specs-and-prices-916134|archive-date=June 6, 2013}}</ref> 2015 జూలైలో విడుదలైన విండోస్ 10 యూనివర్సల్ యాప్‌లను పరిచయం చేసింది; మెట్రో-స్టైల్ యాప్‌లను విస్తరిస్తూ, ఈ యాప్‌లు పిసిలు, టాబ్లెట్‌లు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, ఎంబెడెడ్ సిస్టమ్‌లు, ఎక్స్‌బాక్స్ వన్, సర్ఫేస్ హబ్ వంటి బహుళ మైక్రోసాఫ్ట్ ఉత్పత్తుల వ్యాప్తంగా ఒకే కోడ్‌తో నడిచేలా రూపొందించబడ్డాయి. మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ పూర్వపు సంస్కరణలన్నింటినీ విండోస్ 10 తో భర్తీ చేసింది.<ref>{{cite web|url=https://www.computerworld.com/article/2475571/microsoft-confirms-windows-rt-will-die.html|title=Microsoft confirms Windows RT will die|first=Preston|last=Gralla|date=November 25, 2013|website=[[Computerworld]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.cnet.com/8301-10805_3-57613698-75/microsoft-aims-to-whittle-windows-variants-on-mobile/ |title=Microsoft aims to whittle Windows variants on mobile |date=November 25, 2013 |first=Mary Jo |last=Foley |access-date=November 18, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128065006/http://news.cnet.com/8301-10805_3-57613698-75/microsoft-aims-to-whittle-windows-variants-on-mobile/ |archive-date=November 28, 2013}}</ref> ==== హైబ్రిడ్ OS కార్యకలాపాలు ==== కొన్ని హార్డ్‌వేర్ కంపెనీలు ఆండ్రాయిడ్, విండోస్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు రెండింటితోనూ పనిచేసే హైబ్రిడ్ పరికరాలను తయారు చేశాయి. అయితే, "డ్యూయల్-OS పరికరాలు ఎల్లప్పుడూ క్లిష్టమైన ఉత్పత్తులే. విండోస్, ఆండ్రాయిడ్ దాదాపు ఎప్పుడూ పరస్పరం కమ్యూనికేట్ చేయవు, కాబట్టి ఏ డ్యూయల్-OS పరికరంలోనైనా వేర్వేరు యాప్‌లు, డేటా, స్టోరేజ్ పూల్స్, భిన్నమైన UI లతో వ్యవహరించాల్సి ఉంటుంది" అని ఆర్స్‌టెక్నికా పేర్కొంది.<ref>{{Cite web|last=Amadeo|first=Ron|title=Google and Microsoft are out to stop dual-boot Windows/Android devices|url=https://arstechnica.com/gadgets/2014/03/google-and-microsoft-are-out-to-stop-dual-boot-windowsandroid-devices/ |website=Ars Technica|language=en-us |date=March 14, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604100749/http://arstechnica.com/gadgets/2014/03/google-and-microsoft-are-out-to-stop-dual-boot-windowsandroid-devices/ |archive-date=June 4, 2014 }}</ref> === నిలిపివేయబడిన టాబ్లెట్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు === ==== బ్లాక్‌బెర్రీ 10 ==== బ్లాక్‌బెర్రీ 10 (QNX OS ఆధారితం) అనేది బ్లాక్‌బెర్రీ సంస్థకు చెందినది. ఒక స్మార్ట్‌ఫోన్ OS గా, ఇది క్లోజ్డ్-సోర్స్, యాజమాన్య హక్కులు కలిగినది. బ్లాక్‌బెర్రీ తయారు చేసిన ఫోన్‌లు, టాబ్లెట్‌లలో మాత్రమే నడుస్తుంది. 2000ల చివరలో ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో ಒಂದైన దీని మార్కెట్ వాటా 2010ల మధ్య నాటికి గణనీయంగా తగ్గింది. 2016 చివరిలో, బ్లాక్‌బెర్రీ ఈ OS కి మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగిస్తుందని, 10.3.3 సంస్కరణను విడుదల చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది.<ref>{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2017/01/04/blackberry-has-no-plans-to-release-new-bb10-devices/ |title=BlackBerry has no plans to release new BB10 devices [Update] |first=Patrick |last=O'RourkeJan |date=January 4, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105175452/http://mobilesyrup.com/2017/01/04/blackberry-has-no-plans-to-release-new-bb10-devices/ |archive-date=January 5, 2017}}</ref><ref name="IDC.com">{{cite web |url=http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS25450615 |title=Android and iOS Squeeze the Competition, Swelling to 96.3% of the Smartphone Operating System Market for Both 4Q14 and CY14, According to IDC |date=February 24, 2015 |work=IDC.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225074430/http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS25450615 |archive-date=February 25, 2015}}</ref> అందువల్ల బ్లాక్‌బెర్రీ 10 కి ఎటువంటి ప్రధాన అప్‌డేట్‌లు లభించవు, బ్లాక్‌బెర్రీ, దాని భాగస్వాములు తమ ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత అభివృద్ధిపై ఎక్కువ దృష్టి పెడతారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.blackberry.com/us/en/support/devices/end-of-life |title=BlackBerry 10 and BlackBerry OS Services FAQ - End of Life |language=en |access-date=2020-09-19 |archive-date=January 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103043030/https://www.blackberry.com/us/en/support/devices/end-of-life |url-status=dead }}</ref> ==== బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS ==== బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS అనేది QNX న్యూట్రినో రియల్-టైమ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌పై ఆధారపడిన బ్లాక్‌బెర్రీ లిమిటెడ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది అడోబ్ AIR, బ్లాక్‌బెర్రీ వెబ్‌వర్క్స్ అప్లికేషన్‌లను నడపడానికి రూపొందించబడింది, బ్లాక్‌బెర్రీ ప్లేబుక్ టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ కోసం అందుబాటులో ఉంది. బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS అనేది QNX ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ను నడిపే మొదటి టాబ్లెట్.<ref>{{Cite press release|title=Research In Motion to Acquire QNX Software Systems from Harman International|url=http://www.qnx.com/news/pr_4114_1.html|access-date=2023-01-12|website=www.qnx.com}}</ref> బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS ప్రామాణిక బ్లాక్‌బెర్రీ జావా అప్లికేషన్‌లకు మద్దతు ఇస్తుంది. డెవలపర్‌ల ద్వారా లేదా వినియోగదారుల సైడ్‌లోడింగ్ ద్వారా ఇన్‌స్టాల్ చేయగల శాండ్‌బాక్స్ "యాప్ ప్లేయర్స్" ద్వారా ఆండ్రాయిడ్ యాప్‌లకు కూడా మద్దతు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web|url=http://tech.fortune.cnn.com/2010/12/07/rimm-to-add-android-app-compatibility-to-qnx-tablet-platform|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092916/http://tech.fortune.cnn.com/2010/12/07/rimm-to-add-android-app-compatibility-to-qnx-tablet-platform|url-status=dead|title=RIM to add Android app compatibility to QNX PlayBook tablet?|archive-date=August 15, 2011}}</ref><ref>{{Cite news|date=2011-02-10|title=RIM Said to Plan PlayBook Software to Run Google Apps|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-02-10/rim-is-said-to-plan-playbook-tablet-software-to-run-google-s-android-apps|access-date=2023-01-12}}</ref> GNU టూల్‌చైన్‌తో స్థానిక అప్లికేషన్‌లను అభివృద్ధి చేయడానికి బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS నేటివ్ డెవలప్‌మెంట్ కిట్ అందుబాటులోకి వచ్చింది. బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS ను నడిపే మొదటి పరికరం బ్లాక్‌బెర్రీ ప్లేబుక్ టాబ్లెట్ కంప్యూటర్.<ref>{{Cite press release |url=http://www.marketwire.com/press-release/RIM-Unveils-The-BlackBerry-PlayBook-NASDAQ-RIMM-1325727.htm |title=RIM Unveils The BlackBerry PlayBook |publisher=[[Research In Motion]] |date=September 27, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021011016/http://www.marketwire.com/press-release/RIM-Unveils-The-BlackBerry-PlayBook-NASDAQ-RIMM-1325727.htm |archive-date=October 21, 2010 |url-status=dead}}</ref> === అప్లికేషన్ స్టోర్ === సిస్టమ్‌తో ముందుగా ఇన్‌స్టాల్ చేయబడని యాప్‌లు ఆన్‌లైన్ పంపిణీ ద్వారా అందుబాటులోకి వస్తాయి. యాప్ స్టోర్ అని పిలిచే ఈ మూలాలు, సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ యొక్క కేంద్రీకృత కేటలాగ్‌లను అందిస్తాయి, పరికరంలో ఒకే క్లిక్‌తో సాఫ్ట్‌వేర్ కొనుగోలు, ఇన్‌స్టాలేషన్, అప్‌డేట్‌లను అనుమతిస్తాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.pcmag.com/news/306377/non-apple-tablets-making-small-gains-on-ipad|title=Non-Apple Tablets Making Small Gains on iPad|website=[[PC Magazine]]|first=Damon|last=Poeter|date=December 27, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://business.financialpost.com/2011/12/24/massacre-of-the-tablets/|title=Massacre of the tablets|website=[[Financial Post]]|first=Matt|last=Hartley|date=December 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619060321/http://business.financialpost.com/2011/12/24/massacre-of-the-tablets/|archive-date=June 19, 2013|url-status=live}}</ref> మొబైల్ పరికరాల సరఫరాదారులు "వాల్డ్ గార్డెన్" విధానాన్ని అవలంబించవచ్చు, ఇందులో ఏ సాఫ్ట్‌వేర్ అప్లికేషన్‌లు ("యాప్‌లు") అందుబాటులో ఉండాలో సరఫరాదారు నియంత్రిస్తారు. సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలప్‌మెంట్ కిట్‌లు ఆమోదించబడిన సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలపర్‌లకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. మాల్వేర్ ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి, ఆమోదించబడిన కంటెంట్ రేటింగ్‌తో సాఫ్ట్‌వేర్‌ను అందించడానికి, అప్లికేషన్ నాణ్యతను నియంత్రించడానికి, పోటీదారులను నివారించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. ఆపిల్, గూగుల్, అమెజాన్, మైక్రోసాఫ్ట్, బార్న్స్ & నోబుల్ అందరూ ఈ వ్యూహాన్ని అవలంబించారు. B&N మొదట ఏ యాప్‌లైనా ఇన్‌స్టాల్ చేయడానికి అనుమతించింది,<ref>{{cite web|access-date=March 28, 2012|url=https://www.fastcompany.com/1795503/kindle-fire-vs-nook-tablet-choice-and-trash-talk|website=[[Fast Company]]|title=Kindle Fire Vs. Nook Tablet: "Choice" And Trash Talk|first=Austin|last=Carr|date=December 17, 2011}}</ref><ref>{{cite web|access-date=March 28, 2012|url=http://www.gizmag.com/root-nook-tablet-add-android-market-honeycomb/20926/|title=How to root the Nook Tablet|first=Eric|last=Mack|date=December 22, 2011|work=Gizmag.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524182514/http://www.gizmag.com/root-nook-tablet-add-android-market-honeycomb/20926/|archive-date=May 24, 2012}}</ref><ref>{{cite web|access-date=March 28, 2012|work=news.softpedia.com|date=November 17, 2011|url=http://news.softpedia.com/news/Nook-Tablet-Can-Sideload-Android-Apps-without-Needing-Root-235103.shtml|first=Sorin|last=Nita|title=Nook Tablet Can Sideload Android Apps without Needing Root|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120101125928/http://news.softpedia.com/news/Nook-Tablet-Can-Sideload-Android-Apps-without-Needing-Root-235103.shtml|archive-date=January 1, 2012}}</ref> కానీ 2011 డిసెంబరులో మూడవ పక్షాలను మినహాయించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.itworld.com/mobile-wireless/234809/kindle-fire-and-nook-tablet-both-get-upgraded-reduced-functionality|work=IT World|first=Peter|last=Smith|date=December 21, 2011|access-date=January 10, 2012|title=Kindle Fire and Nook Tablet both get 'upgraded' with reduced functionality|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108015721/http://www.itworld.com/mobile-wireless/234809/kindle-fire-and-nook-tablet-both-get-upgraded-reduced-functionality|archive-date=January 8, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pcper.com/category/tags/update|work=PCPerspective.com|first=Tim|last=Verry|date=December 21, 2011|access-date=January 10, 2012|title=Kindle Fire and Nook Tablet Receive Root Access Killing Software Updates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815131453/http://pcper.com/category/tags/update|archive-date=August 15, 2012}}</ref><ref>{{cite web|access-date=March 28, 2012|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2011/12/20/2649463/nook-tablet-firmware-update-1-4-1-disables-sideloading-apps|title=Nook Tablet firmware update 1.4.1 disables sideloading apps|first=Joseph|last=Parishon|date=December 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410081118/http://www.theverge.com/2011/12/20/2649463/nook-tablet-firmware-update-1-4-1-disables-sideloading-apps|archive-date=April 10, 2012}}</ref><ref>{{cite journal|access-date=March 28, 2012|journal=Seattle Times|title=Barnes & Noble's new Nook Tablet doesn't measure up to Kindle Fire: Barnes & Noble's latest digital tablet may be an upgrade to the Nook Color, but is not as strong as Amazon.com's Kindle Fire|first=Troy|last=Wolverton, ''San Jose Mercury News''|date=November 25, 2011|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2016840500_ptnook26.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316024209/http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2016840500_ptnook26.html|archive-date=March 16, 2012}}</ref> ఆపిల్, IBM సంస్థలు కార్పొరేట్ రంగానికి ఐప్యాడ్‌లు, ఐఫోన్‌ల కోసం IBM అభివృద్ధి చేసిన అప్లికేషన్‌లను విక్రయించడంలో సహకరించడానికి అంగీకరించాయి.<ref>{{cite web |url=https://www.vox.com/2014/7/15/11628848/apple-and-ibm-team-up-to-push-ios-in-the-enterprise |first=Arik |last=Hesseldahl |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=July 15, 2014 |title=Apple and IBM Team Up to Push iOS in the Enterprise |access-date=January 12, 2023}}</ref> ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రతిపాదకులు ఐప్యాడ్ (లేదా అటువంటి యాప్ స్టోర్ విధానం) సాంప్రదాయ వ్యక్తిగత కంప్యూటర్లు అందించే వ్యక్తిగత నియంత్రణ స్ఫూర్తిని ఉల్లంఘిస్తుందని భావిస్తున్నారు.<ref name="iPad is iBad for freedom">{{cite web|last=Brown|first=Peter|url=http://www.fsf.org/news/ibad_launch|title=iPad is iBad for freedom|website=[[Free Software Foundation]]|date=January 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210083620/http://www.fsf.org/news/ibad_launch|archive-date=December 10, 2011|url-status=live}}</ref><ref name="The iPad Is Not a Computer">{{cite web|last=Cherry|first=Steven|url=https://spectrum.ieee.org/the-ipad-is-not-a-computer|title=The iPad Is Not a Computer|website=[[IEEE Spectrum]]|date=March 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930102331/https://spectrum.ieee.org/consumer-electronics/portable-devices/the-ipad-is-not-a-computer|archive-date=September 30, 2012|url-status=live}}</ref><ref name="popsci.com">{{cite web|last=Conlon|first=Tom|url=http://www.popsci.com/gadgets/article/2010-01/ipad%E2%80%99s-closed-system-sometimes-i-hate-being-right|title=The iPad's Closed System: Sometimes I Hate Being Right|website=[[Popular Science]]|date=January 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420043520/http://www.popsci.com/gadgets/article/2010-01/ipad%E2%80%99s-closed-system-sometimes-i-hate-being-right|archive-date=April 20, 2010 |url-status=dead}}</ref> ==అమ్మకాలు== 2010 నాటికి, వ్యాపార సంస్థలు సమావేశాలు, కార్యక్రమాలు, ట్రేడ్ షోల కోసం టాబ్లెట్‌లను ఉపయోగించడం ప్రారంభించడంతో వ్యాపార రంగంలో వీటి వినియోగం గణనీయంగా పెరిగింది. 2012లో, ఇంటెల్ తమ టాబ్లెట్ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా దాదాపు 19,000 మంది ఉద్యోగుల ఉత్పాదకత సగటున రోజుకు 57 నిమిషాలు మెరుగైందని నివేదించింది.<ref>{{cite web|last=Stevenson|first=Kim|title=Intel IT Performance Report|url=http://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/best-practices/intel-it-midyear-performance-report-2012.pdf|publisher=Intel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140611174808/http://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/best-practices/intel-it-midyear-performance-report-2012.pdf|archive-date=June 11, 2014}}</ref> 2012 అక్టోబరులో, టాబ్లెట్‌ల డిస్‌ప్లే స్క్రీన్ రవాణా (షిప్‌మెంట్‌లు) ల్యాప్‌టాప్ డిస్‌ప్లే స్క్రీన్‌ల రవాణాను దాటి ముందుకు సాగాయి.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-1035_3-57553868-94/tablet-display-shipments-jump-top-laptops-in-october/|title=Tablet display shipments jump, top laptops in October|publisher=CBS Interactive|work=CNET|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125003525/http://news.cnet.com/8301-1035_3-57553868-94/tablet-display-shipments-jump-top-laptops-in-october/|archive-date=November 25, 2012}}</ref> భారీ మొత్తంలో కాగితాలను వెంట తీసుకెళ్లడానికి బదులుగా బ్లూప్రింట్లు, ఫీల్డ్ డాక్యుమెంటేషన్, ఇతర సంబంధిత సమాచారాన్ని పరికరంలోనే చూడటానికి నిర్మాణ రంగంలో టాబ్లెట్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.<ref>{{cite web|title=How Tablet Computers Changed the Construction Industry|url=http://fortune.com/2016/07/03/construction-tech-device/|publisher=Fortune|access-date=January 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111002021/http://fortune.com/2016/07/03/construction-tech-device/|archive-date=January 11, 2017}}</ref> [[టైమ్ (పత్రిక)|''టైమ్'']] పత్రిక 2012 నవంబరు వ్యాసంలో ఈ ఉత్పత్తి ప్రజాదరణను "ప్రపంచవ్యాప్త టాబ్లెట్ క్రేజ్" గా అభివర్ణించింది.<ref>{{Cite magazine |last=Bajarin |first=Ben |date=2012-11-26 |title=A Touch-Literate World: The Global Tablet Craze |language=en-US |magazine=Time |url=https://techland.time.com/2012/11/26/a-touch-literate-world-the-global-tablet-craze/ |access-date=2023-01-06 |issn=0040-781X |archive-date=2023-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106125722/https://techland.time.com/2012/11/26/a-touch-literate-world-the-global-tablet-craze/ |url-status=dead }}</ref> 2014 ప్రారంభం నాటికి, యు.ఎస్. ఆన్‌లైన్ వినియోగదారులలో 44% మంది టాబ్లెట్‌లను కలిగి ఉన్నారు,<ref>{{cite web|url=http://www.marketingcharts.com/wp/online/us-tablet-ownership-update-january-2014-39508/|title=US Tablet Ownership Update, January 2014|work=marketingcharts.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140731214403/http://www.marketingcharts.com/wp/online/us-tablet-ownership-update-january-2014-39508/|archive-date=July 31, 2014|date=January 31, 2014}}</ref> ఇది 2011లోని 5%తో పోలిస్తే గణనీయమైన పెరుగుదల.<ref>{{cite web |url=https://www.engadget.com/2014/02/11/two-thirds-of-americans-now-have-smartphones/ |title=Two-thirds of Americans now have smartphones |first=Jon |last=Fingas |date=February 11, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221225835/http://www.engadget.com/2014/02/11/two-thirds-of-americans-now-have-smartphones/ |archive-date=February 21, 2014}}</ref> పిల్లలలో కూడా టాబ్లెట్ వినియోగం వేగంగా పెరిగింది. 2014 నాటి ఒక సర్వే ప్రకారం, 12 ఏళ్లలోపు అమెరికన్ పిల్లలు ఆడుకోవడానికి అత్యధికంగా ఉపయోగించే వస్తువులుగా మొబైల్‌లు నిలిచాయి. వీడియో గేమ్ కన్సోల్స్, బోర్డు గేమ్‌లు, పజిల్స్, బొమ్మ వాహనాలు, బ్లాక్స్, బొమ్మలు/యాక్షన్ ఫిగర్ల కంటే మొబైల్‌లనే ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. అయినప్పటికీ, మెజారిటీ తల్లిదండ్రులు మొబైల్ అనేది "ఎప్పుడూ కాదు" లేదా "కొన్నిసార్లు మాత్రమే" బొమ్మ అని చెప్పారు.<ref>{{cite web |url=https://mcgrc.com/wp-content/uploads/2015/03/MCGRC_Digital-Kids-Presentation_022014.pdf |title=Touch Screens |author=The Michael Cohen Group |date=February 17, 2014}}</ref> 2014 నాటికి, 2 నుండి 10 సంవత్సరాల వయస్సు గల అమెరికన్ పిల్లలలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతుల మందికి టాబ్లెట్ లేదా ఈ-రీడర్ అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2014/04/children-and-touch-screens/|title=Are Touchscreens Melting Your Kid's Brain? – WIRED|magazine=WIRED|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417121639/https://www.wired.com/2014/04/children-and-touch-screens/|archive-date=April 17, 2017|date=April 15, 2014}}</ref> పెద్దలు టాబ్లెట్‌లను ఎక్కువగా ఇంటర్నెట్‌తో అనుసంధానించబడిన వ్యక్తిగత టీవీగా ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/people-watch-tv-on-tablets-in-bedrooms-2013-3|title=More People Now Watch TV And Movies On Tablets In Bedrooms Than On TVs!|work=Business Insider|date=March 21, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709020540/http://www.businessinsider.com/people-watch-tv-on-tablets-in-bedrooms-2013-3|archive-date=July 9, 2014}}</ref> 2015 అధ్యయనం ప్రకారం, ఐదేళ్లలోపు పిల్లలలో మూడో వంతు మంది సొంతంగా టాబ్లెట్ పరికరాన్ని కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{cite news|last1=Coughlan|first1=Sean|title=Tablet computers 'widely used by under-fives'|url=https://www.bbc.co.uk/news/education-34454263|work=BBC News|date=October 6, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007155330/http://www.bbc.co.uk/news/education-34454263|archive-date=October 7, 2015}}</ref> 2010ల ప్రారంభంలో అమ్మకాల్లో వేగవంతమైన వృద్ధి నమోదైన తరువాత, టాబ్లెట్ మార్కెట్ 2015 నాటికి స్థిరత్వానికి (ప్లేటో) చేరింది,<ref>{{Cite web |last=Buhr |first=Sarah |date=2015-07-13 |title=Forrester: Tablet Sales Have Plateaued But There's A Future In Business |url=https://techcrunch.com/2015/07/12/forrester-tablet-sales-have-plateaued-but-theres-a-future-in-business/ |access-date=2023-01-06 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> 2018 మూడో త్రైమాసికం నాటికి<ref name="idc2018">{{cite press release |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44425918 |date=November 2, 2018 |title=Tablet Market Sees Modest Decline of 8.6% as Slate and Detachable Categories Continue to Struggle, According to IDC |publisher=[[International Data Corporation|IDC]] |access-date=November 3, 2018 |archive-date=September 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929214338/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44425918 |url-status=dead }}</ref><ref name="idc2020,jan30">{{Cite web|url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS45959420|website=IDC|date=January 30, 2020|title=Worldwide Tablet Shipments Continue to Decline in Q4 2019, According to IDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307040109/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS45959420|archive-date=March 7, 2020|url-status=dead}}</ref> అమ్మకాలు 2014 మూడో త్రైమాసికం గరిష్ఠ స్థాయి నుండి 35% తగ్గాయి.<ref>{{Cite web |title=Infographic: The Tablet Boom Is Long Over |url=https://www.statista.com/chart/16081/tablet-market-growth/ |access-date=2023-01-06 |website=Statista Infographics |date=November 13, 2018 |language=en}}</ref> అయినప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా టాబ్లెట్ అమ్మకాలు 2017లో డెస్క్‌టాప్ కంప్యూటర్ల అమ్మకాలను అధిగమించాయి,<ref>{{cite press release|url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS43596418|title=Despite Steady Commercial Uptake, Personal Computing Device Market Expected to Decline at a −1.8% CAGR through 2022, According to IDC|date=February 28, 2018|publisher=[[International Data Corporation|IDC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307211719/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS43596418|archive-date=March 7, 2018|url-status=dead}}</ref> 2018 మొదటి త్రైమాసికంలో ప్రపంచ పిసి అమ్మకాలు మార్పు లేకుండా స్థిరంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.zdnet.com/article/worldwide-pc-shipments-effectively-flat-in-q1-2018/|title=Worldwide PC shipments effectively flat in Q1 2018|first=Stephanie|last=Condon|date=April 11, 2018|website=[[ZDNet]]}}</ref> 2020లో ఇంటి నుండి పనిచేయడం, ఆన్‌లైన్ విద్య నేర్చుకోవడం వంటి వాటికి డిమాండ్ పెరగడంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా 16.4 కోట్ల టాబ్లెట్ యూనిట్లు రవాణా అయి, టాబ్లెట్ మార్కెట్ అమ్మకాల్లో భారీ పెరుగుదలను నమోదు చేసింది.<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/chart/8158/global-tablet-shipments/|title=Pandemic Reignites Tablet Market Growth|website=[[Statista]]|date=14 April 2021}}</ref> {| class="wikitable" |+ ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ యూనిట్ అమ్మకాలు లేదా రవాణాలు 2010–2019 <small>(2010 నుండి 2014 వరకు అంకెలు గార్ట్‌నర్ అందించిన అమ్మకాల అంచనాలు; 2014 నుండి 2019 వరకు అంకెలు IDC అందించిన రవాణా అంచనాలు)</small> |- ! ! 2010<ref>{{cite news |url=http://www.gartner.com/newsroom/id/1800514 |title=Gartner Says Apple Will Have a Free Run in Tablet Market Holiday Season as Competitors Continue to Lag |publisher=[[Gartner]] |date=September 22, 2011 |access-date=May 23, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524003055/http://www.gartner.com/newsroom/id/1800514 |archive-date=May 24, 2014 }}</ref> ! 2011<ref>{{cite news |url=http://www.gartner.com/newsroom/id/1980115 |title=Gartner Says Worldwide Media Tablets Sales to Reach 119 Million Units in 2012 |publisher=[[Gartner]] |date=April 10, 2012 |access-date=May 23, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524004147/http://www.gartner.com/newsroom/id/1980115 |archive-date=May 24, 2014 }}</ref> ! 2012<ref name="Gartner3Mar2014">{{cite web |url=http://www.gartner.com/newsroom/id/2674215 |publisher=Gartner |date=March 3, 2014 |title=Gartner Says Worldwide Tablet Sales Grew 68 Percent in 2013, With Android Capturing 62 Percent of the Market |access-date=April 17, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417073251/http://www.gartner.com/newsroom/id/2674215 |archive-date=April 17, 2014}}</ref> ! 2013<ref name="Gartner3Mar2014" /> ! 2014<ref>{{cite news |url=http://www.gartner.com/newsroom/id/2954317 |title=Gartner Says Tablet Sales Continue to Be Slow in 2015 |publisher=[[Gartner]] |date=January 5, 2015 |access-date=February 8, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208082554/http://www.gartner.com/newsroom/id/2954317 |archive-date=February 8, 2015 }}</ref> ! 2015<ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2016/02/01/idc-tablet-shipments-decline-10-1-in-2015-leaders-apple-and-samsung-both-lose-market-share/|title=IDC: Tablet shipments decline 10.1% in 2015, leaders Apple and Samsung both lose market share|date=February 1, 2016}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! 2016<ref>{{cite press release|url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS42272117|title=Tablet Market Woes Continue as Growth in Detachable Tablets Takes Its First Vacation During the Holiday Season, According to IDC|date=February 2, 2017|publisher=[[International Data Corporation|IDC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203013705/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS42272117|archive-date=February 3, 2017|url-status=dead}}</ref> ! 2017<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2018/02/06/apple-continues-to-dominant-the-tablet-market/|title=Apple continues to dominate the tablet market as sales decline once again|author=Jon Russell|website=[[TechCrunch]]|date=February 6, 2018 }}</ref> ! 2018<ref name=":1">{{Cite web |title=IDC: Tablet sales dropped by 0.6% in Q4 2019, Apple still leads |url=https://www.gsmarena.com/idc_tablet_sales_dropped_by_06_in_q4_2019_apple_still_holds_highest_market_share-news-41315.php |access-date=2023-01-06 |website=GSMArena.com |language=en-US}}</ref> !2019<ref name=":1" /> |- ! యూనిట్లు (మిలియన్లు) | 17.6 | 60.0 | 116.3 | 195.4 | 216.0 <small>(అమ్మకాలు)</small><br>229.6 <small>(రవాణాలు)</small> | 207.2 | 174.8 | 163.5 | 146.2 |144.1 |- ! వృద్ధి (శాతం) | వర్తించదు | 240.9 | 93.8 | 68.0 | 10.5 <small>(అమ్మకాలు)</small> 4.4 <small>(రవాణాలు)</small> | −10.1 | −15.6 |−6.5 |−11.4 |−1.5 |} {| class="wikitable" |+ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ యూనిట్ రవాణాలు 2020–ప్రస్తుతం <small>(2023 వరకు అంకెలు [[ఇంటర్నేషనల్ డేటా గ్రూప్|IDC]] అందించినవి; 2024 అంకెలు [[ఇన్ఫార్మా టెక్ టార్గెట్|కెనాలిస్]] అందించినవి)</small> |- ! ! 2020<ref>{{Cite web |title=Tablet shipments grew in 2020, Apple still dominant |url=https://www.gsmarena.com/tablet_shipments_grew_in_2020_apple_still_dominant_at_number_1-news-47634.php |access-date=2023-01-06 |website=GSMArena.com |language=en-US}}</ref> ! 2021<ref name=":2">{{Cite web |date=February 2, 2022 |title=Tablet sales start to slump despite strong growth in 2021 |url=https://www.itpro.co.uk/hardware/tablets/362120/tablet-sales-start-to-slump-despite-strong-growth-in-2021 |access-date=2023-01-06 |website=IT PRO |language=en}}</ref> ! 2022<ref>{{Cite web |title=Worldwide Shipments of Tablets and Chromebooks Declined Sharply in 2022, According to IDC Tracker |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS50239723 |access-date=2023-09-26 |website=IDC: The premier global market intelligence company |archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926141921/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS50239723 |url-status=dead }}</ref> ! 2023<ref>{{Cite web |title=Worldwide Tablet Shipments Hit Their Lowest Level Since 2011 in 2023, According to IDC |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS51842524 |access-date=2025-02-07 |website=IDC: The premier global market intelligence company |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213190341/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS51842524 |url-status=dead }}</ref> ! 2024<ref>{{Cite web |last=Michail |title=Apple led global tablet shipments in 2024 as the market rebounds |url=https://www.gsmarena.com/apple_led_global_tablet_shipments_in_2024_as_the_market_rebounds-news-66410.php |access-date=2025-02-27 |website=GSMArena.com |language=en-US}}</ref> |- ! యూనిట్లు (మిలియన్లు) | 164.1 | 168.8 | 162.8 | 128.5 |147.6 |- ! వృద్ధి (శాతం) | 13.6 | 3.2 | −3.3 | −20.5 |9.0 |} ===తయారీదారుల వారీగా=== {| class="wikitable" ! colspan="20" |{{center|యూనిట్ రవాణాల ప్రకారం ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ వాటా, శాతం (2011–2019)}} |- !ర్యాంకు ! colspan="2" |Q3 2011<ref>{{Cite web |date=December 18, 2011 |title=Apple tablet market share reduced to 61.5% in Q3 2011 from 63.3% in Q2 |url=https://www.telecomlead.com/tablets/apple-tablet-market-share-reduced-to-61-5-in-q3-2011-from-63-3-in-q2-5563 |access-date=2023-01-09 |website=TelecomLead |language=en-US}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2012<ref>{{Cite web |title=BUSINESS: Apple's tablet share falls infographic |url=https://www.graphicnews.com/index.php/en/pages/29954/business-apples-tablet-share-falls |access-date=2023-01-09 |website=Graphic News |language=en}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2013<ref>{{cite web |date=October 30, 2013 |title=ASUS and Samsung gain wide swaths of tablet market share in Q3 |url=https://www.engadget.com/2013/10/30/idc-tablet-share-q3-2013/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102170720/http://www.engadget.com/2013/10/30/idc-tablet-share-q3-2013// |archive-date=November 2, 2013}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2014<ref>{{Cite web |date=2014-10-30 |title=IDC: Tablet shipments grew 11.5% in Q3 2014, but leaders Apple, Samsung, and Asus all lost market share |url=https://venturebeat.com/business/idc-tablets-shipments-grew-11-5-in-q3-2014-but-leaders-apple-samsung-and-asus-all-lost-market-share/ |access-date=2023-01-09 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2015<ref>{{Cite web |date=2015-10-30 |title=How tablet market performed in Q3 |url=https://www.telecomlead.com/telecom-statistics/how-tablet-market-performed-in-q3-65147 |access-date=2023-01-09 |website=TelecomLead |language=en-US}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2016<ref>{{Cite web |title=IDC: Apple Continues to Dominate the Tablet Market Worldwide in Q3 2016 |url=https://www.patentlyapple.com/2016/10/idc-apple-continues-to-dominate-the-tablet-market-worldwide-in-q3-2016.html |access-date=2023-01-09 |website=Patently Apple |archive-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109132852/https://www.patentlyapple.com/2016/10/idc-apple-continues-to-dominate-the-tablet-market-worldwide-in-q3-2016.html |url-status=dead }}</ref> ! colspan="2" |Q3 2017<ref>{{Cite web |last=Icogo |first=Peter Jan "PJ" R. |title=IDC: Tablet Market continues to decline, Apple is still on top (Q3 2017) |url=https://www.gizguide.com/2017/11/idc-tablet-market-continues-to-decline.html |access-date=2023-01-09 |website=GIZGUIDE {{!}} Your Gadget Coach}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2018<ref>{{Cite web |title=iPad Remained World's Most Popular Tablet Last Quarter While Huawei Topped Apple in Smartphones Again |url=https://www.macrumors.com/2018/11/02/idc-q3-2018-ipad-iphone-shipments/ |access-date=2023-01-09 |website=MacRumors |date=November 2, 2018 |language=en}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2019<ref>{{Cite web |title=Worldwide tablet shipments grow by 1.9% in Q3 2019, Apple leads with 31.4% share: IDC |url=https://www.fonearena.com/blog/296945/worldwide-tablet-shipments-q3-2019.html |access-date=2023-01-09 |website=www.fonearena.com}}</ref> |- |1 |[[యాపిల్ ఇన్‌కార్పొరేషన్|యాపిల్]] |61.5 |యాపిల్ |50.4 |యాపిల్ |29.6 |యాపిల్ |22.8 |యాపిల్ |20.3 |యాపిల్ |21.5 |యాపిల్ |25.8 |యాపిల్ |26.6 |యాపిల్ |31.4 |- |2 |[[శామ్‌సంగ్ ఎలక్ట్రానిక్స్|శామ్‌సంగ్]] |5.6 |శామ్‌సంగ్ |18.4 |శామ్‌సంగ్ |20.4 |శామ్‌సంగ్ |18.3 |శామ్‌సంగ్ |16.5 |శామ్‌సంగ్ |15.1 |శామ్‌సంగ్ |15.0 |శామ్‌సంగ్ |14.6 |అమెజాన్ |14.5 |- |3 |[[హ్యూలెట్-పాకార్డ్|హెచ్‌పి]] |5.0 |[[అమెజాన్ (సంస్థ)|అమెజాన్]] |9.0 |ఆసస్ |7.4 |ఆసస్ |6.5 |లెనోవో |6.3 |అమెజాన్ |7.3 |అమెజాన్ |10.9 |అమెజాన్ |12.0 |శామ్‌సంగ్ |12.3 |- |4 |[[బార్న్స్ & నోబుల్]] |4.5 |ఆసస్ |8.6 |లెనోవో |4.8 |లెనోవో |5.7 |ఆసస్ |4.0 |లెనోవో |6.3 |హువావే |7.5 |హువావే |8.9 |హువావే |9.5 |- |5 |[[ఆసస్]] |4.0 |[[లెనోవో]] |1.4 |ఏసర్ |2.5 |[[ఆర్సిఎ (ట్రేడ్‌మార్క్)|ఆర్సిఎ]] |6.9 |[[హువావే]] |3.7 |హువావే |5.6 |లెనోవో |7.4 |లెనోవో |6.3 |లెనోవో |6.7 |- |ఇతరులు | | | |12.2 | |35.3 | |41.8 | |49.1 | |44.2 | |33.3 | |31.6 | |25.5 |} {| class="wikitable" ! colspan="12" |{{center|యూనిట్ రవాణాల ప్రకారం ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ వాటా, శాతం (2020–ప్రస్తుతం)}} |- !ర్యాంకు ! colspan="2" |Q3 2020<ref>{{Cite web |last=Diaconescu |first=Adrian |date=November 2, 2020 |title=Samsung is starting to look like a real threat for Apple in the thriving tablet market |url=https://www.phonearena.com/news/q3-2020-global-tablet-sales-report-apple-samsung-amazon_id128172 |access-date=2023-01-09 |website=Phone Arena |language=en-US}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2021<ref>{{Cite web |title=For Q3-21, Apple Remained the Worlds Top Tablet Maker by doubling Samsung's Second Place Volume |url=https://www.patentlyapple.com/2021/11/for-q3-21-apple-remained-the-worlds-top-tablet-maker-by-doubling-samsungs-second-place-volume.html |access-date=2023-01-09 |website=Patently Apple |archive-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109132853/https://www.patentlyapple.com/2021/11/for-q3-21-apple-remained-the-worlds-top-tablet-maker-by-doubling-samsungs-second-place-volume.html |url-status=dead }}</ref> ! colspan="2" |Q3 2022<ref>{{Cite web |title=Worldwide Tablet shipments fall 8.8% YoY in Q3 2022: IDC |url=https://www.fonearena.com/blog/377637/worldwide-tablet-shipments-q3-2022-idc.html |access-date=2023-01-09 |website=www.fonearena.com}}</ref> ! colspan="2" |Q3 2023<ref>{{Cite web |title=Worldwide Shipments of Tablets and Chromebooks Continued to Decline in Q3 2023, According to IDC |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS51359223 |access-date=2025-02-07 |website=IDC: The premier global market intelligence company }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! colspan="2" |Q3 2024<ref>{{Cite web |title=IDC: Worldwide Tablet Shipments Increase by 20.4% in Q3 2024, Reaching 39.6 Million Units |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS52695624 |access-date=2025-02-07 |website=IDC: The premier global market intelligence company |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228014912/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS52695624 |url-status=dead }}</ref> |- |1 |యాపిల్ |29.2 |యాపిల్ |34.6 |యాపిల్ |37.5 |యాపిల్ |37.5 |యాపిల్ |31.7 |- |2 |శామ్‌సంగ్ |19.8 |శామ్‌సంగ్ |17.7 |శామ్‌సంగ్ |18.4 |శామ్‌సంగ్ |18.0 |శామ్‌సంగ్ |17.9 |- |3 |అమెజాన్ |11.4 |అమెజాన్ |11.1 |అమెజాన్ |11.1 |లెనోవో |7.9 |అమెజాన్ |11.6 |- |4 |హువావే |10.2 |లెనోవో |10.1 |లెనోవో |7.0 |హువావే |6.8 |హువావే |8.2 |- |5 |లెనోవో |8.6 |హువావే |5.4 |హువావే |6.2 |అమెజాన్ |6.5 |లెనోవో |7.6 |- |ఇతరులు | |20.9 | |21.1 | |19.7 | |23.3 | |22.9 |} ===ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ వారీగా=== ప్రస్తుతం డిజిటల్ కంటెంట్ నెక్స్ట్ (DCN) అని పిలువబడుతున్న ఆన్‌లైన్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ (OPA) మార్చి 2012లో నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, 72% మంది టాబ్లెట్ యజమానులు ఐప్యాడ్‌ను కలిగి ఉండగా, 32% మంది ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్‌ను కలిగి ఉన్నారని తేలింది. 2012 నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్ స్వీకరణ పెరిగింది. 52% మంది టాబ్లెట్ యజమానులు ఐప్యాడ్‌ను కలిగి ఉండగా, 51% మంది ఆండ్రాయిడ్ తో పనిచేసే టాబ్లెట్‌ను కలిగి ఉన్నారు (కొందరు టాబ్లెట్ యజమానులు ఒకటి కంటే ఎక్కువ రకాలను కలిగి ఉన్నందున శాతాలు 100% వరకు కలవవు).<ref name="OwnerPercent">{{cite web|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2405972,00.asp|title=Survey: 31 Percent of U.S. Internet Users Own Tablets|work=PCMAG|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014171620/http://www.pcmag.com/article2/0%2C2817%2C2405972%2C00.asp|archive-date=October 14, 2012}}</ref> 2013 చివరి నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ మార్కెట్ వాటా 61.9%కి పెరిగింది, దాని తర్వాత iOS 36% వాటాతో నిలిచింది.<ref>{{cite web|url=https://www.zdnet.com/article/android-races-past-ios-to-tablet-number-one-but-theres-no-budging-apple-from-the-top-slot/|title=Android races past iOS to tablet number one, but there's no budging Apple from the top slot|work=ZDNet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106205700/http://www.zdnet.com/android-races-past-ios-to-tablet-number-one-but-theres-no-budging-apple-from-the-top-slot-7000026927/|archive-date=November 6, 2014}}</ref> 2014 చివరి నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ మార్కెట్ వాటా 72%కి పెరిగింది, దాని తదుపరి స్థానాల్లో iOS 22.3%, విండోస్ 5.7% వాటాతో నిలిచాయి.<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/hardware/apple-rules-global-tablet-market-with-22-3-share-strategy-analytics/articleshow/45147317.cms|title=Apple rules global tablet market with 22.3% share: Strategy Analytics|newspaper=The Economic Times|date=November 14, 2014|access-date=November 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011235234/http://economictimes.indiatimes.com/tech/hardware/apple-rules-global-tablet-market-with-22-3-share-strategy-analytics/articleshow/45147317.cms|archive-date=October 11, 2016}}</ref> 2016 ప్రారంభం నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ 65%, యాపిల్ 26%, విండోస్ 9% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="mspoweruser.com"/> 2018 మొదటి త్రైమాసికంలో, ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్‌లు 62%, యాపిల్ iOS 23.4%, [[విండోస్ 10]] 14.6% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="auto"/> {| class="wikitable" |- ! ! మార్కెట్ వాటా (Q3 2022) |- | [[ఆండ్రాయిడ్ (ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్)|ఆండ్రాయిడ్]] | 49% |- | [[ఐప్యాడ్ ఓఎస్|iPadOS]] | 38% |- |[[విండోస్]] |11% |- |ఇతరులు |2% |} మూలం: స్ట్రాటజీ అనలిటిక్స్<ref>{{Cite web |date=2022-07-29 |title=Strategy Analytics: Android Tablet Market Share Falls Below 50% for First Time in 10 Years |url=https://www.businesswire.com/news/home/20220729005225/en/Strategy-Analytics-Android-Tablet-Market-Share-Falls-Below-50-for-First-Time-in-10-Years |access-date=2023-01-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> ==ఉపయోగం== [[ఫైలు:Pocket PC.jpg|తునక|పాకెట్ పిసిని ఉపయోగిస్తున్న ఒక వ్యక్తి]] ===నిద్ర=== {{ముఖ్య వ్యాసము|ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా, నిద్ర}} బ్యాక్‌లైట్ ఉన్న టాబ్లెట్‌ల నుండి వెలువడే నీలి రంగు కాంతి తరంగదైర్ఘ్యం, [[మెలటోనిన్]] ఉత్పత్తిని అణచివేయడం ద్వారా రాత్రి వేళల్లో చదివేటప్పుడు నిద్రపోవడానికి ఇబ్బంది కలిగించవచ్చు.<ref>{{cite web |title=Blue Light Blues? Three Apps to Fix Screen Tint – And Jet Lag |author=Johnson, Russ |url=http://anewdomain.net/2013/12/24/blue-light-blues-three-apps-fix-screen-tint-jetlag/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131229125919/http://anewdomain.net/2013/12/24/blue-light-blues-three-apps-fix-screen-tint-jetlag/ |url-status=dead |archive-date=December 29, 2013 |website=A New Doman |date=December 24, 2013}}</ref> రాత్రిపూట పుస్తకాలు చదవడానికి టాబ్లెట్‌ల వినియోగాన్ని పరిమితం చేయాలని హార్వర్డ్ మెడికల్ స్కూల్ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. టీనేజర్ల లాంటి ఆలస్యమైన శారీరక గడియారం ఉన్నవారు, రాత్రి ఆలస్యంగా పడుకోవడం, ఉదయాన్నే ఆలస్యంగా మేల్కొనడం వల్ల నిద్రలేమి సమస్య తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.<ref>{{cite news|title=E-readers 'damage sleep and health,' doctors warn|work=BBC News |date=December 23, 2014 |url=https://www.bbc.com/news/health-30574260|access-date=January 12, 2023}}</ref> పిసి కోసం [[F.lux]] అలాగే ఆండ్రాయిడ్ కోసం CF.lumen,<ref>{{cite web|website=Alternative to|url=https://alternativeto.net/software/cf-lumen/|title=CF.Lumen|access-date=January 12, 2023}}</ref> Twilight<ref>{{cite web|url=http://www.androidegis.com/app-reviews/keep-you-healthy-sleep-using-android-devices-twilight-health-app-review/|website=Androidegis|date=2013|last=Rehman |first=Abdur |title=Keep you healthy sleep using Android Devices – Twilight Health App Review|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070702/http://www.androidegis.com/app-reviews/keep-you-healthy-sleep-using-android-devices-twilight-health-app-review/|archive-date=March 4, 2016}}</ref> వంటి అప్లికేషన్‌లు ప్రదర్శన స్క్రీన్ నుండి నీలి తరంగదైర్ఘ్యాలను ఫిల్టర్ చేయడం ద్వారా నిద్రపై పడే ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. [[iOS 9.3]] వెర్షన్‌లో ఉన్న [[నైట్ షిఫ్ట్ (సాఫ్ట్‌వేర్)|నైట్ షిఫ్ట్]] ఫీచర్ రాత్రి వేళల్లో పరికరం రంగులను వెచ్చని షేడ్స్‌లోకి మారుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=A better experience every day. And night.|url=https://www.apple.com/ios/updates/|website=Apple|access-date=April 17, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417211949/http://www.apple.com/ios/updates/|archive-date=April 17, 2016}}</ref> ===విమాన ప్రయాణాల్లో=== ఈ రకమైన పరికరాల నుండి వెలువడే విద్యుదయస్కాంత తరంగాల కారణంగా, వాణిజ్య విమానాల్లో విమానం టేకాఫ్, ల్యాండింగ్ సమయాల్లో ఎలాంటి ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను ఉపయోగించడం పూర్తిగా నిషేధించబడింది. 2013 నవంబరు 13న, [[యూరోపియన్ ఏవియేషన్ సేఫ్టీ ఏజెన్సీ]] (EASA) సెల్లులార్ సేవలను నిలిపివేసే ("ఎయిర్‌ప్లేన్" మోడ్ ఆన్ చేసే) నిబంధనతో 2014 నుండి యూరోపియన్ విమానయాన సంస్థల ప్రయాణాల్లో మొబైల్ పరికరాల వినియోగానికి అనుమతి ఇవ్వవచ్చని ప్రకటించింది.<ref>{{cite press release|url=https://www.easa.europa.eu/newsroom-and-events/press-releases/easa-allows-use-electronic-devices-board|title=EASA allows use of Electronic Devices on board|date=November 13, 2013|publisher=[[European Aviation Safety Agency]]}}</ref> 2014 సెప్టెంబరులో EASA జారీ చేసిన మార్గదర్శకాల ప్రకారం, యూరోపియన్ యూనియన్ విమాన ప్రయాణంలో ఎయిర్‌ప్లేన్ మోడ్‌లో పెట్టాల్సిన అవసరం లేకుండానే టాబ్లెట్‌లు, ఈ-రీడర్‌లు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, ఇతర పోర్టబుల్ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను ఆన్‌లో ఉంచడానికి విమానయాన సంస్థలకు అనుమతి లభించింది; అయితే ఈ నిబంధనను అమలు చేయడం సంబంధిత విమానయాన సంస్థ నిర్ణయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web | url=https://www.aviationtoday.com/2014/09/29/easa-phones-and-tablets-can-now-stay-connected-throughout-flight/ |title = EASA: Phones and Tablets Can Now Stay Connected Throughout Flight|date = September 29, 2014}}</ref> అమెరికాలో, [[ఫెడరల్ ఏవియేషన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్]] 2013 చివరి నాటికి ఎయిర్‌ప్లేన్ మోడ్‌లో ఉన్న పోర్టబుల్ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను విమాన ప్రయాణ సమయంలో ఉపయోగించడానికి అనుమతించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/trafficandcommuting/faa-to-relax-rules-on-personal-electronic-devices-while-in-flight/2013/10/31/d674b04e-4243-11e3-8b74-d89d714ca4dd_story.html|title=FAA to relax rules on personal electronic devices while in flight|first1=Luz|last1=Lazo|first2=Mark|last2=Berman|date=October 31, 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ===పర్యాటకం=== ఫ్రాన్స్ లోని కొన్ని చారిత్రక కట్టడాల్లో "హిస్టోప్యాడ్" అనే డిజిటల్ టచ్ టాబ్లెట్‌లను ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.lesechos.fr/industrie-services/services-conseils/0211603795031-la-realite-augmentee-de-lhistopad-revolutionne-la-conciergerie-2051255.php|title=La réalité augmentée de l'Histopad révolutionne la Conciergerie – Les Echos|website=www.lesechos.fr|language=fr|access-date=September 24, 2018|date=December 17, 2016|archive-date=February 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217061906/http://www.lesechos.fr/industrie-services/services-conseils/0211603795031-la-realite-augmentee-de-lhistopad-revolutionne-la-conciergerie-2051255.php|url-status=dead}}</ref> ఇది [[ఐప్యాడ్ మినీ]]తో అనుసంధానించబడిన ఒక అప్లికేషన్. ఇది పర్యటనలోని వివిధ విభాగాలను ఆగ్మెంటెడ్, వర్చువల్ రియాలిటీ ద్వారా ప్రత్యక్షంగా వీక్షించే అనుభూతిని అందిస్తుంది, పర్యాటకులు ఇంటరాక్టివ్, వ్యక్తిగతీకరించిన రీతిలో తమ పర్యటనను నడిపించవచ్చు. ===నిర్దిష్ట రంగాలలో వృత్తిపరమైన ఉపయోగం=== కొందరు నిపుణులు – ఉదాహరణకు నిర్మాణం, ఇన్సూరెన్స్, లైఫ్‌గార్డులు లేదా సర్వేయర్ల రంగానికి చెందినవారు – తీవ్రమైన వేడి, చలి, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోగల కఠినమైన (రగ్గడ్) టాబ్లెట్ మోడళ్లను ఫీల్డ్‌లో ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని పరికరాలు కింద పడిపోయినా, స్క్రీన్ పగిలిపోయినా దెబ్బతినకుండా బలంగా తయారుచేయబడతాయి. "థోరియం X" వంటి శాటిలైట్ అనుసంధానం ఉన్న టాబ్లెట్‌లను ఎలాంటి నెట్‌వర్క్ కనెక్టివిటీ లేని ప్రాంతాల్లో కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thoriumxtablet.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190436/https://www.thoriumxtablet.com/|url-status=usurped|archive-date=September 24, 2018|title=Thorium X – Rugged Iridium tablet|website=www.thoriumxtablet.com|access-date=September 24, 2018}}</ref> ఇది ఏవియేషన్, మిలిటరీ రంగాలలో ఎంతో విలువైన ఫీచర్. ఉదాహరణకు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆర్మీ హెలికాప్టర్ పైలట్లు సమాచారాన్ని త్వరగా, సౌకర్యవంతంగా సమకాలీకరించడానికి, నిరంతరం అప్‌డేట్ చేయడానికి టాబ్లెట్‌లను ఎలక్ట్రానిక్ ఫ్లైట్ బ్యాగ్‌లుగా ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.army.mil/article/217123/combat_aviation_brigade_transitions_to_electronic_flight_bags|author=Sgt. Ashton Hofmeister|date=February 6, 2019|title=Combat aviation brigade transitions to electronic flight bags}}</ref> సైనికులతో కలసి ఫీల్డ్‌లో పనిచేసే యు.ఎస్. ఆర్మీ చాప్లిన్‌లు (మతపరమైన ఉపదేశకులు) నిబంధనలు, ఫీల్డ్ మాన్యువల్‌లు, ఇతర సమాచారాన్ని సులభంగా పొందేందుకు టాబ్లెట్‌లు ఉపయోగపడుతున్నాయని చెబుతున్నారు; అయితే వీరికి విద్యుత్ ఉత్పత్తి పరికరాలు, స్పీకర్లు, టాబ్లెట్ బ్యాగ్ కూడా అవసరమవుతాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.army.mil/article/231187/information_papers_offer_practical_guidance_on_providing_all_important_religious_support_to_soldiers|author=Ms. Jane Benson (CCDC SC)|date=December 19, 2019|title=Information papers offer practical guidance on providing all-important religious support to Soldiers|website=U.S. Army}}</ref> ===జైళ్లు=== అమెరికాలోని అనేక జైళ్లలో [[JPay]], [[Global Tel Link]] సంస్థలు తయారుచేసిన ప్రత్యేక టాబ్లెట్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. మైక్రోట్రాన్సాక్షన్ల పేరిట అధిక రుసుములు వసూలు చేయడం, [[జైలు గ్రంథాలయాలు]] వంటి ఇతర కార్యక్రమాలను నిలిపివేయడానికి నెపంగా వీటిని వాడుకోవడంపై [[ప్రిజన్ పాలసీ ఇనిషియేటివ్]] ఈ టాబ్లెట్‌ల విధానాన్ని విమర్శించింది.<ref name="w381">{{cite web | title=JP5 Tablets | website=Jpay | url=https://offers.jpay.com/jp5-tablets/ | access-date=2025-11-26}}</ref><ref name="n972">{{cite web | title=More states are signing harmful "free prison tablet" contracts | website=Prison Policy Initiative | date=2019-03-07 | url=https://www.prisonpolicy.org/blog/2019/03/07/free-tablets/ | access-date=2025-11-26}}</ref><ref name="z390">{{cite web | title=Prison Banned Books Week: Books give incarcerated people access to the world, but tablets are often used to wall them off | website=Prison Policy Initiative | date=2024-09-16 | url=https://www.prisonpolicy.org/blog/2024/09/16/prison_banned_book_week/ | access-date=2025-11-26}}</ref> [[వర్గం:కంప్యూటింగ్]] [[వర్గం:ఎలక్ట్రానిక్స్]] [[వర్గం:ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు]] [[వర్గం:మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు]] [[వర్గం:టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు]] [[వర్గం:టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు]] [[వర్గం:కంప్యూటర్ హార్డ్‌వేర్]] == మూలాలు == {{TOC limit|limit=4}} [[వర్గం:మొబైల్ కంప్యూటర్లు]] [[వర్గం:టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు]] [[వర్గం:నమోదు పరికరాలు]] 7et8xyhy09t0w3a2xbeeaa299wfhqbe 0 505584 4941543 4919019 2026-08-22T09:37:50Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941543 wikitext text/x-wiki {{Infobox volleyball player | name = టామ్ జోసెఫ్ | image = Volleyball player Tom Joseph.jpg | caption = | fullname = టామ్ జోసెఫ్ | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1980|01|01}} | birth_place = [[కోజికోడ్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | hometown = | college = | height = {{height|m=1.95}} | weight = | spike = | block = | position = | currentnumber = | currentclub = [[హైదరాబాద్ బ్లాక్ హాక్స్]] (ప్రధాన శిక్షకుడు) | years = | clubs = | nationalyears = | nationalteam = [[భారత పురుషుల జాతీయ వాలీబాల్ జట్టు|భారతదేశం]] | updated = }} '''టామ్ జోసెఫ్''' ({{lang-en|Tom Joseph}}; జననం: 1 జనవరి 1980, [[కోజికోడ్ జిల్లా|కోజికోడ్]], [[కేరళ]]) భారత మాజీ [[వాలీబాల్]] క్రీడాకారుడు, [[భారత పురుషుల జాతీయ వాలీబాల్ జట్టు]] మాజీ కెప్టెన్. భారత జట్టు తరఫున అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొన్నాడు.<ref name=hindu_april_13>{{cite news|last=Rajmohan|first=Sooraj|title=Smashing HIT|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/smashing-hit/article4584821.ece|accessdate=14 April 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=5 April 2013}}</ref> 2023 [[ఆసియా క్రీడలు]] సందర్భంగా భారత జాతీయ వాలీబాల్ జట్టుకు ప్రధాన శిక్షకుడిగా పనిచేశాడు. అలాగే [[ప్రైమ్ వాలీబాల్ లీగ్]] లోని ఒక జట్టుకు ప్రధాన శిక్షకుడిగా వ్యవహరించాడు. వాలీబాల్ క్రీడలో చేసిన విశిష్ట ప్రతిభకు గుర్తింపుగా 2014లో భారత ప్రభుత్వ ప్రతిష్ఠాత్మక [[అర్జున అవార్డు]]ను అందుకున్నాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టామ్ జోసెఫ్ 1980 జనవరి 1న [[కేరళ]] రాష్ట్రంలోని [[కోజికోడ్ జిల్లా|కోజికోడ్]]లో జన్మించాడు. == క్రీడా జీవితం == 2000లో [[దుబాయ్]]లో నిర్వహించిన ''రషీద్ మెమోరియల్ అంతర్జాతీయ వాలీబాల్ టోర్నమెంట్''లో భారత జాతీయ వాలీబాల్ జట్టుకు నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన నాయకత్వంలో భారత జట్టు స్వర్ణ పతకాన్ని సాధించింది.<ref name="sportstar">{{cite journal|title=India's poster boy|journal=[[Sportstar]]|date=9 February 2013|volume=36|issue=6|url=http://www.sportstaronnet.com/tss3606/stories/20130209506506200.htm|accessdate=14 April 2013}}</ref> జోసెఫ్ భారత జట్టు తరఫున రెండు [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలు]], నాలుగు [[ఆసియా పురుషుల వాలీబాల్ ఛాంపియన్‌షిప్]] పోటీలలో పాల్గొన్నాడు. అలాగే 2009లో [[టెహ్రాన్]]లో జరిగిన ప్రపంచ వాలీబాల్ ఛాంపియన్‌షిప్ అర్హత పోటీలలో కూడా భారత జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.<ref name="hindu_feb_12">{{cite news|last=Rayan|first=Stan|title=Raise the volume please, says Tom Joseph|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/raise-the-volume-please-says-tom-joseph/article2852639.ece|accessdate=14 April 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=2 February 2012}}</ref> జాతీయ స్థాయి వాలీబాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో ఆయన తన స్వరాష్ట్రం [[కేరళ]]కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఆయన ప్రదర్శనతో కేరళ జట్టు పలు సందర్భాల్లో జాతీయ వాలీబాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.<ref name="hindu_feb_12" /><ref name="deccan_jan_13">{{cite news|title=Senior National Volleyball Championship: Tom helps Kerala retain title|url=http://www.deccanchronicle.com/130116/sports-other-sports/article/senior-national-volleyball-championship-tom-helps-kerala-retain|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224012613/http://deccanchronicle.com/130116/sports-other-sports/article/senior-national-volleyball-championship-tom-helps-kerala-retain|url-status=dead|archive-date=24 February 2013|accessdate=14 April 2013|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|date=16 January 2013}}</ref> == పురస్కారాలు == * [[అర్జున అవార్డు]] – 2014<ref>{{Cite web|url=http://www.sportscouncil.kerala.gov.in/index.php/arjuna-awardee|title=Arjuna Awardees from Kerala|website=www.sportscouncil.kerala.gov.in|access-date=2019-08-19|archive-date=2019-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823000004/http://www.sportscouncil.kerala.gov.in/index.php/arjuna-awardee|url-status=dead}}</ref> * [[జి. వి. రాజా]] అవార్డు – 2013<ref>{{Cite web|url=https://malayaleehouse.com/gv-raja-award-for-tintu-luka-diju-special-award-for-tom-joseph-video_36ae4f3e9.html|title=GV Raja award for Tintu Luka & Diju, Special award for Tom Joseph|website=malayaleehouse.com|access-date=2019-08-19|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819175552/https://malayaleehouse.com/gv-raja-award-for-tintu-luka-diju-special-award-for-tom-joseph-video_36ae4f3e9.html|url-status=dead}}</ref> * జిమ్మీ జార్జ్ అవార్డు – 2009<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/jul/09/toms-award-museum-can-motivate-anyone-2001201.html|title=Tom's award museum can motivate anyone|website=The New Indian Express|date=9 July 2019 |access-date=2019-08-19}}</ref> * జేసీఐ (JCI) అంతర్జాతీయ అవార్డు – 2010<ref name=":0" /> * యూత్ ఐకాన్ అవార్డు – 2014<ref name=":0" /> * వీర మారుతి పురస్కారం – 2013 * ఈ.ఎస్. కుంజికిలవన్ మాస్టర్ పురస్కారం – 2013 * పట్టియం గోపాలన్ అవార్డు – 2013 * ఏకలవ్య పురస్కారం – 2013<ref>{{Citation|title=Volleyball star Tom Joseph wins Ekalavya award|date=6 November 2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=NcE5RQhIq8E|language=en|access-date=2019-08-19}}</ref> * చట్టంబి స్వామి పురస్కారం – 2013 * జనశక్తి పురస్కారం – 2013<ref name=":0" /> * టి. గోవిందన్ క్రీడా పురస్కారం – 2013 * స్పోర్ట్స్‌మన్‌షిప్ అవార్డు (అమెరికా, మయామి) – 2014 * రోటరీ క్లబ్ వృత్తి నైపుణ్య (Vocational Excellence) అవార్డు – 2014 * 5వ KIES రాష్ట్ర ఎక్సెల్ అవార్డు – 2016<ref name=":0" /> * శ్రీరామ పురస్కారం – 2018<ref name=":0" /> == మూలాలు == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Joseph, Tom}} [[Category:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] [[Category:కోజికోడ్‌కు చెందిన క్రీడాకారులు]] [[Category:భారతీయ పురుషుల వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] [[Category:ఆసియా క్రీడల్లో భారత వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] [[Category:2002 ఆసియా క్రీడల వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] [[Category:2006 ఆసియా క్రీడల వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] [[Category:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[Category:కేరళకు చెందిన వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] [[Category:1980 జననాలు]] [[Category:21వ శతాబ్దపు భారతీయ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] fxqvywwgbhg00foxrt28x928wpeelrd 0 505628 4941305 4919522 2026-08-22T01:39:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941305 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బాబూ జగదేవ్ ప్రసాద్ కుష్వాహా | image = File:Jagdev Prasad Statue.jpg | image_size = | alt = | caption = పాట్నాలోని జగదేవ్ పత్, బిర్ చాంద్ పటేల్ పత్ సమీపంలో ఉన్న జగదేవ్ ప్రసాద్ విగ్రహం | birth_date = {{Birth date|1922|02|02}} | birth_place = కుర్హారీ, [[జహానాబాద్ జిల్లా]], [[బీహార్]], భారతదేశం | death_date = {{nowrap|{{death date and given age|1974|09|05|52}}}} | death_place = కుర్థా, [[జహానాబాద్ జిల్లా]], [[బీహార్]], భారతదేశం | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | movement = బీహార్ ఉద్యమం | education = | alma_mater = [[పట్నా విశ్వవిద్యాలయం]] | political_party = శోషిత్ సమాజ్ దళ్ | spouse = | children = | father = ప్రయాగ్ నారాయణ్ డాంగీ | mother = రస్కాలి | awards = | signature = | footnotes = | website = }} '''బాబూ జగదేవ్ ప్రసాద్ డాంగీ''' (2 ఫిబ్రవరి 1922 - 5 సెప్టెంబరు 1974), ఈయనను '''జగదేవ్ ప్రసాద్''' లేదా ప్రముఖంగా '''జగదేవ్ బాబూ''' అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|last=पटेल|first=Anoop Patel अनूप|date=2016-10-22|title=Jagdev Prasad: Bihar's Lenin|url=https://www.forwardpress.in/2016/10/babu-jagdev-prasad-bahujans-real-hero/|access-date=2022-02-20|website=Forward Press|language=en-US|archive-date=23 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023185358/https://www.forwardpress.in/2016/10/babu-jagdev-prasad-bahujans-real-hero/|url-status=live}}</ref> ఈయన భారతీయ రాజకీయనాయకుడు, బీహార్ శాసనసభ సభ్యుడు. 1968లో సతీష్ ప్రసాద్ సింగ్ మంత్రివర్గంలో నాలుగు రోజుల పాటు బీహార్ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా సేవలందించారు.<ref>{{Cite web|title='Lenin' waits wrapped in plastic|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/lenin-waits-wrapped-in-plastic/cid/1668125|archive-url= https://web.archive.org/web/20220527181534/https://www.telegraphindia.com/bihar/lenin-waits-wrapped-in-plastic/cid/1668125|access-date=2022-02-20|website=www.telegraphindia.com|archive-date=27 May 2022}}</ref> గొప్ప సామ్యవాది, అర్జక్ సంస్కృతి ప్రతిపాదకుడైన ఈయన శోషిత్ దళ్ (తరువాత శోషిత్ సమాజ్ దళ్) వ్యవస్థాపకుడు, కుల వ్యవస్థకు తీవ్ర వ్యతిరేకి. ఈయనను "బీహార్ లెనిన్" అని పిలిచేవారు.<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2015-10-12|title=Modi uses Bihar minister's sting video to attack Nitish, Lalu|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/politics/modi-uses-bihar-minister-s-sting-video-to-attack-nitish-lalu-115101200468_1.html|access-date=2022-02-20|archive-date=20 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220140917/https://www.business-standard.com/article/politics/modi-uses-bihar-minister-s-sting-video-to-attack-nitish-lalu-115101200468_1.html|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar 2018 p. ">{{cite book | last=Kumar | first=S. | title=Post-Mandal Politics in Bihar: Changing Electoral Patterns | publisher=SAGE Publications | series=SAGE Series on Politics in Indian States | year=2018 | isbn=978-93-5280-587-7 | url=https://books.google.com/books?id=2zhODwAAQBAJ | access-date=2024-01-24 | page=39}}</ref> == జీవిత చరిత్ర == ప్రసాద్ డాంగీ కులానికి చెందినవారు.<ref name="kumar39"/> తన వ్యక్తిత్వంతో ఈయన "బీహార్ లెనిన్" గా పేరుపొందారు.<ref>{{cite book | last=Sinha | first=A. | title=Nitish Kumar and the Rise of Bihar | publisher=Viking | year=2011 | isbn=978-0-670-08459-3 | url=https://books.google.com/books?id=rT2xWp_iTCYC&pg=PA95 |page=95}}</ref> ఈయన శోషిత్ సమాజ్ దళ్ పార్టీకి నాయకత్వం వహించారు.<ref name="tiwari"/> 1970ల ప్రారంభంలో బీహార్ ఉద్యమ కాలంలో, అగ్రవర్ణ భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (OBC), దళితుల నుండి అపారమైన మద్దతును కూడగట్టారు.<ref name="kumar39"/> జగదేవ్ ప్రసాద్ కుమారుడు [[నాగ్మణి కుష్వాహా|నాగ్మణి]] సీనియర్ రాజకీయనాయకుడు, ఈయన తన తండ్రి పార్టీ నుంచే రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. తరువాత రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ పార్టీలో చేరి ఆ ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా పనిచేసారు.<ref>{{cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/politics/bihar-seat-sharing-amit-shah-had-no-time-to-meet-kushwaha-rlsp-leaders-upset|title=bihar-seat-sharing-amit-shah-had-no-time-to-meet-kushwaha-rlsp-leaders-upset|website=Nationalheraldindia.com|first=Suroor|last=Ahmed|access-date=2020-07-14|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717023147/https://www.nationalheraldindia.com/politics/bihar-seat-sharing-amit-shah-had-no-time-to-meet-kushwaha-rlsp-leaders-upset|url-status=live}}</ref> బీహార్ చరిత్రలోనే అతి తక్కువ కాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన సతీష్ ప్రసాద్ సింగ్, జగదేవ్ ప్రసాద్‌కు బావమరిది.<ref>{{Cite web|title='Three-days-chief minister' Satish Prasad Singh dies of COVID-19|url=https://www.freepressjournal.in/india/three-days-chief-minister-satish-prasad-singh-dies-of-covid-19|author=Law Kumar Mishra|publisher=[[The Free Press Journal]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114152558/https://www.freepressjournal.in/india/three-days-chief-minister-satish-prasad-singh-dies-of-covid-19|access-date=2 November 2020|archive-date=14 November 2020}}</ref> బీహార్‌లోని జహానాబాద్ జిల్లా కుర్హారీ గ్రామంలో జన్మించిన జగదేవ్ ప్రసాద్, ఉన్నత చదువుల కోసం జహానాబాద్ పట్టణానికి వెళ్లారు. ఆపై پట్నా విశ్వవిద్యాలయంలో స్నాత్కోత్తర విద్యను అభ్యసించారు. చిన్నతనం నుంచే ఈయన విప్లవాత్మక భావాలు కలిగి ఉండేవారు. కౌమారదశలో భూస్వాముల ఏనుగుల మేత కోసం రైతులు తమ భూమిలో 5 కట్టాల భూమిని కేటాయించాల్సిన "పంచకథియా విధానం" నిర్మూలనకు పోరాడారు.<ref name="Patel">{{cite web|url=https://www.forwardpress.in/2016/10/babu-jagdev-prasad-bahujans-real-hero/|title=babu-jagdev-prasad-bahujans-real-hero|first=ANOOP|last=PATEL |website=forward press|date=2016-05-05|access-date= 2020-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023185358/https://www.forwardpress.in/2016/10/babu-jagdev-prasad-bahujans-real-hero/|archive-date= 2016-10-23|url-status=live}}</ref> తదనంతరం చంద్రదేవ్ ప్రసాద్ వర్మాతో పరిచయం ఏర్పడి, సమాజ పరిస్థితులను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి రాజకీయ తత్వవేత్తలను అధ్యయనం చేశారు. సామ్యవాద సిద్ధాంతాల వైపు ఆకర్షితులై సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీలో చేరారు. రామ్ మనోహర్ లోహియా, జయప్రకాష్ నారాయణ్ మధ్య భావజాల విభేదాలు వచ్చినప్పుడు లోహియా వైపు నిలిచారు. సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీకి చెందిన ''జనత'' పత్రికకు సంపాదకుడిగా వ్యవహరించారు. తరువాత హైదరాబాద్ వెళ్లి ''ఉదయ్'', ''సిటిజన్'' పత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు. ఈయన ఆలోచనలు పత్రికలకు విశేష ప్రాచుర్యం తెచ్చినప్పటికీ, సాంప్రదాయ వర్గాల నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొని తిరిగి పాట్నా చేరుకున్నారు.<ref name="Patel"/> ప్రారంభంలో సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీలో క్రియాశీలకంగా ఉన్నప్పటికీ, కొందరి స్వార్థ ప్రయోజనాల వల్ల పార్టీ సిద్ధాంతాలు దెబ్బతింటున్నాయని భావించి లోహియాతో విభేదించి పార్టీకి రాజీనామా చేసి, శోషిత్ సమాజ్ పార్టీని స్థాపించారు. రామ్‌స్వరూప్ వర్మ నాయకత్వంలోని అర్జక్ సంఘ్‌లో కూడా చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.<ref name="Patel"/> శోషిత్ సమాజ్ పార్టీ ఒక రాజకీయ పార్టీ కంటే విప్లవాత్మక సంస్థగా పనిచేసి, భూస్వాముల భూములను ఆక్రమించుకోవాలని భూమిలేని కూలీలకు పిలుపునిచ్చింది.<ref>{{cite book | last=Sinha | first=A. | title=Nitish Kumar and the Rise of Bihar | pages=82–83 | publisher=Viking | year=2011 | isbn=978-0-670-08459-3 | url=https://books.google.com/books?id=rT2xWp_iTCYC&pg=PA82 | access-date=7 April 2015 | archive-date=27 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200727033052/https://books.google.com/books?id=rT2xWp_iTCYC&pg=PA82 | url-status=live }}</ref> అగ్రవర్ణ ఆధిపత్యాన్ని విమర్శించినందుకు ఈయనను అగ్రవర్ణ వ్యతిరేకిగా పరిగణించేవారు. సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీ ఆధిపత్యంలో ఉన్నప్పుడు బీహార్ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసారు. తన రాడికల్ ఆలోచనల వల్ల "బీహార్ లెనిన్" గా గుర్తింపు పొందిన ప్రసాద్, ఆ కాలంలో విప్లవాత్మక నినాదాలు ఇచ్చారు. పురోహిత వ్యవస్థను, బ్రాహ్మణ పురోహితులు ప్రోత్సహించే అనేక ఆచారాలను ఈయన తీవ్రంగా విమర్శించారు. ఈయన సిద్ధాంతం ప్రధానంగా వెనుకబడిన వర్గాల సంక్షేమంపై ఆధారపడింది. ఈయన క్రియాశీలత ఫలితంగా కుష్వాహా సముదాయానికి చెందిన చాలామంది తమ కార్యక్రమాలకు పురోహితులను పిలవడం మానేశారు.<ref>{{cite web|url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-jagdev-prasad-son-nagmani-not-successful-to-handle-his-fathers-legacy-who-is-his-real-political-heir-nodgm-2827612.html|title=नागमणि नहीं संभाल सके पिता की विरासत, आखिर बिहार में 'जगदेव प्रसाद' का राजनीतिक उत्तराधिकारी कौन?|website=news18|accessdate=30 April 2023|archive-date=30 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430223659/https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-jagdev-prasad-son-nagmani-not-successful-to-handle-his-fathers-legacy-who-is-his-real-political-heir-nodgm-2827612.html|url-status=dead}}</ref> === తొలి వెనుకబడిన వర్గాల ప్రభుత్వ ఏర్పాటు === [[File:Satish Prasad Singh CM.gif|thumb|150px|సతీష్ ప్రసాద్ సింగ్ చిత్రపటం; శోషిత్ సమాజ్ పార్టీ కాంగ్రెస్‌తో పొత్తు పెట్టుకున్న తరువాత ఈయన బీహార్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.]] 1967లో రామ్ మనోహర్ లోహియాతో కలిసి బీహార్ రాష్ట్రంలో తొలి కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో కీలక పాత్ర పోషించారు. అప్పటివరకు పాలన అగ్రవర్ణాల చేతుల్లోనే ఉండేది. లోహియా "సన్సోపా కా యహీ హై మాంగ్, పిచ్డా పావే సౌ మే సాత్" (వెనుకబడిన వర్గాలకు 60% అధికార వాటా కావాలి) అనే నినాదాన్ని ఇచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SVu8CgAAQBAJ&pg=PT23|page=23|last=Singh|first=S.|year=2015|title= Ruled Or Misruled: Story and Destiny of Bihar|place= India|publisher= Bloomsbury Publishing|isbn=9789385436420 |access-date=19 April 2023|archive-date=19 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204732/https://books.google.co.in/books?id=SVu8CgAAQBAJ&pg=PT23&dq=|url-status=live}}</ref> నూతన ప్రభుత్వంలో వెనుకబడిన వర్గాలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం లభించకపోవడం, ప్రాధాన్యత లేని శాఖలను కేటాయించడంపై అసంతృప్తి చెందిన ప్రసాద్, తన మద్దతుదారులైన ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.tv9hindi.com/opinion/life-of-jagdev-prasad-the-leader-of-bihar-know-about-him-513073.html|title=जब जगदेव प्रसाद ने दिया था, "सौ में नब्बे शोषित हैं और नब्बे भाग हमारा है" का नारा|website=TV9 Bharatvarsh|accessdate=19 April 2023|archive-date=5 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905030128/https://www.tv9hindi.com/opinion/life-of-jagdev-prasad-the-leader-of-bihar-know-about-him-513073.html|url-status=live}}</ref> సొంతంగా శోషిత్ సమాజ్ దళ్ పార్టీని స్థాపించి, 1967 నుండి 1972 మధ్య ప్రభుత్వాల ఏర్పాటులో కీలకపాత్ర పోషించారు.<ref>{{cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/day-today/jagdev-prasad-who-brought-the-politics-of-the-backwards-and-dalits-in-bihar/story/78911619.cms|title=90 फ़ीसदी मांगने वाले जगदेव के साथ क्या हुआ?|website=Navbharat Gold|accessdate=19 April 2023|archive-date=5 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220905043426/https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/day-today/jagdev-prasad-who-brought-the-politics-of-the-backwards-and-dalits-in-bihar/story/78911619.cms|url-status=live}}</ref> బీహార్ రాష్ట్రంలో తొలిసారి వెనుకబడిన వర్గాల నేతృత్వంలో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు కావడంలో ప్రసాద్ నిర్ణయాత్మక పాత్ర పోషించారు. సతీష్ ప్రసాద్ సింగ్, బిందేశ్వరి ప్రసాద్ మండ్ల వరుసగా ముఖ్యమంత్రులుగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/bihar/news/jagdev-prasad-birth-anniversary-in-patna-jagdev-prasad-in-bihar-politics-bihar-bhaskar-latest-news-130855489.html|title=जगदेव प्रसाद की जयंती पर विवाद!:जगदेव प्रसाद ने सवर्ण राजनीति को जवाब दिया था, 90 के बाद बिहार में पिछड़े ही CM रहे|website=bhaskar.com|accessdate=19 April 2023|archive-date=31 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230131230444/https://www.bhaskar.com/local/bihar/news/jagdev-prasad-birth-anniversary-in-patna-jagdev-prasad-in-bihar-politics-bihar-bhaskar-latest-news-130855489.html|url-status=live}}</ref> 1974 సెప్టెంబరు 5న 20,000 మందితో కూడిన నిరసన ప్రదర్శనకు నాయకత్వం వహిస్తున్నప్పుడు పోలీసులు జరిపిన కాల్పుల్లో ప్రసాద్ మరణించారు.<ref name="kumar39">{{cite book |title=Post-Mandal Politics in Bihar: Changing Electoral Patterns |first=Sanjay |last=Kumar |publisher=SAGE Publishing India |year=2018 |isbn=978-9-35280-587-7 |page=39 |url=https://books.google.com/books?id=2zhODwAAQBAJ&pg=PA39 |access-date=18 June 2020 |archive-date=9 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200709004408/https://books.google.com/books?id=2zhODwAAQBAJ&pg=PA39 |url-status=live }}</ref> ఈ హత్యకు నిరసనగా సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీ నాయకుడు వినాయక్ ప్రసాద్ యాదవ్ శాసనసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేశారు.<ref name="tiwari">{{cite book |title=Democracy and Dissent: A Case Study of the Bihar Movement, 1974-75 |first=Lalan |last=Tiwari |publisher=Mittal Publications |year=1987 |isbn=978-8-17099-008-6 |pages=86–87 |url=https://books.google.com/books?id=td6zIMI_pwAC&pg=PA86 |access-date=18 June 2020 |archive-date=26 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626184738/https://books.google.com/books?id=td6zIMI_pwAC&pg=PA86 |url-status=live }}</ref> == వారసత్వం == [[File:Stamp of India - 2001 - Colnect 160767 - Jagdeo Prasad.jpeg|thumb|భారత తపాలా బిళ్ళపై జగదేవ్ ప్రసాద్ (2001)]] బీహార్ ప్రాంతీయ రాజకీయ పార్టీలు జగదేవ్ ప్రసాద్‌ను సామాజిక న్యాయ రాజకీయాల ప్రతీకగా భావిస్తాయి. అనేక పార్టీలు ఈయన జయంతి వేడుకలను నిర్వహిస్తాయి. పాట్నాలో ఒక ప్రాంతానికి ఈయన పేరు పెట్టారు.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rjd-bid-to-reach-out-to-kushwaha-community/articleshow/97788546.cms|title=Bihar: Rashtriya Janata Dal bid to reach out to Kushwaha community|website=Times of India|access-date=31 March 2023|archive-date=16 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316100805/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rjd-bid-to-reach-out-to-kushwaha-community/articleshow/97788546.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.etvbharat.com/hindi/bihar/state/patna/upendra-kushwaha-and-jdu-separately-orgnaise-jagdev-jayanti/bh20230131203723697697780|title=Bihar Politics: शहीद जगदेव जयंती के बहाने शक्ति प्रदर्शन का खेल, उपेंद्र कुशवाहा और JDU में ठनी|website=Etv Bharat|language=hi|accessdate=31 March 2023|archive-date=31 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331102412/https://www.etvbharat.com/hindi/bihar/state/patna/upendra-kushwaha-and-jdu-separately-orgnaise-jagdev-jayanti/bh20230131203723697697780|url-status=live}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{DEFAULTSORT:ప్రసాద్, జగదేవ్}} [[వర్గం:1922 జననాలు]] [[వర్గం:1974 మరణాలు]] [[వర్గం:భారతీయ రాజకీయ నాయకులు]] cvlngqa8zbc4wvos16mp8muxowc77kd 0 505878 4941093 4922781 2026-08-21T13:34:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941093 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="color:black; background-color:#CCCC99" |[[Church of South India|CSI]]-Christ Church |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-bottom:1px #aaa solid" |[[File:960;680;f0b46a21a508ff61274202c15a2c7b9073745ddf.jpg|frameless]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Location | class="infobox-data label" |[[Hyderabad]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Country | class="infobox-data category" |[[India]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Christian denomination|Denomination]] | class="infobox-data category" |[[Church of South India]] (''A [[United and uniting churches|Uniting church]] comprising [[Wesleyan Church|Wesleyan Methodist]], [[Congregational]], [[Lutheran]], [[Calvinist]] and [[Anglican]] missionary societies – [[United Society|SPG]], [[English Wesleyan Mission|WMMS]], [[London Missionary Society|LMS]], [[Basel Mission]], [[Church Missionary Society|CMS]], and the [[Church of England]])'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Previous denomination</div> | class="infobox-data" |[[Anglican]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Churchmanship]] | class="infobox-data category" |[[High church]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:black; background-color:#CCCC99" |History |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Status | class="infobox-data category" |[[Church (building)|Church]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Founded | class="infobox-data" |1868<ref>''Discover Andhra Pradesh, India'', Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, p.26.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Founder | class="infobox-data" |[[Society for the Propagation of the Gospel]] ([[Society for the Propagation of the Gospel|SPG]])<ref>''Census of India, 1961: Andhra Pradesh'', Office of the Registrar General, New Delhi, 1961, p.50.</ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:black; background-color:#CCCC99" |Architecture |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Functional status</div> | class="infobox-data category" |Active |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Heritage designation</div> | class="infobox-data category" |[[INTACH]] Award<ref name="Siasat">''[[Siasat]]''.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Designated | class="infobox-data" |2013<ref name="Siasat" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Architectural type</div> | class="infobox-data category" |[[Chapel]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Sacred architecture|Style]] | class="infobox-data category" |[[Gothic Revival architecture|Gothic]]<ref name="Horizons">{{Cite web |url=https://issuu.com/apredahorizons/docs/horizons_june_-_july_13 |title=''Horizons'', Volume 2, Issue 11, June-July 2013, p.32 |access-date=2026-08-06 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126205747/https://issuu.com/apredahorizons/docs/horizons_june_-_july_13 |url-status=dead }}</ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:black; background-color:#CCCC99" |Specifications |- ! class="infobox-label" scope="row" |Materials | class="infobox-data" |Lime and mortar |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:black; background-color:#CCCC99" |Administration |- ! class="infobox-label" scope="row" |Division | class="infobox-data" |Ramkote Pastorate |- ! class="infobox-label" scope="row" |District | class="infobox-data" |Town DCC<ref>[[Diocese of Medak]].</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Diocese]] | class="infobox-data" |[[Diocese of Medak]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:black; background-color:#CCCC99" |Clergy |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Bishop|Bishop(s)]] | class="infobox-data agent" |[[The Right Reverend]] [[A. C. Solomon Raj]], [[Church of South India|CSI]] |} [[దస్త్రం:Parish2.jpg|thumb| చర్చి పారిష్ హాల్]] సి.ఎస్.ఐ. '''క్రైస్ట్ చర్చ్''' భారతదేశంలోని [[తెలంగాణ|తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని]] [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌లో]] ఉన్న అత్యంత పురాతన చర్చిలలో ఒకటి. ఈ చర్చి హైదరాబాద్, [[సికింద్రాబాద్]] జంట నగరాలలోని రామ్‌కోట్ ప్రాంతంలో ఉంది, 24&nbsp;శంషాబాద్ [[రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] నుండి కిమీ దూరంలో ఉంది. చర్చి పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం, ఇది మెదక్ డియోసెస్ మతపరమైన అధికార పరిధిలోకి వస్తుంది, సుమారు 500 మంది సభ్యులతో కూడిన విభిన్న [[తమిళ భాష|తమిళ]] మాట్లాడే సంఘానికి సేవలు అందిస్తుంది. 1869లో ప్రతిష్ఠించబడి, అంకితం చేయబడిన ఈ చర్చి, హైదరాబాద్‌లోని అత్యంత పురాతన తమిళ చర్చి. == చరిత్ర == === ఫౌండేషన్ === 1869కి ముందు, హైదరాబాద్ ప్రాంతానికి చెందిన [[తమిళ భాష|తమిళం]] మాట్లాడే క్రైస్తవులు [[తమిళ భాష|తమిళంలో]] ఆరాధన చేయడానికి తమ కుటుంబాలతో కలిసి ఎద్దుల బండిలో సికింద్రాబాద్‌లోని సెయింట్ థామస్ చర్చికి చాలా దూరం ప్రయాణించేవారు, ఇది వారికి ఒక కష్టంగా, అసౌకర్యంగా ఉండేది. 1867లో, ప్రధానమంత్రి [[సాలార్ జంగ్ కుటుంబం|సర్ సాలార్ జంగ్]] నేతృత్వంలోని [[Nizams' Government|నిజాం ప్రభుత్వం]], ఒక చర్చిని నిర్మించడానికి సరిపడా విరాళాలతో పాటు ఒక చిన్న భూభాగాన్ని దానం చేసింది. 1867లో సర్ రిచర్డ్ టెంపుల్ చేసిన అద్భుతమైన ప్రసంగం అనంతరం, సికింద్రాబాద్ సహాయక దళాల కమాండర్ అయిన మేజర్ జనరల్ గ్రాంట్ భార్య శంకుస్థాపన చేశారు. రెండు సంవత్సరాల కాలంలో క్రైస్ట్ చర్చ్ నిర్మించబడింది, 1869లో క్రిస్మస్ పండుగ ముందు రోజున మద్రాస్ డియోసెస్ బిషప్ అయిన రైట్ రెవరెండ్ ఫ్రెడరిక్ గెల్ చేత అంకితం చేయబడింది. === డయోసిస్ ప్రారంభోత్సవం === 1947 అక్టోబర్ 3న, దక్షిణ భారతదేశంలోని చర్చిలు ఏకమై "చర్చ్ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా (CSI) మెదక్ డయోసీస్"ను ఏర్పాటు చేశాయి. హైదరాబాద్‌లోని వెస్లీ చర్చి ఛైర్మన్ అయిన రెవరెండ్ విట్టేకర్, ఈ డియోసెస్‌కు మొదటి బిషప్‌గా అభిషిక్తులయ్యారు, 1950లో ఆయన క్రైస్ట్ చర్చ్ సంఘానికి పరిచర్య చేయడానికి రెవరెండ్ జి.డి. శామ్యూల్‌ను నియమించారు. 1947 నుండి, ఎనిమిది మంది బిషప్‌లు చర్చి అభివృద్ధికి, దాని కార్యకలాపాలకు తోడ్పడ్డారు. === 1970 శతాబ్ది ఉత్సవాలు === హైదరాబాద్‌లో చర్చి 100 సంవత్సరాల చరిత్ర (1869–1969) జ్ఞాపకార్థం, చర్చి భవనాన్ని విస్తరించారు. చర్చి సభ్యుల విరాళాలు, డయోసెస్ నుండి పొందిన రుణం ద్వారా నిర్మాణం సాధ్యమైంది. === క్రిస్ట్ చర్చ్ ఉన్నత పాఠశాల === 1979 జూన్ 15న, చర్చి ఆవరణలో ఉన్న క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌ను వ్యవస్థాపక సభ్యులైన రెవ. డి. జస్టస్ మోని (మొదటి మేనేజర్, కరస్పాండెంట్), శ్రీమతి ఎనిడ్ ప్రారంభించారు. డేవిడ్, దివంగత ప్రొఫెసర్ ఎ.పి. రాజరత్నం, దివంగత శ్రీ జార్జ్ మైఖేల్, దివంగత శ్రీ డబ్ల్యూ.ఎ. దేవదాస్, దివంగత శ్రీ సి. జాన్ రోజ్, దివంగత శ్రీమతి విక్టోరియా రాబర్ట్, రెవ. ఎస్.ఎం. జోతి రాజ్ (మేనేజర్, కరస్పాండెంట్ [1984–1987]), రెవ. ఎ. బెన్నెట్ (మేనేజర్, కరస్పాండెంట్ [2003 – జూలై 2014]). ప్రారంభించినప్పుడు, ఆ పాఠశాలలో 8 మంది విద్యార్థులు ఉండేవారు. ఇప్పుడు ఈ పాఠశాల ఉన్నత పాఠశాల హోదాను పొంది, 500 మంది పిల్లలకు వసతి కల్పించేంతగా అభివృద్ధి చెందింది. గత కొన్నేళ్లుగా SSCలో 100% ఫలితాలు నమోదవుతున్నాయి. రెవరెండ్ ఎస్. సతియా జోసెఫ్ గారు జూలై 2014 నుండి మేనేజర్, కరస్పాండెంట్‌గా సేవలందిస్తున్నారు, ప్రస్తుత ప్రధానోపాధ్యాయురాలు శ్రీమతి షిర్లీ సోలమన్ గారు ఇప్పుడు 15 మంది ఉపాధ్యాయులు, 5 మంది సహాయక సిబ్బందితో కూడిన బృందానికి నాయకత్వం వహిస్తున్నారు. === శతాబ్ది అనంతర రజతోత్సవ వేడుక (1869–1994) === ఈ వేడుకను 1994 అక్టోబర్ 2న బిషప్ బి.పి. సుగంధర్ ధృవీకరణ సేవలో ప్రారంభించారు. చర్చి పార్శ్వాల విస్తరణ, పైకప్పు మరమ్మత్తు, గాయక బృందం వస్త్రగదిని జోడించడం వంటి వివిధ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులతో ఇది మొదలైంది. 1994 నవంబర్ 26, 27 తేదీలలో డాక్టర్ కెన్ జ్ఞానకన్‌తో ప్రత్యేక సమావేశాలు జరిగాయి. === మతగురువులు === 1880 నుండి క్రైస్ట్ చర్చ్‌లో దాదాపు 29 మంది మతగురువులు సేవలందించారు: * 1880–1887, రెవ. ఎ. సెబాస్టియన్, సి.ఎస్.ఐ. * 1947–1949, రెవ. ఎస్. క్రిస్టుడోస్, CSI * 1949–1957, రెవ. GD శామ్యూల్, CSI * 1957–1959, Rev. JV నవమణి రాజ్, CSI * 1960–1960, రెవ. టి. కృష్ణారావు, సి.ఎస్.ఐ. * 1961–1964, డా. ఎ.సి. అబ్రహం, లేటీ * 1964–1965, రెవ. PR ధర్మ రాజ్, CSI * 1965–1967, రెవ. GD శామ్యూల్, CSI * 1967–1968, రెవ. PR ధర్మ రాజ్, CSI * 1968–1978, డా. ఎ.సి. అబ్రహం, లేటీ * 1978–1982, రెవ. GD శామ్యూల్, CSI * 1978–1984, రెవ. డి. జస్టస్ మోని, CSI * 1984–1987, రెవ. SM జోతి రాజ్, CSI * 1987–1993, Rev. A. బెన్నెట్, CSI * 1993–2003, రెవ. డి. జస్టస్ మోని, CSI * 2003–2014, Rev. A. బెన్నెట్, CSI * 2014-2023 రెవ. S. సతియా జోసెఫ్, CSI * 2023–ప్రస్తుతం రెవ. నవీన్ కుమార్, CSI == భవనాలు == గోతిక్ రివైవల్ శైలిలో నిర్మించబడిన ప్రధాన చర్చి భవనం, ఇరువైపులా శిలువ ఆకారంలో ఒక విభాగాన్ని కలిగి ఉండేలా రూపొందించబడింది, ఇందులో 300 మంది సభ్యులు కూర్చోవచ్చు. సంఘం, డయోసెస్ విరాళంగా ఇచ్చిన నిధులతో 2008వ సంవత్సరంలో పైకప్పు ఆధార నిర్మాణం బలోపేతం చేయబడింది. చర్చి సభ్యుల నుండి అందిన విరాళాలతో నిర్మించిన, సుమారు 250 మంది కూర్చోగల పారిష్ హాల్ కూడా ఈ చర్చిలో ఉంది. దివంగత రెవ. ఎ. ఎజెకియల్ మొదట ప్రతిపాదించగా, రెవ. జి.డి. శామ్యూల్ వ్యక్తిగత పర్యవేక్షణలో ఈ హాలు నిర్మించబడింది, పునాది, నేలమాళిగ పనులను డా. ఇ.బి. క్రిస్టియన్ ప్రారంభించారు. చర్చి ఆవరణలోనే రెవరెండ్ డాక్టర్ ఎ.సి. అబ్రహం హాల్ కూడా ఉంది, దీనిని కమిటీ సమావేశాలు, ఇతర చర్చలు నిర్వహించడానికి ఉపయోగిస్తారు. == ఇంటాచ్ హెరిటేజ్ అవార్డు == [[దస్త్రం:534980_540027502715848_1577414277_n_1.jpg|thumb|115x115px| ఇంటాచ్ చర్చి అవార్డు (2013)]] గోతిక్ రివైవల్ వాస్తుశిల్పానికి చర్చి ప్రాతినిధ్యం వహించినందుకు, 18 ఏప్రిల్ 2013న, [[భారత జాతీయ సంస్కృతి వారసత్వ సంస్థ|ఇండియన్ నేషనల్ ట్రస్ట్ ఫర్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చరల్ హెరిటేజ్]] వారు అందించే [[Intach Heritage Award|ఇంటాచ్ హెరిటేజ్ అవార్డుతో]] ఈ చర్చిని సత్కరించారు. == మూలాలు == [[వర్గం:Pages using infobox mapframe with missing coordinates]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:Articles with short description]] [[వర్గం:చర్చిలు]] s0dzz62f07ws445ga022ju4qq50andq 0 506111 4941546 4926067 2026-08-22T10:31:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941546 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = తొట్లడోహ్ ఆనకట్ట | image = Totaladoh dam - panoramio.jpg | image_caption = | name_official = తొట్లడోహ్ ఆనకట్ట D05107 | dam_crosses = [[పెంచ్ నది]] | location = [[రామ్‌టెక్]] | dam_type = [[ఆనకట్ట#గురుత్వాకర్షణ ఆనకట్టలు|గురుత్వాకర్షణ]] | dam_length = 680 [[మీటర్లు|మీ.]] | dam_height = 74.5 [[మీటర్లు|మీ.]] | dam_width_base = | dam_width_crest = | dam_volume = 9,72,000 [[ఘనపు మీటర్లు|ఘ.మీ.]] | spillway_type = | spillway_capacity = | construction_began = | opening = 1989<ref>{{cite web | url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Totladoh_Dam_D05107 | title=Totladoh dam D05107 | accessdate=2 April 2016 | archive-date=24 సెప్టెంబర్ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160924123731/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Totladoh_Dam_D05107 | url-status=dead }}</ref> | cost = | owner = [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] | res_name = | res_capacity_total = 124.1 కోట్ల [[ఘనపు మీటర్లు|ఘ.మీ.]] | res_catchment = | res_surface = 77.710 [[చదరపు కిలోమీటర్లు|చ.కి.మీ.]] | res_max_depth = | plant_operator = | plant_turbines = | plant_capacity = 160 మెగావాట్లు (MW) | plant_annual_gen = | plant_commission = | plant_decommission = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = | pushpin_map_size = | coordinates = {{coord|21.658385|79.294167|type:landmark|display=inline,title}} | website = | extra = }} '''తొట్లడోహ్ ఆనకట్ట''' (Totladoh dam) అనేది [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[నాగపూర్ జిల్లా|నాగ్‌పూర్ జిల్లాలోని]] [[రామ్‌టెక్]] సమీపంలో, [[మధ్యప్రదేశ్]] సరిహద్దులో [[పెంచ్ నది|పెంచ్ నది]]పై నిర్మించిన ఒక [[ఆనకట్ట#గురుత్వాకర్షణ ఆనకట్టలు|గురుత్వాకర్షణ ఆనకట్ట]]. == విశిష్టతలు == అత్యల్ప పునాది నుండి ఆనకట్ట ఎత్తు 74.5 మీటర్లు కాగా, పొడవు 680 మీటర్లు. దీని వాల్యూమ్ కంటెంట్ 9,72,000 ఘనపు మీటర్లు, లైవ్ స్టోరేజ్ సామర్థ్యం 1.091 ఘనపు కిలోమీటర్లు.<ref>[http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf Specifications of large dams in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=21 July 2011 }}</ref> == ప్రయోజనం == ఆనకట్ట పాదభాగంలో పెంచ్ జలవిద్యుత్ కేంద్రం అని పిలువబడే 160 మెగావాట్ల జలవిద్యుత్ కేంద్రం ఉంది. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * '''{{Commons category-inline|Totladoh Dam}}''' [[Category:నాగ్‌పూర్ జిల్లాలోని ఆనకట్టలు]] [[Category:1989లో పూర్తయిన ఆనకట్టలు]] [[Category:1989లో మహారాష్ట్రలో స్థాపించబడినవి]] [[వర్గం:ఆనకట్టలు]] 6r6kvjf83u46lzvnksfh23tru5vg8nq 0 506382 4941158 4931810 2026-08-21T15:38:41Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941158 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థ | other_names = GRI | image = {{Not a typo|A.P.J. Abdul Kalam presenting a citation to Padma Vibhushan Shri Adoor Gopalakrishnan, an alumnus of the Gandhigram Rural Institute at a function held at Gandhigram Rural University in Tamil Nadu on September 23, 2006.jpg}}<!-- Do not change the spelling of the file! --> | image_size = 150px | caption = సంస్థలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో డా. ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం | latin_name = | motto = | motto_eng = | established = {{start date and age|1956}}<ref name="AboutGRI">{{Cite web |title=The Gandhigram Rural Institute – Deemed University |url=https://www.ruraluniv.ac.in/aboutgri?content=profile |access-date=2024-05-19 |website=ruraluniv.ac.in }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | endowment = | budget = | chancellor = డా. కె.ఎం. అన్నామలై<ref name="Chancellor">{{cite web |url=https://www.ruraluniv.ac.in/administration?content=chancellor |title=Chancellor}}</ref> | vice_chancellor = డా. ఎన్. పంచనాథం<ref>{{Cite web |url=https://www.ruraluniv.ac.in/Governance?content=System |title=The Gandhigram Rural Institute – Deemed University}}</ref> | students = | undergrad = | postgrad = | other_students = | city = [[గాంధీగ్రామ్, తమిళనాడు|గాంధీగ్రామ్]], [[దిండిగల్]] | country = [[భారతదేశం]] | campus = గ్రామీణ | colours = | faculty = | affiliations = [[మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ]], భారతదేశ UGC | website = {{Official website|www.ruraluniv.ac.in}} }} '''గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థ''' ('''GRI''') [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రం, [[దిండిగల్]]లో ఉన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే [[డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]. ==చరిత్ర== గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థను [[జి. రామచంద్రన్ (సామాజిక సంస్కర్త)|జి. రామచంద్రన్]], అతని భార్య [[టి.ఎస్. సౌందరామ్|టి.ఎస్. సౌందరం]] 1956లో స్థాపించారు. ఈ సంస్థ [[మహాత్మా గాంధీ]] ప్రతిపాదించిన ''నై తాలీమ్'' విద్యా విధానాన్ని స్వీకరించింది. 1976లో విశ్వవిద్యాలయ మంజూరు సంఘం (UGC), UGC చట్టం, 1956లోని 3వ విభాగం ప్రకారం దీనిని [[డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]గా ప్రకటించింది. దీనికి పూర్తిగా UGC నిధులు సమకూరుస్తుంది. 2006లో UGC మార్గదర్శకాల ప్రకారం దీనికి గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థగా పేరు మార్చారు. ఈ సంస్థ ఒక ప్రధాన విద్యా సముదాయంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇందులో ఏడు ఫ్యాకల్టీలు ఉన్నాయి. వీటి ద్వారా 50కు పైగా విద్యా కార్యక్రమాలు అందించబడుతున్నాయి. గ్రామీణ అభివృద్ధి, గ్రామీణ ఆర్థికశాస్త్రం, విస్తరణ విద్య, గ్రామీణ ఆధారిత శాస్త్రాలు, సహకారం, అభివృద్ధి పరిపాలన, గ్రామీణ సామాజిక శాస్త్రం, ఆంగ్లం, తమిళం, భారతీయ భాషలు అనే ఏడు విద్యా ఫ్యాకల్టీల ద్వారా డాక్టరల్, మాస్టర్స్, బ్యాచిలర్ డిగ్రీలు, డిప్లొమాలు, సర్టిఫికెట్లను అందిస్తుంది. ఈ సంస్థలో 3,000 మంది విద్యార్థులు, 150 మంది బోధనా సిబ్బంది, 250 మంది బోధనేతర సిబ్బంది ఉన్నారు. 2002లో ఈ సంస్థకు జాతీయ మూల్యాంకనం, గుర్తింపు మండలి (NAAC) ఐదు నక్షత్రాల హోదాను ఇచ్చింది. 2010, 2016లో పునఃగుర్తింపు సమయంలో A గ్రేడ్ లభించింది.<ref name="AboutGRI" /> ==ప్రాంగణం== గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థ గ్రామీణ ప్రాంతంలో దాదాపు {{convert|200|acre|km2}} విస్తీర్ణంలో ఉన్న ప్రాంగణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది సిరుమలై పర్వత శ్రేణిలోని ఒక ప్రాంతంలో ఉంది. దీనికి పశ్చిమాన కొడైకెనాల్ కొండ ప్రాంతంతో సహా పర్వత శ్రేణులు ఉన్నాయి. మదురైకి ఉత్తరంగా ఉన్న గాంధీగ్రామ్‌కు రైలు, రహదారి మార్గాల ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. ఇక్కడ ఏడాది పొడవునా వాతావరణం వేడిగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web |title=The Gandhigram Rural Institute – Deemed University |url=https://www.ruraluniv.ac.in/aboutgri?content=campus |access-date=2024-05-19 |website=ruraluniv.ac.in}}</ref> ==పూర్వ విద్యార్థులు== * [[కె.ఆర్.మీరా|కె. ఆర్. మీరా]], భారతీయ రచయిత్రి * [[రాఘవన్ (నటుడు)]], మలయాళ చలనచిత్ర పరిశ్రమ * [[అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]], ప్రముఖ దర్శకుడు * పోక్కర్ కడలుండి, పాత్రికేయుడు * [[డా. ఇ. దేశింగు శెట్టి]], ప్రొఫెసర్, రచయిత ==రవాణా== సమీప రైల్వే స్టేషన్ [[అంబత్తురై]]. సమీపంలోని ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్ [[దిండిగల్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్|దిండిగల్]]. సమీపంలోని ప్రధాన నగరం [[మదురై]]. సమీప విమానాశ్రయం [[మదురై విమానాశ్రయం]]. ==ర్యాంకులు== గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థకు [[జాతీయ సంస్థాగత ర్యాంకింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్]] (NIRF) 2020లో భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలలో 91వ ర్యాంకును ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web |title=MoE, National Institute Ranking Framework (NIRF) |url=https://www.nirfindia.org/2020/UniversityRanking.html |access-date=2024-05-19 |website=nirfindia.org |archive-date=28 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628054704/https://www.nirfindia.org/2020/UniversityRanking.html |url-status=dead }}</ref> 2021లో 101–150 ర్యాంకు పరిధిలో,<ref>{{Cite web |title=MoE, National Institute Ranking Framework (NIRF) |url=https://www.nirfindia.org/2021/UniversityRanking150.html |access-date=2024-05-19 |website=nirfindia.org |archive-date=2024-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419082126/https://www.nirfindia.org/2021/UniversityRanking150.html |url-status=dead }}</ref> 2022లో 151–200 ర్యాంకు పరిధిలో నిలిచింది.<ref>{{Cite web |title=MoE, National Institute Ranking Framework (NIRF) |url=https://www.nirfindia.org/2022/UniversityRanking200.html |access-date=2024-05-19 |website=nirfindia.org |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927173304/https://www.nirfindia.org/2022/UniversityRanking200.html |url-status=dead }}</ref> ==మాజీ ఛాన్సలర్లు== * [[పి.బి. గజేంద్రగడ్కర్|పి. బి. గజేంద్రగడ్కర్]], భారతదేశపు ఏడవ ప్రధాన న్యాయమూర్తి * [[టి.ఎస్. సౌందరామ్|టి. ఎస్. సౌందరం]], భారతీయ వైద్యురాలు, రాజకీయ నాయకురాలు * [[ఆర్. వెంకట్రామన్]], భారతదేశపు ఎనిమిదవ రాష్ట్రపతి * [[శంకర్ దయాళ్ శర్మ]], భారతదేశపు ఎనిమిదవ ఉపరాష్ట్రపతి * [[కె. ఆర్. నారాయణన్]], భారతదేశపు పదవ రాష్ట్రపతి * [[కృష్ణకాంత్]], భారతదేశపు పదవ ఉపరాష్ట్రపతి * [[భైరాన్‌సింగ్ షెకావత్|భైరవ్ సింగ్ షెకావత్]], భారతదేశపు పదకొండవ ఉపరాష్ట్రపతి * [[ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి|మొహమ్మద్ హమీద్ అన్సారీ]], భారతదేశపు పన్నెండవ ఉపరాష్ట్రపతి * [[రెనానా ఝబ్వాలా]], భారతదేశంలోని సామాజిక కార్యకర్త ==మాజీ ఉపకులపతులు== * [[జి. రామచంద్రన్ (సామాజిక సంస్కర్త)|జి. రామచంద్రన్]], సామాజిక సంస్కర్త * [[ఎం. ఆరం]], విద్యావేత్త, శాంతి కార్యకర్త * దేవేంద్ర కుమార్ * డి. కె. ఓజా * టి. ఆర్. నటేశన్ * ఎన్. మార్కండన్ * జి. పంకజం * [[టి. కరుణాకరన్]] * స్మా. రామసామి ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బయటి లింకులు== * {{Official website|www.ruraluniv.ac.in}} {{Authority control}} {{Coord|10.27958|77.933412|display=title}} [[Category:గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థ]] [[Category:మద్రాసు రాష్ట్రంలో 1956లో స్థాపించబడిన సంస్థలు]] [[Category:దిండిగల్ జిల్లాలో విద్య]] [[Category:1956లో స్థాపించబడిన విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు]] ``` pabh8pbzp08ybg7o7n51ldwj8s3vbrd 0 506421 4941312 4932049 2026-08-22T01:41:22Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941312 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = జగదేవ్ సింగ్ తల్వాండి | birth_name = | caption = | image = Jagdev Singh Talwandi.jpg | birth_date = {{Birth date|1929|6|24|df=y}} | birth_place = [[ఫైసలాబాద్ జిల్లా|ల్యాల్‌పూర్]], [[పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)|పంజాబ్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = 19 సెప్టెంబర్ 2014 <br> (వయస్సు 85) | death_place = [[లుధియానా]], [[పంజాబ్, భారతదేశం|పంజాబ్]] | office = 25వ [[శిరోమణి గుర్ద్వారా ప్రబంధక్ కమిటీ]] అధ్యక్షుడు | term = 30 నవంబర్ 2000 – 27 నవంబర్ 2001 | predecessor = [[జాగీర్ కౌర్]] | successor = [[కిర్పాల్ సింగ్ బడుంగర్]] | office2 = [[రాజ్యసభ|రాజ్యసభ సభ్యుడు]] | term2 = 1980–1986 | office3 = [[లోక్‌సభ]] సభ్యుడు | term3 = 1977–1980 | predecessor3 = [[దేవిందర్ సింగ్ గర్చా]] | successor3 = [[దేవిందర్ సింగ్ గర్చా]] | constituency3 = [[లుధియానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లుధియానా]], [[పంజాబ్, భారతదేశం|పంజాబ్]] | party = [[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] | office4 = [[పంజాబ్ శాసనసభ|పంజాబ్ శాసనసభ సభ్యుడు]] | constituency4 = [[రాయ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌కోట్]] | term4 = 1967–1977 | predecessor4 = గుర్నామ్ సింగ్ | successor4 = దేవ్‌రాజ్ సింగ్ | office5 = [[పంజాబ్ ప్రభుత్వం (భారతదేశం)|పంజాబ్ ప్రభుత్వం]] క్యాబినెట్ మంత్రి | 1blankname5 = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata5 = [[గుర్నామ్ సింగ్]] | 2blankname5 = మంత్రిత్వ శాఖలు | 2namedata5 = * [[పంజాబ్ ప్రభుత్వ విభాగాలు|అభివృద్ధి, పశుసంవర్ధక శాఖ]] | term5 = 1969–1971 | other_party = | spouse = మోహిందర్ కౌర్ | children = 4 | website = | father = ఛంగా సింగ్ | native_name = ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ | source = https://loksabha.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2616.htm }} '''జగదేవ్ సింగ్ తల్వాండి''' (24 జూన్ 1929 – 19 సెప్టెంబర్ 2014) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఈయన సిక్కు ప్రాధాన్య ప్రాంతీయ రాజకీయ పార్టీ అయిన [[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] (SAD) సభ్యుడిగా 1978లో [[లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యారు. తల్వాండి 1978, 1988లలో SAD అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web |date=2017-08-29 |title=Forty Years Ago, August 29, 1977: Sri Lanka Riots |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/forty-years-ago-august-29-1977-sri-lanka-riots-4818177/ |access-date=2022-03-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Jagdev Singh Talwandi inherited politics from Akali activist father|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/jagdev-singh-talwandi-inherited-politics-from-akali-activist-father/story-w5wXiFygGt7Nvxebyd6njO.html|date=2014-09-19|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-05-21}}</ref> 2000లో ఈయన శిరోమణి గుర్ద్వారా ప్రబంధక్ కమిటీ (SGPC) అధ్యక్షుడయ్యారు.<ref>{{Cite web |agency=TNN|date=18 Nov 2021 |title=sgpc: SGPC@101: Presidents since 1920 {{!}} Chandigarh News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/presidents-since-1920/articleshow/87771209.cms |access-date=2022-03-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 1967, 1969, 1972లలో మూడుసార్లు [[పంజాబ్ శాసనసభ|పంజాబ్ విధానసభకు]] ఎన్నికై, గుర్నామ్ సింగ్ మంత్రివర్గంలో అభివృద్ధి, పశుసంవర్ధక శాఖ సహాయ మంత్రిగా, [[ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్]] ప్రభుత్వంలో జైళ్లు, క్రీడలు, రవాణా శాఖ సహాయ మంత్రిగా సేవలందించారు.<ref>{{Cite web |title=Punjab Vidhan Sabha Compendium |url=https://punjabassembly.nic.in/images/docs/Vidhan%20Sabha%20Compendium.pdf |access-date=2023-08-27}}</ref> ఈయన 1980 నుండి 1986 వరకు [[రాజ్యసభ]]లో పంజాబ్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు.<ref name=":0" /> == ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం == తల్వాండి 1929 జూన్ 24న ల్యాల్‌పూర్ జిల్లాలోని (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్‌లో ఉంది) చక్ నంబర్ 52లో జన్మించారు. ఈయన తండ్రి జాతేదార్ ఛంగా సింగ్ ల్యాల్‌పూర్ జిల్లాలోని ముల్లాన్‌పూర్ గ్రామంలో భూస్వామి. ఛంగా సింగ్ గురు కా బాగ్, గంగ్సర్, జైతు నాభా, నంకానా సాహిబ్, దస్కా సహా అన్ని సిక్కు మోర్చాలలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఆ సమయంలో ల్యాల్‌పూర్ జిల్లా బోర్డు సభ్యుడిగా ఉన్నందున, ఆయన కార్యకలాపాల వల్ల 25 ఎకరాల ఉచిత భూమిని పొందే ఆయన లాంబర్దార్‌గిరిని ప్రభుత్వం జప్తు చేసింది. గ్రామంలో ఎవరూ ఆ లాంబర్దార్‌గిరిని స్వీకరించడానికి అంగీకరించకపోవడంతో, ప్రభుత్వం దానిని లాంఛనప్రాయ విద్య లేని ఆయన కుమారుడు తల్వాండికి బదిలీ చేయాల్సి వచ్చింది. ఒక ఇంటర్వ్యూలో, తాను ఎప్పుడూ పాఠశాలకు వెళ్లలేదని ఆయన అంగీకరించారు. "నేను చదువుకోని వ్యక్తిని. నాకు ఎలాంటి లాంఛనప్రాయ విద్య లేదు. ఈ 70 ఏళ్ల అనుభవం నుండి నేర్చుకున్నదే నాకు తెలుసు. ప్రతీ ఒక్కరి జీవితంలోనూ మతం మార్గదర్శక వెలుగు అని నేను బలంగా నమ్ముతాను" అని ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web |title=rediff.com Special: Profile/SGPC president Jagdev Singh Talwandi |url=https://www.rediff.com/news/2000/dec/06spec.htm |access-date=2022-04-14 |website=www.rediff.com}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, ఛంగా సింగ్ [[లుధియానా జిల్లా]]లోని తల్వాండి గ్రామంలో స్థిరపడ్డారు. 1955లో దశాబ్ద కాలం పాటు ఏకగ్రీవంగా [[సర్పంచ్]]‌గా ఎన్నికయ్యారు. అకాలీ రాజకీయాల ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో పోషించిన పాత్రకు, తన సోదరుడు మాస్టర్ దేవ్ రాజ్ సింగ్ తో కలిసి అన్ని పంజాబీ సుబా మోర్చాలలో అరెస్టు అయినందుకు ఆయన "లోహ్ పురుష్" (ఉక్కు మనిషి) అనే బిరుదును సంపాదించారు.<ref name=":2">{{Cite news |date=2014-09-20 |title=Jathedar Talwandi: A true blue Akali and a Badal baiter |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jathedar-talwandi-a-true-blue-akali-and-a-badal-baiter/articleshow/42940315.cms |access-date=2023-08-27 |issn=0971-8257}}</ref> ఎమర్జెన్సీకి వ్యతిరేకంగా జరిగిన మొదటి జాతాలో భాగమైనందుకు 1975 జూలై 9న ఈయన అరెస్టై, 19 నెలలు జైలులో గడిపారు.<ref>{{Cite web |last=Punjab |first=Yes |date=2015-06-25 |title=Emergency and Akalis - Veteran Journalist KS Chawla goes down the memory lane - YesPunjab.com |url=https://yespunjab.com/emergency-and-akalis-veteran-journalist-ks-chawla-goes-down-the-memory-lane/ |access-date=2022-04-14 |language=en-US |archive-date=2022-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810121439/https://yespunjab.com/emergency-and-akalis-veteran-journalist-ks-chawla-goes-down-the-memory-lane/ |url-status=dead }}</ref> 1960, 1965లలో ఈయన SGPC సభ్యుడిగా ఎంపికయ్యారు. 1967, 1969, 1972లలో పంజాబ్ అసెంబ్లీకి మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, 1977లో లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web |agency=TNN|date=20 Sep 2014 |title=Veteran Akali leader Talwandi dead {{!}} Ludhiana News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/veteran-akali-leader-talwandi-dead/articleshow/42950111.cms |access-date=2022-03-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref> గుర్నామ్ సింగ్ మంత్రివర్గంలో అభివృద్ధి, పశుసంవర్ధక శాఖ సహాయ మంత్రిగా చేరారు, 1967లో అకాలీ లెజిస్లేచర్ పార్టీ నాయకుడిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news |title=Veteran Akali leader Jagdev Singh Talwandi passes away |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/veteran-akali-leader-jagdev-singh-talwandi-passes-away/articleshow/42885314.cms |access-date=2022-03-13}}</ref> [[ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్]] మంత్రివర్గంలో జైళ్లు, క్రీడలు, రవాణా శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> ఫతే సింగ్ మరణానంతరం ఈయన [[శిరోమణి అకాలీ దళ్|అకాలీ దళ్]] సీనియర్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా నియమితులయ్యారు, 1960 నుండి అకాలీ దళ్ వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యుడిగా కొనసాగారు. ప్రధాని [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన ఎమర్జెన్సీ సమయంలో మీసా (MISA) చట్టం కింద పద్దెనిమిది నెలల పాటు నిర్బంధించబడి, మాజీ ప్రధాని [[చంద్రశేఖర్]], ఇతర రాజకీయ పార్టీల నాయకులు, అకాలీ దళ్ నాయకులతో కలిసి పాటియాలా జైలులో ఉన్నారు.<ref name=":3">{{Cite book |last=Darshi |first=A.R. |title=The Gallant Defender |publisher=A. R. Darshi |year=2005 |isbn=81-7601-468-0 |edition=5th |location=Amritsar |pages=6–7,51,54,73–75,154–157}}</ref> 1977 జనవరిలో ఇందిరా గాంధీ ఎమర్జెన్సీని ఎత్తివేసిన తర్వాత, ఆమెను వ్యతిరేకించిన రాజకీయ నాయకులందరూ విడుదలయ్యారు, కేంద్రంలో ఒకే రాజకీయ పార్టీగా ఏర్పడేందుకు పార్టీలను విలీనం చేయడంపై చర్చ జరిగింది. దీని ఫలితంగా [[జనతా పార్టీ]] ఏర్పడింది. 1977 ఏప్రిల్‌లో మోహన్ సింగ్ తుర్ అస్వస్థతకు గురికావడంతో జాతేదార్ తల్వాండి అకాలీ దళ్ తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా నియమితులయ్యారు. దళ్ పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యుడిగా, పార్టీ అధిపతిగా, పంజాబ్ అసెంబ్లీలోని 116 సీట్లలో 58 సీట్లను గెలుచుకోవడంలో సహాయపడ్డారు. కొత్తగా ఏర్పడిన జనతా పార్టీతో అకాలీ దళ్ సహకరిస్తుందని, అయితే దానితో విలీనం కాకుండా తన ప్రత్యేక ఉనికిని కాపాడుకుంటుందని ఆయన ప్రకటించారు.<ref name=":3" /> లోక్‌సభ ఎన్నికల తర్వాత ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్ తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురైన తర్వాత తల్వాండి ఆయనను తిరిగి పంజాబ్ రాజకీయాలోకి తీసుకువచ్చారు. ఆ తర్వాత జరిగిన 1977 విధానసభ ఎన్నికలలో అకాలీ దళ్, జనతా పార్టీలు అధికారంలోకి వచ్చి బాదల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.<ref name=":2" /> [[శిరోమణి అకాలీ దళ్|అకాలీ దళ్]] త్రిమూర్తులు (జగదేవ్ సింగ్ తల్వాండి, [[గుర్చరణ్ సింగ్ తోహ్రా]], [[ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్]]) రాజకీయ రంగాన్ని శాసించారు. నిరంకారీలు, అఖండ్ కీర్తనీ జాతా అనుచరుల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో 13 మంది సిక్కులు మరణించిన తర్వాత, 1978 అక్టోబరులో తల్వాండి లుధియానాలో ఆల్ ఇండియా అకాలీ సదస్సును నిర్వహించారు. ఈ సదస్సు గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది, కొన్ని సవరణలతో ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ తీర్మానం ఆమోదించబడింది.<ref name=":1" /> అకాలీ-జనతా ప్రభుత్వం సుఫీగా సాగుతున్న సమయంలో విద్యాశాఖ మంత్రి సుఖ్‌జీందర్ సింగ్ అవినీతి ఆరోపణల వ్యవహారం బయటపడింది. సుఖ్‌జీందర్ సింగ్‌ను తొలగించాలని బాదల్ భావించగా, తల్వాండి, తోహ్రాలు వ్యతిరేకించారు. సుఖ్‌జీందర్ సింగ్ మంత్రివర్గం నుండి తొలగించబడగా, సుఖ్‌జీందర్‌కు మద్దతుగా ఇద్దరు మంత్రులు [[జస్వీందర్ సింగ్ బ్రార్]], రణధీర్ సింగ్ చీమా రాజీనామా చేశారు. ఇది ఒకవైపు బాదల్, మరొకవైపు తల్వాండి, తోహ్రాల మధ్య వ్యత్యాసాలను పెంచింది.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=October 13, 1978, Forty Years Ago: How Lohia died |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/october-13-1978-forty-years-ago-how-lohia-died-5399932/ |access-date=2022-03-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |author=Gobind Thukral |date=10 October 2013 |title=Akal Takht asks all warring Akalis to unite under Longowal-led Akali Dal faction |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19821015-akal-takht-asks-all-warring-akalis-to-unite-under-harchand-singh-longowal-led-akali-dal-faction-772258-2013-10-10 |access-date=2022-04-14 |magazine=India Today |language=en}}</ref> తోహ్రా బాదల్‌తో రాజీపడటంతో తల్వాండిపై [[అకాల్ తఖ్త్]]‌కి ఫిర్యాదు అందింది, అకాల్ తఖ్త్ జాతేదార్ ఈయనను పిలిపించి ఈయన "తంఖ్వాయా" కాదని ప్రకటించారు. 1980లో తల్వాండి బాదల్‌తో విడిపోయి సొంత అకాలీ దళ్ (తల్వాండి)ని స్థాపించారు. ఈ సమయంలో ఇందిరా గాంధీ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చి బాదల్ ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేశారు.<ref>{{Cite news |date=2023-04-26 |title=Friends left, but couldn't affect Parkash Singh Badal politically |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/friends-left-but-couldnt-affect-badal-politically/articleshow/99775053.cms?from=mdr |access-date=2023-08-27 |issn=0971-8257}}</ref> తల్వాండి ఢిల్లీకి ఒక జాతాకు నాయకత్వం వహించారు, అక్కడ ఈయనను తీహార్ జైలులో 18 నెలలకు పైగా నిర్బంధించారు. అకాల్ తఖ్త్, ధరమ్ యుధ్ మోర్చా డిక్టేటర్ సంత్ హర్‌చంద్ సింగ్ లాంగోవాల్ విజ్ఞప్తి మేరకు ఈయన విడుదలయ్యారు. లుధియానాలో వెయ్యి మంది అనుచరులతో కలిసి ధర్మయుద్ధ మోర్చాలో తల్వాండి స్వచ్ఛందంగా అరెస్టు అయ్యారు. బాదల్‌తో కలిసి లుధియానా జైలులో నిర్బంధించబడ్డారు.<ref name=":0" /> పంజాబ్ రాష్ట్రం ఉగ్రవాదంలో కూరుకుపోవడం, 1984లో [[ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్]] జరగడంతో అకాలీ దళ్ సీనియర్ నాయకులందరినీ వేర్వేరు జైళ్లలో నిర్బంధించారు. 1987 నాటికి పార్టీ నాయకత్వం లేనిదైంది. 1989లో తల్వాండి అకాలీ దళ్ అధ్యక్షుడయ్యారు. 1989 నవంబరులో ఈయన గ్రామంలో ఈయనపై హత్యాయత్నం జరిగింది. ఈ దాడిలో ఈయన నిష్ఠావంతుడైన మద్దతుదారు, SGPC సభ్యుడు హర్జిందర్ సింగ్ జింద్, ఈయన గన్‌మన్ మరణించగా, తల్వాండి, ఆయన వ్యక్తిగత సహాయకుడు ఉజాగర్ సింగ్ తీవ్రంగా గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite news |last1=Hazarika |first1=Sanjoy |date=1988-11-30 |title=Gunman Wounds a Sikh Leader |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1988/11/30/world/gunman-wounds-a-sikh-leader.html |access-date=2023-08-27 |issn=0362-4331}}</ref> తల్వాండి 2001లో SGPC అధ్యక్షుడయ్యారు.<ref>{{Cite news |title=Talwandi replaces Bibi Jubilation in Tohra, Mann camps |work=[[The Tribune]] |url=https://www.tribuneindia.com/2000/20001201/main1.htm |access-date=2023-08-27}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == ఈయన మోహిందర్ కౌర్‌ను వివాహమాడారు. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఈయన చిన్న కుమారుడు జగ్‌జీత్ సింగ్ తల్వాండి SGPC సభ్యుడయ్యాడు, పెద్ద కుమారుడు రంజీత్ సింగ్ తల్వాండి అకాలీ దళ్ నాయకుడు, ఈయన 2002లో పంజాబ్ [[శాసనసభ్యుడు|శాసనసభ్యుడిగా]] (MLA) ఎన్నికయ్యారు. ఈయన కుమార్తె హర్జీత్ కౌర్ తల్వాండి 2022లో శిరోమణి అకాలీ దళ్ (సంయుక్త్) మహిళా విభాగ అధ్యక్షురాలిగా సేవలందించారు.<ref>{{Cite web |title=Shiromani Akali Dal (Sanyukat) expands organizational structure |url=http://www.5dariyanews.com/news/328003-Shiromani-Akali-Dal-Sanyukat-expands-organizational-structure |access-date=2022-04-09 |website=5 Dariya News}}</ref> ఈయన ''మూల్ మంతర్ స్వామి రామ్ తీరథ్'' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు.<ref>{{Cite web |title=Mool Manter Swami Ram Tirath - SikhBookClub |url=https://sikhbookclub.com/Book/Mool-Manter-Swami-Ram-Tirath |access-date=2023-08-27 |website=sikhbookclub.com}}</ref> ETC ఛానెల్ ద్వారా గుర్బానీ కార్యక్రమం ప్రత్యక్ష ప్రసారంలో ఈయన చురుకైన పాత్ర పోషించారు.<ref>{{Cite web |date=2022-04-09 |title=HT Explainer: Gurbani telecast row puts SGPC in tight spot |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/ht-explainer-gurbani-telecast-row-puts-sgpc-in-tight-spot-101649446990523.html |access-date=2023-08-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == మరణం == గుండె, మూత్రపిండాలు, కడుపు ఇన్ఫెక్షన్ల వల్ల తల్వాండి హీరో DMC హార్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చేరారు. సెప్టెంబరు 6న విశ్వమోహన్ ఆయన పరిస్థితి విషమంగా ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు.<ref name=":1">{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India - Ludhiana Stories |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140902/ldh1.htm |access-date=2022-03-13 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> సెప్టెంబరు 19 ఉదయం ఏడు గంటలకు ఆయన మరణ వార్త వ్యాపించింది. అయితే, ఆయన గుండె కొట్టుకుంటోందని, వైద్యపరంగా మరణించినట్లు ప్రకటించలేమని వైద్యులు తెలిపారు. 2014 ఆగస్టు 21 ఉదయం 11.10 గంటలకు ఇన్‌స్టిట్యూట్ చీఫ్ కార్డియాలజిస్ట్ గుర్ ప్రీత్ సింగ్ వాండర్, DMCH మెడికల్ సూపరింటెండెంట్ రాజూ చిన్న, లుధియానా సివిల్ సర్జన్లు ఆయన మరణించినట్లు ప్రకటించారు. ఆయన వయస్సు 85 సంవత్సరాలు.<ref>{{Cite web |date=2014-09-19 |title=Veteran Akali leader Jagdev Singh Talwandi passes away |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/veteran-akali-leader-jagdev-singh-talwandi-passes-away/story-wF2LGQj6wTxesdcowdSgJL.html |access-date=2023-08-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == వారసత్వం == 2016 సెప్టెంబరులో, ఉప ముఖ్యమంత్రి [[సుఖ్‌బీర్ సింగ్ బాదల్]] తల్వాండి రెండవ బార్సీ సమాగమ్ (వర్ధంతి)కి హాజరైనప్పుడు, లుధియానా సమీపంలోని బస్సియాన్ కోఠి వద్ద "జాతేదార్ జగదేవ్ సింగ్ తల్వాండి కాలేజ్ ఆఫ్ ప్రొఫెషనల్ స్టడీస్"కు శంకుస్థాపన చేశారు.<ref>{{Cite web|title=Badal to lay foundation stone of|url=http://www.babushahi.com/full-news.php?id=50028&headline=Badal-to-lay-foundation-stone-of-|website=www.babushahi.com|access-date=2020-05-20}}</ref> 2020 మార్చిలో, SGPC పంజాబ్ లోని సెంట్రల్ సిక్కు మ్యూజియంలో తల్వాండి చిత్రపటాన్ని ఆవిష్కరించింది.<ref>{{Cite web|title=Portrait of Jathedar Jagdev Singh Talwandi installed in central Sikh museum|url=https://www.sikh24.com/2020/03/16/portrait-of-jathedar-jagdev-singh-talwandi-installed-in-central-sikh-museum/#.XsalCWhKiM8|last=|first=|date=16 March 2020|website=www.sikh24.com|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-21}}</ref> == ఎన్నికల ఫలితాలు == === 1977 === {{Election box begin|title=[[1977 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]: లుధియానా}} {{Election box winning candidate with party link |party = Shiromani Akali Dal |candidate = జగదేవ్ సింగ్ తల్వాండి <ref>{{cite web | url=https://www.indiavotes.com/lok-sabha-details/1977/punjab/ludhiana/2668/7/6 | title=IndiaVotes PC: Ludhiana 1977 }}</ref> |votes = 296,119 |percentage = 58.9% |change = }} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=[[దేవిందర్ సింగ్ గర్చా]]|votes=192,525|percentage=38.3%|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Independent|candidate=కిర్పాల్ సింగ్ ఘురానీ|votes=3,530|percentage=0.7%|change=}} {{Election box turnout||votes=5,02,599|percentage=|change=}} {{Election box end}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రంజీత్ సింగ్ తల్వాండి]] * [[రాయ్‌కోట్]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] * [https://loksabha.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2616.htm భారత పార్లమెంట్ వెబ్‌సైట్‌లో అధికారిక జీవిత చరిత్ర] {{DEFAULTSORT:Talwandi, Jagdev Singh}} [[వర్గం:1929 జననాలు]] [[వర్గం:పంజాబ్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:ఫైసలాబాద్ ప్రజలు]] [[వర్గం:భారత ఎంపీలు 1977–1979]] [[వర్గం:పంజాబ్ ఎమ్మెల్యేలు 1972–1977]] [[వర్గం:శిరోమణి అకాలీ దళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:సిక్కు జాతేదార్లు]] [[వర్గం:2014 మరణాలు]] [[వర్గం:సిక్కు రాజకీయం]] [[వర్గం:పంజాబ్ ఎమ్మెల్యేలు 1967–1972]] [[వర్గం:రాయ్‌కోట్ ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ సిక్కులు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో సిక్కుమతం]] [[వర్గం:ఎమర్జెన్సీ కాలంలో జైలుకు వెళ్లిన భారతీయ ప్రజలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పంజాబ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:పంజాబ్ ప్రావిన్స్ ప్రజలు (బ్రిటిష్ ఇండియా)]] pzh1pvavyn3dktr3597m7gmno88tahn 0 506748 4941198 4936410 2026-08-21T17:33:31Z Vjsuseela 35888 4941198 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|name=జైమ్ మఠం|monument_name=జైమ్ మోనాస్ట్రీ|type=మఠం|image=Zimnee.jpg|caption=జైమ్ మఠం|coordinates={{Coord|50.8016666767|N|24.32750001|E|source:ruwiki_region:UA|format=dms|display=it}}|location=జైమ్ గ్రామం; వొలోదిమిర్ నగరం; వోలిన్ ఓబ్లాస్ట్; ఉక్రెయిన్|native_name={{langx|uk|Святогірський Успенський Зимненський ставропігійний монастир}}|native_name_lang=ఉక్రెయిన్|open=|complete=|restore=1990}} జైమ్ మఠం పవిత్ర పర్వతంలోని ఒక అసంప్షన్ (కన్య మేరీ దేవుని వద్దకు సశరీరంగా చేరే విశేషం) మఠం (Ukrainian: Святогірський Успенський Зимненський ставропігійний монастир, romanized: Sviatohirskyi Uspenskyi Zymnenskyi monastyr). ఇది స్టౌరోపెజియల్ హోదా (ఒకే చర్చికి మాత్రమే సంబంధించిన) కలిగిన ఉక్రేనియన్ సనాతన గుహ మఠం, ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి చెందినది. అది పురాతన గుహల పైన ఉన్న ఒక ఏటవాలు కొండ అగ్రభాగంలో నిర్మించబడింది. దీనికి 'స్వియాటోహిర్స్కీ' (పవిత్రమైన కొండ), 'పెచెర్స్కీ' (గుహ) అనే పేర్లు కూడా ఉండేవి.<ref>{{Cite web|last=Zhukovsky|first=Arkadii|year=2013|title=Zymne Monastery (Encyclopedia of Ukraine, vol. 5)|script-title=|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CY%5CZymneMonastery.htm|access-date=2026-08-21|website=Canadian Institute of Ukrainian Studies.}}</ref> ఇది జైమ్ గ్రామానికి సమీపంలో [[లుహా]] నదికి ఎత్తుగా ఉన్న పవిత్ర పర్వత శిఖరంపై ఉంది. ఇది [[వొలోదిమిర్]] నగరానికి, ఉక్రెయిన్కు దక్షిణంగా ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో [[వోలిన్ ఓబ్లాస్ట్]] ప్రాంతంలో ఉంది.<ref>Nikolsky A.V. ''Монастыри. Энциклопедический словарь''. Moscow Patriarchate Publishers, 2000.</ref> == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Зимне,_руїни_Зимненського_монастиря,_1988_р.jpg|thumb|250x250px|1988లో మఠం పరిస్థితి|ఎడమ]] [[దస్త్రం:Зимне, Реставрація Успенського собору Зимненського монастиря, 1988 р.jpg|thumb|1988లో అసంప్షన్ చర్చి పునరుద్ధరణ ప్రారంభం]] మఠం ఆవిర్భావం గురించి స్పష్టమైన సమాచారం లేదు. అయితే, దీని స్థాపనను 'వ్లాదిమిర్ ది గ్రేట్' దీనిని స్ధాపించాడని ఒక మఠ ఇతిహాసం పేర్కొంటోంది. ఆయన అక్కడ రెండు చర్చిలను, తన శీతాకాలపు రాజభవనాన్ని నిర్మించినట్లు చెబుతారు. ఆ రాజభవనం కారణంగానే ఈ గ్రామానికి పేరు వచ్చిందని భావిస్తారు. అలాగే, 11వ శతాబ్దంలో 'కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా'కు చెందిన మొదటి హెగుమెన్, త్సార్‌గ్రాడ్ నుంచి కీవ్‌కు వెళ్తున్న సమయంలో అక్కడ మరణించాడని కూడా చెబుతారు. మఠం గురించి పత్రాల్లో మొదటిసారిగా 1458లో ప్రస్తావించారు. 1698 వరకు ఇది 'గ్రీక్ సనాతన చర్చి'ఆధీనంలో ఉండేది.<ref>[http://www.art.lutsk.ua/art/zymne/tkt3.html Lutsk Art Gallery] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310152751/http://www.art.lutsk.ua/art/zymne/tkt3.html|date=March 10, 2007}}</ref> ఆ సంవత్సరం ఇది యునియేట్ చర్చిలో చేరి, కాథలిక్ చర్చిలో ఐక్యమైంది (బ్రెస్ట్ యూనియన్). కొన్ని దశాబ్దాల తరువాత మఠ సమాజం ఉనికిలో లేకుండా పోయింది. [[పోలాండ్]] మూడవ విభజన తరువాత కొంతకాలానికి, 1857లో దీని కేథడ్రల్‌ను 'ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ పారిష్ చర్చి'గా పునరుద్ధరించారు. 1893లో ఈ మఠం 'ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ సన్యాసినుల మఠం' గా తిరిగి స్థాపించబడింది. 1939లో వోలినియాను ఆక్రమించి, విలీనం చేసుకున్న తరువాత [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] ప్రభుత్వం ఈ సన్యాసినుల సమాజాన్ని రద్దు చేసింది. [[జర్మనీ]] ఆక్రమణ కాలంలో ఈ కాన్వెంట్ తిరిగి ప్రారంభించబడింది. అయితే, 1945లో ఈ ప్రాంతం సోవియట్ ఉక్రెయిన్‌లో భాగమైన తరువాత దీనిని మళ్లీ ఒక పారిష్ చర్చిగా మార్చారు. సోవియట్ యూనియన్ రద్దు తరువాత 1990లో ఇది తిరిగి ప్రారంభించబడింది. 1996లో దీనికి స్టౌరోపెజిక్ హోదా లభించింది. == నిర్మాణశైలి == [[దస్త్రం:Zimnee3.jpg|thumb|మఠ ప్రవేశద్వారం]] మఠం దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళికతో నిర్మించబడింది. 15, 16వ శతాబ్దాల్లో నిర్మించిన రక్షణ గోడలు, వాటిపై ఉన్న [[బురుజుల|బురుజులు]] దీనికి ప్రత్యేక రూపాన్ని ఇస్తాయి. ప్రతి గోడలో 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక విశాలమైన ద్వారం వంపు (ఆర్చి) ఉంది. దక్షిణ గోడలోని ఒక గుండ్రని బురుజును 1898–99లో గంటల గోపురంగా మార్చారు. ఈ నూతన 'మాస్కోవైట్' నిర్మాణశైలి ఇతర బురుజుల సుందరమైన, పాతకాలపు అందాలకి అనుగుణంగా ఉండదు. [[దస్త్రం:Zimnee2.jpg|thumb|మఠం లోపలి భాగం ]] నాలుగు స్తంభాల అసంప్షన్ కాథలిక్ ని 'ప్రిన్స్ ఫ్యోదోర్ చార్టోరిస్కీ' అందించిన నిధులతో నిర్మించారు. ఆయన రెండు అందమైన గంటలను కూడా విరాళంగా ఇచ్చారు. వాటిలో ఒకటి ప్రస్తుతం మఠ ప్రాంగణంలో ప్రదర్శనలో ఉంది. కాథలికాన్ నిర్మాణం పూర్తై, 1495లో పవిత్రీకరించబడింది. ఆ సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో '[[గోథిక్|గోతిక్]]' ప్రభావం ఇప్పటికీ ప్రాబల్యంలో ఉండేది. 1550లో దీనికి మొదటిసారిగా ఆధునికీకరణ చేపట్టారు. అప్పటి నుంచి ఆయా కాలాల్లో ప్రబలంగా ఉన్న భావజాలానికి అనుగుణంగా దీనిని అనేకసార్లు పునరుద్ధరించి, పునర్నిర్మించారు. 1724లో యునియేట్లు దాని పక్కనున్న బురుజులను తొలగించి, అప్పటి సమకాలీన పోలిష్ శైలికి అనుగుణంగా ముఖభాగాన్ని మార్చారు. రష్యన్లు ఈ భవనాన్ని రష్యన్ రివైవల్ శైలిలో పునఃఅలంకరించారు. అయితే [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో చర్చి దెబ్బతింది. 1930లలో పోలిష్ ప్రభుత్వం దీనిని మరమ్మతు చేసింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో దీని పైకప్పు మళ్లీ ధ్వంసమైంది. ఐదు బంగారు గోపురాలను [[20 వ శతాబ్దం|20వ శతాబ్దం]] తరువాత కాలంలో నిర్మించారు. ఈ సముదాయంలోని అత్యంత పురాతన భవనం చిన్నదైన [[ట్రినిటీ చర్చి]] (1465–75). ఇది [[వోలినియా]]<nowiki/>లోని చెక్క చర్చిలకు రాతితో చేసిన ప్రతిరూపం. ఇది కేథడ్రల్‌కు దక్షిణంగా, పర్వత వాలుపై, మఠం గోడలకు వెలుపల ఉంది. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక భోజనశాలలో సెయింట్ జూలియానాకు చెందిన చర్చి ఉంది. ఇది దేశంలోని అత్యంత పురాతన భోజనశాల చర్చి. ట్రినిటీ చర్చి, కేథడ్రల్ మధ్యలో ఇక్కడి తొలి సన్యాసులు నివసించిన [[గుహలు|గుహ]]<nowiki/>లకు ప్రవేశద్వారం ఉంది. ఈ గుహల్లో రెండు సమాంతర మార్గాలు ఉన్నాయి. అవి మధ్యభాగంలో ఒకదానితో ఒకటి కలుస్తాయి. గుహా చర్చిని సెయింట్ బర్లామ్ కు అంకితం చేశారు. == మూలాలు == <references /> {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:చర్చిలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] me45nhm9vu4r4d876vwzrhtxuyujq4p 0 506755 4941215 4935728 2026-08-21T19:41:37Z Nagarani Bethi 60383 4941215 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = నీలా గుంబద్ | native_name = | native_language = | image = Nila Gumbad view.jpg | caption = నీలా గుంబద్ | designation1 = WHS | designation1_date = 1993 <small>(17th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_partof = [[హుమాయూన్ సమాధి]] | designation1_number = | designation1_criteria = (ii), (iv) | designation1_type = Cultural | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = [[భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|భారతదేశం]] | location = [[హుమాయూన్ సమాధి]], [[ఢిల్లీ]], భారతదేశం | built = | rebuilt = | architect = | coordinates = {{coord|28.591935|77.253141|display=title,inline}} | locmapin = }}'''నీలా గుంబద్''' అనేది భారతదేశంలోని [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీలో]] ఉన్న [[హుమాయూన్ సమాధి|హుమాయున్ సమాధి]] సముదాయంలో నెలకొని ఉన్న ఒక సమాధి. ఖననం చేయబడిన వ్యక్తి ఎవరనే దానిపై చరిత్రకారులకు స్పష్టత లేదు. ఇది ఒక మొఘల్ ప్రభువు పరిచారకుడి సమాధి అని, అతడిని [[జహాంగీర్|జహంగీర్]] పాలనలో పూడ్చిపెట్టారని కొందరు వాదిస్తారు. ఇతరుల ప్రకారం, హుమాయున్ సమాధి నిర్మించబడటానికి చాలా కాలం ముందే ఈ సమాధి ఉండేది. నిర్మాణ సమయంలో, దీనిని మెరుగైన పలకలతో కప్పారు, వాటిలో చాలా వరకు ధ్వంసమయ్యాయి. ఈ భవనం ఇతర భవనాలతో కలిసి [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన]] హుమాయున్ సమాధి సముదాయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. == నేపథ్యం == ''అసరుస్ సనదీద్'' అనే పుస్తకంలో, ఈ సమాధి మందిరంలో ఫహీం ఖాన్ సమాధి ఉందని [[సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్|సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్]] రాశారు. ఖాన్ [[Abdul Rahim Khan-I-Khana|అబ్దుల్ రహీం ఖాన్-ఇ-ఖానాకు]] పరిచారకుడిగా ఉండేవాడు, [[Mughal emperor|మొఘల్ చక్రవర్తి]] [[జహాంగీర్|జహంగీర్]] పాలనలో 1626లో మరణించాడు. [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|భారత పురావస్తు శాఖకు]] చెందిన ఎస్.ఏ.ఏ. నఖ్వీ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ భవనం [[హుమాయూన్ సమాధి|హుమాయున్ సమాధి]] కంటే ముందే నిర్మించబడింది. హుమాయున్ సమాధి ప్రాకారపు గోడలో ఈ భవనానికి దారితీసే ద్వారం ఉందనే వాస్తవంపై అతని ఊహ ఆధారపడి ఉంది. అలాగే, ప్రాకారపు గోడలో లోపలికి చొచ్చుకుపోయిన తోరణాలు ఉన్నాయి, ఇవి నీలా గుంబద్‌లో లేవు. {{Sfn|Naqvi|2002|p=62}} సమాధి మందిరం {{Convert|50|yd|m}} దూరంలో ఉంది [[హుమాయూన్ సమాధి|హుమాయున్ సమాధి]] ప్రాంగణం తూర్పు గోడ నుండి దూరంగా. {{Sfn|Naqvi|2002|p=62}} ఈ భవనం ఇతర భవనాలతో కలిసి [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన]] హుమాయున్ సమాధి సముదాయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. <ref>{{Cite web|title=Humayun's tomb|url=https://whc.unesco.org/en/list/232|access-date=27 May 2019|publisher=UNESCO}}</ref> 2019 నుండి, నీలా గుంబంద్ ను అందుబాటులోకి తెచ్చారు, ప్రజలు హుమాయున్ సమాధి సముదాయానికి ఉపయోగించే అదే టిక్కెట్‌ను ఉపయోగించి దీనిని సందర్శించవచ్చు. <ref>{{Cite web|date=28 August 2019|title=Five years of restoration later, Nila Gumbad gets back its lost grandeur|url=https://www.hindustantimes.com/cities/five-years-of-restoration-later-nila-gumbad-gets-back-its-lost-grandeur/story-Mp2BhnxX5iUKvN10IosnjL.html}}.</ref> == ఆర్కిటెక్చర్ == ఆ సమాధి మందిరం సున్నం, రాళ్లతో నిర్మించబడింది. నిర్మాణం జరిగిన సమయంలో, అది పూర్తిగా నీలం, ఆకుపచ్చ, తెలుపు రంగు టైల్స్‌తో కప్పబడి ఉండేది. ఇతర రంగులలో టర్కోయిస్ నీలం రంగు ప్రధానంగా ఉంది. {{Sfn|Nath|1982|p=197}} ఈ భవనం చతురస్రాకారంలో ఉండి, వాలుగా కోసిన కోణాలను కలిగి ఉంది. ఒక అర్ధగోళాకార గుమ్మటం డ్రమ్ మీద ఉంది. భవనం లోపల ''[[Mihrab|మిహ్రాబ్]]'' (ముస్లింలు ప్రార్థన చేసే దిశను సూచించే గోడలోని గూడు) లేదు. ఇందులో అర్ధ అష్టభుజి కోణీయ గూళ్లు కూడా ఉన్నాయి. {{Sfn|Nath|1982|p=197}} ముఖభాగం ప్రతి వైపున ప్లాస్టర్‌తో గుర్తించబడిన అలంకార తోరణాలు ఉన్నాయి. ఈ తోరణాలు మొదట్లో మెరుగైన పలకలతో కప్పబడి ఉండేవి. ప్రస్తుతం, భవనం ముఖభాగం ఉత్తర వైపున మెరుగైన టైల్స్ ఉన్నాయి. భవనం లోపలి భాగంలో ఒక చతురస్రాకార గది ఉంది, దానిని కృత్రిమంగా రెండు అంతస్తులుగా విభజించారు. లోపలి తోరణాల పైభాగంలో ప్లాస్టరింగ్ అలంకరణలు ఉన్నాయి. స్క్వించ్‌లు రెండవ అంతస్తును అష్టభుజి ఆకారంలోకి మార్చారు. వాటికి ఇరువైపులా ఉండే రంధ్రాలు వెంటిలేషన్‌ను అందిస్తాయి. {{Sfn|Nath|1982|p=197}} సమాధిపై ఎలాంటి స్మారక చిహ్నం నిర్మించబడలేదు. {{Sfn|Naqvi|2002|p=63}} సమాధి రాయి కూడా లేదు. {{Sfn|Nath|1982|p=198}} నిర్మాణం సమయంలో, లోపలి భాగం మెరుగైన పలకలతో కప్పబడి ఉండేది, అవి ప్రస్తుతం ధ్వంసమయ్యాయి. {{Sfn|Nath|1982|p=198}} డోమ్ పైకి లేచే డ్రమ్ బయట స్థూపాకారంగా, లోపల వృత్తాకారంగా ఉంటుంది. {{Sfn|Nath|1982|p=197}} డ్రమ్ నిర్మాణంలో ఎర్ర రాతి ఇటుకలను ఉపయోగించారు. గోపురం పైభాగంలో నీలం, ఎరుపు రంగు పలకలను ఉపయోగించి చేసిన అరబెస్క్ డిజైన్ ఉంది. ఇటుకలతో నిర్మించిన గుమ్మటం దాని డ్రమ్‌కు అనుబంధంగా ఉంది. ఆ గోపురం నీలి ఆకుపచ్చ రంగు పలకలతో కప్పబడి ఉంది. వీటి నుండి, ఈ భవనానికి నీలా గుంబద్ అనే పేరు వచ్చింది, దీనికి ఆంగ్లంలో "బ్లూ డోమ్" అని అర్థం. {{Sfn|Naqvi|2002|p=62}} {{Sfn|Nath|1982|p=197}} గోపురం పైభాగంలో ''కలశ'' శిఖరం ఉంటుంది. {{Sfn|Nath|1982|p=198}} == భౌగోళిక, చారిత్రక విశేషాలు == * '''యమునా నది ఒడ్డున:''' ఈ నీలా గుంబద్ నిర్మాణం మొదటగా 1530లలో యమునా నది ఒడ్డున ఉన్న ఒక చిన్న ద్వీపంపై నిర్మించబడిందని చారిత్రక ఆధారాలు తెలుపుతున్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|title=Neela Gumbad, New Delhi, India - Reviews, Ratings, Tips and Why You Should Go|url=https://wanderlog.com/place/details/1380087/neela-gumbad|access-date=2026-08-21|website=Wanderlog|language=en}}</ref> * '''భైరం ఖాన్ సంబంధాలు:''' మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ ఆస్థానంలో ప్రముఖుడైన భైరం ఖాన్ కుమారుడు, ప్రసిద్ధ కవి అయిన అబ్దుల్ రహీమ్ ఖాన్-ఇ-ఖానా తన నమ్మకమైన పరిచారకుడు ఫహీం ఖాన్ కోసం దీనిని నిర్మించాడని ప్రతీతి. ఫహీమ్ ఖాన్.. రహీమ్ కుమారుడు ఫిరోజ్ ఖాన్‌తో కలిసి జహంగీర్ కాలంలో తిరుగుబాటుదారులతో పోరాడుతూ ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Neela Gumbad, Delhi|url=https://gumbad.com/neela-gumbad/|access-date=2026-08-21|website=gumbad.com}}</ref> == ప్రత్యేక వాస్తుశిల్ప లక్షణాలు == * '''బయట అష్టభుజి, లోపల చతురస్రాకారం:''' ఈ భవనం వెలుపల అష్టభుజి ఆకారంలో ఉండి, లోపలికి వెళితే చతురస్రాకార గదిగా ఉండటం దీని ప్రత్యేకత. ఆ కాలపు సాధారణ సమాధుల వలె ఇక్కడ 'డబుల్ డోమ్' (ద్విస్రస్త గుమ్మటం) పద్ధతి కనిపించదు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2025-03-18|title=Neela Gumbad (Humayun Tomb Complex)|url=https://reclaimtemples.com/neela-gumbad/|access-date=2026-08-21|website=#ReclaimTemples|language=en-US}}</ref> * '''భారతీయ శిల్పకళా ప్రభావం:''' ఇస్లామిక్ శైలిలో నిర్మించినప్పటికీ, దీనిలో హిందూ, రాజ్‌పుత్ వాస్తుశిల్ప ఛాయలు కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు, భవనంపై ఉండే బ్రాకెట్లతో కూడిన కప్పులు (ఛజ్జాలు), సాంప్రదాయ హిందూ దేవాలయాల నమూనాలను పోలిన పూల డిజైన్లు స్థానిక కళాకారుల భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name=":0" /> == ఆధునిక కాలపు పునరుద్ధరణ == * '''రైల్వే లైన్ల ప్రభావం:''' పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో నిజాముద్దీన్ రైల్వే స్టేషన్ నిర్మాణం, రైల్వే మార్గాల విస్తరణ కారణంగా నీలా గుంబద్ ఉత్తర భాగం దెబ్బతింది.<ref name=":2" /> * '''ఆగా ఖాన్ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో పునరుద్ధరణ:''' దెబ్బతిన్న ఈ చారిత్రక కట్టడాన్ని 'ఆగా ఖాన్ ట్రస్ట్ ఫర్ కల్చర్' సంస్థ పురావస్తు శాఖ సహకారంతో సుదీర్ఘకాలం పాటు (2011 నుండి 2019 వరకు) పునరుద్ధరించింది. త్రవ్వకాల సమయంలో ఇక్కడ పడవ ద్వారా నిర్మాణ సామాగ్రిని చేరవేయడానికి వాడిన ఒక పురాతన రాంప్ (వాలు మార్గం) బయటపడింది.<ref name=":1" /> * '''ప్రపంచ వారసత్వ హోదా:''' ఈ అద్భుతమైన పునరుద్ధరణ పనుల తర్వాత, 2017-2019 సంవత్సరాల మధ్య దీనిని అధికారికంగా హుమాయున్ సమాధి ప్రపంచ వారసత్వ సముదాయంలో అంతర్భాగంగా చేర్చి ప్రజలకు అందుబాటులోకి తెచ్చారు.<ref name=":2" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఢిల్లీ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] prq05u759a8yy57hqw265b5h0nlfljb 0 506759 4941218 4935744 2026-08-21T19:48:17Z Nagarani Bethi 60383 4941218 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Kachanivka_panorama.jpg|caption=కచనివ్కా ప్యాలెస్|embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|'కచనివ్కా' రాజభవన, ఉద్యానవన సముదాయం}} |designation1_type = చరిత్ర, వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250045-Н}}|name=కచనివ్కా ప్యాలెస్}}'''కచనివ్కా ప్యాలెస్'''<ref>{{Cite web|title=The Estate of Hryhorii Tarnovskyi in Kachanivka - Vasyl Shternberg|url=https://artsandculture.google.com/asset/the-estate-of-hryhorii-tarnovskyi-in-kachanivka-vasyl-shternberg/VgHoNjJIkN-PkQ|access-date=2026-08-21|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref> అనేది కేథరీన్ II లిటిల్ రష్యా వైస్రాయ్ అయిన ప్యోటర్ రుమ్యాంత్సేవ్ నిర్మించిన అనేక గ్రామీణ ఎస్టేట్‌లలో ఒకటి. ఇది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌లోని]] చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, ప్రిలుకీ రాయన్‌లోని పెట్రుషివ్కా గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న స్మోష్ నది ఒడ్డున ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో బహుశా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన రుమ్యాంత్సేవ్ ఎస్టేట్ గోమెల్ నివాసం.<ref>{{Cite web|title=Kachanivka|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CA%5CKachanivka.htm|access-date=2026-08-21|website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref> కచానివ్కా నివాసాన్ని 1770లలో కార్ల్ బ్లాంక్ నియోక్లాసికల్ డిజైన్ల ప్రకారం నిర్మించారు. చర్చి, ఆరెంజరీ, ఏవియరీ, వాటర్ టవర్, అనేక ఇతర భవనాలు 19వ శతాబ్దానికి చెందినవి. <ref name="pgs">[http://ua.vlasenko.net/_pgs/chernygivska.html Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР, т. 4. К., 1986]</ref> నికోలాయ్ రుమ్యాంత్సేవ్ మరణం తర్వాత, ఆస్తి Tarnovsky family సంక్రమించింది., కోసాక్ స్టార్షైనా నుండి వచ్చింది. వాసిల్ టార్నోవ్స్కీకి ఉక్రెయిన్ చరిత్రపై ఆసక్తి ఉండేది, అతను ఉక్రెయిన్ హెట్మాన్‌ల ఆధీనంలో ఉన్న ఆయుధాల సేకరణను కూడగట్టాడు. 19వ శతాబ్దంలో కచానివ్కాను సందర్శించిన వారిలో నికోలాయ్ గోగోల్, [[తారాస్ హ్రిహొరోవిచ్|తారాస్ షెవ్చెంకో]], ఇల్యా రెపిన్, మిఖాయిల్ వ్రుబెల్, మిఖాయిల్ గ్లింకా (ఇతను తన ఒపెరా ''<nowiki/>'ఎ లైఫ్ ఫర్ ది జార్'ను'' వేసవి గృహంలో రూపొందించాడు) ఉన్నారు. <ref name="pgs" /> [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్‌లు]] ఆ రాజభవనాన్ని శిక్షా కేంద్రంగా, క్షయ ఆసుపత్రిగా ఉపయోగించుకోవడానికి [[జాతీయీకరణ|జాతీయం]] చేసినప్పటికీ, విస్తారమైన ఇంగ్లీష్ పార్క్, అనేక అనుబంధ భవనాలతో సహా ఆ భవంతి అసాధారణంగా బాగా సంరక్షించబడింది. <ref name="pgs" /> దీనిని 1982 నుండి జాతీయ సాంస్కృతిక సంరక్షణ కేంద్రంగా గుర్తించారు, ఉక్రెయిన్‌లోని ఏడు అద్భుతమైన కోటలు, రాజభవనాలలో ఒకటిగా ఎంపిక చేయబడింది. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] npu84mmndhkbs4s1vibgs7hdea3lh6s 0 506817 4941067 4936087 2026-08-21T12:05:19Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941067 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = కోపై నది | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = River Kopai - Ballavpur - Birbhum 2014-06-29 5629-5634 Compress.JPG | image_size = | image_caption = బీర్భూమ్‌లోని బల్లవ్‌పూర్ వద్ద కోపై నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = నగరాలు | subdivision_name5 = [[శాంతినికేతన్]], కిర్నహార్ (మిరాటి), లాభ్‌పూర్ <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = [[మయూరాక్షి నది]] | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = [[బక్రేశ్వర్ నది]] | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''కోపై నది''' ('''సాల్ నది''' అని కూడా పిలుస్తారు) [[బక్రేశ్వర్ నది]]కు ఉపనది.<ref>{{cite web|url=http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/magnificantgreeneries_westbengal.html |title=Rivers |access-date=2009-02-14 |publisher=West Bengal Tourism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109225114/http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/magnificantgreeneries_westbengal.html |archive-date=November 9, 2009}}</ref><ref>{{cite web | url = http://birbhum.gov.in/geog1.htm | title =River System | access-date = 2009-02-14 | publisher = Birbhum district administration}}</ref> ఇది [[పశ్చిమ బెంగాల్]]లోని [[బీర్బం జిల్లా|బీర్భూమ్ జిల్లాలో]] [[శాంతినికేతన్]], [[బోల్‌పూర్]], [[కంకాళీతల]], [[కిర్నహార్]], [[లాభ్‌పూర్]] వంటి పట్టణాల మీదుగా ప్రవహిస్తుంది.<ref>{{cite web | url =http://www.bangalinet.com/travel_birbhum.htm | title =Birbhum | access-date = 2009-02-14 | publisher = bangalinet}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ఎండాకాలంలో ఇది చిన్న నదిగా ఉంటుంది, అయితే వర్షాకాలంలో నది తన గట్లను దాటి ప్రవహిస్తుంది.<ref name=Telegraph>{{cite news | url = http://www.telegraphindia.com/1080704/jsp/guwahati/story_9161085.jsp | archive-url = https://archive.today/20130204113345/http://www.telegraphindia.com/1080704/jsp/guwahati/story_9161085.jsp | url-status = dead | archive-date = 4 February 2013 | title = Next weekend you can be at ...Santiniketan | access-date = 2009-02-14 | publisher = The Telegraph, 4 July 2008 | location=Calcutta, India | first=Ritam | last=Halder | date=2008-07-04}}</ref><ref>{{cite web | url =http://www.india9.com/i9show/Kopai-River-50429.htm | title =Kopai River | access-date = 2009-02-14 | publisher = india9.com}}</ref> ఈ నది పక్కన ఛోరా అనే గ్రామం ఉంది. అలాగే బర్‌ఘాటా , నిచింతా, రూపుస్పూర్, పెరువా తదితర గ్రామాలు కూడా ఈ నదిపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ==సాహిత్య అనుబంధం== నది పరిసర ప్రాంతంలో నేల తరచుగా ఊదా రంగులో ఉంటుంది. వాతావరణ ప్రభావంతో నది ఒడ్డున ఈ నేల లోయలను ఏర్పరుస్తుంది. వీటిని [[ఖోయై]] అని పిలుస్తారు. ఈ ప్రాంతం సాహితీవేత్తలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.<ref name=Telegraph/> దీనిని [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ఈ విధంగా వర్ణించారు – : ''amader chhoto nadi chale banke banke<br/>baisakh mase taar haatu jal thake''<ref>''Sahaj Path'' by Rabindranath Tagore</ref> ::మన చిన్న ప్రవాహం వంపులు, మలుపులతో ముందుకు సాగుతుంది<br/> ::[[వైశాఖం]] నెలలో అందులో మోకాలి లోతు నీరు మాత్రమే ఉంటుంది నదిలో కొడవలి ఆకారంలో ఉన్న, కాలువలాంటి వంపును స్థానికంగా పిలిచే పేరే ''హంసులీ బాంకేర్ ఉపకథా'' (కొడవలి ఆకారపు వంపు కథ) అనే నవలకు శీర్షికగా స్ఫూర్తినిచ్చింది. ఈ నవలను [[తపన్ సిన్హా]] అదే పేరుతో చిత్రంగా రూపొందించారు.<ref>Mukhopadhyay Manabendra, ''Tarashankarer Birbhum'', ''Paschim Banga'', Birbhum Special issue, pp. 259&ndash;268, February 2005, Information and Culture Dept., Govt. of West Bengal.</ref> ==పురావస్తు శాస్త్రం== [[అజయ్ నది|అజయ్]]-[[కునూర్ నది|కునూర్]]-కోపై నదీ వ్యవస్థలోని అనేక ప్రదేశాల్లో స్ఫటికాకార రాయి, శిలాజీకృత కలపతో తయారైన [[సూక్ష్మశిలాయుగ పరికరాలు]] (మైక్రోలిత్‌లు) సుమారు క్రీ.పూ. 1250–1000 కాలానికి చెందినవి కనుగొనబడ్డాయి.<ref>{{cite web | url = http://tanmoy.tripod.com/bengal/archaeology.html | title = Ancient Bengal in Ancient India | access-date = 2009-02-14 }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ఇవీ చూడండి== *[[భారతదేశ నదుల జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist|30em}} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Kopai River}} * [https://web.archive.org/web/20090308081323/http://www.calcuttaweb.com/maps/birbhum.shtml బీర్భూమ్ పటం] {{Coord|23.86135|N|88.028641|E|source:googlemap_region:IN|format=dms|display=title}} [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్ నదులు]] suwrtx9rfy3a4n84i40e2icmrki4tza 0 506829 4941239 4936148 2026-08-21T20:50:43Z Nagarani Bethi 60383 4941239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చెర్నిహివ్ | native_name = {{lang|uk|Чернігів}} | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |position = center |total_width = 275 | image1 = Троїцький монастир.jpg | caption1 = ట్రినిటీ ఆశ్రమం (చెర్నిహివ్) | image2 = Літній ранок у Чернігові.jpg | caption2 = చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ | image3 = Адміністративний будинок в місті Чернігів.jpg | caption3 = పరిపాలనా భవనం | image4 = Будинок колишньої губернської земської управи (Чернігів).jpg | caption4 = మాజీ గవర్నరేట్ జెమ్స్త్వో | image5 = Ночной вид на Пятницкую церковь Чернигов.jpg | caption5 = ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (చెర్నిహివ్) | image6 = Чернігів Стародавній Дитинець Панорама.jpg | caption6 = రూపాంతర, బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్స్, చెర్నిహివ్ కొలీజియంలతో కూడిన ప్రాచీన చెర్నిహివ్ దృశ్యం }} | image_caption = | image_flag = Alex K Chernihiv prapor 1992.svg | image_shield = Coat of Arms of Chernihiv.svg | image_blank_emblem = Chernigov Logo.jpg | blank_emblem_type = [[లోగో]] | nickname = ఇతిహాసాల నగరం | motto = | image_map = | mapsize = | map_caption = | subdivision_type = దేశం | subdivision_type1 = [[ఉక్రెయిన్ ఒబ్లాస్ట్‌లు|ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_type2 = [[ఉక్రెయిన్ రైయాన్‌లు|రైయాన్]] | subdivision_name = {{Flagu|ఉక్రెయిన్}} | subdivision_name1 = [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_name2 = [[చెర్నిహివ్ రైయాన్]] | established_title = మొదట ప్రస్తావించబడినది | established_date = 907 | leader_title = [[చెర్నిహివ్ మేయర్ల జాబితా|మేయర్]] | leader_name = [[ఒలెక్సాండర్ లోమాకో]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/10/26/7425772/|title=У в.о. мера Чернігова проводять обшуки|website=Українська правда}}</ref> | leader_party = [[నేటివ్ హోమ్]]<ref name="chesnopoliticianLomako202549">[https://www.chesno.org/politician/202549/ Small biography on Oleksandr Lomako], [[Civil movement "Chesno"]] {{in lang|uk}}</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 79 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_as_of = 2022 | population_note = | population_total = 282747 | population_footnotes = | population_metro = | population_density_km2 = 1547 | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 256 | pushpin_label_position1 = | pushpin_map_caption = ఉక్రెయిన్‌లో చెర్నిహివ్ స్థానం | pushpin_mapsize1 = | coordinates = {{coord|51|29|38|N|31|17|41|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 136 | postal_code_type = [[పోస్టల్ కోడ్]] | postal_code = 14000 | area_code = (+380) 462 | registration_plate = CB / 25 | blank_info = | blank1_info = | website = [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] | footnotes = | subdivision_type3 = [[హ్రోమాడా]] | subdivision_name3 = [[చెర్నిహివ్ అర్బన్ హ్రోమాడా]] }} '''చెర్నిహివ్''' ({{langx|uk|Чернігів}}, {{IPA|uk|tʃerˈn⁽ʲ⁾iɦiu̯|IPA|Uk-Чернігів.ogg}}; {{langx|ru|Чернигов|Chernigov}}, {{IPA|ru|tɕɪrˈnʲiɡəf|IPA}}) ఉత్తర ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక నగరం, మున్సిపాలిటీ. ఇది ఒబ్లాస్ట్‌లోని చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, చెర్నిహివ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="admreform_2020_chernihiv_city">{{cite web |title=Чернігівська територіальна громада |url=https://decentralization.gov.ua/newgromada/4976/composition |publisher=decentralization.gov.ua |language=uk}}</ref> మొదట సివేరియన్ల గిరిజన కేంద్రమైన చెర్నిహివ్, 9వ శతాబ్దంలో రస్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడి కీవ్ తర్వాత దాని రెండవ అతి ముఖ్యమైన నగరంగా మారింది. 11, 13వ శతాబ్దాల మధ్య ఇది అదే పేరు గల రాజ్యం, బిషప్రిక్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. రస్ ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక, మతపరమైన కేంద్రంగా చెర్నిహివ్ పాత్ర ఆ కాలం నుండి సంరక్షించబడిన అనేక చర్చిల ద్వారా సూచించబడుతుంది. టాటర్ దండయాత్ర తరువాత నగరం సివేరియాలో తన అగ్రగామి పాత్రను కోల్పోయి చివరకు లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీలో విలీనం చేయబడింది, కానీ టాటర్, మస్కోవిట్ దాడులతో నష్టపోయింది. 16వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం చెర్నిహివ్ మాస్కో జార్‌డమ్లో భాగంగా ఉంది, కానీ 1618లో [[పోలాండ్|పోలాండ్కు]] బదిలీ చేయబడి వోయివోడెషిప్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. 1623లో నగరానికి మాగ్డెబర్గ్ చట్టం ప్రదానం చేయబడింది.<ref name=ency/> కోసాక్ హెట్మనేట్లో విలీనం చేయబడిన తర్వాత చెర్నిహివ్ తన ప్రాముఖ్యతలో కొత్త వృద్ధిని చవిచూసింది. 17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నగరం ఉక్రెయిన్ ప్రధాన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా పనిచేసింది, దానిలోని అనేక నిర్మాణాలు [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. 1700లో నగరంలో ఒక కొలీజియం స్థాపించబడింది. హెట్మనేట్ రద్దు తరువాత, 1782లో చెర్నిహివ్ అదే పేరుతో ఉన్న వైస్రాయల్టీలో భాగమైంది, ఇది తరువాత చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్గా మార్చబడింది. [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]లో ఇది పరిపాలన, వాణిజ్యం, చేతిపనుల కేంద్రంగా పనిచేసింది. ఆ కాలంలో చెర్నిహివ్ సంస్కృతి, సైన్స్, ప్రచురణల హాట్‌స్పాట్‌గా మారింది. 19వ శతాబ్దంలో ఈ నగరం ఒక ఉక్రేనియన్ స్వయంప్రతిపత్త సర్కిల్‌ను కలిగి ఉంది, తీవ్రవాద హ్రోమాడా ఉద్యమం ఆవిర్భావానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది. నగర ప్రముఖ నివాసులలో ఉక్రేనియన్ రచయిత మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ ఒకరు.<ref name=ency/> ఫిబ్రవరి విప్లవం తర్వాత చెర్నిహివ్‌లో ఉచిత కోసాక్ మిలీషియా ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ సెంట్రల్ రాడా నియంత్రణలోకి వచ్చింది. రష్యన్ అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత నగరం [[సోవియట్ యూనియన్]] రిపబ్లిక్‌లలో ఒకటైన సోవియట్ ఉక్రెయిన్లో భాగంగా అదే పేరు గల ప్రాంతానికి కేంద్రంగా మారింది. సోవియట్ పాలనలో చెర్నిహివ్ వేగంగా [[పారిశ్రామికీకరణ]] పొందింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఈ నగరం తదనంతరం కొత్త ప్రణాళిక ప్రకారం పునర్నిర్మించబడింది.<ref name=ency/> 2022లో [[ఉక్రెయిన్ పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో చెర్నిహివ్ ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం చేత ఉక్రెయిన్ హీరో సిటీగా నియమించబడింది.<ref>{{Cite web |date=March 6, 2022 |title=Zelensky gives the honorary title 'Hero City' to Kharkiv, Chernihiv, Mariupol, Kherson, Hostomel, and Volnovakha. |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-gives-the-honorary-title-hero-city-to-kharkiv-chernihiv-mariupol-kherson-hostomel-and-volnovakha/ |url-status= |access-date=April 21, 2022 |website=Kyiv Independent}}</ref> == పేర్లు, వ్యుత్పత్తి == ''చెర్నిహివ్''/''చెర్నిగోవ్'' అనే పేరు ఒక సమ్మేళనం పదం, ఇది స్లావిక్ మూలం ''చెర్ని-''/''చెర్నో-'' తో మొదలవుతుంది, దీని అర్థం 'నలుపు'.<ref>{{cite web|url=https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/russian-word-d74fedd1fa3d42dc6d2dbb26079981eccd96e9ba.html|title=What does Chernyy mean|website=www.wordhippo.com|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> పేరు రెండవ భాగం (''-హివ్''/''-గోవ్'', {{lang|cu|-говъ}}) వివరణలతో పండితులు విభేదిస్తున్నారు, అయితే టొరంటో విశ్వవిద్యాలయంలోని మధ్యయుగ చరిత్ర ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ మార్టిన్ డిమ్నిక్ వంటి పండితులు చెర్నిహోవ్‌ను "నల్ల దేవుడు" చెర్నోబోగ్ ఆరాధనతో కలుపుతారు.<ref>{{cite web|url=https://www.chernikov.com/|title=Chernikov|website=www.chernikov.com/|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> చెర్నిహివ్ నగరం చారిత్రాత్మకంగా ఇతర భాషలలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలువబడుతుంది – {{langx|pl|Czernihów}}; {{langx|yi|טשערניגאָב}} (''Tshernigov''). == చరిత్ర == === తొలి చరిత్ర === చెర్నిహివ్ మొట్టమొదట ({{lang|cu|Черниговъ}} గా){{citation needed|date=March 2022}} రస్-బైజాంటైన్ ఒప్పందం (907)లో ప్రస్తావించబడింది, కానీ దాని స్థాపన సమయం తెలియదు.<ref>{{Cite book |last=Олександер |first=Мишанич |title=Літопис Руський: За Іпатьским Списком Переклав Леогід Махимович |publisher=Дніпро |year=1989 |isbn=5308000522 |location=Київ |page=18 |language=uk}}</ref> అక్కడ జరిగిన [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు త్రవ్వకాలలో]] కనుగొనబడిన ఖజార్ ఖాగానేట్ కళాఖండాలు ఇది కనీసం 9వ శతాబ్దం నాటికే ఉనికిలో ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, నగరం బహుశా తన సొంత పాలకులను కలిగి ఉండి ఉంటుంది. అక్కడే తూర్పు ఐరోపాలోని అతిపెద్ద, పురాతన రాజ మట్టిదిబ్బలలో ఒకటైన బ్లాక్ గ్రేవ్, 19వ శతాబ్దంలో త్రవ్వబడింది. 11వ శతాబ్దం చివరలో - 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చెర్నిహివ్ హెగుమెన్ డానియల్ పవిత్ర భూమికి ప్రయాణించి, తన పర్యటన ప్రత్యక్ష సాక్షి ఖాతాను మిగిల్చాడు. నగరంలో సృష్టించబడిన ఒక కోల్పోయిన క్రానికల్ భాగాలు తరువాతి పత్రాలలో భద్రపరచబడ్డాయి.<ref name=ency/> ఈ నగరం కీవన్ రస్' దక్షిణ భాగంలో సంపద, ప్రాముఖ్యతలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 Nasledie Svyatoy Rusi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402225507/http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 |date=2018-04-02 }} URL accessed on January 12, 2006</ref> 11వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ఇది శక్తివంతమైన చెర్నిగోవ్ రాజ్యం స్థానంగా ఉంది, దీని పాలకులు కొన్నిసార్లు [[కీవ్]] గ్రాండ్ ప్రిన్స్లతో అధికారం కోసం పోటీపడ్డారు, తరచుగా వారిని పడగొట్టి కీవ్‌లోని ప్రాథమిక స్థానాన్ని తమ కోసం తీసుకున్నారు. ఈ రాజ్యం కీవన్ రస్‌లో అతిపెద్దది, ఇందులో సెవేరియా పట్టణాలే కాకుండా మురోమ్, రియాజాన్, త్ముతారకన్ వంటి సుదూర ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. చెర్నిగోవ్ స్వర్ణయుగం, నగర జనాభా 25,000 కు చేరుకున్నప్పుడు 1239 వరకు కొనసాగింది, ఆ సమయంలో నగరం బాటు ఖాన్ సమూహాలచే ధ్వంసం చేయబడింది, సాపేక్ష అస్పష్టత సుదీర్ఘ కాలంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ ప్రాంతం 1353లో లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ కిందకు వచ్చింది. నగరాన్ని మళ్లీ క్రిమియన్ ఖాన్ మెన్లీ I గిరాయ్ 1482, 1497లో తగలబెట్టాడు. 15 నుండి 17వ శతాబ్దాలలో లిథువేనియా, మస్కోవి (1408–1420, 1503 నుండి), పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ (1618–1648) మధ్య చేతులు మారింది, ఇక్కడ 1623లో దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి. 1635లో లెస్సర్ పోలాండ్ ప్రావిన్స్లోని చెర్నిహివ్ వోయివోడెషిప్ స్థానంగా మారింది. ఖ్మెల్నిట్స్కీ తిరుగుబాటు సమయంలో, తర్వాత 17వ శతాబ్దం మధ్యలో ఈ ప్రాంత ప్రాముఖ్యత మళ్లీ పెరిగింది. హెట్మన్ స్టేట్లో, చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్ (ఆ సమయంలో రాష్ట్ర సైనిక, ప్రాదేశిక యూనిట్) మోహరింపు నగరంగా ఉంది. === ఇంపీరియల్ రష్యా === 1667 ఆండ్రుసోవో సంధి ప్రకారం, స్వయంప్రతిపత్త కోసాక్ హెట్మనేట్ ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉన్న చెర్నిహివ్‌తో సహా ఈ ప్రాంత చట్టపరమైన ఆధిపత్యం రష్యా జార్‌డమ్కు ఇవ్వబడింది. హెట్మనేట్ రద్దుతో, నగరం [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] సాధారణ పరిపాలనా కేంద్రంగా, స్థానిక పరిపాలనా యూనిట్ల రాజధానిగా మారింది. ఈ ప్రాంతం సాధారణంగా సామ్రాజ్య రాజధాని [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి నియమించబడిన గవర్నర్-జనరల్ చేత పాలించబడింది, చెర్నిహివ్ స్థానిక నామెస్త్నిచెత్వో (ప్రావిన్స్) (1782 నుండి), మలోరోసియస్కాయ లేదా లిటిల్ రష్యా (1797 నుండి), చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్ (1808 నుండి) రాజధానిగా ఉంది. 1897 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, చెర్నిహివ్ నగరంలో మొత్తం 27,006 జనాభాలో 11,000 మంది [[యూదులు]] ఉన్నారు. వారి ప్రాథమిక వృత్తులు పారిశ్రామిక, వాణిజ్యపరమైనవి. సమీపంలోని అనేక [[పొగాకు]] తోటలు, పండ్ల తోటలు యూదుల స్వంతం. చెర్నిహివ్‌లో 1,321 మంది యూదు కళాకారులు ఉన్నారు, వీరిలో 404 మంది దర్జీలు, సీమ్‌స్ట్రెస్‌లు ఉన్నారు, కానీ కళాకారుల శ్రమ డిమాండ్ పట్టణానికే పరిమితమైంది. 69 మంది యూదు దినసరి కూలీలు ఉన్నారు, దాదాపుగా అందరూ టీమ్‌స్టర్‌లు. అయితే కొద్దిమంది మాత్రమే కర్మాగారాల్లో పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/4308-chernigov|title=CHERNIGOV - JewishEncyclopedia.com|website=jewishencyclopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/chernigov|title = Chernigov}}</ref> === ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ === {{Infobox |bodyclass = toccolours |abovestyle = background-color:#eee; text-align:center; |tnavbar=Zemli UPR |above=చెర్నిహివ్ భూమి |image=[[file:UNR 1918 divisions-0.png|250px]] |image2={{legend|#A8D7F9|మ్యాప్‌లో చెర్నిహివ్ భూమి}} |label1=రాజధాని |data1=[[చెర్నిహివ్]] |label2= స్థాపన |data2= 6 మార్చి 1918 |label3= రద్దు చేయబడినది |data3= 29 ఏప్రిల్ 1918 }} '''చెర్నిహివ్ భూమి''' అనేది చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉన్న ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్కు చెందిన ఒక జెంలియా. సెంట్రల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ ఆమోదించిన "ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా-ప్రాదేశిక విభజనపై" చట్టం ప్రకారం 6 మార్చి 1918న స్థాపించబడింది, దీనిని 29 ఏప్రిల్ 1918న ఉక్రెయిన్ హెట్మన్ [[పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ]] రద్దు చేశారు, ఆయన [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] పాత గవర్నరేట్ విభజనలను తిరిగి తీసుకువచ్చారు. పరిపాలనా విభాగంలో చెర్నిహివ్, హోరోడ్నియా, ఓస్టర్, సోస్నిట్సియా, చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్కు చెందిన కోజెలెట్స్, నిజిన్, బోర్జ్నా పోవిట్‌ల భాగాలు ఉన్నాయి. === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, చెర్నిహివ్ 9 సెప్టెంబర్ 1941 నుండి 21 సెప్టెంబర్ 1943 వరకు జర్మన్ సైన్యం ఆధీనంలో ఉంది. జర్మన్లు నగరంలో యూదుల కోసం ఒక నాజీ జైలు<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=802|title=Gefängnis Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref>, బలవంతపు శ్రమ బెటాలియన్‌ను నిర్వహించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=100002307|title=Jüdisches Arbeitsbataillon Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref> === స్వతంత్ర ఉక్రెయిన్ === ఉక్రెయిన్‌లో లెనిన్ విగ్రహాల కూల్చివేతలో భాగంగా ఫిబ్రవరి 21, 2014న మైరు అవెన్యూలోని లెనిన్ విగ్రహం కూల్చివేయబడింది.<ref name="pravda-2014-02-22">{{cite web|title="Leninopad" continues – monuments dismantled in Dnipropetrovsk, Poltava and Chernihiv|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/02/22/7015627/|publisher=[[ఉక్రాఇన్స్కా ప్రావ్దా]]|date=2014-02-22}}</ref><ref>{{youTube|6X4KzlEMioI|The monument of Lenin in Chernihiv has fallen}}</ref> 18 జూలై 2020 వరకు, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ప్రాముఖ్యత కలిగిన నగరంగా పరిగణించబడింది, ఇది రైయాన్ కేంద్రం అయినప్పటికీ చెర్నిహివ్ రైయాన్‌కు చెందలేదు. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా, ఇది చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్‌ల సంఖ్యను ఐదుకి తగ్గించింది, నగరం చెర్నిహివ్ రైయాన్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|access-date=2020-10-03|date=2020-07-18|website=Голос України|language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=uk}}</ref> జూన్ 2022లో, చెర్నిహివ్ [[జంట నగరాలు|సోదర నగరాలుగా]] మారడానికి పోలాండ్‌లోని రజెస్జోవ్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Rzeszow Signs Partnership Agreement With Chernihiv {{!}} MENAFN.COM |url=https://menafn.com/1104411532/Rzeszow-Signs-Partnership-Agreement-With-Chernihiv |access-date=2022-06-23 |website=menafn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rzeszow signs partnership agreement with Chernihiv |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3512211-rzeszow-signs-partnership-agreement-with-chernihiv.html |access-date=2022-06-23 |website=www.ukrinform.net |date=21 June 2022 |language=en}}</ref> ==== చెర్నిహివ్ ముట్టడి ==== [[File:Russian warplane with bombs shot down over Chernihiv, Ukraine (5 March 2022).jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌పై కూల్చివేయబడిన బాంబులతో కూడిన రష్యన్ [[సుఖోయ్ సు-34|సు-34]]]] 24 ఫిబ్రవరి 2022న, 2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో, రష్యన్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం నగరం రష్యన్ సాయుధ దళాల ముట్టడిలో ఉంది,<ref>{{cite web|url=https://t.me/bbbreaking/116512|title=Раньше всех. Ну почти.|website=t.me|access-date=2022-02-25}}</ref> ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మొదటి యుద్ధం. 10 మార్చి 2022న, మేయర్ వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో నగరం పూర్తిగా రష్యన్ దళాల చుట్టుముట్టబడిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=2022-03-10 |title=What Happened on Day 15 of Russia's Invasion of Ukraine |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/03/10/world/ukraine-russia-war |access-date=2022-03-18 |issn=0362-4331}}</ref> 5 ఏప్రిల్ 2022న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ గవర్నర్ వ్యాచెస్లావ్ చౌస్ రష్యన్ సైన్యం చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ నుండి వెళ్లిపోయిందని, కానీ అది అనేక ప్రాంతాల్లో మందుపాతరలను పాతినట్లు పేర్కొన్నారు.<ref>[https://ukranews.com/en/news/846757-russian-military-leaves-chernihiv-region-plants-mines-in-many-areas-governor-chaus Russian Military Leaves Chernihiv Region, Plants Mines In Many Areas - Governor Chaus], [[Ukrainian News Agency]] (5 April 2022)</ref><ref name=hrw_2022_05_03>{{cite web |url= https://www.0462.ua/news/3382032/10-najbils-zrujnovanih-mist-ukraini-sered-akih-i-misto-geroj-cernigiv-video |title=10 найбільш зруйнованих міст України, серед яких і місто-герой – Чернігів (ВІДЕО) |date=2022-05-03 |publisher=0462}}</ref><ref name=hrw_2022_05_24>{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/news-61554365 |title=Три месяца войны России в Украине: главные события, фотографии и инфографика |date=2022-05-24 |work=BBC News {{!}} Русская служба}}</ref> 19 ఆగస్టు 2023న, రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో ఏడుగురిని చంపింది. 17 ఏప్రిల్ 2024న, మరో రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో దాదాపు 18 మందిని బలితీసుకుంది.<ref>{{cite news | title=Russia hits Chernihiv, killing 18 as Ukraine pleads for air defense| url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/04/17/chernihiv-missile-strike-civilians-killed/ |newspaper=The Washington Post|date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024| author=Siobhán O'Grady, Kostiantyn Khudov}}</ref> == జనాభా == {{historical populations|1897|27716|1926|34359|1939|68597|1959|89585|1970|158873|1979|238141|1989|296347|2001|304994|2011|296896|2022|282747|align=right|cols=1|source=<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|title=Cities & towns of Ukraine|website=pop-stat.mashke.org}}</ref>}} === జాతులు === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[జాతి|జాతుల]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | url=https://datatowel.in.ua/pop-composition/ethnic-cities | title=Національний склад міст }}</ref> {{bar box|title=చెర్నిహివ్‌లో జాతులు|titlebar=#ddd|left1=|right1=శాతం|bars={{bar percent|[[ఉక్రేనియన్లు]]|dodgerblue|86.27}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో రష్యన్లు|రష్యన్లు]]|purple|10.63}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో బెలారసియన్లు|బెలారసియన్లు]]|red|1.15}} {{bar percent|[[అష్కెనాజీ యూదులు|యూదులు]]|lightblue|0.35}} {{bar percent|[[అర్మేనియన్లు]]|brown|0.12}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో పోల్స్|పోల్స్]]|yellow|0.09}} {{bar percent|ఇతరులు|gray|1.39}}}} === భాష === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[మొదటి భాష|మాతృభాష]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | language=uk | url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ | title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України}}</ref> {| class="standard" |- ! భాష ! సంఖ్య ! శాతం |- | ఉక్రేనియన్ | align="right"| 221 322 ||align="right"| 74.01% |- | [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] | align="right"| 73 277 || align="right"| 24.50% |- | ఇతరులు లేదా నిర్ణయించబడనివారు | align="right"| 4 439 || align="right"| 1.49% |- | మొత్తం | align="right"| 299 038 || align="right"| 100.00% |} ఉక్రేనియన్ మాతృభాషగా పరిగణించబడినప్పటికీ, చెర్నిహివ్‌లో రోజువారీ జీవితంలో చాలా మంది దీనిని ఉపయోగించరు, ఎందుకంటే [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] ప్రాథమిక కమ్యూనికేషన్ భాషగా మిగిలిపోయింది.<ref name="RiUHR1">{{cite book |last1=Bilaniuk |first1=Laada |title=Multilingualism in Post-Soviet Countries |author2=Svitlana Melnyk |publisher=Multilingual Matters |year=2008 |isbn=978-1-84769-087-6 |editor=Aneta Pavlenko |editor-link=Aneta Pavlenko |page=85 |chapter=A Tense and Shifting Balance: Bilingualism and Education in Ukraine |access-date=November 25, 2015 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508130654/https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-date=May 8, 2016 |url-status=live}}</ref> 2017 సర్వే ప్రకారం, ఇంట్లో ఏ భాష వాడుతున్నారని అడిగినప్పుడు కేవలం 18% మంది నగర జనాభా ఉక్రేనియన్ మాత్రమే మాట్లాడుతున్నారని, ఉక్రేనియన్, రష్యన్ రెండూ 28% మంది వాడుతున్నారని, రష్యన్ అత్యధికంగా 53% మంది వాడుతున్నారని తేలింది.<ref>{{Cite journal |date=February 2017 |title=Third Annual Ukrainian Municipal Survey |url=https://www.iri.org/wp-content/legacy/iri.org/ukraine_nationwide_municipal_survey_final.pdf |journal=International Republican Institute |language=en}}</ref> 2022 రష్యా దండయాత్ర చెర్నిహివ్‌లో ఉక్రెయినైజేషన్ కొత్త తరంగానికి కారణమైంది, ఎక్కువ మంది తమ వ్యక్తిగత జీవితంలో ఉక్రేనియన్ వైపు మళ్లుతున్నారు.<ref>{{Cite web |date=2023-03-10 |title=У 2022 році збільшилась кількість людей, які розмовляють українською мовою в повсякденному житті — опитування |url=https://hromadske.ua/posts/u-2022-roci-zbilshilas-kilkist-lyudej-yaki-rozmovlyayut-ukrayinskoyu-movoyu-v-povsyakdennomu-zhitti-opituvannya |access-date=2024-08-06 |website=hromadske.ua |language=uk}}</ref> ఏప్రిల్, మే 2023 మధ్య ఇంటర్నేషనల్ రిపబ్లికన్ ఇన్స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, నగర జనాభాలో 53% మంది ఇంట్లో ఉక్రేనియన్, 41% మంది రష్యన్ మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Восьме всеукраїнське муніципальне опитування Квітень – Травень 2023}}</ref> == భౌగోళికం == చెర్నిహివ్ [[కీవ్]]కి ఉత్తర-ఈశాన్యంగా {{cvt|150|km}} దూరంలో డెస్నా నది ఎగువ కుడి ఒడ్డున నిలుస్తుంది. నగర భూభాగం డ్నీపర్ లోతట్టు ప్రాంతంలో ఒక భాగం.<ref name=ency>{{Cite book|title=Енциклопедія українознавства. Словникова частина (ЕУ-II)|date=2000|volume=10|page=3718}}</ref> ఈ ప్రాంతానికి 2002కి ముందు చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ ప్రదేశంగా ఉంది. === నదులు === ==== డెస్నా నది ==== చెర్నిహివ్ నగరాన్ని డెస్నా నది దాటుతుంది, ఇది డ్నీపర్ నదికి ప్రధాన ఎడమ ఉపనది. ఓల్డ్ ఈస్ట్ స్లావిక్ భాషలో "డెస్నా" అంటే "కుడి చేయి". ఇది {{cvt|1,130|km}} పొడవు, దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ {{cvt|88,900|km2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లో నది వెడల్పు {{cvt|60 to 250|m}} వరకు ఉంటుంది, దీని సగటు లోతు {{cvt|3|m}}. దాని ముఖద్వారం వద్ద సగటు వార్షిక ఉత్సర్గ {{cvt|360| m3/s}}. ఈ నది డిసెంబర్ ప్రారంభం నుండి ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు గడ్డకడుతుంది, నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీ నుండి దాని ముఖద్వారం వరకు సుమారు {{cvt|535|km}} వరకు నావిగేబుల్గా ఉంటుంది. ==== స్ట్రిజెన్ నది ==== డెస్నా నది కుడి ఉపనది. {{cvt|32.5|km}} పొడవు, {{cvt|168|km2}} బేసిన్ కలిగి ఉంది. ఈ నది చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం వెనుక డెస్నా నదిలోకి ప్రవహిస్తుంది. ==== స్నోవ్ నది ==== స్నోవ్ నది, డెస్నా నది కుడి ఉపనది (డ్నీపర్ బేసిన్) చెర్నిహివ్‌కు తూర్పున 12 కి.మీ దూరంలో ముఖద్వారాన్ని కలిగి ఉంది. నది పొడవు {{cvt|253|km}}. దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ విస్తీర్ణం {{cvt|8,700|km2}}. స్నోవ్ నది నవంబర్ - జనవరి చివరిలో గడ్డకడుతుంది, మార్చి - ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. నదిలో ఒక భాగం రష్యా-ఉక్రెయిన్ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. [[రుథేనియన్ భాష|రుథేనియన్]] క్రానికల్స్ ప్రకారం, 1068లో, స్నోవ్ నది వద్ద చెర్నిహివ్ డ్యూక్ స్వియాటోస్లావ్ యారోస్లావిచ్, డ్యూక్ షారుకన్ నేతృత్వంలోని క్యూమన్ల మధ్య ఒక యుద్ధం జరిగింది.<ref>{{Cite book |last=Cross |first=Samuel Hazzard |url=https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |title=The Russian Primary Chronicle, Laurentian Text. Translated and edited by Samuel Hazzard Cross and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor |last2=Sherbowitz-Wetzor |first2=Olgerd P.}}</ref> === వాతావరణం === చెర్నిహివ్ చల్లని, మేఘావృతమైన, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలు, వెచ్చని, ఎండతో కూడిన వేసవికాలాలతో తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం (కొప్పెన్ ''Dfb'') కలిగి ఉంటుంది. చెర్నిహివ్ సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత {{convert|7.0|°C|°F|abbr=on}}, ఇది జనవరిలో అత్యల్పంగా {{convert|-5.6|°C|°F|abbr=on}} నుండి జూలైలో అత్యధికంగా {{convert|19.5|°C|°F|abbr=on}} వరకు ఉంటుంది. [[అవపాతం]] ఏడాది పొడవునా సమానంగా పంపిణీ చేయబడుతుంది, అయితే వేసవి నెలలలో అవపాతం ఎక్కువగా, శీతాకాలంలో తక్కువగా ఉంటుంది. రికార్డు గరిష్టం {{convert|41.1|°C|°F|abbr=on}}, రికార్డు కనిష్టం {{convert|-36.0|°C|°F|abbr=on}}. {{Weather box | location = చెర్నిహివ్ (1991–2020, తీవ్రతలు 1948–ప్రస్తుతం) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 12.1 | Feb record high C = 16.2 | Mar record high C = 24.6 | Apr record high C = 29.7 | May record high C = 33.5 | Jun record high C = 36.0 | Jul record high C = 41.1 | Aug record high C = 38.2 | Sep record high C = 35.5 | Oct record high C = 27.8 | Nov record high C = 18.4 | Dec record high C = 13.1 | year record high C = 41.1 | Jan high C = −1.7 | Feb high C = −0.2 | Mar high C = 5.7 | Apr high C = 14.5 | May high C = 20.8 | Jun high C = 24.3 | Jul high C = 26.3 | Aug high C = 25.6 | Sep high C = 19.5 | Oct high C = 12.2 | Nov high C = 4.3 | Dec high C = −0.4 | year high C = 12.6 | Jan mean C = −4.2 | Feb mean C = −3.4 | Mar mean C = 1.4 | Apr mean C = 9.0 | May mean C = 15.0 | Jun mean C = 18.6 | Jul mean C = 20.5 | Aug mean C = 19.3 | Sep mean C = 13.8 | Oct mean C = 7.5 | Nov mean C = 1.7 | Dec mean C = −2.7 | year mean C = 8.0 | Jan low C = −6.6 | Feb low C = −6.3 | Mar low C = −2.3 | Apr low C = 3.9 | May low C = 9.4 | Jun low C = 13.0 | Jul low C = 15.0 | Aug low C = 13.6 | Sep low C = 8.8 | Oct low C = 3.6 | Nov low C = −0.7 | Dec low C = −4.9 | year low C = 3.9 | Jan record low C = −36.0 | Feb record low C = −33.9 | Mar record low C = −29.9 | Apr record low C = −13.9 | May record low C = −3.3 | Jun record low C = 1.1 | Jul record low C = 4.6 | Aug record low C = 2.0 | Sep record low C = −4.3 | Oct record low C = −10.8 | Nov record low C = −23.5 | Dec record low C = −28.0 | year record low C = −36.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 37 | Feb precipitation mm = 38 | Mar precipitation mm = 35 | Apr precipitation mm = 36 | May precipitation mm = 63 | Jun precipitation mm = 62 | Jul precipitation mm = 74 | Aug precipitation mm = 54 | Sep precipitation mm = 53 | Oct precipitation mm = 49 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 8.9 | Feb precipitation days = 9.2 | Mar precipitation days = 8.4 | Apr precipitation days = 6.3 | May precipitation days = 8.9 | Jun precipitation days = 8.3 | Jul precipitation days = 8.9 | Aug precipitation days = 6.4 | Sep precipitation days = 7.1 | Oct precipitation days = 7.6 | Nov precipitation days = 8.5 | Dec precipitation days = 9.8 | year precipitation days = 98.3 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 13 | Mar snow days = 8 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 8 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan humidity = 85.2 | Feb humidity = 81.7 | Mar humidity = 75.0 | Apr humidity = 69.4 | May humidity = 65.8 | Jun humidity = 67.6 | Jul humidity = 69.5 | Aug humidity = 68.5 | Sep humidity = 74.4 | Oct humidity = 80.6 | Nov humidity = 86.8 | Dec humidity = 87.1 | year humidity = 75.6 | Jan sun = 46 | Feb sun = 71 | Mar sun = 140 | Apr sun = 197 | May sun = 275 | Jun sun = 300 | Jul sun = 300 | Aug sun = 275 | Sep sun = 189 | Oct sun = 120 | Nov sun = 42 | Dec sun = 35 | year sun = 1990 |source 1 = Pogoda.ru<ref name = pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33135.htm | script-title = ru:Погода и Климат – Климат Чернигов | trans-title = Weather and Climate – The Climate of Chernihiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = ru | access-date = 29 October 2021}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (humidity/precipitation/sun 1991-2020),<ref>{{Cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250419035704/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Chernihiv_33135.csv | archive-date = 19 April 2025 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/CHERNIHIV_33135.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Chernihiv-33135 | access-date = 19 April 2025 | website =ncei.noaa.gov | publisher =[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] | no-pp=y | format = CSV }}</ref> Weatherbase (snow days)<ref name = weatherbase>{{cite web | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=53133&cityname=Chernihiv-Ukraine | title = Weatherbase: Historical Weather for Chernihiv, Ukraine | publisher = Weatherbase | access-date = March 1, 2013}}</ref> }} == నిర్మాణాలు == {{See also|ప్రాచీన చెర్నిహివ్}} చెర్నిహివ్ నిర్మాణ స్మారక కట్టడాలు నగర చరిత్రలో అత్యంత వృద్ధి చెందిన రెండు కాలాలను వివరిస్తాయి - అవి కీవన్ రస్' (11, 12వ శతాబ్దాలు), కోసాక్ హెట్మనేట్ (17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో). నగరంలోని పురాతన చర్చి, ఉక్రెయిన్‌లోని పురాతన చర్చిలలో ఒకటి 5-[[గుమ్మటం|గుమ్మటాల]] రూపాంతర కేథడ్రల్, 1030ల ప్రారంభంలో మ్స్టిస్లావ్ ది బోల్డ్చే ప్రారంభించబడి, దశాబ్దాల తరువాత అతని సోదరుడు యారోస్లావ్ ది వైస్చే పూర్తి చేయబడింది. 12వ శతాబ్దం మధ్య కాలం నాటి బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్ తరువాతి కాలాల్లో చాలా పునర్నిర్మించబడింది, 20వ శతాబ్దంలో దాని అసలు రూపానికి పునరుద్ధరించబడింది. అదేవిధంగా ఇటుకతో నిర్మించబడిన ఇది ఒకే గుమ్మటం, ఆరు స్తంభాలను కలిగి ఉంది. చెర్నిహివ్ మాస్టర్స్ కిరీటం సాధించిన అద్భుతమైన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి, 12, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది. ఈ సుందరమైన భవనం [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతింది; దాని అసలు మధ్యయుగ దృశ్యం ప్యోటర్ బారనోవ్స్కీ రూపకల్పన ద్వారా పునర్నిర్మించబడింది. చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం 1989 నుండి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది,<ref>{{Cite web |title=Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/668/ |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> అయితే ప్రస్తుతం పునరుద్ధరించబడిన నామినేషన్ సృష్టి జరుగుతోంది.<ref>{{Cite web |last=Shaposhnikov |first=Denys |date=2023-01-26 |title=Історичний центр Чернігова подають до списку Світової спадщини ЮНЕСКО |url=https://suspilne.media/367078-istoricnij-centr-cernigova-podaut-do-spisku-svitovoi-spadsini-unesko/ |access-date=2023-11-22 |website=Суспільне Новини |language=uk}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-16 |title=«Культурний ландшафт Чернігова»: чергова спроба включити до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО історичну частину міста |url=https://oldchernihiv.com/kulturnyj-landshaft-chernigova-chergova-sproba-vklyuchyty-do-spysku-vsesvitnoyi-spadshhyny-yunesko-istorychnu-chastynu-mista/ |access-date=2023-11-22 |website=Чернігів Стародавній |language=uk}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Regimental Chancellery building. Chernihiv.jpg|రెజిమెంటల్ ఛాన్సలరీ భవనం File:Чернігів. Єлецький монастир. Успенський собор..JPG|యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం కేథడ్రల్ [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] నమూనాగా రూపొందించబడింది. దాని కఠినమైన 12వ శతాబ్దపు గోడలు, బరోక్ 17వ శతాబ్దపు గుమ్మటాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గమనించండి. File:Панорама Филармония 01.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:2014 Готель Десна Чернігів.jpg|హోటల్ డెస్నా File:Музей українських старожитностей Тарновського.jpg|టార్నోవ్స్కీ ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం </gallery> డౌన్‌టౌన్‌లోని పురాతన నివాస భవనాలు 17వ శతాబ్దం చివరి నాటివి, అక్కడ ఒక కోసాక్ రెజిమెంట్ మోహరించబడిన కాలం. రెండు అత్యంత ప్రాతినిధ్య నివాసాలు పోల్కోవ్నిక్ లైజోహబ్ (1690లు), పోల్కోవ్నిక్ పోలుబోటోక్ (18వ శతాబ్దం). ప్రముఖంగా మాజెపా హౌస్ అని పిలువబడే పూర్వ భవనం, రెజిమెంట్ ఛాన్సలరీని కలిగి ఉండేది. అత్యంత అద్భుతంగా అలంకరించబడిన కోసాక్ నిర్మాణాలలో ఒకటి నిస్సందేహంగా క్రైస్తవ కొలీజియం, దీని పైన బెల్-టవర్ (1702) ఉంటుంది. ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం 1780లలో సమీపంలో నిర్మించబడింది. ఉక్రేనియన్ నిర్మాణ శైలికి సాంప్రదాయంగా ఉన్న 5 పూతపూసిన పియర్ గుమ్మటాలతో ఉన్న సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి (1715), 1696లో అజోవ్ తుఫాను సమయంలో రెజిమెంట్ విజయాలకు స్మారకంగా ఉద్దేశించబడినట్లు భావించబడుతుంది. === ఆశ్రమాలు === నగర చరిత్రలో అత్యంత క్లిష్ట సమయాల్లో, చెర్నిహివ్ ఒక బిషప్రిక్ లేదా ఒక ఆర్చ్ బిషప్రిక్ స్థానంగా దాని క్రైస్తవ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకుంది. ఆధునిక నగర శివార్లలో ఒకప్పుడు బిషప్‌ల నివాసాలుగా ఉపయోగించబడిన రెండు పురాతన గుహ ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి. యెలెట్స్కీ ఆశ్రమానికి చెందిన గుహలు [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] (కీవ్ గుహల ఆశ్రమం) కంటే పురాతనమైనవని చెబుతారు. దీని అద్భుతమైన ఆరు స్తంభాల కేథడ్రల్ 11వ శతాబ్దం నుండి 12వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది; దాని 750 సంవత్సరాల నాటి కుడ్యచిత్రాల కొన్ని జాడలు ఇప్పటికీ లోపలి భాగంలో చూడవచ్చు. 1611లో గుమ్మటాలు కూలిపోయిన తరువాత, అవి [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పెంచబడి పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గోడ, సన్యాసుల గదులు, గంట-టవర్ అన్నీ 17వ శతాబ్దం నాటివి. సమీపంలో ఉన్న మదర్ సుపీరియర్ ఇల్లు ఎడమ-ఒడ్డు ఉక్రెయిన్లో పురాతన నివాస భవనం అని భావిస్తారు. ఈ మఠం పవిత్రమైన [[చిహ్నం]] థియోటోకోస్కి చెందినది, ఇది 6 ఫిబ్రవరి 1060న చెర్నిగోవ్ స్వియాటోస్లావ్కి సాక్షాత్కారం ఇచ్చింది. ఈ చిహ్నం, పెయింట్ చేయబడిన [[ఫిర్]] కలప పేరు మీదుగా యెలెట్స్కాయ అని పిలువబడింది, 1579లో స్వియాటోస్లావ్ వారసులైన బార్యాటిన్స్కీ కుటుంబంచే [[మాస్కో]]కి తీసుకెళ్లబడింది. సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ పురాతన సెయింట్ ఎలిజా ఆశ్రమానికి చెందిన సెయింట్ ఆంథోనీ గుహల స్థానాన్ని (దీనిని యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం అని కూడా పిలుస్తారు) సూచిస్తుంది, ఇది 11వ శతాబ్దం మధ్యలో సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ ది కేవ్స్‌చే స్థాపించబడిన ఆధ్యాత్మిక సముదాయంలో భాగం, ఇది [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] కాలంలోనే జరిగింది. యెలెట్స్కీ గుహలు సన్యాసుల నివాసాలుగా, ప్రారంభ సన్యాసులు, బిషప్‌ల ఉపసంహరణ ప్రదేశంగా పనిచేశాయి. ఈ ప్రదేశంలో గుహ ద్వారం పైన నిర్మించిన నిరాడంబరమైన సెయింట్ ఎలిజా చర్చి ఉంది, ఇది 12వ శతాబ్దం నాటి నిర్మాణ అంశాలను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=Свято-Іллінський монастир у Чернігові|url=https://culture.cg.gov.ua/index.php?id=2888&tp=1&pg= |website=Department of Culture and Tourism, Chernihiv Regional State Administration |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఈ ఆశ్రమం చుట్టూ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, భద్రపరచబడిన సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల బెల్ టవర్ ఉన్నాయి. చెర్నిహివ్ పరిసరాల్లోని ఇతర చారిత్రాత్మక అబేలలో కోజెలెట్స్, హుస్టినియా ఉన్నాయి, ఇవి ఉక్రేనియన్ బరోక్ సన్యాసుల నిర్మాణం, ప్రతిమాశాస్త్రానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Святині Чернігівщини: Козелецький і Густинський монастирі|url=https://www.chernihiv-oblast.gov.ua/sviatyni-koz/ |website=Chernihiv Regional Council |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Spas sobor.jpg|చెర్నిహివ్ సేవియర్ రూపాంతర కేథడ్రల్ (1030లు) ఉక్రెయిన్‌లో పురాతనమైనది. File:П'ятницька церква (Чернігів) біля фонтану.jpg|సెయింట్ పరాస్కేవికి చెందిన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:8116 Чернигов. Вид на Борисоглебскую церковь и Спасопреображенский собор.jpg|బోరిసోహిల్బ్స్కీ కేథడ్రల్ (1120లు) File:Чернігівський колегіум (Чернігів).jpg|చెర్నిహివ్ కొలీజియం (1700లు) File:St. Catherine Church.jpg|కేథరీన్ చర్చి (1715లు) </gallery> సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ వద్ద మనం సెయింట్ ఎలిజా సెయింట్ ఆంథోనీ గుహలు కనుగొనవచ్చు. హోలీ ట్రినిటీ ఒక చిన్న అదే పేరు గల చర్చిని కలిగి ఉంది, ఇది 800 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడింది. విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఇక్కడ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల గంట స్థూపం కూడా ఉన్నాయి. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == === పరిశ్రమ === ఉక్రేనియన్ వస్త్ర పరిశ్రమలోని అతిపెద్ద సంస్థలలో ఒకటైన చెక్సిల్, చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉంది. ఈ ప్లాంట్ మొదటి దశ 1963లో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web |title=КОМПАНІЯ "ЧЕКСІЛ" |url=https://chernigiv-rada.gov.ua/more-pages/id-35126/ |website=wwww.chernigiv-rada.gov.ua |access-date=3 November 2020}}</ref> నగరంలో 1933లో స్థాపించబడిన చెర్నిహివ్ సంగీత వాయిద్యాల ఫ్యాక్టరీ కూడా ఉంది. 1995లో జంతువుల వస్తువుల తయారీదారు, కాలర్ కంపెనీని యూరి సినిట్సా స్థాపించారు.<ref>{{cite web |title=Collar |url=https://findtm.ru/card/41/415760.html |website=www.findtm.ru |access-date=2 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=ЮРИЙ СИНИЦА – ГЕНЕРАТОР ИДЕЙ |url=https://zoomir.ru/business/people/yurij_sinitsa_generator_idej |website=www.zoomir.ru |access-date=2 January 2021 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Yuri Sinitsa, the COLLAR Company owner, became one of the winners! |url=https://collarglobal.com/en/the-collar-company-owner-became-the-winner-of-pet-icon-awards/|website=www.collarglobal.com |date=10 July 2019|access-date=2 January 2021}}</ref> == విద్య == [[File:Cdtu-wiki.jpg|thumb|చెర్నిహివ్ జాతీయ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]] చెర్నిహివ్ నగరంలో చెర్నిహివ్ పాలిటెక్నిక్ జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం, తారాస్ షెవ్చెంకో నేషనల్ యూనివర్సిటీ "చెర్నిహివ్ కాలేజ్" ఉన్నాయి. == రవాణా == === రైలు === [[File:Железнодорожный вокзал. Чернигов.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లో చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే]] చెర్నిహివ్ ఒక రైలు స్టేషన్‌ను కలిగి ఉంది, దానికి బస్ స్టేషన్ కూడా ఉంది, దీనిని చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే అని పిలుస్తారు. మాస్కో కీవ్-వోరోనెజ్ రైల్వే క్రూటీ స్టేషన్ నుండి చెర్నిహివ్ వైపు 76 వెర్స్ట్ల నారో గేజ్ రైల్వే వేయబడింది. 1893లో, కీవ్ హైవే వెంబడి ఆధునిక ఆటోమొబైల్ వంతెన ప్రాంతంలో డెస్నా నది ఎడమ ఒడ్డున ఒక రైల్వే స్టేషన్ నిర్మించబడింది. ప్రయాణికులు గుర్రపు రవాణా ద్వారా ఇక్కడికి, తిరిగి నగరానికి తరలించబడ్డారు. 1925లో, నైరుతి రైల్వేలోని నిజిన్ నుండి చెర్నిహివ్ విభాగానికి ట్రాఫిక్ తెరవబడింది. కానీ చెర్నిహివ్‌కు రైలు రవాణా 1928కి వాయిదా పడింది. డెస్నా నదిపై వంతెన సిద్ధంగా లేదు, పాత నారో-గేజ్ రైల్వే స్టేషన్ ఉన్న ఎడమ ఒడ్డుకు రైళ్లు ఇంకా చేరుకున్నాయి, ప్రయాణికులు రహదారి వంతెన ద్వారా చెర్నిహివ్‌కు చేరుకున్నారు. 2006 సమాచారం ప్రకారం, సరుకు రవాణా పరిమాణం సంవత్సరానికి 84,737 బండ్లు. ప్రతి సంవత్సరం 4.5 మిలియన్ల మందికి పైగా ప్రయాణికులు రవాణా చేయబడ్డారు. అయితే, రోలింగ్ స్టాక్ స్థితి, అందించిన సేవల నాణ్యత ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా లేవు. కొత్త హై-స్పీడ్ రైలు టైమ్‌టేబుల్ ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుండి, 93/94 చెర్నిహివ్ - ఒడెస్సా రైలు ట్రైల్డ్ వాగన్‌లు రద్దు చేయబడ్డాయి. 2015 నాటికి, మిన్స్క్ నుండి ఒడెస్సాకు, [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి కీవ్ ద్వారా ఖార్కివ్‌కు రెగ్యులర్ రైళ్లు చెర్నిహివ్ గుండా నడుస్తాయి, మాస్కోతో ప్రత్యక్ష కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. రష్యా క్రిమియా విలీనం కారణంగా క్రిమియాకు (సిమ్ఫెరోపోల్, ఫియోడోసియా) రైళ్లు 27 డిసెంబర్ 2014న రద్దు చేయబడ్డాయి. === విమాన రవాణా === ఈ ప్రాంతానికి చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ స్థానంగా ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం [[కీవ్]]లో {{convert|143.1|km|0|abbr=off}} దూరంలో ఉన్న బోరిస్పిల్ విమానాశ్రయం, [[కీవ్]] నగర దక్షిణ శివార్లలో {{cvt|158.7|km}} దూరంలో ఉన్న చిన్న, మున్సిపల్ యాజమాన్యంలోని జులియానీ విమానాశ్రయం. === బస్సు, ట్రాలీబస్ === [[File:498 11т Chernihiv.jpg|thumb|right|చెర్నిహివ్‌లో ట్రాలీబస్]] [[కీవ్]] నుండి చెర్నిహివ్‌కు ప్రసిద్ధ రవాణా సౌకర్యం చెర్నిహివ్స్కా, లిసోవా మెట్రో స్టేషన్ల నుండి వచ్చే మార్ష్రూట్కా, ఇవి చెర్నిహివ్ కేంద్రానికి, తరచుగా పెరెమోహై అవెన్యూకి వెళతాయి. చెర్నిహివ్ రైలు స్టేషన్ సమీపంలో ఉన్న చెర్నిహివ్ సెంట్రల్ బస్ స్టేషన్ నుండి ప్రతి గంటకు బస్సులు నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీకి బయలుదేరుతాయి. ప్రజా రవాణాలో బస్సులు, ట్రాలీబస్సులు ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్, చెర్నిహివ్-1 బస్ స్టేషన్ నుండి వాల్‌లోని చాలా కేంద్ర దృశ్యాలకు ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. ట్రాలీబస్ 1, బస్సు 38 ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి సమీపంలోని డ్రామా థియేటర్ స్టాప్‌కు వెళ్తున్నాయి. వివిధ మార్గాలు వివిధ వైపుల నుండి హోటల్ ఉక్రెయిన్కి వస్తాయి. == క్రీడలు, సౌకర్యాలు == === ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ === [[File:Players of FC Desna Chernihiv 2014-05-22.jpg|thumb|ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ ఆటగాళ్లు 2014-05-22]] చెర్నిహివ్ ప్రధాన '''ఫుట్‌బాల్ క్లబ్''' పేరు ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్, క్లబ్ అసలు పేరు దాని ఉనికి మొదటి సంవత్సరంలో "అవాన్‌హార్డ్ చెర్నిహివ్". 1961, 1970 మధ్య క్లబ్‌ను డెస్నా అని పిలిచేవారు. 1972లో దాని స్థానంలో ఎస్సీ చెర్నిహివ్ (స్కా కీవ్ జట్టు) వచ్చింది, అది తరువాతి రెండు సంవత్సరాలు చెర్నిహివ్‌లో ఆడింది. 1977లో ప్రాంతీయ పోటీలను గెలుచుకున్న ఔత్సాహిక క్లబ్ "ఖిమిక్ చెర్నిహివ్" స్థానంలో ఇప్పుడు డెస్నా పునరుద్ధరించబడింది. 27 మే 2018న, జట్టు వారి చరిత్రలో మొదటిసారిగా ఉక్రేనియన్ ప్రీమియర్ లీగ్కు ప్రమోట్ చేయబడింది. అసలు జట్టు రంగులు నీలం షర్టులు, నీలం షార్ట్‌లు, నీలం సాక్స్‌లు. 2017–18 సీజన్‌లో డైనమో కీవ్పై జట్టు ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. క్లబ్, 2019–20 సీజన్‌లో మళ్లీ క్లబ్ చరిత్రలో రెండవసారి ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. 2019–20 సీజన్‌లో ప్రీమియర్ లీగ్లో, డెస్నా ఛాంపియన్‌షిప్ రౌండ్ టేబుల్ కోసం ప్లే-ఆఫ్స్‌లోకి ప్రవేశించింది, 1960 నుండి క్లబ్ చరిత్రలో మొదటిసారిగా కనీసం యూరోపా లీగ్ మూడవ అర్హత రౌండ్కి గణితశాస్త్రపరంగా అర్హత సాధించింది.<ref>{{cite web |title=FC Desna Chernihiv qualified for the Europa League for the first time since 1960 |url=https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |website=thetimeshub.in |access-date=9 July 2020 |archive-date=10 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710005135/https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |url-status=dead }}</ref> === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ నగరంలోని మరొక క్లబ్, ఇది 2003లో స్థాపించబడింది, వారు చెర్నిహివ్ అరేనాలో ఆడతారు, వారు చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ఫుట్‌బాల్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నారు. 2020లో క్లబ్ 2020–21 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ సెకండ్ లీగ్లో పాల్గొనడానికి విస్టప్ కోసం ఒక సర్టిఫికేట్ పొందింది. మొత్తం చరిత్రలో మొదటిసారిగా, ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్‌లో ఈ స్థలాన్ని రెండు జట్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో ఒకటి ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్.<ref>{{cite web |title=FC Chernihiv |url=http://www.svoboda.fm/chernigov/274538.html |website=www.svoboda.fm |access-date= 22 August 2020}}</ref> 2022లో ఈ క్లబ్ క్రీడా రంగంలో నగరం పేరును ఉన్నతస్థితిలో ఉంచుతూ 2022–23 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ ఫస్ట్ లీగ్లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{cite web |title=ФК Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sportarena.com/uk/footboll/ukraina-pervaya-liga/fk-chernigiv-u-novomu-sezoni-zigraye-u-pershij-lizi/ |website=www.sportarena.com |date=12 August 2022 |access-date=12 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sport.ua/uk/news/592161-chernigov-v-novom-sezone-sygraet-v-pervoy-lige |website=www.sport.ua |access-date=12 August 2022}}</ref> === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ అనేది చెర్నిహివ్‌కు చెందిన ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్. జట్టు 6 సార్లు టాప్ డివిజన్ను, నాలుగు సార్లు మహిళల కప్ను గెలుచుకుంది, రెండు పోటీలలో జైట్లోబుడ్-1 ఖార్కివ్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది. క్లబ్ 2007లో ఇటలీ మహిళల కప్ను కూడా గెలుచుకుంది. 2001–02, 2003–04, 2006–07 సీజన్లలో వారు యుఈఎఫ్‌ఎ మహిళల కప్లో ఆడారు. === క్రీడా సముదాయం === ==== చెర్నిహివ్ స్టేడియం ==== [[File:Chernihiv Yuri Gagarin Stadium.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లోని స్టేడియన్ యూరి గగారిన్]] ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ క్లబ్ ఒలింపిక్ క్రీడా శిక్షణా కేంద్రం "చెర్నిహివ్" (గతంలో స్టేడియన్ యూరియా గగారినా) లో ఆడింది. చెర్నిహివ్ స్టేడియం 1936లో 3,000 మంది ప్రేక్షకుల కోసం 1804 నుండి ఉన్న సిటీ పార్క్ (తోట) తూర్పు భాగంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ గతంలో చెర్నిహివ్ ఆర్చ్ బిషప్‌ల నివాసం ఉండేది. ==== చెర్నిహివ్ అరేనా ==== చెర్నిహివ్ నగరంలో కిల్ట్సెవా వీధి, 2а, చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్, 14039 వద్ద చెర్నిహివ్ అరేనా అనే మరొక క్రీడా సముదాయం కూడా ఉంది. ఇక్కడ ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ క్లబ్, నగరం ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్, కొన్నిసార్లు డెస్నా-2 చెర్నిహివ్, డెస్నా-3 చెర్నిహివ్ ఆడతాయి. == స్మశానవాటికలు == *పాత యూదుల స్మశానవాటిక<ref>{{cite web |title=Jewish cemetery|url=https://www.esjf-surveys.org/surveys-in-ukraine/object/chernihiv-jewish-cemetery/?|website=www.esjf-surveys.org |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernihiv |url=http://jewua.org/chernigov/ |website=www.jewua.org |date=10 April 2012 |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernigov Jewish cemetery|url=https://benjaminbelenky.medium.com/chernigov-jewish-cemetery-b7912068de78 |website=www.medium.com |date=9 April 2018 |access-date=19 November 2020}}</ref> *పాత స్మశానవాటిక *యాట్సెవో స్మశానవాటిక *యెలోవ్ష్చినా స్మశానవాటిక *కోటోవ్స్కే స్మశానవాటిక *స్టారా బసన్ స్మశానవాటిక *రాడోమ్కా స్మశానవాటిక *పాల్చికీ సెలో స్మశానవాటిక *ఖోల్మీ ఉక్రెయిన్ స్మశానవాటిక == గ్యాలరీ == <gallery> File:St.Catherine Church 2.jpg|సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి File:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|ది ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి ఫ్రైడే (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:Храм архістратига Михаїла з дзвіницею (Чернігів).jpg|ఆర్చ్ ఏంజెల్ మైఖేల్ చర్చి File:Чернігів Осінній Вал Дитинець літописного міста фото 01.jpg|డైటినెట్స్ పార్క్ File:Boldina gora.jpg|బోల్డిని హోరీ File:Чернігів. Червона площа.jpg|క్రాస్నా స్క్వేర్, షెవ్చెంకో థియేటర్ File:Iwan Mazepa. Brąz, marmur. 2009 Czernihów, Ukraina.jpg|గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్చే హెట్మన్ మాజెపా స్మారక చిహ్నం File:Драматичний театр ім.Т.Г.Шевченка - Teatro Dramático Shevchenko.jpg|సెమియోన్ ఫ్రిడ్లిన్చే రూపొందించబడిన ఒపెరా, డ్రామా థియేటర్ File:All Saints of Chernihiv Church.JPG|[[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్‌|ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి]] File:Кинотеатр Щорса (Чернигов).jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ యువజన కేంద్రం భవనం (మాజీ షెచోర్స్ థియేటర్) File:Chernigiv Desna hotel IMG 8722 74-101-0076.JPG|హోటల్ డెస్నా File:Chernihiv City Council.jpg|చెర్నిహివ్ సిటీ కౌన్సిల్ File:Чернігів 2014 Будинок архієпископа 1.jpg|ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం File:2015 Будинок губернатора Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ కళా మ్యూజియం File:Будинок-музей М. Коцюбинського.JPG|మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ మ్యూజియం File:Чернігів. Музей українських старожитностей Тарновського.JPG|హౌస్ ఆఫ్ టార్నోవ్స్కీ, ఇప్పుడు ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం File:Церква Михайла та Федора Чернігів Фото 02.jpg|చెర్నిహివ్‌లో సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి File:Красный мост. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg|[[రెడ్ బ్రిడ్జి (చెర్నిహివ్)|రెడ్ బ్రిడ్జి]] File:Чернигов - Архитектура 068.jpg|పాత, ఆధునిక భవనాలు File:Чернигов, главпочтамт.JPG|సెంట్రల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ File:Залізничний вокзал Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే File:Novozavods'kyi district, Chernihiv, Chernihivs'ka oblast, Ukraine - panoramio - Leonid Andronov.jpg|సోల్జర్స్ లిబరేటర్స్ స్మారక చిహ్నం File:Чернигов - Архитектура 204.jpg|కొత్త అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్ File:Чернигов - Городская больница 1.jpg|సిటీ ఆసుపత్రి File:Обласна філармонія у Чернігові.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:Чернигов - Палац Урочистих Подій.jpg|వెడ్డింగ్ ప్యాలెస్ File:Desna River in Chernihiv.jpg|డెస్నా నది File:Snov river (Sedniv, Ukraine) - 1.jpg|స్నోవ్ నది File:Чернигов (U310).JPG|చెర్నిహివ్ (U310) File:Чернігів. Бібліотека ім. Короленка.JPG|కోరోలెంకో చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ విశ్వజనీన శాస్త్రీయ గ్రంథాలయం </gallery> {{wide image|Square - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg|1973px|[[క్రాస్నా స్క్వేర్]] విస్తృత దృశ్యం}} {{wide image|Чернігів вид на дитинець з боку Десни.jpg|1373px|[[డెస్నా నది|డెస్నా నది]] నుండి [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)|కేథరీన్ చర్చి]] వరకు చెర్నిహివ్ పనోరమా}} == ప్రముఖ వ్యక్తులు == [[దస్త్రం:Атрошенко_Владислав_Анатолійович.JPG|thumb|140x140px|వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో, 2013]] [[దస్త్రం:Сашко_Чемеров_на_Руйнації_2012.jpg|thumb|187x187px|ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్, 2012]] [[దస్త్రం:Yulia_Svyrydenko.jpg|thumb|141x141px|యూలియా స్విరైడెంకో, 2021]] * ల్యుబోవ్ ఆండ్రీవా-డెల్మాస్ (1884–1969), ఒపెరా సింగర్ * వ్లాదిమిర్ ఆంటోనోవ్-ఒవ్సీంకో (1883–1938), [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] [[బోల్షెవిక్]] నాయకుడు, దౌత్యవేత్త * వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో (జననం 1968) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, చెర్నిహివ్ మేయర్. * ఏంజెలికా బలబనాఫ్ (1878–1965) యూదు రష్యన్-ఇటాలియన్ సామాజిక ప్రజాస్వామ్య కార్యకర్త. * జెనియా బెల్మాస్ (1890–1981) ఉక్రేనియన్ సోప్రానో, పారిస్ ఒపెరా డోయెన్నే * ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్ (జననం 1981) రాక్ సంగీతకారుడు, రాక్ బ్యాండ్ డిమ్నా సుమిష్ ఫ్రంట్‌మాన్ * స్టెపాన్ డావీడోవ్ (1777–1825) ఇంపీరియల్ రష్యన్ స్వరకర్త, గాయకుడు. * ఓల్గా డెల్లా-వోస్-కార్డోవ్స్కాయా (1875–1952) రష్యన్ చిత్రకారిణి, గ్రాఫిక్ కళాకారిణి. * నికోలాయ్ ఫెడోరోవిచ్ డ్రోజ్డోవ్ (1862–1953), శాస్త్రవేత్త, [[ఎర్ర సైన్యం]] జనరల్ * ఆల్టర్ ఎస్సెలిన్ (1889–1974) యిడ్డిష్ భాషలో రాసిన యూదు-అమెరికన్ కవి. * హైమ్ గామ్జు (1910–1982) ఇజ్రాయెలీ కళ, నాటక విమర్శకుడు. * మొర్దెకై హెర్ష్మాన్ (1888–1940) అమెరికన్ యూదు కాంటర్ ("చజ్జాన్"), గాయకుడు. * ఐజాక్ ఆఫ్ చెర్నిగోవ్ (12వ శతాబ్దం) బైబిల్ ఎక్సెజెసిస్ ప్రశ్నలపై యూదు విద్వాంసుడు * గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్ (జననం 1967), పోలిష్, ఉక్రేనియన్ శిల్పి, ఆభరణాల డిజైనర్ * యెహుదా ఎల్. కట్జెనెల్సన్ (1846–1917) ఒక సైనిక వైద్యుడు, రచయిత, హీబ్రూ సాహిత్య ప్రచారకుడు. * అన్నా లెపోర్స్కాయా (1900–1982), సోవియట్ అవాంట్-గార్డ్ కళాకారిణి * ఓలెహ్ లియాష్కో (జననం 1972) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడు, రాడికల్ పార్టీ నాయకుడు. * మైకోలా మార్చెంకో (జననం 1943) శిల్పి * అన్నా మాగ్జిమోవిచ్ (1901–1943) రష్యన్ కులీనురాలు, న్యూరోసైకియాట్రిస్ట్ * బాసిల్ మాగ్జిమోవిచ్ (1902–1944) రష్యన్ కులీనుడు, మైనింగ్ ఇంజనీర్, సోవియట్ ఏజెంట్ * జెల్డా మిష్కోవ్స్కీ (1914–1984), ''జెల్డా''గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఇజ్రాయెలీ కవి. * సొలొమన్ నిక్రిటిన్ (1898–1965) ఒక చిత్రకారుడు, అవాంట్-గార్డ్ కళాకారుడు, తత్వవేత్త, రచయిత. * అలెగ్జాండర్ ఓజెర్స్కీ (1813–1880) ఉన్నత రష్యన్ సైనిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త, టాంస్క్ గవర్నర్. * అనటోలీ రైబాకోవ్ (1911–1998) నవలలు, పిల్లల పుస్తకాల సోవియట్, ఉక్రేనియన్ రచయిత * వలేరియా షాషెనోక్ (జననం 2001), ఉక్రేనియన్ ఫోటోగ్రాఫర్, 2022 యుద్ధ శరణార్థి * స్వియాటోస్లావ్ III ఆఫ్ కీవ్ (1126–1194) రురిక్ రోస్టిస్లావిచ్ తో పాటు కీవ్‌ను పాలించాడు * యూలియా స్విరైడెంకో (జననం 1985) మాజీ ఉక్రెయిన్ ప్రధాన మంత్రి * జాకబ్ టామార్కిన్ (1888–1945), రష్యన్-అమెరికన్ గణిత శాస్త్రవేత్త * డోరా వాస్సెర్మాన్ (1919–2003) యూదు-కెనడియన్ నటి, నాటక రచయిత్రి, నాటక దర్శకురాలు. === క్రీడలు === [[దస్త్రం:Hertha_BSC_vs._West_Ham_United_20190731_(210).jpg|thumb|210x210px|ఆండ్రీ యార్మోలెంకో, 2019]] * ఒలెక్సాండర్ బాట్యుక్ (జననం 1960) క్రాస్-కంట్రీ స్కీయర్, 1984 వింటర్ ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు రజత పతక విజేత * డెనిస్ బెజ్‌బోరోడ్కో (జననం 1994), 200 క్లబ్ క్యాప్‌లతో ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యానా డోరోషెంకో (జననం 1994), ఉక్రెయిన్‌లో జన్మించిన అజర్‌బైజాన్ వాలీబాల్ క్రీడాకారిణి * విటాలీ హవ్రీష్ (జననం 1986) 400 క్లబ్ క్యాప్‌లతో రిటైర్డ్ ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యురియ్ హ్రుజ్నోవ్ (జననం 1947), గోల్ కీపర్, కోచ్, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్‌తో 116 క్లబ్ క్యాప్‌లు * టట్యానా కోస్టియుక్ (జననం 1982) ఫ్రెంచ్ చెస్ క్రీడాకారిణి, ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్. * అలెగ్జాండర్ కోవ్చన్ (జననం 1983) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * టట్యానా మెలమెడ్ (జననం 1974) జర్మన్ ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * డిమిట్రో మైట్రోఫానోవ్ (జననం 1989) ఒక ఉక్రేనియన్ మిడిల్‌వెయిట్ ప్రొఫెషనల్ బాక్సర్ * ఆండ్రీ ప్రోట్స్కో (జననం 1947), ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ కోసం 300కు పైగా క్లబ్ క్యాప్‌లు * వ్లాదిమిర్ సావోన్ (1940–2005) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ క్రీడాకారుడు, గ్రాండ్‌మాస్టర్. * యుఖిమ్ ష్కోల్నికోవ్ (1939–2009) ఉక్రేనియన్ కోచ్, సోవియట్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు. * ఎడ్వర్డ్ వెయిట్జ్ (జననం 1946), ఇజ్రాయెలీ ఒలింపిక్ వెయిట్ లిఫ్టర్ * ఆండ్రీ యార్మోలెంకో (జననం 1989), 398 క్లబ్ క్యాప్‌లు, ఉక్రెయిన్ తరపున 152 క్యాప్‌లు ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డైనమో కీవ్ తరపున ఆడుతున్నాడు == జంట పట్టణాలు – సోదర నగరాలు == చెర్నిహివ్ ఈ కింది నగరాలతో సోదర సంబంధం కలిగి ఉంది:<ref>{{cite web|title=Міста партнери міста Чернігова|url=https://chernigiv-rada.gov.ua/citypartners-list/|access-date=2022-11-23|website=chernigiv-rada.gov.ua|publisher=Chernihiv|language=uk}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|BUL}} గాబ్రోవో, బల్గేరియా *{{flagicon|BLR}} గోమెల్, బెలారస్ *{{flagicon|CZE}} హ్రాడెక్ క్రాలోవే, చెక్ రిపబ్లిక్ *{{flagicon|FIN}} లాప్పీన్రాంటా, ఫిన్లాండ్ *{{flagicon|GER}} మెమ్మింగెన్, జర్మనీ *{{flagicon|LVA}} ఒగ్రే, లాట్వియా *{{flagicon|ISR}} పెటా తిక్వా, ఇజ్రాయెల్ *{{flagicon|MKD}} ప్రిలెప్, ఉత్తర మాసిడోనియా *{{flagicon|POL}} ర్జెస్జోవ్, పోలాండ్ *{{flagicon|POL}} టార్నోబ్జెగ్, పోలాండ్ {{div col end}} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == ఆధారాలు == {{refbegin}} * Ocherk istorii goroda Chernigova 907–1907 gg. (Chernihiv 1908) * Hrushevs'kyi, M. (ed). Chernihiv i Pivnichne Livoberezhzhia (Kyiv 1928) *{{cite book | author=Martin Dimnik| title=The Dynasty of Chernigov, 1146–1246}} * Rybakov, B. Drevnosti Chernigova (Moscow 1949) * Ignatkin, I. Chernigov (Kyiv 1955) * Iedomakha, I. Chernihiv (Kyiv 1958) *{{cite book | author=Logvin, G.N. (Г. Н. Логвин)| title=Chernigov, Novgorod-Seversky, Glukhov, Putivl (Чернигов, Новгород-Северский, Глухов, Путивль)|publisher=Moscow| year=1965|language=ru}} * Asieiev, Iu. Arkhitektura Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1969) * Karnabida, A. Chernihiv. Istorychno-arkhitekturnyi narys (Kyiv 1969) * (1972) ''Історіа міст і сіл Української CCP – Чернігівська область (History of Towns and Villages of the Ukrainian SSR – Chernihiv Oblast)'', Kyiv. {{in lang|uk}} * Asieiev, Iu. Dzherela. Mystetstvo Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1980) *{{cite book | author=Pyotr Rappoport (П. А. Раппопорт)| title=Ancient Russian Architecture (Древнерусская архитектура)| publisher=Saint-Petersburg| year=1993|language=ru}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links|Chernihiv|voy=Chernihiv}} {{refbegin}} * [http://ecity.cn.ua/ చెర్నిహివ్ సిటీ పోర్టల్] * [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] — చెర్నిహివ్ సిటీ రాడా అధికారిక వెబ్‌పోర్టల్ {{in lang|uk|en}} * [https://web.archive.org/web/20100314024043/http://chernigovhotels.com/ చెర్నిహివ్ గైడ్] * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\C\H\Chernihiv.htm చెర్నిహివ్], [http://www.encyclopediaofukraine.com ఉక్రెయిన్ ఎన్సైక్లోపీడియా]లో * [https://web.archive.org/web/20081123063912/http://www.stjohndc.org/Russian/theotokos/9909c.htm "చెర్నిగోవ్-గెత్సెమనే" మదర్ ఆఫ్ గాడ్ చిహ్నం]. రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ కేథడ్రల్ ఆఫ్ సెయింట్ జాన్ ది బాప్టిస్ట్, వాషింగ్టన్ డిసి. (ROCOR). * [https://web.archive.org/web/20110708142018/http://chernigiv.com/map.html చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్] — చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్ * [https://web.archive.org/web/20120308180604/http://darusya.in.ua/ చెర్నిహివ్ సావనీర్‌లు] — చెర్నిహివ్ బహుమతులు, సావనీర్‌లు * [http://jewua.org/chernigov/ చెర్నిగోవ్‌లో యూదు సంఘం చరిత్ర] * [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=413 చెర్నిహివ్ యూదుల హత్య], [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, [[యాడ్ వాషెమ్]] వెబ్‌సైట్‌లో. {{refend}} * [https://cn.locator.ua/?l=en చెర్నిహివ్‌కు ఆంగ్ల భాష సిటీ గైడ్] {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 6crf1va1gns8yoihse5g6tmpdh1dfnn 4941243 4941239 2026-08-21T20:59:26Z Nagarani Bethi 60383 4941243 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చెర్నిహివ్ | native_name = {{lang|uk|Чернігів}} | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |position = center |total_width = 275 | image1 = Троїцький монастир.jpg | caption1 = ట్రినిటీ ఆశ్రమం (చెర్నిహివ్) | image2 = Літній ранок у Чернігові.jpg | caption2 = చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ | image3 = Адміністративний будинок в місті Чернігів.jpg | caption3 = పరిపాలనా భవనం | image4 = Будинок колишньої губернської земської управи (Чернігів).jpg | caption4 = మాజీ గవర్నరేట్ జెమ్స్త్వో | image5 = Ночной вид на Пятницкую церковь Чернигов.jpg | caption5 = ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (చెర్నిహివ్) | image6 = Чернігів Стародавній Дитинець Панорама.jpg | caption6 = రూపాంతర, బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్స్, చెర్నిహివ్ కొలీజియంలతో కూడిన ప్రాచీన చెర్నిహివ్ దృశ్యం }} | image_caption = | image_flag = Alex K Chernihiv prapor 1992.svg | image_shield = Coat of Arms of Chernihiv.svg | image_blank_emblem = Chernigov Logo.jpg | blank_emblem_type = [[లోగో]] | nickname = ఇతిహాసాల నగరం | motto = | image_map = | mapsize = | map_caption = | subdivision_type = దేశం | subdivision_type1 = [[ఉక్రెయిన్ ఒబ్లాస్ట్‌లు|ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_type2 = [[ఉక్రెయిన్ రైయాన్‌లు|రైయాన్]] | subdivision_name = {{Flagu|ఉక్రెయిన్}} | subdivision_name1 = [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_name2 = [[చెర్నిహివ్ రైయాన్]] | established_title = మొదట ప్రస్తావించబడినది | established_date = 907 | leader_title = [[చెర్నిహివ్ మేయర్ల జాబితా|మేయర్]] | leader_name = [[ఒలెక్సాండర్ లోమాకో]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/10/26/7425772/|title=У в.о. мера Чернігова проводять обшуки|website=Українська правда}}</ref> | leader_party = [[నేటివ్ హోమ్]]<ref name="chesnopoliticianLomako202549">[https://www.chesno.org/politician/202549/ Small biography on Oleksandr Lomako], [[Civil movement "Chesno"]] {{in lang|uk}}</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 79 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_as_of = 2022 | population_note = | population_total = 282747 | population_footnotes = | population_metro = | population_density_km2 = 1547 | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 256 | pushpin_label_position1 = | pushpin_map_caption = ఉక్రెయిన్‌లో చెర్నిహివ్ స్థానం | pushpin_mapsize1 = | coordinates = {{coord|51|29|38|N|31|17|41|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 136 | postal_code_type = [[పోస్టల్ కోడ్]] | postal_code = 14000 | area_code = (+380) 462 | registration_plate = CB / 25 | blank_info = | blank1_info = | website = [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] | footnotes = | subdivision_type3 = [[హ్రోమాడా]] | subdivision_name3 = [[చెర్నిహివ్ అర్బన్ హ్రోమాడా]] }} '''చెర్నిహివ్''' ({{langx|uk|Чернігів}}, {{IPA|uk|tʃerˈn⁽ʲ⁾iɦiu̯|IPA|Uk-Чернігів.ogg}}; {{langx|ru|Чернигов|Chernigov}}, {{IPA|ru|tɕɪrˈnʲiɡəf|IPA}}) ఉత్తర ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక నగరం, మున్సిపాలిటీ. ఇది ఒబ్లాస్ట్‌లోని చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, చెర్నిహివ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="admreform_2020_chernihiv_city">{{cite web |title=Чернігівська територіальна громада |url=https://decentralization.gov.ua/newgromada/4976/composition |publisher=decentralization.gov.ua |language=uk}}</ref> మొదట సివేరియన్ల గిరిజన కేంద్రమైన చెర్నిహివ్, 9వ శతాబ్దంలో రస్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడి కీవ్ తర్వాత దాని రెండవ అతి ముఖ్యమైన నగరంగా మారింది. 11, 13వ శతాబ్దాల మధ్య ఇది అదే పేరు గల రాజ్యం, బిషప్రిక్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. రస్ ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక, మతపరమైన కేంద్రంగా చెర్నిహివ్ పాత్ర ఆ కాలం నుండి సంరక్షించబడిన అనేక చర్చిల ద్వారా సూచించబడుతుంది. టాటర్ దండయాత్ర తరువాత నగరం సివేరియాలో తన అగ్రగామి పాత్రను కోల్పోయి చివరకు లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీలో విలీనం చేయబడింది, కానీ టాటర్, మస్కోవిట్ దాడులతో నష్టపోయింది. 16వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం చెర్నిహివ్ మాస్కో జార్‌డమ్లో భాగంగా ఉంది, కానీ 1618లో [[పోలాండ్|పోలాండ్కు]] బదిలీ చేయబడి వోయివోడెషిప్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. 1623లో నగరానికి మాగ్డెబర్గ్ చట్టం ప్రదానం చేయబడింది.<ref name=ency/> కోసాక్ హెట్మనేట్లో విలీనం చేయబడిన తర్వాత చెర్నిహివ్ తన ప్రాముఖ్యతలో కొత్త వృద్ధిని చవిచూసింది. 17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నగరం ఉక్రెయిన్ ప్రధాన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా పనిచేసింది, దానిలోని అనేక నిర్మాణాలు [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. 1700లో నగరంలో ఒక కొలీజియం స్థాపించబడింది. హెట్మనేట్ రద్దు తరువాత, 1782లో చెర్నిహివ్ అదే పేరుతో ఉన్న వైస్రాయల్టీలో భాగమైంది, ఇది తరువాత చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్గా మార్చబడింది. [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]లో ఇది పరిపాలన, వాణిజ్యం, చేతిపనుల కేంద్రంగా పనిచేసింది. ఆ కాలంలో చెర్నిహివ్ సంస్కృతి, సైన్స్, ప్రచురణల హాట్‌స్పాట్‌గా మారింది. 19వ శతాబ్దంలో ఈ నగరం ఒక ఉక్రేనియన్ స్వయంప్రతిపత్త సర్కిల్‌ను కలిగి ఉంది, తీవ్రవాద హ్రోమాడా ఉద్యమం ఆవిర్భావానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది. నగర ప్రముఖ నివాసులలో ఉక్రేనియన్ రచయిత మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ ఒకరు.<ref name=ency/> ఫిబ్రవరి విప్లవం తర్వాత చెర్నిహివ్‌లో ఉచిత కోసాక్ మిలీషియా ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ సెంట్రల్ రాడా నియంత్రణలోకి వచ్చింది. రష్యన్ అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత నగరం [[సోవియట్ యూనియన్]] రిపబ్లిక్‌లలో ఒకటైన సోవియట్ ఉక్రెయిన్లో భాగంగా అదే పేరు గల ప్రాంతానికి కేంద్రంగా మారింది. సోవియట్ పాలనలో చెర్నిహివ్ వేగంగా [[పారిశ్రామికీకరణ]] పొందింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఈ నగరం తదనంతరం కొత్త ప్రణాళిక ప్రకారం పునర్నిర్మించబడింది.<ref name=ency/> 2022లో [[ఉక్రెయిన్ పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో చెర్నిహివ్ ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం చేత ఉక్రెయిన్ హీరో సిటీగా నియమించబడింది.<ref>{{Cite web |date=March 6, 2022 |title=Zelensky gives the honorary title 'Hero City' to Kharkiv, Chernihiv, Mariupol, Kherson, Hostomel, and Volnovakha. |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-gives-the-honorary-title-hero-city-to-kharkiv-chernihiv-mariupol-kherson-hostomel-and-volnovakha/ |url-status= |access-date=April 21, 2022 |website=Kyiv Independent}}</ref> == పేర్లు, వ్యుత్పత్తి == ''చెర్నిహివ్''/''చెర్నిగోవ్'' అనే పేరు ఒక సమ్మేళనం పదం, ఇది స్లావిక్ మూలం ''చెర్ని-''/''చెర్నో-'' తో మొదలవుతుంది, దీని అర్థం 'నలుపు'.<ref>{{cite web|url=https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/russian-word-d74fedd1fa3d42dc6d2dbb26079981eccd96e9ba.html|title=What does Chernyy mean|website=www.wordhippo.com|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> పేరు రెండవ భాగం (''-హివ్''/''-గోవ్'', {{lang|cu|-говъ}}) వివరణలతో పండితులు విభేదిస్తున్నారు, అయితే టొరంటో విశ్వవిద్యాలయంలోని మధ్యయుగ చరిత్ర ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ మార్టిన్ డిమ్నిక్ వంటి పండితులు చెర్నిహోవ్‌ను "నల్ల దేవుడు" చెర్నోబోగ్ ఆరాధనతో కలుపుతారు.<ref>{{cite web|url=https://www.chernikov.com/|title=Chernikov|website=www.chernikov.com/|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> చెర్నిహివ్ నగరం చారిత్రాత్మకంగా ఇతర భాషలలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలువబడుతుంది – {{langx|pl|Czernihów}}; {{langx|yi|טשערניגאָב}} (''Tshernigov''). == చరిత్ర == === తొలి చరిత్ర === చెర్నిహివ్ మొట్టమొదట ({{lang|cu|Черниговъ}} గా){{citation needed|date=March 2022}} రస్-బైజాంటైన్ ఒప్పందం (907)లో ప్రస్తావించబడింది, కానీ దాని స్థాపన సమయం తెలియదు.<ref>{{Cite book |last=Олександер |first=Мишанич |title=Літопис Руський: За Іпатьским Списком Переклав Леогід Махимович |publisher=Дніпро |year=1989 |isbn=5308000522 |location=Київ |page=18 |language=uk}}</ref> అక్కడ జరిగిన [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు త్రవ్వకాలలో]] కనుగొనబడిన ఖజార్ ఖాగానేట్ కళాఖండాలు ఇది కనీసం 9వ శతాబ్దం నాటికే ఉనికిలో ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, నగరం బహుశా తన సొంత పాలకులను కలిగి ఉండి ఉంటుంది. అక్కడే తూర్పు ఐరోపాలోని అతిపెద్ద, పురాతన రాజ మట్టిదిబ్బలలో ఒకటైన బ్లాక్ గ్రేవ్, 19వ శతాబ్దంలో త్రవ్వబడింది. 11వ శతాబ్దం చివరలో - 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చెర్నిహివ్ హెగుమెన్ డానియల్ పవిత్ర భూమికి ప్రయాణించి, తన పర్యటన ప్రత్యక్ష సాక్షి ఖాతాను మిగిల్చాడు. నగరంలో సృష్టించబడిన ఒక కోల్పోయిన క్రానికల్ భాగాలు తరువాతి పత్రాలలో భద్రపరచబడ్డాయి.<ref name=ency/> ఈ నగరం కీవన్ రస్' దక్షిణ భాగంలో సంపద, ప్రాముఖ్యతలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 Nasledie Svyatoy Rusi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402225507/http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 |date=2018-04-02 }} URL accessed on January 12, 2006</ref> 11వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ఇది శక్తివంతమైన చెర్నిగోవ్ రాజ్యం స్థానంగా ఉంది, దీని పాలకులు కొన్నిసార్లు [[కీవ్]] గ్రాండ్ ప్రిన్స్లతో అధికారం కోసం పోటీపడ్డారు, తరచుగా వారిని పడగొట్టి కీవ్‌లోని ప్రాథమిక స్థానాన్ని తమ కోసం తీసుకున్నారు. ఈ రాజ్యం కీవన్ రస్‌లో అతిపెద్దది, ఇందులో సెవేరియా పట్టణాలే కాకుండా మురోమ్, రియాజాన్, త్ముతారకన్ వంటి సుదూర ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. చెర్నిగోవ్ స్వర్ణయుగం, నగర జనాభా 25,000 కు చేరుకున్నప్పుడు 1239 వరకు కొనసాగింది, ఆ సమయంలో నగరం బాటు ఖాన్ సమూహాలచే ధ్వంసం చేయబడింది, సాపేక్ష అస్పష్టత సుదీర్ఘ కాలంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ ప్రాంతం 1353లో లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ కిందకు వచ్చింది. నగరాన్ని మళ్లీ క్రిమియన్ ఖాన్ మెన్లీ I గిరాయ్ 1482, 1497లో తగలబెట్టాడు. 15 నుండి 17వ శతాబ్దాలలో లిథువేనియా, మస్కోవి (1408–1420, 1503 నుండి), పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ (1618–1648) మధ్య చేతులు మారింది, ఇక్కడ 1623లో దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి. 1635లో లెస్సర్ పోలాండ్ ప్రావిన్స్లోని చెర్నిహివ్ వోయివోడెషిప్ స్థానంగా మారింది. ఖ్మెల్నిట్స్కీ తిరుగుబాటు సమయంలో, తర్వాత 17వ శతాబ్దం మధ్యలో ఈ ప్రాంత ప్రాముఖ్యత మళ్లీ పెరిగింది. హెట్మన్ స్టేట్లో, చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్ (ఆ సమయంలో రాష్ట్ర సైనిక, ప్రాదేశిక యూనిట్) మోహరింపు నగరంగా ఉంది. === ఇంపీరియల్ రష్యా === 1667 ఆండ్రుసోవో సంధి ప్రకారం, స్వయంప్రతిపత్త కోసాక్ హెట్మనేట్ ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉన్న చెర్నిహివ్‌తో సహా ఈ ప్రాంత చట్టపరమైన ఆధిపత్యం రష్యా జార్‌డమ్కు ఇవ్వబడింది. హెట్మనేట్ రద్దుతో, నగరం [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] సాధారణ పరిపాలనా కేంద్రంగా, స్థానిక పరిపాలనా యూనిట్ల రాజధానిగా మారింది. ఈ ప్రాంతం సాధారణంగా సామ్రాజ్య రాజధాని [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి నియమించబడిన గవర్నర్-జనరల్ చేత పాలించబడింది, చెర్నిహివ్ స్థానిక నామెస్త్నిచెత్వో (ప్రావిన్స్) (1782 నుండి), మలోరోసియస్కాయ లేదా లిటిల్ రష్యా (1797 నుండి), చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్ (1808 నుండి) రాజధానిగా ఉంది. 1897 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, చెర్నిహివ్ నగరంలో మొత్తం 27,006 జనాభాలో 11,000 మంది [[యూదులు]] ఉన్నారు. వారి ప్రాథమిక వృత్తులు పారిశ్రామిక, వాణిజ్యపరమైనవి. సమీపంలోని అనేక [[పొగాకు]] తోటలు, పండ్ల తోటలు యూదుల స్వంతం. చెర్నిహివ్‌లో 1,321 మంది యూదు కళాకారులు ఉన్నారు, వీరిలో 404 మంది దర్జీలు, సీమ్‌స్ట్రెస్‌లు ఉన్నారు, కానీ కళాకారుల శ్రమ డిమాండ్ పట్టణానికే పరిమితమైంది. 69 మంది యూదు దినసరి కూలీలు ఉన్నారు, దాదాపుగా అందరూ టీమ్‌స్టర్‌లు. అయితే కొద్దిమంది మాత్రమే కర్మాగారాల్లో పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/4308-chernigov|title=CHERNIGOV - JewishEncyclopedia.com|website=jewishencyclopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/chernigov|title = Chernigov}}</ref> === ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ === {{Infobox |bodyclass = toccolours |abovestyle = background-color:#eee; text-align:center; |tnavbar=Zemli UPR |above=చెర్నిహివ్ భూమి |image=[[file:UNR 1918 divisions-0.png|250px]] |image2={{legend|#A8D7F9|మ్యాప్‌లో చెర్నిహివ్ భూమి}} |label1=రాజధాని |data1=[[చెర్నిహివ్]] |label2= స్థాపన |data2= 6 మార్చి 1918 |label3= రద్దు చేయబడినది |data3= 29 ఏప్రిల్ 1918 }} '''చెర్నిహివ్ భూమి''' అనేది చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉన్న ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్కు చెందిన ఒక జెంలియా. సెంట్రల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ ఆమోదించిన "ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా-ప్రాదేశిక విభజనపై" చట్టం ప్రకారం 6 మార్చి 1918న స్థాపించబడింది, దీనిని 29 ఏప్రిల్ 1918న ఉక్రెయిన్ హెట్మన్ [[పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ]] రద్దు చేశారు, ఆయన [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] పాత గవర్నరేట్ విభజనలను తిరిగి తీసుకువచ్చారు. పరిపాలనా విభాగంలో చెర్నిహివ్, హోరోడ్నియా, ఓస్టర్, సోస్నిట్సియా, చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్కు చెందిన కోజెలెట్స్, నిజిన్, బోర్జ్నా పోవిట్‌ల భాగాలు ఉన్నాయి. === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, చెర్నిహివ్ 9 సెప్టెంబర్ 1941 నుండి 21 సెప్టెంబర్ 1943 వరకు జర్మన్ సైన్యం ఆధీనంలో ఉంది. జర్మన్లు నగరంలో యూదుల కోసం ఒక నాజీ జైలు<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=802|title=Gefängnis Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref>, బలవంతపు శ్రమ బెటాలియన్‌ను నిర్వహించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=100002307|title=Jüdisches Arbeitsbataillon Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref> === స్వతంత్ర ఉక్రెయిన్ === ఉక్రెయిన్‌లో లెనిన్ విగ్రహాల కూల్చివేతలో భాగంగా ఫిబ్రవరి 21, 2014న మైరు అవెన్యూలోని లెనిన్ విగ్రహం కూల్చివేయబడింది.<ref name="pravda-2014-02-22">{{cite web|title="Leninopad" continues – monuments dismantled in Dnipropetrovsk, Poltava and Chernihiv|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/02/22/7015627/|publisher=[[ఉక్రాఇన్స్కా ప్రావ్దా]]|date=2014-02-22}}</ref><ref>{{youTube|6X4KzlEMioI|The monument of Lenin in Chernihiv has fallen}}</ref> 18 జూలై 2020 వరకు, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ప్రాముఖ్యత కలిగిన నగరంగా పరిగణించబడింది, ఇది రైయాన్ కేంద్రం అయినప్పటికీ చెర్నిహివ్ రైయాన్‌కు చెందలేదు. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా, ఇది చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్‌ల సంఖ్యను ఐదుకి తగ్గించింది, నగరం చెర్నిహివ్ రైయాన్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|access-date=2020-10-03|date=2020-07-18|website=Голос України|language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=uk}}</ref> జూన్ 2022లో, చెర్నిహివ్ [[జంట నగరాలు|సోదర నగరాలుగా]] మారడానికి పోలాండ్‌లోని రజెస్జోవ్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Rzeszow Signs Partnership Agreement With Chernihiv {{!}} MENAFN.COM |url=https://menafn.com/1104411532/Rzeszow-Signs-Partnership-Agreement-With-Chernihiv |access-date=2022-06-23 |website=menafn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rzeszow signs partnership agreement with Chernihiv |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3512211-rzeszow-signs-partnership-agreement-with-chernihiv.html |access-date=2022-06-23 |website=www.ukrinform.net |date=21 June 2022 |language=en}}</ref> ==== చెర్నిహివ్ ముట్టడి ==== [[File:Russian warplane with bombs shot down over Chernihiv, Ukraine (5 March 2022).jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌పై కూల్చివేయబడిన బాంబులతో కూడిన రష్యన్ [[సుఖోయ్ సు-34|సు-34]]]] 24 ఫిబ్రవరి 2022న, 2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో, రష్యన్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం నగరం రష్యన్ సాయుధ దళాల ముట్టడిలో ఉంది,<ref>{{cite web|url=https://t.me/bbbreaking/116512|title=Раньше всех. Ну почти.|website=t.me|access-date=2022-02-25}}</ref> ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మొదటి యుద్ధం. 10 మార్చి 2022న, మేయర్ వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో నగరం పూర్తిగా రష్యన్ దళాల చుట్టుముట్టబడిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=2022-03-10 |title=What Happened on Day 15 of Russia's Invasion of Ukraine |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/03/10/world/ukraine-russia-war |access-date=2022-03-18 |issn=0362-4331}}</ref> 5 ఏప్రిల్ 2022న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ గవర్నర్ వ్యాచెస్లావ్ చౌస్ రష్యన్ సైన్యం చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ నుండి వెళ్లిపోయిందని, కానీ అది అనేక ప్రాంతాల్లో మందుపాతరలను పాతినట్లు పేర్కొన్నారు.<ref>[https://ukranews.com/en/news/846757-russian-military-leaves-chernihiv-region-plants-mines-in-many-areas-governor-chaus Russian Military Leaves Chernihiv Region, Plants Mines In Many Areas - Governor Chaus], [[Ukrainian News Agency]] (5 April 2022)</ref><ref name=hrw_2022_05_03>{{cite web |url= https://www.0462.ua/news/3382032/10-najbils-zrujnovanih-mist-ukraini-sered-akih-i-misto-geroj-cernigiv-video |title=10 найбільш зруйнованих міст України, серед яких і місто-герой – Чернігів (ВІДЕО) |date=2022-05-03 |publisher=0462}}</ref><ref name=hrw_2022_05_24>{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/news-61554365 |title=Три месяца войны России в Украине: главные события, фотографии и инфографика |date=2022-05-24 |work=BBC News {{!}} Русская служба}}</ref> 19 ఆగస్టు 2023న, రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో ఏడుగురిని చంపింది. 17 ఏప్రిల్ 2024న, మరో రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో దాదాపు 18 మందిని బలితీసుకుంది.<ref>{{cite news | title=Russia hits Chernihiv, killing 18 as Ukraine pleads for air defense| url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/04/17/chernihiv-missile-strike-civilians-killed/ |newspaper=The Washington Post|date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024| author=Siobhán O'Grady, Kostiantyn Khudov}}</ref> == జనాభా == {{historical populations|1897|27716|1926|34359|1939|68597|1959|89585|1970|158873|1979|238141|1989|296347|2001|304994|2011|296896|2022|282747|align=right|cols=1|source=<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|title=Cities & towns of Ukraine|website=pop-stat.mashke.org}}</ref>}} === జాతులు === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[జాతి|జాతుల]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | url=https://datatowel.in.ua/pop-composition/ethnic-cities | title=Національний склад міст }}</ref> {{bar box|title=చెర్నిహివ్‌లో జాతులు|titlebar=#ddd|left1=|right1=శాతం|bars={{bar percent|[[ఉక్రేనియన్లు]]|dodgerblue|86.27}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో రష్యన్లు|రష్యన్లు]]|purple|10.63}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో బెలారసియన్లు|బెలారసియన్లు]]|red|1.15}} {{bar percent|[[అష్కెనాజీ యూదులు|యూదులు]]|lightblue|0.35}} {{bar percent|[[అర్మేనియన్లు]]|brown|0.12}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో పోల్స్|పోల్స్]]|yellow|0.09}} {{bar percent|ఇతరులు|gray|1.39}}}} === భాష === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[మొదటి భాష|మాతృభాష]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | language=uk | url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ | title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України}}</ref> {| class="standard" |- ! భాష ! సంఖ్య ! శాతం |- | ఉక్రేనియన్ | align="right"| 221 322 ||align="right"| 74.01% |- | [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] | align="right"| 73 277 || align="right"| 24.50% |- | ఇతరులు లేదా నిర్ణయించబడనివారు | align="right"| 4 439 || align="right"| 1.49% |- | మొత్తం | align="right"| 299 038 || align="right"| 100.00% |} ఉక్రేనియన్ మాతృభాషగా పరిగణించబడినప్పటికీ, చెర్నిహివ్‌లో రోజువారీ జీవితంలో చాలా మంది దీనిని ఉపయోగించరు, ఎందుకంటే [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] ప్రాథమిక కమ్యూనికేషన్ భాషగా మిగిలిపోయింది.<ref name="RiUHR1">{{cite book |last1=Bilaniuk |first1=Laada |title=Multilingualism in Post-Soviet Countries |author2=Svitlana Melnyk |publisher=Multilingual Matters |year=2008 |isbn=978-1-84769-087-6 |editor=Aneta Pavlenko |editor-link=Aneta Pavlenko |page=85 |chapter=A Tense and Shifting Balance: Bilingualism and Education in Ukraine |access-date=November 25, 2015 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508130654/https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-date=May 8, 2016 |url-status=live}}</ref> 2017 సర్వే ప్రకారం, ఇంట్లో ఏ భాష వాడుతున్నారని అడిగినప్పుడు కేవలం 18% మంది నగర జనాభా ఉక్రేనియన్ మాత్రమే మాట్లాడుతున్నారని, ఉక్రేనియన్, రష్యన్ రెండూ 28% మంది వాడుతున్నారని, రష్యన్ అత్యధికంగా 53% మంది వాడుతున్నారని తేలింది.<ref>{{Cite journal |date=February 2017 |title=Third Annual Ukrainian Municipal Survey |url=https://www.iri.org/wp-content/legacy/iri.org/ukraine_nationwide_municipal_survey_final.pdf |journal=International Republican Institute |language=en}}</ref> 2022 రష్యా దండయాత్ర చెర్నిహివ్‌లో ఉక్రెయినైజేషన్ కొత్త తరంగానికి కారణమైంది, ఎక్కువ మంది తమ వ్యక్తిగత జీవితంలో ఉక్రేనియన్ వైపు మళ్లుతున్నారు.<ref>{{Cite web |date=2023-03-10 |title=У 2022 році збільшилась кількість людей, які розмовляють українською мовою в повсякденному житті — опитування |url=https://hromadske.ua/posts/u-2022-roci-zbilshilas-kilkist-lyudej-yaki-rozmovlyayut-ukrayinskoyu-movoyu-v-povsyakdennomu-zhitti-opituvannya |access-date=2024-08-06 |website=hromadske.ua |language=uk}}</ref> ఏప్రిల్, మే 2023 మధ్య ఇంటర్నేషనల్ రిపబ్లికన్ ఇన్స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, నగర జనాభాలో 53% మంది ఇంట్లో ఉక్రేనియన్, 41% మంది రష్యన్ మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Восьме всеукраїнське муніципальне опитування Квітень – Травень 2023}}</ref> == భౌగోళికం == చెర్నిహివ్ [[కీవ్]]కి ఉత్తర-ఈశాన్యంగా {{cvt|150|km}} దూరంలో డెస్నా నది ఎగువ కుడి ఒడ్డున నిలుస్తుంది. నగర భూభాగం డ్నీపర్ లోతట్టు ప్రాంతంలో ఒక భాగం.<ref name=ency>{{Cite book|title=Енциклопедія українознавства. Словникова частина (ЕУ-II)|date=2000|volume=10|page=3718}}</ref> ఈ ప్రాంతానికి 2002కి ముందు చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ ప్రదేశంగా ఉంది. === నదులు === ==== డెస్నా నది ==== చెర్నిహివ్ నగరాన్ని డెస్నా నది దాటుతుంది, ఇది డ్నీపర్ నదికి ప్రధాన ఎడమ ఉపనది. ఓల్డ్ ఈస్ట్ స్లావిక్ భాషలో "డెస్నా" అంటే "కుడి చేయి". ఇది {{cvt|1,130|km}} పొడవు, దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ {{cvt|88,900|km2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లో నది వెడల్పు {{cvt|60 to 250|m}} వరకు ఉంటుంది, దీని సగటు లోతు {{cvt|3|m}}. దాని ముఖద్వారం వద్ద సగటు వార్షిక ఉత్సర్గ {{cvt|360| m3/s}}. ఈ నది డిసెంబర్ ప్రారంభం నుండి ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు గడ్డకడుతుంది, నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీ నుండి దాని ముఖద్వారం వరకు సుమారు {{cvt|535|km}} వరకు నావిగేబుల్గా ఉంటుంది. ==== స్ట్రిజెన్ నది ==== డెస్నా నది కుడి ఉపనది. {{cvt|32.5|km}} పొడవు, {{cvt|168|km2}} బేసిన్ కలిగి ఉంది. ఈ నది చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం వెనుక డెస్నా నదిలోకి ప్రవహిస్తుంది. ==== స్నోవ్ నది ==== స్నోవ్ నది, డెస్నా నది కుడి ఉపనది (డ్నీపర్ బేసిన్) చెర్నిహివ్‌కు తూర్పున 12 కి.మీ దూరంలో ముఖద్వారాన్ని కలిగి ఉంది. నది పొడవు {{cvt|253|km}}. దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ విస్తీర్ణం {{cvt|8,700|km2}}. స్నోవ్ నది నవంబర్ - జనవరి చివరిలో గడ్డకడుతుంది, మార్చి - ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. నదిలో ఒక భాగం రష్యా-ఉక్రెయిన్ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. [[రుథేనియన్ భాష|రుథేనియన్]] క్రానికల్స్ ప్రకారం, 1068లో, స్నోవ్ నది వద్ద చెర్నిహివ్ డ్యూక్ స్వియాటోస్లావ్ యారోస్లావిచ్, డ్యూక్ షారుకన్ నేతృత్వంలోని క్యూమన్ల మధ్య ఒక యుద్ధం జరిగింది.<ref>{{Cite book |last=Cross |first=Samuel Hazzard |url=https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |title=The Russian Primary Chronicle, Laurentian Text. Translated and edited by Samuel Hazzard Cross and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor |last2=Sherbowitz-Wetzor |first2=Olgerd P.}}</ref> === వాతావరణం === చెర్నిహివ్ చల్లని, మేఘావృతమైన, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలు, వెచ్చని, ఎండతో కూడిన వేసవికాలాలతో తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం (కొప్పెన్ ''Dfb'') కలిగి ఉంటుంది. చెర్నిహివ్ సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత {{convert|7.0|°C|°F|abbr=on}}, ఇది జనవరిలో అత్యల్పంగా {{convert|-5.6|°C|°F|abbr=on}} నుండి జూలైలో అత్యధికంగా {{convert|19.5|°C|°F|abbr=on}} వరకు ఉంటుంది. [[అవపాతం]] ఏడాది పొడవునా సమానంగా పంపిణీ చేయబడుతుంది, అయితే వేసవి నెలలలో అవపాతం ఎక్కువగా, శీతాకాలంలో తక్కువగా ఉంటుంది. రికార్డు గరిష్టం {{convert|41.1|°C|°F|abbr=on}}, రికార్డు కనిష్టం {{convert|-36.0|°C|°F|abbr=on}}. {{Weather box | location = చెర్నిహివ్ (1991–2020, తీవ్రతలు 1948–ప్రస్తుతం) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 12.1 | Feb record high C = 16.2 | Mar record high C = 24.6 | Apr record high C = 29.7 | May record high C = 33.5 | Jun record high C = 36.0 | Jul record high C = 41.1 | Aug record high C = 38.2 | Sep record high C = 35.5 | Oct record high C = 27.8 | Nov record high C = 18.4 | Dec record high C = 13.1 | year record high C = 41.1 | Jan high C = −1.7 | Feb high C = −0.2 | Mar high C = 5.7 | Apr high C = 14.5 | May high C = 20.8 | Jun high C = 24.3 | Jul high C = 26.3 | Aug high C = 25.6 | Sep high C = 19.5 | Oct high C = 12.2 | Nov high C = 4.3 | Dec high C = −0.4 | year high C = 12.6 | Jan mean C = −4.2 | Feb mean C = −3.4 | Mar mean C = 1.4 | Apr mean C = 9.0 | May mean C = 15.0 | Jun mean C = 18.6 | Jul mean C = 20.5 | Aug mean C = 19.3 | Sep mean C = 13.8 | Oct mean C = 7.5 | Nov mean C = 1.7 | Dec mean C = −2.7 | year mean C = 8.0 | Jan low C = −6.6 | Feb low C = −6.3 | Mar low C = −2.3 | Apr low C = 3.9 | May low C = 9.4 | Jun low C = 13.0 | Jul low C = 15.0 | Aug low C = 13.6 | Sep low C = 8.8 | Oct low C = 3.6 | Nov low C = −0.7 | Dec low C = −4.9 | year low C = 3.9 | Jan record low C = −36.0 | Feb record low C = −33.9 | Mar record low C = −29.9 | Apr record low C = −13.9 | May record low C = −3.3 | Jun record low C = 1.1 | Jul record low C = 4.6 | Aug record low C = 2.0 | Sep record low C = −4.3 | Oct record low C = −10.8 | Nov record low C = −23.5 | Dec record low C = −28.0 | year record low C = −36.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 37 | Feb precipitation mm = 38 | Mar precipitation mm = 35 | Apr precipitation mm = 36 | May precipitation mm = 63 | Jun precipitation mm = 62 | Jul precipitation mm = 74 | Aug precipitation mm = 54 | Sep precipitation mm = 53 | Oct precipitation mm = 49 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 8.9 | Feb precipitation days = 9.2 | Mar precipitation days = 8.4 | Apr precipitation days = 6.3 | May precipitation days = 8.9 | Jun precipitation days = 8.3 | Jul precipitation days = 8.9 | Aug precipitation days = 6.4 | Sep precipitation days = 7.1 | Oct precipitation days = 7.6 | Nov precipitation days = 8.5 | Dec precipitation days = 9.8 | year precipitation days = 98.3 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 13 | Mar snow days = 8 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 8 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan humidity = 85.2 | Feb humidity = 81.7 | Mar humidity = 75.0 | Apr humidity = 69.4 | May humidity = 65.8 | Jun humidity = 67.6 | Jul humidity = 69.5 | Aug humidity = 68.5 | Sep humidity = 74.4 | Oct humidity = 80.6 | Nov humidity = 86.8 | Dec humidity = 87.1 | year humidity = 75.6 | Jan sun = 46 | Feb sun = 71 | Mar sun = 140 | Apr sun = 197 | May sun = 275 | Jun sun = 300 | Jul sun = 300 | Aug sun = 275 | Sep sun = 189 | Oct sun = 120 | Nov sun = 42 | Dec sun = 35 | year sun = 1990 |source 1 = Pogoda.ru<ref name = pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33135.htm | script-title = ru:Погода и Климат – Климат Чернигов | trans-title = Weather and Climate – The Climate of Chernihiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = ru | access-date = 29 October 2021}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (humidity/precipitation/sun 1991-2020),<ref>{{Cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250419035704/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Chernihiv_33135.csv | archive-date = 19 April 2025 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/CHERNIHIV_33135.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Chernihiv-33135 | access-date = 19 April 2025 | website =ncei.noaa.gov | publisher =[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] | no-pp=y | format = CSV }}</ref> Weatherbase (snow days)<ref name = weatherbase>{{cite web | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=53133&cityname=Chernihiv-Ukraine | title = Weatherbase: Historical Weather for Chernihiv, Ukraine | publisher = Weatherbase | access-date = March 1, 2013}}</ref> }} == నిర్మాణాలు == {{See also|ప్రాచీన చెర్నిహివ్}} చెర్నిహివ్ నిర్మాణ స్మారక కట్టడాలు నగర చరిత్రలో అత్యంత వృద్ధి చెందిన రెండు కాలాలను వివరిస్తాయి - అవి కీవన్ రస్' (11, 12వ శతాబ్దాలు), కోసాక్ హెట్మనేట్ (17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో). నగరంలోని పురాతన చర్చి, ఉక్రెయిన్‌లోని పురాతన చర్చిలలో ఒకటి 5-[[గుమ్మటం|గుమ్మటాల]] రూపాంతర కేథడ్రల్, 1030ల ప్రారంభంలో మ్స్టిస్లావ్ ది బోల్డ్చే ప్రారంభించబడి, దశాబ్దాల తరువాత అతని సోదరుడు యారోస్లావ్ ది వైస్చే పూర్తి చేయబడింది. 12వ శతాబ్దం మధ్య కాలం నాటి బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్ తరువాతి కాలాల్లో చాలా పునర్నిర్మించబడింది, 20వ శతాబ్దంలో దాని అసలు రూపానికి పునరుద్ధరించబడింది. అదేవిధంగా ఇటుకతో నిర్మించబడిన ఇది ఒకే గుమ్మటం, ఆరు స్తంభాలను కలిగి ఉంది. చెర్నిహివ్ మాస్టర్స్ కిరీటం సాధించిన అద్భుతమైన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి, 12, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది. ఈ సుందరమైన భవనం [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతింది; దాని అసలు మధ్యయుగ దృశ్యం ప్యోటర్ బారనోవ్స్కీ రూపకల్పన ద్వారా పునర్నిర్మించబడింది. చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం 1989 నుండి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది,<ref>{{Cite web |title=Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/668/ |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> అయితే ప్రస్తుతం పునరుద్ధరించబడిన నామినేషన్ సృష్టి జరుగుతోంది.<ref>{{Cite web |last=Shaposhnikov |first=Denys |date=2023-01-26 |title=Історичний центр Чернігова подають до списку Світової спадщини ЮНЕСКО |url=https://suspilne.media/367078-istoricnij-centr-cernigova-podaut-do-spisku-svitovoi-spadsini-unesko/ |access-date=2023-11-22 |website=Суспільне Новини |language=uk}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-16 |title=«Культурний ландшафт Чернігова»: чергова спроба включити до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО історичну частину міста |url=https://oldchernihiv.com/kulturnyj-landshaft-chernigova-chergova-sproba-vklyuchyty-do-spysku-vsesvitnoyi-spadshhyny-yunesko-istorychnu-chastynu-mista/ |access-date=2023-11-22 |website=Чернігів Стародавній |language=uk}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Regimental Chancellery building. Chernihiv.jpg|రెజిమెంటల్ ఛాన్సలరీ భవనం File:Чернігів. Єлецький монастир. Успенський собор..JPG|యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం కేథడ్రల్ [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] నమూనాగా రూపొందించబడింది. దాని కఠినమైన 12వ శతాబ్దపు గోడలు, బరోక్ 17వ శతాబ్దపు గుమ్మటాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గమనించండి. File:Панорама Филармония 01.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:2014 Готель Десна Чернігів.jpg|హోటల్ డెస్నా File:Музей українських старожитностей Тарновського.jpg|టార్నోవ్స్కీ ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం </gallery> డౌన్‌టౌన్‌లోని పురాతన నివాస భవనాలు 17వ శతాబ్దం చివరి నాటివి, అక్కడ ఒక కోసాక్ రెజిమెంట్ మోహరించబడిన కాలం. రెండు అత్యంత ప్రాతినిధ్య నివాసాలు పోల్కోవ్నిక్ లైజోహబ్ (1690లు), పోల్కోవ్నిక్ పోలుబోటోక్ (18వ శతాబ్దం). ప్రముఖంగా మాజెపా హౌస్ అని పిలువబడే పూర్వ భవనం, రెజిమెంట్ ఛాన్సలరీని కలిగి ఉండేది. అత్యంత అద్భుతంగా అలంకరించబడిన కోసాక్ నిర్మాణాలలో ఒకటి నిస్సందేహంగా క్రైస్తవ కొలీజియం, దీని పైన బెల్-టవర్ (1702) ఉంటుంది. ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం 1780లలో సమీపంలో నిర్మించబడింది. ఉక్రేనియన్ నిర్మాణ శైలికి సాంప్రదాయంగా ఉన్న 5 పూతపూసిన పియర్ గుమ్మటాలతో ఉన్న సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి (1715), 1696లో అజోవ్ తుఫాను సమయంలో రెజిమెంట్ విజయాలకు స్మారకంగా ఉద్దేశించబడినట్లు భావించబడుతుంది. === ఆశ్రమాలు === నగర చరిత్రలో అత్యంత క్లిష్ట సమయాల్లో, చెర్నిహివ్ ఒక బిషప్రిక్ లేదా ఒక ఆర్చ్ బిషప్రిక్ స్థానంగా దాని క్రైస్తవ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకుంది. ఆధునిక నగర శివార్లలో ఒకప్పుడు బిషప్‌ల నివాసాలుగా ఉపయోగించబడిన రెండు పురాతన గుహ ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి. యెలెట్స్కీ ఆశ్రమానికి చెందిన గుహలు [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] (కీవ్ గుహల ఆశ్రమం) కంటే పురాతనమైనవని చెబుతారు. దీని అద్భుతమైన ఆరు స్తంభాల కేథడ్రల్ 11వ శతాబ్దం నుండి 12వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది; దాని 750 సంవత్సరాల నాటి కుడ్యచిత్రాల కొన్ని జాడలు ఇప్పటికీ లోపలి భాగంలో చూడవచ్చు. 1611లో గుమ్మటాలు కూలిపోయిన తరువాత, అవి [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పెంచబడి పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గోడ, సన్యాసుల గదులు, గంట-టవర్ అన్నీ 17వ శతాబ్దం నాటివి. సమీపంలో ఉన్న మదర్ సుపీరియర్ ఇల్లు ఎడమ-ఒడ్డు ఉక్రెయిన్లో పురాతన నివాస భవనం అని భావిస్తారు. ఈ మఠం పవిత్రమైన [[చిహ్నం]] థియోటోకోస్కి చెందినది, ఇది 6 ఫిబ్రవరి 1060న చెర్నిగోవ్ స్వియాటోస్లావ్కి సాక్షాత్కారం ఇచ్చింది. ఈ చిహ్నం, పెయింట్ చేయబడిన [[ఫిర్]] కలప పేరు మీదుగా యెలెట్స్కాయ అని పిలువబడింది, 1579లో స్వియాటోస్లావ్ వారసులైన బార్యాటిన్స్కీ కుటుంబంచే [[మాస్కో]]కి తీసుకెళ్లబడింది. సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ పురాతన సెయింట్ ఎలిజా ఆశ్రమానికి చెందిన సెయింట్ ఆంథోనీ గుహల స్థానాన్ని (దీనిని యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం అని కూడా పిలుస్తారు) సూచిస్తుంది, ఇది 11వ శతాబ్దం మధ్యలో సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ ది కేవ్స్‌చే స్థాపించబడిన ఆధ్యాత్మిక సముదాయంలో భాగం, ఇది [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] కాలంలోనే జరిగింది. యెలెట్స్కీ గుహలు సన్యాసుల నివాసాలుగా, ప్రారంభ సన్యాసులు, బిషప్‌ల ఉపసంహరణ ప్రదేశంగా పనిచేశాయి. ఈ ప్రదేశంలో గుహ ద్వారం పైన నిర్మించిన నిరాడంబరమైన సెయింట్ ఎలిజా చర్చి ఉంది, ఇది 12వ శతాబ్దం నాటి నిర్మాణ అంశాలను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=Свято-Іллінський монастир у Чернігові|url=https://culture.cg.gov.ua/index.php?id=2888&tp=1&pg= |website=Department of Culture and Tourism, Chernihiv Regional State Administration |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఈ ఆశ్రమం చుట్టూ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, భద్రపరచబడిన సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల బెల్ టవర్ ఉన్నాయి. చెర్నిహివ్ పరిసరాల్లోని ఇతర చారిత్రాత్మక అబేలలో కోజెలెట్స్, హుస్టినియా ఉన్నాయి, ఇవి ఉక్రేనియన్ బరోక్ సన్యాసుల నిర్మాణం, ప్రతిమాశాస్త్రానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Святині Чернігівщини: Козелецький і Густинський монастирі|url=https://www.chernihiv-oblast.gov.ua/sviatyni-koz/ |website=Chernihiv Regional Council |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Spas sobor.jpg|చెర్నిహివ్ సేవియర్ రూపాంతర కేథడ్రల్ (1030లు) ఉక్రెయిన్‌లో పురాతనమైనది. File:П'ятницька церква (Чернігів) біля фонтану.jpg|సెయింట్ పరాస్కేవికి చెందిన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:8116 Чернигов. Вид на Борисоглебскую церковь и Спасопреображенский собор.jpg|బోరిసోహిల్బ్స్కీ కేథడ్రల్ (1120లు) File:Чернігівський колегіум (Чернігів).jpg|చెర్నిహివ్ కొలీజియం (1700లు) File:St. Catherine Church.jpg|కేథరీన్ చర్చి (1715లు) </gallery> సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ వద్ద మనం సెయింట్ ఎలిజా సెయింట్ ఆంథోనీ గుహలు కనుగొనవచ్చు. హోలీ ట్రినిటీ ఒక చిన్న అదే పేరు గల చర్చిని కలిగి ఉంది, ఇది 800 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడింది. విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఇక్కడ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల గంట స్థూపం కూడా ఉన్నాయి. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == === పరిశ్రమ === ఉక్రేనియన్ వస్త్ర పరిశ్రమలోని అతిపెద్ద సంస్థలలో ఒకటైన చెక్సిల్, చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉంది. ఈ ప్లాంట్ మొదటి దశ 1963లో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web |title=КОМПАНІЯ "ЧЕКСІЛ" |url=https://chernigiv-rada.gov.ua/more-pages/id-35126/ |website=wwww.chernigiv-rada.gov.ua |access-date=3 November 2020}}</ref> నగరంలో 1933లో స్థాపించబడిన చెర్నిహివ్ సంగీత వాయిద్యాల ఫ్యాక్టరీ కూడా ఉంది. 1995లో జంతువుల వస్తువుల తయారీదారు, కాలర్ కంపెనీని యూరి సినిట్సా స్థాపించారు.<ref>{{cite web |title=Collar |url=https://findtm.ru/card/41/415760.html |website=www.findtm.ru |access-date=2 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=ЮРИЙ СИНИЦА – ГЕНЕРАТОР ИДЕЙ |url=https://zoomir.ru/business/people/yurij_sinitsa_generator_idej |website=www.zoomir.ru |access-date=2 January 2021 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Yuri Sinitsa, the COLLAR Company owner, became one of the winners! |url=https://collarglobal.com/en/the-collar-company-owner-became-the-winner-of-pet-icon-awards/|website=www.collarglobal.com |date=10 July 2019|access-date=2 January 2021}}</ref> == విద్య == [[File:Cdtu-wiki.jpg|thumb|చెర్నిహివ్ జాతీయ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]] చెర్నిహివ్ నగరంలో చెర్నిహివ్ పాలిటెక్నిక్ జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం, తారాస్ షెవ్చెంకో నేషనల్ యూనివర్సిటీ "చెర్నిహివ్ కాలేజ్" ఉన్నాయి. == రవాణా == === రైలు === [[File:Железнодорожный вокзал. Чернигов.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లో చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే]] చెర్నిహివ్ ఒక రైలు స్టేషన్‌ను కలిగి ఉంది, దానికి బస్ స్టేషన్ కూడా ఉంది, దీనిని చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే అని పిలుస్తారు. మాస్కో కీవ్-వోరోనెజ్ రైల్వే క్రూటీ స్టేషన్ నుండి చెర్నిహివ్ వైపు 76 వెర్స్ట్ల నారో గేజ్ రైల్వే వేయబడింది. 1893లో, కీవ్ హైవే వెంబడి ఆధునిక ఆటోమొబైల్ వంతెన ప్రాంతంలో డెస్నా నది ఎడమ ఒడ్డున ఒక రైల్వే స్టేషన్ నిర్మించబడింది. ప్రయాణికులు గుర్రపు రవాణా ద్వారా ఇక్కడికి, తిరిగి నగరానికి తరలించబడ్డారు. 1925లో, నైరుతి రైల్వేలోని నిజిన్ నుండి చెర్నిహివ్ విభాగానికి ట్రాఫిక్ తెరవబడింది. కానీ చెర్నిహివ్‌కు రైలు రవాణా 1928కి వాయిదా పడింది. డెస్నా నదిపై వంతెన సిద్ధంగా లేదు, పాత నారో-గేజ్ రైల్వే స్టేషన్ ఉన్న ఎడమ ఒడ్డుకు రైళ్లు ఇంకా చేరుకున్నాయి, ప్రయాణికులు రహదారి వంతెన ద్వారా చెర్నిహివ్‌కు చేరుకున్నారు. 2006 సమాచారం ప్రకారం, సరుకు రవాణా పరిమాణం సంవత్సరానికి 84,737 బండ్లు. ప్రతి సంవత్సరం 4.5 మిలియన్ల మందికి పైగా ప్రయాణికులు రవాణా చేయబడ్డారు. అయితే, రోలింగ్ స్టాక్ స్థితి, అందించిన సేవల నాణ్యత ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా లేవు. కొత్త హై-స్పీడ్ రైలు టైమ్‌టేబుల్ ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుండి, 93/94 చెర్నిహివ్ - ఒడెస్సా రైలు ట్రైల్డ్ వాగన్‌లు రద్దు చేయబడ్డాయి. 2015 నాటికి, మిన్స్క్ నుండి ఒడెస్సాకు, [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి కీవ్ ద్వారా ఖార్కివ్‌కు రెగ్యులర్ రైళ్లు చెర్నిహివ్ గుండా నడుస్తాయి, మాస్కోతో ప్రత్యక్ష కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. రష్యా క్రిమియా విలీనం కారణంగా క్రిమియాకు (సిమ్ఫెరోపోల్, ఫియోడోసియా) రైళ్లు 27 డిసెంబర్ 2014న రద్దు చేయబడ్డాయి. === విమాన రవాణా === ఈ ప్రాంతానికి చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ స్థానంగా ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం [[కీవ్]]లో {{convert|143.1|km|0|abbr=off}} దూరంలో ఉన్న బోరిస్పిల్ విమానాశ్రయం, [[కీవ్]] నగర దక్షిణ శివార్లలో {{cvt|158.7|km}} దూరంలో ఉన్న చిన్న, మున్సిపల్ యాజమాన్యంలోని జులియానీ విమానాశ్రయం. === బస్సు, ట్రాలీబస్ === [[File:498 11т Chernihiv.jpg|thumb|right|చెర్నిహివ్‌లో ట్రాలీబస్]] [[కీవ్]] నుండి చెర్నిహివ్‌కు ప్రసిద్ధ రవాణా సౌకర్యం చెర్నిహివ్స్కా, లిసోవా మెట్రో స్టేషన్ల నుండి వచ్చే మార్ష్రూట్కా, ఇవి చెర్నిహివ్ కేంద్రానికి, తరచుగా పెరెమోహై అవెన్యూకి వెళతాయి. చెర్నిహివ్ రైలు స్టేషన్ సమీపంలో ఉన్న చెర్నిహివ్ సెంట్రల్ బస్ స్టేషన్ నుండి ప్రతి గంటకు బస్సులు నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీకి బయలుదేరుతాయి. ప్రజా రవాణాలో బస్సులు, ట్రాలీబస్సులు ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్, చెర్నిహివ్-1 బస్ స్టేషన్ నుండి వాల్‌లోని చాలా కేంద్ర దృశ్యాలకు ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. ట్రాలీబస్ 1, బస్సు 38 ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి సమీపంలోని డ్రామా థియేటర్ స్టాప్‌కు వెళ్తున్నాయి. వివిధ మార్గాలు వివిధ వైపుల నుండి హోటల్ ఉక్రెయిన్కి వస్తాయి. == క్రీడలు, సౌకర్యాలు == === ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ === [[File:Players of FC Desna Chernihiv 2014-05-22.jpg|thumb|ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ ఆటగాళ్లు 2014-05-22]] చెర్నిహివ్ ప్రధాన '''ఫుట్‌బాల్ క్లబ్''' పేరు ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్, క్లబ్ అసలు పేరు దాని ఉనికి మొదటి సంవత్సరంలో "అవాన్‌హార్డ్ చెర్నిహివ్". 1961, 1970 మధ్య క్లబ్‌ను డెస్నా అని పిలిచేవారు. 1972లో దాని స్థానంలో ఎస్సీ చెర్నిహివ్ (స్కా కీవ్ జట్టు) వచ్చింది, అది తరువాతి రెండు సంవత్సరాలు చెర్నిహివ్‌లో ఆడింది. 1977లో ప్రాంతీయ పోటీలను గెలుచుకున్న ఔత్సాహిక క్లబ్ "ఖిమిక్ చెర్నిహివ్" స్థానంలో ఇప్పుడు డెస్నా పునరుద్ధరించబడింది. 27 మే 2018న, జట్టు వారి చరిత్రలో మొదటిసారిగా ఉక్రేనియన్ ప్రీమియర్ లీగ్కు ప్రమోట్ చేయబడింది. అసలు జట్టు రంగులు నీలం షర్టులు, నీలం షార్ట్‌లు, నీలం సాక్స్‌లు. 2017–18 సీజన్‌లో డైనమో కీవ్పై జట్టు ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. క్లబ్, 2019–20 సీజన్‌లో మళ్లీ క్లబ్ చరిత్రలో రెండవసారి ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. 2019–20 సీజన్‌లో ప్రీమియర్ లీగ్లో, డెస్నా ఛాంపియన్‌షిప్ రౌండ్ టేబుల్ కోసం ప్లే-ఆఫ్స్‌లోకి ప్రవేశించింది, 1960 నుండి క్లబ్ చరిత్రలో మొదటిసారిగా కనీసం యూరోపా లీగ్ మూడవ అర్హత రౌండ్కి గణితశాస్త్రపరంగా అర్హత సాధించింది.<ref>{{cite web |title=FC Desna Chernihiv qualified for the Europa League for the first time since 1960 |url=https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |website=thetimeshub.in |access-date=9 July 2020 |archive-date=10 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710005135/https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |url-status=dead }}</ref> === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ నగరంలోని మరొక క్లబ్, ఇది 2003లో స్థాపించబడింది, వారు చెర్నిహివ్ అరేనాలో ఆడతారు, వారు చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ఫుట్‌బాల్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నారు. 2020లో క్లబ్ 2020–21 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ సెకండ్ లీగ్లో పాల్గొనడానికి విస్టప్ కోసం ఒక సర్టిఫికేట్ పొందింది. మొత్తం చరిత్రలో మొదటిసారిగా, ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్‌లో ఈ స్థలాన్ని రెండు జట్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో ఒకటి ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్.<ref>{{cite web |title=FC Chernihiv |url=http://www.svoboda.fm/chernigov/274538.html |website=www.svoboda.fm |access-date= 22 August 2020}}</ref> 2022లో ఈ క్లబ్ క్రీడా రంగంలో నగరం పేరును ఉన్నతస్థితిలో ఉంచుతూ 2022–23 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ ఫస్ట్ లీగ్లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{cite web |title=ФК Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sportarena.com/uk/footboll/ukraina-pervaya-liga/fk-chernigiv-u-novomu-sezoni-zigraye-u-pershij-lizi/ |website=www.sportarena.com |date=12 August 2022 |access-date=12 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sport.ua/uk/news/592161-chernigov-v-novom-sezone-sygraet-v-pervoy-lige |website=www.sport.ua |access-date=12 August 2022}}</ref> === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ అనేది చెర్నిహివ్‌కు చెందిన ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్. జట్టు 6 సార్లు టాప్ డివిజన్ను, నాలుగు సార్లు మహిళల కప్ను గెలుచుకుంది, రెండు పోటీలలో జైట్లోబుడ్-1 ఖార్కివ్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది. క్లబ్ 2007లో ఇటలీ మహిళల కప్ను కూడా గెలుచుకుంది. 2001–02, 2003–04, 2006–07 సీజన్లలో వారు యుఈఎఫ్‌ఎ మహిళల కప్లో ఆడారు. === క్రీడా సముదాయం === ==== చెర్నిహివ్ స్టేడియం ==== [[File:Chernihiv Yuri Gagarin Stadium.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లోని స్టేడియన్ యూరి గగారిన్]] ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ క్లబ్ ఒలింపిక్ క్రీడా శిక్షణా కేంద్రం "చెర్నిహివ్" (గతంలో స్టేడియన్ యూరియా గగారినా) లో ఆడింది. చెర్నిహివ్ స్టేడియం 1936లో 3,000 మంది ప్రేక్షకుల కోసం 1804 నుండి ఉన్న సిటీ పార్క్ (తోట) తూర్పు భాగంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ గతంలో చెర్నిహివ్ ఆర్చ్ బిషప్‌ల నివాసం ఉండేది. ==== చెర్నిహివ్ అరేనా ==== చెర్నిహివ్ నగరంలో కిల్ట్సెవా వీధి, 2а, చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్, 14039 వద్ద చెర్నిహివ్ అరేనా అనే మరొక క్రీడా సముదాయం కూడా ఉంది. ఇక్కడ ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ క్లబ్, నగరం ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్, కొన్నిసార్లు డెస్నా-2 చెర్నిహివ్, డెస్నా-3 చెర్నిహివ్ ఆడతాయి. == స్మశానవాటికలు == *పాత యూదుల స్మశానవాటిక<ref>{{cite web |title=Jewish cemetery|url=https://www.esjf-surveys.org/surveys-in-ukraine/object/chernihiv-jewish-cemetery/?|website=www.esjf-surveys.org |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernihiv |url=http://jewua.org/chernigov/ |website=www.jewua.org |date=10 April 2012 |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernigov Jewish cemetery|url=https://benjaminbelenky.medium.com/chernigov-jewish-cemetery-b7912068de78 |website=www.medium.com |date=9 April 2018 |access-date=19 November 2020}}</ref> *పాత స్మశానవాటిక *యాట్సెవో స్మశానవాటిక *యెలోవ్ష్చినా స్మశానవాటిక *కోటోవ్స్కే స్మశానవాటిక *స్టారా బసన్ స్మశానవాటిక *రాడోమ్కా స్మశానవాటిక *పాల్చికీ సెలో స్మశానవాటిక *ఖోల్మీ ఉక్రెయిన్ స్మశానవాటిక == గ్యాలరీ == <gallery> File:St.Catherine Church 2.jpg|సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి File:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|ది ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి ఫ్రైడే (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:Храм архістратига Михаїла з дзвіницею (Чернігів).jpg|ఆర్చ్ ఏంజెల్ మైఖేల్ చర్చి File:Чернігів Осінній Вал Дитинець літописного міста фото 01.jpg|డైటినెట్స్ పార్క్ File:Boldina gora.jpg|బోల్డిని హోరీ File:Чернігів. Червона площа.jpg|క్రాస్నా స్క్వేర్, షెవ్చెంకో థియేటర్ File:Iwan Mazepa. Brąz, marmur. 2009 Czernihów, Ukraina.jpg|గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్చే హెట్మన్ మాజెపా స్మారక చిహ్నం File:Драматичний театр ім.Т.Г.Шевченка - Teatro Dramático Shevchenko.jpg|సెమియోన్ ఫ్రిడ్లిన్చే రూపొందించబడిన ఒపెరా, డ్రామా థియేటర్ File:All Saints of Chernihiv Church.JPG|[[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్|ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి]] File:Кинотеатр Щорса (Чернигов).jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ యువజన కేంద్రం భవనం (మాజీ షెచోర్స్ థియేటర్) File:Chernigiv Desna hotel IMG 8722 74-101-0076.JPG|హోటల్ డెస్నా File:Chernihiv City Council.jpg|చెర్నిహివ్ సిటీ కౌన్సిల్ File:Чернігів 2014 Будинок архієпископа 1.jpg|ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం File:2015 Будинок губернатора Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ కళా మ్యూజియం File:Будинок-музей М. Коцюбинського.JPG|మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ మ్యూజియం File:Чернігів. Музей українських старожитностей Тарновського.JPG|హౌస్ ఆఫ్ టార్నోవ్స్కీ, ఇప్పుడు ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం File:Церква Михайла та Федора Чернігів Фото 02.jpg|చెర్నిహివ్‌లో సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి File:Красный мост. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg|[[రెడ్ బ్రిడ్జి (చెర్నిహివ్)|రెడ్ బ్రిడ్జి]] File:Чернигов - Архитектура 068.jpg|పాత, ఆధునిక భవనాలు File:Чернигов, главпочтамт.JPG|సెంట్రల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ File:Залізничний вокзал Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే File:Novozavods'kyi district, Chernihiv, Chernihivs'ka oblast, Ukraine - panoramio - Leonid Andronov.jpg|సోల్జర్స్ లిబరేటర్స్ స్మారక చిహ్నం File:Чернигов - Архитектура 204.jpg|కొత్త అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్ File:Чернигов - Городская больница 1.jpg|సిటీ ఆసుపత్రి File:Обласна філармонія у Чернігові.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:Чернигов - Палац Урочистих Подій.jpg|వెడ్డింగ్ ప్యాలెస్ File:Desna River in Chernihiv.jpg|డెస్నా నది File:Snov river (Sedniv, Ukraine) - 1.jpg|స్నోవ్ నది File:Чернигов (U310).JPG|చెర్నిహివ్ (U310) File:Чернігів. Бібліотека ім. Короленка.JPG|కోరోలెంకో చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ విశ్వజనీన శాస్త్రీయ గ్రంథాలయం </gallery> {{wide image|Square - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg|1973px|[[క్రాస్నా స్క్వేర్]] విస్తృత దృశ్యం}} {{wide image|Чернігів вид на дитинець з боку Десни.jpg|1373px|[[డెస్నా నది|డెస్నా నది]] నుండి [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)|కేథరీన్ చర్చి]] వరకు చెర్నిహివ్ పనోరమా}} == ప్రముఖ వ్యక్తులు == [[దస్త్రం:Атрошенко_Владислав_Анатолійович.JPG|thumb|140x140px|వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో, 2013]] [[దస్త్రం:Сашко_Чемеров_на_Руйнації_2012.jpg|thumb|187x187px|ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్, 2012]] [[దస్త్రం:Yulia_Svyrydenko.jpg|thumb|141x141px|యూలియా స్విరైడెంకో, 2021]] * ల్యుబోవ్ ఆండ్రీవా-డెల్మాస్ (1884–1969), ఒపెరా సింగర్ * వ్లాదిమిర్ ఆంటోనోవ్-ఒవ్సీంకో (1883–1938), [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] [[బోల్షెవిక్]] నాయకుడు, దౌత్యవేత్త * వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో (జననం 1968) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, చెర్నిహివ్ మేయర్. * ఏంజెలికా బలబనాఫ్ (1878–1965) యూదు రష్యన్-ఇటాలియన్ సామాజిక ప్రజాస్వామ్య కార్యకర్త. * జెనియా బెల్మాస్ (1890–1981) ఉక్రేనియన్ సోప్రానో, పారిస్ ఒపెరా డోయెన్నే * ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్ (జననం 1981) రాక్ సంగీతకారుడు, రాక్ బ్యాండ్ డిమ్నా సుమిష్ ఫ్రంట్‌మాన్ * స్టెపాన్ డావీడోవ్ (1777–1825) ఇంపీరియల్ రష్యన్ స్వరకర్త, గాయకుడు. * ఓల్గా డెల్లా-వోస్-కార్డోవ్స్కాయా (1875–1952) రష్యన్ చిత్రకారిణి, గ్రాఫిక్ కళాకారిణి. * నికోలాయ్ ఫెడోరోవిచ్ డ్రోజ్డోవ్ (1862–1953), శాస్త్రవేత్త, [[ఎర్ర సైన్యం]] జనరల్ * ఆల్టర్ ఎస్సెలిన్ (1889–1974) యిడ్డిష్ భాషలో రాసిన యూదు-అమెరికన్ కవి. * హైమ్ గామ్జు (1910–1982) ఇజ్రాయెలీ కళ, నాటక విమర్శకుడు. * మొర్దెకై హెర్ష్మాన్ (1888–1940) అమెరికన్ యూదు కాంటర్ ("చజ్జాన్"), గాయకుడు. * ఐజాక్ ఆఫ్ చెర్నిగోవ్ (12వ శతాబ్దం) బైబిల్ ఎక్సెజెసిస్ ప్రశ్నలపై యూదు విద్వాంసుడు * గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్ (జననం 1967), పోలిష్, ఉక్రేనియన్ శిల్పి, ఆభరణాల డిజైనర్ * యెహుదా ఎల్. కట్జెనెల్సన్ (1846–1917) ఒక సైనిక వైద్యుడు, రచయిత, హీబ్రూ సాహిత్య ప్రచారకుడు. * అన్నా లెపోర్స్కాయా (1900–1982), సోవియట్ అవాంట్-గార్డ్ కళాకారిణి * ఓలెహ్ లియాష్కో (జననం 1972) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడు, రాడికల్ పార్టీ నాయకుడు. * మైకోలా మార్చెంకో (జననం 1943) శిల్పి * అన్నా మాగ్జిమోవిచ్ (1901–1943) రష్యన్ కులీనురాలు, న్యూరోసైకియాట్రిస్ట్ * బాసిల్ మాగ్జిమోవిచ్ (1902–1944) రష్యన్ కులీనుడు, మైనింగ్ ఇంజనీర్, సోవియట్ ఏజెంట్ * జెల్డా మిష్కోవ్స్కీ (1914–1984), ''జెల్డా''గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఇజ్రాయెలీ కవి. * సొలొమన్ నిక్రిటిన్ (1898–1965) ఒక చిత్రకారుడు, అవాంట్-గార్డ్ కళాకారుడు, తత్వవేత్త, రచయిత. * అలెగ్జాండర్ ఓజెర్స్కీ (1813–1880) ఉన్నత రష్యన్ సైనిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త, టాంస్క్ గవర్నర్. * అనటోలీ రైబాకోవ్ (1911–1998) నవలలు, పిల్లల పుస్తకాల సోవియట్, ఉక్రేనియన్ రచయిత * వలేరియా షాషెనోక్ (జననం 2001), ఉక్రేనియన్ ఫోటోగ్రాఫర్, 2022 యుద్ధ శరణార్థి * స్వియాటోస్లావ్ III ఆఫ్ కీవ్ (1126–1194) రురిక్ రోస్టిస్లావిచ్ తో పాటు కీవ్‌ను పాలించాడు * యూలియా స్విరైడెంకో (జననం 1985) మాజీ ఉక్రెయిన్ ప్రధాన మంత్రి * జాకబ్ టామార్కిన్ (1888–1945), రష్యన్-అమెరికన్ గణిత శాస్త్రవేత్త * డోరా వాస్సెర్మాన్ (1919–2003) యూదు-కెనడియన్ నటి, నాటక రచయిత్రి, నాటక దర్శకురాలు. === క్రీడలు === [[దస్త్రం:Hertha_BSC_vs._West_Ham_United_20190731_(210).jpg|thumb|210x210px|ఆండ్రీ యార్మోలెంకో, 2019]] * ఒలెక్సాండర్ బాట్యుక్ (జననం 1960) క్రాస్-కంట్రీ స్కీయర్, 1984 వింటర్ ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు రజత పతక విజేత * డెనిస్ బెజ్‌బోరోడ్కో (జననం 1994), 200 క్లబ్ క్యాప్‌లతో ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యానా డోరోషెంకో (జననం 1994), ఉక్రెయిన్‌లో జన్మించిన అజర్‌బైజాన్ వాలీబాల్ క్రీడాకారిణి * విటాలీ హవ్రీష్ (జననం 1986) 400 క్లబ్ క్యాప్‌లతో రిటైర్డ్ ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యురియ్ హ్రుజ్నోవ్ (జననం 1947), గోల్ కీపర్, కోచ్, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్‌తో 116 క్లబ్ క్యాప్‌లు * టట్యానా కోస్టియుక్ (జననం 1982) ఫ్రెంచ్ చెస్ క్రీడాకారిణి, ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్. * అలెగ్జాండర్ కోవ్చన్ (జననం 1983) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * టట్యానా మెలమెడ్ (జననం 1974) జర్మన్ ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * డిమిట్రో మైట్రోఫానోవ్ (జననం 1989) ఒక ఉక్రేనియన్ మిడిల్‌వెయిట్ ప్రొఫెషనల్ బాక్సర్ * ఆండ్రీ ప్రోట్స్కో (జననం 1947), ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ కోసం 300కు పైగా క్లబ్ క్యాప్‌లు * వ్లాదిమిర్ సావోన్ (1940–2005) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ క్రీడాకారుడు, గ్రాండ్‌మాస్టర్. * యుఖిమ్ ష్కోల్నికోవ్ (1939–2009) ఉక్రేనియన్ కోచ్, సోవియట్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు. * ఎడ్వర్డ్ వెయిట్జ్ (జననం 1946), ఇజ్రాయెలీ ఒలింపిక్ వెయిట్ లిఫ్టర్ * ఆండ్రీ యార్మోలెంకో (జననం 1989), 398 క్లబ్ క్యాప్‌లు, ఉక్రెయిన్ తరపున 152 క్యాప్‌లు ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డైనమో కీవ్ తరపున ఆడుతున్నాడు == జంట పట్టణాలు – సోదర నగరాలు == చెర్నిహివ్ ఈ కింది నగరాలతో సోదర సంబంధం కలిగి ఉంది:<ref>{{cite web|title=Міста партнери міста Чернігова|url=https://chernigiv-rada.gov.ua/citypartners-list/|access-date=2022-11-23|website=chernigiv-rada.gov.ua|publisher=Chernihiv|language=uk}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|BUL}} గాబ్రోవో, బల్గేరియా *{{flagicon|BLR}} గోమెల్, బెలారస్ *{{flagicon|CZE}} హ్రాడెక్ క్రాలోవే, చెక్ రిపబ్లిక్ *{{flagicon|FIN}} లాప్పీన్రాంటా, ఫిన్లాండ్ *{{flagicon|GER}} మెమ్మింగెన్, జర్మనీ *{{flagicon|LVA}} ఒగ్రే, లాట్వియా *{{flagicon|ISR}} పెటా తిక్వా, ఇజ్రాయెల్ *{{flagicon|MKD}} ప్రిలెప్, ఉత్తర మాసిడోనియా *{{flagicon|POL}} ర్జెస్జోవ్, పోలాండ్ *{{flagicon|POL}} టార్నోబ్జెగ్, పోలాండ్ {{div col end}} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == ఆధారాలు == {{refbegin}} * Ocherk istorii goroda Chernigova 907–1907 gg. (Chernihiv 1908) * Hrushevs'kyi, M. (ed). Chernihiv i Pivnichne Livoberezhzhia (Kyiv 1928) *{{cite book | author=Martin Dimnik| title=The Dynasty of Chernigov, 1146–1246}} * Rybakov, B. Drevnosti Chernigova (Moscow 1949) * Ignatkin, I. Chernigov (Kyiv 1955) * Iedomakha, I. Chernihiv (Kyiv 1958) *{{cite book | author=Logvin, G.N. (Г. Н. Логвин)| title=Chernigov, Novgorod-Seversky, Glukhov, Putivl (Чернигов, Новгород-Северский, Глухов, Путивль)|publisher=Moscow| year=1965|language=ru}} * Asieiev, Iu. Arkhitektura Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1969) * Karnabida, A. Chernihiv. Istorychno-arkhitekturnyi narys (Kyiv 1969) * (1972) ''Історіа міст і сіл Української CCP – Чернігівська область (History of Towns and Villages of the Ukrainian SSR – Chernihiv Oblast)'', Kyiv. {{in lang|uk}} * Asieiev, Iu. Dzherela. Mystetstvo Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1980) *{{cite book | author=Pyotr Rappoport (П. А. Раппопорт)| title=Ancient Russian Architecture (Древнерусская архитектура)| publisher=Saint-Petersburg| year=1993|language=ru}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links|Chernihiv|voy=Chernihiv}} {{refbegin}} * [http://ecity.cn.ua/ చెర్నిహివ్ సిటీ పోర్టల్] * [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] — చెర్నిహివ్ సిటీ రాడా అధికారిక వెబ్‌పోర్టల్ {{in lang|uk|en}} * [https://web.archive.org/web/20100314024043/http://chernigovhotels.com/ చెర్నిహివ్ గైడ్] * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\C\H\Chernihiv.htm చెర్నిహివ్], [http://www.encyclopediaofukraine.com ఉక్రెయిన్ ఎన్సైక్లోపీడియా]లో * [https://web.archive.org/web/20081123063912/http://www.stjohndc.org/Russian/theotokos/9909c.htm "చెర్నిగోవ్-గెత్సెమనే" మదర్ ఆఫ్ గాడ్ చిహ్నం]. రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ కేథడ్రల్ ఆఫ్ సెయింట్ జాన్ ది బాప్టిస్ట్, వాషింగ్టన్ డిసి. (ROCOR). * [https://web.archive.org/web/20110708142018/http://chernigiv.com/map.html చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్] — చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్ * [https://web.archive.org/web/20120308180604/http://darusya.in.ua/ చెర్నిహివ్ సావనీర్‌లు] — చెర్నిహివ్ బహుమతులు, సావనీర్‌లు * [http://jewua.org/chernigov/ చెర్నిగోవ్‌లో యూదు సంఘం చరిత్ర] * [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=413 చెర్నిహివ్ యూదుల హత్య], [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, [[యాడ్ వాషెమ్]] వెబ్‌సైట్‌లో. {{refend}} * [https://cn.locator.ua/?l=en చెర్నిహివ్‌కు ఆంగ్ల భాష సిటీ గైడ్] {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ag5jcmosdhkj20vgcm1ut2invw2ql6s 4941248 4941243 2026-08-21T21:11:26Z Nagarani Bethi 60383 4941248 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చెర్నిహివ్ | native_name = {{lang|uk|Чернігів}} | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |position = center |total_width = 275 | image1 = Троїцький монастир.jpg | caption1 = ట్రినిటీ ఆశ్రమం (చెర్నిహివ్) | image2 = Літній ранок у Чернігові.jpg | caption2 = చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ | image3 = Адміністративний будинок в місті Чернігів.jpg | caption3 = పరిపాలనా భవనం | image4 = Будинок колишньої губернської земської управи (Чернігів).jpg | caption4 = మాజీ గవర్నరేట్ జెమ్స్త్వో | image5 = Ночной вид на Пятницкую церковь Чернигов.jpg | caption5 = ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (చెర్నిహివ్) | image6 = Чернігів Стародавній Дитинець Панорама.jpg | caption6 = రూపాంతర, బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్స్, చెర్నిహివ్ కొలీజియంలతో కూడిన ప్రాచీన చెర్నిహివ్ దృశ్యం }} | image_caption = | image_flag = Alex K Chernihiv prapor 1992.svg | image_shield = Coat of Arms of Chernihiv.svg | image_blank_emblem = Chernigov Logo.jpg | blank_emblem_type = [[లోగో]] | nickname = ఇతిహాసాల నగరం | motto = | image_map = | mapsize = | map_caption = | subdivision_type = దేశం | subdivision_type1 = [[ఉక్రెయిన్ ఒబ్లాస్ట్‌లు|ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_type2 = [[ఉక్రెయిన్ రైయాన్‌లు|రైయాన్]] | subdivision_name = {{Flagu|ఉక్రెయిన్}} | subdivision_name1 = [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_name2 = [[చెర్నిహివ్ రైయాన్]] | established_title = మొదట ప్రస్తావించబడినది | established_date = 907 | leader_title = [[చెర్నిహివ్ మేయర్ల జాబితా|మేయర్]] | leader_name = [[ఒలెక్సాండర్ లోమాకో]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/10/26/7425772/|title=У в.о. мера Чернігова проводять обшуки|website=Українська правда}}</ref> | leader_party = [[నేటివ్ హోమ్]]<ref name="chesnopoliticianLomako202549">[https://www.chesno.org/politician/202549/ Small biography on Oleksandr Lomako], [[Civil movement "Chesno"]] {{in lang|uk}}</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 79 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_as_of = 2022 | population_note = | population_total = 282747 | population_footnotes = | population_metro = | population_density_km2 = 1547 | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 256 | pushpin_label_position1 = | pushpin_map_caption = ఉక్రెయిన్‌లో చెర్నిహివ్ స్థానం | pushpin_mapsize1 = | coordinates = {{coord|51|29|38|N|31|17|41|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 136 | postal_code_type = [[పోస్టల్ కోడ్]] | postal_code = 14000 | area_code = (+380) 462 | registration_plate = CB / 25 | blank_info = | blank1_info = | website = [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] | footnotes = | subdivision_type3 = [[హ్రోమాడా]] | subdivision_name3 = [[చెర్నిహివ్ అర్బన్ హ్రోమాడా]] }} '''చెర్నిహివ్''' ({{langx|uk|Чернігів}}, {{IPA|uk|tʃerˈn⁽ʲ⁾iɦiu̯|IPA|Uk-Чернігів.ogg}}; {{langx|ru|Чернигов|Chernigov}}, {{IPA|ru|tɕɪrˈnʲiɡəf|IPA}}) ఉత్తర ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక నగరం, మున్సిపాలిటీ. ఇది ఒబ్లాస్ట్‌లోని చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, చెర్నిహివ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="admreform_2020_chernihiv_city">{{cite web |title=Чернігівська територіальна громада |url=https://decentralization.gov.ua/newgromada/4976/composition |publisher=decentralization.gov.ua |language=uk}}</ref> మొదట సివేరియన్ల గిరిజన కేంద్రమైన చెర్నిహివ్, 9వ శతాబ్దంలో రస్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడి కీవ్ తర్వాత దాని రెండవ అతి ముఖ్యమైన నగరంగా మారింది. 11, 13వ శతాబ్దాల మధ్య ఇది అదే పేరు గల రాజ్యం, బిషప్రిక్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. రస్ ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక, మతపరమైన కేంద్రంగా చెర్నిహివ్ పాత్ర ఆ కాలం నుండి సంరక్షించబడిన అనేక చర్చిల ద్వారా సూచించబడుతుంది. టాటర్ దండయాత్ర తరువాత నగరం సివేరియాలో తన అగ్రగామి పాత్రను కోల్పోయి చివరకు లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీలో విలీనం చేయబడింది, కానీ టాటర్, మస్కోవిట్ దాడులతో నష్టపోయింది. 16వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం చెర్నిహివ్ మాస్కో జార్‌డమ్లో భాగంగా ఉంది, కానీ 1618లో [[పోలాండ్|పోలాండ్కు]] బదిలీ చేయబడి వోయివోడెషిప్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. 1623లో నగరానికి మాగ్డెబర్గ్ చట్టం ప్రదానం చేయబడింది.<ref name=ency/> కోసాక్ హెట్మనేట్లో విలీనం చేయబడిన తర్వాత చెర్నిహివ్ తన ప్రాముఖ్యతలో కొత్త వృద్ధిని చవిచూసింది. 17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నగరం ఉక్రెయిన్ ప్రధాన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా పనిచేసింది, దానిలోని అనేక నిర్మాణాలు [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. 1700లో నగరంలో ఒక కొలీజియం స్థాపించబడింది. హెట్మనేట్ రద్దు తరువాత, 1782లో చెర్నిహివ్ అదే పేరుతో ఉన్న వైస్రాయల్టీలో భాగమైంది, ఇది తరువాత చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్గా మార్చబడింది. [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]లో ఇది పరిపాలన, వాణిజ్యం, చేతిపనుల కేంద్రంగా పనిచేసింది. ఆ కాలంలో చెర్నిహివ్ సంస్కృతి, సైన్స్, ప్రచురణల హాట్‌స్పాట్‌గా మారింది. 19వ శతాబ్దంలో ఈ నగరం ఒక ఉక్రేనియన్ స్వయంప్రతిపత్త సర్కిల్‌ను కలిగి ఉంది, తీవ్రవాద హ్రోమాడా ఉద్యమం ఆవిర్భావానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది. నగర ప్రముఖ నివాసులలో ఉక్రేనియన్ రచయిత మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ ఒకరు.<ref name=ency/> ఫిబ్రవరి విప్లవం తర్వాత చెర్నిహివ్‌లో ఉచిత కోసాక్ మిలీషియా ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ సెంట్రల్ రాడా నియంత్రణలోకి వచ్చింది. రష్యన్ అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత నగరం [[సోవియట్ యూనియన్]] రిపబ్లిక్‌లలో ఒకటైన సోవియట్ ఉక్రెయిన్లో భాగంగా అదే పేరు గల ప్రాంతానికి కేంద్రంగా మారింది. సోవియట్ పాలనలో చెర్నిహివ్ వేగంగా [[పారిశ్రామికీకరణ]] పొందింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఈ నగరం తదనంతరం కొత్త ప్రణాళిక ప్రకారం పునర్నిర్మించబడింది.<ref name=ency/> 2022లో [[ఉక్రెయిన్ పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో చెర్నిహివ్ ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం చేత ఉక్రెయిన్ హీరో సిటీగా నియమించబడింది.<ref>{{Cite web |date=March 6, 2022 |title=Zelensky gives the honorary title 'Hero City' to Kharkiv, Chernihiv, Mariupol, Kherson, Hostomel, and Volnovakha. |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-gives-the-honorary-title-hero-city-to-kharkiv-chernihiv-mariupol-kherson-hostomel-and-volnovakha/ |url-status= |access-date=April 21, 2022 |website=Kyiv Independent}}</ref> == పేర్లు, వ్యుత్పత్తి == ''చెర్నిహివ్''/''చెర్నిగోవ్'' అనే పేరు ఒక సమ్మేళనం పదం, ఇది స్లావిక్ మూలం ''చెర్ని-''/''చెర్నో-'' తో మొదలవుతుంది, దీని అర్థం 'నలుపు'.<ref>{{cite web|url=https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/russian-word-d74fedd1fa3d42dc6d2dbb26079981eccd96e9ba.html|title=What does Chernyy mean|website=www.wordhippo.com|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> పేరు రెండవ భాగం (''-హివ్''/''-గోవ్'', {{lang|cu|-говъ}}) వివరణలతో పండితులు విభేదిస్తున్నారు, అయితే టొరంటో విశ్వవిద్యాలయంలోని మధ్యయుగ చరిత్ర ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ మార్టిన్ డిమ్నిక్ వంటి పండితులు చెర్నిహోవ్‌ను "నల్ల దేవుడు" చెర్నోబోగ్ ఆరాధనతో కలుపుతారు.<ref>{{cite web|url=https://www.chernikov.com/|title=Chernikov|website=www.chernikov.com/|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> చెర్నిహివ్ నగరం చారిత్రాత్మకంగా ఇతర భాషలలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలువబడుతుంది – {{langx|pl|Czernihów}}; {{langx|yi|טשערניגאָב}} (''Tshernigov''). == చరిత్ర == === తొలి చరిత్ర === చెర్నిహివ్ మొట్టమొదట ({{lang|cu|Черниговъ}} గా){{citation needed|date=March 2022}} రస్-బైజాంటైన్ ఒప్పందం (907)లో ప్రస్తావించబడింది, కానీ దాని స్థాపన సమయం తెలియదు.<ref>{{Cite book |last=Олександер |first=Мишанич |title=Літопис Руський: За Іпатьским Списком Переклав Леогід Махимович |publisher=Дніпро |year=1989 |isbn=5308000522 |location=Київ |page=18 |language=uk}}</ref> అక్కడ జరిగిన [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు త్రవ్వకాలలో]] కనుగొనబడిన ఖజార్ ఖాగానేట్ కళాఖండాలు ఇది కనీసం 9వ శతాబ్దం నాటికే ఉనికిలో ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, నగరం బహుశా తన సొంత పాలకులను కలిగి ఉండి ఉంటుంది. అక్కడే తూర్పు ఐరోపాలోని అతిపెద్ద, పురాతన రాజ మట్టిదిబ్బలలో ఒకటైన బ్లాక్ గ్రేవ్, 19వ శతాబ్దంలో త్రవ్వబడింది. 11వ శతాబ్దం చివరలో - 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చెర్నిహివ్ హెగుమెన్ డానియల్ పవిత్ర భూమికి ప్రయాణించి, తన పర్యటన ప్రత్యక్ష సాక్షి ఖాతాను మిగిల్చాడు. నగరంలో సృష్టించబడిన ఒక కోల్పోయిన క్రానికల్ భాగాలు తరువాతి పత్రాలలో భద్రపరచబడ్డాయి.<ref name=ency/> ఈ నగరం కీవన్ రస్' దక్షిణ భాగంలో సంపద, ప్రాముఖ్యతలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 Nasledie Svyatoy Rusi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402225507/http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 |date=2018-04-02 }} URL accessed on January 12, 2006</ref> 11వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ఇది శక్తివంతమైన చెర్నిగోవ్ రాజ్యం స్థానంగా ఉంది, దీని పాలకులు కొన్నిసార్లు [[కీవ్]] గ్రాండ్ ప్రిన్స్లతో అధికారం కోసం పోటీపడ్డారు, తరచుగా వారిని పడగొట్టి కీవ్‌లోని ప్రాథమిక స్థానాన్ని తమ కోసం తీసుకున్నారు. ఈ రాజ్యం కీవన్ రస్‌లో అతిపెద్దది, ఇందులో సెవేరియా పట్టణాలే కాకుండా మురోమ్, రియాజాన్, త్ముతారకన్ వంటి సుదూర ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. చెర్నిగోవ్ స్వర్ణయుగం, నగర జనాభా 25,000 కు చేరుకున్నప్పుడు 1239 వరకు కొనసాగింది, ఆ సమయంలో నగరం బాటు ఖాన్ సమూహాలచే ధ్వంసం చేయబడింది, సాపేక్ష అస్పష్టత సుదీర్ఘ కాలంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ ప్రాంతం 1353లో లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ కిందకు వచ్చింది. నగరాన్ని మళ్లీ క్రిమియన్ ఖాన్ మెన్లీ I గిరాయ్ 1482, 1497లో తగలబెట్టాడు. 15 నుండి 17వ శతాబ్దాలలో లిథువేనియా, మస్కోవి (1408–1420, 1503 నుండి), పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ (1618–1648) మధ్య చేతులు మారింది, ఇక్కడ 1623లో దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి. 1635లో లెస్సర్ పోలాండ్ ప్రావిన్స్లోని చెర్నిహివ్ వోయివోడెషిప్ స్థానంగా మారింది. ఖ్మెల్నిట్స్కీ తిరుగుబాటు సమయంలో, తర్వాత 17వ శతాబ్దం మధ్యలో ఈ ప్రాంత ప్రాముఖ్యత మళ్లీ పెరిగింది. హెట్మన్ స్టేట్లో, చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్ (ఆ సమయంలో రాష్ట్ర సైనిక, ప్రాదేశిక యూనిట్) మోహరింపు నగరంగా ఉంది. === ఇంపీరియల్ రష్యా === 1667 ఆండ్రుసోవో సంధి ప్రకారం, స్వయంప్రతిపత్త కోసాక్ హెట్మనేట్ ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉన్న చెర్నిహివ్‌తో సహా ఈ ప్రాంత చట్టపరమైన ఆధిపత్యం రష్యా జార్‌డమ్కు ఇవ్వబడింది. హెట్మనేట్ రద్దుతో, నగరం [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] సాధారణ పరిపాలనా కేంద్రంగా, స్థానిక పరిపాలనా యూనిట్ల రాజధానిగా మారింది. ఈ ప్రాంతం సాధారణంగా సామ్రాజ్య రాజధాని [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి నియమించబడిన గవర్నర్-జనరల్ చేత పాలించబడింది, చెర్నిహివ్ స్థానిక నామెస్త్నిచెత్వో (ప్రావిన్స్) (1782 నుండి), మలోరోసియస్కాయ లేదా లిటిల్ రష్యా (1797 నుండి), చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్ (1808 నుండి) రాజధానిగా ఉంది. 1897 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, చెర్నిహివ్ నగరంలో మొత్తం 27,006 జనాభాలో 11,000 మంది [[యూదులు]] ఉన్నారు. వారి ప్రాథమిక వృత్తులు పారిశ్రామిక, వాణిజ్యపరమైనవి. సమీపంలోని అనేక [[పొగాకు]] తోటలు, పండ్ల తోటలు యూదుల స్వంతం. చెర్నిహివ్‌లో 1,321 మంది యూదు కళాకారులు ఉన్నారు, వీరిలో 404 మంది దర్జీలు, సీమ్‌స్ట్రెస్‌లు ఉన్నారు, కానీ కళాకారుల శ్రమ డిమాండ్ పట్టణానికే పరిమితమైంది. 69 మంది యూదు దినసరి కూలీలు ఉన్నారు, దాదాపుగా అందరూ టీమ్‌స్టర్‌లు. అయితే కొద్దిమంది మాత్రమే కర్మాగారాల్లో పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/4308-chernigov|title=CHERNIGOV - JewishEncyclopedia.com|website=jewishencyclopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/chernigov|title = Chernigov}}</ref> === ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ === {{Infobox |bodyclass = toccolours |abovestyle = background-color:#eee; text-align:center; |tnavbar=Zemli UPR |above=చెర్నిహివ్ భూమి |image=[[file:UNR 1918 divisions-0.png|250px]] |image2={{legend|#A8D7F9|మ్యాప్‌లో చెర్నిహివ్ భూమి}} |label1=రాజధాని |data1=[[చెర్నిహివ్]] |label2= స్థాపన |data2= 6 మార్చి 1918 |label3= రద్దు చేయబడినది |data3= 29 ఏప్రిల్ 1918 }} '''చెర్నిహివ్ భూమి''' అనేది చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉన్న ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్కు చెందిన ఒక జెంలియా. సెంట్రల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ ఆమోదించిన "ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా-ప్రాదేశిక విభజనపై" చట్టం ప్రకారం 6 మార్చి 1918న స్థాపించబడింది, దీనిని 29 ఏప్రిల్ 1918న ఉక్రెయిన్ హెట్మన్ [[పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ]] రద్దు చేశారు, ఆయన [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] పాత గవర్నరేట్ విభజనలను తిరిగి తీసుకువచ్చారు. పరిపాలనా విభాగంలో చెర్నిహివ్, హోరోడ్నియా, ఓస్టర్, సోస్నిట్సియా, చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్కు చెందిన కోజెలెట్స్, నిజిన్, బోర్జ్నా పోవిట్‌ల భాగాలు ఉన్నాయి. === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, చెర్నిహివ్ 9 సెప్టెంబర్ 1941 నుండి 21 సెప్టెంబర్ 1943 వరకు జర్మన్ సైన్యం ఆధీనంలో ఉంది. జర్మన్లు నగరంలో యూదుల కోసం ఒక నాజీ జైలు<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=802|title=Gefängnis Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref>, బలవంతపు శ్రమ బెటాలియన్‌ను నిర్వహించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=100002307|title=Jüdisches Arbeitsbataillon Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref> === స్వతంత్ర ఉక్రెయిన్ === ఉక్రెయిన్‌లో లెనిన్ విగ్రహాల కూల్చివేతలో భాగంగా ఫిబ్రవరి 21, 2014న మైరు అవెన్యూలోని లెనిన్ విగ్రహం కూల్చివేయబడింది.<ref name="pravda-2014-02-22">{{cite web|title="Leninopad" continues – monuments dismantled in Dnipropetrovsk, Poltava and Chernihiv|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/02/22/7015627/|publisher=[[ఉక్రాఇన్స్కా ప్రావ్దా]]|date=2014-02-22}}</ref><ref>{{youTube|6X4KzlEMioI|The monument of Lenin in Chernihiv has fallen}}</ref> 18 జూలై 2020 వరకు, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ప్రాముఖ్యత కలిగిన నగరంగా పరిగణించబడింది, ఇది రైయాన్ కేంద్రం అయినప్పటికీ చెర్నిహివ్ రైయాన్‌కు చెందలేదు. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా, ఇది చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్‌ల సంఖ్యను ఐదుకి తగ్గించింది, నగరం చెర్నిహివ్ రైయాన్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|access-date=2020-10-03|date=2020-07-18|website=Голос України|language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=uk}}</ref> జూన్ 2022లో, చెర్నిహివ్ [[జంట నగరాలు|సోదర నగరాలుగా]] మారడానికి పోలాండ్‌లోని రజెస్జోవ్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Rzeszow Signs Partnership Agreement With Chernihiv {{!}} MENAFN.COM |url=https://menafn.com/1104411532/Rzeszow-Signs-Partnership-Agreement-With-Chernihiv |access-date=2022-06-23 |website=menafn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rzeszow signs partnership agreement with Chernihiv |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3512211-rzeszow-signs-partnership-agreement-with-chernihiv.html |access-date=2022-06-23 |website=www.ukrinform.net |date=21 June 2022 |language=en}}</ref> ==== చెర్నిహివ్ ముట్టడి ==== [[File:Russian warplane with bombs shot down over Chernihiv, Ukraine (5 March 2022).jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌పై కూల్చివేయబడిన బాంబులతో కూడిన రష్యన్ [[సుఖోయ్ సు-34|సు-34]]]] 24 ఫిబ్రవరి 2022న, 2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో, రష్యన్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం నగరం రష్యన్ సాయుధ దళాల ముట్టడిలో ఉంది,<ref>{{cite web|url=https://t.me/bbbreaking/116512|title=Раньше всех. Ну почти.|website=t.me|access-date=2022-02-25}}</ref> ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మొదటి యుద్ధం. 10 మార్చి 2022న, మేయర్ వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో నగరం పూర్తిగా రష్యన్ దళాల చుట్టుముట్టబడిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=2022-03-10 |title=What Happened on Day 15 of Russia's Invasion of Ukraine |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/03/10/world/ukraine-russia-war |access-date=2022-03-18 |issn=0362-4331}}</ref> 5 ఏప్రిల్ 2022న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ గవర్నర్ వ్యాచెస్లావ్ చౌస్ రష్యన్ సైన్యం చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ నుండి వెళ్లిపోయిందని, కానీ అది అనేక ప్రాంతాల్లో మందుపాతరలను పాతినట్లు పేర్కొన్నారు.<ref>[https://ukranews.com/en/news/846757-russian-military-leaves-chernihiv-region-plants-mines-in-many-areas-governor-chaus Russian Military Leaves Chernihiv Region, Plants Mines In Many Areas - Governor Chaus], [[Ukrainian News Agency]] (5 April 2022)</ref><ref name=hrw_2022_05_03>{{cite web |url= https://www.0462.ua/news/3382032/10-najbils-zrujnovanih-mist-ukraini-sered-akih-i-misto-geroj-cernigiv-video |title=10 найбільш зруйнованих міст України, серед яких і місто-герой – Чернігів (ВІДЕО) |date=2022-05-03 |publisher=0462}}</ref><ref name=hrw_2022_05_24>{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/news-61554365 |title=Три месяца войны России в Украине: главные события, фотографии и инфографика |date=2022-05-24 |work=BBC News {{!}} Русская служба}}</ref> 19 ఆగస్టు 2023న, రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో ఏడుగురిని చంపింది. 17 ఏప్రిల్ 2024న, మరో రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో దాదాపు 18 మందిని బలితీసుకుంది.<ref>{{cite news | title=Russia hits Chernihiv, killing 18 as Ukraine pleads for air defense| url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/04/17/chernihiv-missile-strike-civilians-killed/ |newspaper=The Washington Post|date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024| author=Siobhán O'Grady, Kostiantyn Khudov}}</ref> == జనాభా == {{historical populations|1897|27716|1926|34359|1939|68597|1959|89585|1970|158873|1979|238141|1989|296347|2001|304994|2011|296896|2022|282747|align=right|cols=1|source=<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|title=Cities & towns of Ukraine|website=pop-stat.mashke.org}}</ref>}} === జాతులు === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[జాతి|జాతుల]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | url=https://datatowel.in.ua/pop-composition/ethnic-cities | title=Національний склад міст }}</ref> {{bar box|title=చెర్నిహివ్‌లో జాతులు|titlebar=#ddd|left1=|right1=శాతం|bars={{bar percent|[[ఉక్రేనియన్లు]]|dodgerblue|86.27}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో రష్యన్లు|రష్యన్లు]]|purple|10.63}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో బెలారసియన్లు|బెలారసియన్లు]]|red|1.15}} {{bar percent|[[అష్కెనాజీ యూదులు|యూదులు]]|lightblue|0.35}} {{bar percent|[[అర్మేనియన్లు]]|brown|0.12}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో పోల్స్|పోల్స్]]|yellow|0.09}} {{bar percent|ఇతరులు|gray|1.39}}}} === భాష === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[మొదటి భాష|మాతృభాష]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | language=uk | url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ | title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України}}</ref> {| class="standard" |- ! భాష ! సంఖ్య ! శాతం |- | ఉక్రేనియన్ | align="right"| 221 322 ||align="right"| 74.01% |- | [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] | align="right"| 73 277 || align="right"| 24.50% |- | ఇతరులు లేదా నిర్ణయించబడనివారు | align="right"| 4 439 || align="right"| 1.49% |- | మొత్తం | align="right"| 299 038 || align="right"| 100.00% |} ఉక్రేనియన్ మాతృభాషగా పరిగణించబడినప్పటికీ, చెర్నిహివ్‌లో రోజువారీ జీవితంలో చాలా మంది దీనిని ఉపయోగించరు, ఎందుకంటే [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] ప్రాథమిక కమ్యూనికేషన్ భాషగా మిగిలిపోయింది.<ref name="RiUHR1">{{cite book |last1=Bilaniuk |first1=Laada |title=Multilingualism in Post-Soviet Countries |author2=Svitlana Melnyk |publisher=Multilingual Matters |year=2008 |isbn=978-1-84769-087-6 |editor=Aneta Pavlenko |editor-link=Aneta Pavlenko |page=85 |chapter=A Tense and Shifting Balance: Bilingualism and Education in Ukraine |access-date=November 25, 2015 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508130654/https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-date=May 8, 2016 |url-status=live}}</ref> 2017 సర్వే ప్రకారం, ఇంట్లో ఏ భాష వాడుతున్నారని అడిగినప్పుడు కేవలం 18% మంది నగర జనాభా ఉక్రేనియన్ మాత్రమే మాట్లాడుతున్నారని, ఉక్రేనియన్, రష్యన్ రెండూ 28% మంది వాడుతున్నారని, రష్యన్ అత్యధికంగా 53% మంది వాడుతున్నారని తేలింది.<ref>{{Cite journal |date=February 2017 |title=Third Annual Ukrainian Municipal Survey |url=https://www.iri.org/wp-content/legacy/iri.org/ukraine_nationwide_municipal_survey_final.pdf |journal=International Republican Institute |language=en}}</ref> 2022 రష్యా దండయాత్ర చెర్నిహివ్‌లో ఉక్రెయినైజేషన్ కొత్త తరంగానికి కారణమైంది, ఎక్కువ మంది తమ వ్యక్తిగత జీవితంలో ఉక్రేనియన్ వైపు మళ్లుతున్నారు.<ref>{{Cite web |date=2023-03-10 |title=У 2022 році збільшилась кількість людей, які розмовляють українською мовою в повсякденному житті — опитування |url=https://hromadske.ua/posts/u-2022-roci-zbilshilas-kilkist-lyudej-yaki-rozmovlyayut-ukrayinskoyu-movoyu-v-povsyakdennomu-zhitti-opituvannya |access-date=2024-08-06 |website=hromadske.ua |language=uk}}</ref> ఏప్రిల్, మే 2023 మధ్య ఇంటర్నేషనల్ రిపబ్లికన్ ఇన్స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, నగర జనాభాలో 53% మంది ఇంట్లో ఉక్రేనియన్, 41% మంది రష్యన్ మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Восьме всеукраїнське муніципальне опитування Квітень – Травень 2023}}</ref> == భౌగోళికం == చెర్నిహివ్ [[కీవ్]]కి ఉత్తర-ఈశాన్యంగా {{cvt|150|km}} దూరంలో డెస్నా నది ఎగువ కుడి ఒడ్డున నిలుస్తుంది. నగర భూభాగం డ్నీపర్ లోతట్టు ప్రాంతంలో ఒక భాగం.<ref name=ency>{{Cite book|title=Енциклопедія українознавства. Словникова частина (ЕУ-II)|date=2000|volume=10|page=3718}}</ref> ఈ ప్రాంతానికి 2002కి ముందు చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ ప్రదేశంగా ఉంది. === నదులు === ==== డెస్నా నది ==== చెర్నిహివ్ నగరాన్ని డెస్నా నది దాటుతుంది, ఇది డ్నీపర్ నదికి ప్రధాన ఎడమ ఉపనది. ఓల్డ్ ఈస్ట్ స్లావిక్ భాషలో "డెస్నా" అంటే "కుడి చేయి". ఇది {{cvt|1,130|km}} పొడవు, దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ {{cvt|88,900|km2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లో నది వెడల్పు {{cvt|60 to 250|m}} వరకు ఉంటుంది, దీని సగటు లోతు {{cvt|3|m}}. దాని ముఖద్వారం వద్ద సగటు వార్షిక ఉత్సర్గ {{cvt|360| m3/s}}. ఈ నది డిసెంబర్ ప్రారంభం నుండి ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు గడ్డకడుతుంది, నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీ నుండి దాని ముఖద్వారం వరకు సుమారు {{cvt|535|km}} వరకు నావిగేబుల్గా ఉంటుంది. ==== స్ట్రిజెన్ నది ==== డెస్నా నది కుడి ఉపనది. {{cvt|32.5|km}} పొడవు, {{cvt|168|km2}} బేసిన్ కలిగి ఉంది. ఈ నది చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం వెనుక డెస్నా నదిలోకి ప్రవహిస్తుంది. ==== స్నోవ్ నది ==== స్నోవ్ నది, డెస్నా నది కుడి ఉపనది (డ్నీపర్ బేసిన్) చెర్నిహివ్‌కు తూర్పున 12 కి.మీ దూరంలో ముఖద్వారాన్ని కలిగి ఉంది. నది పొడవు {{cvt|253|km}}. దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ విస్తీర్ణం {{cvt|8,700|km2}}. స్నోవ్ నది నవంబర్ - జనవరి చివరిలో గడ్డకడుతుంది, మార్చి - ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. నదిలో ఒక భాగం రష్యా-ఉక్రెయిన్ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. [[రుథేనియన్ భాష|రుథేనియన్]] క్రానికల్స్ ప్రకారం, 1068లో, స్నోవ్ నది వద్ద చెర్నిహివ్ డ్యూక్ స్వియాటోస్లావ్ యారోస్లావిచ్, డ్యూక్ షారుకన్ నేతృత్వంలోని క్యూమన్ల మధ్య ఒక యుద్ధం జరిగింది.<ref>{{Cite book |last=Cross |first=Samuel Hazzard |url=https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |title=The Russian Primary Chronicle, Laurentian Text. Translated and edited by Samuel Hazzard Cross and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor |last2=Sherbowitz-Wetzor |first2=Olgerd P.}}</ref> === వాతావరణం === చెర్నిహివ్ చల్లని, మేఘావృతమైన, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలు, వెచ్చని, ఎండతో కూడిన వేసవికాలాలతో తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం (కొప్పెన్ ''Dfb'') కలిగి ఉంటుంది. చెర్నిహివ్ సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత {{convert|7.0|°C|°F|abbr=on}}, ఇది జనవరిలో అత్యల్పంగా {{convert|-5.6|°C|°F|abbr=on}} నుండి జూలైలో అత్యధికంగా {{convert|19.5|°C|°F|abbr=on}} వరకు ఉంటుంది. [[అవపాతం]] ఏడాది పొడవునా సమానంగా పంపిణీ చేయబడుతుంది, అయితే వేసవి నెలలలో అవపాతం ఎక్కువగా, శీతాకాలంలో తక్కువగా ఉంటుంది. రికార్డు గరిష్టం {{convert|41.1|°C|°F|abbr=on}}, రికార్డు కనిష్టం {{convert|-36.0|°C|°F|abbr=on}}. {{Weather box | location = చెర్నిహివ్ (1991–2020, తీవ్రతలు 1948–ప్రస్తుతం) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 12.1 | Feb record high C = 16.2 | Mar record high C = 24.6 | Apr record high C = 29.7 | May record high C = 33.5 | Jun record high C = 36.0 | Jul record high C = 41.1 | Aug record high C = 38.2 | Sep record high C = 35.5 | Oct record high C = 27.8 | Nov record high C = 18.4 | Dec record high C = 13.1 | year record high C = 41.1 | Jan high C = −1.7 | Feb high C = −0.2 | Mar high C = 5.7 | Apr high C = 14.5 | May high C = 20.8 | Jun high C = 24.3 | Jul high C = 26.3 | Aug high C = 25.6 | Sep high C = 19.5 | Oct high C = 12.2 | Nov high C = 4.3 | Dec high C = −0.4 | year high C = 12.6 | Jan mean C = −4.2 | Feb mean C = −3.4 | Mar mean C = 1.4 | Apr mean C = 9.0 | May mean C = 15.0 | Jun mean C = 18.6 | Jul mean C = 20.5 | Aug mean C = 19.3 | Sep mean C = 13.8 | Oct mean C = 7.5 | Nov mean C = 1.7 | Dec mean C = −2.7 | year mean C = 8.0 | Jan low C = −6.6 | Feb low C = −6.3 | Mar low C = −2.3 | Apr low C = 3.9 | May low C = 9.4 | Jun low C = 13.0 | Jul low C = 15.0 | Aug low C = 13.6 | Sep low C = 8.8 | Oct low C = 3.6 | Nov low C = −0.7 | Dec low C = −4.9 | year low C = 3.9 | Jan record low C = −36.0 | Feb record low C = −33.9 | Mar record low C = −29.9 | Apr record low C = −13.9 | May record low C = −3.3 | Jun record low C = 1.1 | Jul record low C = 4.6 | Aug record low C = 2.0 | Sep record low C = −4.3 | Oct record low C = −10.8 | Nov record low C = −23.5 | Dec record low C = −28.0 | year record low C = −36.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 37 | Feb precipitation mm = 38 | Mar precipitation mm = 35 | Apr precipitation mm = 36 | May precipitation mm = 63 | Jun precipitation mm = 62 | Jul precipitation mm = 74 | Aug precipitation mm = 54 | Sep precipitation mm = 53 | Oct precipitation mm = 49 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 8.9 | Feb precipitation days = 9.2 | Mar precipitation days = 8.4 | Apr precipitation days = 6.3 | May precipitation days = 8.9 | Jun precipitation days = 8.3 | Jul precipitation days = 8.9 | Aug precipitation days = 6.4 | Sep precipitation days = 7.1 | Oct precipitation days = 7.6 | Nov precipitation days = 8.5 | Dec precipitation days = 9.8 | year precipitation days = 98.3 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 13 | Mar snow days = 8 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 8 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan humidity = 85.2 | Feb humidity = 81.7 | Mar humidity = 75.0 | Apr humidity = 69.4 | May humidity = 65.8 | Jun humidity = 67.6 | Jul humidity = 69.5 | Aug humidity = 68.5 | Sep humidity = 74.4 | Oct humidity = 80.6 | Nov humidity = 86.8 | Dec humidity = 87.1 | year humidity = 75.6 | Jan sun = 46 | Feb sun = 71 | Mar sun = 140 | Apr sun = 197 | May sun = 275 | Jun sun = 300 | Jul sun = 300 | Aug sun = 275 | Sep sun = 189 | Oct sun = 120 | Nov sun = 42 | Dec sun = 35 | year sun = 1990 |source 1 = Pogoda.ru<ref name = pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33135.htm | script-title = ru:Погода и Климат – Климат Чернигов | trans-title = Weather and Climate – The Climate of Chernihiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = ru | access-date = 29 October 2021}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (humidity/precipitation/sun 1991-2020),<ref>{{Cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250419035704/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Chernihiv_33135.csv | archive-date = 19 April 2025 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/CHERNIHIV_33135.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Chernihiv-33135 | access-date = 19 April 2025 | website =ncei.noaa.gov | publisher =[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] | no-pp=y | format = CSV }}</ref> Weatherbase (snow days)<ref name = weatherbase>{{cite web | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=53133&cityname=Chernihiv-Ukraine | title = Weatherbase: Historical Weather for Chernihiv, Ukraine | publisher = Weatherbase | access-date = March 1, 2013}}</ref> }} == నిర్మాణాలు == {{See also|ప్రాచీన చెర్నిహివ్}} చెర్నిహివ్ నిర్మాణ స్మారక కట్టడాలు నగర చరిత్రలో అత్యంత వృద్ధి చెందిన రెండు కాలాలను వివరిస్తాయి - అవి కీవన్ రస్' (11, 12వ శతాబ్దాలు), కోసాక్ హెట్మనేట్ (17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో). నగరంలోని పురాతన చర్చి, ఉక్రెయిన్‌లోని పురాతన చర్చిలలో ఒకటి 5-[[గుమ్మటం|గుమ్మటాల]] రూపాంతర కేథడ్రల్, 1030ల ప్రారంభంలో మ్స్టిస్లావ్ ది బోల్డ్చే ప్రారంభించబడి, దశాబ్దాల తరువాత అతని సోదరుడు యారోస్లావ్ ది వైస్చే పూర్తి చేయబడింది. 12వ శతాబ్దం మధ్య కాలం నాటి బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్ తరువాతి కాలాల్లో చాలా పునర్నిర్మించబడింది, 20వ శతాబ్దంలో దాని అసలు రూపానికి పునరుద్ధరించబడింది. అదేవిధంగా ఇటుకతో నిర్మించబడిన ఇది ఒకే గుమ్మటం, ఆరు స్తంభాలను కలిగి ఉంది. చెర్నిహివ్ మాస్టర్స్ కిరీటం సాధించిన అద్భుతమైన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి, 12, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది. ఈ సుందరమైన భవనం [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతింది; దాని అసలు మధ్యయుగ దృశ్యం ప్యోటర్ బారనోవ్స్కీ రూపకల్పన ద్వారా పునర్నిర్మించబడింది. చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం 1989 నుండి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది,<ref>{{Cite web |title=Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/668/ |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> అయితే ప్రస్తుతం పునరుద్ధరించబడిన నామినేషన్ సృష్టి జరుగుతోంది.<ref>{{Cite web |last=Shaposhnikov |first=Denys |date=2023-01-26 |title=Історичний центр Чернігова подають до списку Світової спадщини ЮНЕСКО |url=https://suspilne.media/367078-istoricnij-centr-cernigova-podaut-do-spisku-svitovoi-spadsini-unesko/ |access-date=2023-11-22 |website=Суспільне Новини |language=uk}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-16 |title=«Культурний ландшафт Чернігова»: чергова спроба включити до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО історичну частину міста |url=https://oldchernihiv.com/kulturnyj-landshaft-chernigova-chergova-sproba-vklyuchyty-do-spysku-vsesvitnoyi-spadshhyny-yunesko-istorychnu-chastynu-mista/ |access-date=2023-11-22 |website=Чернігів Стародавній |language=uk}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Regimental Chancellery building. Chernihiv.jpg|రెజిమెంటల్ ఛాన్సలరీ భవనం File:Чернігів. Єлецький монастир. Успенський собор..JPG|యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం కేథడ్రల్ [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] నమూనాగా రూపొందించబడింది. దాని కఠినమైన 12వ శతాబ్దపు గోడలు, బరోక్ 17వ శతాబ్దపు గుమ్మటాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గమనించండి. File:Панорама Филармония 01.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:2014 Готель Десна Чернігів.jpg|హోటల్ డెస్నా File:Музей українських старожитностей Тарновського.jpg|టార్నోవ్స్కీ ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం </gallery> డౌన్‌టౌన్‌లోని పురాతన నివాస భవనాలు 17వ శతాబ్దం చివరి నాటివి, అక్కడ ఒక కోసాక్ రెజిమెంట్ మోహరించబడిన కాలం. రెండు అత్యంత ప్రాతినిధ్య నివాసాలు పోల్కోవ్నిక్ లైజోహబ్ (1690లు), పోల్కోవ్నిక్ పోలుబోటోక్ (18వ శతాబ్దం). ప్రముఖంగా మాజెపా హౌస్ అని పిలువబడే పూర్వ భవనం, రెజిమెంట్ ఛాన్సలరీని కలిగి ఉండేది. అత్యంత అద్భుతంగా అలంకరించబడిన కోసాక్ నిర్మాణాలలో ఒకటి నిస్సందేహంగా క్రైస్తవ కొలీజియం, దీని పైన బెల్-టవర్ (1702) ఉంటుంది. ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం 1780లలో సమీపంలో నిర్మించబడింది. ఉక్రేనియన్ నిర్మాణ శైలికి సాంప్రదాయంగా ఉన్న 5 పూతపూసిన పియర్ గుమ్మటాలతో ఉన్న సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి (1715), 1696లో అజోవ్ తుఫాను సమయంలో రెజిమెంట్ విజయాలకు స్మారకంగా ఉద్దేశించబడినట్లు భావించబడుతుంది. === ఆశ్రమాలు === నగర చరిత్రలో అత్యంత క్లిష్ట సమయాల్లో, చెర్నిహివ్ ఒక బిషప్రిక్ లేదా ఒక ఆర్చ్ బిషప్రిక్ స్థానంగా దాని క్రైస్తవ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకుంది. ఆధునిక నగర శివార్లలో ఒకప్పుడు బిషప్‌ల నివాసాలుగా ఉపయోగించబడిన రెండు పురాతన గుహ ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి. యెలెట్స్కీ ఆశ్రమానికి చెందిన గుహలు [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] (కీవ్ గుహల ఆశ్రమం) కంటే పురాతనమైనవని చెబుతారు. దీని అద్భుతమైన ఆరు స్తంభాల కేథడ్రల్ 11వ శతాబ్దం నుండి 12వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది; దాని 750 సంవత్సరాల నాటి కుడ్యచిత్రాల కొన్ని జాడలు ఇప్పటికీ లోపలి భాగంలో చూడవచ్చు. 1611లో గుమ్మటాలు కూలిపోయిన తరువాత, అవి [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పెంచబడి పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గోడ, సన్యాసుల గదులు, గంట-టవర్ అన్నీ 17వ శతాబ్దం నాటివి. సమీపంలో ఉన్న మదర్ సుపీరియర్ ఇల్లు ఎడమ-ఒడ్డు ఉక్రెయిన్లో పురాతన నివాస భవనం అని భావిస్తారు. ఈ మఠం పవిత్రమైన [[చిహ్నం]] థియోటోకోస్కి చెందినది, ఇది 6 ఫిబ్రవరి 1060న చెర్నిగోవ్ స్వియాటోస్లావ్కి సాక్షాత్కారం ఇచ్చింది. ఈ చిహ్నం, పెయింట్ చేయబడిన [[ఫిర్]] కలప పేరు మీదుగా యెలెట్స్కాయ అని పిలువబడింది, 1579లో స్వియాటోస్లావ్ వారసులైన బార్యాటిన్స్కీ కుటుంబంచే [[మాస్కో]]కి తీసుకెళ్లబడింది. సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ పురాతన సెయింట్ ఎలిజా ఆశ్రమానికి చెందిన సెయింట్ ఆంథోనీ గుహల స్థానాన్ని (దీనిని యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం అని కూడా పిలుస్తారు) సూచిస్తుంది, ఇది 11వ శతాబ్దం మధ్యలో సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ ది కేవ్స్‌చే స్థాపించబడిన ఆధ్యాత్మిక సముదాయంలో భాగం, ఇది [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] కాలంలోనే జరిగింది. యెలెట్స్కీ గుహలు సన్యాసుల నివాసాలుగా, ప్రారంభ సన్యాసులు, బిషప్‌ల ఉపసంహరణ ప్రదేశంగా పనిచేశాయి. ఈ ప్రదేశంలో గుహ ద్వారం పైన నిర్మించిన నిరాడంబరమైన సెయింట్ ఎలిజా చర్చి ఉంది, ఇది 12వ శతాబ్దం నాటి నిర్మాణ అంశాలను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=Свято-Іллінський монастир у Чернігові|url=https://culture.cg.gov.ua/index.php?id=2888&tp=1&pg= |website=Department of Culture and Tourism, Chernihiv Regional State Administration |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఈ ఆశ్రమం చుట్టూ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, భద్రపరచబడిన సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల బెల్ టవర్ ఉన్నాయి. చెర్నిహివ్ పరిసరాల్లోని ఇతర చారిత్రాత్మక అబేలలో కోజెలెట్స్, హుస్టినియా ఉన్నాయి, ఇవి ఉక్రేనియన్ బరోక్ సన్యాసుల నిర్మాణం, ప్రతిమాశాస్త్రానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Святині Чернігівщини: Козелецький і Густинський монастирі|url=https://www.chernihiv-oblast.gov.ua/sviatyni-koz/ |website=Chernihiv Regional Council |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Spas sobor.jpg|చెర్నిహివ్ సేవియర్ రూపాంతర కేథడ్రల్ (1030లు) ఉక్రెయిన్‌లో పురాతనమైనది. File:П'ятницька церква (Чернігів) біля фонтану.jpg|సెయింట్ పరాస్కేవికి చెందిన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:8116 Чернигов. Вид на Борисоглебскую церковь и Спасопреображенский собор.jpg|బోరిసోహిల్బ్స్కీ కేథడ్రల్ (1120లు) File:Чернігівський колегіум (Чернігів).jpg|చెర్నిహివ్ కొలీజియం (1700లు) File:St. Catherine Church.jpg|కేథరీన్ చర్చి (1715లు) </gallery> సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ వద్ద మనం సెయింట్ ఎలిజా సెయింట్ ఆంథోనీ గుహలు కనుగొనవచ్చు. హోలీ ట్రినిటీ ఒక చిన్న అదే పేరు గల చర్చిని కలిగి ఉంది, ఇది 800 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడింది. విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఇక్కడ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల గంట స్థూపం కూడా ఉన్నాయి. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == === పరిశ్రమ === ఉక్రేనియన్ వస్త్ర పరిశ్రమలోని అతిపెద్ద సంస్థలలో ఒకటైన చెక్సిల్, చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉంది. ఈ ప్లాంట్ మొదటి దశ 1963లో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web |title=КОМПАНІЯ "ЧЕКСІЛ" |url=https://chernigiv-rada.gov.ua/more-pages/id-35126/ |website=wwww.chernigiv-rada.gov.ua |access-date=3 November 2020}}</ref> నగరంలో 1933లో స్థాపించబడిన చెర్నిహివ్ సంగీత వాయిద్యాల ఫ్యాక్టరీ కూడా ఉంది. 1995లో జంతువుల వస్తువుల తయారీదారు, కాలర్ కంపెనీని యూరి సినిట్సా స్థాపించారు.<ref>{{cite web |title=Collar |url=https://findtm.ru/card/41/415760.html |website=www.findtm.ru |access-date=2 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=ЮРИЙ СИНИЦА – ГЕНЕРАТОР ИДЕЙ |url=https://zoomir.ru/business/people/yurij_sinitsa_generator_idej |website=www.zoomir.ru |access-date=2 January 2021 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Yuri Sinitsa, the COLLAR Company owner, became one of the winners! |url=https://collarglobal.com/en/the-collar-company-owner-became-the-winner-of-pet-icon-awards/|website=www.collarglobal.com |date=10 July 2019|access-date=2 January 2021}}</ref> == విద్య == [[File:Cdtu-wiki.jpg|thumb|చెర్నిహివ్ జాతీయ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]] చెర్నిహివ్ నగరంలో చెర్నిహివ్ పాలిటెక్నిక్ జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం, తారాస్ షెవ్చెంకో నేషనల్ యూనివర్సిటీ "చెర్నిహివ్ కాలేజ్" ఉన్నాయి. == రవాణా == === రైలు === [[File:Железнодорожный вокзал. Чернигов.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లో చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే]] చెర్నిహివ్ ఒక రైలు స్టేషన్‌ను కలిగి ఉంది, దానికి బస్ స్టేషన్ కూడా ఉంది, దీనిని చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే అని పిలుస్తారు. మాస్కో కీవ్-వోరోనెజ్ రైల్వే క్రూటీ స్టేషన్ నుండి చెర్నిహివ్ వైపు 76 వెర్స్ట్ల నారో గేజ్ రైల్వే వేయబడింది. 1893లో, కీవ్ హైవే వెంబడి ఆధునిక ఆటోమొబైల్ వంతెన ప్రాంతంలో డెస్నా నది ఎడమ ఒడ్డున ఒక రైల్వే స్టేషన్ నిర్మించబడింది. ప్రయాణికులు గుర్రపు రవాణా ద్వారా ఇక్కడికి, తిరిగి నగరానికి తరలించబడ్డారు. 1925లో, నైరుతి రైల్వేలోని నిజిన్ నుండి చెర్నిహివ్ విభాగానికి ట్రాఫిక్ తెరవబడింది. కానీ చెర్నిహివ్‌కు రైలు రవాణా 1928కి వాయిదా పడింది. డెస్నా నదిపై వంతెన సిద్ధంగా లేదు, పాత నారో-గేజ్ రైల్వే స్టేషన్ ఉన్న ఎడమ ఒడ్డుకు రైళ్లు ఇంకా చేరుకున్నాయి, ప్రయాణికులు రహదారి వంతెన ద్వారా చెర్నిహివ్‌కు చేరుకున్నారు. 2006 సమాచారం ప్రకారం, సరుకు రవాణా పరిమాణం సంవత్సరానికి 84,737 బండ్లు. ప్రతి సంవత్సరం 4.5 మిలియన్ల మందికి పైగా ప్రయాణికులు రవాణా చేయబడ్డారు. అయితే, రోలింగ్ స్టాక్ స్థితి, అందించిన సేవల నాణ్యత ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా లేవు. కొత్త హై-స్పీడ్ రైలు టైమ్‌టేబుల్ ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుండి, 93/94 చెర్నిహివ్ - ఒడెస్సా రైలు ట్రైల్డ్ వాగన్‌లు రద్దు చేయబడ్డాయి. 2015 నాటికి, మిన్స్క్ నుండి ఒడెస్సాకు, [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి కీవ్ ద్వారా ఖార్కివ్‌కు రెగ్యులర్ రైళ్లు చెర్నిహివ్ గుండా నడుస్తాయి, మాస్కోతో ప్రత్యక్ష కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. రష్యా క్రిమియా విలీనం కారణంగా క్రిమియాకు (సిమ్ఫెరోపోల్, ఫియోడోసియా) రైళ్లు 27 డిసెంబర్ 2014న రద్దు చేయబడ్డాయి. === విమాన రవాణా === ఈ ప్రాంతానికి చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ స్థానంగా ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం [[కీవ్]]లో {{convert|143.1|km|0|abbr=off}} దూరంలో ఉన్న బోరిస్పిల్ విమానాశ్రయం, [[కీవ్]] నగర దక్షిణ శివార్లలో {{cvt|158.7|km}} దూరంలో ఉన్న చిన్న, మున్సిపల్ యాజమాన్యంలోని జులియానీ విమానాశ్రయం. === బస్సు, ట్రాలీబస్ === [[File:498 11т Chernihiv.jpg|thumb|right|చెర్నిహివ్‌లో ట్రాలీబస్]] [[కీవ్]] నుండి చెర్నిహివ్‌కు ప్రసిద్ధ రవాణా సౌకర్యం చెర్నిహివ్స్కా, లిసోవా మెట్రో స్టేషన్ల నుండి వచ్చే మార్ష్రూట్కా, ఇవి చెర్నిహివ్ కేంద్రానికి, తరచుగా పెరెమోహై అవెన్యూకి వెళతాయి. చెర్నిహివ్ రైలు స్టేషన్ సమీపంలో ఉన్న చెర్నిహివ్ సెంట్రల్ బస్ స్టేషన్ నుండి ప్రతి గంటకు బస్సులు నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీకి బయలుదేరుతాయి. ప్రజా రవాణాలో బస్సులు, ట్రాలీబస్సులు ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్, చెర్నిహివ్-1 బస్ స్టేషన్ నుండి వాల్‌లోని చాలా కేంద్ర దృశ్యాలకు ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. ట్రాలీబస్ 1, బస్సు 38 ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి సమీపంలోని డ్రామా థియేటర్ స్టాప్‌కు వెళ్తున్నాయి. వివిధ మార్గాలు వివిధ వైపుల నుండి హోటల్ ఉక్రెయిన్కి వస్తాయి. == క్రీడలు, సౌకర్యాలు == === ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ === [[File:Players of FC Desna Chernihiv 2014-05-22.jpg|thumb|ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ ఆటగాళ్లు 2014-05-22]] చెర్నిహివ్ ప్రధాన '''ఫుట్‌బాల్ క్లబ్''' పేరు ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్, క్లబ్ అసలు పేరు దాని ఉనికి మొదటి సంవత్సరంలో "అవాన్‌హార్డ్ చెర్నిహివ్". 1961, 1970 మధ్య క్లబ్‌ను డెస్నా అని పిలిచేవారు. 1972లో దాని స్థానంలో ఎస్సీ చెర్నిహివ్ (స్కా కీవ్ జట్టు) వచ్చింది, అది తరువాతి రెండు సంవత్సరాలు చెర్నిహివ్‌లో ఆడింది. 1977లో ప్రాంతీయ పోటీలను గెలుచుకున్న ఔత్సాహిక క్లబ్ "ఖిమిక్ చెర్నిహివ్" స్థానంలో ఇప్పుడు డెస్నా పునరుద్ధరించబడింది. 27 మే 2018న, జట్టు వారి చరిత్రలో మొదటిసారిగా ఉక్రేనియన్ ప్రీమియర్ లీగ్కు ప్రమోట్ చేయబడింది. అసలు జట్టు రంగులు నీలం షర్టులు, నీలం షార్ట్‌లు, నీలం సాక్స్‌లు. 2017–18 సీజన్‌లో డైనమో కీవ్పై జట్టు ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. క్లబ్, 2019–20 సీజన్‌లో మళ్లీ క్లబ్ చరిత్రలో రెండవసారి ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. 2019–20 సీజన్‌లో ప్రీమియర్ లీగ్లో, డెస్నా ఛాంపియన్‌షిప్ రౌండ్ టేబుల్ కోసం ప్లే-ఆఫ్స్‌లోకి ప్రవేశించింది, 1960 నుండి క్లబ్ చరిత్రలో మొదటిసారిగా కనీసం యూరోపా లీగ్ మూడవ అర్హత రౌండ్కి గణితశాస్త్రపరంగా అర్హత సాధించింది.<ref>{{cite web |title=FC Desna Chernihiv qualified for the Europa League for the first time since 1960 |url=https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |website=thetimeshub.in |access-date=9 July 2020 |archive-date=10 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710005135/https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |url-status=dead }}</ref> === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ నగరంలోని మరొక క్లబ్, ఇది 2003లో స్థాపించబడింది, వారు చెర్నిహివ్ అరేనాలో ఆడతారు, వారు చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ఫుట్‌బాల్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నారు. 2020లో క్లబ్ 2020–21 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ సెకండ్ లీగ్లో పాల్గొనడానికి విస్టప్ కోసం ఒక సర్టిఫికేట్ పొందింది. మొత్తం చరిత్రలో మొదటిసారిగా, ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్‌లో ఈ స్థలాన్ని రెండు జట్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో ఒకటి ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్.<ref>{{cite web |title=FC Chernihiv |url=http://www.svoboda.fm/chernigov/274538.html |website=www.svoboda.fm |access-date= 22 August 2020}}</ref> 2022లో ఈ క్లబ్ క్రీడా రంగంలో నగరం పేరును ఉన్నతస్థితిలో ఉంచుతూ 2022–23 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ ఫస్ట్ లీగ్లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{cite web |title=ФК Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sportarena.com/uk/footboll/ukraina-pervaya-liga/fk-chernigiv-u-novomu-sezoni-zigraye-u-pershij-lizi/ |website=www.sportarena.com |date=12 August 2022 |access-date=12 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sport.ua/uk/news/592161-chernigov-v-novom-sezone-sygraet-v-pervoy-lige |website=www.sport.ua |access-date=12 August 2022}}</ref> === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ అనేది చెర్నిహివ్‌కు చెందిన ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్. జట్టు 6 సార్లు టాప్ డివిజన్ను, నాలుగు సార్లు మహిళల కప్ను గెలుచుకుంది, రెండు పోటీలలో జైట్లోబుడ్-1 ఖార్కివ్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది. క్లబ్ 2007లో ఇటలీ మహిళల కప్ను కూడా గెలుచుకుంది. 2001–02, 2003–04, 2006–07 సీజన్లలో వారు యుఈఎఫ్‌ఎ మహిళల కప్లో ఆడారు. === క్రీడా సముదాయం === ==== చెర్నిహివ్ స్టేడియం ==== [[File:Chernihiv Yuri Gagarin Stadium.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లోని స్టేడియన్ యూరి గగారిన్]] ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ క్లబ్ ఒలింపిక్ క్రీడా శిక్షణా కేంద్రం "చెర్నిహివ్" (గతంలో స్టేడియన్ యూరియా గగారినా) లో ఆడింది. చెర్నిహివ్ స్టేడియం 1936లో 3,000 మంది ప్రేక్షకుల కోసం 1804 నుండి ఉన్న సిటీ పార్క్ (తోట) తూర్పు భాగంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ గతంలో చెర్నిహివ్ ఆర్చ్ బిషప్‌ల నివాసం ఉండేది. ==== చెర్నిహివ్ అరేనా ==== చెర్నిహివ్ నగరంలో కిల్ట్సెవా వీధి, 2а, చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్, 14039 వద్ద చెర్నిహివ్ అరేనా అనే మరొక క్రీడా సముదాయం కూడా ఉంది. ఇక్కడ ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ క్లబ్, నగరం ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్, కొన్నిసార్లు డెస్నా-2 చెర్నిహివ్, డెస్నా-3 చెర్నిహివ్ ఆడతాయి. == స్మశానవాటికలు == *పాత యూదుల స్మశానవాటిక<ref>{{cite web |title=Jewish cemetery|url=https://www.esjf-surveys.org/surveys-in-ukraine/object/chernihiv-jewish-cemetery/?|website=www.esjf-surveys.org |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernihiv |url=http://jewua.org/chernigov/ |website=www.jewua.org |date=10 April 2012 |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernigov Jewish cemetery|url=https://benjaminbelenky.medium.com/chernigov-jewish-cemetery-b7912068de78 |website=www.medium.com |date=9 April 2018 |access-date=19 November 2020}}</ref> *పాత స్మశానవాటిక *యాట్సెవో స్మశానవాటిక *యెలోవ్ష్చినా స్మశానవాటిక *కోటోవ్స్కే స్మశానవాటిక *స్టారా బసన్ స్మశానవాటిక *రాడోమ్కా స్మశానవాటిక *పాల్చికీ సెలో స్మశానవాటిక *ఖోల్మీ ఉక్రెయిన్ స్మశానవాటిక == గ్యాలరీ == <gallery> File:St.Catherine Church 2.jpg|సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి File:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|ది ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి ఫ్రైడే (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:Храм архістратига Михаїла з дзвіницею (Чернігів).jpg|ఆర్చ్ ఏంజెల్ మైఖేల్ చర్చి File:Чернігів Осінній Вал Дитинець літописного міста фото 01.jpg|డైటినెట్స్ పార్క్ File:Boldina gora.jpg|బోల్డిని హోరీ File:Чернігів. Червона площа.jpg|క్రాస్నా స్క్వేర్, షెవ్చెంకో థియేటర్ File:Iwan Mazepa. Brąz, marmur. 2009 Czernihów, Ukraina.jpg|గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్చే హెట్మన్ మాజెపా స్మారక చిహ్నం File:Драматичний театр ім.Т.Г.Шевченка - Teatro Dramático Shevchenko.jpg|సెమియోన్ ఫ్రిడ్లిన్చే రూపొందించబడిన ఒపెరా, డ్రామా థియేటర్ File:All Saints of Chernihiv Church.JPG|[[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్|ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి]] File:Кинотеатр Щорса (Чернигов).jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ యువజన కేంద్రం భవనం (మాజీ షెచోర్స్ థియేటర్) File:Chernigiv Desna hotel IMG 8722 74-101-0076.JPG|హోటల్ డెస్నా File:Chernihiv City Council.jpg|చెర్నిహివ్ సిటీ కౌన్సిల్ File:Чернігів 2014 Будинок архієпископа 1.jpg|ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం File:2015 Будинок губернатора Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ కళా మ్యూజియం File:Будинок-музей М. Коцюбинського.JPG|మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ మ్యూజియం File:Чернігів. Музей українських старожитностей Тарновського.JPG|హౌస్ ఆఫ్ టార్నోవ్స్కీ, ఇప్పుడు ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం File:Церква Михайла та Федора Чернігів Фото 02.jpg|చెర్నిహివ్‌లో [[సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి]] File:Красный мост. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg|[[రెడ్ బ్రిడ్జి (చెర్నిహివ్)|రెడ్ బ్రిడ్జి]] File:Чернигов - Архитектура 068.jpg|పాత, ఆధునిక భవనాలు File:Чернигов, главпочтамт.JPG|సెంట్రల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ File:Залізничний вокзал Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే File:Novozavods'kyi district, Chernihiv, Chernihivs'ka oblast, Ukraine - panoramio - Leonid Andronov.jpg|సోల్జర్స్ లిబరేటర్స్ స్మారక చిహ్నం File:Чернигов - Архитектура 204.jpg|కొత్త అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్ File:Чернигов - Городская больница 1.jpg|సిటీ ఆసుపత్రి File:Обласна філармонія у Чернігові.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:Чернигов - Палац Урочистих Подій.jpg|వెడ్డింగ్ ప్యాలెస్ File:Desna River in Chernihiv.jpg|డెస్నా నది File:Snov river (Sedniv, Ukraine) - 1.jpg|స్నోవ్ నది File:Чернигов (U310).JPG|చెర్నిహివ్ (U310) File:Чернігів. Бібліотека ім. Короленка.JPG|కోరోలెంకో చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ విశ్వజనీన శాస్త్రీయ గ్రంథాలయం </gallery> {{wide image|Square - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg|1973px|[[క్రాస్నా స్క్వేర్]] విస్తృత దృశ్యం}} {{wide image|Чернігів вид на дитинець з боку Десни.jpg|1373px|[[డెస్నా నది|డెస్నా నది]] నుండి [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)|కేథరీన్ చర్చి]] వరకు చెర్నిహివ్ పనోరమా}} == ప్రముఖ వ్యక్తులు == [[దస్త్రం:Атрошенко_Владислав_Анатолійович.JPG|thumb|140x140px|వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో, 2013]] [[దస్త్రం:Сашко_Чемеров_на_Руйнації_2012.jpg|thumb|187x187px|ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్, 2012]] [[దస్త్రం:Yulia_Svyrydenko.jpg|thumb|141x141px|యూలియా స్విరైడెంకో, 2021]] * ల్యుబోవ్ ఆండ్రీవా-డెల్మాస్ (1884–1969), ఒపెరా సింగర్ * వ్లాదిమిర్ ఆంటోనోవ్-ఒవ్సీంకో (1883–1938), [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] [[బోల్షెవిక్]] నాయకుడు, దౌత్యవేత్త * వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో (జననం 1968) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, చెర్నిహివ్ మేయర్. * ఏంజెలికా బలబనాఫ్ (1878–1965) యూదు రష్యన్-ఇటాలియన్ సామాజిక ప్రజాస్వామ్య కార్యకర్త. * జెనియా బెల్మాస్ (1890–1981) ఉక్రేనియన్ సోప్రానో, పారిస్ ఒపెరా డోయెన్నే * ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్ (జననం 1981) రాక్ సంగీతకారుడు, రాక్ బ్యాండ్ డిమ్నా సుమిష్ ఫ్రంట్‌మాన్ * స్టెపాన్ డావీడోవ్ (1777–1825) ఇంపీరియల్ రష్యన్ స్వరకర్త, గాయకుడు. * ఓల్గా డెల్లా-వోస్-కార్డోవ్స్కాయా (1875–1952) రష్యన్ చిత్రకారిణి, గ్రాఫిక్ కళాకారిణి. * నికోలాయ్ ఫెడోరోవిచ్ డ్రోజ్డోవ్ (1862–1953), శాస్త్రవేత్త, [[ఎర్ర సైన్యం]] జనరల్ * ఆల్టర్ ఎస్సెలిన్ (1889–1974) యిడ్డిష్ భాషలో రాసిన యూదు-అమెరికన్ కవి. * హైమ్ గామ్జు (1910–1982) ఇజ్రాయెలీ కళ, నాటక విమర్శకుడు. * మొర్దెకై హెర్ష్మాన్ (1888–1940) అమెరికన్ యూదు కాంటర్ ("చజ్జాన్"), గాయకుడు. * ఐజాక్ ఆఫ్ చెర్నిగోవ్ (12వ శతాబ్దం) బైబిల్ ఎక్సెజెసిస్ ప్రశ్నలపై యూదు విద్వాంసుడు * గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్ (జననం 1967), పోలిష్, ఉక్రేనియన్ శిల్పి, ఆభరణాల డిజైనర్ * యెహుదా ఎల్. కట్జెనెల్సన్ (1846–1917) ఒక సైనిక వైద్యుడు, రచయిత, హీబ్రూ సాహిత్య ప్రచారకుడు. * అన్నా లెపోర్స్కాయా (1900–1982), సోవియట్ అవాంట్-గార్డ్ కళాకారిణి * ఓలెహ్ లియాష్కో (జననం 1972) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడు, రాడికల్ పార్టీ నాయకుడు. * మైకోలా మార్చెంకో (జననం 1943) శిల్పి * అన్నా మాగ్జిమోవిచ్ (1901–1943) రష్యన్ కులీనురాలు, న్యూరోసైకియాట్రిస్ట్ * బాసిల్ మాగ్జిమోవిచ్ (1902–1944) రష్యన్ కులీనుడు, మైనింగ్ ఇంజనీర్, సోవియట్ ఏజెంట్ * జెల్డా మిష్కోవ్స్కీ (1914–1984), ''జెల్డా''గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఇజ్రాయెలీ కవి. * సొలొమన్ నిక్రిటిన్ (1898–1965) ఒక చిత్రకారుడు, అవాంట్-గార్డ్ కళాకారుడు, తత్వవేత్త, రచయిత. * అలెగ్జాండర్ ఓజెర్స్కీ (1813–1880) ఉన్నత రష్యన్ సైనిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త, టాంస్క్ గవర్నర్. * అనటోలీ రైబాకోవ్ (1911–1998) నవలలు, పిల్లల పుస్తకాల సోవియట్, ఉక్రేనియన్ రచయిత * వలేరియా షాషెనోక్ (జననం 2001), ఉక్రేనియన్ ఫోటోగ్రాఫర్, 2022 యుద్ధ శరణార్థి * స్వియాటోస్లావ్ III ఆఫ్ కీవ్ (1126–1194) రురిక్ రోస్టిస్లావిచ్ తో పాటు కీవ్‌ను పాలించాడు * యూలియా స్విరైడెంకో (జననం 1985) మాజీ ఉక్రెయిన్ ప్రధాన మంత్రి * జాకబ్ టామార్కిన్ (1888–1945), రష్యన్-అమెరికన్ గణిత శాస్త్రవేత్త * డోరా వాస్సెర్మాన్ (1919–2003) యూదు-కెనడియన్ నటి, నాటక రచయిత్రి, నాటక దర్శకురాలు. === క్రీడలు === [[దస్త్రం:Hertha_BSC_vs._West_Ham_United_20190731_(210).jpg|thumb|210x210px|ఆండ్రీ యార్మోలెంకో, 2019]] * ఒలెక్సాండర్ బాట్యుక్ (జననం 1960) క్రాస్-కంట్రీ స్కీయర్, 1984 వింటర్ ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు రజత పతక విజేత * డెనిస్ బెజ్‌బోరోడ్కో (జననం 1994), 200 క్లబ్ క్యాప్‌లతో ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యానా డోరోషెంకో (జననం 1994), ఉక్రెయిన్‌లో జన్మించిన అజర్‌బైజాన్ వాలీబాల్ క్రీడాకారిణి * విటాలీ హవ్రీష్ (జననం 1986) 400 క్లబ్ క్యాప్‌లతో రిటైర్డ్ ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యురియ్ హ్రుజ్నోవ్ (జననం 1947), గోల్ కీపర్, కోచ్, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్‌తో 116 క్లబ్ క్యాప్‌లు * టట్యానా కోస్టియుక్ (జననం 1982) ఫ్రెంచ్ చెస్ క్రీడాకారిణి, ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్. * అలెగ్జాండర్ కోవ్చన్ (జననం 1983) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * టట్యానా మెలమెడ్ (జననం 1974) జర్మన్ ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * డిమిట్రో మైట్రోఫానోవ్ (జననం 1989) ఒక ఉక్రేనియన్ మిడిల్‌వెయిట్ ప్రొఫెషనల్ బాక్సర్ * ఆండ్రీ ప్రోట్స్కో (జననం 1947), ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ కోసం 300కు పైగా క్లబ్ క్యాప్‌లు * వ్లాదిమిర్ సావోన్ (1940–2005) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ క్రీడాకారుడు, గ్రాండ్‌మాస్టర్. * యుఖిమ్ ష్కోల్నికోవ్ (1939–2009) ఉక్రేనియన్ కోచ్, సోవియట్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు. * ఎడ్వర్డ్ వెయిట్జ్ (జననం 1946), ఇజ్రాయెలీ ఒలింపిక్ వెయిట్ లిఫ్టర్ * ఆండ్రీ యార్మోలెంకో (జననం 1989), 398 క్లబ్ క్యాప్‌లు, ఉక్రెయిన్ తరపున 152 క్యాప్‌లు ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డైనమో కీవ్ తరపున ఆడుతున్నాడు == జంట పట్టణాలు – సోదర నగరాలు == చెర్నిహివ్ ఈ కింది నగరాలతో సోదర సంబంధం కలిగి ఉంది:<ref>{{cite web|title=Міста партнери міста Чернігова|url=https://chernigiv-rada.gov.ua/citypartners-list/|access-date=2022-11-23|website=chernigiv-rada.gov.ua|publisher=Chernihiv|language=uk}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|BUL}} గాబ్రోవో, బల్గేరియా *{{flagicon|BLR}} గోమెల్, బెలారస్ *{{flagicon|CZE}} హ్రాడెక్ క్రాలోవే, చెక్ రిపబ్లిక్ *{{flagicon|FIN}} లాప్పీన్రాంటా, ఫిన్లాండ్ *{{flagicon|GER}} మెమ్మింగెన్, జర్మనీ *{{flagicon|LVA}} ఒగ్రే, లాట్వియా *{{flagicon|ISR}} పెటా తిక్వా, ఇజ్రాయెల్ *{{flagicon|MKD}} ప్రిలెప్, ఉత్తర మాసిడోనియా *{{flagicon|POL}} ర్జెస్జోవ్, పోలాండ్ *{{flagicon|POL}} టార్నోబ్జెగ్, పోలాండ్ {{div col end}} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == ఆధారాలు == {{refbegin}} * Ocherk istorii goroda Chernigova 907–1907 gg. (Chernihiv 1908) * Hrushevs'kyi, M. (ed). Chernihiv i Pivnichne Livoberezhzhia (Kyiv 1928) *{{cite book | author=Martin Dimnik| title=The Dynasty of Chernigov, 1146–1246}} * Rybakov, B. Drevnosti Chernigova (Moscow 1949) * Ignatkin, I. Chernigov (Kyiv 1955) * Iedomakha, I. Chernihiv (Kyiv 1958) *{{cite book | author=Logvin, G.N. (Г. Н. Логвин)| title=Chernigov, Novgorod-Seversky, Glukhov, Putivl (Чернигов, Новгород-Северский, Глухов, Путивль)|publisher=Moscow| year=1965|language=ru}} * Asieiev, Iu. Arkhitektura Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1969) * Karnabida, A. Chernihiv. Istorychno-arkhitekturnyi narys (Kyiv 1969) * (1972) ''Історіа міст і сіл Української CCP – Чернігівська область (History of Towns and Villages of the Ukrainian SSR – Chernihiv Oblast)'', Kyiv. {{in lang|uk}} * Asieiev, Iu. Dzherela. Mystetstvo Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1980) *{{cite book | author=Pyotr Rappoport (П. А. Раппопорт)| title=Ancient Russian Architecture (Древнерусская архитектура)| publisher=Saint-Petersburg| year=1993|language=ru}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links|Chernihiv|voy=Chernihiv}} {{refbegin}} * [http://ecity.cn.ua/ చెర్నిహివ్ సిటీ పోర్టల్] * [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] — చెర్నిహివ్ సిటీ రాడా అధికారిక వెబ్‌పోర్టల్ {{in lang|uk|en}} * [https://web.archive.org/web/20100314024043/http://chernigovhotels.com/ చెర్నిహివ్ గైడ్] * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\C\H\Chernihiv.htm చెర్నిహివ్], [http://www.encyclopediaofukraine.com ఉక్రెయిన్ ఎన్సైక్లోపీడియా]లో * [https://web.archive.org/web/20081123063912/http://www.stjohndc.org/Russian/theotokos/9909c.htm "చెర్నిగోవ్-గెత్సెమనే" మదర్ ఆఫ్ గాడ్ చిహ్నం]. రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ కేథడ్రల్ ఆఫ్ సెయింట్ జాన్ ది బాప్టిస్ట్, వాషింగ్టన్ డిసి. (ROCOR). * [https://web.archive.org/web/20110708142018/http://chernigiv.com/map.html చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్] — చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్ * [https://web.archive.org/web/20120308180604/http://darusya.in.ua/ చెర్నిహివ్ సావనీర్‌లు] — చెర్నిహివ్ బహుమతులు, సావనీర్‌లు * [http://jewua.org/chernigov/ చెర్నిగోవ్‌లో యూదు సంఘం చరిత్ర] * [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=413 చెర్నిహివ్ యూదుల హత్య], [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, [[యాడ్ వాషెమ్]] వెబ్‌సైట్‌లో. {{refend}} * [https://cn.locator.ua/?l=en చెర్నిహివ్‌కు ఆంగ్ల భాష సిటీ గైడ్] {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 36fcfcas3wgmxulpfmg3m615mx6rumk 4941269 4941248 2026-08-22T00:33:10Z InternetArchiveBot 88395 3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941269 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చెర్నిహివ్ | native_name = {{lang|uk|Чернігів}} | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |position = center |total_width = 275 | image1 = Троїцький монастир.jpg | caption1 = ట్రినిటీ ఆశ్రమం (చెర్నిహివ్) | image2 = Літній ранок у Чернігові.jpg | caption2 = చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ | image3 = Адміністративний будинок в місті Чернігів.jpg | caption3 = పరిపాలనా భవనం | image4 = Будинок колишньої губернської земської управи (Чернігів).jpg | caption4 = మాజీ గవర్నరేట్ జెమ్స్త్వో | image5 = Ночной вид на Пятницкую церковь Чернигов.jpg | caption5 = ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (చెర్నిహివ్) | image6 = Чернігів Стародавній Дитинець Панорама.jpg | caption6 = రూపాంతర, బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్స్, చెర్నిహివ్ కొలీజియంలతో కూడిన ప్రాచీన చెర్నిహివ్ దృశ్యం }} | image_caption = | image_flag = Alex K Chernihiv prapor 1992.svg | image_shield = Coat of Arms of Chernihiv.svg | image_blank_emblem = Chernigov Logo.jpg | blank_emblem_type = [[లోగో]] | nickname = ఇతిహాసాల నగరం | motto = | image_map = | mapsize = | map_caption = | subdivision_type = దేశం | subdivision_type1 = [[ఉక్రెయిన్ ఒబ్లాస్ట్‌లు|ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_type2 = [[ఉక్రెయిన్ రైయాన్‌లు|రైయాన్]] | subdivision_name = {{Flagu|ఉక్రెయిన్}} | subdivision_name1 = [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] | subdivision_name2 = [[చెర్నిహివ్ రైయాన్]] | established_title = మొదట ప్రస్తావించబడినది | established_date = 907 | leader_title = [[చెర్నిహివ్ మేయర్ల జాబితా|మేయర్]] | leader_name = [[ఒలెక్సాండర్ లోమాకో]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/10/26/7425772/|title=У в.о. мера Чернігова проводять обшуки|website=Українська правда}}</ref> | leader_party = [[నేటివ్ హోమ్]]<ref name="chesnopoliticianLomako202549">[https://www.chesno.org/politician/202549/ Small biography on Oleksandr Lomako], [[Civil movement "Chesno"]] {{in lang|uk}}</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 79 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_as_of = 2022 | population_note = | population_total = 282747 | population_footnotes = | population_metro = | population_density_km2 = 1547 | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 256 | pushpin_label_position1 = | pushpin_map_caption = ఉక్రెయిన్‌లో చెర్నిహివ్ స్థానం | pushpin_mapsize1 = | coordinates = {{coord|51|29|38|N|31|17|41|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 136 | postal_code_type = [[పోస్టల్ కోడ్]] | postal_code = 14000 | area_code = (+380) 462 | registration_plate = CB / 25 | blank_info = | blank1_info = | website = [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] | footnotes = | subdivision_type3 = [[హ్రోమాడా]] | subdivision_name3 = [[చెర్నిహివ్ అర్బన్ హ్రోమాడా]] }} '''చెర్నిహివ్''' ({{langx|uk|Чернігів}}, {{IPA|uk|tʃerˈn⁽ʲ⁾iɦiu̯|IPA|Uk-Чернігів.ogg}}; {{langx|ru|Чернигов|Chernigov}}, {{IPA|ru|tɕɪrˈnʲiɡəf|IPA}}) ఉత్తర ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక నగరం, మున్సిపాలిటీ. ఇది ఒబ్లాస్ట్‌లోని చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, చెర్నిహివ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="admreform_2020_chernihiv_city">{{cite web |title=Чернігівська територіальна громада |url=https://decentralization.gov.ua/newgromada/4976/composition |publisher=decentralization.gov.ua |language=uk}}</ref> మొదట సివేరియన్ల గిరిజన కేంద్రమైన చెర్నిహివ్, 9వ శతాబ్దంలో రస్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడి కీవ్ తర్వాత దాని రెండవ అతి ముఖ్యమైన నగరంగా మారింది. 11, 13వ శతాబ్దాల మధ్య ఇది అదే పేరు గల రాజ్యం, బిషప్రిక్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. రస్ ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక, మతపరమైన కేంద్రంగా చెర్నిహివ్ పాత్ర ఆ కాలం నుండి సంరక్షించబడిన అనేక చర్చిల ద్వారా సూచించబడుతుంది. టాటర్ దండయాత్ర తరువాత నగరం సివేరియాలో తన అగ్రగామి పాత్రను కోల్పోయి చివరకు లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీలో విలీనం చేయబడింది, కానీ టాటర్, మస్కోవిట్ దాడులతో నష్టపోయింది. 16వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం చెర్నిహివ్ మాస్కో జార్‌డమ్లో భాగంగా ఉంది, కానీ 1618లో [[పోలాండ్|పోలాండ్కు]] బదిలీ చేయబడి వోయివోడెషిప్ కేంద్రంగా పనిచేసింది. 1623లో నగరానికి మాగ్డెబర్గ్ చట్టం ప్రదానం చేయబడింది.<ref name=ency/> కోసాక్ హెట్మనేట్లో విలీనం చేయబడిన తర్వాత చెర్నిహివ్ తన ప్రాముఖ్యతలో కొత్త వృద్ధిని చవిచూసింది. 17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నగరం ఉక్రెయిన్ ప్రధాన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా పనిచేసింది, దానిలోని అనేక నిర్మాణాలు [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. 1700లో నగరంలో ఒక కొలీజియం స్థాపించబడింది. హెట్మనేట్ రద్దు తరువాత, 1782లో చెర్నిహివ్ అదే పేరుతో ఉన్న వైస్రాయల్టీలో భాగమైంది, ఇది తరువాత చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్గా మార్చబడింది. [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]లో ఇది పరిపాలన, వాణిజ్యం, చేతిపనుల కేంద్రంగా పనిచేసింది. ఆ కాలంలో చెర్నిహివ్ సంస్కృతి, సైన్స్, ప్రచురణల హాట్‌స్పాట్‌గా మారింది. 19వ శతాబ్దంలో ఈ నగరం ఒక ఉక్రేనియన్ స్వయంప్రతిపత్త సర్కిల్‌ను కలిగి ఉంది, తీవ్రవాద హ్రోమాడా ఉద్యమం ఆవిర్భావానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది. నగర ప్రముఖ నివాసులలో ఉక్రేనియన్ రచయిత మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ ఒకరు.<ref name=ency/> ఫిబ్రవరి విప్లవం తర్వాత చెర్నిహివ్‌లో ఉచిత కోసాక్ మిలీషియా ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ సెంట్రల్ రాడా నియంత్రణలోకి వచ్చింది. రష్యన్ అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత నగరం [[సోవియట్ యూనియన్]] రిపబ్లిక్‌లలో ఒకటైన సోవియట్ ఉక్రెయిన్లో భాగంగా అదే పేరు గల ప్రాంతానికి కేంద్రంగా మారింది. సోవియట్ పాలనలో చెర్నిహివ్ వేగంగా [[పారిశ్రామికీకరణ]] పొందింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఈ నగరం తదనంతరం కొత్త ప్రణాళిక ప్రకారం పునర్నిర్మించబడింది.<ref name=ency/> 2022లో [[ఉక్రెయిన్ పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో చెర్నిహివ్ ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం చేత ఉక్రెయిన్ హీరో సిటీగా నియమించబడింది.<ref>{{Cite web |date=March 6, 2022 |title=Zelensky gives the honorary title 'Hero City' to Kharkiv, Chernihiv, Mariupol, Kherson, Hostomel, and Volnovakha. |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-gives-the-honorary-title-hero-city-to-kharkiv-chernihiv-mariupol-kherson-hostomel-and-volnovakha/ |url-status= |access-date=April 21, 2022 |website=Kyiv Independent}}</ref> == పేర్లు, వ్యుత్పత్తి == ''చెర్నిహివ్''/''చెర్నిగోవ్'' అనే పేరు ఒక సమ్మేళనం పదం, ఇది స్లావిక్ మూలం ''చెర్ని-''/''చెర్నో-'' తో మొదలవుతుంది, దీని అర్థం 'నలుపు'.<ref>{{cite web|url=https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/russian-word-d74fedd1fa3d42dc6d2dbb26079981eccd96e9ba.html|title=What does Chernyy mean|website=www.wordhippo.com|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> పేరు రెండవ భాగం (''-హివ్''/''-గోవ్'', {{lang|cu|-говъ}}) వివరణలతో పండితులు విభేదిస్తున్నారు, అయితే టొరంటో విశ్వవిద్యాలయంలోని మధ్యయుగ చరిత్ర ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ మార్టిన్ డిమ్నిక్ వంటి పండితులు చెర్నిహోవ్‌ను "నల్ల దేవుడు" చెర్నోబోగ్ ఆరాధనతో కలుపుతారు.<ref>{{cite web|url=https://www.chernikov.com/|title=Chernikov|website=www.chernikov.com/|access-date=12 April 2022|language=en}}</ref> చెర్నిహివ్ నగరం చారిత్రాత్మకంగా ఇతర భాషలలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలువబడుతుంది – {{langx|pl|Czernihów}}; {{langx|yi|טשערניגאָב}} (''Tshernigov''). == చరిత్ర == === తొలి చరిత్ర === చెర్నిహివ్ మొట్టమొదట ({{lang|cu|Черниговъ}} గా){{citation needed|date=March 2022}} రస్-బైజాంటైన్ ఒప్పందం (907)లో ప్రస్తావించబడింది, కానీ దాని స్థాపన సమయం తెలియదు.<ref>{{Cite book |last=Олександер |first=Мишанич |title=Літопис Руський: За Іпатьским Списком Переклав Леогід Махимович |publisher=Дніпро |year=1989 |isbn=5308000522 |location=Київ |page=18 |language=uk}}</ref> అక్కడ జరిగిన [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు త్రవ్వకాలలో]] కనుగొనబడిన ఖజార్ ఖాగానేట్ కళాఖండాలు ఇది కనీసం 9వ శతాబ్దం నాటికే ఉనికిలో ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, నగరం బహుశా తన సొంత పాలకులను కలిగి ఉండి ఉంటుంది. అక్కడే తూర్పు ఐరోపాలోని అతిపెద్ద, పురాతన రాజ మట్టిదిబ్బలలో ఒకటైన బ్లాక్ గ్రేవ్, 19వ శతాబ్దంలో త్రవ్వబడింది. 11వ శతాబ్దం చివరలో - 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చెర్నిహివ్ హెగుమెన్ డానియల్ పవిత్ర భూమికి ప్రయాణించి, తన పర్యటన ప్రత్యక్ష సాక్షి ఖాతాను మిగిల్చాడు. నగరంలో సృష్టించబడిన ఒక కోల్పోయిన క్రానికల్ భాగాలు తరువాతి పత్రాలలో భద్రపరచబడ్డాయి.<ref name=ency/> ఈ నగరం కీవన్ రస్' దక్షిణ భాగంలో సంపద, ప్రాముఖ్యతలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 Nasledie Svyatoy Rusi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402225507/http://nasledie.russportal.ru/index.php?id=histrus.klhist07 |date=2018-04-02 }} URL accessed on January 12, 2006</ref> 11వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ఇది శక్తివంతమైన చెర్నిగోవ్ రాజ్యం స్థానంగా ఉంది, దీని పాలకులు కొన్నిసార్లు [[కీవ్]] గ్రాండ్ ప్రిన్స్లతో అధికారం కోసం పోటీపడ్డారు, తరచుగా వారిని పడగొట్టి కీవ్‌లోని ప్రాథమిక స్థానాన్ని తమ కోసం తీసుకున్నారు. ఈ రాజ్యం కీవన్ రస్‌లో అతిపెద్దది, ఇందులో సెవేరియా పట్టణాలే కాకుండా మురోమ్, రియాజాన్, త్ముతారకన్ వంటి సుదూర ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. చెర్నిగోవ్ స్వర్ణయుగం, నగర జనాభా 25,000 కు చేరుకున్నప్పుడు 1239 వరకు కొనసాగింది, ఆ సమయంలో నగరం బాటు ఖాన్ సమూహాలచే ధ్వంసం చేయబడింది, సాపేక్ష అస్పష్టత సుదీర్ఘ కాలంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ ప్రాంతం 1353లో లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ కిందకు వచ్చింది. నగరాన్ని మళ్లీ క్రిమియన్ ఖాన్ మెన్లీ I గిరాయ్ 1482, 1497లో తగలబెట్టాడు. 15 నుండి 17వ శతాబ్దాలలో లిథువేనియా, మస్కోవి (1408–1420, 1503 నుండి), పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ (1618–1648) మధ్య చేతులు మారింది, ఇక్కడ 1623లో దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి. 1635లో లెస్సర్ పోలాండ్ ప్రావిన్స్లోని చెర్నిహివ్ వోయివోడెషిప్ స్థానంగా మారింది. ఖ్మెల్నిట్స్కీ తిరుగుబాటు సమయంలో, తర్వాత 17వ శతాబ్దం మధ్యలో ఈ ప్రాంత ప్రాముఖ్యత మళ్లీ పెరిగింది. హెట్మన్ స్టేట్లో, చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్ (ఆ సమయంలో రాష్ట్ర సైనిక, ప్రాదేశిక యూనిట్) మోహరింపు నగరంగా ఉంది. === ఇంపీరియల్ రష్యా === 1667 ఆండ్రుసోవో సంధి ప్రకారం, స్వయంప్రతిపత్త కోసాక్ హెట్మనేట్ ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉన్న చెర్నిహివ్‌తో సహా ఈ ప్రాంత చట్టపరమైన ఆధిపత్యం రష్యా జార్‌డమ్కు ఇవ్వబడింది. హెట్మనేట్ రద్దుతో, నగరం [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] సాధారణ పరిపాలనా కేంద్రంగా, స్థానిక పరిపాలనా యూనిట్ల రాజధానిగా మారింది. ఈ ప్రాంతం సాధారణంగా సామ్రాజ్య రాజధాని [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి నియమించబడిన గవర్నర్-జనరల్ చేత పాలించబడింది, చెర్నిహివ్ స్థానిక నామెస్త్నిచెత్వో (ప్రావిన్స్) (1782 నుండి), మలోరోసియస్కాయ లేదా లిటిల్ రష్యా (1797 నుండి), చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్ (1808 నుండి) రాజధానిగా ఉంది. 1897 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, చెర్నిహివ్ నగరంలో మొత్తం 27,006 జనాభాలో 11,000 మంది [[యూదులు]] ఉన్నారు. వారి ప్రాథమిక వృత్తులు పారిశ్రామిక, వాణిజ్యపరమైనవి. సమీపంలోని అనేక [[పొగాకు]] తోటలు, పండ్ల తోటలు యూదుల స్వంతం. చెర్నిహివ్‌లో 1,321 మంది యూదు కళాకారులు ఉన్నారు, వీరిలో 404 మంది దర్జీలు, సీమ్‌స్ట్రెస్‌లు ఉన్నారు, కానీ కళాకారుల శ్రమ డిమాండ్ పట్టణానికే పరిమితమైంది. 69 మంది యూదు దినసరి కూలీలు ఉన్నారు, దాదాపుగా అందరూ టీమ్‌స్టర్‌లు. అయితే కొద్దిమంది మాత్రమే కర్మాగారాల్లో పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/4308-chernigov|title=CHERNIGOV - JewishEncyclopedia.com|website=jewishencyclopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/chernigov|title = Chernigov}}</ref> === ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ === {{Infobox |bodyclass = toccolours |abovestyle = background-color:#eee; text-align:center; |tnavbar=Zemli UPR |above=చెర్నిహివ్ భూమి |image=[[file:UNR 1918 divisions-0.png|250px]] |image2={{legend|#A8D7F9|మ్యాప్‌లో చెర్నిహివ్ భూమి}} |label1=రాజధాని |data1=[[చెర్నిహివ్]] |label2= స్థాపన |data2= 6 మార్చి 1918 |label3= రద్దు చేయబడినది |data3= 29 ఏప్రిల్ 1918 }} '''చెర్నిహివ్ భూమి''' అనేది చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉన్న ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్కు చెందిన ఒక జెంలియా. సెంట్రల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ ఆమోదించిన "ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా-ప్రాదేశిక విభజనపై" చట్టం ప్రకారం 6 మార్చి 1918న స్థాపించబడింది, దీనిని 29 ఏప్రిల్ 1918న ఉక్రెయిన్ హెట్మన్ [[పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ]] రద్దు చేశారు, ఆయన [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] పాత గవర్నరేట్ విభజనలను తిరిగి తీసుకువచ్చారు. పరిపాలనా విభాగంలో చెర్నిహివ్, హోరోడ్నియా, ఓస్టర్, సోస్నిట్సియా, చెర్నిగోవ్ గవర్నరేట్కు చెందిన కోజెలెట్స్, నిజిన్, బోర్జ్నా పోవిట్‌ల భాగాలు ఉన్నాయి. === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, చెర్నిహివ్ 9 సెప్టెంబర్ 1941 నుండి 21 సెప్టెంబర్ 1943 వరకు జర్మన్ సైన్యం ఆధీనంలో ఉంది. జర్మన్లు నగరంలో యూదుల కోసం ఒక నాజీ జైలు<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=802|title=Gefängnis Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref>, బలవంతపు శ్రమ బెటాలియన్‌ను నిర్వహించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&tab=7&id=100002307|title=Jüdisches Arbeitsbataillon Cernihiv|website=Bundesarchiv.de|access-date=26 February 2022|language=de}}</ref> === స్వతంత్ర ఉక్రెయిన్ === ఉక్రెయిన్‌లో లెనిన్ విగ్రహాల కూల్చివేతలో భాగంగా ఫిబ్రవరి 21, 2014న మైరు అవెన్యూలోని లెనిన్ విగ్రహం కూల్చివేయబడింది.<ref name="pravda-2014-02-22">{{cite web|title="Leninopad" continues – monuments dismantled in Dnipropetrovsk, Poltava and Chernihiv|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/02/22/7015627/|publisher=[[ఉక్రాఇన్స్కా ప్రావ్దా]]|date=2014-02-22}}</ref><ref>{{youTube|6X4KzlEMioI|The monument of Lenin in Chernihiv has fallen}}</ref> 18 జూలై 2020 వరకు, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ప్రాముఖ్యత కలిగిన నగరంగా పరిగణించబడింది, ఇది రైయాన్ కేంద్రం అయినప్పటికీ చెర్నిహివ్ రైయాన్‌కు చెందలేదు. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా, ఇది చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్‌ల సంఖ్యను ఐదుకి తగ్గించింది, నగరం చెర్నిహివ్ రైయాన్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|access-date=2020-10-03|date=2020-07-18|website=Голос України|language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=uk}}</ref> జూన్ 2022లో, చెర్నిహివ్ [[జంట నగరాలు|సోదర నగరాలుగా]] మారడానికి పోలాండ్‌లోని రజెస్జోవ్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Rzeszow Signs Partnership Agreement With Chernihiv {{!}} MENAFN.COM |url=https://menafn.com/1104411532/Rzeszow-Signs-Partnership-Agreement-With-Chernihiv |access-date=2022-06-23 |website=menafn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rzeszow signs partnership agreement with Chernihiv |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3512211-rzeszow-signs-partnership-agreement-with-chernihiv.html |access-date=2022-06-23 |website=www.ukrinform.net |date=21 June 2022 |language=en}}</ref> ==== చెర్నిహివ్ ముట్టడి ==== [[File:Russian warplane with bombs shot down over Chernihiv, Ukraine (5 March 2022).jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌పై కూల్చివేయబడిన బాంబులతో కూడిన రష్యన్ [[సుఖోయ్ సు-34|సు-34]]]] 24 ఫిబ్రవరి 2022న, 2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో, రష్యన్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం నగరం రష్యన్ సాయుధ దళాల ముట్టడిలో ఉంది,<ref>{{cite web|url=https://t.me/bbbreaking/116512|title=Раньше всех. Ну почти.|website=t.me|access-date=2022-02-25}}</ref> ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మొదటి యుద్ధం. 10 మార్చి 2022న, మేయర్ వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో నగరం పూర్తిగా రష్యన్ దళాల చుట్టుముట్టబడిందని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=2022-03-10 |title=What Happened on Day 15 of Russia's Invasion of Ukraine |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/03/10/world/ukraine-russia-war |access-date=2022-03-18 |issn=0362-4331}}</ref> 5 ఏప్రిల్ 2022న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ గవర్నర్ వ్యాచెస్లావ్ చౌస్ రష్యన్ సైన్యం చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ నుండి వెళ్లిపోయిందని, కానీ అది అనేక ప్రాంతాల్లో మందుపాతరలను పాతినట్లు పేర్కొన్నారు.<ref>[https://ukranews.com/en/news/846757-russian-military-leaves-chernihiv-region-plants-mines-in-many-areas-governor-chaus Russian Military Leaves Chernihiv Region, Plants Mines In Many Areas - Governor Chaus], [[Ukrainian News Agency]] (5 April 2022)</ref><ref name=hrw_2022_05_03>{{cite web |url= https://www.0462.ua/news/3382032/10-najbils-zrujnovanih-mist-ukraini-sered-akih-i-misto-geroj-cernigiv-video |title=10 найбільш зруйнованих міст України, серед яких і місто-герой – Чернігів (ВІДЕО) |date=2022-05-03 |publisher=0462}}</ref><ref name=hrw_2022_05_24>{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/news-61554365 |title=Три месяца войны России в Украине: главные события, фотографии и инфографика |date=2022-05-24 |work=BBC News {{!}} Русская служба}}</ref> 19 ఆగస్టు 2023న, రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో ఏడుగురిని చంపింది. 17 ఏప్రిల్ 2024న, మరో రష్యన్ క్షిపణి దాడి నగరంలో దాదాపు 18 మందిని బలితీసుకుంది.<ref>{{cite news | title=Russia hits Chernihiv, killing 18 as Ukraine pleads for air defense| url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/04/17/chernihiv-missile-strike-civilians-killed/ |newspaper=The Washington Post|date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024| author=Siobhán O'Grady, Kostiantyn Khudov}}</ref> == జనాభా == {{historical populations|1897|27716|1926|34359|1939|68597|1959|89585|1970|158873|1979|238141|1989|296347|2001|304994|2011|296896|2022|282747|align=right|cols=1|source=<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|title=Cities & towns of Ukraine|website=pop-stat.mashke.org}}</ref>}} === జాతులు === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[జాతి|జాతుల]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | url=https://datatowel.in.ua/pop-composition/ethnic-cities | title=Національний склад міст }}</ref> {{bar box|title=చెర్నిహివ్‌లో జాతులు|titlebar=#ddd|left1=|right1=శాతం|bars={{bar percent|[[ఉక్రేనియన్లు]]|dodgerblue|86.27}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో రష్యన్లు|రష్యన్లు]]|purple|10.63}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో బెలారసియన్లు|బెలారసియన్లు]]|red|1.15}} {{bar percent|[[అష్కెనాజీ యూదులు|యూదులు]]|lightblue|0.35}} {{bar percent|[[అర్మేనియన్లు]]|brown|0.12}} {{bar percent|[[ఉక్రెయిన్‌లో పోల్స్|పోల్స్]]|yellow|0.09}} {{bar percent|ఇతరులు|gray|1.39}}}} === భాష === 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం [[మొదటి భాష|మాతృభాష]] వారీగా జనాభా పంపిణీ:<ref>{{cite web | language=uk | url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ | title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України}}</ref> {| class="standard" |- ! భాష ! సంఖ్య ! శాతం |- | ఉక్రేనియన్ | align="right"| 221 322 ||align="right"| 74.01% |- | [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] | align="right"| 73 277 || align="right"| 24.50% |- | ఇతరులు లేదా నిర్ణయించబడనివారు | align="right"| 4 439 || align="right"| 1.49% |- | మొత్తం | align="right"| 299 038 || align="right"| 100.00% |} ఉక్రేనియన్ మాతృభాషగా పరిగణించబడినప్పటికీ, చెర్నిహివ్‌లో రోజువారీ జీవితంలో చాలా మంది దీనిని ఉపయోగించరు, ఎందుకంటే [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] ప్రాథమిక కమ్యూనికేషన్ భాషగా మిగిలిపోయింది.<ref name="RiUHR1">{{cite book |last1=Bilaniuk |first1=Laada |title=Multilingualism in Post-Soviet Countries |author2=Svitlana Melnyk |publisher=Multilingual Matters |year=2008 |isbn=978-1-84769-087-6 |editor=Aneta Pavlenko |editor-link=Aneta Pavlenko |page=85 |chapter=A Tense and Shifting Balance: Bilingualism and Education in Ukraine |access-date=November 25, 2015 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508130654/https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA85 |archive-date=May 8, 2016 |url-status=live}}</ref> 2017 సర్వే ప్రకారం, ఇంట్లో ఏ భాష వాడుతున్నారని అడిగినప్పుడు కేవలం 18% మంది నగర జనాభా ఉక్రేనియన్ మాత్రమే మాట్లాడుతున్నారని, ఉక్రేనియన్, రష్యన్ రెండూ 28% మంది వాడుతున్నారని, రష్యన్ అత్యధికంగా 53% మంది వాడుతున్నారని తేలింది.<ref>{{Cite journal |date=February 2017 |title=Third Annual Ukrainian Municipal Survey |url=https://www.iri.org/wp-content/legacy/iri.org/ukraine_nationwide_municipal_survey_final.pdf |journal=International Republican Institute |language=en}}</ref> 2022 రష్యా దండయాత్ర చెర్నిహివ్‌లో ఉక్రెయినైజేషన్ కొత్త తరంగానికి కారణమైంది, ఎక్కువ మంది తమ వ్యక్తిగత జీవితంలో ఉక్రేనియన్ వైపు మళ్లుతున్నారు.<ref>{{Cite web |date=2023-03-10 |title=У 2022 році збільшилась кількість людей, які розмовляють українською мовою в повсякденному житті — опитування |url=https://hromadske.ua/posts/u-2022-roci-zbilshilas-kilkist-lyudej-yaki-rozmovlyayut-ukrayinskoyu-movoyu-v-povsyakdennomu-zhitti-opituvannya |access-date=2024-08-06 |website=hromadske.ua |language=uk}}</ref> ఏప్రిల్, మే 2023 మధ్య ఇంటర్నేషనల్ రిపబ్లికన్ ఇన్స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, నగర జనాభాలో 53% మంది ఇంట్లో ఉక్రేనియన్, 41% మంది రష్యన్ మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Восьме всеукраїнське муніципальне опитування Квітень – Травень 2023|access-date=2026-08-15|archive-date=2023-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|url-status=dead}}</ref> == భౌగోళికం == చెర్నిహివ్ [[కీవ్]]కి ఉత్తర-ఈశాన్యంగా {{cvt|150|km}} దూరంలో డెస్నా నది ఎగువ కుడి ఒడ్డున నిలుస్తుంది. నగర భూభాగం డ్నీపర్ లోతట్టు ప్రాంతంలో ఒక భాగం.<ref name=ency>{{Cite book|title=Енциклопедія українознавства. Словникова частина (ЕУ-II)|date=2000|volume=10|page=3718}}</ref> ఈ ప్రాంతానికి 2002కి ముందు చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ ప్రదేశంగా ఉంది. === నదులు === ==== డెస్నా నది ==== చెర్నిహివ్ నగరాన్ని డెస్నా నది దాటుతుంది, ఇది డ్నీపర్ నదికి ప్రధాన ఎడమ ఉపనది. ఓల్డ్ ఈస్ట్ స్లావిక్ భాషలో "డెస్నా" అంటే "కుడి చేయి". ఇది {{cvt|1,130|km}} పొడవు, దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ {{cvt|88,900|km2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లో నది వెడల్పు {{cvt|60 to 250|m}} వరకు ఉంటుంది, దీని సగటు లోతు {{cvt|3|m}}. దాని ముఖద్వారం వద్ద సగటు వార్షిక ఉత్సర్గ {{cvt|360| m3/s}}. ఈ నది డిసెంబర్ ప్రారంభం నుండి ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు గడ్డకడుతుంది, నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీ నుండి దాని ముఖద్వారం వరకు సుమారు {{cvt|535|km}} వరకు నావిగేబుల్గా ఉంటుంది. ==== స్ట్రిజెన్ నది ==== డెస్నా నది కుడి ఉపనది. {{cvt|32.5|km}} పొడవు, {{cvt|168|km2}} బేసిన్ కలిగి ఉంది. ఈ నది చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం వెనుక డెస్నా నదిలోకి ప్రవహిస్తుంది. ==== స్నోవ్ నది ==== స్నోవ్ నది, డెస్నా నది కుడి ఉపనది (డ్నీపర్ బేసిన్) చెర్నిహివ్‌కు తూర్పున 12 కి.మీ దూరంలో ముఖద్వారాన్ని కలిగి ఉంది. నది పొడవు {{cvt|253|km}}. దాని డ్రైనేజ్ బేసిన్ విస్తీర్ణం {{cvt|8,700|km2}}. స్నోవ్ నది నవంబర్ - జనవరి చివరిలో గడ్డకడుతుంది, మార్చి - ఏప్రిల్ ప్రారంభం వరకు మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. నదిలో ఒక భాగం రష్యా-ఉక్రెయిన్ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. [[రుథేనియన్ భాష|రుథేనియన్]] క్రానికల్స్ ప్రకారం, 1068లో, స్నోవ్ నది వద్ద చెర్నిహివ్ డ్యూక్ స్వియాటోస్లావ్ యారోస్లావిచ్, డ్యూక్ షారుకన్ నేతృత్వంలోని క్యూమన్ల మధ్య ఒక యుద్ధం జరిగింది.<ref>{{Cite book |last=Cross |first=Samuel Hazzard |url=https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |title=The Russian Primary Chronicle, Laurentian Text. Translated and edited by Samuel Hazzard Cross and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor |last2=Sherbowitz-Wetzor |first2=Olgerd P.}}</ref> === వాతావరణం === చెర్నిహివ్ చల్లని, మేఘావృతమైన, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలు, వెచ్చని, ఎండతో కూడిన వేసవికాలాలతో తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం (కొప్పెన్ ''Dfb'') కలిగి ఉంటుంది. చెర్నిహివ్ సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత {{convert|7.0|°C|°F|abbr=on}}, ఇది జనవరిలో అత్యల్పంగా {{convert|-5.6|°C|°F|abbr=on}} నుండి జూలైలో అత్యధికంగా {{convert|19.5|°C|°F|abbr=on}} వరకు ఉంటుంది. [[అవపాతం]] ఏడాది పొడవునా సమానంగా పంపిణీ చేయబడుతుంది, అయితే వేసవి నెలలలో అవపాతం ఎక్కువగా, శీతాకాలంలో తక్కువగా ఉంటుంది. రికార్డు గరిష్టం {{convert|41.1|°C|°F|abbr=on}}, రికార్డు కనిష్టం {{convert|-36.0|°C|°F|abbr=on}}. {{Weather box | location = చెర్నిహివ్ (1991–2020, తీవ్రతలు 1948–ప్రస్తుతం) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 12.1 | Feb record high C = 16.2 | Mar record high C = 24.6 | Apr record high C = 29.7 | May record high C = 33.5 | Jun record high C = 36.0 | Jul record high C = 41.1 | Aug record high C = 38.2 | Sep record high C = 35.5 | Oct record high C = 27.8 | Nov record high C = 18.4 | Dec record high C = 13.1 | year record high C = 41.1 | Jan high C = −1.7 | Feb high C = −0.2 | Mar high C = 5.7 | Apr high C = 14.5 | May high C = 20.8 | Jun high C = 24.3 | Jul high C = 26.3 | Aug high C = 25.6 | Sep high C = 19.5 | Oct high C = 12.2 | Nov high C = 4.3 | Dec high C = −0.4 | year high C = 12.6 | Jan mean C = −4.2 | Feb mean C = −3.4 | Mar mean C = 1.4 | Apr mean C = 9.0 | May mean C = 15.0 | Jun mean C = 18.6 | Jul mean C = 20.5 | Aug mean C = 19.3 | Sep mean C = 13.8 | Oct mean C = 7.5 | Nov mean C = 1.7 | Dec mean C = −2.7 | year mean C = 8.0 | Jan low C = −6.6 | Feb low C = −6.3 | Mar low C = −2.3 | Apr low C = 3.9 | May low C = 9.4 | Jun low C = 13.0 | Jul low C = 15.0 | Aug low C = 13.6 | Sep low C = 8.8 | Oct low C = 3.6 | Nov low C = −0.7 | Dec low C = −4.9 | year low C = 3.9 | Jan record low C = −36.0 | Feb record low C = −33.9 | Mar record low C = −29.9 | Apr record low C = −13.9 | May record low C = −3.3 | Jun record low C = 1.1 | Jul record low C = 4.6 | Aug record low C = 2.0 | Sep record low C = −4.3 | Oct record low C = −10.8 | Nov record low C = −23.5 | Dec record low C = −28.0 | year record low C = −36.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 37 | Feb precipitation mm = 38 | Mar precipitation mm = 35 | Apr precipitation mm = 36 | May precipitation mm = 63 | Jun precipitation mm = 62 | Jul precipitation mm = 74 | Aug precipitation mm = 54 | Sep precipitation mm = 53 | Oct precipitation mm = 49 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 8.9 | Feb precipitation days = 9.2 | Mar precipitation days = 8.4 | Apr precipitation days = 6.3 | May precipitation days = 8.9 | Jun precipitation days = 8.3 | Jul precipitation days = 8.9 | Aug precipitation days = 6.4 | Sep precipitation days = 7.1 | Oct precipitation days = 7.6 | Nov precipitation days = 8.5 | Dec precipitation days = 9.8 | year precipitation days = 98.3 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 13 | Mar snow days = 8 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 8 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan humidity = 85.2 | Feb humidity = 81.7 | Mar humidity = 75.0 | Apr humidity = 69.4 | May humidity = 65.8 | Jun humidity = 67.6 | Jul humidity = 69.5 | Aug humidity = 68.5 | Sep humidity = 74.4 | Oct humidity = 80.6 | Nov humidity = 86.8 | Dec humidity = 87.1 | year humidity = 75.6 | Jan sun = 46 | Feb sun = 71 | Mar sun = 140 | Apr sun = 197 | May sun = 275 | Jun sun = 300 | Jul sun = 300 | Aug sun = 275 | Sep sun = 189 | Oct sun = 120 | Nov sun = 42 | Dec sun = 35 | year sun = 1990 |source 1 = Pogoda.ru<ref name = pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33135.htm | script-title = ru:Погода и Климат – Климат Чернигов | trans-title = Weather and Climate – The Climate of Chernihiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = ru | access-date = 29 October 2021}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (humidity/precipitation/sun 1991-2020),<ref>{{Cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250419035704/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Chernihiv_33135.csv | archive-date = 19 April 2025 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/CHERNIHIV_33135.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Chernihiv-33135 | access-date = 19 April 2025 | website =ncei.noaa.gov | publisher =[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] | no-pp=y | format = CSV }}</ref> Weatherbase (snow days)<ref name = weatherbase>{{cite web | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=53133&cityname=Chernihiv-Ukraine | title = Weatherbase: Historical Weather for Chernihiv, Ukraine | publisher = Weatherbase | access-date = March 1, 2013 | archive-date = 2020-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200323204329/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=53133&cityname=Chernihiv-Ukraine | url-status = dead }}</ref> }} == నిర్మాణాలు == {{See also|ప్రాచీన చెర్నిహివ్}} చెర్నిహివ్ నిర్మాణ స్మారక కట్టడాలు నగర చరిత్రలో అత్యంత వృద్ధి చెందిన రెండు కాలాలను వివరిస్తాయి - అవి కీవన్ రస్' (11, 12వ శతాబ్దాలు), కోసాక్ హెట్మనేట్ (17వ శతాబ్దం చివరిలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో). నగరంలోని పురాతన చర్చి, ఉక్రెయిన్‌లోని పురాతన చర్చిలలో ఒకటి 5-[[గుమ్మటం|గుమ్మటాల]] రూపాంతర కేథడ్రల్, 1030ల ప్రారంభంలో మ్స్టిస్లావ్ ది బోల్డ్చే ప్రారంభించబడి, దశాబ్దాల తరువాత అతని సోదరుడు యారోస్లావ్ ది వైస్చే పూర్తి చేయబడింది. 12వ శతాబ్దం మధ్య కాలం నాటి బోరిస్, గ్లెబ్ కేథడ్రల్ తరువాతి కాలాల్లో చాలా పునర్నిర్మించబడింది, 20వ శతాబ్దంలో దాని అసలు రూపానికి పునరుద్ధరించబడింది. అదేవిధంగా ఇటుకతో నిర్మించబడిన ఇది ఒకే గుమ్మటం, ఆరు స్తంభాలను కలిగి ఉంది. చెర్నిహివ్ మాస్టర్స్ కిరీటం సాధించిన అద్భుతమైన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి, 12, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది. ఈ సుందరమైన భవనం [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో తీవ్రంగా దెబ్బతింది; దాని అసలు మధ్యయుగ దృశ్యం ప్యోటర్ బారనోవ్స్కీ రూపకల్పన ద్వారా పునర్నిర్మించబడింది. చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రం 1989 నుండి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది,<ref>{{Cite web |title=Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/668/ |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> అయితే ప్రస్తుతం పునరుద్ధరించబడిన నామినేషన్ సృష్టి జరుగుతోంది.<ref>{{Cite web |last=Shaposhnikov |first=Denys |date=2023-01-26 |title=Історичний центр Чернігова подають до списку Світової спадщини ЮНЕСКО |url=https://suspilne.media/367078-istoricnij-centr-cernigova-podaut-do-spisku-svitovoi-spadsini-unesko/ |access-date=2023-11-22 |website=Суспільне Новини |language=uk}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-16 |title=«Культурний ландшафт Чернігова»: чергова спроба включити до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО історичну частину міста |url=https://oldchernihiv.com/kulturnyj-landshaft-chernigova-chergova-sproba-vklyuchyty-do-spysku-vsesvitnoyi-spadshhyny-yunesko-istorychnu-chastynu-mista/ |access-date=2023-11-22 |website=Чернігів Стародавній |language=uk}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Regimental Chancellery building. Chernihiv.jpg|రెజిమెంటల్ ఛాన్సలరీ భవనం File:Чернігів. Єлецький монастир. Успенський собор..JPG|యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం కేథడ్రల్ [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] నమూనాగా రూపొందించబడింది. దాని కఠినమైన 12వ శతాబ్దపు గోడలు, బరోక్ 17వ శతాబ్దపు గుమ్మటాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గమనించండి. File:Панорама Филармония 01.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:2014 Готель Десна Чернігів.jpg|హోటల్ డెస్నా File:Музей українських старожитностей Тарновського.jpg|టార్నోవ్స్కీ ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం </gallery> డౌన్‌టౌన్‌లోని పురాతన నివాస భవనాలు 17వ శతాబ్దం చివరి నాటివి, అక్కడ ఒక కోసాక్ రెజిమెంట్ మోహరించబడిన కాలం. రెండు అత్యంత ప్రాతినిధ్య నివాసాలు పోల్కోవ్నిక్ లైజోహబ్ (1690లు), పోల్కోవ్నిక్ పోలుబోటోక్ (18వ శతాబ్దం). ప్రముఖంగా మాజెపా హౌస్ అని పిలువబడే పూర్వ భవనం, రెజిమెంట్ ఛాన్సలరీని కలిగి ఉండేది. అత్యంత అద్భుతంగా అలంకరించబడిన కోసాక్ నిర్మాణాలలో ఒకటి నిస్సందేహంగా క్రైస్తవ కొలీజియం, దీని పైన బెల్-టవర్ (1702) ఉంటుంది. ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం 1780లలో సమీపంలో నిర్మించబడింది. ఉక్రేనియన్ నిర్మాణ శైలికి సాంప్రదాయంగా ఉన్న 5 పూతపూసిన పియర్ గుమ్మటాలతో ఉన్న సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి (1715), 1696లో అజోవ్ తుఫాను సమయంలో రెజిమెంట్ విజయాలకు స్మారకంగా ఉద్దేశించబడినట్లు భావించబడుతుంది. === ఆశ్రమాలు === నగర చరిత్రలో అత్యంత క్లిష్ట సమయాల్లో, చెర్నిహివ్ ఒక బిషప్రిక్ లేదా ఒక ఆర్చ్ బిషప్రిక్ స్థానంగా దాని క్రైస్తవ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకుంది. ఆధునిక నగర శివార్లలో ఒకప్పుడు బిషప్‌ల నివాసాలుగా ఉపయోగించబడిన రెండు పురాతన గుహ ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి. యెలెట్స్కీ ఆశ్రమానికి చెందిన గుహలు [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] (కీవ్ గుహల ఆశ్రమం) కంటే పురాతనమైనవని చెబుతారు. దీని అద్భుతమైన ఆరు స్తంభాల కేథడ్రల్ 11వ శతాబ్దం నుండి 12వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది; దాని 750 సంవత్సరాల నాటి కుడ్యచిత్రాల కొన్ని జాడలు ఇప్పటికీ లోపలి భాగంలో చూడవచ్చు. 1611లో గుమ్మటాలు కూలిపోయిన తరువాత, అవి [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] శైలిలో పెంచబడి పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గోడ, సన్యాసుల గదులు, గంట-టవర్ అన్నీ 17వ శతాబ్దం నాటివి. సమీపంలో ఉన్న మదర్ సుపీరియర్ ఇల్లు ఎడమ-ఒడ్డు ఉక్రెయిన్లో పురాతన నివాస భవనం అని భావిస్తారు. ఈ మఠం పవిత్రమైన [[చిహ్నం]] థియోటోకోస్కి చెందినది, ఇది 6 ఫిబ్రవరి 1060న చెర్నిగోవ్ స్వియాటోస్లావ్కి సాక్షాత్కారం ఇచ్చింది. ఈ చిహ్నం, పెయింట్ చేయబడిన [[ఫిర్]] కలప పేరు మీదుగా యెలెట్స్కాయ అని పిలువబడింది, 1579లో స్వియాటోస్లావ్ వారసులైన బార్యాటిన్స్కీ కుటుంబంచే [[మాస్కో]]కి తీసుకెళ్లబడింది. సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ పురాతన సెయింట్ ఎలిజా ఆశ్రమానికి చెందిన సెయింట్ ఆంథోనీ గుహల స్థానాన్ని (దీనిని యెలెట్స్కీ ఆశ్రమం అని కూడా పిలుస్తారు) సూచిస్తుంది, ఇది 11వ శతాబ్దం మధ్యలో సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ ది కేవ్స్‌చే స్థాపించబడిన ఆధ్యాత్మిక సముదాయంలో భాగం, ఇది [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] కాలంలోనే జరిగింది. యెలెట్స్కీ గుహలు సన్యాసుల నివాసాలుగా, ప్రారంభ సన్యాసులు, బిషప్‌ల ఉపసంహరణ ప్రదేశంగా పనిచేశాయి. ఈ ప్రదేశంలో గుహ ద్వారం పైన నిర్మించిన నిరాడంబరమైన సెయింట్ ఎలిజా చర్చి ఉంది, ఇది 12వ శతాబ్దం నాటి నిర్మాణ అంశాలను కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=Свято-Іллінський монастир у Чернігові|url=https://culture.cg.gov.ua/index.php?id=2888&tp=1&pg= |website=Department of Culture and Tourism, Chernihiv Regional State Administration |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఈ ఆశ్రమం చుట్టూ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, భద్రపరచబడిన సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల బెల్ టవర్ ఉన్నాయి. చెర్నిహివ్ పరిసరాల్లోని ఇతర చారిత్రాత్మక అబేలలో కోజెలెట్స్, హుస్టినియా ఉన్నాయి, ఇవి ఉక్రేనియన్ బరోక్ సన్యాసుల నిర్మాణం, ప్రతిమాశాస్త్రానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Святині Чернігівщини: Козелецький і Густинський монастирі|url=https://www.chernihiv-oblast.gov.ua/sviatyni-koz/ |website=Chernihiv Regional Council |language=uk |access-date=16 July 2025}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Spas sobor.jpg|చెర్నిహివ్ సేవియర్ రూపాంతర కేథడ్రల్ (1030లు) ఉక్రెయిన్‌లో పురాతనమైనది. File:П'ятницька церква (Чернігів) біля фонтану.jpg|సెయింట్ పరాస్కేవికి చెందిన ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:8116 Чернигов. Вид на Борисоглебскую церковь и Спасопреображенский собор.jpg|బోరిసోహిల్బ్స్కీ కేథడ్రల్ (1120లు) File:Чернігівський колегіум (Чернігів).jpg|చెర్నిహివ్ కొలీజియం (1700లు) File:St. Catherine Church.jpg|కేథరీన్ చర్చి (1715లు) </gallery> సమీపంలోని చెర్నిహివ్ గ్లోరీ మెమోరియల్ వద్ద మనం సెయింట్ ఎలిజా సెయింట్ ఆంథోనీ గుహలు కనుగొనవచ్చు. హోలీ ట్రినిటీ ఒక చిన్న అదే పేరు గల చర్చిని కలిగి ఉంది, ఇది 800 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడింది. విశాలమైన ట్రినిటీ కేథడ్రల్, [[ఉక్రేనియన్ బరోక్|కోసాక్ బరోక్]] అత్యంత గంభీరమైన స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి, 1679, 1689 మధ్య నిర్మించబడింది. ప్రెజెంటేషన్ టు ది టెంపుల్ చర్చికి ఆనుకుని ఉన్న దాని భోజనశాల 1679 నాటికి పూర్తయింది. ఇక్కడ 17వ శతాబ్దపు టవర్ గోడలు, సన్యాసుల గదులు, 1780ల నాటి ఐదు-అంచెల గంట స్థూపం కూడా ఉన్నాయి. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == === పరిశ్రమ === ఉక్రేనియన్ వస్త్ర పరిశ్రమలోని అతిపెద్ద సంస్థలలో ఒకటైన చెక్సిల్, చెర్నిహివ్ కేంద్రంగా ఉంది. ఈ ప్లాంట్ మొదటి దశ 1963లో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web |title=КОМПАНІЯ "ЧЕКСІЛ" |url=https://chernigiv-rada.gov.ua/more-pages/id-35126/ |website=wwww.chernigiv-rada.gov.ua |access-date=3 November 2020}}</ref> నగరంలో 1933లో స్థాపించబడిన చెర్నిహివ్ సంగీత వాయిద్యాల ఫ్యాక్టరీ కూడా ఉంది. 1995లో జంతువుల వస్తువుల తయారీదారు, కాలర్ కంపెనీని యూరి సినిట్సా స్థాపించారు.<ref>{{cite web |title=Collar |url=https://findtm.ru/card/41/415760.html |website=www.findtm.ru |access-date=2 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=ЮРИЙ СИНИЦА – ГЕНЕРАТОР ИДЕЙ |url=https://zoomir.ru/business/people/yurij_sinitsa_generator_idej |website=www.zoomir.ru |access-date=2 January 2021 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Yuri Sinitsa, the COLLAR Company owner, became one of the winners!|url=https://collarglobal.com/en/the-collar-company-owner-became-the-winner-of-pet-icon-awards/|website=www.collarglobal.com|date=10 July 2019|access-date=2 January 2021|archive-date=18 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518225628/https://collarglobal.com/en/the-collar-company-owner-became-the-winner-of-pet-icon-awards/|url-status=dead}}</ref> == విద్య == [[File:Cdtu-wiki.jpg|thumb|చెర్నిహివ్ జాతీయ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]] చెర్నిహివ్ నగరంలో చెర్నిహివ్ పాలిటెక్నిక్ జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం, తారాస్ షెవ్చెంకో నేషనల్ యూనివర్సిటీ "చెర్నిహివ్ కాలేజ్" ఉన్నాయి. == రవాణా == === రైలు === [[File:Железнодорожный вокзал. Чернигов.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లో చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే]] చెర్నిహివ్ ఒక రైలు స్టేషన్‌ను కలిగి ఉంది, దానికి బస్ స్టేషన్ కూడా ఉంది, దీనిని చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే అని పిలుస్తారు. మాస్కో కీవ్-వోరోనెజ్ రైల్వే క్రూటీ స్టేషన్ నుండి చెర్నిహివ్ వైపు 76 వెర్స్ట్ల నారో గేజ్ రైల్వే వేయబడింది. 1893లో, కీవ్ హైవే వెంబడి ఆధునిక ఆటోమొబైల్ వంతెన ప్రాంతంలో డెస్నా నది ఎడమ ఒడ్డున ఒక రైల్వే స్టేషన్ నిర్మించబడింది. ప్రయాణికులు గుర్రపు రవాణా ద్వారా ఇక్కడికి, తిరిగి నగరానికి తరలించబడ్డారు. 1925లో, నైరుతి రైల్వేలోని నిజిన్ నుండి చెర్నిహివ్ విభాగానికి ట్రాఫిక్ తెరవబడింది. కానీ చెర్నిహివ్‌కు రైలు రవాణా 1928కి వాయిదా పడింది. డెస్నా నదిపై వంతెన సిద్ధంగా లేదు, పాత నారో-గేజ్ రైల్వే స్టేషన్ ఉన్న ఎడమ ఒడ్డుకు రైళ్లు ఇంకా చేరుకున్నాయి, ప్రయాణికులు రహదారి వంతెన ద్వారా చెర్నిహివ్‌కు చేరుకున్నారు. 2006 సమాచారం ప్రకారం, సరుకు రవాణా పరిమాణం సంవత్సరానికి 84,737 బండ్లు. ప్రతి సంవత్సరం 4.5 మిలియన్ల మందికి పైగా ప్రయాణికులు రవాణా చేయబడ్డారు. అయితే, రోలింగ్ స్టాక్ స్థితి, అందించిన సేవల నాణ్యత ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా లేవు. కొత్త హై-స్పీడ్ రైలు టైమ్‌టేబుల్ ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుండి, 93/94 చెర్నిహివ్ - ఒడెస్సా రైలు ట్రైల్డ్ వాగన్‌లు రద్దు చేయబడ్డాయి. 2015 నాటికి, మిన్స్క్ నుండి ఒడెస్సాకు, [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] నుండి కీవ్ ద్వారా ఖార్కివ్‌కు రెగ్యులర్ రైళ్లు చెర్నిహివ్ గుండా నడుస్తాయి, మాస్కోతో ప్రత్యక్ష కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. రష్యా క్రిమియా విలీనం కారణంగా క్రిమియాకు (సిమ్ఫెరోపోల్, ఫియోడోసియా) రైళ్లు 27 డిసెంబర్ 2014న రద్దు చేయబడ్డాయి. === విమాన రవాణా === ఈ ప్రాంతానికి చెర్నిహివ్ షెస్టోవిట్సియా విమానాశ్రయం సేవలందించింది, [[ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] సమయంలో ఇది చెర్నిహివ్ ఎయిర్ బేస్ స్థానంగా ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం [[కీవ్]]లో {{convert|143.1|km|0|abbr=off}} దూరంలో ఉన్న బోరిస్పిల్ విమానాశ్రయం, [[కీవ్]] నగర దక్షిణ శివార్లలో {{cvt|158.7|km}} దూరంలో ఉన్న చిన్న, మున్సిపల్ యాజమాన్యంలోని జులియానీ విమానాశ్రయం. === బస్సు, ట్రాలీబస్ === [[File:498 11т Chernihiv.jpg|thumb|right|చెర్నిహివ్‌లో ట్రాలీబస్]] [[కీవ్]] నుండి చెర్నిహివ్‌కు ప్రసిద్ధ రవాణా సౌకర్యం చెర్నిహివ్స్కా, లిసోవా మెట్రో స్టేషన్ల నుండి వచ్చే మార్ష్రూట్కా, ఇవి చెర్నిహివ్ కేంద్రానికి, తరచుగా పెరెమోహై అవెన్యూకి వెళతాయి. చెర్నిహివ్ రైలు స్టేషన్ సమీపంలో ఉన్న చెర్నిహివ్ సెంట్రల్ బస్ స్టేషన్ నుండి ప్రతి గంటకు బస్సులు నోవ్హొరోడ్-సివర్స్కీకి బయలుదేరుతాయి. ప్రజా రవాణాలో బస్సులు, ట్రాలీబస్సులు ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్, చెర్నిహివ్-1 బస్ స్టేషన్ నుండి వాల్‌లోని చాలా కేంద్ర దృశ్యాలకు ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. ట్రాలీబస్ 1, బస్సు 38 ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి సమీపంలోని డ్రామా థియేటర్ స్టాప్‌కు వెళ్తున్నాయి. వివిధ మార్గాలు వివిధ వైపుల నుండి హోటల్ ఉక్రెయిన్కి వస్తాయి. == క్రీడలు, సౌకర్యాలు == === ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ === [[File:Players of FC Desna Chernihiv 2014-05-22.jpg|thumb|ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ ఆటగాళ్లు 2014-05-22]] చెర్నిహివ్ ప్రధాన '''ఫుట్‌బాల్ క్లబ్''' పేరు ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్, క్లబ్ అసలు పేరు దాని ఉనికి మొదటి సంవత్సరంలో "అవాన్‌హార్డ్ చెర్నిహివ్". 1961, 1970 మధ్య క్లబ్‌ను డెస్నా అని పిలిచేవారు. 1972లో దాని స్థానంలో ఎస్సీ చెర్నిహివ్ (స్కా కీవ్ జట్టు) వచ్చింది, అది తరువాతి రెండు సంవత్సరాలు చెర్నిహివ్‌లో ఆడింది. 1977లో ప్రాంతీయ పోటీలను గెలుచుకున్న ఔత్సాహిక క్లబ్ "ఖిమిక్ చెర్నిహివ్" స్థానంలో ఇప్పుడు డెస్నా పునరుద్ధరించబడింది. 27 మే 2018న, జట్టు వారి చరిత్రలో మొదటిసారిగా ఉక్రేనియన్ ప్రీమియర్ లీగ్కు ప్రమోట్ చేయబడింది. అసలు జట్టు రంగులు నీలం షర్టులు, నీలం షార్ట్‌లు, నీలం సాక్స్‌లు. 2017–18 సీజన్‌లో డైనమో కీవ్పై జట్టు ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. క్లబ్, 2019–20 సీజన్‌లో మళ్లీ క్లబ్ చరిత్రలో రెండవసారి ఉక్రేనియన్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లోకి ప్రవేశించింది. 2019–20 సీజన్‌లో ప్రీమియర్ లీగ్లో, డెస్నా ఛాంపియన్‌షిప్ రౌండ్ టేబుల్ కోసం ప్లే-ఆఫ్స్‌లోకి ప్రవేశించింది, 1960 నుండి క్లబ్ చరిత్రలో మొదటిసారిగా కనీసం యూరోపా లీగ్ మూడవ అర్హత రౌండ్కి గణితశాస్త్రపరంగా అర్హత సాధించింది.<ref>{{cite web |title=FC Desna Chernihiv qualified for the Europa League for the first time since 1960 |url=https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |website=thetimeshub.in |access-date=9 July 2020 |archive-date=10 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710005135/https://thetimeshub.in/thanks-dynamo-desna-for-the-first-time-made-it-to-the-competition-consequences-of-the-ukrainian-cup-final/44633/ |url-status=dead }}</ref> === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ === ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ చెర్నిహివ్ నగరంలోని మరొక క్లబ్, ఇది 2003లో స్థాపించబడింది, వారు చెర్నిహివ్ అరేనాలో ఆడతారు, వారు చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ ఫుట్‌బాల్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నారు. 2020లో క్లబ్ 2020–21 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ సెకండ్ లీగ్లో పాల్గొనడానికి విస్టప్ కోసం ఒక సర్టిఫికేట్ పొందింది. మొత్తం చరిత్రలో మొదటిసారిగా, ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్‌లో ఈ స్థలాన్ని రెండు జట్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో ఒకటి ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్.<ref>{{cite web |title=FC Chernihiv |url=http://www.svoboda.fm/chernigov/274538.html |website=www.svoboda.fm |access-date= 22 August 2020}}</ref> 2022లో ఈ క్లబ్ క్రీడా రంగంలో నగరం పేరును ఉన్నతస్థితిలో ఉంచుతూ 2022–23 సీజన్ కోసం ఉక్రేనియన్ ఫస్ట్ లీగ్లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{cite web |title=ФК Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sportarena.com/uk/footboll/ukraina-pervaya-liga/fk-chernigiv-u-novomu-sezoni-zigraye-u-pershij-lizi/ |website=www.sportarena.com |date=12 August 2022 |access-date=12 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Чернігів у новому сезоні зіграє у Першій лізі |url=https://sport.ua/uk/news/592161-chernigov-v-novom-sezone-sygraet-v-pervoy-lige |website=www.sport.ua |access-date=12 August 2022}}</ref> === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ === డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్ అనేది చెర్నిహివ్‌కు చెందిన ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్. జట్టు 6 సార్లు టాప్ డివిజన్ను, నాలుగు సార్లు మహిళల కప్ను గెలుచుకుంది, రెండు పోటీలలో జైట్లోబుడ్-1 ఖార్కివ్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది. క్లబ్ 2007లో ఇటలీ మహిళల కప్ను కూడా గెలుచుకుంది. 2001–02, 2003–04, 2006–07 సీజన్లలో వారు యుఈఎఫ్‌ఎ మహిళల కప్లో ఆడారు. === క్రీడా సముదాయం === ==== చెర్నిహివ్ స్టేడియం ==== [[File:Chernihiv Yuri Gagarin Stadium.jpg|thumb|చెర్నిహివ్‌లోని స్టేడియన్ యూరి గగారిన్]] ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ క్లబ్ ఒలింపిక్ క్రీడా శిక్షణా కేంద్రం "చెర్నిహివ్" (గతంలో స్టేడియన్ యూరియా గగారినా) లో ఆడింది. చెర్నిహివ్ స్టేడియం 1936లో 3,000 మంది ప్రేక్షకుల కోసం 1804 నుండి ఉన్న సిటీ పార్క్ (తోట) తూర్పు భాగంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ గతంలో చెర్నిహివ్ ఆర్చ్ బిషప్‌ల నివాసం ఉండేది. ==== చెర్నిహివ్ అరేనా ==== చెర్నిహివ్ నగరంలో కిల్ట్సెవా వీధి, 2а, చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్, 14039 వద్ద చెర్నిహివ్ అరేనా అనే మరొక క్రీడా సముదాయం కూడా ఉంది. ఇక్కడ ఎఫ్‌సి చెర్నిహివ్ క్లబ్, నగరం ఉక్రేనియన్ ప్రొఫెషనల్ మహిళల ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ డబ్ల్యూఎఫ్‌సి లెహెండా-ఎస్‌హెచ్‌విఎస్‌ఎమ్ చెర్నిహివ్, కొన్నిసార్లు డెస్నా-2 చెర్నిహివ్, డెస్నా-3 చెర్నిహివ్ ఆడతాయి. == స్మశానవాటికలు == *పాత యూదుల స్మశానవాటిక<ref>{{cite web|title=Jewish cemetery|url=https://www.esjf-surveys.org/surveys-in-ukraine/object/chernihiv-jewish-cemetery/?|website=www.esjf-surveys.org|access-date=19 November 2020}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Chernihiv |url=http://jewua.org/chernigov/ |website=www.jewua.org |date=10 April 2012 |access-date=19 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Chernigov Jewish cemetery|url=https://benjaminbelenky.medium.com/chernigov-jewish-cemetery-b7912068de78 |website=www.medium.com |date=9 April 2018 |access-date=19 November 2020}}</ref> *పాత స్మశానవాటిక *యాట్సెవో స్మశానవాటిక *యెలోవ్ష్చినా స్మశానవాటిక *కోటోవ్స్కే స్మశానవాటిక *స్టారా బసన్ స్మశానవాటిక *రాడోమ్కా స్మశానవాటిక *పాల్చికీ సెలో స్మశానవాటిక *ఖోల్మీ ఉక్రెయిన్ స్మశానవాటిక == గ్యాలరీ == <gallery> File:St.Catherine Church 2.jpg|సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి File:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|ది ప్యాట్నిట్స్కా చర్చి ఫ్రైడే (సుమారు 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది). File:Храм архістратига Михаїла з дзвіницею (Чернігів).jpg|ఆర్చ్ ఏంజెల్ మైఖేల్ చర్చి File:Чернігів Осінній Вал Дитинець літописного міста фото 01.jpg|డైటినెట్స్ పార్క్ File:Boldina gora.jpg|బోల్డిని హోరీ File:Чернігів. Червона площа.jpg|క్రాస్నా స్క్వేర్, షెవ్చెంకో థియేటర్ File:Iwan Mazepa. Brąz, marmur. 2009 Czernihów, Ukraina.jpg|గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్చే హెట్మన్ మాజెపా స్మారక చిహ్నం File:Драматичний театр ім.Т.Г.Шевченка - Teatro Dramático Shevchenko.jpg|సెమియోన్ ఫ్రిడ్లిన్చే రూపొందించబడిన ఒపెరా, డ్రామా థియేటర్ File:All Saints of Chernihiv Church.JPG|[[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్|ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి]] File:Кинотеатр Щорса (Чернигов).jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ యువజన కేంద్రం భవనం (మాజీ షెచోర్స్ థియేటర్) File:Chernigiv Desna hotel IMG 8722 74-101-0076.JPG|హోటల్ డెస్నా File:Chernihiv City Council.jpg|చెర్నిహివ్ సిటీ కౌన్సిల్ File:Чернігів 2014 Будинок архієпископа 1.jpg|ఆర్చ్ బిషప్ నివాసం File:2015 Будинок губернатора Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ కళా మ్యూజియం File:Будинок-музей М. Коцюбинського.JPG|మిఖైలో కోట్సియుబిన్స్కీ మ్యూజియం File:Чернігів. Музей українських старожитностей Тарновського.JPG|హౌస్ ఆఫ్ టార్నోవ్స్కీ, ఇప్పుడు ప్రాచీన వస్తువుల మ్యూజియం File:Церква Михайла та Федора Чернігів Фото 02.jpg|చెర్నిహివ్‌లో [[సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి]] File:Красный мост. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg|[[రెడ్ బ్రిడ్జి (చెర్నిహివ్)|రెడ్ బ్రిడ్జి]] File:Чернигов - Архитектура 068.jpg|పాత, ఆధునిక భవనాలు File:Чернигов, главпочтамт.JPG|సెంట్రల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ File:Залізничний вокзал Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ ఓవ్రుచ్ రైల్వే File:Novozavods'kyi district, Chernihiv, Chernihivs'ka oblast, Ukraine - panoramio - Leonid Andronov.jpg|సోల్జర్స్ లిబరేటర్స్ స్మారక చిహ్నం File:Чернигов - Архитектура 204.jpg|కొత్త అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్ File:Чернигов - Городская больница 1.jpg|సిటీ ఆసుపత్రి File:Обласна філармонія у Чернігові.jpg|చెర్నిహివ్ ఫిల్హార్మొనీ File:Чернигов - Палац Урочистих Подій.jpg|వెడ్డింగ్ ప్యాలెస్ File:Desna River in Chernihiv.jpg|డెస్నా నది File:Snov river (Sedniv, Ukraine) - 1.jpg|స్నోవ్ నది File:Чернигов (U310).JPG|చెర్నిహివ్ (U310) File:Чернігів. Бібліотека ім. Короленка.JPG|కోరోలెంకో చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ విశ్వజనీన శాస్త్రీయ గ్రంథాలయం </gallery> {{wide image|Square - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg|1973px|[[క్రాస్నా స్క్వేర్]] విస్తృత దృశ్యం}} {{wide image|Чернігів вид на дитинець з боку Десни.jpg|1373px|[[డెస్నా నది|డెస్నా నది]] నుండి [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)|కేథరీన్ చర్చి]] వరకు చెర్నిహివ్ పనోరమా}} == ప్రముఖ వ్యక్తులు == [[దస్త్రం:Атрошенко_Владислав_Анатолійович.JPG|thumb|140x140px|వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో, 2013]] [[దస్త్రం:Сашко_Чемеров_на_Руйнації_2012.jpg|thumb|187x187px|ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్, 2012]] [[దస్త్రం:Yulia_Svyrydenko.jpg|thumb|141x141px|యూలియా స్విరైడెంకో, 2021]] * ల్యుబోవ్ ఆండ్రీవా-డెల్మాస్ (1884–1969), ఒపెరా సింగర్ * వ్లాదిమిర్ ఆంటోనోవ్-ఒవ్సీంకో (1883–1938), [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] [[బోల్షెవిక్]] నాయకుడు, దౌత్యవేత్త * వ్లాదిస్లావ్ అట్రోషెంకో (జననం 1968) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, చెర్నిహివ్ మేయర్. * ఏంజెలికా బలబనాఫ్ (1878–1965) యూదు రష్యన్-ఇటాలియన్ సామాజిక ప్రజాస్వామ్య కార్యకర్త. * జెనియా బెల్మాస్ (1890–1981) ఉక్రేనియన్ సోప్రానో, పారిస్ ఒపెరా డోయెన్నే * ఒలెక్సాండర్ చెమెరోవ్ (జననం 1981) రాక్ సంగీతకారుడు, రాక్ బ్యాండ్ డిమ్నా సుమిష్ ఫ్రంట్‌మాన్ * స్టెపాన్ డావీడోవ్ (1777–1825) ఇంపీరియల్ రష్యన్ స్వరకర్త, గాయకుడు. * ఓల్గా డెల్లా-వోస్-కార్డోవ్స్కాయా (1875–1952) రష్యన్ చిత్రకారిణి, గ్రాఫిక్ కళాకారిణి. * నికోలాయ్ ఫెడోరోవిచ్ డ్రోజ్డోవ్ (1862–1953), శాస్త్రవేత్త, [[ఎర్ర సైన్యం]] జనరల్ * ఆల్టర్ ఎస్సెలిన్ (1889–1974) యిడ్డిష్ భాషలో రాసిన యూదు-అమెరికన్ కవి. * హైమ్ గామ్జు (1910–1982) ఇజ్రాయెలీ కళ, నాటక విమర్శకుడు. * మొర్దెకై హెర్ష్మాన్ (1888–1940) అమెరికన్ యూదు కాంటర్ ("చజ్జాన్"), గాయకుడు. * ఐజాక్ ఆఫ్ చెర్నిగోవ్ (12వ శతాబ్దం) బైబిల్ ఎక్సెజెసిస్ ప్రశ్నలపై యూదు విద్వాంసుడు * గియెన్నాడిజ్ జెర్స్‌జోవ్ (జననం 1967), పోలిష్, ఉక్రేనియన్ శిల్పి, ఆభరణాల డిజైనర్ * యెహుదా ఎల్. కట్జెనెల్సన్ (1846–1917) ఒక సైనిక వైద్యుడు, రచయిత, హీబ్రూ సాహిత్య ప్రచారకుడు. * అన్నా లెపోర్స్కాయా (1900–1982), సోవియట్ అవాంట్-గార్డ్ కళాకారిణి * ఓలెహ్ లియాష్కో (జననం 1972) ఉక్రేనియన్ రాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడు, రాడికల్ పార్టీ నాయకుడు. * మైకోలా మార్చెంకో (జననం 1943) శిల్పి * అన్నా మాగ్జిమోవిచ్ (1901–1943) రష్యన్ కులీనురాలు, న్యూరోసైకియాట్రిస్ట్ * బాసిల్ మాగ్జిమోవిచ్ (1902–1944) రష్యన్ కులీనుడు, మైనింగ్ ఇంజనీర్, సోవియట్ ఏజెంట్ * జెల్డా మిష్కోవ్స్కీ (1914–1984), ''జెల్డా''గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఇజ్రాయెలీ కవి. * సొలొమన్ నిక్రిటిన్ (1898–1965) ఒక చిత్రకారుడు, అవాంట్-గార్డ్ కళాకారుడు, తత్వవేత్త, రచయిత. * అలెగ్జాండర్ ఓజెర్స్కీ (1813–1880) ఉన్నత రష్యన్ సైనిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త, టాంస్క్ గవర్నర్. * అనటోలీ రైబాకోవ్ (1911–1998) నవలలు, పిల్లల పుస్తకాల సోవియట్, ఉక్రేనియన్ రచయిత * వలేరియా షాషెనోక్ (జననం 2001), ఉక్రేనియన్ ఫోటోగ్రాఫర్, 2022 యుద్ధ శరణార్థి * స్వియాటోస్లావ్ III ఆఫ్ కీవ్ (1126–1194) రురిక్ రోస్టిస్లావిచ్ తో పాటు కీవ్‌ను పాలించాడు * యూలియా స్విరైడెంకో (జననం 1985) మాజీ ఉక్రెయిన్ ప్రధాన మంత్రి * జాకబ్ టామార్కిన్ (1888–1945), రష్యన్-అమెరికన్ గణిత శాస్త్రవేత్త * డోరా వాస్సెర్మాన్ (1919–2003) యూదు-కెనడియన్ నటి, నాటక రచయిత్రి, నాటక దర్శకురాలు. === క్రీడలు === [[దస్త్రం:Hertha_BSC_vs._West_Ham_United_20190731_(210).jpg|thumb|210x210px|ఆండ్రీ యార్మోలెంకో, 2019]] * ఒలెక్సాండర్ బాట్యుక్ (జననం 1960) క్రాస్-కంట్రీ స్కీయర్, 1984 వింటర్ ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు రజత పతక విజేత * డెనిస్ బెజ్‌బోరోడ్కో (జననం 1994), 200 క్లబ్ క్యాప్‌లతో ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యానా డోరోషెంకో (జననం 1994), ఉక్రెయిన్‌లో జన్మించిన అజర్‌బైజాన్ వాలీబాల్ క్రీడాకారిణి * విటాలీ హవ్రీష్ (జననం 1986) 400 క్లబ్ క్యాప్‌లతో రిటైర్డ్ ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు * యురియ్ హ్రుజ్నోవ్ (జననం 1947), గోల్ కీపర్, కోచ్, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్‌తో 116 క్లబ్ క్యాప్‌లు * టట్యానా కోస్టియుక్ (జననం 1982) ఫ్రెంచ్ చెస్ క్రీడాకారిణి, ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్. * అలెగ్జాండర్ కోవ్చన్ (జననం 1983) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * టట్యానా మెలమెడ్ (జననం 1974) జర్మన్ ఉమెన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * డిమిట్రో మైట్రోఫానోవ్ (జననం 1989) ఒక ఉక్రేనియన్ మిడిల్‌వెయిట్ ప్రొఫెషనల్ బాక్సర్ * ఆండ్రీ ప్రోట్స్కో (జననం 1947), ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డెస్నా చెర్నిహివ్ కోసం 300కు పైగా క్లబ్ క్యాప్‌లు * వ్లాదిమిర్ సావోన్ (1940–2005) ఒక ఉక్రేనియన్ చెస్ క్రీడాకారుడు, గ్రాండ్‌మాస్టర్. * యుఖిమ్ ష్కోల్నికోవ్ (1939–2009) ఉక్రేనియన్ కోచ్, సోవియట్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు. * ఎడ్వర్డ్ వెయిట్జ్ (జననం 1946), ఇజ్రాయెలీ ఒలింపిక్ వెయిట్ లిఫ్టర్ * ఆండ్రీ యార్మోలెంకో (జననం 1989), 398 క్లబ్ క్యాప్‌లు, ఉక్రెయిన్ తరపున 152 క్యాప్‌లు ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, ఎఫ్‌సి డైనమో కీవ్ తరపున ఆడుతున్నాడు == జంట పట్టణాలు – సోదర నగరాలు == చెర్నిహివ్ ఈ కింది నగరాలతో సోదర సంబంధం కలిగి ఉంది:<ref>{{cite web|title=Міста партнери міста Чернігова|url=https://chernigiv-rada.gov.ua/citypartners-list/|access-date=2022-11-23|website=chernigiv-rada.gov.ua|publisher=Chernihiv|language=uk}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|BUL}} గాబ్రోవో, బల్గేరియా *{{flagicon|BLR}} గోమెల్, బెలారస్ *{{flagicon|CZE}} హ్రాడెక్ క్రాలోవే, చెక్ రిపబ్లిక్ *{{flagicon|FIN}} లాప్పీన్రాంటా, ఫిన్లాండ్ *{{flagicon|GER}} మెమ్మింగెన్, జర్మనీ *{{flagicon|LVA}} ఒగ్రే, లాట్వియా *{{flagicon|ISR}} పెటా తిక్వా, ఇజ్రాయెల్ *{{flagicon|MKD}} ప్రిలెప్, ఉత్తర మాసిడోనియా *{{flagicon|POL}} ర్జెస్జోవ్, పోలాండ్ *{{flagicon|POL}} టార్నోబ్జెగ్, పోలాండ్ {{div col end}} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == ఆధారాలు == {{refbegin}} * Ocherk istorii goroda Chernigova 907–1907 gg. (Chernihiv 1908) * Hrushevs'kyi, M. (ed). Chernihiv i Pivnichne Livoberezhzhia (Kyiv 1928) *{{cite book | author=Martin Dimnik| title=The Dynasty of Chernigov, 1146–1246}} * Rybakov, B. Drevnosti Chernigova (Moscow 1949) * Ignatkin, I. Chernigov (Kyiv 1955) * Iedomakha, I. Chernihiv (Kyiv 1958) *{{cite book | author=Logvin, G.N. (Г. Н. Логвин)| title=Chernigov, Novgorod-Seversky, Glukhov, Putivl (Чернигов, Новгород-Северский, Глухов, Путивль)|publisher=Moscow| year=1965|language=ru}} * Asieiev, Iu. Arkhitektura Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1969) * Karnabida, A. Chernihiv. Istorychno-arkhitekturnyi narys (Kyiv 1969) * (1972) ''Історіа міст і сіл Української CCP – Чернігівська область (History of Towns and Villages of the Ukrainian SSR – Chernihiv Oblast)'', Kyiv. {{in lang|uk}} * Asieiev, Iu. Dzherela. Mystetstvo Kyïvs'koï Rusi (Kyiv 1980) *{{cite book | author=Pyotr Rappoport (П. А. Раппопорт)| title=Ancient Russian Architecture (Древнерусская архитектура)| publisher=Saint-Petersburg| year=1993|language=ru}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links|Chernihiv|voy=Chernihiv}} {{refbegin}} * [http://ecity.cn.ua/ చెర్నిహివ్ సిటీ పోర్టల్] * [http://www.chernigiv-rada.gov.ua/ chernigiv-rada.gov.ua] — చెర్నిహివ్ సిటీ రాడా అధికారిక వెబ్‌పోర్టల్ {{in lang|uk|en}} * [https://web.archive.org/web/20100314024043/http://chernigovhotels.com/ చెర్నిహివ్ గైడ్] * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\C\H\Chernihiv.htm చెర్నిహివ్], [http://www.encyclopediaofukraine.com ఉక్రెయిన్ ఎన్సైక్లోపీడియా]లో * [https://web.archive.org/web/20081123063912/http://www.stjohndc.org/Russian/theotokos/9909c.htm "చెర్నిగోవ్-గెత్సెమనే" మదర్ ఆఫ్ గాడ్ చిహ్నం]. రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ కేథడ్రల్ ఆఫ్ సెయింట్ జాన్ ది బాప్టిస్ట్, వాషింగ్టన్ డిసి. (ROCOR). * [https://web.archive.org/web/20110708142018/http://chernigiv.com/map.html చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్] — చెర్నిహివ్ స్కెచ్ మ్యాప్ * [https://web.archive.org/web/20120308180604/http://darusya.in.ua/ చెర్నిహివ్ సావనీర్‌లు] — చెర్నిహివ్ బహుమతులు, సావనీర్‌లు * [http://jewua.org/chernigov/ చెర్నిగోవ్‌లో యూదు సంఘం చరిత్ర] * [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=413 చెర్నిహివ్ యూదుల హత్య], [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, [[యాడ్ వాషెమ్]] వెబ్‌సైట్‌లో. {{refend}} * [https://cn.locator.ua/?l=en చెర్నిహివ్‌కు ఆంగ్ల భాష సిటీ గైడ్] {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 3v9txmz9qngdnvzzb1fidp33nexq673 0 506981 4941197 4936900 2026-08-21T17:33:25Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941197 wikitext text/x-wiki {{inuse}}{{Infobox person | name = నాగేశ్వర్‌ రావు పూజారి | image = Poojari nageshwar rao.jpg | native_name = | birth_name = | birth_date = 1977 ఏప్రిల్ 5 | birth_place = [[చేరుపల్లి (మంగపేట)|చెరుపల్లి గ్రామం]] [[మంగపేట మండలం]], [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | residence = | nationality = [[భారతదేశ పౌరుడు|భారతీయుడు]] | occupation = న్యాయవాది, కార్పొరేట్ కన్సల్టెంట్, సినీ నిర్మాత | height = | parents = | relatives = | children = 2 | spouse = | ethnicity = | yearsactive = |almamater= బి.కాం (కంప్యూటర్స్), ఎల్‌ఎల్‌బీ, ఎం.ఎస్సీ (సైకాలజీ) ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం }} '''నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి''' (జననం 1977 ఏప్రిల్ 5) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన న్యాయవాది, కార్పొరేట్ విజనరీ, దిశా లా ఫర్మ్ వ్యవస్థాపకుడు, చలనచిత్ర నిర్మాత, సామాజిక కార్యకర్త. అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్ రంగం నుండి న్యాయవాద వృత్తిలోకి అడుగుపెట్టిన ఆయన, ఉమ్మడి తెలుగు రాష్ట్రాల హైకోర్టులతో పాటు భారత సుప్రీంకోర్టులో పలు కీలక కేసుల్లో వాదనలు వినిపించాడు.<ref name="Nageshwar Rao Pujari: The world's first PSYLAWGIST redefining leadership through law, enterprise and public service">{{cite news |last1= |first1= |title=Nageshwar Rao Pujari: The world's first PSYLAWGIST redefining leadership through law, enterprise and public service |url=https://www.thehansindia.com/hans/nageshwar-rao-pujari-the-worlds-first-psylawgist-redefining-leadership-through-law-enterprise-and-public-service-1101065 |access-date=25 July 2026 |work= |publisher=The Hans India |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725102348/https://www.thehansindia.com/hans/nageshwar-rao-pujari-the-worlds-first-psylawgist-redefining-leadership-through-law-enterprise-and-public-service-1101065 |archive-date=25 July 2026 |language=en}}</ref> ==జననం & విద్యాభ్యాసం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి 1977 ఏప్రిల్ 5న తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ములుగు జిల్లా, [[మంగపేట మండలం]]లోని చెరుపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు.ఆయన ప్రాధమిక విద్యను ములుగులో పూర్తి చేసి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్‌ఎల్‌బీ, న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా అందుకున్నాడు. నాగేశ్వర్‌రావు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ నుంచి ఎం.ఎస్సీ (సైకాలజీ) మనస్తత్వ శాస్త్రంలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి న్యాయరంగంలోకి రాకముందు 2002 నుండి 2007 వరకు డ్యూయిష్ బ్యాంక్ లో సర్టిఫైడ్ SAP FICO కన్సల్టెంట్‌గా విధులు నిర్వహించాడు. ఈ సమయంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, జర్మనీ, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, స్పెయిన్, స్కాండినేవియన్ దేశాలలో అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలు, కార్పొరేట్ నిర్వహణపై పని చేశాడు. === న్యాయ ప్రస్థానం=== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి కార్పొరేట్ రంగాన్ని వీడి 2013లో హైదరాబాద్‌లో దిశా లా ఫర్మ్ సంస్థను స్థాపించి న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టి తెలంగాణ & ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టులతో పాటు భారత సుప్రీంకోర్టులోనూ పలు కేసులను వాదించాడు. క్రిమినల్, సివిల్, మ్యాట్రిమోనియల్, రాజ్యాంగ సంబంధిత కేసులలో నైపుణ్యం సాధించాడు. ఆయన అనంతరం విదేశాల్లో నివసించే భారతీయులకు న్యాయసేవలు అందించేందుకు అమెరికా, లండన్, దుబాయ్‌లలో కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసి తెలుగు రాష్ట్రాల్లో 150కి పైగా అనుబంధ కార్యాలయాల నెట్‌వర్క్‌ను అభివృద్ధి చేసి దాదాపు 1000 మందికి పైగా జూనియర్ అడ్వకేట్లకు శిక్షణతో పాటు100 మందికి పైగా జూనియర్లకు ప్రత్యక్ష మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. ==సినీ ప్రస్థానం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి సినిమాల పట్ల ఆసక్తితో 2025లో '[[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]]' సినిమాకు సమర్పకుడిగా వ్యవహరించాడు. ఆయన కొత్త వారిని ప్రోత్సహాయించేందుకు సినేమా స్టూడియోస్ బ్యానర్‌ను స్థాపించాడు. ==పురస్కారాలు== * 2024లో లోగోస్ యూనివర్సిటీ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా గౌరవ డాక్టరేట్ * కిల్ ఆఫ్ అడ్వకసీ అవార్డు, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌ * గ్లోబల్ జస్టిస్ అవార్డు * బెస్ట్ లీగల్ విజనరీ అవార్డు * బెస్ట్ ఇన్నోవేటర్ అవార్డు * చాంపియన్ ఆఫ్ ఫార్మర్స్ అవార్డు * రాష్ట్రీయ రత్న సమ్మాన్ అవార్డు * వాయిస్ ఆఫ్ జస్టిస్ అవార్డు * ఇండియన్ ఐకాన్ అవార్డు * లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్<ref name="అడ్వకేట్ నాగేశ్వర్ రావు పూజారికి లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గౌరవం">{{cite news |title=అడ్వకేట్ నాగేశ్వర్ రావు పూజారికి లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గౌరవం |url=https://navatelangana.com/advocate-nageswar-rao-pujari-honored-by-london-book-of-world-records/ |access-date=21 August 2026 |publisher=Navatelangana |date=20 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821173048/https://navatelangana.com/advocate-nageswar-rao-pujari-honored-by-london-book-of-world-records/ |archive-date=21 August 2026}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1977 జననాలు]] q05musdycdzlwcisxtapsm037wjlcbm 4941199 4941197 2026-08-21T17:33:35Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941199 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాగేశ్వర్‌ రావు పూజారి | image = Poojari nageshwar rao.jpg | native_name = | birth_name = | birth_date = 1977 ఏప్రిల్ 5 | birth_place = [[చేరుపల్లి (మంగపేట)|చెరుపల్లి గ్రామం]] [[మంగపేట మండలం]], [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | residence = | nationality = [[భారతదేశ పౌరుడు|భారతీయుడు]] | occupation = న్యాయవాది, కార్పొరేట్ కన్సల్టెంట్, సినీ నిర్మాత | height = | parents = | relatives = | children = 2 | spouse = | ethnicity = | yearsactive = |almamater= బి.కాం (కంప్యూటర్స్), ఎల్‌ఎల్‌బీ, ఎం.ఎస్సీ (సైకాలజీ) ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం }} '''నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి''' (జననం 1977 ఏప్రిల్ 5) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన న్యాయవాది, కార్పొరేట్ విజనరీ, దిశా లా ఫర్మ్ వ్యవస్థాపకుడు, చలనచిత్ర నిర్మాత, సామాజిక కార్యకర్త. అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్ రంగం నుండి న్యాయవాద వృత్తిలోకి అడుగుపెట్టిన ఆయన, ఉమ్మడి తెలుగు రాష్ట్రాల హైకోర్టులతో పాటు భారత సుప్రీంకోర్టులో పలు కీలక కేసుల్లో వాదనలు వినిపించాడు.<ref name="Nageshwar Rao Pujari: The world's first PSYLAWGIST redefining leadership through law, enterprise and public service">{{cite news |last1= |first1= |title=Nageshwar Rao Pujari: The world's first PSYLAWGIST redefining leadership through law, enterprise and public service |url=https://www.thehansindia.com/hans/nageshwar-rao-pujari-the-worlds-first-psylawgist-redefining-leadership-through-law-enterprise-and-public-service-1101065 |access-date=25 July 2026 |work= |publisher=The Hans India |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725102348/https://www.thehansindia.com/hans/nageshwar-rao-pujari-the-worlds-first-psylawgist-redefining-leadership-through-law-enterprise-and-public-service-1101065 |archive-date=25 July 2026 |language=en}}</ref> ==జననం & విద్యాభ్యాసం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి 1977 ఏప్రిల్ 5న తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ములుగు జిల్లా, [[మంగపేట మండలం]]లోని చెరుపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు.ఆయన ప్రాధమిక విద్యను ములుగులో పూర్తి చేసి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్‌ఎల్‌బీ, న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా అందుకున్నాడు. నాగేశ్వర్‌రావు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ నుంచి ఎం.ఎస్సీ (సైకాలజీ) మనస్తత్వ శాస్త్రంలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి న్యాయరంగంలోకి రాకముందు 2002 నుండి 2007 వరకు డ్యూయిష్ బ్యాంక్ లో సర్టిఫైడ్ SAP FICO కన్సల్టెంట్‌గా విధులు నిర్వహించాడు. ఈ సమయంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, జర్మనీ, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, స్పెయిన్, స్కాండినేవియన్ దేశాలలో అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలు, కార్పొరేట్ నిర్వహణపై పని చేశాడు. === న్యాయ ప్రస్థానం=== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి కార్పొరేట్ రంగాన్ని వీడి 2013లో హైదరాబాద్‌లో దిశా లా ఫర్మ్ సంస్థను స్థాపించి న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టి తెలంగాణ & ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టులతో పాటు భారత సుప్రీంకోర్టులోనూ పలు కేసులను వాదించాడు. క్రిమినల్, సివిల్, మ్యాట్రిమోనియల్, రాజ్యాంగ సంబంధిత కేసులలో నైపుణ్యం సాధించాడు. ఆయన అనంతరం విదేశాల్లో నివసించే భారతీయులకు న్యాయసేవలు అందించేందుకు అమెరికా, లండన్, దుబాయ్‌లలో కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసి తెలుగు రాష్ట్రాల్లో 150కి పైగా అనుబంధ కార్యాలయాల నెట్‌వర్క్‌ను అభివృద్ధి చేసి దాదాపు 1000 మందికి పైగా జూనియర్ అడ్వకేట్లకు శిక్షణతో పాటు100 మందికి పైగా జూనియర్లకు ప్రత్యక్ష మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. ==సినీ ప్రస్థానం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి సినిమాల పట్ల ఆసక్తితో 2025లో '[[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]]' సినిమాకు సమర్పకుడిగా వ్యవహరించాడు. ఆయన కొత్త వారిని ప్రోత్సహాయించేందుకు సినేమా స్టూడియోస్ బ్యానర్‌ను స్థాపించాడు. ==పురస్కారాలు== * 2024లో లోగోస్ యూనివర్సిటీ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా గౌరవ డాక్టరేట్ * కిల్ ఆఫ్ అడ్వకసీ అవార్డు, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌ * గ్లోబల్ జస్టిస్ అవార్డు * బెస్ట్ లీగల్ విజనరీ అవార్డు * బెస్ట్ ఇన్నోవేటర్ అవార్డు * చాంపియన్ ఆఫ్ ఫార్మర్స్ అవార్డు * రాష్ట్రీయ రత్న సమ్మాన్ అవార్డు * వాయిస్ ఆఫ్ జస్టిస్ అవార్డు * ఇండియన్ ఐకాన్ అవార్డు * లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్<ref name="అడ్వకేట్ నాగేశ్వర్ రావు పూజారికి లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గౌరవం">{{cite news |title=అడ్వకేట్ నాగేశ్వర్ రావు పూజారికి లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గౌరవం |url=https://navatelangana.com/advocate-nageswar-rao-pujari-honored-by-london-book-of-world-records/ |access-date=21 August 2026 |publisher=Navatelangana |date=20 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821173048/https://navatelangana.com/advocate-nageswar-rao-pujari-honored-by-london-book-of-world-records/ |archive-date=21 August 2026}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1977 జననాలు]] q9qdu1gqg6qvtrctmfjbvlixf8wxocw 4941201 4941199 2026-08-21T17:34:57Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941201 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాగేశ్వర్‌ రావు పూజారి | image = Poojari nageshwar rao.jpg | native_name = | birth_name = | birth_date = 1977 ఏప్రిల్ 5 | birth_place = [[చేరుపల్లి (మంగపేట)|చెరుపల్లి గ్రామం]] [[మంగపేట మండలం]], [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | residence = | nationality = [[భారతదేశ పౌరుడు|భారతీయుడు]] | occupation = న్యాయవాది, కార్పొరేట్ కన్సల్టెంట్, సినీ నిర్మాత | height = | parents = | relatives = | children = 2 | spouse = | ethnicity = | yearsactive = |almamater= బి.కాం (కంప్యూటర్స్), ఎల్‌ఎల్‌బీ, ఎం.ఎస్సీ (సైకాలజీ) ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం }} '''నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి''' (జననం 1977 ఏప్రిల్ 5) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన న్యాయవాది, కార్పొరేట్ విజనరీ, దిశా లా ఫర్మ్ వ్యవస్థాపకుడు, చలనచిత్ర నిర్మాత, సామాజిక కార్యకర్త. అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్ రంగం నుండి న్యాయవాద వృత్తిలోకి అడుగుపెట్టిన ఆయన, ఉమ్మడి తెలుగు రాష్ట్రాల హైకోర్టులతో పాటు భారత సుప్రీంకోర్టులో పలు కీలక కేసుల్లో వాదనలు వినిపించాడు.<ref name="Nageshwar Rao Pujari: The world's first PSYLAWGIST redefining leadership through law, enterprise and public service">{{cite news |last1= |first1= |title=Nageshwar Rao Pujari: The world's first PSYLAWGIST redefining leadership through law, enterprise and public service |url=https://www.thehansindia.com/hans/nageshwar-rao-pujari-the-worlds-first-psylawgist-redefining-leadership-through-law-enterprise-and-public-service-1101065 |access-date=25 July 2026 |work= |publisher=The Hans India |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725102348/https://www.thehansindia.com/hans/nageshwar-rao-pujari-the-worlds-first-psylawgist-redefining-leadership-through-law-enterprise-and-public-service-1101065 |archive-date=25 July 2026 |language=en}}</ref> ==జననం & విద్యాభ్యాసం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి 1977 ఏప్రిల్ 5న తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ములుగు జిల్లా, [[మంగపేట మండలం]]లోని చెరుపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు.ఆయన ప్రాధమిక విద్యను ములుగులో పూర్తి చేసి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్‌ఎల్‌బీ, న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా అందుకున్నాడు. నాగేశ్వర్‌రావు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ నుంచి ఎం.ఎస్సీ (సైకాలజీ) మనస్తత్వ శాస్త్రంలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి న్యాయరంగంలోకి రాకముందు 2002 నుండి 2007 వరకు డ్యూయిష్ బ్యాంక్ లో సర్టిఫైడ్ SAP FICO కన్సల్టెంట్‌గా విధులు నిర్వహించాడు. ఈ సమయంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, జర్మనీ, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, స్పెయిన్, స్కాండినేవియన్ దేశాలలో అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలు, కార్పొరేట్ నిర్వహణపై పని చేశాడు. === న్యాయ ప్రస్థానం=== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి కార్పొరేట్ రంగాన్ని వీడి 2013లో హైదరాబాద్‌లో దిశా లా ఫర్మ్ సంస్థను స్థాపించి న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టి తెలంగాణ & ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టులతో పాటు భారత సుప్రీంకోర్టులోనూ పలు కేసులను వాదించాడు. క్రిమినల్, సివిల్, మ్యాట్రిమోనియల్, రాజ్యాంగ సంబంధిత కేసులలో నైపుణ్యం సాధించాడు. ఆయన అనంతరం విదేశాల్లో నివసించే భారతీయులకు న్యాయసేవలు అందించేందుకు అమెరికా, లండన్, దుబాయ్‌లలో కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసి తెలుగు రాష్ట్రాల్లో 150కి పైగా అనుబంధ కార్యాలయాల నెట్‌వర్క్‌ను అభివృద్ధి చేసి దాదాపు 1000 మందికి పైగా జూనియర్ అడ్వకేట్లకు శిక్షణతో పాటు100 మందికి పైగా జూనియర్లకు ప్రత్యక్ష మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. ==సినీ ప్రస్థానం== నాగేశ్వర్‌రావు పూజారి సినిమాల పట్ల ఆసక్తితో 2025లో '[[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]]' సినిమాకు సమర్పకుడిగా వ్యవహరించాడు. ఆయన కొత్త వారిని ప్రోత్సహాయించేందుకు సినేమా స్టూడియోస్ బ్యానర్‌ను స్థాపించాడు. ==పురస్కారాలు== * 2024లో లోగోస్ యూనివర్సిటీ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా గౌరవ డాక్టరేట్ * కిల్ ఆఫ్ అడ్వకసీ అవార్డు, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌ * గ్లోబల్ జస్టిస్ అవార్డు * బెస్ట్ లీగల్ విజనరీ అవార్డు * బెస్ట్ ఇన్నోవేటర్ అవార్డు * చాంపియన్ ఆఫ్ ఫార్మర్స్ అవార్డు * రాష్ట్రీయ రత్న సమ్మాన్ అవార్డు * వాయిస్ ఆఫ్ జస్టిస్ అవార్డు * ఇండియన్ ఐకాన్ అవార్డు * లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్<ref name="అడ్వకేట్ నాగేశ్వర్ రావు పూజారికి లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గౌరవం">{{cite news |title=అడ్వకేట్ నాగేశ్వర్ రావు పూజారికి లండన్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గౌరవం |url=https://navatelangana.com/advocate-nageswar-rao-pujari-honored-by-london-book-of-world-records/ |access-date=21 August 2026 |publisher=Navatelangana |date=20 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821173048/https://navatelangana.com/advocate-nageswar-rao-pujari-honored-by-london-book-of-world-records/ |archive-date=21 August 2026}}</ref><ref name="Advocate Nageshwar Rao Pujari honoured as world’s first 'Psylawgist’">{{cite news|url=https://www.metroindia.net/news/articlenews/advocate-nageshwar-rao-pujari-honoured-as-world-first-psylawgist-44213|title=Advocate Nageshwar Rao Pujari honoured as world’s first 'Psylawgist’|last1=|first1=|date=20 August 2026|access-date=21 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821173349/https://www.metroindia.net/news/articlenews/advocate-nageshwar-rao-pujari-honoured-as-world-first-psylawgist-44213|archive-date=21 August 2026|publisher=Metro India|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1977 జననాలు]] 28o6sndw5nrb21ex3ocxf5if6ahr5r1 0 506985 4941219 4936911 2026-08-21T19:53:07Z Nagarani Bethi 60383 /* యునెస్కో వారసత్వ కట్టడాలు లేదా ప్రదేశాల జాబితా */ 4941219 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = ముంబైలోని విక్టోరియన్ గోథిక్, ఆర్ట్ డెకో నిర్మాణ సముదాయాలు | image = {{Photomontage |photo1a = Mumbai 03-2016 41 Bombay High Court.jpg |photo2b = Sunder Mahal, Soona Mahal, Sea Green Hotel from L-R at Marine Drive, Mumbai.jpg |photo3a = Mumbai 03-2016 35 Prince of Wales Museum.jpg |spacing = 1 |size = 250 |position = center |border = 0 |color = #000000 |foot_montage = '''పై నుండి కిందకు''': [[బాంబే హైకోర్టు]]; మెరైన్ డ్రైవ్ వెంబడి ఉన్న ఆర్ట్ డెకో భవనాలు; [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] }} | image_upright = 1.2 | caption = | location = [[ముంబై]], భారతదేశం | part_of = | includes = | ID = 1480 | coordinates = {{coord|18|55|46|N|72|49|48|E|display=inline,title}} | year = 2018 | area = {{cvt|66.34|ha}} | buffer_zone = {{cvt|378.78|ha}} | pushpin_map = India | map_caption = | criteria = సాంస్కృతిక: (ii), (iv) }} '''ముంబైలోని విక్టోరియన్ గోథిక్, ఆర్ట్ డెకో సముదాయాలు''' అనేది ముంబైలోని 'ఫోర్ట్' ప్రాంతంలో ఉన్న 19వ శతాబ్దపు విక్టోరియన్ గోథిక్ శైలి ప్రభుత్వ భవనాలు, 20వ శతాబ్దపు ఆర్ట్ డెకో శైలి ప్రైవేట్ భవనాల సమాహారం.<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Victorian Gothic and Art Deco Ensembles of Mumbai|url=https://whc.unesco.org/en/list/1480/|access-date=2023-08-21|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> ఈ భవన సముదాయం 2018లో [[యునెస్కో]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]గా ప్రకటించబడింది.<ref name="UNESCOPage2">{{cite web|title=The Victorian & Art Deco Ensemble of Mumbai - UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316011333/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|archive-date=16 March 2018|access-date=29 June 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref><ref>[https://www.artdecomumbai.com/research/mumbais-victorian-gothic-art-deco-ensembles-is-a-world-heritage-site/ Mumbai's Victorian Gothic Art Deco Ensembles Is A World Heritage Site] ''artdecomumbai.com''. Retrieved 4 September 2021</ref> ఈ భవనాలు 'ఓవల్ మైదాన్' చుట్టూ ఉన్నాయి; ఇది ఒకప్పుడు 'ఎస్ప్లానేడ్' అని పిలువబడే పెద్ద వినోద మైదానం.<ref name="UNESCOPage3">{{cite web|title=The Victorian & Art Deco Ensemble of Mumbai - UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316011333/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|archive-date=16 March 2018|access-date=29 June 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ఓవల్ మైదాన్‌కు తూర్పు వైపున విక్టోరియన్ గోథిక్ శైలి ప్రభుత్వ భవనాలు, పశ్చిమ వైపున 'బ్యాక్ బే రికలేమేషన్', 'మెరైన్ డ్రైవ్' ప్రాంతాలకు చెందిన 'ఆర్ట్ డెకో' శైలి భవనాలు ఉన్నాయి.<ref name="UNESCOPage">{{cite web|title=The Victorian & Art Deco Ensemble of Mumbai - UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316011333/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|archive-date=16 March 2018|access-date=29 June 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ఈ ప్రతిపాదన మొత్తం 94 భవనాలను పరిరక్షించడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite web|title=List of Buildings, Architectural Styles & Maps of the UNESCO Precinct – Art Deco|url=https://www.artdecomumbai.com/research/list-of-buildings-architectural-styles-maps-of-the-unesco-precinct/|access-date=2018-07-24|website=www.artdecomumbai.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Research {{!}} Art Deco|url=https://www.artdecomumbai.com/research/#unesco|access-date=2018-07-24|website=www.artdecomumbai.com|language=en-US}}</ref> [[File:Mumbai Weltkulturerbe.svg|thumb|250px|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడిన ప్రాంతం స్థానం, విస్తృతి: {{legend | border = 3px solid #e00 | text = గుర్తించబడిన ఆస్తి/ప్రాంతం }} {{Legend | border = 3px solid #0000B8 | text = బఫర్ జోన్ (రక్షణ వలయం) }} ]] 'ఓవల్' మైదానానికి తూర్పు వైపున ఉన్న 19వ శతాబ్దపు విక్టోరియన్ గోథిక్ శైలి భవనాలలో ప్రధానంగా బాంబే హైకోర్టు, [[ముంబై విశ్వవిద్యాలయం]] (ఫోర్ట్ క్యాంపస్), సిటీ సివిల్ అండ్ సెషన్స్ కోర్టు (ఇది పాత సెక్రటేరియట్ భవనంలో ఉంది) ఉన్నాయి.<ref name="DCOfficialWeb">{{cite web|title=History - City Civil and Sessions Court, Mumbai|url=http://ecourts.gov.in/mumbai/citycivil|access-date=29 June 2015|publisher=District Courts of India}}</ref><ref name="UNESCOPage4">{{cite web|title=The Victorian & Art Deco Ensemble of Mumbai - UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316011333/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|archive-date=16 March 2018|access-date=29 June 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> [[ముంబై]] నగరంలోని ముఖ్యమైన కట్టడాలలో ఒకటైన 'రాజాబాయి క్లాక్ టవర్' కూడా ఈ ప్రాంతంలోనే ఉంది. 'ఓవల్'కు పశ్చిమ వైపున 20వ శతాబ్దపు 'ఆర్ట్ డెకో' శైలి భవనాలు ఉన్నాయి; వీటిలో ప్రధానంగా ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలోని నివాస భవనాలు, 'ఈరోస్ సినిమా' వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="UNESCOPage5">{{cite web|title=The Victorian & Art Deco Ensemble of Mumbai - UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316011333/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/|archive-date=16 March 2018|access-date=29 June 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> విక్టోరియన్ గోథిక్, ఆర్ట్ డెకో శైలి భవనాల ఈ సముదాయాన్ని, 2018 జూన్ 30న బహ్రెయిన్‌లోని మనామాలో జరిగిన ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ 42వ సమావేశంలో యునెస్కో తన 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల' జాబితాలో చేర్చింది.<ref>{{cite web|date=30 June 2018|title=Four sites added to UNESCO’s World Heritage List|url=https://whc.unesco.org/en/news/1845/|access-date=5 July 2018|publisher=UNESCO}}</ref> ==యునెస్కో వారసత్వ కట్టడాలు లేదా ప్రదేశాల జాబితా== ===విక్టోరియన్=== ====భారతీయ నియో-గోతిక్ (హిందూ గోతిక్) వాస్తుశిల్పం==== *సిటీ సివిల్, సెషన్స్ కోర్ట్ (పాత సచివాలయం): ఇది విక్టోరియన్ గోతిక్ శైలిలో నిర్మించిన అందమైన భవనం, ఇది ఒకప్పుడు ముంబై ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉండేది. *బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయ సముదాయం: సర్ గిల్బర్ట్ స్కాల్ట్ రూపొందించిన ఈ సముదాయం గోతిక్, వెనిషియన్ శైలుల కలయికతో లండన్ లోని బిగ్ బెన్ ను తలపించేలా ఉంటుంది. **[[రాజాబాయి క్లాక్ టవర్]] **[[యూనివర్శిటీ లైబ్రరీ, ముంబై|యూనివర్శిటీ లైబ్రరీ]] **[[కాన్వొకేషన్ హాల్, ముంబై విశ్వవిద్యాలయం|కాన్వొకేషన్ హాల్]] *[[బొంబాయి హైకోర్టు]]: ఇది ఇంగ్లీష్ గోతిక్ శైలిలో నల్లటి బసాల్ట్ రాళ్లతో నిర్మించబడిన అత్యంత ఆకర్షణీయమైన న్యాయస్థాన భవనం. *పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ భవనం: గోతిక్ నిర్మాణ శైలికి అద్దం పట్టే ఈ భవనం, ముంబైలోని బ్రిటిష్ కాలం నాటి గొప్ప పరిపాలనా కట్టడాలలో ఒకటి. *[[ఎస్ప్లనేడ్ మాన్షన్, ముంబై|ఎస్ప్లనేడ్ మాన్షన్]]: ఇది భారతదేశంలోనే అత్యంత పురాతనమైన తారాగర్భ (కాస్ట్ ఐరన్) ఫ్రేమ్‌తో కూడిన చారిత్రక నివాస భవనం. *[[డేవిడ్ సాసూన్ లైబ్రరీ]]: గోతిక్ శైలిలో ఓడరేవు రాయిని ఉపయోగించి నిర్మించిన ఈ గ్రంథాలయం ముంబైలోని ముఖ్యమైన విద్యా కేంద్రం. *[[ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కాలేజ్]]: విక్టోరియన్ గోతిక్ శైలిలో నిర్మించిన ఈ ప్రముఖ కళాశాల ముంబై విద్యా చరిత్రలో కీలకమైనది. *[[మహారాష్ట్ర పోలీస్ ప్రధాన కార్యాలయం]]: ఇది కూడా గోతిక్ శైలిలో నిర్మించబడిన చారిత్రక భవనాలలో ఒకటి, దీనిని గతంలో రాయ్ క్యాలరీగా పిలిచేవారు. *ఇండియన్ మర్కంటైల్ మాన్షన్: గోతిక్, స్థానిక రూపకల్పనల మేళవింపుతో వాణిజ్య కేంద్రంగా నిర్మించిన అందమైన భవనం ఇది. ====నియోక్లాసికల్==== * స్టాండర్డ్ చార్టర్డ్ బ్యాంక్ భవనం: గ్రీకు-రోమన్ శైలిలోని పెద్ద స్తంభాలు మరియు అలంకరణలతో కూడిన క్లాసికల్ వాస్తుశిల్పానికి ఇది ఒక చక్కని ఉదాహరణ. * వెల్లింగ్టన్ ఫౌంటెన్: బ్రిటిష్ విజయాలను స్మరించుకుంటూ నియోక్లాసికల్ శైలిలో శిల్పకళా నైపుణ్యంతో నిర్మించిన చారిత్రక ఫౌంటెన్ ఇది. * ఆర్మీ అండ్ నేవీ భవనం: నాటి సైనిక అవసరాల కోసం గ్రీకు శైలి ముఖభాగంతో పటిష్టంగా నిర్మించిన పెద్ద భవనం. * ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్: విజ్ఞాన శాస్త్ర అభివృద్ధి కోసం నియోక్లాసికల్ శైలిలో అందమైన తెల్లటి రాతితో నిర్మించిన ప్రతిష్టాత్మక సంస్థ. * సర్ కవాస్జీ జహంగీర్ హాల్: ఇది కళా ప్రదర్శనల కోసం క్లాసికల్ శైలిని పోలిన సుందరమైన రూపకల్పనతో రూపుదిద్దుకుంది. ====ఇండో-సారాసెనిక్==== * వెస్ట్రన్ రైల్వే ప్రధాన కార్యాలయ భవనం: గోతిక్ మరియు ఇస్లామిక్ శైలులను (గుంబజులు, తోరణాలు) కలిపి నిర్మించిన అద్భుతమైన రైల్వే భవనం. * [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]]: మొఘల్, మరాఠా మరియు ఇంగ్లీష్ శైలుల సమ్మేళనంతో భారీ గుంబజులతో కూడిన అద్భుతమైన మ్యూజియం. * మజెస్టిక్ ఆమ్‌దార్ నివాస్: ఒకప్పుడు ప్రముఖ హోటల్‌గా ఉండి, ఇండో-సారాసెనిక్ శైలిలో రాజసంగా కనిపించే చారిత్రక భవనం. ===ఆర్ట్ డెకో=== * రీగల్ సినిమా: ముంబైలో ఆర్ట్ డెకో శైలిని పరిచయం చేసిన మొదటి అత్యాధునిక సినిమా థియేటర్లలో ఇది ఒకటి. * ఈరోస్ సినిమా: చర్చిగేట్ స్టేషన్ సమీపంలో ఉన్న ఈ భవనం గులాబీ రంగు ఇటుకలు, రేఖాగణిత నమూనాలతో ఆర్ట్ డెకోకు ప్రసిద్ధి. * మోటాభాయ్ మాన్షన్ & సూనా మహల్ & కేవల్ మహల్: మెరైన్ డ్రైవ్ వెంబడి నిర్మించిన నివాస భవనాలు, ఇవి ఆర్ట్ డెకో శైలి సుందరమైన బాల్కనీలను కలిగి ఉంటాయి. * ఓవల్ మైదాన్, మెరైన్ డ్రైవ్ చుట్టూ ఉన్న భవనాలు: ప్రపంచంలోనే మయామి తర్వాత అత్యధిక ఆర్ట్ డెకో భవనాలు కలిగిన యునెస్కో గుర్తింపు పొందిన సముదాయం ఇది. * మెట్రో ఐనాక్స్ సినిమాస్: హాలీవుడ్ శైలి అంతర్గత అలంకరణలతో, ఆర్ట్ డెకో డిజైన్‌లో రూపుదిద్దుకున్న ప్రసిద్ధ సినిమా హాల్. ==చిత్రమాలిక== <gallery widths="220" heights="220"> File:Mumbai 03-2016 40 Bombay High Court.jpg|[[బాంబే హైకోర్టు]] (నియో-గోథిక్) File:Mumbai 03-2016 39 University.jpg|[[రాజాబాయి క్లాక్ టవర్]] (నియో-గోథిక్) File:Maharashtra State Police Head Quarters, Fort, Mumbai.jpg|[[మహారాష్ట్ర పోలీస్ ప్రధాన కార్యాలయం]] (నియో-గోథిక్) File:Standard Chartered Bank Building (Grindlays Bank).jpg|స్టాండర్డ్ చార్టర్డ్ బ్యాంక్ భవనం (నియో-క్లాసికల్) File:Mumbai - Army and Navy Building.jpg|ఆర్మీ అండ్ నేవీ భవనం (నియో-క్లాసికల్) File:Western Railway Headquarter Building at Churchgate in Mumbai.jpg|పశ్చిమ రైల్వే ప్రధాన కార్యాలయ భవనం (ఇండో-సారసెనిక్) File:Side view of Eros Cinema.jpg|[[ఈరోస్ సినిమా]] (ఆర్ట్ డెకో) </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==External links== # [https://www.flickr.com/photos/meckleychina/sets/72157620262447654/ Art Deco Buildings in Bombay (Flickr album)] ==External links== # [https://www.flickr.com/photos/meckleychina/sets/72157620262447654/ Art Deco Buildings in Bombay (Flickr album)] {{భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు}} [[వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ముంబై]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] 4xax5xfdqzd8rptfmqf4ktxsvv086q2 0 507004 4941220 4937114 2026-08-21T19:57:48Z Nagarani Bethi 60383 /* మూలాలు */ 4941220 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ మదర్సా, సమాధి | native_name = | native_language = | image = File:Alauddin's Madrasa (3362834285).jpg | caption = మదర్సా | designation1 = WHS | designation1_date = 1993 <small>(17th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_partof = [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్|కుతుబ్ మినార్, దాని స్మారక కట్టడాలు]] | designation1_number = | designation1_criteria = iv | designation1_type = సాంస్కృతిక | designation1_free1name = ప్రాంతం | designation1_free1value = [[భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|భారతదేశం]] | location = [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]], [[ఢిల్లీ]], భారతదేశం | built = {{start date and age|1315}} | rebuilt = | architect = | coordinates = {{coord|28|31|26|N|77|11|04|E|display=inline,title}} | locmapin = }} '''అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ మదర్సా, సమాధి''' అనేది [[భారతదేశం]]లోని [[ఢిల్లీ]], మెహ్రౌలీలో ఉన్న [[కుతుబ్ మీనార్|కుతుబ్ మినార్]] సముదాయంలో నెలకొని ఉన్న ఒక మదర్సా (ఇస్లామిక్ విద్యాసంస్థ). దీనిని 1315లో [[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] నిర్మించారు;<ref name="SP"/> ఆయనకు సంబంధించిన సమాధి ఈ మదర్సా లోపలే ఉంది.<ref name="AK">{{cite book |author1=Ranjan Kumar Singh |title=The Islamic Monuments of Delhi |date=2016 |publisher=Patridge Publishing |isbn=9781482873146 |url=https://books.google.com/books?id=hfalDAAAQBAJ&q=alauddin+tomb&pg=PT57}}</ref><ref name=":0" /> భారతదేశంలో సమాధి, మదర్సా కలయికతో కూడిన నిర్మాణం ఉండటం ఇదే మొదటి ఉదాహరణ.<ref name=":0">{{cite web |title=Ala-ud-din's Madrasa and Tomb |url=http://qutubminardelhi.com/ala-ud-dins-madrasa-and-tomb/ |publisher=Qutub Minar Delhi |accessdate=25 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150725155557/http://qutubminardelhi.com/ala-ud-dins-madrasa-and-tomb/ |archivedate=25 July 2015}}</ref> ==నేపథ్యం== ఈ మదర్సాను 1315లో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ (పాలన: 1296–1316) నిర్మించారు. ఢిల్లీలోని [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్|కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్‌]]లో ఉన్న 'L' ఆకారపు మదర్సా దక్షిణ విభాగంలోని మధ్య గదిలో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీకి చెందినదిగా భావించబడుతున్న సమాధి ఉంది. ఇది కుతుబ్ మినార్, కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదుకు నైరుతి దిశలో ఉంది. అనేక 'మల్ఫూజాత్' (సూఫీ సాధువుల బోధనలు/వచనాలు) ప్రకారం, ఈ సమాధి ఒక తీర్థయాత్రా స్థలంగా ఉండేది, ప్రజలు తమ కోరికలు నెరవేరాలని కోరుతూ ఇక్కడ దారాలను కట్టేవారు. అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ పాత్రతో కూడిన 2018 నాటి చారిత్రక చలనచిత్రం '[[పద్మావత్]]' విడుదలైన తర్వాత, ఈ సమాధిని సందర్శించే వారి సంఖ్య పెరిగింది.<ref>{{cite web |title=Who was Dilli's Khulji? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-was-dillis-khilji/articleshow/62778192.cms |work=[[The Times of India]] |accessdate=25 April 2019 |date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415082015/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-was-dillis-khilji/articleshow/62778192.cms |archive-date=15 April 2019 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Lal |first1=Nikharika |title=Delhi's new-found interest in Alauddin Khilji's tomb: Yeh kya 'Padmavati' wala Khujli hai?, ask visitors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhis-new-found-interest-in-alauddin-khiljis-tomb-yeh-kya-padmavati-wala-khilji-hai/articleshow/61962708.cms |work=[[The Times of India]] |accessdate=25 April 2019 |date=8 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507205658/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhis-new-found-interest-in-alauddin-khiljis-tomb-yeh-kya-padmavati-wala-khilji-hai/articleshow/61962708.cms |archive-date=7 May 2019 |url-status=live }}</ref> ==వాస్తుశిల్పం== ఈ మదర్సా, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] కాలానికి పూర్వం నాటివిగా నేటికీ నిలిచి ఉన్న నాలుగు కట్టడాలలో ఒకటి. భారతదేశంలోని 'మదర్సాలు'.<ref name="SP">{{cite book |author1=Subhash Parihar |title=Some Aspects of Indo-Islamic Architecture |date=1999 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170173816 |page=166}}</ref> ఇది ఒక చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం చుట్టూ 'L' ఆకారంలో నిర్మించబడింది; దీని ఉత్తర దిశలో ఉన్న ద్వారం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించవచ్చు. ప్రస్తుతం ఆ ద్వారం అవశేషాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.<ref name=":0" />{{sfn|Sharma2002|p=70}} ఈ మదర్సా పశ్చిమ భాగంలో ఏడు చిన్న గదులు, ఎత్తైన గోపురాలు (గుమ్మటాలు) కలిగిన రెండు పెద్ద గదులు ఉన్నాయి. ఈ గోపురాలు ఎత్తైన ఆధార నిర్మాణం కలిగి ఉండి, వాటి కింద 'కార్బెల్ ఆర్చ్' పద్ధతిలో నిర్మించిన ద్వారాలు ఉంటాయి. ఈ గదుల గోపురాలు 'కార్బెల్డ్ పెండెంటీవ్స్' ద్వారా ఆధారితమై ఉన్నాయి – భారతదేశంలో వీటిని ఉపయోగించడం ఇదే మొదటిసారి. ఆ చిన్న గదులు బహుశా నివాస గదులుగా ఉపయోగించబడి ఉండవచ్చు.<ref name=":0" />{{sfn|Sharma2002|p=70}} మదర్సా దక్షిణ భాగం మూడు గదులతో కూడి ఉంది. మధ్య గదిలో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీకి చెందినదిగా భావించబడుతున్న సమాధి ఉంది. ఈ మధ్య గది కొలతలు 16 x 12 అడుగులు ఉంటాయి. గది గోడలు మందంగా ఉండి, రాతి, సున్నపురాయితో నిర్మించబడ్డాయి. అయితే, ప్రస్తుతం వాటి కింద ఉన్న పదునైన అంచులు కలిగిన రాళ్లు తప్ప మిగిలినవన్నీ కాలక్రమేణా శిథిలమయ్యాయి.<ref name=":0" /><ref name="IE">{{cite web |last1=Jagdish |first1=Sudhakar |title=Herein lies a king: A day in the life of Alauddin Khilji's tomb |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/herein-tries-a-king-a-day-in-the-life-of-alauddin-khiljis-tomb-padmaavat-5058948/ |publisher=[[The Indian Express]] |accessdate=25 April 2019 |date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425111500/https://indianexpress.com/article/cities/delhi/herein-lies-a-king-a-day-in-the-life-of-alauddin-khiljis-tomb-padmaavat-5058948/ |archive-date=25 April 2019 |url-status=live }}</ref> కాలక్రమేణా ఆ గది గోపురం కూలిపోయింది.<ref name=":0" /> మధ్య గదికి ఇరువైపులా ఉండే గ్యాలరీలు లేదా ఇరుకైన మార్గాలు, దీనిని 'మదర్సా'లోని ఇతర గదుల నుండి వేరు చేస్తాయి.<ref name="AK" /><ref name=":0" /> ఈ సమాధి కొలతలు {{convert|7|x|4|ft|m}}.<ref name="IE" /> ఈ సమాధిపై ఎటువంటి శిలాఫలకం లేదా శాసనం లేదు.<ref name="AK" /><ref>{{cite web|last1=Smith|first1=R.V.|date=28 November 2016|title=In search of 'Second Alexander'|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/In-search-of-%E2%80%98Second-Alexander%E2%80%99/article16715474.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129162938/http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/In-search-of-%E2%80%98Second-Alexander%E2%80%99/article16715474.ece|archive-date=29 November 2016|work=[[The Hindu]]|accessdate=25 April 2019}}</ref> మధ్య, పశ్చిమ గదులలోని సమాధులు 1900ల ప్రారంభంలో జరిపిన తవ్వకాలలో కనుగొనబడ్డాయి. భారతదేశంలో ఒక 'మదర్సా' (విద్యాలయం) ప్రాంగణంలో నిర్మించబడిన సమాధికి ఇది తొలి ఉదాహరణ; ఈ నిర్మాణ శైలి బహుశా [[Great Seljuk architecture|సెల్జుక్ వాస్తుశిల్పం]] ప్రభావంతో రూపొంది ఉండవచ్చు.{{sfn|Sharma2002|p=71}}<ref name=":0" /> ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Alauddin Khalji's Tomb 02.jpg|[[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] సమాధి File:Tomb of Alauddin Khilji, Qutub Minar complex, Delhi.jpg|ఖిల్జీని ఖననం చేసిన గది File:Alauddin Khalji's Madrasa 09.jpg|ప్రాంగణం నుండి కనిపించే మదర్సా దృశ్యం </gallery> ఈ మదర్సా ఒక విద్యాసంస్థగా ఉండేది. == అదనపు విషయాలు == * ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా సంరక్షణ: ప్రస్తుతం ఈ చారిత్రక కట్టడం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్‌లో భాగంగా ఉంది, దీనిని భారత పురావస్తు సర్వే శాఖ సంరక్షిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Submission Detail|url=https://theislamicheritage.com/detail/Alauddin-Khilji-Madarsa#:~:text=This%20sanctuary%20of%20learning,%20commissioned%20by%20one,realm%20of%20tranquil%20contemplation%20and%20historical%20wonder.|access-date=2026-08-21|website=theislamicheritage.com}}</ref> * ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలిలో అడుగులు: ఢిల్లీ సల్తనత్ కాలంలో, ముఖ్యంగా ఖిల్జీ వంశీయుల హయాంలో ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్ప పద్ధతులు భారతదేశంలో వేళ్లూనుకున్నాయి. అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ కళలు, నిర్మాణాలకు ఎంతో ప్రాధాన్యతనిచ్చారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Alauddin Khilji Tomb & Madrasa, New Delhi, India - Reviews, Ratings, Tips and Why You Should Go|url=https://wanderlog.com/place/details/4401193/alauddin-khilji-tomb--madrasa|access-date=2026-08-21|website=Wanderlog|language=en}}</ref> * అలై దర్వాజా సంబంధం: ఇదే కుతుబ్ కాంప్లెక్స్‌లో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ నిర్మించిన 'అలై దర్వాజా' భారతదేశంలోనే మొదటిసారిగా నిజమైన గుమ్మటాలు, నిజమైన వంపులను ఉపయోగించి నిర్మించిన కట్టడంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ మదర్సా నిర్మాణం కూడా అదే కాలపు సాంకేతిక నైపుణ్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. * విద్యా కేంద్రంగా ప్రాముఖ్యత: ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలంలో మదర్సాలు కేవలం మతపరమైన విద్యకే కాకుండా, ఇస్లామిక్ ధర్మశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం, సాహిత్యాన్ని బోధించే ప్రముఖ విజ్ఞాన కేంద్రాలుగా వర్ధిల్లాయి.<ref name=":1" /> * సందర్శకుల ఆసక్తి: ఈ ప్రాంగణంలో ఉన్న శిథిలావస్థలో ఉన్న రాళ్లు, పురాతన కాలపు కట్టడాల శైలి మధ్యయుగ నాటి ఢిల్లీ వైభవాన్ని, చరిత్రను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపుతాయి. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] [[వర్గం:ఢిల్లీలోని జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక కట్టడాలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:సమాధి స్థలాలు]] [[వర్గం:సమాధులు]] 35idv4ffdfxsvbpxtcp9fureabx7cbx 4941221 4941220 2026-08-21T20:01:03Z Nagarani Bethi 60383 /* అదనపు విషయాలు */ 4941221 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ మదర్సా, సమాధి | native_name = | native_language = | image = File:Alauddin's Madrasa (3362834285).jpg | caption = మదర్సా | designation1 = WHS | designation1_date = 1993 <small>(17th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_partof = [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్|కుతుబ్ మినార్, దాని స్మారక కట్టడాలు]] | designation1_number = | designation1_criteria = iv | designation1_type = సాంస్కృతిక | designation1_free1name = ప్రాంతం | designation1_free1value = [[భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|భారతదేశం]] | location = [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]], [[ఢిల్లీ]], భారతదేశం | built = {{start date and age|1315}} | rebuilt = | architect = | coordinates = {{coord|28|31|26|N|77|11|04|E|display=inline,title}} | locmapin = }} '''అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ మదర్సా, సమాధి''' అనేది [[భారతదేశం]]లోని [[ఢిల్లీ]], మెహ్రౌలీలో ఉన్న [[కుతుబ్ మీనార్|కుతుబ్ మినార్]] సముదాయంలో నెలకొని ఉన్న ఒక మదర్సా (ఇస్లామిక్ విద్యాసంస్థ). దీనిని 1315లో [[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] నిర్మించారు;<ref name="SP"/> ఆయనకు సంబంధించిన సమాధి ఈ మదర్సా లోపలే ఉంది.<ref name="AK">{{cite book |author1=Ranjan Kumar Singh |title=The Islamic Monuments of Delhi |date=2016 |publisher=Patridge Publishing |isbn=9781482873146 |url=https://books.google.com/books?id=hfalDAAAQBAJ&q=alauddin+tomb&pg=PT57}}</ref><ref name=":0" /> భారతదేశంలో సమాధి, మదర్సా కలయికతో కూడిన నిర్మాణం ఉండటం ఇదే మొదటి ఉదాహరణ.<ref name=":0">{{cite web |title=Ala-ud-din's Madrasa and Tomb |url=http://qutubminardelhi.com/ala-ud-dins-madrasa-and-tomb/ |publisher=Qutub Minar Delhi |accessdate=25 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150725155557/http://qutubminardelhi.com/ala-ud-dins-madrasa-and-tomb/ |archivedate=25 July 2015}}</ref> ==నేపథ్యం== ఈ మదర్సాను 1315లో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ (పాలన: 1296–1316) నిర్మించారు. ఢిల్లీలోని [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్|కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్‌]]లో ఉన్న 'L' ఆకారపు మదర్సా దక్షిణ విభాగంలోని మధ్య గదిలో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీకి చెందినదిగా భావించబడుతున్న సమాధి ఉంది. ఇది కుతుబ్ మినార్, కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదుకు నైరుతి దిశలో ఉంది. అనేక 'మల్ఫూజాత్' (సూఫీ సాధువుల బోధనలు/వచనాలు) ప్రకారం, ఈ సమాధి ఒక తీర్థయాత్రా స్థలంగా ఉండేది, ప్రజలు తమ కోరికలు నెరవేరాలని కోరుతూ ఇక్కడ దారాలను కట్టేవారు. అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ పాత్రతో కూడిన 2018 నాటి చారిత్రక చలనచిత్రం '[[పద్మావత్]]' విడుదలైన తర్వాత, ఈ సమాధిని సందర్శించే వారి సంఖ్య పెరిగింది.<ref>{{cite web |title=Who was Dilli's Khulji? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-was-dillis-khilji/articleshow/62778192.cms |work=[[The Times of India]] |accessdate=25 April 2019 |date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415082015/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-was-dillis-khilji/articleshow/62778192.cms |archive-date=15 April 2019 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Lal |first1=Nikharika |title=Delhi's new-found interest in Alauddin Khilji's tomb: Yeh kya 'Padmavati' wala Khujli hai?, ask visitors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhis-new-found-interest-in-alauddin-khiljis-tomb-yeh-kya-padmavati-wala-khilji-hai/articleshow/61962708.cms |work=[[The Times of India]] |accessdate=25 April 2019 |date=8 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507205658/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhis-new-found-interest-in-alauddin-khiljis-tomb-yeh-kya-padmavati-wala-khilji-hai/articleshow/61962708.cms |archive-date=7 May 2019 |url-status=live }}</ref> ==వాస్తుశిల్పం== ఈ మదర్సా, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] కాలానికి పూర్వం నాటివిగా నేటికీ నిలిచి ఉన్న నాలుగు కట్టడాలలో ఒకటి. భారతదేశంలోని 'మదర్సాలు'.<ref name="SP">{{cite book |author1=Subhash Parihar |title=Some Aspects of Indo-Islamic Architecture |date=1999 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170173816 |page=166}}</ref> ఇది ఒక చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం చుట్టూ 'L' ఆకారంలో నిర్మించబడింది; దీని ఉత్తర దిశలో ఉన్న ద్వారం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించవచ్చు. ప్రస్తుతం ఆ ద్వారం అవశేషాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.<ref name=":0" />{{sfn|Sharma2002|p=70}} ఈ మదర్సా పశ్చిమ భాగంలో ఏడు చిన్న గదులు, ఎత్తైన గోపురాలు (గుమ్మటాలు) కలిగిన రెండు పెద్ద గదులు ఉన్నాయి. ఈ గోపురాలు ఎత్తైన ఆధార నిర్మాణం కలిగి ఉండి, వాటి కింద 'కార్బెల్ ఆర్చ్' పద్ధతిలో నిర్మించిన ద్వారాలు ఉంటాయి. ఈ గదుల గోపురాలు 'కార్బెల్డ్ పెండెంటీవ్స్' ద్వారా ఆధారితమై ఉన్నాయి – భారతదేశంలో వీటిని ఉపయోగించడం ఇదే మొదటిసారి. ఆ చిన్న గదులు బహుశా నివాస గదులుగా ఉపయోగించబడి ఉండవచ్చు.<ref name=":0" />{{sfn|Sharma2002|p=70}} మదర్సా దక్షిణ భాగం మూడు గదులతో కూడి ఉంది. మధ్య గదిలో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీకి చెందినదిగా భావించబడుతున్న సమాధి ఉంది. ఈ మధ్య గది కొలతలు 16 x 12 అడుగులు ఉంటాయి. గది గోడలు మందంగా ఉండి, రాతి, సున్నపురాయితో నిర్మించబడ్డాయి. అయితే, ప్రస్తుతం వాటి కింద ఉన్న పదునైన అంచులు కలిగిన రాళ్లు తప్ప మిగిలినవన్నీ కాలక్రమేణా శిథిలమయ్యాయి.<ref name=":0" /><ref name="IE">{{cite web |last1=Jagdish |first1=Sudhakar |title=Herein lies a king: A day in the life of Alauddin Khilji's tomb |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/herein-tries-a-king-a-day-in-the-life-of-alauddin-khiljis-tomb-padmaavat-5058948/ |publisher=[[The Indian Express]] |accessdate=25 April 2019 |date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425111500/https://indianexpress.com/article/cities/delhi/herein-lies-a-king-a-day-in-the-life-of-alauddin-khiljis-tomb-padmaavat-5058948/ |archive-date=25 April 2019 |url-status=live }}</ref> కాలక్రమేణా ఆ గది గోపురం కూలిపోయింది.<ref name=":0" /> మధ్య గదికి ఇరువైపులా ఉండే గ్యాలరీలు లేదా ఇరుకైన మార్గాలు, దీనిని 'మదర్సా'లోని ఇతర గదుల నుండి వేరు చేస్తాయి.<ref name="AK" /><ref name=":0" /> ఈ సమాధి కొలతలు {{convert|7|x|4|ft|m}}.<ref name="IE" /> ఈ సమాధిపై ఎటువంటి శిలాఫలకం లేదా శాసనం లేదు.<ref name="AK" /><ref>{{cite web|last1=Smith|first1=R.V.|date=28 November 2016|title=In search of 'Second Alexander'|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/In-search-of-%E2%80%98Second-Alexander%E2%80%99/article16715474.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129162938/http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/In-search-of-%E2%80%98Second-Alexander%E2%80%99/article16715474.ece|archive-date=29 November 2016|work=[[The Hindu]]|accessdate=25 April 2019}}</ref> మధ్య, పశ్చిమ గదులలోని సమాధులు 1900ల ప్రారంభంలో జరిపిన తవ్వకాలలో కనుగొనబడ్డాయి. భారతదేశంలో ఒక 'మదర్సా' (విద్యాలయం) ప్రాంగణంలో నిర్మించబడిన సమాధికి ఇది తొలి ఉదాహరణ; ఈ నిర్మాణ శైలి బహుశా [[Great Seljuk architecture|సెల్జుక్ వాస్తుశిల్పం]] ప్రభావంతో రూపొంది ఉండవచ్చు.{{sfn|Sharma2002|p=71}}<ref name=":0" /> == ప్రాముఖ్యత == ఈ మదర్సా ఒక విద్యాసంస్థగా ఉండేది. ఈ మదర్సా, సమాధి సముదాయం కేవలం ఒక నిర్మాణపరమైన అద్భుతం మాత్రమే కాదు, ఇది ఢిల్లీ సల్తనత్ కాలం నాటి సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు కూడా సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ తన పాలనా కాలంలో ఎన్నో సాహసోపేతమైన సైనిక దండయాత్రలు చేయడంతో పాటు, ఆర్థిక సంస్కరణలు, మార్కెట్ నియంత్రణ చర్యలతో సుల్తానేట్‌ను పటిష్టం చేశారు. అదే సమయంలో ఆయన కళలు, సాహిత్య పోషణకు, నిర్మాణ రంగ అభివృద్ధికి విశేషమైన ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్‌లో ఆయన నిర్మించిన అలై దర్వాజా ఎంతటి ప్రసిద్ధి చెందిందో, ఈ మదర్సా కూడా ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్ప వికాసంలో అంతే కీలకమైన మైలురాయిగా నిలిచింది. ఈ విద్యాసంస్థలో ఆ కాలంలోని ప్రముఖ పండితులు, విద్యార్థులు ఇస్లామిక్ శాస్త్రాలు, ధర్మశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం, సాహిత్యాన్ని అభ్యసించేవారు. ఒక విద్యా సంస్థ ఆవరణలోనే సుల్తాన్ సమాధిని నిర్మించడం ద్వారా, విద్యకు, జ్ఞాన సంపాదనకు ఆయన ఎంతటి గౌరవం ఇచ్చారో స్పష్టమవుతుంది. అయితే కాలక్రమేణా జరిగిన దండయాత్రలు, రాజకీయ మార్పులు, ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా ఈ నిర్మాణం పెద్దఎత్తున శిథిలమైంది. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు చివరి నాటికి, ఇరవయ్యో శతాబ్దం ప్రారంభంలో భారత పురావస్తు సర్వే శాఖ (ASI) చేపట్టిన తవ్వకాల్లోనే ఈ చారిత్రక అవశేషాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. ప్రస్తుతం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఉన్న కుతుబ్ కాంప్లెక్స్‌లో భాగంగా ఉన్న ఈ ప్రదేశం, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు మధ్యయుగ భారతీయ చరిత్రను, సుల్తానుల నిర్మాణ శైలిని లోతుగా అధ్యయనం చేయడానికి ఒక అద్భుతమైన వేదికగా ఉపయోగపడుతోంది. == అదనపు విషయాలు == * ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా సంరక్షణ: ప్రస్తుతం ఈ చారిత్రక కట్టడం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్‌లో భాగంగా ఉంది, దీనిని భారత పురావస్తు సర్వే శాఖ సంరక్షిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Submission Detail|url=https://theislamicheritage.com/detail/Alauddin-Khilji-Madarsa#:~:text=This%20sanctuary%20of%20learning,%20commissioned%20by%20one,realm%20of%20tranquil%20contemplation%20and%20historical%20wonder.|access-date=2026-08-21|website=theislamicheritage.com}}</ref> * ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలిలో అడుగులు: ఢిల్లీ సల్తనత్ కాలంలో, ముఖ్యంగా ఖిల్జీ వంశీయుల హయాంలో ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్ప పద్ధతులు భారతదేశంలో వేళ్లూనుకున్నాయి. అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ కళలు, నిర్మాణాలకు ఎంతో ప్రాధాన్యతనిచ్చారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Alauddin Khilji Tomb & Madrasa, New Delhi, India - Reviews, Ratings, Tips and Why You Should Go|url=https://wanderlog.com/place/details/4401193/alauddin-khilji-tomb--madrasa|access-date=2026-08-21|website=Wanderlog|language=en}}</ref> * అలై దర్వాజా సంబంధం: ఇదే కుతుబ్ కాంప్లెక్స్‌లో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ నిర్మించిన 'అలై దర్వాజా' భారతదేశంలోనే మొదటిసారిగా నిజమైన గుమ్మటాలు, నిజమైన వంపులను ఉపయోగించి నిర్మించిన కట్టడంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ మదర్సా నిర్మాణం కూడా అదే కాలపు సాంకేతిక నైపుణ్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. * విద్యా కేంద్రంగా ప్రాముఖ్యత: ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలంలో మదర్సాలు కేవలం మతపరమైన విద్యకే కాకుండా, ఇస్లామిక్ ధర్మశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం, సాహిత్యాన్ని బోధించే ప్రముఖ విజ్ఞాన కేంద్రాలుగా వర్ధిల్లాయి.<ref name=":1" /> * సందర్శకుల ఆసక్తి: ఈ ప్రాంగణంలో ఉన్న శిథిలావస్థలో ఉన్న రాళ్లు, పురాతన కాలపు కట్టడాల శైలి మధ్యయుగ నాటి ఢిల్లీ వైభవాన్ని, చరిత్రను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపుతాయి. ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Alauddin Khalji's Tomb 02.jpg|[[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] సమాధి File:Tomb of Alauddin Khilji, Qutub Minar complex, Delhi.jpg|ఖిల్జీని ఖననం చేసిన గది File:Alauddin Khalji's Madrasa 09.jpg|ప్రాంగణం నుండి కనిపించే మదర్సా దృశ్యం </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] [[వర్గం:ఢిల్లీలోని జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక కట్టడాలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:సమాధి స్థలాలు]] [[వర్గం:సమాధులు]] jsjo8prtqhxy8vs4cfzu9eeu5egeajc 0 507017 4941259 4937160 2026-08-21T21:40:03Z InternetArchiveBot 88395 3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941259 wikitext text/x-wiki [[File:Sahar_ki_Masjid,_champaner,_Gujarat.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sahar_ki_Masjid,_champaner,_Gujarat.JPG|కుడి|thumb|షహర్ మసీదు]] [[File:'Champaneer,_near_Baroda,_India._Febr._1879'.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:'Champaneer,_near_Baroda,_India._Febr._1879'.jpg|కుడి|thumb|చంపనేర్, పావగఢ్‌ల కాగితంపై తైలవర్ణ చిత్రం, 1879]] [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[గుజరాత్|గుజరాత్‌]]<nowiki/>లో ఉన్న, [[యునెస్కో]] రక్షణలో ఉన్న 'చంపనేర్-పావాగఢ్ పురావస్తు ఉద్యానవనం'లో [[మసీ​దు|మసీదులు]], [[దేవాలయం|దేవాలయాలు]], ధాన్యపు భాండాగారాలు, సమాధులు, బావులు, గోడలు, చప్పరాలతో సహా పదకొండు రకాల భవనాలు ఉన్నాయి.<ref name="Survey7">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref><ref name="Advisory2">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref><ref name="Tour2">{{Cite web|title=Mosques of Champaner|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003238/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|archive-date=16 October 2011|access-date=29 September 2012|publisher=Official Web site of Government of Gujarat Tourism}}</ref><ref name="Central">{{Cite web|title=Champaner: Central mehrab in the Jama mosque|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000002219u00060000.html|access-date=29 September 2012|publisher=Onlinegallery, British Library, UK|archive-date=5 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005182357/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000002219u00060000.html|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} ఈ కట్టడాలు పావగఢ్ కొండ పాదభాగంలోనూ, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతంలోనూ ఉన్నాయి. బరోడా హెరిటేజ్ ట్రస్ట్ ఈ ప్రాంతంలో 114 కట్టడాలను గుర్తించింది; అయితే, నిధుల కొరత కారణంగా వీటిలో కేవలం 39 కట్టడాలను మాత్రమే '[[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా]]' (భారత పురావస్తు శాఖ) నిర్వహిస్తోంది.<ref name="Ruggles 20092">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last1=Ruggles|first1=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=9781441900715|pages=91–93, 96–97|author1-link=D. Fairchild Ruggles|access-date=23 September 2012}}</ref> ఇక్కడి భూమిలో 94% అటవీ శాఖ ఆధీనంలో ఉండగా, దేవాలయ ట్రస్టులు, ఇతర మతపరమైన సంస్థలు యాత్రికులు, పర్యాటకుల కోసం బస, భోజన సదుపాయాలను కల్పిస్తున్నాయి. కొండ పాదభాగం వద్ద దక్షిణ దిశలో కొన్ని శిథిలావస్థలో ఉన్న ఇళ్లను, జైన దేవాలయాల పునాదులను కూడా చూడవచ్చు.<ref name="Ruggles 20093">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last1=Ruggles|first1=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=9781441900715|pages=91–93, 96–97|author1-link=D. Fairchild Ruggles|access-date=23 September 2012}}</ref>{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} కొన్ని ముఖ్యమైన కట్టడాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:<ref name="Survey">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> == మతపరమైన కట్టడాలు == === మసీదులు === [[File:CHAMPNER_GUJARAT.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CHAMPNER_GUJARAT.JPG|కుడి|thumb|జమా మసీదు]] చాలా మంచి స్థితిలో ఉన్న ఐదు మసీదులలో, బరోడా హెరిటేజ్ ట్రస్ట్ జాబితా చేసిన 114 కట్టడాలలో అత్యంత ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటి సుల్తాన్ బెగాడా నిర్మించిన 'జామా మసీదు' (దీనిని 'జామీ మసీదు' అని కూడా అంటారు); ఇది తూర్పు ద్వారం సమీపంలో ఉంది. ఇది ఇస్లామిక్ సంప్రదాయాన్ని కాపాడుతూనే హిందూ, ముస్లిం వాస్తుశిల్ప శైలుల సమ్మేళనంతో నిర్మించబడింది, దీని అద్భుతమైన అంతర్గత అలంకరణల కారణంగా పశ్చిమ భారతదేశంలోని అత్యుత్తమ మసీదులలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Ruggles 20094">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA99|title=Intangible Heritage Embodied|last1=Ruggles|first1=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|publisher=Springer|year=2009|isbn=9781441900715|pages=91–93, 96–97|author1-link=D. Fairchild Ruggles|access-date=23 September 2012}}</ref> ఈ మసీదు ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడింది. దీనికి ఒక కేంద్ర గోపురం, ఒక్కొక్కటి 30 మీటర్ల ఎత్తు గల రెండు మీనార్లు (స్తంభ గోపురాలు), 172 స్తంభాలు, ఏడు మిహ్రాబ్‌లు, రాతి జాలీలతో (సున్నితమైన రాతి జాలీ పనితనంతో) అలంకరించబడిన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}}<ref name="World2">{{Cite web|title=Champaner-Pavagadh|url=http://www.worldheritagesite.org/sites/champaner.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006154345/http://worldheritagesite.org/sites/champaner.html|archive-date=6 October 2012|access-date=23 September 2012|publisher=Worldheritagesite.org}}</ref> మొఘల్ వాస్తుశిల్పం అనేది సుల్తానేట్ల వాస్తుశిల్పం నుండి ప్రేరణ పొందిందని చెబుతారు; ఈ సుల్తానేట్ల శైలి అనేది హిందూ మతపరమైన అంశాలు, పనితనంతో ముస్లిం సంప్రదాయం కలగలిసిన మిశ్రమ రూపం. అక్కడి పెద్ద గోపురాలు అటువంటి శైలుల సమ్మేళనానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి.<ref name="Advisory3">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref><ref name="Fact3">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref> జామీ మసీదులో, మసీదు, సమాధుల ఉపరితలాలపై చేసిన అలంకరణలలో సూర్యుడు, వజ్రాలు, కుండలు, తీగలు, తామర చిహ్నాలు వంటివి కనిపిస్తాయి; ఇవి పూర్వపు దేవాలయాలలో ఉపయోగించిన నమూనాలే. ఈ కట్టడాల నిర్మాణంలో పాల్గొన్న స్థానిక కళాకారులు తమ పూర్వీకుల నుండి నైపుణ్యాలను పుణికిపుచ్చుకున్నారు. వారు హిందువులు, ముస్లింలు లేదా జైనుల నుండి లభించిన అప్పగింతల (పనుల) మేరకు పనిచేశారు కాబట్టి, వారి పనితీరులో ఎటువంటి మతపరమైన పక్షపాతం ఉండేది కాదు. మసీదులకు ఆనుకుని సమాధులను నిర్మించారు; ఇవి సాధారణంగా చతురస్రాకార ప్రణాళికతో ఉండి, స్తంభాలు, గోపురాలతో నిర్మించబడి, అందమైన అలంకరణలతో తీర్చిదిద్దబడ్డాయి.<ref name="Advisory">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref> ఈ వారసత్వ ప్రాంతంలోని ఇతర ముఖ్యమైన మసీదులు అక్కడ ఉన్నవి: కెవాడా మసీదు; 'ఏక్ మినార్కా మసీదు' (ఒకే గోపురం కలిగిన మసీదు); అటవీ ప్రాంతంలో ఉన్న 'పాంచ్ మహుదా కా మసీదు' (ఐదు గోపురాల మసీదు); కోట లోపల ఉన్న అందమైన కట్టడమైన 'షెహర్కా మసీదు' (నగర మసీదు);, కోటకు దక్షిణాన సుమారు 0.75 మైళ్ల దూరంలో స్వచ్ఛమైన తెల్లని రాతితో నిర్మించిన 'నగినా మసీదు' (రత్నం వంటి మసీదు); ఈ మసీదుకు సమీపంలోనే తోరణాలతో అలంకరించబడిన ఒక మెట్ల బావి కూడా ఉంది. ==== జామీ మసీదు ==== జామీ మసీదు నగర ప్రాకారాల ('జహాన్పనా')కు తూర్పున సుమారు 150 అడుగుల దూరంలో ఉంది. ఇది 1513 నాటిది; దీని నిర్మాణం 125 సంవత్సరాల పాటు సాగింది.<ref name="Singh2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&pg=PA742|title=India|author1=Sarina Singh|date=1 September 2009|publisher=LP|isbn=978-1-74179-151-8|pages=742–|access-date=29 September 2012}}</ref> మసీదు ఆవరణలోని ఒక మూలలో సమాధి చేయబడిన 'పీర్' (సూఫీ గురువు) నుండి ఆశీర్వాదాలు కోరేవారికి ఈ మసీదు ఒక తీర్థయాత్రా స్థలంగా ఉంది.<ref name="Patel2002">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ztx1ZCneph4C&pg=PA38|title=Lyrical Movements, Historical Hauntings: On Gender, Colonialism, and Desire in Miraji's Urdu Poetry|last=Patel|first=Geeta|date=31 January 2002|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3329-8|pages=38–|access-date=29 September 2012}}</ref> మసీదు ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న రెండు అద్భుతమైన గోపురాలు, హిందూ, ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్ప శైలుల కలయిక "సమతుల్య నిర్మాణం, వివరాలలో పరిపూర్ణత, అలంకార సౌందర్యం (ముఖ్యంగా ప్రార్థనా మందిరం క్లిష్టమైన చెక్కడాలు కలిగిన పైకప్పు)" వంటి అంశాలకు ఇది ఒక చక్కని ఉదాహరణగా నిలుస్తుందని చెప్పబడింది.<ref name="Science">{{Cite web|author=B. Busa Goud|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavgadh|url=http://portal.unesco.org/pv_obj_cache/pv_obj_id_1BE01ADA16E57D45AE12B1BAA3A6840B7ABF0A00/filename/B+B+Goud.pdf|access-date=29 September 2012|publisher=UNESCO. Org}}{{dead link|date=February 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఈ భవనం రెండు అంతస్తులను కలిగి ఉంది. ఇది ఇస్లామిక్, హిందూ అలంకరణ శైలుల కలయికతో నిర్మించబడింది.<ref name="Singh20092">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&pg=PA742|title=India|author1=Sarina Singh|date=1 September 2009|publisher=LP|isbn=978-1-74179-151-8|pages=742–|access-date=29 September 2012}}</ref> దీని నిర్మాణాత్మక ప్రణాళిక అహ్మదాబాద్‌లోని 'సిదీ సయ్యద్ మసీదు'ను పోలి ఉంటుంది. ఇది దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండి, తూర్పు వైపున ప్రవేశద్వారాన్ని కలిగి ఉంది. ఒక వేదికపై పెద్ద గోపురంతో కూడిన ముఖమండపం (పోర్టికో) ఇక్కడ ఉంది. మసీదులోకి ప్రవేశించడానికి ఉత్తర, దక్షిణ దిశల నుండి మెట్లు ఉన్నాయి. అందమైన చెక్కడాలు కలిగిన ప్రధాన ప్రవేశద్వారానికి ఇరువైపులా 30 మీటర్ల ఎత్తు గల ఎత్తైన మినార్లు (స్తంభాలు) ఉన్నాయి.<ref name="Central2">{{Cite web|title=Champaner: Central mehrab in the Jama mosque|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000002219u00060000.html|access-date=29 September 2012|publisher=Onlinegallery, British Library, UK|archive-date=5 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005182357/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000002219u00060000.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Singh20093">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&pg=PA742|title=India|author1=Sarina Singh|date=1 September 2009|publisher=LP|isbn=978-1-74179-151-8|pages=742–|access-date=29 September 2012}}</ref> స్తంభాలతో కూడిన ప్రాంగణం పైన, అలంకారప్రాయమైన చెక్కడాలు, జాలీ (సున్నితమైన రాతి జాలీ పనితనం) కలిగిన రెండు అంతస్తుల బహిరంగ ఆర్కేడ్ నిర్మాణం ఉంది.<ref name="Rough2011">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6VT6aAXqO8kC&pg=PT1225|title=The Rough Guide to India|date=20 January 2011|publisher=Penguin|isbn=978-1-4053-8849-8|pages=1225–|access-date=29 September 2012}}</ref> ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న రెండు మినార్లు అష్టభుజి ఆకారంలో ఉంటాయి.<ref name="Tour3">{{Cite web|title=Mosques of Champaner|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003238/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|archive-date=16 October 2011|access-date=29 September 2012|publisher=Official Web site of Government of Gujarat Tourism}}</ref> ప్రార్థనా మందిరంలో పదకొండు గోపురాలు ఉన్నాయి; వీటిలో మధ్యలో ఉన్న గోపురం రెండు అంతస్తుల నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండి, ఆర్కేడ్ తరహాలో స్తంభాలపై నిర్మించబడింది.<ref name="Central3">{{Cite web|title=Champaner: Central mehrab in the Jama mosque|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000002219u00060000.html|access-date=29 September 2012|publisher=Onlinegallery, British Library, UK|archive-date=5 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005182357/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000002219u00060000.html|url-status=dead}}</ref> బయటి వైపు ప్రత్యేకమైన చెక్కడాలతో కూడిన 'ఓరియల్ విండోస్' (బయటకు చొచ్చుకువచ్చిన కిటికీలు) ద్వారా గుజరాత్ నిర్మాణ శైలి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ప్రార్థనకు ముందు శుద్ధి చేసుకోవడానికి, వర్షపు నీటిని సేకరించడానికి అష్టభుజి ఆకారంలో ఉండే ఒక 'కుండ్' (నీటి తొట్టి) వంటి నిర్మాణం ఉపయోగించబడేది.<ref name="Desai2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA178|title=India Guide Gujarat|last=Desai|first=Anjali H.|publisher=India Guide Publications|year=2007|isbn=978-0-9789517-0-2|pages=178–|access-date=29 September 2012}}</ref> చెక్కడాలు కలిగిన పైకప్పులో అనేక గోపురాలు ఉన్నాయి, దీని ప్రాంగణం చాలా విశాలంగా ఉంటుంది.<ref name="Rough20112">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6VT6aAXqO8kC&pg=PT1225|title=The Rough Guide to India|date=20 January 2011|publisher=Penguin|isbn=978-1-4053-8849-8|pages=1225–|access-date=29 September 2012}}</ref> ఇందులో ఏడు మిహ్రాబ్‌లు (ప్రార్థన గూళ్లు) ఉన్నాయి; ప్రవేశద్వారాలు చెక్కడాలతో అలంకరించబడి, సున్నితమైన రాతి జాలీలతో తీర్చిదిద్దబడ్డాయి. ఈ మసీదులో దీర్ఘచతురస్రాకారపు గోడ ఫలకాలు మూడు ఉండేవి—ఒకటి ప్రసంగ వేదిక (మింబర్) పైభాగంలోనూ, మిగిలిన రెండు ఇరువైపులా ఉండేవి. వీటిపై ఖురాన్ సూక్తులు చెక్కబడి ఉండేవి. ఇక్కడి రెండు మినార్లలో ఒకటి, 'నిరంకుశుడు'గా పరిగణించబడే సింధియా గవర్నర్ పటంకర్ 1812లో జరిపిన ఉద్దేశపూర్వక కాల్పుల వల్ల దెబ్బతిన్నది.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} [[File:Kevda_Masjid_07.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kevda_Masjid_07.jpg|కుడి|thumb|కెవ్డా మసీదు]] ==== కెవ్డా మసీదు, స్మారక కట్టడం ==== కెవ్డా మసీదు, స్మారక కట్టడం (సెనోటాఫ్) వద్ద ఉన్న ఈ మసీదులో మినార్లు, గోళాకారపు గుమ్మటాలు, ఇరుకైన మెట్లు ఉన్నాయి.<ref name="Singh20094">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&pg=PA742|title=India|author1=Sarina Singh|date=1 September 2009|publisher=LP|isbn=978-1-74179-151-8|pages=742–|access-date=29 September 2012}}</ref> రగ్గిల్స్ (2008) ప్రకారం, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో అరుదుగా కనిపించే రీతిలో కెవ్డా మసీదు నిర్మాణ శైలిలో ప్రకృతిని మిళితం చేశారు.<ref name="RugglesSilverman2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wmicDzxG0NoC&pg=PA90|title=Intangible Heritage Embodied|last1=Ruggles|first1=D. Fairchild|last2=Silverman|first2=Helaine|date=15 June 2009|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-0071-5|pages=90–|access-date=29 September 2012}}</ref> ఈ మసీదులో అనేక మిహ్రాబ్‌లు (ప్రార్థన గూళ్లు) ఉన్నాయి.<ref name="Tour4">{{Cite web|title=Mosques of Champaner|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003238/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|archive-date=16 October 2011|access-date=29 September 2012|publisher=Official Web site of Government of Gujarat Tourism}}</ref> చంపనేర్‌లో మహమూద్ బెగాడా కాలంలో ఈ మసీదు నిర్మించబడింది; ఇదే కాలంలో బావామన్, ఏక్ మినార్, జామా, ఖజురీ, నగినా, షహర్ కి వంటి అనేక ఇతర మసీదులు కూడా నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="Congress2003">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oxJDAAAAYAAJ|title=Proceedings of the Indian History Congress|author=Congress|publisher=Indian History Congress|year=2003|page=342|access-date=29 September 2012}}</ref> జేమ్స్ బర్జెస్, హెన్రీ కౌసెన్స్ కెవాడా, జామా, నగినా మసీదుల గురించి వివరణలు రాసిన తర్వాత, వాటిని చేరుకోవడానికి రోడ్లు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="Khanna1992">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PwhuAAAAMAAJ|title=Archaeology of India: retrospect and prospect|last=Khanna|first=Amar Nath|date=1 February 1992|publisher=Clarion Books|isbn=978-81-85120-17-1|page=223|access-date=29 September 2012}}</ref> కెవాడా మసీదు దాని సమాధి (మౌసోలియం) కారణంగా ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంది. కథ్రా మసీదు కెవాడాకు పశ్చిమాన ఉంది.<ref name="Gujarat1972">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nx8bAAAAIAAJ|title=Gujarat State Gazetteers: Panchmahals|author=Gujarat (India)|publisher=Directorate of Government Print., Stationery and Publications, Gujarat State|year=1972|pages=95, 762, 768|access-date=29 September 2012}}</ref> ==== నగినా మసీదు, స్మారక కట్టడం ==== [[File:General_view_of_the_Nagina_Masjid,_Champaner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:General_view_of_the_Nagina_Masjid,_Champaner.jpg|కుడి|thumb|చంపనేర్‌లోని నగినా మసీదు సాధారణ దృశ్యం, 1885]] నగినా మసీదు, స్మారక కట్టడం కోట (సిటాడెల్)కు దక్షిణంగా సుమారు 0.75 మైళ్ల దూరంలో ఉంది, ఇది స్వచ్ఛమైన తెల్లని రాయితో నిర్మించబడింది. ఇది ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడిన ఒక భారీ కట్టడం, దీని ముందు భాగంలో విశాలమైన బహిరంగ ప్రాంగణం ఉంటుంది. ప్రధాన ద్వారం వద్ద, ఈ మసీదు సున్నితమైన, అందమైన చెక్కడాలు కలిగిన మినార్లతో (స్తంభాలతో) అలంకరించబడి ఉంటుంది; కెవాడా మసీదు వంటి ఇతర మసీదుల మాదిరిగానే, దీనిలోని గూళ్ళలో పూల నమూనాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన ప్రార్థనా మందిరం (బాల్కనీతో కూడిన రెండు అంతస్తుల నిర్మాణం) పైన మూడు పెద్ద గోపురాలు కనిపిస్తాయి, వీటిని అలంకార స్తంభాలు, కిటికీల మీద నిర్మించారు. భవనం స్తంభాలపై రాతి పొడిని చెక్కారు.<ref name="Beri2008">{{cite web|last=Beri|first=Rekha Beri|date=March 12, 2008|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavagadh|url=http://portal.unesco.org/geography/en/ev.php-URL_ID=10642&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20151228074319/http://portal.unesco.org/geography/en/ev.php-URL_ID=10642&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-date=December 28, 2015|access-date=30 September 2012|pages=4, 5, 7}}</ref> మసీదు ప్రాంగణంలో కొన్ని ఇటుక నిర్మాణాలు, మెట్ల బావులు ఉన్నాయి. మసీదుకు ఈశాన్యంగా స్మారక స్థూపం ఉంది, దీనికి నాలుగు వైపులా ద్వారాలు ఉన్నాయి, దాని ముందు భాగం, స్తంభాలు, గూళ్లు పూల, జ్యామితీయ డిజైన్లతో కళాత్మకంగా చెక్కబడ్డాయి. అందంగా రూపొందించిన ముందుకు పొడుచుకువచ్చిన కార్బెల్స్, ముందుకు పొడుచుకువచ్చిన కార్నిస్ కూడా గమనించదగినవి; క్రమ విరామాలలో ఉన్న జ్యామితీయ నమూనాలు అందాన్ని పెంచుతాయి. ఇలాంటి నమూనాలు లోపల, బయట, వేదిక స్థాయిలో కూడా కనిపిస్తాయి. స్మారక చిహ్నం మధ్య గోపురం అదృశ్యమైంది.<ref name="Tour5">{{Cite web|title=Mosques of Champaner|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003238/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|archive-date=16 October 2011|access-date=29 September 2012|publisher=Official Web site of Government of Gujarat Tourism}}</ref><ref name="Survey8">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ==== లీలా గుంబజ్ కి మసీదు ==== [[దస్త్రం:Champaner,_Lila_Gumbaj_Ki_Masjid_(9840188055).jpg|కుడి|thumb|లిలీ గుంబజ్ మసీదు]] [[లీలా గుంబజ్ కి మసీదు]] ఒక ఎత్తైన పీఠంపై ఉంది, దీని ముందు భాగంలో మధ్యలో ఒక వంపు ఆకారపు ప్రవేశ ద్వారం, దానికి ఇరువైపులా రెండు పార్శ్వ వంపులు ఉన్నాయి. మధ్య వంపు అనేది సమాంతర కార్నిస్‌లు, అచ్చులతో రూపొందించబడిన, తగినంత దూరంలో ఉన్న మినార్ల నిర్మాణం; గూళ్ళలో అలంకరణలు ఉన్నాయి. ప్రార్థనా మందిరంలో మూడు మెహ్రాబ్‌లు ఉన్నాయి, ఇవి పూల ఆకృతులతో చెక్కబడిన, మధ్యలో వేలాడదీసిన కలశంతో అలంకరించబడ్డాయి. మూడు గోపురాలలో, మధ్యలో ఉన్నది గాడుల ఆకృతిని కలిగి ఉండి, రంగురంగులగా ఉంటుంది. ప్రారంభంలో తూర్పు, దక్షిణం, ఉత్తరం వైపు మూడు ప్రవేశ ద్వారాలు ఉండేవి. ఈశాన్య మూలలో దీర్ఘచతురస్రాకారపు అబ్లూషన్ ట్యాంక్ (శుద్ధి స్నానపు తొట్టి), దాని ముందు భాగంలో లోతైన కాలువ ఉన్నాయి.<ref name="Tour6">{{Cite web|title=Mosques of Champaner|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003238/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|archive-date=16 October 2011|access-date=29 September 2012|publisher=Official Web site of Government of Gujarat Tourism}}</ref><ref name="Survey9">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ఈ భవనం జామీ మసీదుకు ఈశాన్య దిశలో ఉంది.<ref name="Beri20082">{{cite web|last=Beri|first=Rekha Beri|date=March 12, 2008|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavagadh|url=http://portal.unesco.org/geography/en/ev.php-URL_ID=10642&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20151228074319/http://portal.unesco.org/geography/en/ev.php-URL_ID=10642&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-date=December 28, 2015|access-date=30 September 2012|pages=4, 5, 7}}</ref> మసీదు స్తంభాల వద్ద రాళ్లు పొడిపొడిగా రాలిపోవడం గమనించబడింది.<ref name="Beri20083">{{cite web|last=Beri|first=Rekha Beri|date=March 12, 2008|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavagadh|url=http://portal.unesco.org/geography/en/ev.php-URL_ID=10642&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20151228074319/http://portal.unesco.org/geography/en/ev.php-URL_ID=10642&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-date=December 28, 2015|access-date=30 September 2012|pages=4, 5, 7}}</ref> ==== సహర్ కి మసీదు ==== [[File:Sahar_ki_Masjid_-_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sahar_ki_Masjid_-_2.jpg|కుడి|thumb|సహర్ కి మసీదు]] రాజభవనం సమీపంలో ఉన్న ఈ భారీ, అద్భుతమైన మసీదు ప్రత్యేకంగా సుల్తానుల వినియోగం కోసం నిర్మించబడింది. ఇందులో ఐదు మెహ్రాబ్‌లు ఉన్నాయి. దీని ప్రవేశద్వారం వద్ద ఒక పెద్ద గోపురం, వంపు ఆకారపు ద్వారం ఉన్నాయి; దీనికి నాలుగు వైపులా చిన్న గోపురాలు, అలాగే ఇరువైపులా మినార్‌లు ఉన్నాయి. ఈ మినార్లకు వాలుగా ఉండే 'ఛజ్జా' (చొచ్చుకు వచ్చిన పైకప్పు అంచు) వంటి అలంకరణలు ఉన్నాయి. మధ్య ద్వారానికి ఇరువైపులా ఉన్న మిగిలిన రెండు ద్వారాలు 'ఝరోఖా'లతో (అలంకారయుతమైన కిటికీలు లేదా బాల్కనీలతో) అలంకరించబడి ఉన్నాయి. వేదికపై దీర్ఘచతురస్రాకారపు అబ్లూషన్ ట్యాంక్ (ఆచమనానికి లేదా శుద్ధికి ఉపయోగించే నీటి తొట్టి) కనిపిస్తుంది.<ref name="Tour">{{Cite web|title=Mosques of Champaner|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003238/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=73&webpartid=75|archive-date=16 October 2011|access-date=29 September 2012|publisher=Official Web site of Government of Gujarat Tourism}}</ref><ref name="Survey10">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ==== బావామన్ మసీదు ==== కోట ద్వారానికి పడమర వైపున ఉన్న ఈ మసీదుకు, సాధువుగా గౌరవించబడే సదన్ షా అనుచరుడైన బావామన్ పేరు పెట్టారు. ఎత్తైన పునాదిపై నిర్మించిన ఈ మసీదులో ఒక మీనార్, మూడు పెద్ద గోపురాలు, వెనుక గోడపై మూడు మెహ్రాబ్‌లు (ప్రార్థన గూళ్లు), మూడు వంపు ద్వారాలు ఉన్నాయి. మసీదుకు సమీపంలో అబ్లూషన్ ట్యాంకులు కూడా ఉన్నాయి. దీని నిర్మాణపరమైన అంశాలు చాలా వరకు దెబ్బతిన్నాయి.<ref name="Survey11">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ==== కమాని మసీదు ==== దీని హాలులో స్తంభాలు, వంపుల (ఆర్చ్‌ల) నిర్మాణ శైలి ఉండటం వల్ల దీనికి 'కమాని మసీదు' అని పేరు వచ్చింది. దీని మధ్య హాలులో మెరుగుపెట్టిన టైల్స్‌తో అలంకరించబడిన, పాలరాతి పైకప్పు కలిగిన గోపురం కూడా ఉంది.<ref name="Survey2">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ఇది పావగఢ్ దూరపు సిగ్నల్ [[శివరాజ్‌పూర్]] వైపుగా, ఉత్తర దిశలో ఉన్న రైల్వే స్టేషన్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="ArchaeologicalSurvey1922">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=XWJBAQAAIAAJ|title=Archaeology, progress report|author=Archaeological Survey of India. Western Circle|publisher=Bombay (India : State). General Dept|year=1922|edition=Public domain|page=125|access-date=30 September 2012}}</ref> ==== ఏక్-మినార్ కి మసీదు ==== బహదూర్ షా (క్రీ.శ. 1526–36) ద్వారా ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడిన ఈ మసీదులో ఒకే ఒక్క మినార్ ('ఏక్-మినార్') మిగిలి ఉంది, మిగిలిన నిర్మాణపరమైన అంశాలన్నీ కనుమరుగయ్యాయి.<ref name="Survey12">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ==== పంచ్-మహుదా-కి మసీదు, హలోల్ ==== ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడిన ఈ మసీదు తీవ్రంగా దెబ్బతింది; ప్రస్తుతం దీని మూలల్లో ఉండే మినార్లు మాత్రమే కనిపిస్తాయి.<ref name="Survey3">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> === దేవాలయాలు === ==== లకులీశ దేవాలయం ==== పావగఢ్ కొండపై ఉన్న మౌలియా పీఠభూమిలో అత్యంత పురాతనమైన దేవాలయం 10–11వ శతాబ్దాలకు చెందినది, ఇది [[లకులీశ]] దేవునికి అంకితం చేయబడింది. అయితే, ఈ దేవాలయం శిథిలావస్థలో ఉంది; ప్రస్తుతం ఇందులో [[గర్భాలయం|గూఢ మండపం]] (గర్భాలయం), [[అంతరాళం|అంతరాళంలో]] భాగమైన [[అర్ధ మండపం]] మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయంలో లకులీశుడు, దక్షిణామూర్తి, బ్రహ్మ, విష్ణువు, గజేంద్ర మోక్షం, శివుని వివిధ రూపాలు, ఇంద్రుడు, ఆసీనురాలైన పార్వతి (అంబిక), సుర సుందరీమణుల విగ్రహాలు కనిపిస్తాయి.<ref name="Science2">{{Cite web|author=B. Busa Goud|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavgadh|url=http://portal.unesco.org/pv_obj_cache/pv_obj_id_1BE01ADA16E57D45AE12B1BAA3A6840B7ABF0A00/filename/B+B+Goud.pdf|access-date=29 September 2012|publisher=UNESCO. Org}}{{dead link|date=February 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఈ దేవాలయం గర్భాలయం, మండపం, ప్రవేశ ద్వారం (పోర్చ్)తో కూడిన 'నాగర' వాస్తుశైలిలో నిర్మించబడింది.<ref name="Champa2">{{Cite web|title=Champaner-Pavagarh Archaeological Park (2004), Gujarat|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501061825/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|archive-date=2012-05-01|access-date=24 September 2012|publisher=National InformaticCentre (NIC) for Arechaeological Survey of India (ISI)}}</ref> ఇందులో ప్రధానంగా రాతి శిల్పాలతో కూడిన అద్భుతమైన అలంకరణలు ఉన్నాయి. ==== మహాకాళి మాత దేవాలయం ==== కొండపై (800 మీటర్ల ఎత్తులో) అత్యధికంగా సందర్శించబడే దేవాలయం 'మహాకాళి మాత దేవాలయం'; ఇది ఈ ప్రాంతంలోనే అత్యంత పురాతనమైనది (10-11వ శతాబ్దాలకు చెందినది).<ref name="Advisory4">{{Cite web|title=Advisory Body Evaluation, Champaner-Pavagadh (India) No 1101|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1101.pdf|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|pages=26–29}}</ref>{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} ఇందులో ముగ్గురు దేవతల విగ్రహాలు ఉన్నాయి: మధ్యలో మహాకాళి మాత విగ్రహం ఉండగా, కుడివైపున కాళి, ఎడమవైపున బహుచరమాత విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయ శిఖరంపై 'సదానందషా పీర్' అనే ముస్లిం పీర్ (సూఫీ సాధువు) చిన్న మందిరం ఉంది; ఈ ప్రాంతంలో ఆయనకు ఎంతో గౌరవం ఉంది. ఇది గుజరాత్‌లోని ప్రధాన శక్తిపీఠాలలో మూడవది, తాంత్రిక ఆరాధనకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="Vyas 2006">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KUduAAAAMAAJ&q=the+prasies+of+the+Goddess+Mahakali+|title=Welcome to Gujarat|last=Vyas|first=Rajnee|publisher=Akshara Prakashan|year=2006|pages=128|access-date=28 September 2012}}</ref> ఈ దేవాలయం భారీ రక్షణ గోడలు, ముందు భాగంలో ఒక విశాలమైన ప్రాంగణాన్ని కలిగి ఉంది; ఇక్కడ బలి ఇచ్చేందుకు రెండు వేదికలు, ప్రత్యేక సందర్భాలలో వెలిగించే దీపాల వరుసలు ఉన్నాయి. గర్భాలయంలోని మహాకాళి మాత విగ్రహం కేవలం శిరస్సు (ముఖవాటో) రూపంలో ఉండి, ఎరుపు రంగులో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ఇక్కడ మహాకాళి పూర్తి విగ్రహాలు, బహుచర మాతకు సంబంధించిన యంత్రాలు కూడా ఉన్నాయి. వివిధ సమయాల్లో వచ్చే భక్తుల సౌకర్యార్థం ఈ దేవాలయం ప్రతిరోజూ ఉదయం చాలా ముందుగానే తెరుచుకుని, రాత్రి పొద్దుపోయే వరకు తెరిచి ఉంటుంది. భక్తుల కోసం 'మాచీ హవేలీ' అనే విశ్రాంతి గృహం అందుబాటులో ఉంది. కొండ శిఖరాన ఉన్న ఈ దేవాలయానికి చేరుకోవడానికి, కొండపైకి వెళ్లే అటవీ మార్గం గుండా సుమారు 5 కిలోమీటర్ల దూరం నడవాల్సి ఉంటుంది. అయితే, గంటకు 1,200 మందిని రవాణా చేయగల సామర్థ్యం కలిగిన, 740 మీటర్ల పొడవైన 'మోనో-కేబుల్ రోప్‌వే' (ఏరియల్ లిఫ్ట్) ద్వారా కూడా దీనిని చేరుకోవచ్చు; ఇది దేశంలోనే అత్యంత ఎత్తైన రోప్‌వేగా పేర్కొనబడింది.<ref name="Limca">{{Cite book|url=https://www.google.com/search?q=Champaner-Pavagadh+Archaeological+Park&btnG=Search+Books&tbm=bks#hl=en&tbo=1&tbm=bks&sclient=psy-ab&q=Rope+way+at+Pavagadh&oq=Rope+way+at+Pavagadh&gs_l=serp.12...11395.24834.0.26669.42.28.0.0.0.11.160.3067.10j18.28.0...0.0...1c.1.SRchSY1qzSs&pbx=1&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.r_qf.&fp=feba6114275f50ab&biw=1920&bih=895|title=Limca Book of Records|publisher=Bisleri Beverages Ltd.|year=1990|access-date=28 September 2012}}</ref> నవరాత్రి ఉత్సవాల్లో భాగంగా చైత్ర శుద్ధ అష్టమి నాడు మహాకాళి మాత దేవాలయం వద్ద ఒక జాతర జరుగుతుంది, దీనికి వేలాది మంది భక్తులు హాజరవుతారు. చంపనేర్ ఒక ప్రధాన నగరంగా అభివృద్ధి చెందడానికి చాలా కాలం ముందు నుండే హిందూ యాత్రికులు ఈ దేవాలయాన్ని సందర్శించేవారు; ఆ నగరం పతనమైన తర్వాత కూడా వందల ఏళ్లుగా, నేటి వరకు ఈ సంప్రదాయం కొనసాగుతూనే ఉంది. పావగఢ్ కొండపై, మహాకాళి దేవాలయ పైకప్పుకు పైన స్తంభాలతో కూడిన మరొక భవనం కూడా ఉంది.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} బాంబే గెజిటియర్ దేవాలయానికి వెళ్లే దారిలో పటాయి రావల్ రాజభవన శిథిలాలను చూడవచ్చు. === జైన దేవాలయాలు === [[దస్త్రం:Jain_Temple,_Pavagadh_(cropped).jpg|thumb|248x248px|పావగఢ్ జైన దేవాలయం]] పావగఢ్‌లోని జైన మత దేవాలయాలు కూడా చెప్పుకోదగ్గవి. ఇవి మూడు వేర్వేరు సమూహాలుగా విభజించబడ్డాయి: మొదటి సమూహంలో నక్కర్‌ఖానా సమీపంలోని భవనదేరి దేవాలయాలు ఉన్నాయి. 'నవలక్క' దేవాలయాలుగా పిలువబడే ఈ సముదాయంలో, రెండవ సమూహం తీర్థంకరులైన సుపార్శ్వనాథుడు, చంద్రప్రభువులకు అంకితం చేయబడింది. మూడవ సమూహం పావగఢ్ కొండకు ఆగ్నేయ దిశలో (మాతాజీ కొండ అంచున), దుధియా చెరువు పక్కన ఉన్న పార్శ్వనాథుని దేవాలయం సమీపంలో ఉంది. వీటి నిర్మాణ శైలి, వాస్తుశిల్ప లక్షణాల ఆధారంగా, ఈ దేవాలయాలు 14-15వ శతాబ్దాలలో నిర్మించబడినట్లు నిర్ధారించబడింది. స్వచ్ఛమైన తెల్లని రాతితో నిర్మించబడిన ఈ దేవాలయాల బయటి గోడలపై జైన దేవతామూర్తుల కూర్చున్న, నిలబడి ఉన్న భంగిమలలోని సున్నితమైన శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. దేవాలయ గర్భాలయాలలో తీర్థంకరుల అందమైన రాతి విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. కాలక్రమేణా ఈ దేవాలయాలన్నీ పునరుద్ధరించబడ్డాయి.<ref name="Science3">{{Cite web|author=B. Busa Goud|title=Scientific Conservation of World Heritage Monuments of Champaner-Pavgadh|url=http://portal.unesco.org/pv_obj_cache/pv_obj_id_1BE01ADA16E57D45AE12B1BAA3A6840B7ABF0A00/filename/B+B+Goud.pdf|access-date=29 September 2012|publisher=UNESCO. Org}}{{dead link|date=February 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఈ దేవాలయ పరిసరాలలో 30 అడుగుల ఎత్తైన బాహుబలి స్వామి విగ్రహం కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web|date=18 August 2008|title=Champaner-Pavagadh: Shwetamber Jain Temple|url=http://champaner-pavagadh.blogspot.in/2008/08/shwetamber-jain-temple.html}}</ref> క్రీ.శ. 140లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన గ్రీకు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త టోలెమీ, ఈ దేవాలయాన్ని ఒక పురాతన, పవిత్రమైన ప్రదేశంగా పేర్కొన్నారు. క్రీ.శ. 1483 (విక్రమ సంవత్సరం 1540)లో, ముస్లిం సుల్తాన్ అయిన మహమ్మద్ బెగ్డా ఈ దేవాలయాన్ని తీవ్రంగా ధ్వంసం చేశాడు. ఆ తర్వాత 1880 (విక్రమ సంవత్సరం 1937)లో ఈ దేవాలయం మరమ్మత్తు చేయబడింది. ఈ దేవాలయం అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ మొత్తం ప్రాంగణంలో ఒక ధర్మశాల లేదా అతిథి గృహం, జైన రెస్టారెంట్, ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=www.Jinalaya.com - Shri Pavagadh Tirth - Jain Temples in Gujarat|url=http://www.jinalaya.com/gujarat/pavagadh.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801102425/http://www.jinalaya.com/gujarat/pavagadh.htm|archive-date=2016-08-01|access-date=2016-09-01}}</ref> === సమాధులు, మౌసోలియాలు === హలోల్ వద్ద ఉన్న [[సకర్ ఖాన్ దర్గా]], సకర్ ఖాన్ సమాధి లేదా దర్గా. ఇది చంపనేర్ పాత భాగంలో ఉన్న అతిపెద్ద దర్గా. దీనికి తక్కువ ఎత్తులో ఉండే వేదిక, పెద్ద గుమ్మటం ఉన్నాయి, అలాగే ముందు భాగంలో కిటికీలు ఉన్నాయి.<ref name="Survey13">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> హలోల్ సమీపంలో [[సికందర్ షా సమాధి]] కనిపిస్తుంది; ఇది చంపనేర్ చివరి పాలకుడైన సికందర్ షా సమాధి. ఇతను క్రీ.శ. 1526లో ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్ ఖుష్‌కదమ్ చేతిలో హత్యకు గురయ్యాడు. ఇది ముస్లిం నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించిన ఒక అంతస్తు భవనం. ఇందులో మధ్య గది, ప్రత్యేకమైన ఆకృతి గల గుమ్మటాలతో కూడిన ప్రవేశ ద్వార మండపాలు ఉన్నాయి. మధ్య గది, పక్క గదికి చెందిన ఇటుక గుమ్మటాలు కూలిపోయాయి. సికందర్ షా సోదరులైన లతీఫ్ ఖాన్, నాసిర్ ఖాన్ కూడా ఇక్కడే ఖననం చేయబడ్డారు. ఈ నిర్మాణం చాలా సరళంగా ఉన్నప్పటికీ, దీని బ్రాకెట్లు, వేదిక అడుగుభాగం, గుమ్మటం పైభాగంలోని కలశం వంటి వాటిపై పూల, జ్యామితీయ నమూనాలతో కూడిన అద్భుతమైన చెక్కడాలు ఉన్నాయి.<ref name="Survey14">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> 'ఖోన్ పీర్' అనే సాధువు రంగుల సమాధి లేదా పుణ్యక్షేత్రం, చంపనేర్‌లోని నేత పనివారల వర్గానికి చెందిన ఆరాధనా స్థలంగా ఉండేది.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} పంచ్ మహుదా-కి మసీదు సమీపంలో ఉన్న సమాధి దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంటుంది. నాలుగు వంపు ఆకారపు ప్రవేశ ద్వారాలు, వాటికి ఇరువైపులా ప్రధాన దిశలకు అభిముఖంగా నిర్మించిన రెండు చిన్న ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ సమాధికి ఎత్తైన పీఠంపై రెండు మూలల మినార్లు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="Survey15">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> మధ్యలో ఇటుక గోపురం, చిన్న మూలల గోపురాలతో ఉన్న ఈ సమాధిని ఇటుకలతో నిర్మించారు. గుజరాత్‌లో ఇటుకలతో నిర్మించిన మొట్టమొదటి సమాధులలో ఇది ఒకటి. దీనికి నాలుగు వైపులా వంపు ఆకారపు ద్వారాలు ఉన్నాయి. రాతి పీఠంపై నిర్మించిన ఈ గోపురపు గది చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది. మధ్య గోపురానికి ఇరువైపులా నాలుగు మూలల గోపురాలు ఉన్నాయి, వీటికి సున్నపు ఇటుకలతో ప్లాస్టరింగ్ చేశారు. మధ్య గోపురం దాదాపుగా సాదాగా ఉండగా, లోపలి భాగంలో నాలుగు మూలల్లో వరుసగా స్క్వించ్‌లను అమర్చారు. బయటి పీఠభూమి అలంకరించబడిన అచ్చుపనులను చూపుతుంది.<ref name="Survey4" /> == కోటలు, గోడలు == గుజరాత్ [[చాళుక్య]] రాజులు నిర్మించిన ఈ కోటను ఖిచి చౌహాన్‌లు మరింత పటిష్టం చేశారు. 1484లో, సుల్తాన్ మహమూద్ బేగదా ఈ కోటను స్వాధీనం చేసుకుని, దానికి ముహమ్మదాబాద్ చంపనేర్ అని పేరు మార్చాడు. ఈ కోట నిర్మాణాలు కొండపై ఉన్న మౌలియా పీఠభూమిలో ప్రారంభమై మైదానాలలో ముగుస్తాయి. ఇవి చాలా పెద్దవిగా ఉండి, ఇసుకరాతితో నిర్మించబడ్డాయి; వీటిలో నిర్ణీత దూరాలలో బురుజులు, అందమైన బాల్కనీలు ఉన్నాయి.<ref name="Champa">{{Cite web|title=Champaner-Pavagarh Archaeological Park (2004), Gujarat|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501061825/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner.asp|archive-date=2012-05-01|access-date=24 September 2012|publisher=National InformaticCentre (NIC) for Arechaeological Survey of India (ISI)}}</ref> ఈ కోట గోడలలో అనేక ద్వారాలు ఉన్నాయి, లోపలి ఆవరణలో సైనిక నివాసాలు (బ్యారక్స్) అలాగే జైళ్లు ఉన్నాయి.<ref name="Fact">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref> పశ్చిమ ద్వారం వద్ద, కొండ అంచు నుండి ఉత్తరం వైపుకు ఇటుక, సిమెంట్తో నిర్మించిన రక్షణ గోడలు ఉన్నాయి; దీని తర్వాత సుమారు ఒక మైలు దూరం వరకు రాళ్లతో పేర్చిన గోడ ఉంటుంది. ఆ తర్వాత, 30 అడుగుల ఎత్తు, 220 గజాల పొడవు కలిగిన పాత గోడ రెండవ వరుస ఉంటుంది; ఇది పైకి వెళ్లి కొండపై ఉన్న రక్షణ వ్యవస్థలోని మొదటి వరుస గోడతో (దీనిని 'అటక్' అని పిలుస్తారు) కలుస్తుంది. రాళ్లతో నిర్మించిన ఈ భారీ గోడను 'బిగడా గోడ' అని పిలుస్తారు; ఇది 'జహాపనా' (ప్రపంచానికి ఆశ్రయం), 'భదర్' ప్రాంతాలను తన పరిధిలోకి తీసుకుంటుంది. మహమూదాబాద్ చంపనేర్ కోట (సిటాడెల్); ఈ కోటగోడల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం 1 మైలు (సుమారు 1.6 కి.మీ) పొడవు, 280 గజాల (సుమారు 256 మీటర్లు) వెడల్పు కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Fact2">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref>{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} కోట ప్రవేశద్వారం వద్ద దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఒక కాపలా గది (గార్డ్ రూమ్) ఉంది; ఇది 150 అడుగుల పొడవు, 120 అడుగుల వెడల్పు కలిగి, జంట ద్వారాలను, సున్నితమైన చెక్కడపు పనితనంతో అలంకరించబడిన రాతి కిటికీలను కలిగి ఉంటుంది.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} కోటకు తూర్పు వైపున 'షికారీ కోట్' (వేటగాళ్ల కోట) ఉంది. రాజభవన శిథిలాల పక్కనే 'బడా తలావ్' (పెద్ద సరస్సు) ఉంది.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} === పావాగఢ్ కోట, పావాగఢ్ కొండపై ఉన్న శిథిలమైన హిందూ, జైన దేవాలయాలు === గుజరాత్‌కు చెందిన సోలంకీ రాజులచే నిర్మించబడి, ఖిచీ చౌహాన్లచే అభివృద్ధి చేయబడిన ఈ ప్రసిద్ధ హిందూ కోట, పావాగఢ్ కొండ ప్రాంతంలో ఒక భాగంగా ఉంది. కోట గోడల లోపల అనేక మతపరమైన కట్టడాలు ఉన్నాయి. వీటిలో, 10-11వ శతాబ్దానికి చెందినదీ, లకులీశునికి అంకితం చేయబడినదీ అయిన అత్యంత పురాతన దేవాలయం 'మౌలియా పీఠభూమి' పై ఉంది. ఈ దేవాలయంలో ప్రస్తుతం గూఢమండపం (గర్భాలయం), అంతరాళంలో కొంత భాగం మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. హిందువులు, జైనులచే నిర్మించబడిన ఇతర దేవాలయాలు సుమారుగా 13-15వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. అన్ని దేవాలయాలు [[నాగర శైలి]] వాస్తుశిల్పంతో నిర్మించబడ్డాయి; వీటిలో గర్భాలయం, మండపం, ప్రవేశద్వారం వద్ద ఒక ముఖమండపం ఉంటాయి.<ref name="Survey16">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> === మూడు గదుల నిర్మాణం === కోట గోడల మధ్య ఉన్న మూడు గదుల భవనం మహమూద్ బెగడా పాలనలో నిర్మించబడి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.<ref name="Survey17">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> [[దస్త్రం:Champaner_citadel_walls.jpg|కుడి|thumb|కోట అంతర్భాగపు గోడలు]] === గోడలు === కోట అంతర్భాగం, ప్రధాన కోట నిర్మాణ సమయంలో కట్టిన అనేక రక్షణ గోడలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. "సిటాడెల్ గోడలు" అనేవి కోట అంతర్భాగపు గోడలను సూచిస్తాయి; ఇవి ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో విస్తరించి, అనేక బురుజులతో బలపరచబడి ఉన్నాయి. దీనికి మంచి స్థితిలో ఉన్న నాలుగు ద్వారాలు ఉన్నాయి; ఇవి మొదట రెండు అంతస్తుల నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండి, కాపలాదారులు, భద్రతా సిబ్బంది కోసం గదులను కలిగి ఉండేవి.<ref name="Survey18">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> "కొండల పైకి వెళ్లే సిటాడెల్ ఆగ్నేయ మూలలోని నగర గోడలు" అనేవి చక్కగా చెక్కిన రాళ్లతో నిర్మించిన కోట గోడను సూచిస్తాయి; దీనిలోని నాలుగు బురుజులు మంచి స్థితిలో ఉన్నాయి.<ref name="Survey19">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> "ఎత్తులో ఉన్న కోట గోడలు" అనేవి సుమారు 13వ శతాబ్దానికి చెందిన, చక్కగా చెక్కిన రాళ్లతో నిర్మించిన కోట గోడలను సూచిస్తాయి.<ref name="Survey20">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> == ద్వారాలు == [[దస్త్రం:Champaner_eastern_gate.jpg|కుడి|thumb|కోట తూర్పు ద్వారం]] మొదట్లో రెండు అంతస్తులుగా ఉన్న 'సిటీ గేట్' (నగర ద్వారం) మంచి స్థితిలో ఉంది. ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో విస్తరించి ఉన్న కోట గోడలో దీనికి ఒక బయటకు వచ్చినట్లు ఉండే తోరణం ఉంది. మహమూద్ బెగడా నిర్మించిన కోట అతి పెద్ద తూర్పు, దక్షిణ 'భద్ర' ద్వారాలు దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళికలో నిర్మించబడ్డాయి; ఇవి అవి ఏ పట్టణాల వైపు చూస్తున్నాయో ఆ పట్టణాల పేర్లతో పిలువబడతాయి - తూర్పున ఉన్నది [[హలోల్]] ద్వారం, దక్షిణాన ఉన్నది [[గోద్రా]] ద్వారం.<ref name="Survey5">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ద్వారం నం. 1 అయిన 'అటాక్ గేట్' (ఇది రెండు ప్రవేశ మార్గాలను కలిగి ఉంటుంది) 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది, ఇది పావగఢ్ కొండపై కోట పశ్చిమ చివరన ఉంది. ఇది ఖప్రకోడియా వాచ్ టవర్ (కాపలా గోపురం) దగ్గర ముగుస్తుంది, తూర్పు-పడమర దిశలో ముందుకు సాగుతుంది; దీని ప్రధాన ద్వారం 'బుధియా గేట్' తో అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. గేట్ నం. 2, లేదా 'బుధియా గేట్' (మూడు ద్వారాల నిర్మాణం కలిగినది), 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. ఇది పావగఢ్ కొండపై ఉన్న కోట పశ్చిమ భాగాన్ని ఆవరించి, ఖప్రకోడియా వాచ్ టవర్ (కాపలా గోపురం) దగ్గర ముగుస్తుంది; ఆ తర్వాత తూర్పు-పడమర దిశలో కొనసాగుతూ 'అటక్ గేట్'తో అనుసంధానించబడిన ప్రధాన ద్వారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. గేట్ నం. 3, లేదా 'మోతీ గేట్' (దీనినే 'సదన్‌షా గేట్' అని కూడా అంటారు), 'మాచీ పీఠభూమి' పై ఉన్న ద్వారం. ఇందులో వరుసగా కింది స్థాయిలలో నిర్మించబడిన నాలుగు ద్వారాలు ఉండి, భారీ బురుజుల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. ఇవి రెట్టింపు ద్వారాల నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. మోతీ గేట్ అత్యంత బలమైన రక్షణ వ్యవస్థలో రెండవ వరుసను సూచిస్తుంది. సదన్ షా గేట్ గట్టి రాతిని తొలిచి నిర్మించబడింది; దీని పైన సుమారు 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ఎత్తైన గోడలు, బురుజులు ఉన్నాయి. గేట్ నం. 4 పెద్ద బురుజులను, లోపలి భాగంలో గదులను కలిగి ఉంది. ఈ ద్వారం కోట రక్షణ వ్యవస్థలో మూడవ వరుసలో భాగం. ఇది వంకరగా ఉండే మార్గాన్ని కలిగి ఉండి, గట్టి రాతిలోనే నేరుగా నిర్మించబడింది. దీని గోడలు ఎత్తుగా ఉండి బురుజులతో కూడి ఉంటాయి; ఇవి కూడా సుమారు 13వ శతాబ్దానికి చెందినవి. గేట్ నం. 5, లేదా 'గులన్-బులన్ గేట్', 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది, 'సత్ మంజిల్' వెనుక ఉన్న కొండ అంచు రక్షణ నిర్మాణంలో ఇది కీలక భాగంగా ఉండేది. గేట్ నం. 6, లేదా 'బులంద్ దర్వాజా', 13వ శతాబ్దానికి చెందినది; ఇది 'మకై కోథర్' సమీపంలోని కొండపై నిర్మించబడింది, దీని ఇరువైపులా బలమైన రక్షణ నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. గేట్ నం. 7, లేదా 'మకై గేట్', కూడా 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. ఇది 6, 8వ ద్వారాల మధ్య ఉంది. దీని నిర్మాణ శైలి ఇతర ద్వారాల మాదిరిగానే ఉన్నప్పటికీ, ఇందులో 'ట్రూ ఆర్చ్' (నిజమైన వంపు నిర్మాణం) ఉంది, దీనికి ఇరువైపులా సురక్షితమైన రక్షణ గోడలు, బురుజులు ఉన్నాయి. గేట్ నం. 8, లేదా 'తారాపోర్ గేట్', దిగువ కోట లోని చివరి ద్వారం. ఇది వంపు ఆకారపు ప్రవేశద్వారాన్ని కలిగి ఉండి, 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించినప్పుడు మొదట రెండు అంతస్తుల నిర్మాణంగా ఉండేది.<ref name="Survey21">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> == రాజభవనాలు, పెవిలియన్లు == [[దస్త్రం:Kabutarkhana_Pavilion_Champaner_02.JPG|కుడి|thumb|కబూతర్‌ఖానా పెవిలియన్]] ఈ వారసత్వ ప్రదేశంలోని రాజభవనాలు వివిధ పాలకులు ఈ నగరం రాజధానిగా చురుకుగా ఉన్న కాలానికి చెందిన ఈ నిర్మాణాలు ప్రస్తుతం దాదాపు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. రాజభవన ప్రాంగణంలో ఉద్యానవనాలు, రక్షణ గోడలు, పెవిలియన్లు (మండపాలు) ముఖ్యమైన భాగాలుగా ఉండేవి. చంపనేర్‌లోని పెవిలియన్లు "విహార మండపాలు"గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.<ref name="Fact4">{{Cite web|title=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Fact Sheet|url=https://whc.unesco.org/en/list/1101|access-date=24 September 2012|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref>{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} ఈ ప్రదేశంలో కనిపించే ఇతర నిర్మాణాలలో చంపనేర్ పశ్చిమ ద్వారం సమీపంలో ఉన్న ఒకే తోరణం; పఠాన్ వంశానికి చెందిన సాకర్ ఖాన్ నిర్మించిన, నృత్యకారిణులు లేదా ఆస్థాన వనితలు ఉపయోగించిన 'కస్బీ తలావ్' అనే చతురస్రాకారపు కొలను (దీనికి కిందికి దిగడానికి మెట్లు ఉంటాయి); పావాగఢ్ కొండ ప్రాంతం నుండి లోయ వరకు విస్తరించి ఉన్న జులన్ బదన్ ద్వారం, గోడ; కొండ అంచున ఉన్న పటాయి రావల్ బావమరిది రాజభవనం;, కోట మధ్యలో ఉన్న కస్టమ్స్ హౌస్ లేదా 'మాండ్వి' ఉన్నాయి. కొలనుతో కూడిన పటాయి రావల్ రాజభవనాన్ని, పటాయి రావల్ వంశపారంపర్య క్రమంలో చివరివారైన జై సింగ్ 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించారు. ఆయన రాజభవన శిథిలాలు మాచీ పీఠభూమికి ఆగ్నేయ దిశలో ఉన్నాయి. పురావస్తు తవ్వకాలలో, ఈ రాజభవన గదులు సున్నం పూత పూసిన రాతి ముక్కలు, శిథిలాలతో నిర్మించబడ్డాయని, అలాగే కొన్ని కప్పబడిన నీటి తొట్టెలు కూడా బయటపడ్డాయని తేలింది.<ref name="Survey22">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> కబుతర్‌ఖానా పెవిలియన్, ఖజురీ మసీదు సమీపంలోని 'బడా తలావ్' ఉత్తర తీరంలో ఉంది.<ref name="Panchmahals1964">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vqAWAQAAMAAJ|title=Panchmahals|author=India. Superintendent of Census Operations, Gujarat|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State|year=1964|page=188|access-date=28 September 2012}}</ref> ఇది ప్రాథమికంగా ఒక 'సరాయ్' (ప్రయాణికుల విడిది లేదా సత్రం) - అంటే ఇటుకలు, సున్నపు పూతతో నిర్మించిన ఒక చిన్న కట్టడం. దీనిని 'వాడా తలావ్' (పెద్ద చెరువు) పక్కన నిర్మించారు.<ref name="Survey23">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> == ఇతర కట్టడాలు == [[File:Navlakha_Kothar_ASI_GJ_115.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Navlakha_Kothar_ASI_GJ_115.jpg|కుడి|thumb| ]] ; సర్పిలాకార మెట్ల బావి సుమారు 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ మెట్ల బావి సర్పిలాకారంలో ఉండి, ఇటుకలు, రాతి మెట్లతో నిర్మించబడింది. బావి ప్రవేశద్వారం నుండి, గోడలో నిర్మించిన మెట్లు పాము చుట్ట ఆకారంలో కిందికి దిగుతాయి. ఈ మెట్లు 1.2 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉండి, 1 మీటర్ ఎత్తు గల రక్షణ గోడతో (పారాపెట్ వాల్) భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. 16వ శతాబ్దంలో ఇటువంటి బావుల నిర్మాణ శైలిలో సర్పిలాకార, సరళ రేఖీయ, మిశ్రమ అనే మూడు రకాలు ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నాయి.<ref name="Survey24">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ; 4వ ద్వారం పైన ఉన్న నాణేల ముద్రణాలయం 15వ శతాబ్దంలో 4వ ద్వారం సమీపంలో నాణేల ముద్రణాలయంగా ఉపయోగపడేలా ఈ చిన్న కట్టడాన్ని నిర్మించారు.<ref name="Survey25">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ; పైనున్న బురుజు వరకు మెట్లు కలిగిన 'సాత్ మంజిల్' (ఏడు అంతస్తుల భవనం) ఈ ఏడు అంతస్తుల పరిశీలన గోపురం 15వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. ప్రస్తుతం ఇందులో నాలుగు అంతస్తులు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి; మిగిలిన వాటి ఆనవాళ్లు, రాతి మెట్లు కొండ అంచు దగ్గర కనిపిస్తాయి.<ref name="Survey26">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ; 'మాండవి' లేదా కస్టమ్ హౌస్ (సుంకం వసూలు కేంద్రం) చంపనేర్ కోట మధ్యలో ఉన్న ఈ చతురస్రాకారపు కట్టడం, రాజుల అతిథులుగా వచ్చే రాజకుటుంబీకుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించిన ప్రాంతం. మరాఠాల పాలనలో, ఈ భవనం 'ఆక్ట్రాయ్' (స్థానిక పన్ను వసూలు కేంద్రం) లేదా కస్టమ్ హౌస్‌గా పనిచేసింది. ఇది చక్కగా చెక్కిన రాళ్లతో నిర్మించబడింది. దీని నిర్మాణ ప్రణాళికలో ఆరు 'బే'ల (స్తంభాల మధ్య ఖాళీ స్థలం) పొడవు, ఐదు 'బే'ల వెడల్పు, అలాగే ఐదు వరుసల తోరణాలు, సమానమైన స్తంభాల వరుసలతో కూడిన ఐదు మార్గాలు ఉన్నాయి.<ref name="Survey27">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ఈ కస్టమ్ హౌస్‌ను బహుశా కాపలా గదిగా కూడా ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. కస్టమ్ హౌస్ నుండి తూర్పు ద్వారం వరకు చూస్తే, నేటి చంపనేర్ ఒకే వీధిలో ఉన్న శిథిలావస్థలో ఉన్న ఇళ్లతో కనిపిస్తుంది.{{sfn|Bombay Gazetteer|1879|pp=304-309}} ; ధాన్యపు గిడ్డంగులు 'మకై కోఠార్' అనేది మూడు గుమ్మటాలు కలిగిన ఒక నిర్మాణం; ఇది సైనిక వ్యవస్థలో భాగంగా ఉండి, మొక్కజొన్న ("మకై") నిల్వ చేసే గిడ్డంగిగా ("కోఠార్") ఉపయోగించబడేది. 'నవలఖ కోఠార్' అనేది నిటారుగా ఉండే కొండ అంచున ఉన్న ఒక పెద్ద ఇటుకల నిర్మాణం. దీనిని ధాన్యం నిల్వ చేయడానికి ఉపయోగించేవారు.<ref name="Survey6">{{cite web|title=World Heritage Sites - Champaner - Monuments at Champaner|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151106/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_champaner_monuments.asp|archive-date=1 May 2012|access-date=28 September 2012|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పావగఢ్ జైన దేవాలయాలు]] * [[పాలితానా దేవాలయాలు]] * [[పావగఢ్]] == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:గుజరాత్]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:గుజరాత్ చరిత్ర]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:గుజరాత్ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:గుజరాత్ ప్రభుత్వం]] arrag5r1qqyuzwlwsgtvb5ltnuqs49i 0 507057 4941262 4937471 2026-08-21T23:50:19Z InternetArchiveBot 88395 5 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941262 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = చుఫుట్-కాలే | native_name = చుఫుట్-కాలే | settlement_type = చారిత్రక స్థావరం | image_skyline = Cave City.jpg | imagesize = 250px | image_caption = చుఫుట్-కాలే గుహ నగరం | pushpin_map = Crimea | pushpin_relief = y | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = క్రిమియాలో చుఫుట్-కాలే స్థానం | coordinates = {{coord|44|44|28|N|33|55|28|E|region:UA|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[ఉక్రెయిన్]]/[[రష్యా]] | subdivision_type1 = ప్రాంతం | subdivision_name1 = [[క్రిమియా]] | subdivision_type2 = [[రాయన్]] | subdivision_name2 = [[బఖ్‌చిసరాయ్ రాయన్]] | established_title = Established | established_date = 6వ - 10వ శతాబ్దం | timezone = MSK | utc_offset = +4 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|ఫోర్టేషియా పెచ్చెర్నే మిస్టో «చుఫుట్-కలే»}} ('కోట, గుహ నగరం చుఫుట్-కాలే') |designation1_type = ఆర్కిటెక్చర్ |designation1_number = 010082}} }} '''చుఫుట్-కాలే<ref name="Shapshal2">Караимско-русско-польский словарь / Н. А. Баскаков, А. Зайончковский, С. Ш. Шапшал, 1974, C. 683 (Географические названия)</ref>''' అనేది [[క్రిమియా|క్రిమియన్]] పర్వతాలలో ఉన్న ఒక మధ్యయుగ నగర-[[కోట]], ఇది ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఇది బఖ్‌చిసరాయ్కి తూర్పున కేవలం {{convert|3|km|mi|abbr=on}} దూరంలో ఉన్న క్రిమియన్ కరైట్స్ సంస్కృతికి చెందిన ఒక జాతీయ స్మారక చిహ్నం. దీని పేరు క్రిమియన్ టాటార్, టర్కిష్ భాషలో "[యూదు] కోట" అని అర్థం, అయితే క్రిమియన్ కారైట్లు ఈ ప్రదేశాన్ని క్రిమియన్ కారైట్ సమాజానికి చారిత్రక కేంద్రంగా పరిగణిస్తూ, దీనిని కేవలం "కోట" అని పిలుస్తారు.<ref name="Efetov2">[http://karai.crimea.ua/26-krymskie-karaimy-sostavitel-k.-a.-efetov.html Crimean Karaites (author] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905081752/http://karai.crimea.ua/26-krymskie-karaimy-sostavitel-k.-a.-efetov.html |date=2009-09-05 }}— [[Konstantin Efetov|K. Efetov]])</ref> మధ్యయుగాలలో ఈ కోటను నలభై మంది ప్రదేశం అని, దీని నివాసులలో అధిక భాగం చెందిన కారైట్ల తెగను బట్టి ''సెలా హా-కరైమ్'' అని పిలిచేవారు.<ref name="Beim2">{{Cite web |url=http://www.russika.ru/userfiles/adm_1256279577.doc |title="The origin and history of the Crimean Karaites" S.Beim 1862 Crimea. Chufut Kale.Bakhchisaray |access-date=2026-08-18 |archive-date=2013-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511234600/http://www.russika.ru/userfiles/adm_1256279577.doc |url-status=dead }}</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/114236/%D0%A7%D1%83%D1%84%D1%83%D1%82 Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона— С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907 ст. Чуфут Кале];</ref> ([[హీబ్రూ]] 'రాక్ ఆఫ్ ది యూదులు' కోసం). == పేరు సంస్కరణలు == * చూఫుట్-కాలే (రష్యన్ లేదా ఉక్రేనియన్ లిప్యంతరీకరణ: చుఫుట్ కాలే) సోవియట్ శాస్త్రీయ సాహిత్యంలో,<ref>Чуфут Кале // Большая советская энциклопедия</ref> అలాగే 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి సోవియట్ అనంతర యుగం వరకు రష్యన్ భాషలో కారైట్ రచయితల రచనలలో,<ref>Память о Чуфут-Кале / [[Бейм, Соломон Абрамович|С. Бейм]]. — О.: [б.и.], 1862. — 82с., с.431-444</ref><ref name="firkovic2">Firkovich M. Y'' The ancient Karaim town Kale now called "Chufut Kale".'' - Vilna, 1907</ref> సెరయా షాప్షాల్ ప్రచురణలతో సహా;<ref>Шапшал С. Караимы и Чуфут-Кале в Крыму. — СПб., 1895.</ref> ప్రస్తావించబడింది. * ఆధునిక క్రిమియన్ కరైట్ నాయకులు ''జుఫ్ట్ కాలే'' ను ఉపయోగిస్తారు, ఇది పట్టణం అసలు పేరు (టర్కిక్ నుండి అనువాదంలో - ''జంట కోట'') అని వాదిస్తూ, కాలక్రమేణా అది "తప్పు కానీ మరింత సులభంగా ఉచ్చరించగల పేరుగా: ''చుఫుట్-కాలే'' లేదా ''చుఫ్ట్-కాలే'' "గా పరిణామం చెందిందని;<ref name="Efetov3">[http://karai.crimea.ua/26-krymskie-karaimy-sostavitel-k.-a.-efetov.html Crimean Karaites (author] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905081752/http://karai.crimea.ua/26-krymskie-karaimy-sostavitel-k.-a.-efetov.html |date=2009-09-05 }}— [[Konstantin Efetov|K. Efetov]])</ref> * క్రిమియన్ ఖానేట్ సమయంలో క్రిమియన్ టాటర్ పేర్లు;<ref>"In the west end of the valley [[Bakhchisaray]], half an hour from the city, is a place with 120 roads, with a castle on a high cliff. Now it is simply called Qale (fortress) or Chifut-Qalesi (Jewish Fortress), as it is populated only by Jews Karaite sect. »/ / [[Crimean Khanate]] Johann Tunman, 1784</ref><ref>{{cite book|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi|year=1996|volume=14|page=77|language=tr}}</ref> * ''కాలా'';<ref name="Shapshal">Караимско-русско-польский словарь / Н. А. Баскаков, А. Зайончковский, С. Ш. Шапшал, 1974, C. 683 (Географические названия)</ref><ref name="firkovic">Firkovich M. Y'' The ancient Karaim town Kale now called "Chufut Kale".'' - Vilna, 1907</ref> * సెలా యుహుదిమ్ (హీబ్రూ: "యూదుల శిల" (కారైట్ ఉచ్చారణలో)) 19వ శతాబ్దం రెండవ అర్ధభాగం వరకు క్రిమియన్ కారైట్ సాహిత్యంలో ఉపయోగించబడింది;<ref name="Beim">{{Cite web |url=http://www.russika.ru/userfiles/adm_1256279577.doc |title="The origin and history of the Crimean Karaites" S.Beim 1862 Crimea. Chufut Kale.Bakhchisaray |access-date=2026-08-18 |archive-date=2013-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511234600/http://www.russika.ru/userfiles/adm_1256279577.doc |url-status=dead }}</ref><ref>[[Abraham Firkovich]]. [http://aleph.nli.org.il/nnl/dig/books/bk001213441.html «Manjalis Document» («נוסח הרשימה הנמצאת במנג'יליס / על ידי כמורה"ר ... אברהם פירקוויץ בשנת התר"א ») ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303203924/http://aleph.nli.org.il/nnl/dig/books/bk001213441.html |date=2016-03-03 }}</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/114236/%D0%A7%D1%83%D1%84%D1%83%D1%82 Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона— С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907 ст. Чуфут Кале]</ref> * ''సెలా హా-కరైమ్'' 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నుండి క్రిమియన్ కారైట్‌లచే ఉపయోగించబడింది;<ref>{{Cite web|title=Commemorative plaque in Chufut Kale kenasa after in honor of visiting by the Tsar's family in 1886|url=http://www.planetakrim.com/catalog/01/chufut/09/009_2.jpg|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133036/http://www.planetakrim.com/catalog/01/chufut/09/009_2.jpg|archive-date=2016-03-04|access-date=2012-10-23}}</ref> == చరిత్ర == ఈ [[పట్టణం]] ఎప్పుడు ఏర్పడిందనే విషయంలో పరిశోధకుల మధ్య ఏకాభిప్రాయం లేదు. ఇది బహుశా 5వ లేదా 6వ శతాబ్దంలో [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] శివార్లలో ఉన్న ఒక కోట వంటి నివాస ప్రాంతం. మరికొందరు ఈ కోట వంటి నివాస ప్రాంతం 10-11వ శతాబ్దాలలో ఏర్పడిందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా అలన్‌లు నివసించేవారు. వీరు చివరి సర్మాటియన్ తెగలలో అత్యంత శక్తివంతులు. వీరు ఒస్సేటియన్ భాషకు పూర్వజమైన తూర్పు [[ఇటాలియన్ భాష|ఇరానియన్ భాష]]<nowiki/>ను మాట్లాడేవారు. వారు క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలోకి చొరబడటం ప్రారంభించారు. ఈ పర్వత ప్రాంతంలో స్థిరపడిన అలన్‌లు క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించారు. లిఖిత ఆధారాలలో, ఈ గుహల పట్టణం 13వ శతాబ్దంలో కిర్క్-ఓర్ ("నలభై కోటలు") అనే పేరుతో ప్రస్తావించబడింది. ఈ పేరు 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు కొనసాగింది. 1299లో, నోగై ఖాన్ నాయకత్వంలోని గోల్డెన్ హోర్డ్ దళాలు క్రిమియాపై దాడి చేశాయి; ఆ సమయంలో, కిర్క్ ఓర్‌లో బైజాంటైన్ సైనికులు కాపలాగా ఉన్నారు. ఈ దృఢమైన కోట టాటార్ల ప్రత్యక్ష దాడిని ప్రతిఘటించింది. అప్పుడు టాటార్లు మూడు పగళ్ళు, మూడు రాత్రులు పెద్ద శబ్దంతో సంగీతం వాయించి రక్షక దళాలను బలహీనపరిచారు. నాలుగవ రోజు ఉదయం, రక్షక దళాలు మరో దాడిని తిప్పికొట్టలేనంతగా అలసిపోయాయి, ఆ కోట సామూహిక హత్యాకాండకు గురైంది. ఈ విధంగా పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, టాటార్లు తమ సైనిక దళాన్ని అందులో ఉంచారు. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, టాటార్లు తూర్పు కోటల వరుస ముందు కరైట్ చేతివృత్తి నిపుణులను స్థిరపరిచి, వారి నివాసాన్ని రక్షించుకోవడానికి రెండవ రక్షణ గోడను నిర్మించారు, తద్వారా పట్టణంలో ఒక కొత్త భాగం ఏర్పడింది. 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత, అప్పటికీ గ్రీకు భాష మాట్లాడే చాలా మంది కరైట్ [[యూదులు]], క్రిమియాకు, ప్రత్యేకించి ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ థియోడోరో, చుఫుత్-కాలేకు వలస వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నారు, ఎందుకంటే క్రిమియాలో సుపరిచితమైన బైజాంటైన్ సంస్కృతి ఉండేది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=j7ulQPrfm_cC|title=Avraham Firkowicz in Istanbul (1830-1832) : paving the way for Turkic nationalism|author=Dan Shapira|publisher=KaraM publication|year=2003|isbn=9756467037|page=3}}</ref> 15వ శతాబ్దంలో, మొదటి క్రిమియన్ ఖానేట్ ఖాన్, హాసీ I గిరే, కోట ప్రయోజనాలను గ్రహించి, పట్టణంలోని పాత భాగాన్ని తన కోటలాంటి నివాసంగా మార్చుకున్నాడు. గోల్డెన్ హోర్డ్ ఓటమి తర్వాత, క్రిమియన్ ఖానేట్ గణనీయంగా బలపడింది. ఒక బలమైన కోటగా కిర్క్-ఓర్ ప్రాముఖ్యత క్షీణించింది, క్రిమియన్ ఖాన్, మెన్లీ I గిరే, తన [[రాజధాని]]<nowiki/>ని బఖ్‌చిసరాయ్‌కు మార్చాడు. పాత పట్టణం బఖ్‌చిసరాయ్ దుర్గం, ఉన్నత వర్గ ఖైదీలను బంధించే ప్రదేశంగా మిగిలిపోయింది. 17వ శతాబ్దం మధ్యలో, టాటార్లు కిర్క్-ఓర్‌ను విడిచిపెట్టారు. క్రిమియన్ ఖానాట్‌లోని ఇతర పట్టణాల్లో ఉండే యూదు వ్యతిరేక ఆంక్షల కారణంగా కరైట్‌లు, అనేక క్రిమ్‌చాక్ కుటుంబాలు మాత్రమే అక్కడ నివసిస్తున్నారు.<ref>[http://www.agatov.com/content/view/1880/44/ Гурджи и ашкенази, или крымчаки в городе Чуфут-Кале/ М. Кизилов // Крымчаки, 2009. т.№ 4.-С.12-15.]</ref><ref>Меметов А. [http://science.crimea.edu/zapiski/2009/filologiya/uch_22_3fn/172-178.pdf О так называемых «тюркских народах» Крыма] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019062412/http://science.crimea.edu/zapiski/2009/filologiya/uch_22_3fn/172-178.pdf|date=2011-10-19}}. // Ученые записки Таврического национального университета им. В. И. Вернадского. Серия «Филология. Социальные коммуникации». Том 22 (61). № 3. 2009 г. С. 172—178.</ref> ఆ పట్టణం క్రమంగా చుఫుత్-కాలే అనే పేరును పొందింది, దీనికి [[టర్కిష్ సాహిత్యం|టర్కిక్]] భాషలో "యూదుల కోట" అని ప్రతికూల, నిందాపూర్వక అర్థం ఉంది.<ref name="Schegoleva">{{Cite web|title=Tatiana Schegoleva. Karaites of Crimea: History and Present-Day Situation in Community|url=http://eajc.org/page34/news24063.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704090449/http://eajc.org/page34/news24063.html|archive-date=2017-07-04|access-date=2012-11-03}}</ref> 1783లో [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] క్రిమియన్ ఖానేట్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత, కోట నివాసులకు క్రిమియాలో ఎక్కడైనా నివసించడానికి అనుమతి లభించింది. ఆ సమయం నుండి, చుఫుట్-కాలే నిర్జనమైంది. 19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి ఆ పట్టణం ఉనికిలో లేకుండా పోయింది. == గాథలు == ఆ ప్రదేశానికి సంబంధించి అనేక గాథలు ఉన్నాయి. ఒక కథనం ప్రకారం, ఆ నగర స్థాపకులైన ఖాన్‌లు మెన్లీ గిరే లేదా తోఖ్తమిష్ తమతో పాటు నలభై కరైట్ కుటుంబాలను తీసుకువచ్చి, వారి గౌరవార్థం దానికి "నలభై మంది స్థలం" అని పేరు పెట్టారు కాబట్టి, దానిని "ఖిర్క్ యెర్" అని పిలిచేవారు. తమ తెగ ప్రాచీనతను చూపించడానికి కరైట్‌లు ప్రచారం చేసిన మరో పురాణ గాథ ప్రకారం, మొదటి ప్రవాస సమయంలో కరైట్‌లను పర్షియా నుండి అక్కడికి తీసుకువచ్చారు. ఆ నగరంలోని తొలి నివాసులు తమ పొరుగువారైన ఖజార్లపై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపారు. సమాధి శాసనాలను, వ్రాతప్రతులను తప్పుగా మార్చడంలో చాలా నైపుణ్యం కలిగిన ''హఖమ్'' అబ్రహం ఫిర్కోవిచ్, చుఫుత్-కాలే శ్మశానవాటికలో సా.శ. 6వ సంవత్సరం నాటి సమాధి రాళ్లను తవ్వితీసినట్లు, కారైట్లు ఇప్పటికీ చూపిస్తున్న సంగరి సమాధిని కనుగొన్నట్లు నటించాడు. అయితే, హర్కావీ ప్రకారం, "యెహోషాఫాత్ లోయ" అని పిలువబడే చుఫుత్-కాలే శ్మశానవాటికలో 1203 కంటే ముందు నాటి ఏ సమాధి శాసనం కనిపించదు;, ఆ సమాధులు కారైట్లకు చెందినవి కావు, కానీ క్రిమ్‌చాక్‌లు అని పిలువబడే పాత రబ్బినైట్ స్థిరనివాసులకు చెందినవి. ఏదేమైనా, చుఫుత్-కాలే చాలా కాలం క్రితమే ఉనికిలో ఉంది. ఏడవ శతాబ్దం. అబు అల్-ఫిదా దీనిని "ఖిర్క్ యెర్" అనే పేరుతో ప్రస్తావించారు. == గ్యాలరీ == <gallery widths="190"> దస్త్రం:Chufut_Kale1.jpg|కెనస్సాల సమీప దృశ్యం దస్త్రం:Chufut_Kale_cave.jpg|ఒక గుహ లోపల దస్త్రం:Chufut_Kale_15.jpg|కెనస్సా భవనాలలో ఒకటి దస్త్రం:Mausoleum_of_Tokhtamysh's_daughter.jpg|టోఖ్తమిష్ కుమార్తె అయిన జానికే-ఖానిమ్ [[సమాధి]] దస్త్రం:Chufut_Kale3.jpg|గుహలు, గోడల విస్తృత దృశ్యం దస్త్రం:Chufut_Kale2.jpg </gallery> == కల్పనలో == "చుఫుత్కాలే" అనగా వ్లాదిమిర్ నబోకోవ్ 1968 నాటి అద్భుతమైన రచన "అడా" (Ada) లోని 338వ పేజీలో ఇది ప్రస్తావించబడింది (మరియు "చ్యూ-ఫుట్-కలైస్" అని కూడా లిప్యంతరీకరించబడింది). 1888లో జరిగిన ఒక కల్పిత రెండవ క్రిమియన్ యుద్ధం సమయంలో, పెర్సీ డి ప్రే అనే ఒక చిన్న పాత్ర మరణించడానికి ఈ నవల ఈ ప్రదేశాన్ని ఉపయోగించుకుంది. జోనాథన్ లిట్టెల్ గొప్ప పుస్తకం "ది కైండ్లీ వన్స్" (2006) లోని 232వ పేజీలో కూడా ఇది ప్రస్తావించబడింది, ఈ ప్రాంతం క్లిష్టమైన చరిత్రను నొక్కి చెప్పడానికి ఉపయోగించబడింది. ఆడమ్ మికివిచ్ ''డ్రోగా నాడ్ ప్రెపాస్సియా వ్ చుఫుట్-కాలే'' (''ది పాస్ అక్రాస్ ది అబిస్ ఇన్ చుఫుట్-కాలే'') అనే ఒక సొనెట్‌ను రాశారు, ఇది ప్రచురించబడింది 1826.<ref>{{Cite web|last=Lenczewska|first=Olga|date=2 July 2015|title=Adam Mickiewicz's "Crimean Sonnets" – a clash of two cultures and a poetic journey into the Romantic self|url=https://www.readingsjournal.net/2015/07/adam-mickiewiczs-crimean-sonnets-a-clash-of-two-cultures-and-a-poetic-journey-into-the-romantic-self/|access-date=2021-07-19|website=www.readingsjournal.net|language=en-US}}</ref> కాన్స్టాంటిన్ పౌస్టోవ్‌స్కీ ఆత్మకథ, _స్టోరీ ఆఫ్ ఎ లైఫ్_ రెండవ సంపుటిలో, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో అతను చుఫుట్-కాలేని సందర్శించిన వర్ణన ఉంది. ఈ వర్ణన 65వ అధ్యాయం, "వన్"లో కనిపిస్తుంది. రోజు." == ఇవి కూడా చూడండి == * కారైట్ జుడాయిజం * కెనెసా * దెయ్యాల లోయ * [[మంగుప్]] == సూచనలు == {{Reflist}} == External links == {{Commons category|Çufut Qale}} * [http://archeologia.narod.ru/krim/kale.htm History and monuments of Chufut Kale(Чуфут-Кале)] * [https://web.archive.org/web/20050206023414/http://hansaray.org.ua/e_ist_misto.html The map of the fortress] * [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:గుహలు]] 5xbxn4kvsjc1gnbqel7unjyz44b4w9o 0 507059 4941222 4937483 2026-08-21T20:05:53Z Nagarani Bethi 60383 /* చరిత్ర */ 4941222 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = టైరస్ | native_name = | native_name_lang = grc | other_name = | image = Tyras4.jpg | alt = | caption = [[బిల్హోరోడ్-డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ కోట]] మధ్యయుగపు గోడల సమీపంలో టైరస్ అవశేషాలు. | pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast | pushpin_alt = టైరస్ నైరుతి ఉక్రెయిన్‌లో నల్ల సముద్ర తీరానికి సమీపంలో ఉంది. | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|46|12|3|N|30|21|6|E|display=inline,title}} | location = [[బిల్హోరోడ్-డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ]], [[ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]] | region = | type = నివాస ప్రాంతం | part_of = | length = | width = | area = | height = | builder = [[మైలెటస్]] నుండి వచ్చిన వలసదారులు | material = | built = సుమారుగా క్రీ.పూ. 600 | abandoned = క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం చివరిలో | epochs = [[పురాతన గ్రీస్|పురాతన గ్రీకు]] నుండి [[రోమన్ సామ్రాజ్యం|రోమన్ సామ్రాజ్య]] వరకు | cultures = [[గ్రీకులు|గ్రీకు]], [[ప్రాచీన రోమ్|రోమన్]] | dependency_of = | occupants = | events = | excavations = | archaeologists = | condition = నాశనం చేయబడింది | owner = ప్రజా | management = | public_access = Yes | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|గోరోడిష్ "థైరా-బిల్గోరోడ్"}} (''టైరస్-బిల్హోరోడ్ సెటిల్‌మెంట్'') |designation1_type = పురావస్తు శాస్త్రం |designation1_number = 150007-Н }} }}'''టైరస్''' అనేది [[నల్ల సముద్రం]] ఉత్తర తీరంలో ఉన్న ఒక [[గ్రీస్|ప్రాచీన గ్రీకు]] నగరం, దీనిని '''టైరన్''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="Stephanus of Byzantium">[[iarchive:STEPHANUSBYZANTIUSVonByzanzMargaretheBillerbeckPYPSILON.PU/page/354/mode/2up|Stephanus of Byzantium, Ethnica, p.354-355, 227]]</ref> [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటియం]]<nowiki/>కు చెందిన స్టెఫానస్ నివేదిక ప్రకారం, దీనిని పూర్వం ఒఫియుస్సా అని పిలిచేవారు.<ref name="Stephanus of Byzantium" /> దీనిని వలసవాదులు స్థాపించారు. మైలెటస్ నుండి, బహుశా సుమారు క్రీ.పూ. 600లో. ఈ నగరం, ఇప్పుడు డినిస్టర్ అని పిలువబడే టైరస్ నది ముఖద్వారం నుండి సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండేది. చుట్టుపక్కల నివసించే స్థానిక తెగను టైరాగేటే అని పిలిచేవారు. టైరస్ శిథిలాలు ఇప్పుడు [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని ఒడెసా ఓబ్లాస్ట్‌లో ఉన్న ఆధునిక బిల్హోరోడ్-డినిస్ట్రోవ్స్కీ నగరంలో ఉన్నాయి. == చరిత్ర == [[ప్రాచీనాంధ్ర దేశ చరిత్ర - గ్రామీణజీవనం|ప్రాచీన కాలం]]<nowiki/>లో గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన టైరస్, క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దంలో స్థానిక రాజుల ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. వారి పేర్లు దీని నాణేలపై కనిపిస్తాయి. సుమారు క్రీ.పూ. 50లో దీనిని గెటేలు నాశనం చేశారు.{{sfn|Minns|1911}} క్రీ.శ. 56లో, నీరో నాయకత్వంలోని [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] దీనిని పునరుద్ధరించినట్లు తెలుస్తోంది. అప్పటి నుండి ఇది దిగువ మోసియా ప్రాంతంలో భాగంగా ఏర్పడింది. డొమిటియన్ నుండి అలెగ్జాండర్ సెవెరస్ వరకు ఉన్న చక్రవర్తుల చిత్రపటాలతో కూడిన నాణేల శ్రేణి ఒకటి ఉంది.{{sfn|Minns|1911}} నిజానికి, ఈ నగరంలో నాణేల స్వయంప్రతిపత్తి ముద్రణ, చక్రవర్తి డొమిటియన్ (క్రీ.శ. 81) కాలం నుండి చక్రవర్తి సెవెరస్ అలెగ్జాండర్ (క్రీ.శ. 235) పాలన ముగిసే వరకు కొన్ని చిన్న అంతరాయాలతో కొనసాగింది. ఈ కాలంలోని టైరస్ నాణేలు రాగితో తయారు చేయబడ్డాయి, వాటిపై రోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రాంతానికి చెందిన రాజవంశ సభ్యుల చిత్రపటాలు ఉండేవి. టైరస్‌లో రోమన్ నౌకాదళానికి చెందిన ఒక చిన్న విభాగం, క్లాసిస్ ఫ్లావియా మోసికా, మోహరించి ఉండేది. క్రీ.శ. 201లో, సెప్టిమియస్ సెవెరస్ కారాకల్లా నగర నివాసులకు సుంకం లేని వాణిజ్యంలో పాల్గొనే హక్కును మంజూరు చేశారు.<ref name=":2">{{Cite book|title=The Eastern Roman Empire under the Severans: Old Connections, new Beginnings?|last=Bertolazzi|first=Riccardo|publisher=[[Vandenhoeck & Ruprecht]]|year=2024|isbn=978-3-647-30251-5|editor-last=Hoffmann-Salz|editor-first=Julia|pages=243|chapter=The Severan Augustae as Mistresses of the World|editor-last2=Heil|editor-first2=Matthäus|editor-last3=Wienholz|editor-first3=Holger}}</ref> అలెగ్జాండర్ సెవెరస్ కాలం తర్వాత కొద్దికాలానికే, ఇది గోథ్‌ల చేత పాక్షికంగా ధ్వంసం చేయబడింది, కానీ పురావస్తు పరిశోధనల ప్రకారం రోమన్లు ​​థియోడోసియస్ I ఆధ్వర్యంలో 4వ శతాబ్దం చివరి వరకు అక్కడే నివసించినట్లు తెలుస్తోంది. తరువాత, బార్బేరియన్ దండయాత్రలచే నాశనమైన ఈ నగరానికి తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం వారు "మౌరోకాస్ట్రాన్" ("నల్ల కోట") అని కొత్త పేరు పెట్టారు. దీని పరిపాలన ఐదుగురు ఆర్కాన్‌లు, ఒక సెనేట్, ఒక ప్రజా సభ ఒక రిజిస్ట్రార్ చేతుల్లో ఉండేది. దీని నాణేలపై ఉన్న చిత్రాలు [[గోధుమ|గోధుమలు]], వైన్ చేపల వ్యాపారాన్ని సూచిస్తాయి. ఉన్న కొన్ని శాసనాలు కూడా ఎక్కువగా వాణిజ్యానికి సంబంధించినవే.{{sfn|Minns|1911}} [[నగరం (సిటీ)|నగరం]] అవశేషాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే దాని ప్రదేశం ''మౌరోకాస్ట్రో'' (తరువాత అకెర్మాన్/సెటెటియా అల్బా) అని పిలువబడే గొప్ప మధ్యయుగపు కోటచే కప్పబడి ఉంది.{{sfn|Minns|1911}} [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|alt=టైరస్ మరియు నల్ల సముద్రం యొక్క ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న ఇతర గ్రీకు వలసలు, క్రీ.పూ. 8వ నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు|center|500x500px|టైరస్ నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న ఇతర గ్రీకు వలసలు, క్రీ.పూ. 8వ నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు]] == వాణిజ్యం == టైరస్ నగరం కేవలం ఒక సైనిక స్థావరంగా మాత్రమే కాకుండా, నల్ల సముద్ర తీర ప్రాంతంలో ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా కూడా విరాజిల్లింది.<ref>{{Cite web|title=Bilhorod-Dnistrovskyy {{!}} Fortress Town, Black Sea Coast {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Bilhorod-Dnistrovskyy|access-date=2026-08-21|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> ఇక్కడికి సమీపంలో ఉన్న నదులు, సముద్ర మార్గాల ద్వారా గ్రీకులు, రోమన్లు, స్థానిక తెగల మధ్య పెద్ద ఎత్తున వ్యాపార లావాదేవీలు జరిగేవి. ముఖ్యంగా గోధుమలు, ద్రాక్షారసం (వైన్), చేపల వ్యాపారం ఇక్కడ ప్రధానమైనవిగా ఉండేవి. నగరంలో దొరికిన ప్రాచీన నాణేలు, శాసనాలు ఈ ఆర్థిక కార్యకలాపాలను స్పష్టంగా వెల్లడిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Tyras {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|url=https://www.ebsco.com/|access-date=2026-08-21|website=EBSCO|language=en}}</ref> == పురావస్తు త్రవ్వకాలు, కోటల నిర్మాణం == కాలక్రమేణా ఈ నగరం అనేక దండయాత్రలను ఎదుర్కొంది. గోథ్‌లు, ఇతర బార్బేరియన్ తెగల దాడుల కారణంగా టైరస్ పదే పదే ధ్వంసమైనప్పటికీ, వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత కారణంగా ఇది మళ్లీ మళ్లీ పునర్నిర్మించబడింది. తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం కాలంలో దీనిని 'మౌరోకాస్ట్రాన్' అనగా నల్ల కోటగా మార్చారు. ఇక్కడి శిథిలాలపై తర్వాతి కాలంలో మధ్యయుగపు గొప్ప కోట (అకెర్మాన్ కోట) నిర్మించబడింది. ఈ కోట నిర్మాణం కారణంగానే ప్రాచీన టైరస్ నగరానికి సంబంధించిన చాలా అవశేషాలు నేలమట్టమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|title=Bilhorod-Dnistrovskyi Travel Guide: Akkerman Fortress|url=https://www.kupi.com/en/explore/ukraine/bilhorod-dnistrovskyi/history|access-date=2026-08-21|website=Kupi.com|language=en}}</ref> అయినప్పటికీ, ఆధునిక పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు జరిపిన త్రవ్వకాల్లో బయటపడిన వస్తువులు, నాణేలు, మట్టి పాత్రలు ఈ ప్రాంతం యొక్క ఘనమైన చరిత్రను ప్రపంచానికి చాటుతున్నాయి. ఉక్రెయిన్ దేశంలోని బిల్హోరోడ్-డినిస్ట్రోవ్స్కీ నగరంలో నేటికీ ఈ చారిత్రక అవశేషాలను మనం చూడవచ్చు. == మూలాలు == {{Reflist}} * {{EB1911|wstitle=Tyras|volume=27|page=548|first=Ellis Hovell|last=Minns|author-link=Ellis Minns}} This work in turn cites: ** E. H. Minns. ''Scythians and Greeks'' (Cambridge, 1909) ** V. V. Latyshev, ''Inscriptiones Orae Septentrionalis Ponti Euxini'', Volume I. == Further reading == {{Commons category}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HTSeiXqGKBwC&pg=PA53|title=North Pontic Archaeology: Recent Discoveries and Studies|last=Kleiman|first=I. B.|publisher=Brill|year=2001|isbn=9789004120419|editor-last=Tsetskhladze|editor-first=Gocha R.|series=Colloquia Pontica|volume=6|location=Leiden|pages=53–66|chapter=Defensive Structures on the Territory of Tyras|author-link1=Isaak B. Klejman}} * {{cite book|title=The City of Tyras: A Historical and Archaeological Essay|last1=Karyshkovskij|first1=Petr O.|last2=Kleiman|first2=Isaac B.|publisher=Polis Press|year=1994|isbn=9785770745313|location=Odesa|author-link1=Pyotr Karyshkovsky|author-link2=Isaak B. Klejman}} 626c5qgr0m9byynvi06rsal764f9rvc 4941223 4941222 2026-08-21T20:07:57Z Nagarani Bethi 60383 /* పురావస్తు త్రవ్వకాలు, కోటల నిర్మాణం */ 4941223 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = టైరస్ | native_name = | native_name_lang = grc | other_name = | image = Tyras4.jpg | alt = | caption = [[బిల్హోరోడ్-డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ కోట]] మధ్యయుగపు గోడల సమీపంలో టైరస్ అవశేషాలు. | pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast | pushpin_alt = టైరస్ నైరుతి ఉక్రెయిన్‌లో నల్ల సముద్ర తీరానికి సమీపంలో ఉంది. | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|46|12|3|N|30|21|6|E|display=inline,title}} | location = [[బిల్హోరోడ్-డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ]], [[ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]] | region = | type = నివాస ప్రాంతం | part_of = | length = | width = | area = | height = | builder = [[మైలెటస్]] నుండి వచ్చిన వలసదారులు | material = | built = సుమారుగా క్రీ.పూ. 600 | abandoned = క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం చివరిలో | epochs = [[పురాతన గ్రీస్|పురాతన గ్రీకు]] నుండి [[రోమన్ సామ్రాజ్యం|రోమన్ సామ్రాజ్య]] వరకు | cultures = [[గ్రీకులు|గ్రీకు]], [[ప్రాచీన రోమ్|రోమన్]] | dependency_of = | occupants = | events = | excavations = | archaeologists = | condition = నాశనం చేయబడింది | owner = ప్రజా | management = | public_access = Yes | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|గోరోడిష్ "థైరా-బిల్గోరోడ్"}} (''టైరస్-బిల్హోరోడ్ సెటిల్‌మెంట్'') |designation1_type = పురావస్తు శాస్త్రం |designation1_number = 150007-Н }} }}'''టైరస్''' అనేది [[నల్ల సముద్రం]] ఉత్తర తీరంలో ఉన్న ఒక [[గ్రీస్|ప్రాచీన గ్రీకు]] నగరం, దీనిని '''టైరన్''' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="Stephanus of Byzantium">[[iarchive:STEPHANUSBYZANTIUSVonByzanzMargaretheBillerbeckPYPSILON.PU/page/354/mode/2up|Stephanus of Byzantium, Ethnica, p.354-355, 227]]</ref> [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటియం]]<nowiki/>కు చెందిన స్టెఫానస్ నివేదిక ప్రకారం, దీనిని పూర్వం ఒఫియుస్సా అని పిలిచేవారు.<ref name="Stephanus of Byzantium" /> దీనిని వలసవాదులు స్థాపించారు. మైలెటస్ నుండి, బహుశా సుమారు క్రీ.పూ. 600లో. ఈ నగరం, ఇప్పుడు డినిస్టర్ అని పిలువబడే టైరస్ నది ముఖద్వారం నుండి సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండేది. చుట్టుపక్కల నివసించే స్థానిక తెగను టైరాగేటే అని పిలిచేవారు. టైరస్ శిథిలాలు ఇప్పుడు [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని ఒడెసా ఓబ్లాస్ట్‌లో ఉన్న ఆధునిక బిల్హోరోడ్-డినిస్ట్రోవ్స్కీ నగరంలో ఉన్నాయి. == చరిత్ర == [[ప్రాచీనాంధ్ర దేశ చరిత్ర - గ్రామీణజీవనం|ప్రాచీన కాలం]]<nowiki/>లో గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన టైరస్, క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దంలో స్థానిక రాజుల ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. వారి పేర్లు దీని నాణేలపై కనిపిస్తాయి. సుమారు క్రీ.పూ. 50లో దీనిని గెటేలు నాశనం చేశారు.{{sfn|Minns|1911}} క్రీ.శ. 56లో, నీరో నాయకత్వంలోని [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] దీనిని పునరుద్ధరించినట్లు తెలుస్తోంది. అప్పటి నుండి ఇది దిగువ మోసియా ప్రాంతంలో భాగంగా ఏర్పడింది. డొమిటియన్ నుండి అలెగ్జాండర్ సెవెరస్ వరకు ఉన్న చక్రవర్తుల చిత్రపటాలతో కూడిన నాణేల శ్రేణి ఒకటి ఉంది.{{sfn|Minns|1911}} నిజానికి, ఈ నగరంలో నాణేల స్వయంప్రతిపత్తి ముద్రణ, చక్రవర్తి డొమిటియన్ (క్రీ.శ. 81) కాలం నుండి చక్రవర్తి సెవెరస్ అలెగ్జాండర్ (క్రీ.శ. 235) పాలన ముగిసే వరకు కొన్ని చిన్న అంతరాయాలతో కొనసాగింది. ఈ కాలంలోని టైరస్ నాణేలు రాగితో తయారు చేయబడ్డాయి, వాటిపై రోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రాంతానికి చెందిన రాజవంశ సభ్యుల చిత్రపటాలు ఉండేవి. టైరస్‌లో రోమన్ నౌకాదళానికి చెందిన ఒక చిన్న విభాగం, క్లాసిస్ ఫ్లావియా మోసికా, మోహరించి ఉండేది. క్రీ.శ. 201లో, సెప్టిమియస్ సెవెరస్ కారాకల్లా నగర నివాసులకు సుంకం లేని వాణిజ్యంలో పాల్గొనే హక్కును మంజూరు చేశారు.<ref name=":2">{{Cite book|title=The Eastern Roman Empire under the Severans: Old Connections, new Beginnings?|last=Bertolazzi|first=Riccardo|publisher=[[Vandenhoeck & Ruprecht]]|year=2024|isbn=978-3-647-30251-5|editor-last=Hoffmann-Salz|editor-first=Julia|pages=243|chapter=The Severan Augustae as Mistresses of the World|editor-last2=Heil|editor-first2=Matthäus|editor-last3=Wienholz|editor-first3=Holger}}</ref> అలెగ్జాండర్ సెవెరస్ కాలం తర్వాత కొద్దికాలానికే, ఇది గోథ్‌ల చేత పాక్షికంగా ధ్వంసం చేయబడింది, కానీ పురావస్తు పరిశోధనల ప్రకారం రోమన్లు ​​థియోడోసియస్ I ఆధ్వర్యంలో 4వ శతాబ్దం చివరి వరకు అక్కడే నివసించినట్లు తెలుస్తోంది. తరువాత, బార్బేరియన్ దండయాత్రలచే నాశనమైన ఈ నగరానికి తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం వారు "మౌరోకాస్ట్రాన్" ("నల్ల కోట") అని కొత్త పేరు పెట్టారు. దీని పరిపాలన ఐదుగురు ఆర్కాన్‌లు, ఒక సెనేట్, ఒక ప్రజా సభ ఒక రిజిస్ట్రార్ చేతుల్లో ఉండేది. దీని నాణేలపై ఉన్న చిత్రాలు [[గోధుమ|గోధుమలు]], వైన్ చేపల వ్యాపారాన్ని సూచిస్తాయి. ఉన్న కొన్ని శాసనాలు కూడా ఎక్కువగా వాణిజ్యానికి సంబంధించినవే.{{sfn|Minns|1911}} [[నగరం (సిటీ)|నగరం]] అవశేషాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే దాని ప్రదేశం ''మౌరోకాస్ట్రో'' (తరువాత అకెర్మాన్/సెటెటియా అల్బా) అని పిలువబడే గొప్ప మధ్యయుగపు కోటచే కప్పబడి ఉంది.{{sfn|Minns|1911}} [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|alt=టైరస్ మరియు నల్ల సముద్రం యొక్క ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న ఇతర గ్రీకు వలసలు, క్రీ.పూ. 8వ నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు|center|500x500px|టైరస్ నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న ఇతర గ్రీకు వలసలు, క్రీ.పూ. 8వ నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు]] == వాణిజ్యం == టైరస్ నగరం కేవలం ఒక సైనిక స్థావరంగా మాత్రమే కాకుండా, నల్ల సముద్ర తీర ప్రాంతంలో ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా కూడా విరాజిల్లింది.<ref>{{Cite web|title=Bilhorod-Dnistrovskyy {{!}} Fortress Town, Black Sea Coast {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Bilhorod-Dnistrovskyy|access-date=2026-08-21|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> ఇక్కడికి సమీపంలో ఉన్న నదులు, సముద్ర మార్గాల ద్వారా గ్రీకులు, రోమన్లు, స్థానిక తెగల మధ్య పెద్ద ఎత్తున వ్యాపార లావాదేవీలు జరిగేవి. ముఖ్యంగా గోధుమలు, ద్రాక్షారసం (వైన్), చేపల వ్యాపారం ఇక్కడ ప్రధానమైనవిగా ఉండేవి. నగరంలో దొరికిన ప్రాచీన నాణేలు, శాసనాలు ఈ ఆర్థిక కార్యకలాపాలను స్పష్టంగా వెల్లడిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Tyras {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|url=https://www.ebsco.com/|access-date=2026-08-21|website=EBSCO|language=en}}</ref> టైరస్ నగరం కేవలం వాణిజ్యానికే కాకుండా, చక్కటి రాజకీయ వ్యవస్థకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ నగర పరిపాలనా బాధ్యతలను ఐదుగురు ఆర్కాన్‌లు, ఒక సెనేట్, ఒక ప్రజా సభ, ఒక రిజిస్ట్రార్ పర్యవేక్షించేవారు. ఇది అప్పట్లోనే ఒక స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన నగర రాజ్యంగా వర్ధిల్లింది అని చెప్పడానికి ఇదొక బలమైన నిదర్శనం. ఈ నగరంలో డొమిటియన్ చక్రవర్తి కాలం నుండి సెవెరస్ అలెగ్జాండర్ పాలన వరకు ముద్రించిన రాగి నాణేలపై రోమన్ రాజవంశస్తుల చిత్రాలతో పాటు, స్థానిక ఆర్థిక స్థితిగతులను తెలిపే గోధుమ కంకులు, చేపలు, వైన్ కుండల గుర్తులు స్పష్టంగా ముద్రించబడి ఉండేవి. == పురావస్తు త్రవ్వకాలు, కోటల నిర్మాణం == కాలక్రమేణా ఈ నగరం అనేక దండయాత్రలను ఎదుర్కొంది. గోథ్‌లు, ఇతర బార్బేరియన్ తెగల దాడుల కారణంగా టైరస్ పదే పదే ధ్వంసమైనప్పటికీ, వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత కారణంగా ఇది మళ్లీ మళ్లీ పునర్నిర్మించబడింది. తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం కాలంలో దీనిని 'మౌరోకాస్ట్రాన్' అనగా నల్ల కోటగా మార్చారు. ఇక్కడి శిథిలాలపై తర్వాతి కాలంలో మధ్యయుగపు గొప్ప కోట (అకెర్మాన్ కోట) నిర్మించబడింది. ఈ కోట నిర్మాణం కారణంగానే ప్రాచీన టైరస్ నగరానికి సంబంధించిన చాలా అవశేషాలు నేలమట్టమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|title=Bilhorod-Dnistrovskyi Travel Guide: Akkerman Fortress|url=https://www.kupi.com/en/explore/ukraine/bilhorod-dnistrovskyi/history|access-date=2026-08-21|website=Kupi.com|language=en}}</ref> అయినప్పటికీ, ఆధునిక పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు జరిపిన త్రవ్వకాల్లో బయటపడిన వస్తువులు, నాణేలు, మట్టి పాత్రలు ఈ ప్రాంతం యొక్క ఘనమైన చరిత్రను ప్రపంచానికి చాటుతున్నాయి. నేడు ఉక్రెయిన్ దేశంలోని ఒడెసా ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశం చరిత్రకారులకు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు ఒక ప్రధాన పరిశోధన కేంద్రంగా ఉంది. ఇక్కడ బయటపడిన ప్రాచీన రోమన్ నౌకాదళ శిథిలాలు, మధ్యయుగపు అకెర్మాన్ కోట వేలాది మంది పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. ప్రాచీన గ్రీకు నాగరికత నుండి రోమన్ సామ్రాజ్యం వరకు అనేక మార్పులను చూసిన ఈ చారిత్రక ప్రాంతం, ప్రపంచ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. == మూలాలు == {{Reflist}} * {{EB1911|wstitle=Tyras|volume=27|page=548|first=Ellis Hovell|last=Minns|author-link=Ellis Minns}} This work in turn cites: ** E. H. Minns. ''Scythians and Greeks'' (Cambridge, 1909) ** V. V. Latyshev, ''Inscriptiones Orae Septentrionalis Ponti Euxini'', Volume I. == Further reading == {{Commons category}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HTSeiXqGKBwC&pg=PA53|title=North Pontic Archaeology: Recent Discoveries and Studies|last=Kleiman|first=I. B.|publisher=Brill|year=2001|isbn=9789004120419|editor-last=Tsetskhladze|editor-first=Gocha R.|series=Colloquia Pontica|volume=6|location=Leiden|pages=53–66|chapter=Defensive Structures on the Territory of Tyras|author-link1=Isaak B. Klejman}} * {{cite book|title=The City of Tyras: A Historical and Archaeological Essay|last1=Karyshkovskij|first1=Petr O.|last2=Kleiman|first2=Isaac B.|publisher=Polis Press|year=1994|isbn=9785770745313|location=Odesa|author-link1=Pyotr Karyshkovsky|author-link2=Isaak B. Klejman}} 6i81x8yw6hwi3nbcb6cz400nefybdxw 0 507062 4941552 4937633 2026-08-22T10:57:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941552 wikitext text/x-wiki [[File:TrypilliaVillage.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TrypilliaVillage.JPG|thumb|275x275px|డ్నిపర్ నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించడానికి ముందు, పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు త్రిపిల్లియా దృశ్యం (ప్రాంతీయ పురావస్తు మ్యూజియం)]] '''ట్రిపిలియా''' గ్రామం [[ఉక్రెయిన్]] లోని కైవ్ ఒబ్లాస్ట్ (జిల్లా)లోని ఉక్రెయిన్లో 2,800 మంది నివాసితులు (జనవరి 50 నాటికి). ఇది ఉక్రెయింకా అర్బన్ రోమడకి చెందినది.<ref name="admreform_2020_ukrainka2">{{cite web|title=Украинская городская громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/ukrainka/|work=Gromada.info|language=ru|accessdate=16 June 2022}}</ref> ట్రిపిలియా అనేది డిప్రో నుండి దక్షిణంగా 25 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. == చరిత్ర == [[File:TrypillianPottery.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TrypillianPottery.JPG|thumb|250x250px|ట్రిపిలియన్ కుండలు (ప్రాంతీయ పురావస్తు మ్యూజియం)]] ట్రిపిలియా సమీపంలోనే పురావస్తు శాస్త్రవేత్త వికెంటియ్ ఖ్వోయ్కా తూర్పు ఐరోపాలోని ప్రధాన నియోలిథిక్-చాల్‌కోలిథిక్ సంస్కృతులలో ఒకటైన [[కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి]] విస్తృతమైన [[నియోలిథిక్]] స్థలాన్ని కనుగొన్నారు.<ref>{{Cite journal |last=Mantu |first=Cornelia-Magda |date=2000 |title=Cucuteni–Tripolye cultural complex: relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area |url=http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm |journal=Studia Antiqua et Archaeologica |location=Iaşi, Romania |publisher=Iaşi University |volume=VII |pages=267 |oclc=228808567}}</ref> ఖ్వోయికా తన పరిశోధనలను 1897లో 11వ పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞుల సమావేశానికి నివేదించాడు, ఈ సంస్కృతిని కనుగొన్న అధికారిక తేదీని సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Taranec|first=Natalie|title=The Trypilska Kultura - The Spiritual Birthplace of Ukraine?|url=http://www.trypillia.com/articles/eng/re1.shtml|url-status=dead|publisher=The Trypillian Civilization Society|accessdate=21 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091102230006/http://www.trypillia.com/articles/eng/re1.shtml|archivedate=November 2, 2009}}</ref> ''ట్రిపిలియా'' అనే పేరుకు ఉక్రేనియన్లో 'మూడు క్షేత్రాలు' అని అర్థం. 1093లో జరిగిన స్టూగ్నా నదికి సంబంధించి కైవాన్ చరిత్రకారులు దీనిని మొదట ప్రస్తావించారు. 12వ శతాబ్దంలో, ట్రిపిలియా అనేది స్టెప్పీ నుండి కైవ్ వైపు వచ్చే మార్గాలను రక్షించే ఒక కోట. దాని పాలకులలో ఒకరు మ్స్తిస్లావ్ మ్స్తిస్లావిచ్. తరువాతి శతాబ్దాలలో, పట్టణం ప్రాముఖ్యత లేకుండా పోయింది. 1919లో ఇది ట్రిపిలియా సంఘటన వేదికగా ఉంది, దీనిలో డానిలో టెర్పిలో ఆధ్వర్యంలోని ఉక్రేనియన్ దళాలు బోల్షెవిక్స్ యూనిట్‌ను ఓడించాయి. == ఇంకా చూడండి == * ఉక్రెయిన్ చరిత్ర * నియోలిథిక్ యూరప్ == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * వీడికో ఎం. యు. [http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/index.html ఐరోపా పూర్వ చరిత్రలో ట్రిపిలియా నాగరికత] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230312134045/http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/index.html |date=2023-03-12 }}. కైవ్ డొమైన్ ఆర్కియోలాజికల్ మ్యూజియం, కైవ్, 2005. == బాహ్య లింకులు == {{commons category|Trypillia}} * [https://web.archive.org/web/20091029053457/http://www.trypillia.com/museum/index.shtml ట్రిపిలియన్ మ్యూజియం] * [http://faculty.gvsu.edu/nikitin/ ఉక్రేనియన్ నియోలిత్] * [https://web.archive.org/web/20091106232051/http://www.trypillia.com/info/index.shtml The Trypillia-USA-Project] ట్రిపిలియన్ సివిలైజేషన్ సొసైటీ హోమ్‌పేజీ (ఇంగ్లీష్‌లో). * [https://web.archive.org/web/20091128091014/http://www.arattagar.co.uk/Aratta/Trypillia/Trypillia.html ట్రిపిలియన్ కల్చర్ ఫ్రమ్ యుక్రెయిన్] ట్రైపిలియన్ ట్రిప్‌ల గ్రూప్‌లోని ట్రైమ్‌పిలియన్ ట్రిప్‌ల గ్రూప్‌లోని ట్రైమ్‌పిలియన్ ట్రిప్‌ల గురించి UK ఆధారిత ట్రిపిలియన్ కల్చర్ నుండి ఒక పేజీ. ట్రిపిలియా, ఉక్రెయిన్ (ఇంగ్లీష్‌లో). [[వర్గం:గ్రామాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] frb97i6zdkhhxabwmnxr8hjqgwl8f7s 0 507083 4941205 4937630 2026-08-21T18:10:31Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941205 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ఎం.హెచ్. జవహిరుల్లా | image = Shaik Mydeen with Jawahirullah.jpg | image_size = | caption = పార్టీ కార్యాలయంలో జవహిరుల్లా | birth_date = {{birth date and age|df=y|1959|7|22}} | birth_place = తూత్తుకుడి జిల్లా | office1 = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2026 మే 12 | term_end1 = | predecessor1 = [[జె. మొహమ్మద్ షానవాస్]] | successor1 = | constituency1 = [[నాగపట్టినం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపట్టినం]] | term_start2 = 2021 మే 12 | term_end2 = 2026 మే 10 | predecessor2 = [[ఆర్. దొరైక్కన్ను]] | successor2 = ఎ.ఎం. షాజహాన్ | constituency2 = [[పాపనాశం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాపనాశం]] | term_start3 = 2011 మే 23 | term_end3 = 2016 మే 21 | constituency3 = [[రామనాథపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామనాథపురం]] | predecessor3 = కె. హుస్సన్ అలీ | successor3 = డాక్టర్ ఎం. మణికందన్ | office4 = మణితనేయ మక్కల్ కట్చి అధ్యక్షుడు | term_start4 = 2009 ఫిబ్రవరి 7 | term_end4 = | predecessor4 = '' స్థానం స్థాపించబడింది'' | successor4 = | alma_mater = మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం , చెన్నై | spouse = | relations = హితయతుల్లా | profession = ప్రొఫెసర్ | party = మనితనేయ మక్కల్ కచ్చి | date = | year = | website = tmmk.in | signature = }} '''ఎం.హెచ్. జవహిరుల్లా''' (జననం 1959) బనారతదేశానికి చెందిన తమిళ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners2">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] t2ib7u3q7gknvs82fw90boabviu1hqa 4941206 4941205 2026-08-21T18:10:46Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941206 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎం.హెచ్. జవహిరుల్లా | image = Shaik Mydeen with Jawahirullah.jpg | image_size = | caption = పార్టీ కార్యాలయంలో జవహిరుల్లా | birth_date = {{birth date and age|df=y|1959|7|22}} | birth_place = తూత్తుకుడి జిల్లా | office1 = [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2026 మే 12 | term_end1 = | predecessor1 = [[జె. మొహమ్మద్ షానవాస్]] | successor1 = | constituency1 = [[నాగపట్టినం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపట్టినం]] | term_start2 = 2021 మే 12 | term_end2 = 2026 మే 10 | predecessor2 = [[ఆర్. దొరైక్కన్ను]] | successor2 = ఎ.ఎం. షాజహాన్ | constituency2 = [[పాపనాశం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాపనాశం]] | term_start3 = 2011 మే 23 | term_end3 = 2016 మే 21 | constituency3 = [[రామనాథపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామనాథపురం]] | predecessor3 = కె. హుస్సన్ అలీ | successor3 = డాక్టర్ ఎం. మణికందన్ | office4 = మణితనేయ మక్కల్ కట్చి అధ్యక్షుడు | term_start4 = 2009 ఫిబ్రవరి 7 | term_end4 = | predecessor4 = '' స్థానం స్థాపించబడింది'' | successor4 = | alma_mater = మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం , చెన్నై | spouse = | relations = హితయతుల్లా | profession = ప్రొఫెసర్ | party = మనితనేయ మక్కల్ కచ్చి | date = | year = | website = tmmk.in | signature = }} '''ఎం.హెచ్. జవహిరుల్లా''' (జననం 1959) బనారతదేశానికి చెందిన తమిళ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన తమిళనాడు శాసనసభకు మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|title=Tamil Nadu election result 2021: Seat-wise full list of winners and losers|last1=India Today|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100424/https://www.indiatoday.in/elections/tamil-nadu-assembly-polls-2021/story/tamil-nadu-election-result-2021-seat-wise-full-list-of-winners-and-losers-1798013-2021-05-02|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref><ref name="Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners2">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|title=Tamil Nadu Election Results 2021: Full list of winners|last1=Financial Express|date=3 May 2021|accessdate=23 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623100511/https://www.financialexpress.com/india-news/tamil-nadu-election-results-2021-full-list-of-winners/2243538/|archivedate=23 June 2023|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు రాజకీయ నాయకులు]] tw002kxct0n1uwzfgr5fxjb9c1223e1 0 507138 4941225 4937834 2026-08-21T20:13:49Z Nagarani Bethi 60383 /* చరిత్ర */ 4941225 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ (మ్యూజియం-రిజర్వ్) | location = [[చుహువ్ రేయాన్]], [[ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = వెర్ఖ్నీ సాల్టివ్ | coordinates = {{coord|50|07|57|N|36|47|30|E}} | area = {{cvt|518|m2}} | established = 1899 | website = https://vsaltiv.at.ua/ | image = Verhniy-saltiv2.jpg | pushpin_map = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|శాల్తీవ్స్కీ అర్హెయోలాజికల్ కాంప్లెక్స్: గోరోడిష్, కాటకోంబ్నియ్ మోగినిక్}} (''సాల్టివ్ పురావస్తు సముదాయం: నివాస ప్రాంతం, భూగర్భ సమాధుల క్షేత్రం'') |designation1_type = Archaeology |designation1_number = 200017-Н }} }} '''వెర్ఖ్ని సాల్టివ్'''<ref>[https://vsaltiv.at.ua/ Сайт музею верхнього Салтова]</ref> అనేది చుహుయివ్ రేయాన్, ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్లోని]] వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ [[గ్రామం|గ్రామానికి]] సమీపంలో ఉంది. ఈ రిజర్వ్, ఖజార్ల ప్రధాన పురావస్తు సంస్కృతి అయిన సాల్టోవో-మయాకి సంస్కృతికి చెందిన రకం ప్రదేశాలులో ఒకదానిని కలిగి ఉంది,<ref name="Brook 20182">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MqhFDwAAQBAJ|title=The Jews of Khazaria|last1=Brook|first1=Kevin Alan|date=2018|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781538103432|location=London|access-date=25 January 2023}}</ref> మరొక రకం ప్రదేశం మయాత్స్కోయేగా ఉంది. వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ పురావస్తు సముదాయంలో లభించిన ఆధారాలు చాలా వరకు [[కీవ్]], ఖార్కివ్, [[ఒడెస చారిత్రక కేంద్రం|ఒడెసా]], [[మాస్కో]], [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]], సోఫియాలోని మ్యూజియంలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి, అయితే వాటిలో ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే వెర్ఖ్ని సాల్టివ్‌లోని మ్యూజియంలో ఉంచబడింది.<ref>{{Cite web|last=Malenkov|first=Roman|title=|script-title=uk:Верхній Салтів|trans-title=Verkhnii Saltiv|url=https://ukrainaincognita.com/mista/verkhniy-saltiv|website=Ukraina Incognita}}</ref> == చరిత్ర == === భౌగోళిక విశేషాలు === వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న [[కోట|కోటల]] ఆనవాళ్లు గల ఈ నివాస ప్రాంతం గురించి 17వ శతాబ్దపు "బుక్ టు ది బోల్షోయ్ చెర్టెజ్" లో మొట్టమొదటగా ప్రస్తావించబడింది. ఇది పెచెనిహ్ జలాశయం ఎత్తైన కుడి ఒడ్డున సివెర్స్కీ డోనెట్స్ నది మీద, వరద మైదానం కంటే 35 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ప్రధాన కోట 180 × 135 × 160 × 50 మీటర్ల కొలతలతో క్రమరహిత ట్రెపెజాయిడ్ ఆకారంలో రాతి కట్టడాల ప్రాకారాలతో రక్షించబడి ఉంది. ఇక్కడ కోటలతో పాటు నివాస ప్రాంతాలు, భూగర్భ సమాధులు, నెటైలివ్‌స్కీ శ్మశానవాటికలు ఉన్నాయి. === పురావస్తు అన్వేషణల ప్రారంభం === 1900లో స్థానిక ఉపాధ్యాయుడు వాసిల్ బాబెంకో మొదటిసారిగా ఈ ప్రాంతంలో అన్వేషణ పనులు నిర్వహించి ఒక సమాధుల క్షేత్రాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఆకర్షించగా, 1901లో ఇక్కడ అధికారిక పురావస్తు పరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి. 1905 నుండి 1927 వరకు ఖార్కివ్, ఒడెసా, [[మాస్కో]] నగరాలకు చెందిన ప్రముఖ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియంలు]], పురావస్తు కమిషన్లు ఈ ప్రాంతంలో తమ పరిశోధనలను ముమ్మరంగా కొనసాగించాయి. === తరువాత కాలపు పరిశోధనలు - పరిరక్షణ === [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత, 1946–1948 మధ్య శాస్త్రవేత్త ఎస్. ఎ. సెమెనోవ్-జూసర్ రక్షణ నిర్మాణాలను తవ్వి, అనేక భూగర్భ సమాధులపై పరిశోధనలు చేశారు. 1959లో పురావస్తు సంస్థ చేపట్టిన యాత్ర ద్వారా [[జలాశయం]] ఎడమ ఒడ్డున మరికొన్ని కొత్త కట్టడాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. 1984 నుండి ఖార్కివ్ చారిత్రక సంగ్రహాలయం క్రమపద్ధతిలో ఇక్కడ యాత్రలను నిర్వహిస్తోంది. ప్రభుత్వ రక్షణలో భాగంగా 1989లో 'వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ హిస్టారిక్-ఆర్కియోలాజికల్ మ్యూజియం-రిజర్వ్' అధికారికంగా స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Комунальна установа «Історико-археологічний музей-заповідник «Верхній Салтів»|url=https://kharkivoda.gov.ua/archive/92/4142|website=Kharkiv Oblast military administration}}</ref> === ప్రస్తుత యుద్ధ కాలపు పరిస్థితులు === ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో ఈ చారిత్రక ప్రాంతం తాత్కాలికంగా ఆక్రమణకు గురైంది. మునుపటి రక్షణ చర్యల్లో భాగంగా మ్యూజియమ్ లోని విలువైన ప్రదర్శన వస్తువులను ముందుగానే ఖార్కివ్‌కు సురక్షితంగా తరలించారు. అయినప్పటికీ, భీకర క్షిపణుల దాడిలో మ్యూజియం భవనం తీవ్రంగా దెబ్బతింది, పురావస్తు ప్రదేశంలోని కొన్ని సున్నితమైన భాగాలలో మైన్లను అమర్చడం జరిగింది. 2022 మే నాటికి ఈ గ్రామం పూర్తిగా నిర్బంధించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Varenytsia|first=Inna|date=2023-11-28|title=|script-title=uk:Голий дах і відчинені двері: як переживає війну музей салтівської культури|trans-title=Broken roof and open doors: how the museum of Saltiv culture survives the war|url=https://lb.ua/culture/2023/11/28/586238_goliy_dah_i_vidchineni_dveri_yak.html|website=LB.ua}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * బరాజినిక్ ఎ. వర్హ్నియ్ సాల్తీవ్: గెనీ మిషియస్: ఇస్ట.-అర్హెయోల్. మ్యూజెయి-జాపోవిడ్నిక్ «వెర్చ్ని సల్టీవ్»: పుటివ్నిక్ / ఎ. బరాజినిక్, ఎన్. బరాజినిక్, ఎస్. పొషిల్యూకో.&nbsp;- హెచ్.: జిమ్నాసియా-మోడెమ్, 2003. * వర్హ్నియ్ సాల్తీవ్: గెనియ్ మిసియా (ఎ.బ్రాజినిక్, ఎన్.బ్రాజినిక్, సో.బ్రాజినిక్).&nbsp;— హార్కివ్: «జిమ్నాసియా మోడెమ్», 2004.&nbsp;- 1200s.; ఇల్. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] 8e72d3tdfgkwn5i8dkrdhmggt1nsq2d 4941226 4941225 2026-08-21T20:17:06Z Nagarani Bethi 60383 4941226 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ (మ్యూజియం-రిజర్వ్) | location = [[చుహువ్ రేయాన్]], [[ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = వెర్ఖ్నీ సాల్టివ్ | coordinates = {{coord|50|07|57|N|36|47|30|E}} | area = {{cvt|518|m2}} | established = 1899 | website = https://vsaltiv.at.ua/ | image = Verhniy-saltiv2.jpg | pushpin_map = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|శాల్తీవ్స్కీ అర్హెయోలాజికల్ కాంప్లెక్స్: గోరోడిష్, కాటకోంబ్నియ్ మోగినిక్}} (''సాల్టివ్ పురావస్తు సముదాయం: నివాస ప్రాంతం, భూగర్భ సమాధుల క్షేత్రం'') |designation1_type = Archaeology |designation1_number = 200017-Н }} }} '''వెర్ఖ్ని సాల్టివ్'''<ref>[https://vsaltiv.at.ua/ Сайт музею верхнього Салтова]</ref> అనేది చుహుయివ్ రేయాన్, ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్లోని]] వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ [[గ్రామం|గ్రామానికి]] సమీపంలో ఉంది. ఈ రిజర్వ్, ఖజార్ల ప్రధాన పురావస్తు సంస్కృతి అయిన సాల్టోవో-మయాకి సంస్కృతికి చెందిన రకం ప్రదేశాలులో ఒకదానిని కలిగి ఉంది,<ref name="Brook 20182">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MqhFDwAAQBAJ|title=The Jews of Khazaria|last1=Brook|first1=Kevin Alan|date=2018|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781538103432|location=London|access-date=25 January 2023}}</ref> మరొక రకం ప్రదేశం మయాత్స్కోయేగా ఉంది. వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ పురావస్తు సముదాయంలో లభించిన ఆధారాలు చాలా వరకు [[కీవ్]], ఖార్కివ్, [[ఒడెస చారిత్రక కేంద్రం|ఒడెసా]], [[మాస్కో]], [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]], సోఫియాలోని మ్యూజియంలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి, అయితే వాటిలో ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే వెర్ఖ్ని సాల్టివ్‌లోని మ్యూజియంలో ఉంచబడింది.<ref>{{Cite web|last=Malenkov|first=Roman|title=|script-title=uk:Верхній Салтів|trans-title=Verkhnii Saltiv|url=https://ukrainaincognita.com/mista/verkhniy-saltiv|website=Ukraina Incognita}}</ref> == చరిత్ర == వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న చారిత్రక [[కోటలు|కోటల]] ఆనవాళ్లు గల ఈ నివాస ప్రాంతం ప్రపంచ [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు]] చరిత్రలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. ఈ ప్రాంతం గురించిన మొట్టమొదటి ప్రస్తావన 17వ శతాబ్దానికి చెందిన "బుక్ టు ది బోల్షోయ్ చెర్టెజ్" గ్రంథంలో కనిపిస్తుంది. ఇది సివెర్స్కీ డోనెట్స్ నది మీద, పెచెనిహ్ [[చెరువు|జలాశయం]] ఎత్తైన కుడి ఒడ్డున, వరద మైదానం కంటే దాదాపు 35 మీటర్ల ఎత్తులో విస్తరించి ఉంది. శత్రువుల నుండి రక్షణ కోసం ఇక్కడ అనేక పటిష్టమైన రక్షణ శ్రేణులు నిర్మించబడ్డాయి. ప్రధాన కోట క్రమరహిత ట్రెపెజాయిడ్ ఆకారంలో ఉండి, 180 × 135 × 160 × 50 మీటర్ల కొలతలతో రాతి కట్టడాలతో నిర్మించిన శక్తివంతమైన ప్రాకారాలతో రక్షించబడి ఉంది. ఈ పురావస్తు సముదాయంలో కోటలు, నివాస ప్రాంతం, నాలుగు భూగర్భ సమాధుల క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, జలాశయానికి అవతలి వైపున మరొక నివాస ప్రాంతం మరియు నెటైలివ్‌స్కీ సమాధుల క్షేత్రం కూడా ఈ సంక్లిష్టంలో అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ చారిత్రక ప్రదేశం వెలుగులోకి రావడానికి 20వ శతాబ్దపు ప్రారంభం నాటి ప్రయత్నాలు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి. 1900లో 12వ పురావస్తు కాంగ్రెస్ సన్నాహక కమిటీ అభ్యర్థన మేరకు, స్థానిక ఉపాధ్యాయుడైన వాసిల్ బాబెంకో ఈ ప్రాంతంలో మొదటి అన్వేషణ పనులు చేపట్టి ఒక ప్రాచీన సమాధుల క్షేత్రాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ ఆవిష్కరణతో ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం తన ప్రతినిధులను పంపి, ఈ నివాస ప్రాంత ప్రాముఖ్యతను అధికారికంగా ధృవీకరించింది. 1901లో శాస్త్రీయ పరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి. సాల్టివ్ శ్మశానవాటికను కనుగొనడం తదుపరి పరిశోధనలకు దారితీసింది. 1905 నుండి 1927 మధ్య కాలంలో ఖార్కివ్, ఒడెసా మరియు మాస్కోలకు చెందిన వివిధ పురావస్తు మ్యూజియంలు, కమిషన్‌లు ఇక్కడ పెద్ద ఎత్తున తవ్వకాలు నిర్వహించాయి. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత ఈ ప్రాంతపు రక్షణ నిర్మాణాలపై మరింత లోతైన పరిశోధనలు ఊపందుకున్నాయి. 1946–1948 మధ్య శాస్త్రవేత్త ఎస్. ఎ. సెమెనోవ్-జూసర్ ప్రాచీన కోట యొక్క మూడు రక్షణ మార్గాల్లోని ప్రాకారాలను అనేకసార్లు తవ్వి, డజన్ల కొద్దీ భూగర్భ సమాధులపై పరిశోధనలు జరిపారు. 1959లో పురావస్తు సంస్థ మరో కొత్త యాత్రను ఏర్పాటు చేసి, జలాశయం ఎడమ ఒడ్డున కొత్త నివాస ప్రాంతాన్ని, సమాధుల క్షేత్రాన్ని వెలికితీసింది. 1984 నుండి ఖార్కివ్ చారిత్రక సంగ్రహాలయం నిరంతరం పరిశోధనలను కొనసాగిస్తూ వస్తోంది. ఉక్రేనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ మంత్రివర్గ మండలి ఉత్తర్వు ద్వారా 1965 జూలై 21 నుండి ఈ ప్రదేశం ప్రభుత్వ రక్షణలోకి వచ్చింది. 1987లో దీనిని రక్షిత రిజర్వ్‌గా ప్రకటించగా, 1989లో వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ హిస్టారిక్-ఆర్కియోలాజికల్ మ్యూజియం-రిజర్వ్ అధికారికంగా స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Комунальна установа «Історико-археологічний музей-заповідник «Верхній Салтів»|url=https://kharkivoda.gov.ua/archive/92/4142|website=Kharkiv Oblast military administration}}</ref> చారిత్రక సంపదకు నిలయమైన ఈ ప్రాంతం ఇటీవలి భౌగోళిక రాజకీయ సంఘటనల వల్ల తీవ్రంగా నష్టపోయింది. ఉక్రెయిన్‌పై [[రష్యా]] దాడి సమయంలో ఈ ప్రాంతం తాత్కాలిక ఆక్రమణకు గురైంది. అయితే, ఆక్రమణకు ముందే ముందస్తు జాగ్రత్తగా మ్యూజియంలోని అత్యమసలైన ప్రదర్శన వస్తువులను ఖార్కివ్‌కు సురక్షితంగా తరలించారు. భీకర క్షిపణుల దాడిలో [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] భవనం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నది. అంతేకాకుండా, పురావస్తు ప్రదేశంలోని కొన్ని సున్నితమైన భాగాలలో మైన్లను అమర్చడం వల్ల తీవ్ర ముప్పు వాటిల్లింది. 2022 మేలో వర్ఖ్ని సాల్టివ్ గ్రామం పూర్తిగా నిర్బంధించబడింది. దశాబ్దాల తరబడి చరిత్రను గుండెల్లో దాచుకున్న ఈ అపురూప పురావస్తు సంపద, నేడు యుద్ధ వాతావరణం కారణంగా తీవ్ర ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటోంది.<ref>{{Cite web|last=Varenytsia|first=Inna|date=2023-11-28|title=|script-title=uk:Голий дах і відчинені двері: як переживає війну музей салтівської культури|trans-title=Broken roof and open doors: how the museum of Saltiv culture survives the war|url=https://lb.ua/culture/2023/11/28/586238_goliy_dah_i_vidchineni_dveri_yak.html|website=LB.ua}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * బరాజినిక్ ఎ. వర్హ్నియ్ సాల్తీవ్: గెనీ మిషియస్: ఇస్ట.-అర్హెయోల్. మ్యూజెయి-జాపోవిడ్నిక్ «వెర్చ్ని సల్టీవ్»: పుటివ్నిక్ / ఎ. బరాజినిక్, ఎన్. బరాజినిక్, ఎస్. పొషిల్యూకో.&nbsp;- హెచ్.: జిమ్నాసియా-మోడెమ్, 2003. * వర్హ్నియ్ సాల్తీవ్: గెనియ్ మిసియా (ఎ.బ్రాజినిక్, ఎన్.బ్రాజినిక్, సో.బ్రాజినిక్).&nbsp;— హార్కివ్: «జిమ్నాసియా మోడెమ్», 2004.&nbsp;- 1200s.; ఇల్. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] o53rdtgy455cpdo831ndospwi6njc3a 4941228 4941226 2026-08-21T20:18:52Z Nagarani Bethi 60383 /* చరిత్ర */ 4941228 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ (మ్యూజియం-రిజర్వ్) | location = [[చుహువ్ రేయాన్]], [[ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = వెర్ఖ్నీ సాల్టివ్ | coordinates = {{coord|50|07|57|N|36|47|30|E}} | area = {{cvt|518|m2}} | established = 1899 | website = https://vsaltiv.at.ua/ | image = Verhniy-saltiv2.jpg | pushpin_map = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|శాల్తీవ్స్కీ అర్హెయోలాజికల్ కాంప్లెక్స్: గోరోడిష్, కాటకోంబ్నియ్ మోగినిక్}} (''సాల్టివ్ పురావస్తు సముదాయం: నివాస ప్రాంతం, భూగర్భ సమాధుల క్షేత్రం'') |designation1_type = Archaeology |designation1_number = 200017-Н }} }} '''వెర్ఖ్ని సాల్టివ్'''<ref>[https://vsaltiv.at.ua/ Сайт музею верхнього Салтова]</ref> అనేది చుహుయివ్ రేయాన్, ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్లోని]] వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ [[గ్రామం|గ్రామానికి]] సమీపంలో ఉంది. ఈ రిజర్వ్, ఖజార్ల ప్రధాన పురావస్తు సంస్కృతి అయిన సాల్టోవో-మయాకి సంస్కృతికి చెందిన రకం ప్రదేశాలులో ఒకదానిని కలిగి ఉంది,<ref name="Brook 20182">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MqhFDwAAQBAJ|title=The Jews of Khazaria|last1=Brook|first1=Kevin Alan|date=2018|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781538103432|location=London|access-date=25 January 2023}}</ref> మరొక రకం ప్రదేశం మయాత్స్కోయేగా ఉంది. వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ పురావస్తు సముదాయంలో లభించిన ఆధారాలు చాలా వరకు [[కీవ్]], ఖార్కివ్, [[ఒడెస చారిత్రక కేంద్రం|ఒడెసా]], [[మాస్కో]], [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]], సోఫియాలోని మ్యూజియంలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి, అయితే వాటిలో ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే వెర్ఖ్ని సాల్టివ్‌లోని మ్యూజియంలో ఉంచబడింది.<ref>{{Cite web|last=Malenkov|first=Roman|title=|script-title=uk:Верхній Салтів|trans-title=Verkhnii Saltiv|url=https://ukrainaincognita.com/mista/verkhniy-saltiv|website=Ukraina Incognita}}</ref> == చరిత్ర == వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న చారిత్రక [[కోటలు|కోటల]] ఆనవాళ్లు గల ఈ నివాస ప్రాంతం ప్రపంచ [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు]] చరిత్రలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. ఈ ప్రాంతం గురించిన మొట్టమొదటి ప్రస్తావన 17వ శతాబ్దానికి చెందిన "బుక్ టు ది బోల్షోయ్ చెర్టెజ్" గ్రంథంలో కనిపిస్తుంది. ఇది సివెర్స్కీ డోనెట్స్ నది మీద, పెచెనిహ్ [[చెరువు|జలాశయం]] ఎత్తైన కుడి ఒడ్డున, వరద మైదానం కంటే దాదాపు 35 మీటర్ల ఎత్తులో విస్తరించి ఉంది. శత్రువుల నుండి రక్షణ కోసం ఇక్కడ అనేక పటిష్టమైన రక్షణ శ్రేణులు నిర్మించబడ్డాయి. ప్రధాన కోట క్రమరహిత ట్రెపెజాయిడ్ ఆకారంలో ఉండి, 180 × 135 × 160 × 50 మీటర్ల కొలతలతో రాతి కట్టడాలతో నిర్మించిన శక్తివంతమైన ప్రాకారాలతో రక్షించబడి ఉంది. ఈ పురావస్తు సముదాయంలో కోటలు, నివాస ప్రాంతం, నాలుగు భూగర్భ సమాధుల క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, జలాశయానికి అవతలి వైపున మరొక నివాస ప్రాంతం, నెటైలివ్‌స్కీ సమాధుల క్షేత్రం కూడా ఈ సంక్లిష్టంలో అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ చారిత్రక ప్రదేశం వెలుగులోకి రావడానికి 20వ శతాబ్దపు ప్రారంభం నాటి ప్రయత్నాలు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి. 1900లో 12వ పురావస్తు కాంగ్రెస్ సన్నాహక కమిటీ అభ్యర్థన మేరకు, స్థానిక ఉపాధ్యాయుడైన వాసిల్ బాబెంకో ఈ ప్రాంతంలో మొదటి అన్వేషణ పనులు చేపట్టి ఒక ప్రాచీన సమాధుల క్షేత్రాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ ఆవిష్కరణతో ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం తన ప్రతినిధులను పంపి, ఈ నివాస ప్రాంత ప్రాముఖ్యతను అధికారికంగా ధృవీకరించింది. 1901లో శాస్త్రీయ పరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి. సాల్టివ్ శ్మశానవాటికను కనుగొనడం తదుపరి పరిశోధనలకు దారితీసింది. 1905 నుండి 1927 మధ్య కాలంలో ఖార్కివ్, ఒడెసా, మాస్కోలకు చెందిన వివిధ పురావస్తు మ్యూజియంలు, కమిషన్‌లు ఇక్కడ పెద్ద ఎత్తున తవ్వకాలు నిర్వహించాయి. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత ఈ ప్రాంతపు రక్షణ నిర్మాణాలపై మరింత లోతైన పరిశోధనలు ఊపందుకున్నాయి. 1946–1948 మధ్య శాస్త్రవేత్త ఎస్. ఎ. సెమెనోవ్-జూసర్ ప్రాచీన కోట యొక్క మూడు రక్షణ మార్గాల్లోని ప్రాకారాలను అనేకసార్లు తవ్వి, డజన్ల కొద్దీ భూగర్భ సమాధులపై పరిశోధనలు జరిపారు. 1959లో పురావస్తు సంస్థ మరో కొత్త యాత్రను ఏర్పాటు చేసి, జలాశయం ఎడమ ఒడ్డున కొత్త నివాస ప్రాంతాన్ని, సమాధుల క్షేత్రాన్ని వెలికితీసింది. 1984 నుండి ఖార్కివ్ చారిత్రక సంగ్రహాలయం నిరంతరం పరిశోధనలను కొనసాగిస్తూ వస్తోంది. ఉక్రేనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ మంత్రివర్గ మండలి ఉత్తర్వు ద్వారా 1965 జూలై 21 నుండి ఈ ప్రదేశం ప్రభుత్వ రక్షణలోకి వచ్చింది. 1987లో దీనిని రక్షిత రిజర్వ్‌గా ప్రకటించగా, 1989లో వెర్ఖ్ని సాల్టివ్ హిస్టారిక్-ఆర్కియోలాజికల్ మ్యూజియం-రిజర్వ్ అధికారికంగా స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Комунальна установа «Історико-археологічний музей-заповідник «Верхній Салтів»|url=https://kharkivoda.gov.ua/archive/92/4142|website=Kharkiv Oblast military administration}}</ref> చారిత్రక సంపదకు నిలయమైన ఈ ప్రాంతం ఇటీవలి భౌగోళిక రాజకీయ సంఘటనల వల్ల తీవ్రంగా నష్టపోయింది. ఉక్రెయిన్‌పై [[రష్యా]] దాడి సమయంలో ఈ ప్రాంతం తాత్కాలిక ఆక్రమణకు గురైంది. అయితే, ఆక్రమణకు ముందే ముందస్తు జాగ్రత్తగా మ్యూజియంలోని అత్యమసలైన ప్రదర్శన వస్తువులను ఖార్కివ్‌కు సురక్షితంగా తరలించారు. భీకర క్షిపణుల దాడిలో [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] భవనం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నది. అంతేకాకుండా, పురావస్తు ప్రదేశంలోని కొన్ని సున్నితమైన భాగాలలో మైన్లను అమర్చడం వల్ల తీవ్ర ముప్పు వాటిల్లింది. 2022 మేలో వర్ఖ్ని సాల్టివ్ గ్రామం పూర్తిగా నిర్బంధించబడింది. దశాబ్దాల తరబడి చరిత్రను గుండెల్లో దాచుకున్న ఈ అపురూప పురావస్తు సంపద, నేడు యుద్ధ వాతావరణం కారణంగా తీవ్ర ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటోంది.<ref>{{Cite web|last=Varenytsia|first=Inna|date=2023-11-28|title=|script-title=uk:Голий дах і відчинені двері: як переживає війну музей салтівської культури|trans-title=Broken roof and open doors: how the museum of Saltiv culture survives the war|url=https://lb.ua/culture/2023/11/28/586238_goliy_dah_i_vidchineni_dveri_yak.html|website=LB.ua}}</ref> == ప్రాముఖ్యత == ఈ చారిత్రక ప్రదేశం కేవలం కోటలకు మాత్రమే కాకుండా, ప్రపంచ పురావస్తు శాస్త్రంలో ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగిన '''"సాల్టోవో-మయాకి సంస్కృతి"''' కి ప్రధాన కేంద్రంగా విరాజిల్లಿತು. మధ్యయుగపు ఖజార్ ఖాగనేట్ కాలంనాటి సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే ఈ ప్రాంతం, అల్లర్లు, సాంస్కృతిక సమ్మేళనాలకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. ఇక్కడ లభించిన వివిధ రకాల కుండలు, ఆయుధాలు, గుర్పుల అలంకరణ వస్తువులు నాటి ప్రజల జీవన విధానాన్ని, వ్యాపార సంబంధాలను స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ సంస్కృతికి చెందిన ప్రజలు వ్యవసాయం, పశుపోషణతో పాటు చేతివృత్తులలో కూడా అత్యంత నైపుణ్యం కలిగి ఉండేవారు. వారు తయారు చేసిన ప్రత్యేకమైన మట్టి పాత్రలు, లోహపు వస్తువులు నాటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానానికి అద్దం పడుతున్నాయి. ఇక్కడ బయటపడిన సమాధుల రూపకల్పన, ఆచారాలు నాటి విభిన్న తెగల సంస్కృతులను సూచిస్తున్నాయి. == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == * బరాజినిక్ ఎ. వర్హ్నియ్ సాల్తీవ్: గెనీ మిషియస్: ఇస్ట.-అర్హెయోల్. మ్యూజెయి-జాపోవిడ్నిక్ «వెర్చ్ని సల్టీవ్»: పుటివ్నిక్ / ఎ. బరాజినిక్, ఎన్. బరాజినిక్, ఎస్. పొషిల్యూకో.&nbsp;- హెచ్.: జిమ్నాసియా-మోడెమ్, 2003. * వర్హ్నియ్ సాల్తీవ్: గెనియ్ మిసియా (ఎ.బ్రాజినిక్, ఎన్.బ్రాజినిక్, సో.బ్రాజినిక్).&nbsp;— హార్కివ్: «జిమ్నాసియా మోడెమ్», 2004.&nbsp;- 1200s.; ఇల్. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] 8e13uu2xk6hwl9uno3spxlvd19vanw7 0 507183 4941342 4938197 2026-08-22T04:09:41Z యర్రా రామారావు 28161 Filled in 1 bare reference(s) with reFill 2 4941342 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = పశ్చిమ పోలెసీ సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్ | alt_name = | iucn_category = | image = Lake Svitiaz3(island) ShatskyiNNP Ukraine.jpg | image_alt = | image_caption = రిజర్వ్ ఉక్రేనియన్ ప్రాంతంలో స్విటియాజ్ సరస్సు దృశ్యం | image_size = | pushpin_map = Ukraine | map_alt = | map_caption = | map_size = | pushpin_relief =1 | location = పోలాండ్ , ఉక్రెయిన్ , బెలారస్ | nearest_city = | coordinates = {{coord|51|30|28|N|23|37|09|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = <ref name="UNESCO"/> | area = {{convert|263016|ha}} | designated = 2012 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = | child = | module = }} పశ్చిమ పోలేషియా సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్ (ఉక్రెయిన్ః закидне Πолисяя руссия: западное Ποлесьев) అనేది పోలాండ్, ఉక్రెయిన్, బెలారస్‌లలో ఉన్న పోలేసియాలోని ఒక సరిహద్దు [[ప్రకృతి రిజర్వ్]]. [[యునెస్కో]] వరల్డ్ నెట్వర్క్ ఆఫ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్స్ వారి ప్రోగ్రామ్ ఆన్ మ్యాన్ అండ్ బయోస్పియర్ కింద ఇది ప్రపంచ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది.<ref name="Krugloye">{{Cite web|date=6 September 2012|title=West Polesie included in UNESCO's World Network of Biosphere Reserves|url=http://krugloe.gov.by/en/republic-en/view/west-polesie-included-in-unescos-world-network-of-biosphere-reserves-5006-2012/|access-date=11 March 2022|website=Krugloye District Executive Committee}}</ref> ఉక్రెయిన్‌లోని షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్, పోలాండ్‌లోని పోలేసియన్ నేషనల్ పార్క్, బెలారస్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసియా బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లను కలిపి యునెస్కో-ధృవీకరించబడిన బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ను సృష్టించినప్పుడు 2012లో ఈ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది . 2002లో యునెస్కోచే స్థాపించబడిన పూర్వపు '''షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ , ఈ కొత్త రిజర్వ్‌లో విలీనం చేయబడి, పేరు మార్చబడింది'''.<ref>{{Cite web|date=29 October 2018|title=Biosphere reserves in Europe & North America|url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na|access-date=11 March 2022|website=UNESCO|language=en}}</ref> ఈ ప్రాంతపు పరిపాలనా కార్యాలయాలు పోలాండ్‌లోని పోలేసియన్ నేషనల్ పార్క్ , ఉక్రెయిన్‌లోని షాట్స్కీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్, బెలారస్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసియాలో నెలకొని ఉన్నాయి. == చరిత్ర == 1983లో, షాట్స్క్ సరస్సుల ప్రాంతంలోని అరుదైన సహజ సముదాయాలను రక్షించడానికి షాట్స్క్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref name="Encyclopedia">{{Cite web|date=2014|title=Shatsk National Nature Park|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CH%5CShatskNationalNaturePark.htm|access-date=11 March 2022|website=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref> ఈ జాతీయ ఉద్యానవనం 48,977 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, 2002లో యునెస్కోచే నియమించబడిన షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ను సృష్టించడానికి ఇది ఆధారంగా ఉపయోగించబడింది.<ref name="Encyclopedia" /><ref>{{Cite web|title=Biosphere Reserve Shatskyi - Ecosystem-based Adaptation to Climate Change|url=https://www.eba-ukraine.net/shatskyi.html|access-date=11 March 2022|website=Biosphere Reserves for Climate Adaptation in Ukraine}}</ref><ref name="Traveler">{{Cite web|date=3 March 2022|title=UNESCO Voices Concerns For Historic, Cultural Sites In Ukraine|url=https://www.nationalparkstraveler.org/2022/03/unesco-voices-concerns-historic-cultural-sites-ukraine|access-date=11 March 2022|website=National Parks Traveler|language=en}}</ref> 1990లో, పోలాండ్‌లో, చిత్తడి అడవులు, పచ్చిక బయళ్ళు, అటవీయేతర పీట్‌ల్యాండ్‌లను సంరక్షించడానికి పోలేసియా నేషనల్ పార్క్ సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W2JYS5FyirEC&pg=PA74|title=Water and Land Development|date=2006|publisher=Index Copernicus|page=74|language=en}}</ref> బెలారస్ వైపు, 2004 నాటికి ప్రిబుజ్స్కో పోలేషియా బయోస్పియర్ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HWfvAAAAMAAJ|title=Belarus & Business: B & B.|date=2004|publisher=Delo (East + West)|page=21|language=en|access-date=11 March 2022}}</ref> 2011లో, బెలారస్, పోలాండ్, ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వాలు ప్రతి దేశంలోని ప్రాంతాలను ఉపయోగించి ఒక సరిహద్దు ప్రకృతి రిజర్వ్‌ను సృష్టించడానికి ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి.<ref name="Krugloye" /> ఉక్రెయిన్‌లో గతంలో స్థాపించబడిన షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్, పోలాండ్‌లోని పోలేసియా నేషనల్ పార్క్, బెలారస్‌లోని బ్రెస్ట్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లను వెస్ట్ పోలేసియా బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆధారంగా ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite web|title=Cross-border Polesie|url=http://polesie-turystyka.pl/en/cross-border-polesie/|access-date=11 March 2022|website=Polesia: Magia Natury}}</ref> మూడు దేశాలు యునెస్కో యొక్క ప్రపంచ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ల నెట్‌వర్క్‌లో రిజర్వ్‌ను చేర్చడానికి దరఖాస్తు చేసుకున్నాయి . యునెస్కో ' మాన్ అండ్ ది బయోస్పియర్ ప్రోగ్రామ్' కోసం జరిగిన అంతర్జాతీయ సమన్వయ మండలి 24వ సమావేశంలో , వారు రిజర్వ్ దరఖాస్తును పరిశీలించి ఆమోదించారు. 2012లో, వెస్ట్ పోలేసియా ట్రాన్స్‌బౌండరీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ అధికారికంగా ప్రపంచ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ల నెట్‌వర్క్‌లో భాగంగా ధృవీకరించబడింది.<ref name="Krugloye" /> == భౌగోళికం == రిజర్వ్ 263,016 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది: 139,917 హెక్టార్ల విస్తీర్ణం పోలాండ్‌లో ఉంది, 75,075 [[హెక్టారు|హెక్టార్లు]] ఉక్రెయిన్‌లో ఉన్నాయి, 48,024 హెక్టార్లు బెలారస్‌లో ఉన్నాయి. ఇందులో ఒక ప్రధాన ప్రాంతం, అలాగే రిజర్వ్‌లో ఎక్కువ భాగం ఉన్న ఒక బఫర్ & ట్రాన్సిషన్ జోన్ ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO">{{Cite web|date=24 October 2019|title=West Polesie Transboundary Biosphere Reserve, Belarus/Poland/Ukraine|url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/west-polesie|access-date=11 March 2022|website=UNESCO|language=en}}</ref> క్రుగ్లోయే ప్రభుత్వం ప్రకారం, ఇది "సెంట్రల్ యూరోపియన్ బయో జియోగ్రాఫికల్ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద రక్షిత సహజ రిజర్వ్".<ref name="Krugloye" /> ఈ ప్రాంతంలో 100 కంటే ఎక్కువ సరస్సులు ఉన్నాయి, వాటిలో పోలాండ్‌లో 62, ఉక్రెయిన్‌లో 28, బెలారస్‌లో 20 కంటే ఎక్కువ ఉన్నాయి. ఈ రిజర్వ్‌లో బోరియల్ కోనిఫెరస్ అడవులు, సమశీతోష్ణ మండల ఆకురాల్చే అడవులు , అలాగే చిత్తడి నేలలు , పచ్చిక బయళ్ళు, బురద నేలలు, పీట్ బోగ్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO" /><ref>{{Cite web|title=Monitoring wetlands in the trans-boundary Biosphere Reserve West Polesie|url=http://www.igik.edu.pl/en/remote-sensing-wetlands-West-Polesie|access-date=11 March 2022|website=Instytut Geodezji i Kartografii|language=en}}</ref> పోలిష్ లెచ్నా లేక్‌ల్యాండ్ ల్యాండ్‌స్కేప్ పార్క్, సోబిబోర్ ల్యాండ్‌స్కేప్ పార్క్ ఈ రిజర్వ్‌లో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal|url=https://www.pjoes.com/The-Diversity-of-Small-Water-Bodies-in-Chosen-r-nLandscape-Parks-Situated-r-nin-a,89381,0,2.html|title=The Diversity of Small Water Bodies in Chosen Landscape Parks Situated in a Biosphere Reserve|journal=Polish Journal of Environmental Studies|volume=23|issue=5|pages=1867–1873|via=www.pjoes.com}}</ref> బెలారస్‌లోని బ్రెస్ట్ నుండి పోలాండ్‌లోని వ్లోడావా వరకు ఉన్న రైల్వే లైన్ ఈ ప్రాంతంలోని అడవుల గుండా వెళుతుంది.<ref>{{Cite paper|title=Tourist assets of the cross-border railway line Brest–Włodawa–Chełm|date=2020|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=995446}}</ref> ఈ రిజర్వ్ పరిపాలనా కార్యాలయాలు పోలాండ్‌లోని పోలెస్కి నేషనల్ పార్క్ , ఉక్రెయిన్‌లోని షాట్స్కీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్, బెలారస్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసియాలో ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO" /> == వృక్షజాలం & జంతుజాలం == ఈ రిజర్వ్ పోలాండ్, బెలారస్, ఉక్రెయిన్ గుర్తించిన అంతరించిపోతున్న జాతులకు, అలాగే ఆక్వాటిక్ వార్బ్లర్ (ఎక్రోసెఫాలస్ పాలుడికోలా) పక్షితో సహా అంతర్జాతీయంగా అంతరించిపోతున్నా జాతులకు నిలయం. మార్ష్ సాండ్‌పైపర్ (ట్రింగా స్టాగనాటిలిస్, యురేషియన్ క్రేన్ (గ్రస్ గ్రుస్) జాతుల పక్షులు కూడా ఈ ప్రాంతాన్ని సంతానోత్పత్తి ప్రదేశంగా ఉపయోగిస్తాయి.<ref name="UNESCO" /> ఈ ప్రాంతం పక్షులకు ముఖ్యమైన వలస మార్గాలను కలిగి ఉంది, వీటిలో [[తెల్ల సముద్రం]] నుండి [[బాల్టిక్ సముద్రం]] వరకు [[మధ్యధరా సముద్రం]] వరకు ఉత్తర-దక్షిణ మార్గం, తూర్పు-పడమర వలసలు ఉన్నాయి. ''అటాసియన్ ఆర్మేరియా,'' ''ఫెస్టుకా పొలెసికా'' అనే మొక్కల జాతులు ఈ ప్రాంతానికి చెందినవి.<ref name="UNESCO" /> == జనాభా, సంస్కృతి == 2019 నాటికి, రిజర్వేషన్ బఫర్, ట్రాన్సిషన్ జోన్లలో 68,000 మంది ప్రజలు నివసిస్తున్నట్లు అంచనా. సాంస్కృతికంగా, ఈ ప్రాంతం తూర్పు, పశ్చిమ యూరోపియన్ ప్రభావాలను మిళితం చేస్తుంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా వ్యవసాయం, అటవీ, చేపలు పట్టడం, పర్యాటకం, వినోదం ద్వారా నడపబడుతుంది. ఈ రిజర్వ్ లో పోలెసియా ప్రాంతానికి సంప్రదాయమైన చెక్క నిర్మాణం, భవనాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] be9oxiza83qjzkpisg18xksw1vcbbte 0 507209 4941231 4938313 2026-08-21T20:27:14Z Nagarani Bethi 60383 4941231 wikitext text/x-wiki '''ప్రాచీన కీవ్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[కీవ్]] నగరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక జాబితా రిజర్వ్.<ref>https://www.husj.harvard.edu/articles/inventing-an-ancient-city</ref> ఈ రిజర్వ్ అనేది ప్రధానంగా కీవ్ నగరంలోని [[పోడిల్]] జిల్లా ప్రాంతంలో ఉన్న, హోంచారి-కోజుమియాకి అని పిలువబడే ఎగువ [[నగరం (సిటీ)|నగరం]] కొంత భాగానికి విస్తరించి ఉన్న చారిత్రక కట్టడాల సముదాయం.<ref>{{Cite web|date=2026-08-20|title=Kyiv - Ancient Capital, Slavic Culture, Kievan Rus {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kyiv/History|access-date=2026-08-21|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1987లో సృష్టించబడిన ఈ సంరక్షణ కేంద్రం సరిహద్దులను 1988లో కీవ్ నగర పరిపాలన (కార్యనిర్వాహక కమిటీ) స్థాపించింది. దీనిలోని అన్ని అంశాలు జాతీయ స్మారక చిహ్నాల రిజిస్టర్లో అధికారికంగా నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Your Guide to Kyiv: 7 Historical Locations & Unexpected Spots|url=https://artsandculture.google.com/story/your-guide-to-kyiv-7-historical-locations-unexpected-spots/-gXBHu6U5RAAVw|access-date=2026-08-21|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref> ఈ సంరక్షణ కేంద్రం {{convert|175|ha|acre}} విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది, ఇందులో 74 వాస్తు నిర్మాణ చారిత్రక కట్టడాలు, 15 చారిత్రక, 22 పురావస్తు, రెండు స్మారక కళా చారిత్రక కట్టడాలు ఉన్నాయి. == ముఖ్య ప్రదేశాల జాబితా == === సెయింట్ ఎలియా (ఇలియా) చర్చి సముదాయం (17వ - 18వ శతాబ్దం) === # చర్చి భవనం: ఇది ఉక్రెయిన్‌లోని కీవ్‌లో ఉన్న సుప్రసిద్ధ చారిత్రక చర్చి భవనం. సాంప్రదాయ ఉక్రెయిన్ బరోక్ శైలిలో ఇది నిర్మించబడింది. # గంటల గోపురం: చర్చి సముదాయంలో భాగంగా నిర్మించబడిన ఈ గోపురం ప్రార్థన సమయాలను తెలియజేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఇది ఈ ప్రాంతపు వాస్తుశిల్పానికి అదనపు అందాన్నిస్తుంది. # ద్వారం, గోడలు: ఈ సముదాయాన్ని రక్షించడానికి చుట్టూ పటిష్టమైన రక్షణ గోడలు, ప్రవేశ ద్వారం ఉన్నాయి. ఇవి నాటి కాలపు నిర్మాణ శైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి. # మైనర్ సెమినరీ: మతపరమైన విద్యను అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన చిన్న స్థాయి శిక్షణా కేంద్రం ఇది. ఇక్కడ విద్యార్థులకు వేదాంత పాఠాలు నేర్పుతారు. === బ్రదర్‌హుడ్ మొనాస్టరీ సముదాయం (17వ - 19వ శతాబ్దం) === # పాత అకడమిక్ భవనం: మఠానికి చెందిన ఈ పురాతన భవనం గతంలో విద్యా కార్యకలాపాలకు వేదికగా నిలిచింది. ఇది నాటి విద్యా వ్యవస్థ వైభవానికి సాక్ష్యంగా ఉంది # కొత్త అకడమిక్ భవనం: విద్యార్థుల సంఖ్య పెరగడంతో అదనపు తరగతుల కోసం నిర్మించిన ఆధునిక విద్యా భవనం ఇది. ఇది పాత భవనానికి కొనసాగింపుగా ఉంటుంది. # హోలీ స్పిరిట్ చర్చితో కూడిన భోజనశాల: మఠవాసులు అందరూ కలిసి భోజనం చేయడానికి, ప్రార్థనలు చేయడానికి నిర్మించిన ప్రత్యేక భవనం ఇది. ఇందులో హోలీ స్పిరిట్ చర్చి కూడా ఉంది. # సూర్య గడియారం: కాలం తెలుసుకోవడానికి పురాతన కాలంలో ఏర్పాటు చేసిన ఖగోళ ఆధారిత సూర్య గడియారం ఇది. ఇది ఈ ప్రాంగణంలోని ఒక ప్రత్యేక ఆకర్షణ. # గదులతో కూడిన వంటగది: మఠంలోని నివాసులకు అవసరమైన ఆహారాన్ని తయారు చేయడానికి కేటాయించిన వంటశాల, వంట మనుషుల గదులు ఇవి. ఇది సముదాయ అవసరాలను తీరుస్తుంది. # గదులు: మఠంలోని సన్యాసులు, విద్యార్థులు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి కేటాయించిన నివాస గదులు ఇవి. ఇవి సాధారణ జీవన విధానాన్ని సూచిస్తాయి. # ప్రోస్ఫోరా ఫ్యాక్టరీ: చర్చి ప్రార్థనల్లో పవిత్ర కమ్యూనియన్ కోసం ఉపయోగించే 'ప్రోస్ఫోరా' (రొట్టె) తయారు చేసే ప్రత్యేక గది లేదా కర్మాగారం ఇది. మతపరమైన విధుల్లో దీనికి ప్రాముఖ్యత ఉంది. # హెగ్యుమెన్ భవనం: మఠానికి అధిపతి అయిన హెగ్యుమెన్ (మఠాధిపతి) నివసించడానికి, పనులను పర్యవేక్షించడానికి కేటాయించిన భవనం ఇది. ఇది పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. # సెమినరీ: మతాధికారులుగా మారాలనుకునే వారికి ఉన్నత స్థాయి వేదాంత విద్యను అందించే శిక్షణా సంస్థ ఇది. కీవ్ ప్రాంతంలో ఇది ప్రముఖ విద్యా కేంద్రం. === ఫ్లోరివ్‌స్కీ కాన్వెంట్ సముదాయం === # అసెన్షన్ చర్చి: క్రీస్తు పరమారోహణ జ్ఞాపకార్థం నిర్మించబడిన ఈ చర్చి ఈ కాన్వెంట్ సముదాయంలో ప్రధానమైనది. దీని అందమైన రూపం భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. # గంటల గోపురం: ఈ కాన్వెంట్ ప్రాంగణంలో గంటలు మోగించడానికి నిర్మించిన ఎత్తైన నిర్మాణం ఇది. ఇది చర్చి ఉత్సవాలు, సమయాలను సూచిస్తుంది. # భోజనశాల చర్చి: సన్యాసినులు అందరూ కలిసి ప్రార్థనలు చేస్తూ భోజనం స్వీకరించేందుకు వీలుగా ఉన్న భవనం ఇది. ఇది ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. # హెగ్యుమెన్ భవనం: కాన్వెంట్ మఠాధిపతి (మదర్ సుపీరియర్) ఉండే నివాస, కార్యాలయ భవనం ఇది. ఇది కాన్వెంట్ పరిపాలనను చూస్తుంది. # నికోలస్ ది ఎంబాంక్‌మెంట్ చర్చి: నది ఒడ్డున (ఎంబాంక్‌మెంట్) నిర్మించబడిన సెయింట్ నికోలస్ చర్చి ఇది. ఇది జలప్రయాణం చేసేవారికి రక్షణగా భావించబడుతుంది. # నికోలస్ ది ఇంప్రెసివ్ చర్చి: తన అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలి, రూపంతో అందరినీ ఆకట్టుకునే సెయింట్ నికోలస్ చర్చి ఇది. దీని విశిష్టత భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది. # నికోలస్ ది గుడ్ చర్చి గంటల గోపురం: సెయింట్ నికోలస్ ది గుడ్ చర్చికి అనుబంధంగా ఉన్న గంటల గోపురం ఇది. ఇది ఈ ప్రాంతపు చారిత్రక నిర్మాణాలలో ఒకటి. === ఇతర చారిత్రక మైలురాళ్లు === # అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్ భవనం (పూర్వపు వేదాంత సెమినరీ): ఒకప్పుడు వేదాంత సెమినరీగా ఉన్న ఈ భవనం, కాలక్రమేణా కళ, వాస్తుశిల్ప అకాడమీగా రూపాంతరం చెందింది. ఇది విద్యారంగంలో దీని ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతుంది. # తపాలా కేంద్రం భవనం: చారిత్రక కాలంలో సమాచార మార్పిడికి, ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలకు కేంద్రంగా ఉన్న పోస్టాఫీసు భవనం ఇది. ఇది నాటి పరిపాలనా సౌకర్యాలకు నిదర్శనం. # పాత ఒప్పందాల భవనం: వ్యాపార ఒప్పందాలు, వాణిజ్య లావాదేవీలు నిర్వహించడానికి నిర్మించిన పురాతన భవనం ఇది. ఇది నాటి ఆర్థిక కార్యకలాపాలను సూచిస్తుంది. # ఒప్పందాల భవనం: వాణిజ్య సమూహాలు, ఒప్పందాల కోసం ఉపయోగించిన మరొక ముఖ్యమైన వ్యాపార భవనం ఇది. ఇది ఆ కాలపు వాణిజ్య అభివృద్ధిని తెలియజేస్తుంది. # మాగ్డెబర్గ్ కుడి స్తంభం: నగరానికి లభించిన మాగ్డెబర్గ్ చట్టపరమైన హక్కులను స్మరించుకోవడానికి నిర్మించిన స్మారక స్తంభం ఇది. ఇది చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం. # ప్రిన్స్ వ్లాదిమిర్ ది గ్రేట్ స్మారక చిహ్నం: ఉక్రెయిన్ చరిత్రలో కీలకమైన ప్రిన్స్ వ్లాదిమిర్ జ్ఞాపకార్థం ఏర్పాటు చేసిన విగ్రహం లేదా స్మారక చిహ్నం ఇది. ఇది ఆయన సేవలను స్మరిస్తుంది. # ఆరు నివాస భవనాలు (వివిధ ప్రదేశాలలో): వివిధ ప్రాంతాలలో ప్రజల నివాసం కోసం నిర్మించబడిన పురాతన నివాస గృహాలు ఇవి. ఇవి నాటి కాలపు గృహ నిర్మాణ శైలిని చూపుతాయి. # గిడ్డంగి: వస్తువులు, సరుకులను భద్రపరచడానికి ఉపయోగించిన విశాలమైన నిల్వ గది (వేర్‌హౌస్) ఇది. ఇది వాణిజ్య అవసరాల నిమిత్తం నిర్మించబడింది. # ధాన్యాగారం: ఆహార ధాన్యాలను సురక్షితంగా నిల్వ చేయడానికి కేటాయించిన ప్రత్యేక భవనం ఇది. ఇది కష్టకాలంలో ఆహార భద్రతకు ఉపయోగపడేది. # కళాశాల: విద్యార్థులకు ఉన్నత విద్యను అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన విద్యా సంస్థ భవనం ఇది. ఇది యువతలో నైపుణ్యాలను పెంపొందించింది. # మధ్యవర్తిత్వ చర్చి: దేవుని తల్లి మధ్యవర్తిత్వాన్ని కోరుతూ నిర్మించిన పవిత్రమైన చర్చి ఇది. ఇది భక్తుల ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా విలసిల్లుతోంది. # మధ్యవర్తిత్వ మఠం: మధ్యవర్తిత్వ చర్చికి అనుబంధంగా సన్యాసులు నివసించే మఠం సముదాయం ఇది. ఇది ప్రార్థనలు, ధ్యానానికి ప్రసిద్ధి. === సెయింట్ నికోలస్ కేథడ్రల్ === # మధ్యవర్తిత్వ దేవాలయం: సెయింట్ నికోలస్ కేథడ్రల్ ప్రాంగణంలో ఉన్న మరొక పవిత్ర ప్రార్థనా మందిరం ఇది. ఇది ఆధ్యాత్మిక సమావేశాలకు వేదికగా ఉంటుంది. # మైఖేల్ బంగారు గోపురం మఠం భోజనశాల: సెయింట్ మైఖేల్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ మొనాస్టరీకి చెందిన పురాతన భోజనశాల భవనం ఇది. ఇది సన్యాసుల సామూహిక భోజన వేడుకలకు ఉపయోగపడింది. === పునర్నిర్మించిన వాస్తుశిల్పపు మైలురాళ్ళు === # [[సెయింట్ మైఖేల్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ మొనాస్టరీ]], మైఖేల్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ కేథడ్రల్: బంగారు గోపురాలతో మెరిసిపోయే ఈ చారిత్రక కేథడ్రల్ ఉక్రెయిన్ సంస్కృతికి ప్రతీక. ఇది వివిధ కాలాల్లో పునర్నిర్మించబడి తన పూర్వ వైభవాన్ని సంతరించుకుంది. # బెల్ఫ్రై: కేథడ్రల్ సమీపంలో గంటలు మోగించడానికి నిర్మించిన ఎత్తైన గంటల గోపురం ఇది. దీని శిల్పకళఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. # అవర్ లేడీ పైరోహోష్చా చర్చి అజంప్షన్: వర్జిన్ మేరీకి అంకితం చేయబడిన ఈ పురాతన చర్చి కీవ్‌లో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. ఇది కాలక్రమేణా అద్భుతంగా పునర్నిర్మించబడింది. # సమ్సన్ ఫౌంటెన్: కీవ్‌లోని ఒక చారిత్రక నీటి షాపింగ్ కేంద్రం లేదా అలంకారమైన నీటి ఫౌంటెన్ ఇది. పురాణ పాత్ర అయిన సమ్సన్ సింహం నోరు తెరుస్తున్న శిల్పం దీని ప్రత్యేకత. # చర్చ్ ఆఫ్ ది నేటివిటీ: క్రీస్తు జనన వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని నిర్మించబడిన పవిత్ర చర్చి ఇది. ఇది ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:Київ_-_Почайнинська_вул.,_2_P1060279.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9A%D0%B8%D1%97%D0%B2_-_%D0%9F%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB.,_2_P1060279.JPG|సెయింట్ ఎలిజా చర్చి File:Київ_-_Братський_монастир._Корпус_академічний_старий_P1060262.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9A%D0%B8%D1%97%D0%B2_-_%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80._%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9_P1060262.JPG|పాత విద్యా భవనం File:Сонячний_годинник._Західний_бік..JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D1%8F%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA._%D0%97%D0%B0%D1%85%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D0%BA..JPG|కీవ్-మొహిలా అకాడమీ సూర్య గడియారం File:Вознесенська_церква_Флорівського_Вознесенського_монастиря.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%92%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%A4%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%92%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80%D1%8F.jpg|ఫ్లోరివ్‌స్కీ కాన్వెంట్‌లోని చర్చ్ ఆఫ్ ది అస్సంప్షన్ File:Дзвіниця_церкви_Миколи_Доброго._01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B8_%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BE._01.jpg|బెల్ టవర్ ఆఫ్ సెయింట్ నికోలస్ ది గుడ్ చర్చ్ File:Poshtova_Square_Podil_retouched.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poshtova_Square_Podil_retouched.jpg|పోస్టల్ స్టేషన్, చర్చ్ ఆఫ్ నేటివిటీ File:Contracts_House_(Kiev).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Contracts_House_(Kiev).jpg|కాంట్రాక్ట్స్ హౌస్ File:Пам'ятник_князю_Володимиру_Великому.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC'%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8E_%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%83_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83.jpg|వ్లాదిమిర్ ది గ్రేట్ స్మారక చిహ్నం File:80-391-9007_Михайлівський_монастир_собор.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:80-391-9007_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80.jpg|సెయింట్. మైఖేల్ గోల్డెన్-డోమ్డ్ కేథడ్రల్ File:Трапезна_церква_Михайлівського_монастиря.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80%D1%8F.jpg|సెయింట్ మైఖేల్ మఠం భోజనశాల File:Церква_Успінняя_Богородиці_Пирогощої.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A6%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D1%96%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D1%96_%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%89%D0%BE%D1%97.jpg|పైరోహోష్చా డోర్మిషన్ ఆఫ్ ది మదర్ ఆఫ్ గాడ్ చర్చ్ File:Ротонда_фонтану_«Самсон»_P1930887.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A0%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%84%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%C2%AB%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BD%C2%BB_P1930887.jpg|సమ్సన్ ఫౌంటెన్ </gallery> == ఇంకా చూడండి == * [[కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] * [[జాతీయ అభయారణ్యం "సోఫియా ఆఫ్ కైవ్"]] * [[ఉక్రెయిన్‌లోని చారిత్రక నిల్వల జాబితా]] * [[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]] * [[ప్రాచీన హాలిచ్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నగరాలు]] b91vb9qyoqg2cuixpqy00zpqayvtk4r 0 507211 4941232 4938326 2026-08-21T20:31:59Z Nagarani Bethi 60383 4941232 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|name=బోహ్డాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ స్మారక చిహ్నం|native_name=|image=Киев, памятник Богдану Хмельницкому.jpg|caption=మునుపటి శాసనం కప్పివేయబడిన నేటి స్మారక చిహ్నం|designer=[[మిఖాయిల్ మైకేషిన్]] <small>(విగ్రహం)</small>, [[వ్లాదిమిర్ నికోలాయెవ్ (వాస్తుశిల్పి)|వ్లాదిమిర్ నికోలాయెవ్]] <small>(పీఠం)</small>|type=అశ్వ విగ్రహం|material=కంచు (విగ్రహం), గ్రానైట్ (పీఠం)|length=|width=|height=|begin=|complete=1888|open=|dismantled=|dedicated_to=[[బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ]]|map_image=|map_text=|map_width=|pushpin_relief=|coordinates={{coord|50.45356|N|30.51651|E|format=dms|type:landmark_region:UA|display=title,inline}}|location=[[సోఫియా స్క్వేర్]], [[కీవ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|website=|extra=|module={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|పమ్'యాత్నిక్ గెత్మాను బాగ్దాను హ్మెల్నిషికోము}} (''హెట్మాన్ బోహ్డాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీకి స్మారక చిహ్నం'') |designation1_type = స్మారక కళ |designation1_number = 260046-Н }}}}'''బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ స్మారక చిహ్నం''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] లోని [[కీవ్]] లో ఉన్న ఒక స్మారక చిహ్నం. ఇది జపోరిజియన్ హోస్ట్, హెట్మాన్ అయిన బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీకి అంకితం చేయబడింది. దీనిని [[1888]]<nowiki/>లో నిర్మించారు, ఇది కీవ్‌లోని అత్యంత పురాతన శిల్ప స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి. ఇది సోఫియా స్క్వేర్ లో ఒక ప్రధాన ఆకర్షణగా, [[నగరం (సిటీ)|నగర]] చిహ్నాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ఈ స్మారక చిహ్నం, సోఫియా కేథడ్రల్, సెయింట్ మైఖేల్ మఠం, రెండు గంటల గోపురాలను కలిపే అక్షం మీద, సోఫియా స్క్వేర్ (పూర్వం నగరం, ప్రధాన కూడలి)కి దాదాపు మధ్యలో ఉంది. ఇక్కడ, 1648 డిసెంబర్ 23న, పిలియావ్ట్సీ యుద్ధంలో పోలిష్ సైన్యంపై విజయం సాధించిన వెంటనే, గోల్డెన్ గేట్స్ ద్వారా నగరంలోకి ప్రవేశిస్తున్న తన కోసాక్కుల రెజిమెంట్లకు నాయకత్వం వహిస్తున్న ఖ్మెల్నిట్స్కీని కీవ్ నివాసులు కలుసుకున్నారు. == చరిత్ర == 1840లలో, సెయింట్ వ్లాదిమిర్ ఇంపీరియల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కీవ్ కి చెందిన చరిత్రకారుడు, ప్రొఫెసర్ అయిన మైకోలా కోస్టోమరోవ్ చొరవతో ఈ స్మారక చిహ్నం నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. మిఖైల్ యుజెఫోవిచ్, కైవ్ స్కూల్ డిస్ట్రిక్ట్, డిప్యూటీ కమిషనర్ ఈ ఆలోచనకు మద్దతు ఇచ్చారు, వాస్తవానికి కౌన్సిల్ ఆఫ్ పెరెయస్లావ్, 200వ వార్షికోత్సవం కోసం స్మారక చిహ్నాన్ని స్థాపించాలని అనుకున్నారు.<ref name="bessarabka2">Tsalyk, S. ''[https://gazeta.ua/articles/history-newspaper/_pamyatnik-hmelnickomu-mav-stoyati-na-bessarabci/234627 The monument to Khmelnytsky should have been standing on the Bessarabian Square (Пам"ятник Хмельницькому мав стояти на Бессарабці)]''. Gazeta.ua. 19 June 2008.</ref> ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని బెసరాబియన్ స్క్వేర్ లో ఏర్పాటు చేయాల్సి ఉంది, 1869–1881 మధ్యకాలంలో ఆ చౌరస్తాకు బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్సి కి పేరు మీదుగా ఆ చౌరస్తా ఉండేది. అయితే, క్రిమియన్ యుద్ధం కారణంగా నిర్మాణం వాయిదా పడింది.<ref name="bessarabka2" /> 1860లో స్మారక చిహ్నం స్థాపన కోసం సామ్రాజ్య ప్రభుత్వం నుండి అనుమతి పొందిన తరువాత, మిఖాయిల్ యూజెఫోవిచ్ నేతృత్వంలో ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. మిఖాయిల్ మైకేషిన్ రూపొందించిన స్మారక చిహ్నం, తొలి నమూనా పూర్తిగా జాతీయ అహంకారపూరితంగా ఉంది – అందులో ఖ్మెల్నిట్స్కీ [[గుర్రం]] ఒక [[పోలిష్ సాహిత్యం|పోలిష్]] స్లాచిక్, ఒక [[యూదులు|యూదు]] కౌలుదారు, ఒక జెసూట్ను కొండ అంచు నుండి కిందకు తోస్తున్నట్లు, దాని ముందు ఒక లిటిల్ [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]], రెడ్ రష్యన్, వైట్ రష్యన్, గ్రేట్ రష్యన్ ఒక అంధుడైన కోబ్జార్ పాటను వింటున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. పీఠం, బస్రిలీఫ్లో జ్బరాజ్ ముట్టడి, పెరెయాస్లావ్ మండలి చిత్రాలు, ఖ్మెల్నిట్స్కీ, కోసాక్ సైన్యం కీవ్‌లోకి ప్రవేశిస్తున్న దృశ్యం చూపించాల్సి ఉంది. 1863లో జరిగిన జనవరి తిరుగుబాటు కారణంగా, ఈ స్మారక చిహ్నం నిర్మాణం మళ్ళీ వాయిదా పడింది.<ref name="bessarabka2" /> 1868లో, అప్పటికే నొవ్‌గోరోడ్లో రష్యా సహస్రాబ్ది కోసం మరొక ఖ్మెల్నిట్స్కీ స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మిస్తున్న మైకేషిన్‌కు, కీవ్‌లోని స్మారక చిహ్నం కోసం ఒక ముసాయిదాను రూపొందించే అవకాశం ఇవ్వబడింది.<ref name="bessarabka2" /> 1869లో ఆ ముసాయిదా ఆమోదించబడింది, 1870లో రష్యన్ చందాలతో నిధుల సేకరణ ప్రారంభమైంది. అయితే, సేకరించిన మొత్తం చాలా తక్కువగా (కేవలం 37,000) ఉన్నందున, కమిటీ బడ్జెట్‌ను తగ్గించాలని నిర్ణయించింది. దీనికి తోడు, కీవ్ గవర్నర్-జనరల్ అయిన ప్రిన్స్ అలెగ్జాండర్ డోండుకోవ్-కోర్సకోవ్ ఆ స్మారక చిహ్నం, అసలు రూపకల్పన పోలిష్ వ్యతిరేక, యూదు వ్యతిరేక స్వభావం కలిగి ఉందని భావించారు. ఫలితంగా, స్మారక చిహ్నంలో హెట్మాన్, కేంద్ర రూపాన్ని మాత్రమే ఉంచాలని నిర్ణయం తీసుకున్నారు. 1877లో, స్మారక చిహ్నం, జిప్సం నమూనాను తయారు చేశారు. 1879లో, మైకేషిన్, నమూనా ఆధారంగా పియస్ వెలోన్స్కి, ఆర్టెమియ్ ఓబర్ చేత [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌]]<nowiki/>లోని బేర్డ్ వర్క్స్లో విగ్రహం, నమూనాను పోతపోశారు, దీని కోసం రష్యన్ ఇంపీరియల్ నావల్ విభాగం 1,600 పూడ్ (25.6 టన్నులు) తుక్కు లోహాన్ని విరాళంగా ఇచ్చింది. వోలోడిమిర్, సలహాల ఆధారంగా ఖ్మెల్నిట్స్కీ, ముఖ లక్షణాలు, దుస్తుల వివరాలు పునఃసృష్టించబడ్డాయి. 1879లో, ఈ విగ్రహాన్ని కీవ్‌కు తీసుకువచ్చారు; అయితే, పీఠం నిర్మాణానికి నిధుల కొరత కారణంగా, 1880ల మధ్యకాలం వరకు ప్రతిష్ఠాపన పనులు నిలిచిపోయాయి, ఈ విగ్రహం కీవ్ ప్రభుత్వ కార్యాలయ భవనంప్రాంగణంలో చాలా సంవత్సరాలు నిరుపయోగంగా ఉండిపోయింది. నగర వాస్తుశిల్పి వ్లాదిమిర్ నికోలాయెవ్ ఒక సరళమైన పీఠాన్ని రూపొందించి, దాని నిర్మాణంతో పాటు ప్రతిష్ఠాపనను కూడా పర్యవేక్షించారు. స్మారక చిహ్నం. కైవ్ కోట పరిపాలన డ్నీపర్పై నికోలస్ చైన్ బ్రిడ్జ్ నిర్మాణంలో మిగిలిపోయిన పీఠం కోసం గ్రానైట్ బ్లాకులను విరాళంగా ఇచ్చింది. 23 జూన్ 1888న స్మారక చిహ్నం, గొప్ప ప్రారంభోత్సవం, పవిత్రోత్సవం జరిగింది.<ref>''Памятник Богдану Хмельницкому (Исторический очерк его сооружения) // Киевская старина. -1888. - №7.'' (''Monument to Bohdan Khmelnytsiy (Historical outline of its construction)//Kievskaya starina magazine. 1888. N 7.'')</ref> 2001 నుండి, ఈ వస్తువు [[ఉక్రెయిన్ లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం]]<nowiki/>గా ఉక్రెయిన్, స్థిరాస్తి స్మారక చిహ్నాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్ లో చేర్చబడింది. ఈ విగ్రహ తయారీలో ఉపయోగించిన గుర్రం భంగిమ చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఒక కాలును పైకి ఎత్తి ఉన్న ఈ నిర్మాణం ఉక్రేనియన్ శిల్పకళా చరిత్రలో ఒక గొప్ప మైలురాయిగా నిలిచింది. సోఫియా స్క్వేర్ చుట్టూ ఉండే పురాతన భవనాలు దీని అందాన్ని మరింత పెంచుతాయి. రష్యన్ సామ్రాజ్య కాలపు ఈ అద్భుతమైన కళాఖండాన్ని చూడటానికి ప్రపంచ నలుమూలల నుండి నిత్యం వేలాది మంది పర్యాటకులు కీవ్ నగరానికి వస్తుంటారు. ఉక్రెయిన్ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే ఈ కట్టడం కీవ్ నగరానికే తలమానికంగా వెలుగొందుతోంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:Mikeshin_Khmelnitsky.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mikeshin_Khmelnitsky.jpg|తొలి ముసాయిదా, 1869 File:Памятник_Богдану_Хмельницкому_Киев.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2.jpg|1888లో స్మారక చిహ్నాన్ని ఏర్పాటు చేయడం File:Памятник_Богдану_Хмельницкому_XIX_век.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA.jpg|19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్మారక చిహ్నం File:Bohdan_Khmelnytsky_Kiev_2017_G1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bohdan_Khmelnytsky_Kiev_2017_G1.jpg|దగ్గరగా, 2017 File:Пам'ятник_Богданові_Хмельницькому_Monumento_a_Bogdan_Khmelnitsky.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC'%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_Monumento_a_Bogdan_Khmelnitsky.jpg|హయత్ హోటల్ ముందు ఉన్న స్మారక చిహ్నం దృశ్యం File:Пам'ятник_Богдану_Хмельницькому_у_Києві.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC'%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D1%83_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96.jpg|20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, "బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ, ఒకే అవిభక్త రష్యా" అనే అసలు శాసనం కనిపించే స్మారక చిహ్నం. File:Stamp_of_USSR_1760.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stamp_of_USSR_1760.jpg|రష్యా-ఉక్రెయిన్ ఐక్యతకు 300 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా 1954లో విడుదలైన USSR స్టాంపుపై చిత్రీకరించబడింది File:Ukraine_Kyiv_Square_of_hetman_Bohdan_Khmelnytsky.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukraine_Kyiv_Square_of_hetman_Bohdan_Khmelnytsky.jpeg|సోఫియా స్క్వేర్ (సోఫిస్కా ప్లోష్చా)లోని స్మారక చిహ్నం దృశ్యం, దాని వెనుక "ప్రిసుట్స్త్వినీ మెస్టా" భవనం ఉంది. File:PaKyiv1(Panorama).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PaKyiv1(Panorama).jpg|సోఫియా స్క్వేర్ మధ్యలో ఉన్న స్మారక చిహ్నం దృశ్యం File:Bohdan_Khmelnytsky_Monument,_sheltered_from_Russian_shelling._Kyiv,_July_2022.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bohdan_Khmelnytsky_Monument,_sheltered_from_Russian_shelling._Kyiv,_July_2022.jpg|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో స్మారక చిహ్నం దృశ్యం. కీవ్, జూలై 2022 </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * కోసాక్ హెట్మానేట్ * ఉక్రేనియన్ ప్రజల స్వేచ్ఛా తోరణం == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://wek.kiev.ua/uk/%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%E2%80%99%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA Bohdan Khmelnytsky Monument] at the Kyiv e-Encyclopedia * [https://www.wdl.org/en/item/8901/ Bohdan Khmelnytsky Monument] at the World Digital Library. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] g0z793xjk923zwk1pxbzq6275fczzdo 0 507226 4941075 4939049 2026-08-21T12:55:57Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4941075 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =క్రిమియన్ నేచర్ రిజర్వ్ (క్రిమియన్ ప్రకృతి రిజర్వ్) | alt_name = ఉక్రేనియన్ : క్రిమ్సికి ప్రిరోడ్నియ్ జాపోవిడ్నిక్ | iucn_category = Ia | image = Червоний захід сонця у Кримському природному заповіднику.jpg | image_caption =క్రిమియన్ ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption =క్రిమియాలోని ప్రదేశం | location = [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = అలుష్టా | coordinates = {{coords|44|40|00|N|34|21|00|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 44,175 హెక్టార్లు (109,159 ఎకరాలు; 442 చదరపు కిలోమీటర్లు; 171 చదరపు మైళ్ళు) | established = 1991 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/ | governing_body = క్రిమియా గణతంత్రంలో ప్రాదేశిక పరిపాలన }} క్రిమియన్ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతం (ఉక్రెయిన్: Кримський приодний ваповидник) అనేది క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం దక్షిణ తీరంలో క్రిమియన్ పర్వతాలలో కొంత భాగాన్ని కలిగి ఉన్న రక్షిత ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతం.<ref name="parksite-history">{{Cite web|title=Crimean Nature Reserve - History|url=http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/#history|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615120151/http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/#history|archive-date=June 15, 2019|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఈ రిజర్వ్ పర్వత-అటవీ, పచ్చిక బయళ్ళలో ఉండే గడ్డి మైదాన మొక్కలు, జంతువులను అధిక స్థాయి జీవవైవిధ్యంతో రక్షిస్తుంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Crimean Nature Reserve|url=http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624035340/http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/|archive-date=June 24, 2016|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఇది మస్సాండ్రా పట్టణానికి ఉత్తరాన ఉంది. == భూభాగ స్వరూపం == ఈ రిజర్వ్ క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం దక్షిణ అంచు వెంట క్రిమియన్ పర్వతాల ప్రధాన శిఖరంపై ఉంది. క్రిమియాలో ఎత్తైన పర్వతం రిజర్వ్‌లో ఉంది-రోమన్-కోష్ 1,545 మీటర్లు (5,069 అడుగులు).<ref name="parksite-history" /> పర్వతాల ఉత్తర వాలులు పొడవుగా, సున్నితంగా ఉంటాయి, దక్షిణ వాలులు సముద్రం వైపు నిటారుగా పడతాయి. ఎత్తైన గట్లు తరచుగా చదునైన, గడ్డి పీఠభూములు. పర్వతాల భూగర్భ శాస్త్రం [[Jurassic|జురాసిక్]] కాలంలోని వివిధ కాలాల నుండి షేల్స్, ఇసుక రాళ్ళు, సున్నపురాయులు, సమ్మేళనాల మిశ్రమం. వివిధ రకాల రాళ్ళు క్షీణించి, దిగువ ఎత్తుల వద్ద వైవిధ్యమైన నేలలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇవి పర్వత-గడ్డి మైదానాలకు మరియు గడ్డి మైదానానికి మద్దతు ఇస్తాయి.<ref name="parksite-history" /> [[Alma River (Crimea)|అల్మా నది]] హెడ్ వాటర్స్ రిజర్వ్‌లోనే ఉన్నాయి. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == క్రిమియన్ రిజర్వ్ వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం-వేడి వేసవి ఉప-రకం (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి (కనీసం ఒక నెల సగటున సగటున 22 °C (72 °F) °C (72 °F), తేలికపాటి శీతాకాలాలు.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ రిజర్వ్‌లో, ఫిబ్రవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత 2 °C (36 °F), జూలైలో 22 °C (72 °F) ఉంటుంది. వర్షపాతం తక్కువ ఎత్తులలో సంవత్సరానికి 470 మి.మీ నుండి శిఖరాలపై సంవత్సరానికి 1,000 మి.మీ వరకు ఉంటుంది. ఈ రిజర్వ్ క్రిమియన్ సబ్మెడిటరేనియన్ అటవీ సముదాయం పర్యావరణ ప్రాంతం పశ్చిమ కొనలో ఉంది, ఇది దక్షిణ క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం నుండి ఉత్తర కాకసస్ పర్వతాల వరకు విస్తరించి ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగం.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ రిజర్వ్ పర్వత-గడ్డి మైదానాలు, అటవీ-గడ్డి భూముల పూల సమూహాలకు మద్దతు ఇస్తుంది. 29, 000 హెక్టార్లకు పైగా అటవీప్రాంతం ఉంది, అందులో సగానికి పైగా [[Oak|ఓక్]]. ఓక్ అడవులు సముద్ర మట్టానికి 600-900 మీటర్ల ఎత్తులో కనిపిస్తాయి. బీచ్ అడవులు 7,500 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి, కొన్ని తోటలకు 300 సంవత్సరాల వయస్సు ఉంది. ఇతర సాధారణ చెట్లు [[పైన్]], లిండెన్, హార్న్బీమ్, బూడిద. రిజర్వ్‌లోని శాస్త్రవేత్తలు 535 జాతులలో 1,357 జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలను నమోదు చేశారు, ఇది అధిక జీవవైవిధ్యానికి సూచన. సాధారణ క్షీరదాలు ఎర్ర జింక, అడవి పంది, యూరోపియన్ మౌఫ్లాన్, రో జింక.<ref name="parksite-history" /> === ముఖ్యమైన పక్షి ప్రాంతం === ఈ రిజర్వ్ బర్డ్ లైఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఒక ముఖ్యమైన పక్షి ప్రాంతం (ఐబిఎ) నియమించింది, ఎందుకంటే ఇది కార్న్ క్రేక్లు, టానీ గుడ్లగూబలు, గ్రిఫ్ఫన్ రాబందులు, సినేరియస్ రాబందులు, తూర్పు సామ్రాజ్య ఈగల్స్ జనాభాకు మద్దతు ఇస్తుంది.<ref name="bli">{{Cite web|last=<!--Not stated-->|date=2022|title=Crimean Nature Reserve|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/crimean-nature-reserve-iba-ukraine|access-date=2022-03-15|website=BirdLife Data Zone|publisher=BirdLife International}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == కఠినమైన ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతంగా, క్రిమియన్ రక్షిత ప్రాంతం యొక్క ప్రాధమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి రక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడిందిః: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం, వేట, చేపలు పట్టడం వంటివి నిషేధించబడ్డాయి. అయితే, ఇది ఒక పర్యావరణ విహార మార్గం (క్రిమియా రిజర్వ్), దీనిలో రిజర్వ్ సిబ్బంది బస్సులు, ఆటోమొబైల్స్‌లో గైడెడ్ టూర్‌లను అందించారు. ఈ మార్గం రోమనోవ్ ట్రైల్‌ను అనుసరిస్తుంది.<ref name="parksite-services">{{Cite web|title=Crimean Nature Reserve - Services|url=http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/%d1%83%d1%81%d0%bb%d1%83%d0%b3%d0%b8-%d0%b8-%d1%8d%d0%ba%d1%81%d0%ba%d1%83%d1%80%d1%81%d0%b8%d0%b8/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk|archive-date=2016-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208205329/http://zapovednik-crimea.udprf-crimea.com/%d1%83%d1%81%d0%bb%d1%83%d0%b3%d0%b8-%d0%b8-%d1%8d%d0%ba%d1%81%d0%ba%d1%83%d1%80%d1%81%d0%b8%d0%b8/|url-status=dead}}</ref> రిజర్వ్ సహజ అమరికలను రక్షించడానికి ఈ గైడెడ్ టూర్‌లు చట్టం ద్వారా పరిమితం చేయబడ్డాయి. అలుష్తా పట్టణంలోని రిజర్వ్ వెలుపల, ఈ రిజర్వ్ ఒక మ్యూజియం ఆఫ్ నేచర్, ఒక డెండ్రోజూలాజికల్ పార్కును స్పాన్సర్ చేస్తుంది.<ref name="parksite-history" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ne66izuel2zq20qllj8x3leok7yxlpz 0 507242 4941194 4939342 2026-08-21T17:22:10Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941194 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name=ఉక్రేనియన్: లుగన్స్కియ్ ప్రిరోడ్నియ్ జాపోవిడ్నిక్ | iucn_category = Ia | image = 2010-07-30-kalaus-steppe 088.jpg | image_caption = ట్రియోఖిజ్‌బెన్స్కీ స్టెప్పీలోని గడ్డి మైదానం, లుహాన్స్క్ ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 280 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = లుహాన్స్క్ | coordinates = {{coords|48|45|06|N|39|22|32|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 8,000 హెక్టార్లు (19,768 ఎకరాలు; 80 చదరపు కిలోమీటర్లు; 31 చదరపు మైళ్ళు) | established = 1968 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= https://web.archive.org/web/20131014182751/ http://zapovednik.lg.ua/?language=uk | governing_body = ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ }} లుహాన్స్క్ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతం (ఉక్రెయిన్: லுகன்சுகிய பரிரோட்டனிய வாப்பிட்ட்டிக்) అనేది ఉక్రెయిన్లోని నాలుగు వ్యక్తిగత జాతీయ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతాల పరిపాలనా సేకరణ. ఇది ఉక్రెయిన్ తూర్పున ఉన్న ప్రావిన్స్ అయిన లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉంది, 2014 లో ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన శత్రుత్వాల వల్ల లుహాన్స్క్ నిల్వలు ప్రభావితమయ్యాయి. పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం కోసం కఠినమైన రిజర్వ్‌లు మొదట స్థాపించబడిన ఈ ప్రదేశానికి ప్రజల ప్రవేశం నిషేధించబడింది. నాలుగు భాగాలు తూర్పు ఉక్రెయిన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ శాస్త్రం విభిన్న కోణాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Luhansk Nature Reserve|url=https://lpznanu3.wixsite.com/lpznanu?language=uk|publisher=Official Reserve Website}}</ref> నాలుగు రంగాలు: * స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్. కొంత పచ్చిక బయళ్లతో కూడిన వరద మైదాన అటవీ-స్టెప్పీ. (498 హెక్టార్లు) * ప్రోవాలియా స్టెప్పీ ప్రకృతి రిజర్వ్. లోతైన లోయలు, నదీ కోత ప్రాంతాలలో అటవీ ప్రాంతంతో కూడిన గడ్డి మైదానం. (588 హెక్టార్లు) * స్ట్రిల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి రిజర్వ్. గడ్డి-ఫెస్క్యూ-ఫెదర్ గడ్డి ఉత్తర స్టెప్పీ లక్షణాలు. (1,037 హెక్టార్లు) * ట్రియోఖిజ్‌బెన్స్కీ స్టెప్పీ రిజర్వ్ [యుకె ]. పూర్వపు స్లోవియానోసెర్బ్స్క్, నోవోయిడార్ రైయాన్‌లలోని ఒక అనుబంధ శాఖ . (3,281 హెక్టార్లు) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] oqdo0vydl2ddr7gpgnfdzkfuly9aqch 4941195 4941194 2026-08-21T17:26:21Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941195 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name=ఉక్రేనియన్: లుగన్స్కియ్ ప్రిరోడ్నియ్ జాపోవిడ్నిక్ | iucn_category = Ia | image = 2010-07-30-kalaus-steppe 088.jpg | image_caption = ట్రియోఖిజ్‌బెన్స్కీ స్టెప్పీలోని గడ్డి మైదానం, లుహాన్స్క్ ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 280 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = లుహాన్స్క్ | coordinates = {{coords|48|45|06|N|39|22|32|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 8,000 హెక్టార్లు (19,768 ఎకరాలు; 80 చదరపు కిలోమీటర్లు; 31 చదరపు మైళ్ళు) | established = 1968 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= https://web.archive.org/web/20131014182751/ http://zapovednik.lg.ua/?language=uk | governing_body = ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ }} లుహాన్స్క్ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతం (ఉక్రెయిన్: லுகன்சுகிய பரிரோட்டனிய வாப்பிட்ட்டிக்) అనేది ఉక్రెయిన్లోని నాలుగు వ్యక్తిగత జాతీయ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతాల పరిపాలనా సేకరణ. ఇది ఉక్రెయిన్ తూర్పున ఉన్న ప్రావిన్స్ అయిన లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉంది, 2014 లో ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన శత్రుత్వాల వల్ల లుహాన్స్క్ నిల్వలు ప్రభావితమయ్యాయి. పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం కోసం కఠినమైన రిజర్వ్‌లు మొదట స్థాపించబడిన ఈ ప్రదేశానికి ప్రజల ప్రవేశం నిషేధించబడింది. నాలుగు భాగాలు తూర్పు ఉక్రెయిన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ శాస్త్రం విభిన్న కోణాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Luhansk Nature Reserve|url=https://lpznanu3.wixsite.com/lpznanu?language=uk|publisher=Official Reserve Website}}</ref><ref name="How Russia is destroying Ukraine’s Nature Reserve funds in the south">{{cite news|url=https://svidomi.in.ua/en/page/how-russia-is-destroying-ukraines-nature-reserve-funds-in-the-|title=How Russia is destroying Ukraine’s Nature Reserve funds in the south|date=29 July 2024|access-date=21 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821172410/https://svidomi.in.ua/en/page/how-russia-is-destroying-ukraines-nature-reserve-funds-in-the-south|archive-date=21 August 2026|publisher=svidomi}}</ref> నాలుగు రంగాలు: * స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్. కొంత పచ్చిక బయళ్లతో కూడిన వరద మైదాన అటవీ-స్టెప్పీ. (498 హెక్టార్లు) * ప్రోవాలియా స్టెప్పీ ప్రకృతి రిజర్వ్. లోతైన లోయలు, నదీ కోత ప్రాంతాలలో అటవీ ప్రాంతంతో కూడిన గడ్డి మైదానం. (588 హెక్టార్లు) * స్ట్రిల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి రిజర్వ్. గడ్డి-ఫెస్క్యూ-ఫెదర్ గడ్డి ఉత్తర స్టెప్పీ లక్షణాలు. (1,037 హెక్టార్లు) * ట్రియోఖిజ్‌బెన్స్కీ స్టెప్పీ రిజర్వ్ [యుకె ]. పూర్వపు స్లోవియానోసెర్బ్స్క్, నోవోయిడార్ రైయాన్‌లలోని ఒక అనుబంధ శాఖ . (3,281 హెక్టార్లు) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 3pws01yha1y5g64da8pswxm5xzfmro0 4941196 4941195 2026-08-21T17:27:30Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941196 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name=ఉక్రేనియన్: లుగన్స్కియ్ ప్రిరోడ్నియ్ జాపోవిడ్నిక్ | iucn_category = Ia | image = 2010-07-30-kalaus-steppe 088.jpg | image_caption = ట్రియోఖిజ్‌బెన్స్కీ స్టెప్పీలోని గడ్డి మైదానం, లుహాన్స్క్ ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 280 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city = లుహాన్స్క్ | coordinates = {{coords|48|45|06|N|39|22|32|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 8,000 హెక్టార్లు (19,768 ఎకరాలు; 80 చదరపు కిలోమీటర్లు; 31 చదరపు మైళ్ళు) | established = 1968 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= https://web.archive.org/web/20131014182751/ http://zapovednik.lg.ua/?language=uk | governing_body = ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ }} లుహాన్స్క్ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతం (ఉక్రెయిన్: லுகன்சுகிய பரிரோட்டனிய வாப்பிட்ட்டிக்) అనేది ఉక్రెయిన్లోని నాలుగు వ్యక్తిగత జాతీయ ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతాల పరిపాలనా సేకరణ. ఇది ఉక్రెయిన్ తూర్పున ఉన్న ప్రావిన్స్ అయిన లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉంది, 2014 లో ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన శత్రుత్వాల వల్ల లుహాన్స్క్ నిల్వలు ప్రభావితమయ్యాయి. పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం కోసం కఠినమైన రిజర్వ్‌లు మొదట స్థాపించబడిన ఈ ప్రదేశానికి ప్రజల ప్రవేశం నిషేధించబడింది. నాలుగు భాగాలు తూర్పు ఉక్రెయిన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ శాస్త్రం విభిన్న కోణాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Luhansk Nature Reserve|url=https://lpznanu3.wixsite.com/lpznanu?language=uk|publisher=Official Reserve Website}}</ref><ref name="How Russia is destroying Ukraine’s Nature Reserve funds in the south">{{cite news|url=https://svidomi.in.ua/en/page/how-russia-is-destroying-ukraines-nature-reserve-funds-in-the-|title=How Russia is destroying Ukraine’s Nature Reserve funds in the south|date=29 July 2024|access-date=21 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821172410/https://svidomi.in.ua/en/page/how-russia-is-destroying-ukraines-nature-reserve-funds-in-the-south|archive-date=21 August 2026|publisher=svidomi}}</ref><ref name="Ukraine’s vast forests devastated in hellscape of war">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/ukraines-vast-forests-devastated-in-hellscape-of-war/article68739499.ece|title=Ukraine’s vast forests devastated in hellscape of war|date=10 October 2024|access-date=21 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821172508/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/ukraines-vast-forests-devastated-in-hellscape-of-war/article68739499.ece|archive-date=21 August 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> నాలుగు రంగాలు: * స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్. కొంత పచ్చిక బయళ్లతో కూడిన వరద మైదాన అటవీ-స్టెప్పీ. (498 హెక్టార్లు) * ప్రోవాలియా స్టెప్పీ ప్రకృతి రిజర్వ్. లోతైన లోయలు, నదీ కోత ప్రాంతాలలో అటవీ ప్రాంతంతో కూడిన గడ్డి మైదానం. (588 హెక్టార్లు) * స్ట్రిల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి రిజర్వ్. గడ్డి-ఫెస్క్యూ-ఫెదర్ గడ్డి ఉత్తర స్టెప్పీ లక్షణాలు. (1,037 హెక్టార్లు) * ట్రియోఖిజ్‌బెన్స్కీ స్టెప్పీ రిజర్వ్ [యుకె ]. పూర్వపు స్లోవియానోసెర్బ్స్క్, నోవోయిడార్ రైయాన్‌లలోని ఒక అనుబంధ శాఖ . (3,281 హెక్టార్లు) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 9k2urbnwbwfegypt2os3apflm57a92z 0 507267 4941392 4940675 2026-08-22T06:28:12Z Pranayraj1985 29393 4941392 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 340 | image1 = Vihuela de arco y vihuela de péñola en las Cantigas.jpg | image2 = King David and musicians from Olomouc Bible, folio 276R, color enhanced.jpg | image3 = Laudario Magliabechiano Co la madre.jpg | footer = ఎడమ వైపు పైభాగం నుండి సవ్యదిశలో: * 13వ శతాబ్దానికి చెందిన 'కాంటిగాస్ డి శాంటా మారియా'లో స్పానిష్ 'విహులా' వాయిస్తున్న సంగీతకారులు * ట్రూబడోర్లు, 14వ శతాబ్దం * ఇటాలియన్ హస్తప్రతి అయిన 'లాడారియో మాగ్లిబెచియానో' నుండి ఒక భాగం }} '''మధ్యయుగ సంగీతం''' అనేది మధ్యయుగ కాలంలో పశ్చిమ ఐరోపాలోని పవిత్ర, లౌకిక సంగీతాన్ని కలిగి ఉంటుంది, {{Sfn|Wolinski|Borders|2020|loc="Introduction"}} సుమారుగా 6వ నుండి 15వ శతాబ్దాల వరకు. ఇది [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంలో]] మొదటి, సుదీర్ఘమైన ప్రధాన యుగం, దీని తరువాత పునరుజ్జీవన సంగీతం వస్తుంది; ఈ రెండు యుగాలను [[సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రవేత్తలు]] సాధారణంగా ' ప్రారంభ సంగీతం' అని పిలుస్తారు, ఇది సాధారణ అభ్యాస కాలానికి ముందు ఉంటుంది. మధ్యయుగాల సాంప్రదాయ విభజనను అనుసరించి, మధ్యయుగ సంగీతాన్ని తొలి (500–1000), ఉన్నత (1000–1300),, చివరి (1300–1400) మధ్యయుగ సంగీతంగా విభజించవచ్చు. మధ్యయుగ సంగీతంలో చర్చి కోసం ఉపయోగించే ప్రార్థనా [[సంగీతం]], ఇతర పవిత్ర సంగీతం, లౌకిక లేదా మతపరమైనది కాని సంగీతం ఉంటాయి. మధ్యయుగపు సంగీతంలో అధిక భాగం పూర్తిగా గాత్ర సంగీతమే, ఉదాహరణకు గ్రెగోరియన్ చాంట్ . ఇతర సంగీతంలో కేవలం [[సంగీత వాయిద్యం|వాయిద్యాలను]] మాత్రమే లేదా స్వరాలు, వాయిద్యాలు రెండింటినీ (సాధారణంగా వాయిద్యాలు స్వరాలకు తోడుగా ఉంటాయి) ఉపయోగించారు. మధ్యయుగ కాలంలో [[మ్యూజికల్ నోటేషన్|సంగీత స్వరలిపి]] వ్యవస్థలు సృష్టించబడ్డాయి, వాటికి అనుగుణంగా మార్పులు చేయబడ్డాయి. ఈ వ్యవస్థలు సృష్టికర్తలకు సంగీత ఆలోచనలను మరింత సులభంగా నమోదు చేయడానికి, ప్రసారం చేయడానికి వీలు కల్పించాయి. అయినప్పటికీ, ఈ స్వరలిపి మౌఖిక సంప్రదాయంతో పాటుగా ఉంటూ, దానికి పూరకంగా కూడా ఉండేది. == అవలోకనం == మధ్యయుగ సంగీతం అనేక విభిన్న ఉపయోగాలు, సందర్భాల కోసం సృష్టించబడింది, ఫలితంగా వివిధ సంగీత ప్రక్రియలు ఏర్పడ్డాయి. ఆరాధనాపరమైన, మరింత సాధారణమైన పవిత్ర సందర్భాలు ముఖ్యమైనవిగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రేమ గీతాలు, నృత్యాలతో సహా లౌకిక రకాలు కూడా ఉద్భవించాయి. తొలి మధ్యయుగ కాలంలో, ప్రార్థనా సంగీతం [[ఏకస్వరం|ఏకస్వర గానం]]; [[గ్రెగోరియన్ కేలండర్|గ్రెగోరియన్]] గానం ప్రధాన శైలిగా మారింది. బహుళ స్వతంత్ర శ్రావ్యమైన పంక్తులను ఏకకాలంలో ప్రదర్శించే పాలిఫోనిక్ శైలులు, ఉన్నత మధ్యయుగ కాలంలో అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించి, 13వ శతాబ్దం చివరి, 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. బహుస్వర రూపాల అభివృద్ధి తరచుగా [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్|నోట్రే-డామ్ డి పారిస్‌తో]] సంబంధం ఉన్న ఆర్ట్స్ యాంటిక్వా శైలితో ముడిపడి ఉంటుంది, కానీ శ్లోక పంక్తుల చుట్టూ మెరుగుపరచబడిన బహుస్వరత దీనికి ముందుగానే ఉంది. <ref>{{Cite web|last=Smith|first=Norman E.|last2=Reckow|first2=Fritz|last3=Roesner|first3=Edward H.|date=2001|title=Organum|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/display/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000048902|access-date=2023-11-14|website=Grove Music Online|language=en|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.48902|isbn=978-1-56159-263-0}}</ref> ఉదాహరణకు, ఆర్గానమ్ ఒక శ్లోక రాగానికి ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తోడు పంక్తులను సృష్టించడం ద్వారా దానిని మరింత విస్తరించింది. తోడుగా వచ్చే పంక్తి, అసలు శ్లోకానికి సమాంతర విరామాలలో పాడే రెండవ పంక్తి వలె సరళంగా ఉండవచ్చు (తరచుగా ప్రధాన రాగం నుండి ఒక సంపూర్ణ పంచమ లేదా సంపూర్ణ చతుర్థ విరామంలో). ఈ రకమైన ఆర్గానమ్ సూత్రాలు కనీసం 9వ శతాబ్దపు అనామక గ్రంథం, ''మ్యూసికా ఎంచిరియాడిస్'' నుండి వచ్చాయి, ఇది ముందుగా ఉన్న ప్లెయిన్‌చాంట్‌ను అష్టకం, ఐదవ వంతు లేదా నాల్గవ వంతు విరామంలో సమాంతర చలనంలో నకిలీ చేసే సంప్రదాయాన్ని వివరిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Erickson|first=Raymond|date=2001|title=Musica enchiriadis, Scolica enchiriadis|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/display/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000019405|access-date=2023-11-14|website=Grove Music Online|language=en|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.19405}}</ref> తొలి లిఖిత ఉదాహరణలలో కొన్ని అక్విటేనియన్ పాలిఫోనీ అని పిలువబడే శైలిలో ఉన్నాయి, కానీ నేటికీ లభ్యమవుతున్న ఆర్గానమ్‌లలో అత్యధిక భాగం నోట్రే-డేమ్ పాఠశాల నుండి లభించాయి. ఈ వదులుగా ఉన్న రిపర్టరీ సేకరణను తరచుగా ''మాగ్నస్ లిబర్ ఆర్గాని'' ( ''ఆర్గానమ్ గొప్ప పుస్తకం'' ) అని పిలుస్తారు. <ref>{{Cite web|last=Roesner|first=Edward H.|date=2001|title=Magnus liber|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/display/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000017458|access-date=2023-11-14|website=Grove Music Online|language=en|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.17458|isbn=978-1-56159-263-0}}</ref> సంబంధిత పాలిఫోనిక్ శైలులలో మోటెట్, క్లాసులా శైలులు ఉన్నాయి, ఈ రెండూ కూడా తరచుగా ప్లెయిన్‌చాంట్ అసలైన భాగంపై లేదా ఆర్గానమ్ భాగం విస్తరణగా నిర్మించబడ్డాయి. {{Sfn|Yudkin|1989|pp=382, 391}} తొలి మోటెట్‌లలో చాలా వరకు పవిత్రమైనవి, ప్రార్థనాపరమైనవి (చర్చి సేవలో ఉపయోగించడం కోసం రూపొందించబడినవి) అయినప్పటికీ, పదమూడవ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ప్రక్రియ రాజకీయ వ్యంగ్యం, ఆస్థాన ప్రేమ వంటి లౌకిక అంశాలను, అలాగే లాటిన్ గ్రంథాలతో పాటు ఫ్రెంచ్ గ్రంథాలను కూడా చేర్చుకుంటూ విస్తరించింది. వారు ఒకటి నుండి మూడు ఉన్నత స్వరాలను కూడా చేర్చారు, ప్రతిదానికి దాని స్వంత వచనం ఉంది. <ref>{{Cite book|title=French motets in the thirteenth century: music, poetry, and genre|last=Everist|first=Mark|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-61204-3|edition=|series=Cambridge studies in medieval and Renaissance music|location=Cambridge, UK|pages=4–5}}</ref> ఇటలీలో, మాడ్రిగల్ అనే లౌకిక ప్రక్రియ ప్రాచుర్యం పొందింది. మోటెట్ బహుస్వర స్వభావం మాదిరిగానే, మాడ్రిగల్స్ కూడా ప్రధాన శ్రావ్యతలో అధిక ద్రవత్వాన్ని, చలనాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. మాడ్రిగల్ రూపం పాలిఫోనిక్ కానన్‌లకు (ఒకే శ్రావ్యతను పలువురు గాయకులు వేర్వేరు సమయాల్లో ప్రారంభించి పాడే పాటలు) కూడా దారితీసింది, ముఖ్యంగా ఇటలీలో వాటిని ''<nowiki/>'కాసీ' అని పిలిచేవారు.'' ఇవి మూడు భాగాలుగా ఉన్న లౌకిక రచనలు, వీటిలో కానన్‌లో రెండు ఉన్నత స్వరాలు, అంతర్లీనంగా వాయిద్య దీర్ఘ-స్వర సహకారంతో ఉంటాయి. {{Sfn|Yudkin|1989|p=529}} మధ్యయుగాల చివరిలో, కేవలం వాద్య సంగీతంలోని కొన్ని భాగాలను కూడా స్వరలిపి చేయడం ప్రారంభమైంది, అయినప్పటికీ ఇది అరుదుగానే మిగిలిపోయింది. మిగిలి ఉన్న వాద్య సంగీతంలో ఎక్కువ భాగం నృత్య సంగీతమే, ఇందులో ఎస్టాంపీ, డక్టియా, నోటా వంటి రకాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite book|title=Medieval instrumental dances|last=McGee|first=Timothy James|date=1989|publisher=Indiana University press|isbn=978-0-253-33353-7|series=Music|location=Bloomington}}</ref> === పరికరాలు === [[దస్త్రం:Master_of_the_Brussels_Initials_and_Associates_(French)_-_Hours_of_Charles_the_Noble,_King_of_Navarre_(1361-1425),_fol._325r,_Text_-_1964.40.325.a_-_Cleveland_Museum_of_Art_cropped.jpg|thumb| మధ్యయుగపు వాయిద్యాల 180 చిత్రాలను కలిగి ఉన్న 'చార్లెస్ ది నోబుల్ ప్రార్థనలు' అనే పుస్తకం అంచులలో ఒక జీవి వీల్ వాయిస్తుంది, బహుశా ప్రార్థనల పుస్తకాలన్నింటిలో ఇదే అత్యధికం.]] మధ్యయుగ సంగీతాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఉపయోగించే అనేక వాయిద్యాలు 21వ శతాబ్దంలో కూడా ఉన్నాయి, కానీ విభిన్నమైన, సాధారణంగా సాంకేతికంగా మరింత అభివృద్ధి చెందిన రూపాల్లో ఉన్నాయి. <ref name="Jeremy Montagu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l1ztKVmMbSsC|title=Origins and Development of Musical Instruments|last=Montagu|first=Jeremy|date=2007|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7770-2|location=Lanham, MD|page={{page needed|date=May 2020}}|access-date=16 May 2020}}</ref> మధ్యయుగ కాలంలో వేణువును వెండి లేదా ఇతర లోహాలకు బదులుగా చెక్కతో తయారు చేసేవారు, దానిని పక్క నుండి ఊదే లేదా చివర నుండి ఊదే వాద్యంగా తయారు చేసేవారు. ఆధునిక [[ఆర్కెస్ట్రా]] వేణువులు సాధారణంగా లోహంతో తయారు చేయబడి, సంక్లిష్టమైన కీ యంత్రాంగాలను, గాలి చొరబడని ప్యాడ్‌లను కలిగి ఉంటాయి, అయితే మధ్యయుగపు వేణువులకు రంధ్రాలు ఉండేవి, వాటిని ప్రదర్శకుడు (రికార్డర్‌లో వలె) వేళ్లతో మూసివేయవలసి వచ్చేది. మధ్యయుగ కాలంలో రికార్డర్‌ను చెక్కతో తయారు చేసేవారు, 21వ శతాబ్దంలో దీనిని ప్లాస్టిక్ వంటి కృత్రిమ పదార్థాలతో తయారు చేస్తున్నప్పటికీ, ఇది దాదాపుగా తన పూర్వ రూపాన్ని నిలుపుకుంది. జెమ్‌షార్న్ ముందు భాగంలో వేలి రంధ్రాలు ఉండటం వల్ల రికార్డర్‌ను పోలి ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఇది వాస్తవానికి ఒకారినా కుటుంబానికి చెందినది. వేణువు పూర్వగాములలో ఒకటైన పాన్ ఫ్లూట్, మధ్యయుగ కాలంలో ప్రజాదరణ పొందింది, బహుశా [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకు]] మూలానికి చెందినది కావచ్చు. ఈ వాద్యం గొట్టాలు చెక్కతో తయారు చేయబడ్డాయి, విభిన్న స్వరాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి వాటి పొడవును క్రమంగా తగ్గించారు. [[దస్త్రం:David,_Musée_du_Louvre_Objets_d'art_MR_370.jpg|ఎడమ|thumb| డేవిడ్ వీణ వాయిస్తున్నాడు, అతనికి తోడుగా తీగలు మీటి వాయించే ఫిడేల్, చప్పట్లు/తాళాలు వాయిస్తున్నారు. సుమారు 795, జర్మనీ లేదా ఫ్రాన్స్.]] మధ్యయుగ సంగీతంలో [[లూట్ (వీణ)|ల్యూట్]] వంటి అనేక [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం|తీగ వాయిద్యాలను]] ఉపయోగించారు; ఇది బేరిపండు ఆకారంలో బోలుగా ఉండే, ఫ్రైట్స్ గల వాయిద్యం, దీనినే ఆధునిక గిటార్ అని కూడా అంటారు. ఇతర తీగ వాయిద్యాలలో మాండోర్, గిట్టర్న్, సిటోల్, సాల్టరీ ఉన్నాయి. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి]] చెందిన విల్లుతో వాయించే లైరా, ఐరోపాలో నమోదైన మొట్టమొదటి విల్లుతో వాయించే తంత్రీ వాద్యం. ఆధునిక వయోలిన్ లాగానే, ప్రదర్శకుడు బిగించిన వెంట్రుకలున్న విల్లును, బిగించిన తీగలపై కదిలించడం ద్వారా శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసేవాడు. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన పర్షియన్ భూగోళ శాస్త్రవేత్త ఇబ్న్ ఖుర్రదాద్బిహ్ ( d. 911 ) వాయిద్యాల నిఘంటువు చర్చలో బైజాంటైన్ లైరాను అరబ్ రబాబ్‌కు సమానమైన విల్లు వాయిద్యంగా, ''ఉర్ఘున్'' (ఆర్గాన్)తో పాటు బైజాంటైన్‌ల విలక్షణమైన వాయిద్యంగా ఉదహరించారు, <ref>{{Cite news|url=http://www.medievalhistories.com/early-medieval-organs/|title=Early Medieval Organs – Medieval Histories|date=2014-07-30|work=Medieval Histories|access-date=2017-09-19|language=en-US}}</ref>  ''శిల్యాని'' (బహుశా ఒక రకమైన హార్ప్ లేదా లైర్ ), ''సలాంజ్'' (బహుశా బ్యాగ్‌పైప్ ). {{Sfn|Kartomi|1990|p=124}} హర్డీ-గర్డీ అనేది (ఇప్పటికీ) ఒక యాంత్రిక వయోలిన్. దీనిలో, తీగలను మీటడానికి ఒక క్రాంక్‌కు జతచేయబడిన, రెసిన్ పూసిన చెక్క చక్రం ఉపయోగించబడుతుంది. జ్యూస్ హార్ప్ వంటి సౌండ్ బాక్స్ లేని వాయిద్యాలు కూడా ప్రజాదరణ పొందాయి. పైప్ ఆర్గాన్, ఫిడిల్ (లేదా వియెల్ ), ఆధునిక ట్రోంబోన్‌కు పూర్వగామి అయిన సాక్‌బట్ వంటి వాటి తొలి రూపాలను ఉపయోగించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:మధ్యయుగం]] r4nn60trpg0jkot1vvqnw8diyv357tp 0 507305 4941074 4940975 2026-08-21T12:52:36Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* వృక్షజాలం, జంతుజాలం */ 4941074 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Поліський природний заповідник}} | iucn_category = Ia | image = Р. Жолобниця.jpg | image_caption = పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | nearest_city = ఓవ్‌రుచ్ | coordinates = {{coords|51|32|05|N|28|06|20|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 20,104 హెక్టార్లు (49,678 ఎకరాలు; 201 చదరపు కిలోమీటర్లు; 78 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1968 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://polesye-reserve.org.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''పోలిసియా [[ప్రకృతి రిజర్వ్]]''' (ఉక్రేనియన్: Πολισύκιί πριοδνις Ποποδνίκα) అనేది ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రకృతి రిజర్వ్, ఇది పోలిసియా ప్రాంతంలోని పిన్స్క్ మార్షెస్ ప్రతినిధి అటవీప్రాంత చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి అంకితం చేయబడింది. ఈ రిజర్వ్ ఝైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఒలెవ్స్క్, ఓవ్‌రుచ్ పరిపాలనా జిల్లాలలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve|url=http://polesye-reserve.org.ua/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ప్రిప్యాట్ నదిలో కలిసే ఉబోర్టి, బోలోట్నిస్యా నదుల మధ్య ఉన్న పల్లపు ప్రాంతంలో ఈ రిజర్వ్ ఉంది. దీనికి ఉత్తరాన [[బెలారస్]] సరిహద్దు, పశ్చిమాన రివ్నే ఓబ్లాస్ట్ ఉన్నాయి. ఈ భూభాగం సమతలంగా ఉండి 21 కి.మీ. పొడవు, 27 కి.మీ. వెడల్పుతో ఉంటుంది. ఇక్కడి చిత్తడి నేలలు దాటడానికి వీలులేకుండా ఉండటం వల్ల, ఈ ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణులు రక్షించబడ్డాయి. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == పోలిస్సియా రిజర్వ్ వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (Dfb)). ఈ వాతావరణం పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు).<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> రిజర్వ్‌లో, సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు −2.7 °సి (27.1 °ఎఫ్), వేసవిలో 19.3 °సి (66.7 °ఎఫ్) ఉంటాయి.<ref name="parksite-climate">{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve - Climate|url=http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy_clim.html|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఈ రిజర్వ్ సెంట్రల్ యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది జర్మనీ నుండి రష్యా వరకు ఈశాన్య ఐరోపాలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న సమశీతోష్ణ గట్టి చెక్క అడవి.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ప్రధాన వృక్షసంపద [[పైన్]] అడవులు (ఇసుక నేలలు, స్ఫాగ్నమ్ పొదలు). మిశ్రమ అడవుల భాగాలలో బిర్చ్లు, ఆల్డర్లు కూడా ఉన్నాయి. పొదలలో పీట్ పొర 5 మీటర్ల మందం వరకు ఉండవచ్చు.<ref name="parksite-flora">{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve - Natural Conditions|url=http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy.html|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఈ ప్రదేశంలో 604 జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి, వీటిలో సగం ఉత్తరాన విస్తరించి ఉన్న టండ్రా లేదా టైగా పూల సమూహాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. రిజర్వ్‌లో మూడు రకాల చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. లోతట్టు చిత్తడి నేలలకు ఖనిజాలు అధికంగా ఉండే భూగర్భ జలాలు, సెడ్జెస్, చెరకు, నాచులు కలిగి ఉంటాయి. ఎత్తైన చిత్తడి నేలలు ఎక్కువగా అవపాతం ద్వారా పోషించబడతాయి, ఖనిజ-పేద నేలలను ఆక్రమిస్తాయి-అవి పత్తి గడ్డి, క్రాన్బెర్రీస్, [[బ్లూ బెర్రీ|బ్లూబెర్రీస్,]] స్ఫాగ్నమ్ నాచ్లకు మద్దతు ఇస్తాయి. మధ్యలో లోతట్టు, ఎత్తైన ప్రాంతాల లక్షణాలతో పరివర్తన చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. ఈ అభయారణ్యంలోని జంతువులు ఎక్కువగా అటవీ జాతులకు చెందినవి. వీటిలో లింక్స్ , ఎల్క్, తెల్ల కుందేలు, గుడ్లగూబలు వంటి అనేక జాతులు ఉత్తరాది టైగా అడవులలో కూడా కనిపిస్తాయి . ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎక్కువగా, ఇక్కడి తడి, తేమ కారణంగా ఇవి పోలిస్సియాలో జీవించగలవు. ఈ అభయారణ్యంలో బీవర్లు చురుకుగా ఉంటూ, కొన్ని చోట్ల నీటిని నిల్వ చేస్తాయి. తోడేళ్ళు కూడా సర్వసాధారణంగా కనిపిస్తాయి. == ప్రజా వినియోగం == [[దస్త్రం:Поліський_заповідник_2.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|రిజర్వ్ లో ప్రకృతి మ్యూజియం]] కఠినమైన ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతంగా, పోలిసియా యొక్క ప్రాధమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి రక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం, వేట, చేపలు పట్టడం వంటివి నిషేధించబడ్డాయి.<ref name="parksite" /> ముందస్తు అపాయింట్మెంట్కు లోబడి పార్క్ సిబ్బంది నేతృత్వంలోని సమూహ పర్యావరణ విహారయాత్రలలో పాల్గొనడానికి ప్రజలను ఆహ్వానిస్తారు. ప్రజలకు, సాంస్కృతిక, చారిత్రక కేంద్రాలకు తెరిచిన ప్రకృతి సంగ్రహాలయం ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 8l5eazugfqmikv0jdgk64fb0juln9xl 0 507306 4941077 2026-08-21T13:04:36Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = రివ్నే నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Рівненський природний заповідник}} | iucn_category = Ia | image = Болотний масив Переброди, низинне осокове болото.JPG | image_caption = రివ్నే ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption =...' 4941077 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = రివ్నే నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Рівненський природний заповідник}} | iucn_category = Ia | image = Болотний масив Переброди, низинне осокове болото.JPG | image_caption = రివ్నే ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = రివ్నే ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = | coordinates = {{coords|51|23|40|N|26|50|50|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 42,289 హెక్టార్లు (104,498 ఎకరాలు; 423 చదరపు కిలోమీటర్లు; 163 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1999 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= | governing_body = }} రివ్న్ నేచర్ రిజర్వ్ (ఉక్రేనియన్: ривненський риодния бриовидник, రోమనీకరించబడింది: Rivnenskyi '''ప్రకృతి రిజర్వ్''') అనేది [[ఉక్రెయిన్]] వాయువ్య ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక కఠినమైన [[ప్రకృతి రిజర్వ్]], ఇది పోలిసియా ప్రాంతం ప్రతినిధి ప్రకృతి దృశ్యాన్ని రక్షించడానికి, అధ్యయనం చేయడానికి సృష్టించబడింది. దీనిని ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు లియోనిడ్ డానిలోవిచ్ కుచ్మా1999 ఏప్రిల్ 3న స్థాపించారు. ఆగస్టు 14న ఉక్రెయిన్ మంత్రుల క్యాబినెట్ తీర్మానం ప్రకారం రిజర్వ్ 42,288 చదరపు కిలోమీటర్ల భూభాగానికి శాశ్వతంగా బదిలీ చేయబడింది.<ref name="reservesite">{{Cite web|title=Rivne Nature Reserve|url=https://rivnenskyipz.blogspot.com/|access-date=October 3, 2019|publisher=Rivne Nature Reserve (Official site)|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ రిజర్వ్ భూభాగంలో 1984 నుండి పరిరక్షణ హోదాను కలిగి ఉన్న నాలుగు వేర్వేరు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి: * ప్రకృతి దృశ్యం ప్రాంతం: "వైట్ లేక్" (వోలోడైమెరెట్స్కా జిల్లా) * జంతుశాస్త్ర ప్రాంతంః "పెరెబ్రొడివ్స్కీ" (డుబ్రొవిట్స్కీ, రోకైట్నివ్స్కీ జిల్లాలు) * బొటానికల్ ఏరియా: "సిరా పోగుయోన్యా" (రోకిత్నివ్స్కీ జిల్లా) * జలసంబంధ ప్రాంతం: "సోమినో" (సార్నీ జిల్లా) ఇది ఉక్రెయిన్ రక్షణలో తీసుకున్న అతిపెద్ద ప్రాంతం, బోగ్ మాసిఫ్స్ ఉత్తమ సంరక్షించబడిన ప్రాంతం. ఉక్రేనియన్ పోల్స్ విలక్షణమైన, ప్రత్యేకమైన సహజ సముదాయాల సహజ స్థితిని కాపాడటానికి ఈ రిజర్వ్ సృష్టించబడింది. ఉక్రెయిన్ భౌగోళిక స్థానం ఫలితంగా, ఈ రిజర్వ్ మిశ్రమ అడవుల వోలిన్ పోలిస్యా జోన్కు చెందినది. ఇది ఉక్రెయిన్లోని ఈ భాగం ప్రధాన ప్రకృతి దృశ్య లక్షణాలను ఉదహరిస్తుంది చదునైన భూభాగం, ఇసుక ప్రాబల్యం, మిగులు తేమ, అధిక అటవీ ప్రాంతం, చిత్తడి నేలలు. "బెలాజియోర్స్క్" అర్రే అనేక పెద్ద సరస్సులు, వరదలు ఉద్భవించే "వెర్నోప్రిప్ 'యాట్స్కోహో" భౌగోళిక ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది. సుమారు 10% ప్రాంతం చిత్తడి నేలలతో నిండి ఉంది. "సోమినో", "సిరా పోగుయోన్యా", "పెరెబ్రోడీ" శ్రేణులు "నైజ్నోహోరిన్స్కోహో" భౌతికశాస్త్ర ప్రాంతానికి చెందినవి. ఈ ప్రాంతం ఉక్రేనియన్ పోలిస్యలో అత్యంత నీటితో నిండిన భాగం. ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 20% వరకు బొగ్గులు ఆక్రమించాయి. భౌగోళిక పరంగా, ఇది 200 మీటర్ల లోతులో ఉన్న రాతి పునాదితో సాదా, మంచు, [[హిమానీనదం|హిమానీనదాలు]], ఒండ్రు అవక్షేపాలతో కప్పబడి ఉంటుంది. రిజర్వ్‌లోని నాలుగు ప్రాంతాలలో, వైట్ లేక్లో మాత్రమే మొరైన్లు కనుగొనబడ్డాయి. నాలుగు ప్రాంతాలలో మట్టి ఎక్కువగా పీట్ కలిగి ఉంటుంది. == వాతావరణం == రివ్న్ రిజర్వ్ వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావరణం పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °C (50 °F) °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, కానీ నెల సగటు 22 °C (72 °F) °C (72 °F) కన్నా ఎక్కువ కాదు.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> చురుకైన పెరుగుతున్న కాలంలో మొత్తం వార్షిక అవపాతం సగటున 550, 600 మిమీ మధ్య ఉంటుంది, ఇది 150-155 రోజులు. ఈ ప్రాంతంలో జూలైలో సగటు ఉష్ణోగ్రత 18.5 °సి, జనవరిలో-5.5 °సి, సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత 6 నుండి 7 °సి ఉంటుంది. ఈ రిజర్వ్ సెంట్రల్ యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది జర్మనీ నుండి రష్యా వరకు ఈశాన్య ఐరోపాలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న సమశీతోష్ణ గట్టి చెక్క అడవి.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం == ఈ రిజర్వ్‌లో అడవులు, చిత్తడి నేలలు ప్రధానంగా ఉన్నాయి (వరుసగా 48.3% & 48.5%). పైన్ అడవులు ప్రధాన అటవీ ప్రాంతాలలో ఒకటి. మరొకటి బిర్చ్ : అనేక ప్రాంతాలలో గుంపులుగా గణనీయమైన సంఖ్యలో బిర్చ్ చెట్లు ఉన్నాయి, కానీ బిర్చ్, పైన్ అడవులు పార్క్ అంతటా విస్తృతంగా చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి. స్థానిక ప్రాంతాలలో బీచ్, ఓక్ చెట్లతో ఆకురాల్చే అడవులు ఏర్పడ్డాయి. చాలా చిన్న ప్రాంతం నల్ల ఆల్డర్ అడవులతో కప్పబడి ఉంది. [[దస్త్రం:Сосновий_бір_на_Рівненському_Поліссі.JPG|ఎడమ|thumb|300x300px|రివ్న్ రిజర్వ్ లో పైన్ అడవి]] రిజర్వ్ చిత్తడి నేల వృక్షజాలం ప్రత్యేకమైనది. దీని కూర్పులో మెసోట్రోఫిక్ (వంతెన) చిత్తడి నేలలు, తక్కువ స్థాయిలో ఒలిగోట్రోఫిక్ చిత్తడి నేలలు ఆధిపత్యం వహిస్తాయి. స్ఫాగ్నమ్‌తో కప్పబడిన చిత్తడి నేలలు , మొత్తం తడి భూములలో సుమారు 80% ఉంటాయి. యూట్రోఫిక్ (పల్లపు) చిత్తడి నేలలు చిత్తడి భూములలో 10-15% ఆక్రమించాయి (మిగిలినవి ఒలిగోట్రోఫిక్, యూట్రోఫిక్ సరస్సులతో కూడిన మధ్యస్థ చిత్తడి నేలలు). మొత్తంమీద, ఈ రిజర్వ్ ఉక్రెయిన్ గ్రీన్ బుక్‌లో జాబితా చేయబడిన 13 మొక్కల, 25 జంతు జాతులను సంరక్షిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Nature reserves (zapovidnyky) in Ukraine, forests, environment by Olga Zyrina.|url=http://people.oregonstate.edu/~peremysv/ukraine/reserve1.htm#16Rivne|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223071401/http://people.oregonstate.edu/~peremysv/ukraine/reserve1.htm#16Rivne|archive-date=2010-02-23|access-date=2025-02-23}}</ref> ప్రాథమిక సమాచారం ప్రకారం, రివ్నెన్స్ 'కీ రిజర్వ్లో వాస్కులర్ మొక్కల జాతుల సంఖ్య 563. వాస్కులర్ కాని మొక్కల సంఖ్య ప్రస్తుతం సరిగ్గా అర్థం కాలేదు, అయినప్పటికీ 20 జాతుల బ్రయోఫైట్లు, 26 లైకెన్లు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. ఈ రిజర్వ్లో 101 జాతుల [[శిలీంధ్రం|శిలీంధ్రాలు]] నమోదు చేయబడ్డాయి. రిజర్వ్‌లోని వృక్షజాలంలో, 28 అరుదైన జాతులు కనుగొనబడి ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్‌లో నమోదు చేయబడ్డాయి. ద్విలింగ సెడ్జ్, లాప్‌ల్యాండ్ విల్లో వంటి అనేక చాలా అరుదైన జాతులు ఇప్పటికే ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్‌లో ఉన్నాయి. రిజర్వ్‌లో పెరిగే మొక్కలలో, 2 జాతులు యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్‌లో, 1 జాతి బెర్న్ కన్వెన్షన్ అపెండిక్స్ 1లో 28 జాతులు ప్రాంతీయంగా అరుదైన జాతుల జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి. == జంతుజాలం == రిజర్వ్‌లోని జంతుజాలం విలక్షణమైన పోలిస్యా జంతువులను సూచిస్తుంది. ఈ రక్షిత ప్రాంతంలో 26 జాతుల [[క్షీరదాలు]] నివసిస్తున్నాయి, వీటిలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఎలుకలు ఉన్నాయి. [[నక్క|నక్కలు]], తోడేళ్ళు, రక్కూన్ కుక్కలు, వీసెల్స్, ఎర్మైన్లు, ఇతరులు వంటి మాంసాహారులు కూడా ఉన్నాయి. ప్రత్యేకించి గమనించదగ్గది రిజర్వ్‌లోని "పెరెబ్రోడీ" విభాగంలో నివసించే లింక్స్. ఈ అభయారణ్యంలో చెట్లపై నివసించే 165 రకాల పక్షి జాతులు ఉన్నాయి. ఉత్తర ప్రాంతపు, చెట్లపై నివసించే జాతులలో కామన్ గ్రౌస్ , హేజెల్ గ్రౌస్ , అప్పుడప్పుడు వుడ్ గ్రౌస్ ఉన్నాయి. అలాగే, పోలిస్యాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో అరుదుగా కనిపించే ఫారెస్ట్ స్నైప్, వుడ్‌కాక్ కూడా ఇక్కడ సాధారణంగా కనిపిస్తాయి . సరస్సులు, వైట్ సోమినో ప్రాంతాలలో మూగ హంసలు, చిత్తడి నేలలకు సరిహద్దుగా ఉన్న శంఖాకార అడవులలో నల్ల కొంగలు నివసిస్తాయి . కెస్ట్రెల్ , స్వాంప్ హారియర్ , బజార్డ్, హాక్ వంటి సాధారణ పక్షులు కూడా అక్కడ నివసిస్తాయి. ఈ రిజర్వ్ లోపల 7 జాతుల సరీసృపాలు, 8 జాతుల ఉభయచరాలు ఉన్నాయి. సాధారణ వైపర్, పాము, రాగి తల, అలాగే క్రెస్టెడ్ న్యూట్ వంటి జీవం గల బల్లులు అన్నీ ఈ రిజర్వ్‌లో నివసిస్తాయి. రిజర్వ్ రిజర్వాయర్లలో 15 రకాల చేపలు ఉన్నాయి. సరస్సులో, వైట్ [[పాముచేప|ఈల్స్]], [[పిల్లి చేప|క్యాట్ ఫిష్]], ఇతర జాతులు సాధారణంగా పోలిస్యలో నివసిస్తాయి. మొత్తంమీద, ఈ రక్షిత ప్రాంతం జంతుజాలం విభాగంలో 221 జాతుల సకశేరుకాలు ఉన్నాయి. ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్ ప్రకారం, ఈ పార్కులో 25 జాతుల క్షీరదాలు, అలాగే పక్షులు ఉన్నాయి. యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్‌లో 7 జాతులు చేర్చబడ్డాయి. ఈ రిజర్వ్‌లో బెర్న్ కన్వెన్షన్ ప్రకారం ప్రత్యేక రక్షణకు అర్హత ఉన్న 124 జంతు జాతులు, ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్ (IUCN) వారి " రెడ్ లిస్ట్ " గా వర్గీకరించబడిన 15 జాతులు, ప్రాంతీయంగా అరుదైనవిగా పరిగణించబడే 29 జాతులు ఉన్నాయి. ఈ జంతుజాల ప్రాంతంపై మరింత అధ్యయనం అవసరం. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] d2cy6q69pil3olqz66rrvgavleoynt9 0 507307 4941079 2026-08-21T13:13:59Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name =ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Український степовий природний заповідник}} | iucn_category = Ia | image = Хомутовская 01.jpg | image_caption = ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = y...' 4941079 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Український степовий природний заповідник}} | iucn_category = Ia | image = Хомутовская 01.jpg | image_caption = ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = డొనెట్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = | coordinates = {{coords|47|06|N|38|00|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 2,768 హెక్టార్లు (6,840 ఎకరాల ; 28 చదరపు కిలోమీటర్లు; 11 చదరపు మైళ్ళు) | established = 1961 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= [http://ukrainaincognita.com/donetska-oblast/volodarskyi-raion/ukrainskyi-stepovyi-pryrodnyi-zapovidnyk] | governing_body = ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ }} ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ (ఉక్రేనియన్లుః украянський Степовий природний ваповыдник) అనేది ఉక్రేనియన్ ఆగ్నేయంలో ఉన్న దొనేత్సక్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఆదిమ గడ్డి మైదానాల సేకరణను రక్షించే [[ఉక్రెయిన్]] రక్షిత ప్రకృతి రిజర్వ్. ప్రతి ప్రాంతం ఉక్రేనియన్ గడ్డి మైదానంలో వేరొక ఉప రకం.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Ukrainian Steppe Nature Reserve|url=http://ukrainaincognita.com/donetska-oblast/volodarskyi-raion/ukrainskyi-stepovyi-pryrodnyi-zapovidnyk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100406185721/http://ukrainaincognita.com/donetska-oblast/volodarskyi-raion/ukrainskyi-stepovyi-pryrodnyi-zapovidnyk|archive-date=April 6, 2010|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Хомутовская_05.jpg|thumb|300x300px|సన్నని ఆకులు గల పయోనీలు ( రిజర్వ్‌లో పాయోనియా టెనుయిఫోలియా)]] వాస్తవానికి ఈ రిజర్వ్ అజోవ్ సముద్రం, [[నల్ల సముద్రం]] నుండి ఉత్తరాన 500-700 కిమీ వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తారమైన పొడి భూభాగం గడ్డి మైదానంలో ఉంది. కాలక్రమేణా ఈ ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం వ్యవసాయంగా మార్చబడింది, కొన్ని చిన్న రంగాలు మాత్రమే సాగు చేయని స్థితిలో మిగిలిపోయాయి. రిజర్వ్‌లో నాలుగు ప్రధాన శాఖలు ఉన్నాయి, ప్రతి ఒక్కటి ఈ ప్రాంతానికి వేర్వేరు ప్రాతినిధ్య రకమైన గడ్డి మైదానాలను రక్షిస్తాయి. * ఖోముటోవ్ స్టెప్పీ. రష్యాతో సరిహద్దుకు సమీపంలో, కల్మియుస్కే రాయన్‌లో ఉంది. 1921లో స్థాపించబడింది. 2014లో వేర్పాటువాదులు ఆక్రమించినట్లు సమాచారం. <ref name="Khomutov">{{Cite web|title=Action "DPR" captured a reserve near Mariupol|url=https://ukr.segodnya.ua/regions/donetsk/boeviki-dnr-zahvatili-zapovednik-pod-mariupolem--570693.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150726182915/http://ukr.segodnya.ua/regions/donetsk/boeviki-dnr-zahvatili-zapovednik-pod-mariupolem--570693.html|archive-date=July 26, 2015|access-date=July 3, 2019|publisher=|language=uk}}</ref> (1,030 హెక్టార్లు) * రాతి సమాధులు * చాక్ ఫ్లోరా. దొనేట్స్ నది కుడి ఒడ్డున సున్నపురాయి శిఖరాలు, పైన్, ఓక్ అడవులకు మద్దతు ఇస్తాయి. (1,134 హెక్టార్లు) * కల్మియస్ రిజర్వ్. కల్మియస్ నది వరద మైదానంలో రాకీ గడ్డి మైదానం (560 మిలియన్ సంవత్సరాల పురాతన గ్రానైట్). (580 హెక్టార్లు) == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ వర్గీకరణ " తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వెచ్చని వేసవి ఉప-రకం" ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb), ఇందులో కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలలో పెద్ద వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °C (50 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి, కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °C (72 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు) .    == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == రక్షిత ప్రాంతాలలో సాధారణ గడ్డి ఈక గడ్డి (స్టిపా బంచ్గ్రాస్ (|స్టిపా క్యాపిల్లాటా), ఫెస్క్యూ (ఫెస్టుకా). ఈ రిజర్వ్‌లోని శాస్త్రవేత్తలు 926 జాతుల ఉన్నత మొక్కలు, 26 జాతుల క్షీరదాలు, 115 జాతుల పక్షులు, 10 జాతుల చేపలను నివేదించారు. == ప్రజా వినియోగం == ఒక కఠినమైన ప్రకృతి రిజర్వ్‌గా, ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం, అలాగే వేట, చేపలు పట్టడం నిషేధించబడ్డాయి. మ్యూజియం ఉన్న "రాతి సమాధి" చారిత్రక ప్రదేశానికి ప్రజలకు ప్రవేశం ఉంది.<ref name="stone">{{Cite web|title=Stone Tomb|url=http://en.stonegrave.org/|access-date=July 3, 2019|publisher=Official Reserve Web Site|language=en}}</ref> ఆగ్నేయ ఉక్రెయిన్‌లో వివాదాస్పద భూభాగంలో ఉన్న ఈ రిజర్వ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలను 2014లో వేర్పాటువాదులు ఆక్రమించి ఉండవచ్చు.<ref name="Khomutov" /><ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 0wllbp6cqnbzjice0q051pj86njvpcq 0 507308 4941082 2026-08-21T13:19:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Крейдова флора (заповідник)}} | iucn_category = Ia | image = Панорама на Крейдову флору, лiсова частина заповiдника.jpg | image_caption = చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes...' 4941082 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Крейдова флора (заповідник)}} | iucn_category = Ia | image = Панорама на Крейдову флору, лiсова частина заповiдника.jpg | image_caption = చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = దొనేత్సక్ ఒబ్లాస్ట్ , క్రమాటోర్స్క్ రేయాన్ | nearest_city = | coordinates = {{coords|48|52|23|N|37|53|09|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 1,134 హెక్టార్లు (2,802 ఎకరాలు ; 11 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 4 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1988 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= [http://pryroda.in.ua/creidoshyl/pro-zapovidnyk] | governing_body = ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ }} '''చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్''' (ఉక్రేనియన్ః Креядова Флора (Краядо ва Фолоро) (క్రిటేషియస్ ఫ్లోరా) అనేది ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రకృతి రిజర్వ్, ఇది డొనెట్స్ నది వెంట నదీ కొండల బహిరంగ సుద్ద వాలులలో ఉంది. . ఈ రిజర్వ్ డోనెట్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని క్రామటోర్స్క్ రైయాన్‌లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Chalk Flora Nature Reserve|url=http://pryroda.in.ua/creidoshyl/pro-zapovidnyk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315032350/http://pryroda.in.ua/creidoshyl/pro-zapovidnyk|archive-date=March 15, 2017|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref><ref name="parksite2">{{Cite web|title=Chalk Flora Nature Reserve|url=http://ukrainaincognita.com/donetska-oblast/volodarskyi-raion/ukrainskyi-stepovyi-pryrodnyi-zapovidnyk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100406185721/http://ukrainaincognita.com/donetska-oblast/volodarskyi-raion/ukrainskyi-stepovyi-pryrodnyi-zapovidnyk|archive-date=April 6, 2010|access-date=August 12, 2019|publisher=Ukraine Incognita|language=uk}}</ref> ఇది 1,134 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ ఉప-విభాగం. == స్థలాకృతి == ఈ శిఖరం చుట్టుపక్కల భూభాగానికి సుమారు 50-70 మీటర్ల ఎత్తులో, నిటారుగా-70 డిగ్రీల వరకు ఉంటుంది. ఈ భూమి వ్యవసాయానికి తగినది కానందున ఈ ప్రాంతం చాలా వరకు సంరక్షించబడింది. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == చాక్ ఫ్లోరా ఎన్ఆర్ శీతోష్ణస్థితి తేమతో కూడిన ఖండాంతర శీతోష్ణస్థితి, వెచ్చని వేసవి (కోపెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ (Dfb) ). ఈ శీతోష్ణస్థితి పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °C (50 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి, కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °C (72 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు) కలిగి ఉంటుంది.<ref name="kop">{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == రక్షిత భూభాగంలో మూడింట ఒక వంతు అడవి, దాని చుట్టూ గడ్డి మైదానాలు ఉన్నాయి. అడవులు సాధారణంగా చాక్ [[పైన్]] లేదా బిర్చ్ తో ఉంటాయి. గడ్డి మైదానము మధ్య-ఉక్రేనియన్ ప్రాంతాలలో, చాకిలీ నేలలు, సో-హమ్మస్ నల్ల నేలలలో కనిపించే బహుళ-గడ్డి రకానికి చెందినది.<ref name="parksite2" /> == ప్రజా వినియోగం == కఠినమైన ప్రకృతి రిజర్వ్‌గా, చాక్ ఫ్లోరా ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం నిషేధించబడింది.<ref name="parksite3">{{Cite web|title=Chalk Flora Nature Reserve|url=http://pryroda.in.ua/creidoshyl/pro-zapovidnyk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315032350/http://pryroda.in.ua/creidoshyl/pro-zapovidnyk|archive-date=March 15, 2017|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] a25704p3lnhe5qyg65z21hzfhk1dzei 0 507309 4941087 2026-08-21T13:27:21Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name= ఉక్రేనియన్ : ఇల్టిన్‌కియ్ గిర్సికో -లిసోవియ్ ప్రైరోడ్నియ్ జాపోవిడ్నిక్ రష్యన్ | iucn_category = Ia | image = Jalt1.jpg | image_caption = యాల్టా పర్వత-...' 4941087 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name= ఉక్రేనియన్ : ఇల్టిన్‌కియ్ గిర్సికో -లిసోవియ్ ప్రైరోడ్నియ్ జాపోవిడ్నిక్ రష్యన్ | iucn_category = Ia | image = Jalt1.jpg | image_caption = యాల్టా పర్వత-అటవీ ప్రకృతి రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = క్రిమియాలోని ప్రదేశం | location = క్రిమియా | nearest_city = | coordinates = {{coords|44|27|29|N|34|05|25|E|display=it}} | coords_ref = | area = 14,523 హెక్టార్లు (35,887 ఎకరాలు ; 145 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 56 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1973 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= https://yglpz.umi.ru/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) (చట్టబద్ధంగా) <br/> సహజ వనరులు & పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ (రష్యా) (వాస్తవంగా) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | mapframe-wikidata = yes }} యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్ (యుక్రెయిన్: ялтинський гирсько-лисовия природния заповидник) అనేది క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం దక్షిణ తీరం వెంబడి క్రిమియన్ పర్వతాల నైరుతి శ్రేణులను కలిగి ఉన్న రక్షిత ప్రకృతి రిజర్వ్. ఈ రిజర్వ్ యాల్టా మునిసిపాలిటీ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది <ref name="parksite">{{Cite web|title=Yalta Mountain-Forest Nature Reserve|url=https://yglpz.umi.ru/|access-date=July 14, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=ru}}</ref> == స్థలాకృతి == క్రిమియన్ ద్వీపకల్పానికి నైరుతి దిశలో ఉన్న పర్వత ప్రాంతాల దక్షిణ వాలుల వెంట ఈ రిజర్వ్ సుమారు 40 కి. మీ. వరకు విస్తరించి ఉంది. దాని వెడల్పు ఉత్తర నుండి దక్షిణానికి సుమారు 23 కి. మీ. దక్షిణాన కొన్ని ప్రదేశాలలో తప్ప సరిహద్దులు సముద్రం వరకు విస్తరించవు. ఈ రిజర్వ్‌లోని ఎత్తైన పర్వతం ఐ-పెట్రి, ఇది సముద్ర మట్టానికి 1,234 మీటర్లు (4,049 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. వాలులు నిటారుగా ఉంటాయి, ట్రయాసిక్ స్కిస్ట్ మీద నిర్మించబడ్డాయి, జురాసిక్ సున్నపురాయి కప్పబడి ఉన్నాయి, గట్లపై [[క్వాటర్నరీ]] లోయెస్ ఉన్నాయి. పర్వత శ్రేణి పైభాగం కొన్ని వందల మీటర్ల నుండి 7 కిలోమీటర్ల వరకు వెడల్పులో వైవిధ్యం ఉన్న ఒక కొండ పీఠభూమి. ఈ పీఠభూమిలో కార్స్ట్ గుహలు, సొరంగాలు ఉన్నాయి. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == యాల్టా పర్వత ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా " తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వేడి వేసవి ఉప-రకం" ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfa), ఇందులో పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °C (50 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , వాటిలో కనీసం ఒక నెల 22 °C (72 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది). రిజర్వ్‌లోని తక్కువ ఎత్తులలో సగటు ఉష్ణోగ్రతలు జనవరిలో −3.5 °C (25.7 °F) నుండి జూలైలో 24 °C (75 °F) వరకు ఉంటాయి, వార్షిక వర్షపాతం సగటున 550-560 మి.మీ. ఉంటుంది. పర్వతాలలోని ఎత్తైన ప్రదేశాలలో, ఉష్ణోగ్రతలు చల్లగా, వర్షపాతం ఎక్కువగా (సంవత్సరానికి 1,050 మి.మీ. వరకు) ఉంటుంది. పర్వత శ్రేణి పైభాగం కొన్ని వందల మీటర్ల నుండి 7 కిలోమీటర్ల వరకు వెడల్పులో వైవిధ్యం ఉన్న ఒక కొండ పీఠభూమి. ఈ పీఠభూమిలో కార్స్ట్ గుహలు, సొరంగాలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == రిజర్వ్‌లో సుమారు 75% అటవీ ప్రాంతమే. వృక్ష సమూహాలు ఎత్తును బట్టి నాలుగు ప్రధాన మండలాలలో ఉంటాయి. సముద్ర మట్టం నుండి 400 మీటర్ల వరకు, ఓక్ చెట్లు, జునిపెరస్ ఎక్సెల్సా అత్యంత సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. 400 నుండి 900 మీటర్ల వరకు, బ్లాక్ యూరోపియన్ పైన్ ( పైనస్ నిగ్రా ఉపజాతి ), సెసైల్ ఓక్ ( క్వెర్కస్ పెట్రేయా ), యాష్, హార్న్‌బీమ్ చెట్లు ప్రధానంగా ఉంటాయి . 900 నుండి 1200 మీటర్ల వరకు, వాలు ప్రాంతాలలో వివిధ రకాల పైన్ అడవులు, సమతల ప్రాంతాలలో బీచ్ చెట్లు ఉంటాయి. 1200 అడుగుల పైన పచ్చిక బయళ్ళు, స్టెప్పీలు కనిపిస్తాయి. == ప్రజా వినియోగం == ఒక కఠినమైన ప్రకృతి రిజర్వ్‌గా, యాల్టా రిజర్వ్, ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం నిషేధించబడ్డాయి, అలాగే వేట, చేపలు పట్టడం కూడా. ఈ రిజర్వ్ పర్యావరణ విద్యకు మద్దతు ఇస్తుంది, ప్రజలైన హైకర్ల కోసం తెరిచి ఉన్న అనేక "పర్యావరణ మార్గాలను" నిర్వహిస్తుంది.<ref name="parksite2">{{Cite web|title=Yalta Mountain-Forest Nature Reserve|url=https://yglpz.umi.ru/|access-date=July 14, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=ru}}</ref> క్రిమియన్ ద్వీపకల్పంలోని అన్ని రిజర్వ్‌ల మాదిరిగానే, యాజమాన్యం వివాదాస్పదంగా ఉంది.<ref name="radio">{{Cite web|title=Russia reduced the status of five Crimean reserves. What will happen to them?|url=https://www.radiosvoboda.org/a/shcho-vidbuvaetsya-z-krymskymy-zapovidnykamy/29502417.html|access-date=July 31, 2019|publisher=Radio Svoboda|language=uk}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] nqunefs0u4ywoc8srm629d5gy82jydu 0 507311 4941095 2026-08-21T13:35:37Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Природний заповідник «Єланецький степ»}} | iucn_category = Ia | image = Ковила на вітру.jpg | image_caption = యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | m...' 4941095 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Природний заповідник «Єланецький степ»}} | iucn_category = Ia | image = Ковила на вітру.jpg | image_caption = యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = | location = మైకోలైవ్ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = యెలనెట్స్ | coordinates = {{coords|47|38|05|N|31|54|30|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 1,675.7 హెక్టార్లు (4,141 ఎకరాలు; 17 చదరపు కిలోమీటర్లు; 6 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1996 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://steppe.mk.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} యెలనెట్స్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్ (ఉక్రెయిన్: Πριροδνις яповидник "еланетський Степ", రోమనీకరించబడింది: Jelanec 'kyj స్టెప్) అనేది ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీర ప్రాంతంలోని అతిపెద్ద వర్జిన్ స్టెప్పీ ట్రాక్ట్ ఒక విభాగాన్ని కలిగి ఉన్న ఉక్రెయిన్ రక్షిత [[ప్రకృతి రిజర్వ్]]. ఇది రైట్-బ్యాంక్ ఉక్రెయిన్‌లో (డ్నీపర్ నదికి పశ్చిమ వైపున ఉన్న ప్రాంతం ) ఉన్న ఏకైక స్టెప్పీ రిజర్వ్. అమెరికన్ బైసన్‌ల మందను ఇక్కడకు ప్రవేశపెట్టారు, అవి ఈ భూభాగంలో నివసిస్తున్నాయి. ఈ రిజర్వ్ మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Yelanets Steppe Nature Reserve|url=http://steppe.mk.ua/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Бізони_у_ландшафті_Єланецького_степу.jpg|ఎడమ|thumb|యెలనెట్స్ స్టెప్పీపై అమెరికన్ బైసన్స్]] ఈ రిజర్వ్ డినీపర్ నదికి పశ్చిమాన సుమారు 140 కిలోమీటర్ల దూరంలో నల్ల సముద్ర తీరానికి ఉత్తరాన 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో , డినీపర్ అప్‌ల్యాండ్ యొక్క దక్షిణపు కొండచరియపై ఉంది . 1978లో 300 హెక్టార్ల భూమిని కేటాయించడంతో ఈ ప్రదేశం ప్రారంభమైంది; సంవత్సరాలుగా దీనికి క్రమానుగతంగా భూమిని జోడిస్తూ రావడంతో 2019 నాటికి మొత్తం 1,675 హెక్టార్లకు చేరింది.<ref name="parksite2">{{Cite web|title=Yelanets Steppe Nature Reserve|url=http://steppe.mk.ua/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఈ ప్రదేశం మధ్యలో 1.2 కిలోమీటర్ల పర్యావరణ కారిడార్ ఉంది. ఈ ప్రాంతం కింద ఉన్న కార్స్ట్ (సున్నపురాయి) కారణంగా, అక్కడక్కడా కొండచరియలతో కూడిన ఈ భూభాగం ఏర్పడింది. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == యెలనెట్స్ స్టెప్పీ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ వర్గీకరణ " తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం – వెచ్చని వేసవి ఉప-రకం" ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb). ఇందులో కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలలో పెద్ద వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలల సగటు ఉష్ణోగ్రత 10 °C (50 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటు ఉష్ణోగ్రత 22 °C (72 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు). జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత −4.5 °C (23.9 °F), జూలైలో 21 °C (70 °F) ఉంటుంది. సగటు వార్షిక వర్షపాతం 428 మి.మీ.          == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ రకమైన స్టెప్పీ లక్షణమైన వృక్షసంపద ఫెస్టుకా వాలెసియాకా.<ref name="parksite2" /> ఈ ప్రదేశంలో మూడింట ఒక వంతు వ్యవసాయ భూమిని పునరుద్ధరించి, దానిని స్థానిక స్టెప్పీగా మారుస్తున్నారు. ఈ రిజర్వ్‌లో 615 జాతుల నాళికా మొక్కలను జాబితా చేశారు. రిజర్వ్‌లో పనిచేస్తున్న శాస్త్రవేత్తలు ఎర్ర నక్క , అమెరికన్ బైసన్, రో డీర్ , అడవి పంది, బోబాక్ మార్మోట్‌లతో సహా 28 జాతుల క్షీరదాలను, 137 జాతుల పక్షులను, 6 జాతుల సరీసృపాలను, 5 జాతుల ఉభయచరాలను నమోదు చేశారు.<ref name="parksite-animals">{{Cite web|title=Yelanets Steppe Nature Reserve – Animals|url=http://steppe.mk.ua/tvarinnij-svit/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> 1970లలో, పశువులు, తుర్క్మెనియన్ కులాన్, [[దుప్పి|మచ్చల జింక]], [[Mouflon|మౌఫ్లాన్]] కూడా పాక్షిక-ఫెరల్ స్థితిలో బైసన్లతో ఉంచారు.<ref>{{Cite web|title=Cтепи України » Природний заповідник "Єланецький степ"|url=http://pryroda.in.ua/step/parki-i-zapovidniki/yelaneckij/}}</ref><ref>{{Cite web|title=. Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников|url=https://www.liveinternet.ru/community/puteshestvuya_ukrainoy/post439840924/}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == ఒక కఠినమైన ప్రకృతి రిజర్వ్‌గా, యెలనెట్స్ స్టెప్పీ యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం నిషేధించబడింది, అలాగే వేట, చేపలు పట్టడం కూడా.<ref name="parksite" /> పార్క్ సిబ్బంది స్థానిక పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను, సమాజం కోసం సాధారణ పర్యావరణ అవగాహన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు. 1970లలో ఈ ప్రదేశంలో 70 హెక్టార్ల "లివింగ్ జూ" ఆవరణ ఉండేది, దానిని అప్పటి నుండి తొలగించి జంతువులను వేరే చోటికి తరలించారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 629zhjry4uegb0gg55aynz87d1ryqi6 0 507312 4941096 2026-08-21T13:38:36Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox river | name = క్షిప్రా | native_name = | native_name_lang = | other_name = షిప్రా | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = File:Shri Ram Ghat 01.jpg | image_size = 300 | image_caption = [[ఉజ్జయిని]]లోని షిప్రా నదిపై శ్రీ రామ్ ఘాట్ | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_captio...' 4941096 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = క్షిప్రా | native_name = | native_name_lang = | other_name = షిప్రా | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = File:Shri Ram Ghat 01.jpg | image_size = 300 | image_caption = [[ఉజ్జయిని]]లోని షిప్రా నదిపై శ్రీ రామ్ ఘాట్ | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = రాష్ట్రం | subdivision_name2 = [[మధ్య ప్రదేశ్]] | length = {{cvt|195|km}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = కాక్రి బర్డి కొండలు | source1_location = [[ఇందోర్]], [[భారతదేశం]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = [[చంబల్ నది]] | mouth_location = [[ఏకల్‌గఢ్, మధ్య ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Flood puja.jpg|thumb|[[ఉజ్జయిని]]లో వేసవి [[భారతదేశ వాతావరణం#రుతుపవనాలు|రుతుపవనాల]] సమయంలో ఉప్పొంగి ప్రవహిస్తున్న షిప్రా నది ఒడ్డున నిర్వహిస్తున్న ''[[పూజ (హిందూమతం)|పూజ]]'']] '''షిప్రా''' (సంస్కృతంలోని '''క్షిప్రా''' నుండి) మధ్య భారతదేశంలోని [[మధ్య ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ప్రవహించే నది. ఈ నది ఇందోర్ జిల్లాకు తూర్పు భాగంలో ఉద్భవించి, [[మాల్వా]] పీఠభూమి గుండా ఉత్తర దిశగా ప్రవహిస్తుంది. మాందసౌర్ జిల్లాలోని మధ్య ప్రదేశ్–రాజస్థాన్ సరిహద్దు వద్ద [[చంబల్ నది]]లో కలుస్తుంది. ఇది [[హిందూమతం]]లోని పవిత్ర నదులలో ఒకటి. పవిత్ర నగరమైన [[ఉజ్జయిని]] దీని తూర్పు ఒడ్డున ఉంది. ప్రతి 12 సంవత్సరాలకు నగరంలోని విశాలమైన నదీతీర [[ఘాట్]]ల వద్ద [[ఉజ్జయిని సింహస్థ]] జరుగుతుంది. హిందూమతంలోని నదీదేవత క్షిప్రకు జరిగే వార్షిక ఉత్సవాలు కూడా ఇక్కడ నిర్వహిస్తారు. షిప్రా నది ఒడ్డున వందలాది హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో షిప్రా అనే పదాన్ని ఆత్మ, భావోద్వేగాలు, శరీరం మొదలైన వాటి “స్వచ్ఛత”, “పవిత్రత” లేదా “స్పష్టత”కు ప్రతీకగా వాడతారు. ప్రాచీన హిందూ గ్రంథాలైన [[పురాణాలు]] కూడా, విష్ణువు వరాహ అవతారమైన [[వరాహావతారము|వరాహ]] హృదయం నుండి షిప్రా ఉద్భవించిందని సూచిస్తున్నాయి. షిప్రా ఒడ్డునే మహర్షి [[సాందీపని]] [[ఆశ్రమం]] కూడా ఉంది. హిందూ విశ్వాసాల ప్రకారం, విష్ణువు ఎనిమిదవ అవతారమైన [[కృష్ణుడు|శ్రీకృష్ణుడు]] అక్కడ విద్యాభ్యాసం చేశాడు. ==జలవిజ్ఞానం== షిప్రా ఒక శాశ్వత నది. గతంలో ఈ నదిలో సమృద్ధిగా నీరు ఉండేది. ప్రస్తుతం [[రుతుపవనాలు]] ముగిసిన కొన్ని నెలల తర్వాత నదీ ప్రవాహం ఆగిపోతుంది. షిప్రా నదిని [[నర్మదా నది]]తో అనుసంధానించే ముండ్లా దోస్దార్‌లోని నర్మదా షిప్రా సింహస్థ లింక్ పరియోజన ప్రాజెక్టు 2012లో ప్రారంభమై, 2015లో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/news/MP-IND-narmada-kshipra-link-project-starts-4094081-NOR.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201213150/http://daily.bhaskar.com/news/MP-IND-narmada-kshipra-link-project-starts-4094081-NOR.html|url-status=dead|archive-date=1 December 2016|title=Hindi News, हिंदी समाचार, India News in Hindi, हिन्दी में समाचार, Desh - Dainik Bhaskar}}</ref> ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా విద్యుత్తును ఉపయోగించి నర్మదా నది నుండి నీటిని ఎత్తిపోసి, పైపుల ద్వారా క్షిప్రా నది మూల ప్రాంతానికి చేరవేస్తారు. ఈ అనుసంధాన ప్రాజెక్టు రూ. 8,000 కోట్ల నర్మదా–మాల్వా లింక్ ప్రాజెక్టులో మొదటి దశ. ఈ ప్రాజెక్టు కింద నర్మదా నదిని క్షిప్రా, గంభీర్, కాలీసింధ్, పార్వతి నదులతో అనుసంధానిస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} {{Coord|22.900|N|75.983|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[Category:మాల్వా భౌగోళిక స్వరూపం]] [[Category:మధ్య ప్రదేశ్ నదులు]] [[Category:ఉజ్జయిని భౌగోళిక స్వరూపం]] [[Category:అవంతి ప్రాంతం]] [[Category:ఉజ్జయిని]] punqpn0ow7d5ukz8mm6hs8vmr5ize6m 0 507313 4941101 2026-08-21T14:05:05Z Yedavallisreddy 122006 [[WP:AES|←]]Created page with ''''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువ...' 4941101 wikitext text/x-wiki '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad du1rcq5enplfkaoau93lnl1pyq0669z 4941102 4941101 2026-08-21T14:08:55Z Yedavallisreddy 122006 4941102 wikitext text/x-wiki [[File:ఓగిరాల గురు ప్రసాద్.jpg|thumb|ఓగిరాల గురు ప్రసాద్]] '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad 7m7zj9971luoqjojhvbt44cmt4bdto7 4941168 4941102 2026-08-21T16:11:33Z Yedavallisreddy 122006 [[File:Om namo bhagavathe vasudevaya-ogirala guruprasad.ogg|thumb|Om namo bhagavathe vasudevaya-ogirala_guruprasad]] 4941168 wikitext text/x-wiki [[File:ఓగిరాల గురు ప్రసాద్.jpg|thumb|ఓగిరాల గురు ప్రసాద్]] [[File:Om namo bhagavathe vasudevaya-ogirala guruprasad.ogg|thumb|Om namo bhagavathe vasudevaya-ogirala_guruprasad]] '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad tah861yx46w87ebv0ql87t5ro6lbwxq 4941169 4941168 2026-08-21T16:12:29Z Yedavallisreddy 122006 4941169 wikitext text/x-wiki [[File:ఓగిరాల గురు ప్రసాద్.jpg|thumb|ఓగిరాల గురు ప్రసాద్]] [[File:Om namo bhagavathe vasudevaya-ogirala guruprasad.ogg|thumb|Om namo bhagavathe vasudevaya-ogirala_guruprasad]] '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad jy2v4fn0lcx47ckviog62e6eszbv78l 0 507314 4941117 2026-08-21T14:40:14Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ రచయిత}} {{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=December 2022}} {{Infobox writer | image = | caption = ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలి ఆవిష్కరణ కార్యక్రమంలో రచయిత అనురాగ్ ఆనంద్ | name = అనురాగ్ ఆనంద్ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|11|2}}...' 4941117 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రచయిత}} {{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=December 2022}} {{Infobox writer | image = | caption = ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలి ఆవిష్కరణ కార్యక్రమంలో రచయిత అనురాగ్ ఆనంద్ | name = అనురాగ్ ఆనంద్ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|11|2}} | birth_place = [[పాట్నా]], [[బీహార్]], [[భారతదేశం]] | occupation = నవలా రచయిత, కళాకారుడు, రచయిత, బ్యాంకర్, మార్కెటర్ | nationality = భారతీయుడు | genre = కల్పన, చారిత్రక కల్పన, ప్రేరణాత్మకం | spouse = నీరూ శర్మ ఆనంద్ | children = నైషా ఆనంద్ | website = {{url|http://anuraganand.in}} }} '''అనురాగ్ ఆనంద్''' (జననం 2 నవంబర్ 1978) ఒక భారతీయ కళాకారుడు, కార్పొరేట్ ప్రొఫెషనల్, రచయిత.<ref name="Asian Chronicle">{{Cite web |last= |last2= |last3= |last4= |date=2022-04-28 |title=Anurag Anand's Sutras: The threads of a happy life is an intriguing array of colourful paintings |url=http://theasianchronicle.com/anurag-anands-sutras-the-threads-of-a-happy-life-is-an-intriguing-array-of-colourful-paintings/ |access-date=2023-08-23 |website=The Asian Chronicle |language=en-US}}</ref> సెల్ఫ్-హెల్ప్, సాధారణ కల్పన, చారిత్రక కల్పన విభాగాలలో ఆయన అనేక బెస్ట్ సెల్లింగ్ పుస్తకాలను రచించారు.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2924588.ece |title=Interview in ''The Hindu'' |website=[[The Hindu]] |access-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224175836/http://www.thehindu.com/arts/books/article2924588.ece |archive-date=24 February 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Quest for Nothing |url=https://www.mid-day.com/opinion/2010/sep/010910-The-Quest-for-Nothing-New-book-Opinion.htm |access-date=2023-08-23 |website=Mid-day}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/authors/kritika-kapoor|title=Interview/ profiling in ''DNA''|access-date=5 September 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/What-to-read-listen-eat-and-watch/Article1-803744.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102205444/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/What-to-read-listen-eat-and-watch/Article1-803744.aspx|url-status=dead|title=Anurag's recommended reads in ''Hindustan Times''|archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2011/20110206/ttlife.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|access-date=5 September 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday1.php?sec=16&subsec=0&ppr=3&dtP=2012-03-18 |title=The Legend of Amrapali in ''The Sentinel, Assam''|access-date=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924101007/http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday1.php?sec=16&subsec=0&ppr=3&dtP=2012-03-18 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }}</ref> ఫార్మాస్యూటికల్, ఫాస్ట్-మూవింగ్ కన్స్యూమర్ గూడ్స్, ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ పరిశ్రమలలో ఆయనకు కార్పొరేట్ అనుభవం ఉంది.<ref name="crest">{{Cite web |url=http://www.timescrest.com/society/swapping-pie-charts-for-plots-3849 |title=Times of India Crest |access-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321092908/http://www.timescrest.com/society/swapping-pie-charts-for-plots-3849 |archive-date=21 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == విద్యాభ్యాసం == డార్జిలింగ్ జిల్లాలోని కుర్సియోంగ్‌లో ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించిన తరువాత, ఆనంద్ ఢిల్లీకి మారారు.{{Citation needed|date=October 2023}} ఆయన 1996లో న్యూఢిల్లీలోని ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్, మధుర రోడ్‌లో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశారు. ఆనంద్ [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి ఎకనామిక్స్‌లో బి.ఎ. (ఆనర్స్) పట్టా పొంది, 2000 నుండి 2002 వరకు ఢిల్లీలోని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో పిజిడిబిఎం (పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిప్లొమా ఇన్ మేనేజ్‌మెంట్) పూర్తి చేశారు. == కెరీర్ == ఆనంద్ తన కళాశాల రోజులలో ఢిల్లీకి చెందిన ఎన్జీవో యూఎన్ఈఎస్ (UNES) అనుబంధంతో 2004లో విడుదలైన ''"పిల్లర్స్ ఆఫ్ సక్సెస్"'' అనే సెల్ఫ్-హెల్ప్ పుస్తకంతో తన రచనా ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. యూఎన్ఈఎస్ యూత్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌లో పాల్గొన్న సమయంలో ఆనంద్ దేశవ్యాప్తంగా విద్యార్థులకు వ్యక్తిత్వ వికాసానికి సంబంధించిన వివిధ అంశాలపై ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవారు, ఈ అనుభవాలే ఆయన మొదటి పుస్తకానికి పునాదిగా నిలిచాయి. అప్పటి నుండి ఆనంద్ సాధారణ కల్పన, చారిత్రక కల్పన నవలలు కూడా రాశారు. ఆనంద్ రాసిన వ్యాసాలు, కాలమ్‌లు అనేక ప్రధాన ప్రచురణలలో అచ్చయ్యాయి. ఆయన రాసే నెలవారీ కాలమ్ "కార్పొరేట్ విస్పర్స్" సబర్బ్ లైవ్ మ్యాగజైన్‌లో ప్రచురితమై గుర్తింపు పొందింది.<ref>[http://emagazine.suburblive.in/1357814/SUBURB/Suburb-September-2017#page/24 Corporate Whispers ''Suburb Live'']</ref> తన ''టు హెల్ అండ్ బ్యాక్'' (2018) పుస్తకానికి థీమ్ సాంగ్‌గా ఉపయోగపడే ''"భాగా"'' అనే పాటను కూడా ఆనంద్ రాశారు. ఈ పాటను ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు [[రామ్ సంపత్]] స్వరపరిచి పాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/bihar/song-to-promote-book-259854#.W58ZBUyQBik.whatsapp|title=Song to promote book - Telegraph India|date=17 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215305/https://www.telegraphindia.com/states/bihar/song-to-promote-book-259854#.W58ZBUyQBik.whatsapp |accessdate=5 September 2023|archive-date=17 September 2018 }}</ref> == పురస్కారాలు == కార్పొరేట్ ప్రపంచంలో ఆయన సాధించిన విజయాలకు గాను 2016లో ఆనంద్ ''లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి అవార్డ్ ఫర్ కార్పొరేట్ ఎక్సలెన్స్'' అందుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.lbsim.ac.in/news-detail/124/125/33/|title=''Corporate Excellence Award''|accessdate=5 September 2023}}</ref> ఈ అవార్డును మాజీ భారత వైమానిక దళ అధిపతి ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ ఎస్.కె.సరీన్, మాజీ కేంద్ర మంత్రి అనిల్ శాస్త్రి అందజేశారు. ఫిబ్రవరి 2019లో లీడింగ్ ఫ్రమ్ బిహైండ్ సమ్మిట్‌లో ఆనంద్ దేశంలోని ''టాప్ హెచ్ఆర్ 40 అండర్ 40'' నాయకులలో ఒకరిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/leading-from-behind-summit-by-jombay-sets-the-tone-for-young-leaders-for-2019/|title=Leading From Behind Summit by Jombay Sets the Tone for Young Leaders for 2019 &#124; APN News|accessdate=5 September 2023}}</ref> వరల్డ్ ట్రైనింగ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ కాంగ్రెస్ వారి ''రోల్ ప్లేయర్స్ - 2019'' లో కూడా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldhrdcongress.com/HRD/worldtraininganddevelopmentcongress/role-players2019.html#|title=''Role Players 2019''|accessdate=5 September 2023}}</ref> ఇటి హెచ్ఆర్ వరల్డ్ ఫ్యూచర్ స్కిల్స్ అవార్డ్స్ 2024 ఎడిషన్‌లో అనురాగ్ "ఎల్&డి లీడర్స్ (హెడ్స్ & సిఎల్ఓలు)" విభాగంలో స్వర్ణ పతకం గెలుచుకున్నారు. <ref>{{Cite web|url=https://hr.economictimes.indiatimes.com/future-skill-award/winners-list#|title= ''ET HRWorld Awards 2024''|accessdate=5 September 2023}}</ref> == గ్రంథసూచిక == ;నాన్-ఫిక్షన్ *''పిల్లర్స్ ఆఫ్ సక్సెస్'' (2004) *''కార్పొరేట్ మంత్రాస్'' (2007) ;ఫిక్షన్ * ''టిక్ టాక్ – ఎ టేల్ ఆఫ్ లవ్, హేట్ అండ్ టెర్రర్''<ref name="dnatictoc">{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-the-write-thing-to-do-1291642|title=The write thing to do|website=DNA India|accessdate=5 September 2023}}</ref> (2009); {{ISBN|978-9380151007}} ఉగ్రవాదం పట్ల ఒక సామాన్యుడి ద్వేషానికి సంబంధించిన కథ ఈ పుస్తకం. ప్రముఖ చిత్రనిర్మాత [[మహేష్ భట్]] ఈ పుస్తకాన్ని ముంబైలో ఆవిష్కరించారు.<ref name="tictoc">{{Cite web|url=http://www.nowrunning.com/event/bollywood/mahesh-bhatt-at-tic-toc-book-launch/23529/gallery.htm|title=Mahesh Bhatt launches Anurag Anand's Tic Toc|accessdate=5 September 2023}}</ref> * ''ది క్వెస్ట్ ఫర్ నథింగ్'' (2010); {{ISBN|978-9380349206}} యువతీయువకుల వ్యక్తిగత ఆకాంక్షలు, కెరీర్ లక్ష్యాల మధ్య సంఘర్షణను తెలిపే సమకాలీన కథ, ది క్వెస్ట్ ఫర్ నథింగ్ విడుదలై ఆరు నెలల్లోనే జాతీయ బెస్ట్ సెల్లర్‌గా నిలిచింది. ఈ పుస్తకాన్ని ప్రీతీష్ నంది,<ref name="questlaunch1">{{Cite web|url=http://www.probharat.com/movies/events/photo-pritish-nandy-at-the-book-launch-of-the-quest-706.html|title=Pritish Nandy at the launch of The Quest for Nothing|accessdate=5 September 2023}}</ref> గుల్ పనాగ్, మినీ మాథుర్<ref name="questlaunch3">{{Cite web|url=http://www.probharat.com/movies/events/actress-mini-mathur-at-the-book-launch-of-the-quest-for-nothing-held-at-65/|title=Actress Mini Mathur at the launch of The Quest for Nothing|accessdate=5 September 2023}}</ref>లతో కూడిన బృందం ఆవిష్కరించింది. * ''రియాలిటీ బైట్స్''<ref name="realityht">{{Cite web|url=https://issuu.com/brunch/docs/brunch-31-july-2011|title=Hindustantimes Brunch 31 july 2011 by Hindustan Times - Issuu|date=30 July 2011|website=issuu.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> (2011); {{ISBN|978-9380349374}} రియాలిటీ బైట్స్ అనేది హైస్కూల్ హాస్టల్ నేపథ్యంలో సాగే యవ్వన ప్రేమకథ. ఈ పుస్తకాన్ని ముంబైలోని ల్యాండ్‌మార్క్‌లో సుధీర్ మిశ్రా,<ref name="realitylaunch1">{{Cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/book-launch-reality-bites/sudhir-mishra/articleshow/9120978.cms|title=Sudhir Mishra at the launch of Anurag Anand's book 'Reality Bites' at Landmark, Mumbai on July 5, 2011 - Photogallery|website=photogallery.indiatimes.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> రణదీప్ హుడా<ref name="realitylaunch2">{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/Events/28081.html|title=Bollywood Movie launch, audio release, celebrity events and function converage - IndiaGlitz.com|date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924075339/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/Events/28081.html |accessdate=5 September 2023|archive-date=24 September 2015 }}</ref>, కనిష్ఠ ధన్‌ఖర్<ref name="realitylaunch3">{{Cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/book-launch-reality-bites/kanishtha-dhankhar/articleshow/9121028.cms|title=Kanishtha Dhankhar at the launch of Anurag Anand's book 'Reality Bites'|website=photogallery.indiatimes.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> వంటి బాలీవుడ్ ప్రముఖులు ఆవిష్కరించారు. * ''ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలి''<ref name="legend">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/Amarapali-an-inspiration-for-many/articleshow/11685586.cms|title=Amarapali, an inspiration for many - Times Of India|date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921101621/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-30/books/31004952_1_amrapali-first-title-fiction |access-date=5 September 2023|url-status=live|archive-date=21 September 2013 }}</ref> (2012); {{ISBN|978-9380349473}} క్రీస్తుపూర్వం 500 నాటి వైశాలి రాజ్యంలో నివసించిన వేశ్య ఆమ్రపాలి<ref name="Nandana">[http://www.dnasyndication.com/dna/article/DNMUM239330 DNA, Nandana Sen keen to play the role of Anurag's Amrapali]</ref> జీవిత చరిత్రను తెలిపే చారిత్రక కల్పన రచన ఇది. ఈ పుస్తకాన్ని ముంబై, న్యూఢిల్లీ,<ref name="legendlaunchdel">{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203174133/http://www.tehelka.com/story_main52.asp?filename=Fw190512legend.asp|title=Tehelka on The Legend of Amrapali}}</ref> కోల్‌కతా,<ref name="kollaunch">{{Cite web|url=http://epaper.telegraphindia.com/PUBLICATIONS/TT/TT/2012/02/09/index.shtml|title=English Online Newspaper: Read Kolkata's Telegraph English ePaper|date=11 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211194748/http://epaper.telegraphindia.com/PUBLICATIONS/TT/TT/2012/02/09/index.shtml |accessdate=5 September 2023|archive-date=11 February 2012 }}</ref> అహ్మదాబాద్‌లలో ప్రహ్లాద్ కక్కర్,<ref name="legendlaunch1">{{Cite web |url=http://www.supergoodmovies.com/37157/bollywood/bhagyashree-and-prahlad-kakkar-at-the-legend-of-amrapali-events-details |title=Adman Prahlad Kakkar at the launch of The Legend of Amrapali |access-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120838/http://www.supergoodmovies.com/37157/bollywood/bhagyashree-and-prahlad-kakkar-at-the-legend-of-amrapali-events-details |archive-date=24 September 2015 |url-status=usurped }}</ref> భాగ్యశ్రీ,<ref name="legendlaunch2">{{Cite web|url=https://in.search.yahoo.com/?fr2=inr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129062644/http://in.movies.yahoo.com/video/teaserstrailers-24306328/bhagyashree-launches-the-legend-of-amrapali-27860801.html|url-status=dead|title=Yahoo Search - Web Search|archive-date=29 January 2012|website=in.search.yahoo.com}}</ref> మల్లికా సారాభాయ్,<ref name="legendlaunch3">[http://www.dnasyndication.com/dna/article/DNAHM51405 DNA: Ahmedabad launch of The Legend of Amrapali]</ref> [[శశి థరూర్]], సోనాలికా సహాయ్, ఇంద్రాణి దాస్‌గుప్తా, అలోకానంద రాయ్‌లతో కూడిన ప్యానెల్ ఆవిష్కరించింది. * ''ఆఫ్ టాటూస్ అండ్ టాబూస్!''<ref name="flipkart">{{Cite web|url=https://www.flipkart.com/birth-bastard-prince-legend-amrapali-english/p/itmdyzysaqryjrh4?q=Birth+of+the+Bastard+Prince+:+The+Legend+of+Amrapali+(English)&as=on&as-show=on&otracker=start&as-pos=p_1&pid=9788129134547|title=Online Shopping India &#124; Buy Mobiles, Electronics, Appliances, Clothing and More Online at Flipkart.com|website=Flipkart.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> (2009); {{ISBN|978-9380349619}} ఒక అమాయకమైన చిన్న పట్టణానికి చెందిన అమ్మాయి, ఆధునిక, స్వతంత్ర, పెద్ద నగర యువతిగా మారిన క్రమాన్ని గుర్తించే సమకాలీన కథ. * ''వేర్ ది రెయిన్‌బో'' (2013); {{ISBN|978-9382665014}} వేర్ ది రెయిన్‌బో ఎండ్స్ అనేది గర్భాశయ క్యాన్సర్ గురించి అవగాహన కల్పించే లక్ష్యంతో రాసిన కల్పిత కథ.<ref name="Hindu">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/books/the-rainbow-effect/article5296982.ece|title=The rainbow effect|date=30 October 2013|accessdate=5 September 2023|via=www.thehindu.com}}</ref> * ''బర్త్ ఆఫ్ ది బాస్టర్డ్ ప్రిన్స్'' (2014); {{ISBN|8129134543}} బర్త్ ఆఫ్ ది బాస్టర్డ్ ప్రిన్స్, ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలికి సీక్వెల్, ఈ రెండూ రాచరిక కుట్రల కథలే. * ''లవ్ ఆన్ 3 వీల్స్'' (2015); {{ISBN|978-9382665588}} లవ్ ఆన్ 3 వీల్స్ అనేది మూడు రోజుల వ్యవధిలో ఢిల్లీ వీధుల్లో జరిగే రొమాంటిక్ థ్రిల్లర్.<ref name="Times of India">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/book-launches/This-is-the-golden-period-for-authors-in-India/articleshow/50332746.cms|title='This is the golden period for authors in India'|date=10 March 2016|accessdate=5 September 2023|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> * ''టు హెల్ అండ్ బ్యాక్'' (2018); {{ISBN|978-9385854620}}<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.in/s/ref=nb_sb_noss_2?url=search-alias=aps&field-keywords=anurag+anand&rh=i:aps,k:anurag+anand|title=Amazon.in : anurag anand|website=www.amazon.in|accessdate=5 September 2023}}</ref> * ''ది అసాసినేషన్ ఆఫ్ రజత్ గాంధీ'' (2018); {{ISBN|978-9385854712}} <ref>{{cite book |isbn=978-9385854712|title=The Assass!nation of Rajat Gandy |last1=Anand |first1=Anurag |year=2018 |publisher=Readomania }}</ref> * ''వన్స్ అపాన్ ఎ లాక్‌డౌన్'' (2020); {{ASIN|B08C7FKKJJ}} భారతదేశంలో కోవిడ్-19 లాక్‌డౌన్‌ల నుండి కథల సమాహారం.<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Once-Upon-Lockdown-Gripping-Pandemic-ebook/dp/B08C7FKKJJ/|title = Once Upon a Lockdown: Gripping Tales from a Pandemic Era|date = July 2020|publisher = Readomania}}</ref> * ''ది క్రిమ్సన్ త్రోన్ ఆఫ్ మహోబా'' (2023); {{ISBN|978-9395106047}} * ''ఆపరేషన్ బాంబూ గార్డెన్'' (2024); {{ISBN|978-8119670307}} ఆపరేషన్ బాంబూ గార్డెన్ అనేది వేగంగా మారుతున్న ప్రపంచ క్రమంలోని సంక్లిష్టతల చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన వేగవంతమైన స్పై థ్రిల్లర్. <ref name="TOI Lifestyle">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/book-launches/artist-author-anurag-anands-new-spy-thriller-operation-bamboo-garden-launched-in-delhi/articleshow/114213994.cms|title=Artist-author Anurag Anand's new spy thriller Operation Bamboo Garden launched in Delhi|date=15 October 2024|accessdate=15 October 2024|via=The Times of India}}</ref> == కళ == అనురాగ్ తన మోటు, భూసంబంధమైన రంగులు, ఆలోచింపజేసే సందేశాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక ప్రముఖ విజువల్ ఆర్టిస్ట్.<ref name="ART1">[https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/the-arts/from-doodles-to-canvases-an-unconventional-journey-of-a-self-taught-artist/articleshow/105676173.cms From Doodles to Canvases]</ref> అనురాగ్ కళాత్మక ప్రయాణం చిన్న వయస్సులోనే ప్రారంభమైంది, అక్కడ అతను తన పాఠశాల నోట్‌బుక్ పేజీలను డూడుల్స్‌తో నింపేవాడు. కళ, రచన తన భావ వ్యక్తీకరణకు ముఖ్యమైన మాధ్యమాలు అని ఆయన నమ్ముతారు, కళ మరింత యాదృచ్ఛికమైనది, అనియంత్రితమైనది. అనురాగ్ కళాఖండాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రముఖ గ్యాలరీలు, సేకరణలలో ప్రదర్శనకు ఉంచబడ్డాయి.<ref name="Art2">[https://www.suburblive.in/work-life/corporate/solo-art-exhibition-soulful-sojourn-by-anurag-anand-is-open-for-viewing-till-october-19/ Soulful Sojourn]</ref><ref name="Art3">[https://colourcanvasmedia.com/artist-anuraganand-unveils-hislatest-series-roots// Roots]</ref> 2023లో న్యూఢిల్లీలోని ఏఐఎఫ్ఏసీఎస్ లో ఆయన నిర్వహించిన సోలో ఎగ్జిబిషన్‌ను పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత, శిల్పి బిమన్ దాస్, రాయబారి, రచయిత డాక్టర్ అమరేంద్ర ఖతువా, కళ, డిజైన్ పరిశ్రమకు చెందిన ఇతర ప్రముఖులు ప్రారంభించారు. 2022లో, అనురాగ్ తన కళాత్మక ప్రతిభకు గాను బంగియా కళా ఉపాసనా అవార్డును అందుకున్నారు.<ref name="Art4">[https://colourcanvasmedia.com/artist-anuraganand-unveils-hislatest-series-roots// Roots]</ref> == మీడియా == అనేక జాతీయ దినపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌లతో సహా అన్ని రకాల మీడియాలో ఆనంద్ రచనలు కవర్ చేయబడ్డాయి. ప్యానెల్ చర్చలు, డిబేట్లలో పాల్గొనడానికి సిఎన్ఎన్ ఐబీఎన్<ref name="JLTF">[https://web.archive.org/web/20140730005216/http://ibnlive.in.com/newstopics/Anurag-Anand.html Panel discussion on Jaipur Litfest 2012]</ref>, బిటీవీఐ<ref name="Assignment">{{Cite web|url=http://www.yourmoneysite.com/theassignment2/contestants.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110134352/http://www.yourmoneysite.com/theassignment2/contestants.php|url-status=dead|title=The Assignment, Corporate Reality Show on UTV Bloomberg|archive-date=10 January 2012}}</ref> వంటి వివిధ టెలివిజన్ వార్తా ఛానెల్‌లకు ఆయన ఆహ్వానించబడ్డారు. ఆన్-ఎయిర్ చర్చల కోసం రేడియో మిర్చి, రేడియో సిటీ,<ref name="Radio">{{Cite web|url=http://yourlisten.com/channel/content/113509/Anurag_Anand_on_Radio_City_(Part_1)Anurag|title=Anand live on Radio City|accessdate=5 September 2023}}</ref> రెడ్ ఎఫ్ఎమ్ వంటి ఎఫ్ఎమ్ రేడియో ఛానెల్‌లు కూడా ఆయనను ఆహ్వానించాయి. == కుటుంబం == అనురాగ్ ఆనంద్ తన భార్య నీరూ, కుమార్తె నైషాతో కలిసి గురుగ్రామ్‌లో నివసిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/more-than-a-legend/article6481621.ece|title=More than a legend|date=8 October 2014|accessdate=5 September 2023|via=www.thehindu.com}}</ref> ఢిల్లీలో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నప్పుడు అనురాగ్ నీరూని కలుసుకున్నారు. నీరూ ఆనంద్ ఒక బహుళజాతి ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీలో పనిచేస్తున్నారు.<ref name="Jagran">{{Cite web |title=Yahoo Search - Web Search |url=https://in.search.yahoo.com/?fr2=inr |accessdate=5 September 2023 |website=in.search.yahoo.com}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతీయ రచయితల జాబితా]] * [[భారతీయ కళాకారుల జాబితా]] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బయటి లింకులు == * [http://www.anuraganand.in అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://www.youtube.com/user/anuraganandtube అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానల్] {{Portal bar|జీవిత చరిత్ర|భారతదేశం|సాహిత్యం}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ఆనంద్, అనురాగ్}} [[వర్గం:1978 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల భాషా భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:భారతీయ నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:పాట్నా నుండి రచయితలు]] [[వర్గం:బీహార్ నుండి నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష రచయితలు]] [[వర్గం:బీహార్ నుండి రచయితలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ నుండి రచయితలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] fyvdzqmh0cd016v1asw5z0w8kt1gd8j 4941124 4941117 2026-08-21T14:42:40Z Kalasagary 107518 4941124 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రచయిత}} {{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=December 2022}} {{Infobox writer | image = | caption = ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలి ఆవిష్కరణ కార్యక్రమంలో రచయిత అనురాగ్ ఆనంద్ | name = అనురాగ్ ఆనంద్ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|11|2}} | birth_place = [[పాట్నా]], [[బీహార్]], [[భారతదేశం]] | occupation = నవలా రచయిత, కళాకారుడు, రచయిత, బ్యాంకర్, మార్కెటర్ | nationality = భారతీయుడు | genre = కల్పన, చారిత్రక కల్పన, ప్రేరణాత్మకం | spouse = నీరూ శర్మ ఆనంద్ | children = నైషా ఆనంద్ | website = {{url|http://anuraganand.in}} }} '''అనురాగ్ ఆనంద్''' (జననం 2 నవంబర్ 1978) ఒక భారతీయ కళాకారుడు, కార్పొరేట్ ప్రొఫెషనల్, రచయిత.<ref name="Asian Chronicle">{{Cite web |last= |last2= |last3= |last4= |date=2022-04-28 |title=Anurag Anand's Sutras: The threads of a happy life is an intriguing array of colourful paintings |url=http://theasianchronicle.com/anurag-anands-sutras-the-threads-of-a-happy-life-is-an-intriguing-array-of-colourful-paintings/ |access-date=2023-08-23 |website=The Asian Chronicle |language=en-US}}</ref> సెల్ఫ్-హెల్ప్, సాధారణ కల్పన, చారిత్రక కల్పన విభాగాలలో ఆయన అనేక బెస్ట్ సెల్లింగ్ పుస్తకాలను రచించారు.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2924588.ece |title=Interview in ''The Hindu'' |website=[[The Hindu]] |access-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224175836/http://www.thehindu.com/arts/books/article2924588.ece |archive-date=24 February 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Quest for Nothing |url=https://www.mid-day.com/opinion/2010/sep/010910-The-Quest-for-Nothing-New-book-Opinion.htm |access-date=2023-08-23 |website=Mid-day}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/authors/kritika-kapoor|title=Interview/ profiling in ''DNA''|access-date=5 September 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/What-to-read-listen-eat-and-watch/Article1-803744.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102205444/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/What-to-read-listen-eat-and-watch/Article1-803744.aspx|url-status=dead|title=Anurag's recommended reads in ''Hindustan Times''|archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2011/20110206/ttlife.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|access-date=5 September 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday1.php?sec=16&subsec=0&ppr=3&dtP=2012-03-18 |title=The Legend of Amrapali in ''The Sentinel, Assam''|access-date=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924101007/http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday1.php?sec=16&subsec=0&ppr=3&dtP=2012-03-18 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }}</ref> ఫార్మాస్యూటికల్, ఫాస్ట్-మూవింగ్ కన్స్యూమర్ గూడ్స్, ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ పరిశ్రమలలో ఆయనకు కార్పొరేట్ అనుభవం ఉంది.<ref name="crest">{{Cite web |url=http://www.timescrest.com/society/swapping-pie-charts-for-plots-3849 |title=Times of India Crest |access-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321092908/http://www.timescrest.com/society/swapping-pie-charts-for-plots-3849 |archive-date=21 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == విద్యాభ్యాసం == డార్జిలింగ్ జిల్లాలోని కుర్సియోంగ్‌లో ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించిన తరువాత, ఆనంద్ ఢిల్లీకి మారారు.{{Citation needed|date=October 2023}} ఆయన 1996లో న్యూఢిల్లీలోని ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్, మధుర రోడ్‌లో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశారు. ఆనంద్ [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి ఎకనామిక్స్‌లో బి.ఎ. (ఆనర్స్) పట్టా పొంది, 2000 నుండి 2002 వరకు ఢిల్లీలోని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో పిజిడిబిఎం (పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిప్లొమా ఇన్ మేనేజ్‌మెంట్) పూర్తి చేశారు. == కెరీర్ == ఆనంద్ తన కళాశాల రోజులలో ఢిల్లీకి చెందిన ఎన్జీవో యూఎన్ఈఎస్ (UNES) అనుబంధంతో 2004లో విడుదలైన ''"పిల్లర్స్ ఆఫ్ సక్సెస్"'' అనే సెల్ఫ్-హెల్ప్ పుస్తకంతో తన రచనా ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. యూఎన్ఈఎస్ యూత్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌లో పాల్గొన్న సమయంలో ఆనంద్ దేశవ్యాప్తంగా విద్యార్థులకు వ్యక్తిత్వ వికాసానికి సంబంధించిన వివిధ అంశాలపై ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవారు, ఈ అనుభవాలే ఆయన మొదటి పుస్తకానికి పునాదిగా నిలిచాయి. అప్పటి నుండి ఆనంద్ సాధారణ కల్పన, చారిత్రక కల్పన నవలలు కూడా రాశారు. ఆనంద్ రాసిన వ్యాసాలు, కాలమ్‌లు అనేక ప్రధాన ప్రచురణలలో అచ్చయ్యాయి. ఆయన రాసే నెలవారీ కాలమ్ "కార్పొరేట్ విస్పర్స్" సబర్బ్ లైవ్ మ్యాగజైన్‌లో ప్రచురితమై గుర్తింపు పొందింది.<ref>[http://emagazine.suburblive.in/1357814/SUBURB/Suburb-September-2017#page/24 Corporate Whispers ''Suburb Live'']</ref> తన ''టు హెల్ అండ్ బ్యాక్'' (2018) పుస్తకానికి థీమ్ సాంగ్‌గా ఉపయోగపడే ''"భాగా"'' అనే పాటను కూడా ఆనంద్ రాశారు. ఈ పాటను ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు [[రామ్ సంపత్]] స్వరపరిచి పాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/bihar/song-to-promote-book-259854#.W58ZBUyQBik.whatsapp|title=Song to promote book - Telegraph India|date=17 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215305/https://www.telegraphindia.com/states/bihar/song-to-promote-book-259854#.W58ZBUyQBik.whatsapp |accessdate=5 September 2023|archive-date=17 September 2018 }}</ref> == పురస్కారాలు == కార్పొరేట్ ప్రపంచంలో ఆయన సాధించిన విజయాలకు గాను 2016లో ఆనంద్ ''లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి అవార్డ్ ఫర్ కార్పొరేట్ ఎక్సలెన్స్'' అందుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.lbsim.ac.in/news-detail/124/125/33/|title=''Corporate Excellence Award''|accessdate=5 September 2023}}</ref> ఈ అవార్డును మాజీ భారత వైమానిక దళ అధిపతి ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ ఎస్.కె.సరీన్, మాజీ కేంద్ర మంత్రి అనిల్ శాస్త్రి అందజేశారు. ఫిబ్రవరి 2019లో లీడింగ్ ఫ్రమ్ బిహైండ్ సమ్మిట్‌లో ఆనంద్ దేశంలోని ''టాప్ హెచ్ఆర్ 40 అండర్ 40'' నాయకులలో ఒకరిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/leading-from-behind-summit-by-jombay-sets-the-tone-for-young-leaders-for-2019/|title=Leading From Behind Summit by Jombay Sets the Tone for Young Leaders for 2019 &#124; APN News|accessdate=5 September 2023}}</ref> వరల్డ్ ట్రైనింగ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ కాంగ్రెస్ వారి ''రోల్ ప్లేయర్స్ - 2019'' లో కూడా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldhrdcongress.com/HRD/worldtraininganddevelopmentcongress/role-players2019.html#|title=''Role Players 2019''|accessdate=5 September 2023}}</ref> ఇటి హెచ్ఆర్ వరల్డ్ ఫ్యూచర్ స్కిల్స్ అవార్డ్స్ 2024 ఎడిషన్‌లో అనురాగ్ "ఎల్&డి లీడర్స్ (హెడ్స్ & సిఎల్ఓలు)" విభాగంలో స్వర్ణ పతకం గెలుచుకున్నారు. <ref>{{Cite web|url=https://hr.economictimes.indiatimes.com/future-skill-award/winners-list#|title= ''ET HRWorld Awards 2024''|accessdate=5 September 2023}}</ref> == గ్రంథసూచిక == ;నాన్-ఫిక్షన్ *''పిల్లర్స్ ఆఫ్ సక్సెస్'' (2004) *''కార్పొరేట్ మంత్రాస్'' (2007) ;ఫిక్షన్ * ''టిక్ టాక్ – ఎ టేల్ ఆఫ్ లవ్, హేట్ అండ్ టెర్రర్''<ref name="dnatictoc">{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-the-write-thing-to-do-1291642|title=The write thing to do|website=DNA India|accessdate=5 September 2023}}</ref> (2009); {{ISBN|978-9380151007}} ఉగ్రవాదం పట్ల ఒక సామాన్యుడి ద్వేషానికి సంబంధించిన కథ ఈ పుస్తకం. ప్రముఖ చిత్రనిర్మాత [[మహేష్ భట్]] ఈ పుస్తకాన్ని ముంబైలో ఆవిష్కరించారు.<ref name="tictoc">{{Cite web|url=http://www.nowrunning.com/event/bollywood/mahesh-bhatt-at-tic-toc-book-launch/23529/gallery.htm|title=Mahesh Bhatt launches Anurag Anand's Tic Toc|accessdate=5 September 2023}}</ref> * ''ది క్వెస్ట్ ఫర్ నథింగ్'' (2010); {{ISBN|978-9380349206}} యువతీయువకుల వ్యక్తిగత ఆకాంక్షలు, కెరీర్ లక్ష్యాల మధ్య సంఘర్షణను తెలిపే సమకాలీన కథ, ది క్వెస్ట్ ఫర్ నథింగ్ విడుదలై ఆరు నెలల్లోనే జాతీయ బెస్ట్ సెల్లర్‌గా నిలిచింది. ఈ పుస్తకాన్ని ప్రీతీష్ నంది,<ref name="questlaunch1">{{Cite web|url=http://www.probharat.com/movies/events/photo-pritish-nandy-at-the-book-launch-of-the-quest-706.html|title=Pritish Nandy at the launch of The Quest for Nothing|accessdate=5 September 2023}}</ref> గుల్ పనాగ్, మినీ మాథుర్<ref name="questlaunch3">{{Cite web|url=http://www.probharat.com/movies/events/actress-mini-mathur-at-the-book-launch-of-the-quest-for-nothing-held-at-65/|title=Actress Mini Mathur at the launch of The Quest for Nothing|accessdate=5 September 2023}}</ref>లతో కూడిన బృందం ఆవిష్కరించింది. * ''రియాలిటీ బైట్స్''<ref name="realityht">{{Cite web|url=https://issuu.com/brunch/docs/brunch-31-july-2011|title=Hindustantimes Brunch 31 july 2011 by Hindustan Times - Issuu|date=30 July 2011|website=issuu.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> (2011); {{ISBN|978-9380349374}} రియాలిటీ బైట్స్ అనేది హైస్కూల్ హాస్టల్ నేపథ్యంలో సాగే యవ్వన ప్రేమకథ. ఈ పుస్తకాన్ని ముంబైలోని ల్యాండ్‌మార్క్‌లో సుధీర్ మిశ్రా,<ref name="realitylaunch1">{{Cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/book-launch-reality-bites/sudhir-mishra/articleshow/9120978.cms|title=Sudhir Mishra at the launch of Anurag Anand's book 'Reality Bites' at Landmark, Mumbai on July 5, 2011 - Photogallery|website=photogallery.indiatimes.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> రణదీప్ హుడా<ref name="realitylaunch2">{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/Events/28081.html|title=Bollywood Movie launch, audio release, celebrity events and function converage - IndiaGlitz.com|date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924075339/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/Events/28081.html |accessdate=5 September 2023|archive-date=24 September 2015 }}</ref>, కనిష్ఠ ధన్‌ఖర్<ref name="realitylaunch3">{{Cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/book-launch-reality-bites/kanishtha-dhankhar/articleshow/9121028.cms|title=Kanishtha Dhankhar at the launch of Anurag Anand's book 'Reality Bites'|website=photogallery.indiatimes.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> వంటి బాలీవుడ్ ప్రముఖులు ఆవిష్కరించారు. * ''ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలి''<ref name="legend">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/Amarapali-an-inspiration-for-many/articleshow/11685586.cms|title=Amarapali, an inspiration for many - Times Of India|date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921101621/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-30/books/31004952_1_amrapali-first-title-fiction |access-date=5 September 2023|url-status=live|archive-date=21 September 2013 }}</ref> (2012); {{ISBN|978-9380349473}} క్రీస్తుపూర్వం 500 నాటి వైశాలి రాజ్యంలో నివసించిన వేశ్య ఆమ్రపాలి<ref name="Nandana">[http://www.dnasyndication.com/dna/article/DNMUM239330 DNA, Nandana Sen keen to play the role of Anurag's Amrapali]</ref> జీవిత చరిత్రను తెలిపే చారిత్రక కల్పన రచన ఇది. ఈ పుస్తకాన్ని ముంబై, న్యూఢిల్లీ,<ref name="legendlaunchdel">{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203174133/http://www.tehelka.com/story_main52.asp?filename=Fw190512legend.asp|title=Tehelka on The Legend of Amrapali}}</ref> కోల్‌కతా,<ref name="kollaunch">{{Cite web|url=http://epaper.telegraphindia.com/PUBLICATIONS/TT/TT/2012/02/09/index.shtml|title=English Online Newspaper: Read Kolkata's Telegraph English ePaper|date=11 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211194748/http://epaper.telegraphindia.com/PUBLICATIONS/TT/TT/2012/02/09/index.shtml |accessdate=5 September 2023|archive-date=11 February 2012 }}</ref> అహ్మదాబాద్‌లలో ప్రహ్లాద్ కక్కర్,<ref name="legendlaunch1">{{Cite web |url=http://www.supergoodmovies.com/37157/bollywood/bhagyashree-and-prahlad-kakkar-at-the-legend-of-amrapali-events-details |title=Adman Prahlad Kakkar at the launch of The Legend of Amrapali |access-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120838/http://www.supergoodmovies.com/37157/bollywood/bhagyashree-and-prahlad-kakkar-at-the-legend-of-amrapali-events-details |archive-date=24 September 2015 |url-status=usurped }}</ref> భాగ్యశ్రీ,<ref name="legendlaunch2">{{Cite web|url=https://in.search.yahoo.com/?fr2=inr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129062644/http://in.movies.yahoo.com/video/teaserstrailers-24306328/bhagyashree-launches-the-legend-of-amrapali-27860801.html|url-status=dead|title=Yahoo Search - Web Search|archive-date=29 January 2012|website=in.search.yahoo.com}}</ref> మల్లికా సారాభాయ్,<ref name="legendlaunch3">[http://www.dnasyndication.com/dna/article/DNAHM51405 DNA: Ahmedabad launch of The Legend of Amrapali]</ref> [[శశి థరూర్]], సోనాలికా సహాయ్, ఇంద్రాణి దాస్‌గుప్తా, అలోకానంద రాయ్‌లతో కూడిన ప్యానెల్ ఆవిష్కరించింది. * ''ఆఫ్ టాటూస్ అండ్ టాబూస్!''<ref name="flipkart">{{Cite web|url=https://www.flipkart.com/birth-bastard-prince-legend-amrapali-english/p/itmdyzysaqryjrh4?q=Birth+of+the+Bastard+Prince+:+The+Legend+of+Amrapali+(English)&as=on&as-show=on&otracker=start&as-pos=p_1&pid=9788129134547|title=Online Shopping India &#124; Buy Mobiles, Electronics, Appliances, Clothing and More Online at Flipkart.com|website=Flipkart.com|accessdate=5 September 2023}}</ref> (2009); {{ISBN|978-9380349619}} ఒక అమాయకమైన చిన్న పట్టణానికి చెందిన అమ్మాయి, ఆధునిక, స్వతంత్ర, పెద్ద నగర యువతిగా మారిన క్రమాన్ని గుర్తించే సమకాలీన కథ. * ''వేర్ ది రెయిన్‌బో'' (2013); {{ISBN|978-9382665014}} వేర్ ది రెయిన్‌బో ఎండ్స్ అనేది గర్భాశయ క్యాన్సర్ గురించి అవగాహన కల్పించే లక్ష్యంతో రాసిన కల్పిత కథ.<ref name="Hindu">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/books/the-rainbow-effect/article5296982.ece|title=The rainbow effect|date=30 October 2013|accessdate=5 September 2023|via=www.thehindu.com}}</ref> * ''బర్త్ ఆఫ్ ది బాస్టర్డ్ ప్రిన్స్'' (2014); {{ISBN|8129134543}} బర్త్ ఆఫ్ ది బాస్టర్డ్ ప్రిన్స్, ది లెజెండ్ ఆఫ్ ఆమ్రపాలికి సీక్వెల్, ఈ రెండూ రాచరిక కుట్రల కథలే. * ''లవ్ ఆన్ 3 వీల్స్'' (2015); {{ISBN|978-9382665588}} లవ్ ఆన్ 3 వీల్స్ అనేది మూడు రోజుల వ్యవధిలో ఢిల్లీ వీధుల్లో జరిగే రొమాంటిక్ థ్రిల్లర్.<ref name="Times of India">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/book-launches/This-is-the-golden-period-for-authors-in-India/articleshow/50332746.cms|title='This is the golden period for authors in India'|date=10 March 2016|accessdate=5 September 2023|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> * ''టు హెల్ అండ్ బ్యాక్'' (2018); {{ISBN|978-9385854620}}<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.in/s/ref=nb_sb_noss_2?url=search-alias=aps&field-keywords=anurag+anand&rh=i:aps,k:anurag+anand|title=Amazon.in : anurag anand|website=www.amazon.in|accessdate=5 September 2023}}</ref> * ''ది అసాసినేషన్ ఆఫ్ రజత్ గాంధీ'' (2018); {{ISBN|978-9385854712}} <ref>{{cite book |isbn=978-9385854712|title=The Assass!nation of Rajat Gandy |last1=Anand |first1=Anurag |year=2018 |publisher=Readomania }}</ref> * ''వన్స్ అపాన్ ఎ లాక్‌డౌన్'' (2020); {{ASIN|B08C7FKKJJ}} భారతదేశంలో కోవిడ్-19 లాక్‌డౌన్‌ల నుండి కథల సమాహారం.<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Once-Upon-Lockdown-Gripping-Pandemic-ebook/dp/B08C7FKKJJ/|title = Once Upon a Lockdown: Gripping Tales from a Pandemic Era|date = July 2020|publisher = Readomania}}</ref> * ''ది క్రిమ్సన్ త్రోన్ ఆఫ్ మహోబా'' (2023); {{ISBN|978-9395106047}} * ''ఆపరేషన్ బాంబూ గార్డెన్'' (2024); {{ISBN|978-8119670307}} ఆపరేషన్ బాంబూ గార్డెన్ అనేది వేగంగా మారుతున్న ప్రపంచ క్రమంలోని సంక్లిష్టతల చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన వేగవంతమైన స్పై థ్రిల్లర్. <ref name="TOI Lifestyle">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/book-launches/artist-author-anurag-anands-new-spy-thriller-operation-bamboo-garden-launched-in-delhi/articleshow/114213994.cms|title=Artist-author Anurag Anand's new spy thriller Operation Bamboo Garden launched in Delhi|date=15 October 2024|accessdate=15 October 2024|via=The Times of India}}</ref> == కళ == అనురాగ్ తన మోటు, భూసంబంధమైన రంగులు, ఆలోచింపజేసే సందేశాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక ప్రముఖ విజువల్ ఆర్టిస్ట్.<ref name="ART1">[https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/the-arts/from-doodles-to-canvases-an-unconventional-journey-of-a-self-taught-artist/articleshow/105676173.cms From Doodles to Canvases]</ref> అనురాగ్ కళాత్మక ప్రయాణం చిన్న వయస్సులోనే ప్రారంభమైంది, అక్కడ అతను తన పాఠశాల నోట్‌బుక్ పేజీలను డూడుల్స్‌తో నింపేవాడు. కళ, రచన తన భావ వ్యక్తీకరణకు ముఖ్యమైన మాధ్యమాలు అని ఆయన నమ్ముతారు, కళ మరింత యాదృచ్ఛికమైనది, అనియంత్రితమైనది. అనురాగ్ కళాఖండాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రముఖ గ్యాలరీలు, సేకరణలలో ప్రదర్శనకు ఉంచబడ్డాయి.<ref name="Art2">[https://www.suburblive.in/work-life/corporate/solo-art-exhibition-soulful-sojourn-by-anurag-anand-is-open-for-viewing-till-october-19/ Soulful Sojourn]</ref><ref name="Art3">[https://colourcanvasmedia.com/artist-anuraganand-unveils-hislatest-series-roots// Roots]</ref> 2023లో న్యూఢిల్లీలోని ఏఐఎఫ్ఏసీఎస్ లో ఆయన నిర్వహించిన సోలో ఎగ్జిబిషన్‌ను పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత, శిల్పి బిమన్ దాస్, రాయబారి, రచయిత డాక్టర్ అమరేంద్ర ఖతువా, కళ, డిజైన్ పరిశ్రమకు చెందిన ఇతర ప్రముఖులు ప్రారంభించారు. 2022లో, అనురాగ్ తన కళాత్మక ప్రతిభకు గాను బంగియా కళా ఉపాసనా అవార్డును అందుకున్నారు.<ref name="Art4">[https://colourcanvasmedia.com/artist-anuraganand-unveils-hislatest-series-roots// Roots]</ref> == మీడియా == అనేక జాతీయ దినపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌లతో సహా అన్ని రకాల మీడియాలో ఆనంద్ రచనలు కవర్ చేయబడ్డాయి. ప్యానెల్ చర్చలు, డిబేట్లలో పాల్గొనడానికి సిఎన్ఎన్ ఐబీఎన్<ref name="JLTF">[https://web.archive.org/web/20140730005216/http://ibnlive.in.com/newstopics/Anurag-Anand.html Panel discussion on Jaipur Litfest 2012]</ref>, బిటీవీఐ<ref name="Assignment">{{Cite web|url=http://www.yourmoneysite.com/theassignment2/contestants.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110134352/http://www.yourmoneysite.com/theassignment2/contestants.php|url-status=dead|title=The Assignment, Corporate Reality Show on UTV Bloomberg|archive-date=10 January 2012}}</ref> వంటి వివిధ టెలివిజన్ వార్తా ఛానెల్‌లకు ఆయన ఆహ్వానించబడ్డారు. ఆన్-ఎయిర్ చర్చల కోసం రేడియో మిర్చి, రేడియో సిటీ,<ref name="Radio">{{Cite web|url=http://yourlisten.com/channel/content/113509/Anurag_Anand_on_Radio_City_(Part_1)Anurag|title=Anand live on Radio City|accessdate=5 September 2023}}</ref> రెడ్ ఎఫ్ఎమ్ వంటి ఎఫ్ఎమ్ రేడియో ఛానెల్‌లు కూడా ఆయనను ఆహ్వానించాయి. == కుటుంబం == అనురాగ్ ఆనంద్ తన భార్య నీరూ, కుమార్తె నైషాతో కలిసి గురుగ్రామ్‌లో నివసిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/more-than-a-legend/article6481621.ece|title=More than a legend|date=8 October 2014|accessdate=5 September 2023|via=www.thehindu.com}}</ref> ఢిల్లీలో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నప్పుడు అనురాగ్ నీరూని కలుసుకున్నారు. నీరూ ఆనంద్ ఒక బహుళజాతి ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీలో పనిచేస్తున్నారు.<ref name="Jagran">{{Cite web |title=Yahoo Search - Web Search |url=https://in.search.yahoo.com/?fr2=inr |accessdate=5 September 2023 |website=in.search.yahoo.com}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతీయ రచయితల జాబితా]] * [[భారతీయ కళాకారుల జాబితా]] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బయటి లింకులు == * [http://www.anuraganand.in అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://www.youtube.com/user/anuraganandtube అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానల్] {{Portal bar|జీవిత చరిత్ర|భారతదేశం|సాహిత్యం}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ఆనంద్, అనురాగ్}} [[వర్గం:1978 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష రచయితలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ నుండి రచయితలు]] bbn6lem55yjen8hbnrzy0vrokrm73ws 14 507315 4941119 2026-08-21T14:41:05Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941119 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 507316 4941120 2026-08-21T14:41:24Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941120 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 507317 4941122 2026-08-21T14:42:02Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941122 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 507318 4941129 2026-08-21T14:49:47Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ చిత్రకారుడు (జననం 1959)}} {{more footnotes needed|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=April 2018}} {{Use Indian English|date=April 2018}} {{Infobox person | name = అతుల్ డోడియా | image = Atul Dodiya.jpg | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1959|01|20|df=yes}} | birth_place = ఘాట్‌కో...' 4941129 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ చిత్రకారుడు (జననం 1959)}} {{more footnotes needed|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=April 2018}} {{Use Indian English|date=April 2018}} {{Infobox person | name = అతుల్ డోడియా | image = Atul Dodiya.jpg | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1959|01|20|df=yes}} | birth_place = ఘాట్‌కోపర్, [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | education = బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ | alma_mater = సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్<br>ఎకోల్ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్ | occupation = చిత్రకారుడు | known_for = | spouse = అంజు డోడియా | children = | awards = మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ బంగారు పతకం }} '''అతుల్ డోడియా''' (జననం 20 జనవరి 1959, [[ముంబై]] లోని ఘాట్‌కోపర్ లో) ఒక భారతీయ చిత్రకారుడు.<ref>{{Cite book |url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B6_%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1_%E0%A5%AC_-_%E0%A4%A6%E0%A5%83%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A4%BE.pdf&page=300 |title=शिल्पकार चरित्रकोश खंड ६ - दृश्यकला |publisher=साप्ताहिक विवेक, हिंदुस्थान प्रकाशन संस्था |year=2013 |location=मुंबई |pages=235–239 |language=Marathi}}</ref> == విద్యాభ్యాసం == [[ముంబై]] లోని సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ పట్టా పొందిన తరువాత, అతుల్ 1980ల ప్రారంభంలో తన కళాఖండాలను ప్రదర్శించడం, విక్రయించడం ప్రారంభించాడు. ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం మంజూరు చేసిన స్కాలర్‌షిప్ పొందిన తరువాత, అతను 1991 నుండి 1992 వరకు పారిస్ లోని ఎకోల్ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్ (École des Beaux-Arts) లో తన విద్యా శిక్షణను మరింత అభివృద్ధి చేసుకున్నాడు.{{Citation needed|date=April 2024}} == కెరీర్ == అతుల్ భారతదేశంలో అనేక సోలో ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు, 1993లో న్యూఢిల్లీ, ముంబైలలోని వాదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీలో 'రిఫ్లెక్షన్స్ అండ్ ఇమేజెస్', 1993లో కలకత్తా లోని సీఐఎంఏ (CIMA) లో 'ట్రెండ్స్ అండ్ ఇమేజెస్' ప్రదర్శించాడు. భారతదేశం వెలుపల, అతను 1993లో ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ లోని గ్యాలరీ లండ్ లో తన కళాఖండాలను ప్రదర్శించాడు, 1986–89లో కువైట్, రోమ్ లో జరిగిన 'ది రిచ్‌నెస్ ఆఫ్ ది స్పిరిట్', 1989లో ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ లో జరిగిన 'ఇండియా - కాంటెంపరరీ ఆర్ట్', 1992లో పారిస్ లోని సైట్ ఇంటర్నేషనల్ డెస్ ఆర్ట్స్ లో జరిగిన 'ఎక్స్‌పొజిషన్ కలెక్టివ్' లో పాల్గొన్నాడు. [[మహాత్మా గాంధీ]] తత్వశాస్త్రం స్ఫూర్తితో 2002లో రూపొందించిన "బ్రోకెన్ బ్రాంచెస్" అనే ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను ప్రదర్శిస్తూ, 2019 వెనిస్ బినాలే ఇండియా పెవిలియన్ లో పాల్గొన్న కళాకారులలో అతుల్ డోడియా ఒకరు.<ref>{{cite web |last1=Kalra |first1=Vandana |title=Taking the Mahatma to Venice |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/talking-of-mohandas-5719443/ |website=www.indianexpress.com |accessdate=12 May 2019}}</ref> 1995లో అతనికి న్యూఢిల్లీలో సంస్కృతి పురస్కారం లభించింది. మాజీ టీమ్ ఇండియా కెప్టెన్ రాహుల్ ద్రవిడ్ కు అంకితమిస్తూ అతను కాన్వాస్‌పై వేసిన ఆయిల్, యాక్రిలిక్ పెయింటింగ్ "ది వాల్" వేలంలో రూ. 57.6 లక్షలు పలికింది.<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/Personal-Finance/Art-/Art-work-dedicated-to-Dravid-fetches-Rs-576-lakh/articleshow/4170469.cms |title=Art work dedicated to Dravid fetches Rs 57.6 lakh - Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date= 2009-02-22|accessdate=2011-09-21}}</ref> అతుల్ డోడియా సహ చిత్రకారిణి అంజు డోడియాను వివాహం చేసుకున్నాడు, అతను ముంబైలో నివసిస్తూ పనిచేస్తున్నాడు. == సోలో ప్రదర్శనలు == *2010 ''మాలెవిచ్ మ్యాటర్స్ అండ్ అదర్ షట్టర్స్'', వాదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ *2008 ''పేల్ ఆన్సెస్టర్స్'', బోధి ఆర్ట్, ముంబై *2007 వాదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ మ్యూజియం గ్యాలరీ, ముంబై కెమౌల్డ్ ప్రెస్కాట్, ముంబై *2006 సుముఖ గ్యాలరీ, బెంగళూరు సింగపూర్; టైలర్ ప్రింట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, సింగపూర్; బోధి ఆర్ట్, న్యూఢిల్లీ, ముంబై, న్యూయార్క్ *2005 ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, వడోదర; బోస్ పాసియా, న్యూయార్క్ *2004 ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, వడోదర *2003 బోస్ పాసియా, న్యూయార్క్ *2002 వాల్ష్ గ్యాలరీ, చికాగో; సాక్షి గ్యాలరీ, బాంబే; రీనా సోఫియా మ్యూజియం, మాడ్రిడ్ *2001 ది ఫైన్ ఆర్ట్ రిసోర్స్, బెర్లిన్; ది జపాన్ ఫౌండేషన్ ఆసియా సెంటర్, టోక్యో; గ్యాలరీ కెమౌల్డ్, బాంబే *1999 వాదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ; గ్యాలరీ కెమౌల్డ్, బాంబే *1997 సీఐఎంఏ (CIMA) గ్యాలరీ, కలకత్తా *1989 91, 95,97, గ్యాలరీ కెమౌల్డ్, బాంబే == పురస్కారాలు == *2008 - రజా పురస్కారం, రజా ఫౌండేషన్<ref>{{Cite web |last=ADMIN |title=Awaedees-2008 {{!}} The Raza Foundation |url=https://www.therazafoundation.org/Awaedees-2008?p=0&s=12&o=0&c=l |access-date=2024-07-27 |website=www.therazafoundation.org |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=Atul Dodiya {{!}} The Raza Foundation |url=https://www.therazafoundation.org/awards-Atul-Dodiya |access-date=2024-07-27 |website=www.therazafoundation.org |language=en-us}}</ref> *1999 - సివిటెల్లా రానియరీ ఫౌండేషన్ ఫెలోషిప్, ఇటలీ *1999 - సోత్‌బైస్ ప్రైజ్ (Sotheby's Prize) *1995 - సంస్కృతి పురస్కారం *1982 - మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ బంగారు పతకం == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20140424104944/http://www.saffronart.com/artists/atul-dodiya "అతుల్ డోడియా ప్రొఫైల్, ఆర్ట్ వర్క్స్ కలెక్షన్"] *గ్యాలరీ నేచర్ మోర్టేలో [http://www.naturemorte.com/artists/atul-dodiya/ అతుల్ డోడియా] *[http://www.theartstrust.com/artistexhibhition.aspx?artistid=195&name=Atul%20Dodiya అతుల్ డోడియా కళాఖండాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206041103/http://www.theartstrust.com/artistexhibhition.aspx?artistid=195&name=Atul%20Dodiya |date=6 February 2012 }} *[http://www.culturebase.net/artist.php?1368 కల్చర్‌బేస్.నెట్‌లో అతుల్ డోడియా] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204131451/http://www.culturebase.net/artist.php?1368 |date=4 February 2012 }} *[https://web.archive.org/web/20071007230405/http://www.ngmaindia.gov.in/exhibition_edge.asp ఎడ్జ్ ఆఫ్ డిజైర్: రీసెంట్ ఆర్ట్ ఇన్ ఇండియా (ఎగ్జిబిషన్ 2007), నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్] - 'టూంబ్స్ డే' (2001) ట్రిప్టిచ్‌ను కలిగి ఉంది *[https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/tryst-with-mythic-structures/article3217370.ece ''ట్రిస్ట్ విత్ మిథిక్ స్ట్రక్చర్స్'', ది హిందూ, మార్చి 03, 2006] *[https://www.platform-mag.com/art/throwbackthursday-with-atul-dodiya.html అతుల్ డోడియాతో #ThrowbackThursday] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:డోడియా, అతుల్}} [[వర్గం:1959 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ముంబై కళాకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర చిత్రకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] ivay5av6xpoap7rjmv4zyfxn99fhyuu 14 507319 4941130 2026-08-21T14:52:33Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941130 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 507320 4941131 2026-08-21T14:53:14Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941131 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 507321 4941133 2026-08-21T14:58:24Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు (జననం 1951)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Use Indian English|date=June 2025}} {{Infobox artist | name = కె. పి. థామస్ | image = KP Thomas Indian contemporary artist.jpg | birth_date = {{birth date and age|1951|06|09|df=y}} | birth_place = [[మానంతవాడి]], [[వయనాడ్]], [[కేరళ]], భారతదేశ...' 4941133 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు (జననం 1951)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Use Indian English|date=June 2025}} {{Infobox artist | name = కె. పి. థామస్ | image = KP Thomas Indian contemporary artist.jpg | birth_date = {{birth date and age|1951|06|09|df=y}} | birth_place = [[మానంతవాడి]], [[వయనాడ్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | education = మహారాజా కళాశాల, ఎర్నాకులం | movement = సోషల్ రియలిజం | awards = కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు (1974) | known_for = సామాజిక వ్యాఖ్యానం, సాంప్రదాయేతర కాన్వాస్‌ల వినియోగం }} '''కె. పి. థామస్''' (జననం 9 జూన్ 1951) [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు. ఈయన తన రచనలలో అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగించి సామాజిక ఇతివృత్తాలను విశ్లేషిస్తుంటారు. ఈయన గిరిజన జీవితం, పర్యావరణ క్షీణత, సామాజిక అన్యాయం, మహిళల అనుభవాలు వంటి ఇతివృత్తాలపై రచనలు చేశారు.<ref name="auto3"/> స్వయంశిక్షితుడైన ఈ కళాకారుడు 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు, ఆ సమయంలో ఈ అవార్డు పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="auto1">{{cite news |title=Colourful ode to freedom |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2011/Oct/24/colourful-ode-to-freedom-303316.html |work=The New Indian Express |date=24 October 2011}}</ref> == తొలినాటి జీవితం, నేపథ్యం == కుడక్కచిర ఫిలిప్ థామస్ [[కేరళ]] లోని [[వయనాడ్]] జిల్లా, [[మానంతవాడి]] లో జన్మించాడు.<ref name="auto4">{{cite news |title=Existence in Pandemic Times: Despair of Desolate Days |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2023/Mar/10/existence-in-pandemic-times-despair-of-desolate-days-2554601.html |last=Thaj |first=Salma | work=The New Indian Express |date=10 March 2023}}</ref> ఎర్నాకులం లోని మహారాజా కళాశాల నుండి తత్వశాస్త్రంలో పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా పొందాడు.<ref name="auto3">{{cite news |title=Veteran artist's brush strokes depict varied shades, themes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/veteran-artists-brush-strokes-depict-varied-shades-themes/articleshow/102707517.cms |work=The Times of India |date=14 August 2023}}</ref> థామస్ తన విద్యాభ్యాస సమయంలోనే స్కెచింగ్ ప్రారంభించాడు, కానీ అతని కళాఖండం ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే కళను తీవ్రంగా పరిగణించాడు.<ref name="express2023">{{cite news |title=Poignant memories that scream out harsh truths |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Aug/16/poignant-memories-that-scream-out-harsh-truths-2605573.html |last=Lekshmi MR |first=Aarcha|work=The New Indian Express |date=16 August 2023}}</ref> థామస్ కొంతకాలం [[భూటాన్]] లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు, అనేక కళాశాలల్లో పనిచేశాడు, చివరకు బ్యాంకింగ్ రంగానికి వెళ్లాడు.<ref name="auto4"/> కార్యాలయానికి కళా సామగ్రిని తీసుకురావడంపై ఉన్న ఆంక్షల కారణంగా, అతను పారేసిన స్టేషనరీ, బ్యాలెన్స్ షీట్లను తన కళాఖండాలకు కాన్వాస్‌లుగా మార్చుకున్నాడు.<ref name="auto1"/> == కళాత్మక వృత్తి, శైలి == === మాధ్యమాలు, పద్ధతులు === థామస్ పారేసిన కవర్లు, డాట్ మ్యాట్రిక్స్ ప్రింట్లు, రశీదులు, వార్తాపత్రికలు వంటి పునర్వినియోగ, అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto2">{{cite news |title=Grim Realities on Canvas |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/Apr/23/grim-realities-on-canvas-603675.html |last=Nambidi |first=Parvathy|work=The New Indian Express |date=23 April 2014}}</ref> అతని కళాఖండాలలో తరచుగా స్టాంపులు, ఆఫీస్ గుర్తులు వంటి ముందుగా ఉన్న అంశాలు ఉంటాయి, అతను వాటర్ కలర్స్, బొగ్గు, పాస్టెల్స్, సిరా వంటి మాధ్యమాలను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto1"/> థామస్ తరచుగా చిన్న కాన్వాసులపై పనిచేస్తాడు, అక్కడ అతను విభిన్న రంగుల వినియోగంతో తన అంతర్గత ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తాడు.<ref name="vaarika">{{cite magazine | last =Gayathri | date =16 October 2023 | title =മേഘമാലാഖമാർ വിരുന്നൊരുക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ |pages=68–72 | magazine =Samakalika Malayalam Vaarika | publisher =The Express Publications Madurai (P) Ltd }}</ref> === కళాత్మక తత్వశాస్త్రం, ప్రభావాలు === తన కళాఖండాలు సామాజిక వాస్తవాలతో ముడిపడి ఉంటాయని, అసమానతలు, అణచివేత వంటి సమస్యలను తరచుగా ప్రస్తావిస్తాయని థామస్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="express2023"/> [[ది హిందూ]] పత్రిక ప్రకారం, థామస్ "తన వేదన, భయాలు, నిరసన, ఆందోళనలు, అభద్రతాభావం తన కాన్వాసులపైకి ప్రవహించేలా చేస్తాడు", అతని కళాఖండాలు సాధారణంగా సామాజిక ఇతివృత్తాలను పరిష్కరిస్తాయి.<ref name="auto"/> నటుడు [[మమ్ముట్టి]], శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్, డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత కె.పి. జయశంకర్ వంటి వివిధ నేపథ్యాల వ్యక్తులతో ఉన్న సంబంధాలే తన కళాత్మక సున్నితత్వాల అభివృద్ధికి కారణమని అతను భావిస్తాడు.<ref name="auto2"/> వలసలకు పూర్వం ఉన్న చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆధారాలను తీసుకుని, అతని కళ తరచుగా వయనాడ్‌ కు చెందిన స్థానిక ప్రజల (ఆదివాసీల) జీవితాలను వర్ణిస్తుంది.<ref name="vaarika"/> === ఇతివృత్తాలు, సిరీస్ === థామస్ కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ, పర్యావరణ, ఆధ్యాత్మిక ఇతివృత్తాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, అతని ''మానంతవాడియన్ డ్రీమ్స్'' సిరీస్ కేరళలోని మానంతవాడిలో గిరిజన సంఘాల అణచివేతపై దృష్టి పెడుతుంది. చారిత్రక గిరిజన నాయకుడు కరింతండన్ అతని కళాఖండాలలో పునరావృతమయ్యే అంశం, కొన్నిసార్లు కార్యకర్త సి.కె. జాను వంటి సమకాలీన వ్యక్తులతో కలిసి ప్రదర్శించబడుతుంది. థామస్ కళాఖండాలు లింగ వివక్ష, హింస సమస్యలను కూడా పరిష్కరిస్తాయి; ''ఫ్లోటింగ్ హెడ్ ఆఫ్ మార్టిర్'', ''ఫాలెన్ ఫ్లాగ్'' వంటివి రాజకీయ హత్యలు, సైద్ధాంతిక ఘర్షణలతో ముడిపడి ఉంటాయి, అయితే ''మణిపూర్ ఆఫ్టర్ మనోరమ'' మహిళలపై హింసను గ్రామ జీవితం, నిరసన తెలుపుతున్న మణిపురి మహిళలతో పాటుగా వర్ణిస్తుంది. ''ట్రైల్'', ''ది లాస్ట్ సప్పర్'' వంటి ఇతర కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ సమస్యలను అన్వేషిస్తాయి.<ref name="auto2"/><ref name="auto"/><ref name="express2023"/> కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో, థామస్ మహమ్మారి ప్రభావాన్ని పరిశీలించే ''ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్'' అనే ఆరు-భాగాల సిరీస్‌ను రూపొందించాడు.<ref name="auto4"/> == ప్రదర్శనలు, గుర్తింపు == [[దస్త్రం:KP Thomas Existence in pandemic times inauguration.jpg|thumb|కె.పి. థామస్ సోలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ 'ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్' ప్రారంభోత్సవం]] 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో థామస్ ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="express2023" /> అతను [[ఢిల్లీ]], [[ముంబై]], [[బెంగళూరు]] వంటి భారతీయ నగరాలతో పాటు కేరళలోని వివిధ గ్యాలరీలలో 25కి పైగా సోలో ప్రదర్శనలను నిర్వహించాడు.<ref name="chintha">{{cite news |last=Isaac |first=TM Thomas| title=കെ പി തോമസും കോവിഡ് കാലത്തെ വിഹ്വലതകളും|url=https://chintha.in/?p=2772 |work=Chintha Vaarika |date=18 April 2023}}</ref><ref name="express2023"/> === ఎంపిక చేసిన సోలో ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | అక్టోబర్ 2011 || కలర్‌ఫుల్ ఓడ్ టు ఫ్రీడమ్<ref name="auto1"/> || వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || ప్రతీకవాదం, దొరికిన వస్తువులను కలపడం |- | నవంబర్ 2013 || ఇలస్ట్రేషన్స్ ఆఫ్ అన్‌టోల్డ్ స్టోరీస్<ref name="auto">{{cite news |title=Colours of Reality |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/colours-of-reality/article5354732.ece |work=The Hindu |date=17 November 2013}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || సామాజిక న్యాయంపై నేపథ్య ప్రదర్శన |- | ఏప్రిల్ 2014 || డ్రిప్పింగ్ కలర్స్<ref name="auto2"/>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || మహిళల సమస్యలు, పర్యావరణ నష్టంపై దృష్టి పెట్టడం |- | మార్చి 2023 || ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్<ref name="auto4"/>|| నిర్వాణ ఆర్ట్ కలెక్టివ్, మట్టంచేరి || [[మమ్ముట్టి]], టి. ఎం. థామస్ ఐజాక్, ఎం. కె. సాను ప్రారంభించారు |- | ఆగస్టు 2023|| రెట్రోస్పెక్షన్<ref name="auto3"/>|| అలయన్స్ ఫ్రాంకైస్, తిరువనంతపురం || 53 సంవత్సరాల కళాఖండాల పునరాలోచన |- | నవంబర్ 2024|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title='Soliloquy' a journey of self-reflection through art|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Nov/29/soliloquy-a-journey-of-self-reflection-through-art |last=K B |first=Parvana| work=The New Indian Express |date=29 November 2024}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || అంతర్గత ఏకపాత్రాభినయం, కళాత్మక ఏకాంతం చుట్టూ ఇతివృత్తం |- | మే 2025|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title=കെ.പി. തോമസിന്റെ രചനകളിലൂടെ ഒരു ഗൃഹാതുര സഞ്ചാരം ആത്മഭാഷണത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1547017 |last=വേണുഗോപാൽ|first=വി.വി| work=Kerala Kaumudi|date=8 June 2025}}</ref>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || వి. పి. గంగాధరన్ ప్రారంభించారు |} === ఎంపిక చేసిన సమూహ ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | జనవరి 2013|| కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ ఫెయిర్<ref>{{cite news |title=Kerala Eyes Place on Global Art Marketing Map|url=https://brandkeralaonline.com/2013/01/20/kerala-eyes-place-on-global-art-marketing-map/ |work=Brand Kerala |date=12 January 2013}}</ref>|| కనకకున్ను ప్యాలెస్, తిరువనంతపురం || కె.పి. థామస్, శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్ నిర్వహించారు, సౌత్ ఇండియన్ బ్యాంక్ స్పాన్సర్ చేసింది. 250 మందికి పైగా కళాకారులచే 350 కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.kpthomas.com కె.పి. థామస్ - అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://www.instagram.com/k.p.thomas/ కె.పి. థామస్ - అధికారిక ఇన్‌స్టాగ్రామ్] * [https://m.thehinduimages.com/details-page.php?id=1757850&highlights=TM%20THOMAS%20ISAAC 'ట్రాష్', కె. పి. థామస్ మిక్స్‌డ్ మీడియం పెయింటింగ్స్ ప్రదర్శన ] * [https://trivandrum.afindia.org/events/retrospection-exhibition-by-k-p-thomas/ రెట్రోస్పెక్షన్ - కె. పి. థామస్ ప్రదర్శన] {{Authority control|qid=Q134823189}} {{DEFAULTSORT:థామస్, కె. పి.}} [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:కేరళ కళాకారులు]] [[వర్గం:మహారాజా కళాశాల, ఎర్నాకులం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:భారతీయ పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు]] [[వర్గం:మలయాళీలు]] [[వర్గం:కేరళ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:వయనాడ్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] 6p3bpu1ctbv32lj282yx7zh2ekjo734 4941137 4941133 2026-08-21T15:01:29Z Kalasagary 107518 4941137 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు (జననం 1951)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Use Indian English|date=June 2025}} {{Infobox artist | name = కె. పి. థామస్ | image = KP Thomas Indian contemporary artist.jpg | birth_date = {{birth date and age|1951|06|09|df=y}} | birth_place = [[మానంతవాడి]], [[వయనాడ్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | education = మహారాజా కళాశాల, ఎర్నాకులం | movement = సోషల్ రియలిజం | awards = కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు (1974) | known_for = సామాజిక వ్యాఖ్యానం, సాంప్రదాయేతర కాన్వాస్‌ల వినియోగం }} '''కె. పి. థామస్''' (జననం 9 జూన్ 1951) [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు. ఈయన తన రచనలలో అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగించి సామాజిక ఇతివృత్తాలను విశ్లేషిస్తుంటారు. ఈయన గిరిజన జీవితం, పర్యావరణ క్షీణత, సామాజిక అన్యాయం, మహిళల అనుభవాలు వంటి ఇతివృత్తాలపై రచనలు చేశారు.<ref name="auto3"/> స్వయంశిక్షితుడైన ఈ కళాకారుడు 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు, ఆ సమయంలో ఈ అవార్డు పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="auto1">{{cite news |title=Colourful ode to freedom |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2011/Oct/24/colourful-ode-to-freedom-303316.html |work=The New Indian Express |date=24 October 2011}}</ref> == తొలినాటి జీవితం, నేపథ్యం == కుడక్కచిర ఫిలిప్ థామస్ [[కేరళ]] లోని [[వయనాడ్]] జిల్లా, [[మానంతవాడి]] లో జన్మించాడు.<ref name="auto4">{{cite news |title=Existence in Pandemic Times: Despair of Desolate Days |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2023/Mar/10/existence-in-pandemic-times-despair-of-desolate-days-2554601.html |last=Thaj |first=Salma | work=The New Indian Express |date=10 March 2023}}</ref> ఎర్నాకులం లోని మహారాజా కళాశాల నుండి తత్వశాస్త్రంలో పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా పొందాడు.<ref name="auto3">{{cite news |title=Veteran artist's brush strokes depict varied shades, themes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/veteran-artists-brush-strokes-depict-varied-shades-themes/articleshow/102707517.cms |work=The Times of India |date=14 August 2023}}</ref> థామస్ తన విద్యాభ్యాస సమయంలోనే స్కెచింగ్ ప్రారంభించాడు, కానీ అతని కళాఖండం ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే కళను తీవ్రంగా పరిగణించాడు.<ref name="express2023">{{cite news |title=Poignant memories that scream out harsh truths |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Aug/16/poignant-memories-that-scream-out-harsh-truths-2605573.html |last=Lekshmi MR |first=Aarcha|work=The New Indian Express |date=16 August 2023}}</ref> థామస్ కొంతకాలం [[భూటాన్]] లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు, అనేక కళాశాలల్లో పనిచేశాడు, చివరకు బ్యాంకింగ్ రంగానికి వెళ్లాడు.<ref name="auto4"/> కార్యాలయానికి కళా సామగ్రిని తీసుకురావడంపై ఉన్న ఆంక్షల కారణంగా, అతను పారేసిన స్టేషనరీ, బ్యాలెన్స్ షీట్లను తన కళాఖండాలకు కాన్వాస్‌లుగా మార్చుకున్నాడు.<ref name="auto1"/> == కళాత్మక వృత్తి, శైలి == === మాధ్యమాలు, పద్ధతులు === థామస్ పారేసిన కవర్లు, డాట్ మ్యాట్రిక్స్ ప్రింట్లు, రశీదులు, వార్తాపత్రికలు వంటి పునర్వినియోగ, అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto2">{{cite news |title=Grim Realities on Canvas |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/Apr/23/grim-realities-on-canvas-603675.html |last=Nambidi |first=Parvathy|work=The New Indian Express |date=23 April 2014}}</ref> అతని కళాఖండాలలో తరచుగా స్టాంపులు, ఆఫీస్ గుర్తులు వంటి ముందుగా ఉన్న అంశాలు ఉంటాయి, అతను వాటర్ కలర్స్, బొగ్గు, పాస్టెల్స్, సిరా వంటి మాధ్యమాలను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto1"/> థామస్ తరచుగా చిన్న కాన్వాసులపై పనిచేస్తాడు, అక్కడ అతను విభిన్న రంగుల వినియోగంతో తన అంతర్గత ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తాడు.<ref name="vaarika">{{cite magazine | last =Gayathri | date =16 October 2023 | title =മേഘമാലാഖമാർ വിരുന്നൊരുക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ |pages=68–72 | magazine =Samakalika Malayalam Vaarika | publisher =The Express Publications Madurai (P) Ltd }}</ref> === కళాత్మక తత్వశాస్త్రం, ప్రభావాలు === తన కళాఖండాలు సామాజిక వాస్తవాలతో ముడిపడి ఉంటాయని, అసమానతలు, అణచివేత వంటి సమస్యలను తరచుగా ప్రస్తావిస్తాయని థామస్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="express2023"/> [[ది హిందూ]] పత్రిక ప్రకారం, థామస్ "తన వేదన, భయాలు, నిరసన, ఆందోళనలు, అభద్రతాభావం తన కాన్వాసులపైకి ప్రవహించేలా చేస్తాడు", అతని కళాఖండాలు సాధారణంగా సామాజిక ఇతివృత్తాలను పరిష్కరిస్తాయి.<ref name="auto"/> నటుడు [[మమ్ముట్టి]], శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్, డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత కె.పి. జయశంకర్ వంటి వివిధ నేపథ్యాల వ్యక్తులతో ఉన్న సంబంధాలే తన కళాత్మక సున్నితత్వాల అభివృద్ధికి కారణమని అతను భావిస్తాడు.<ref name="auto2"/> వలసలకు పూర్వం ఉన్న చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆధారాలను తీసుకుని, అతని కళ తరచుగా వయనాడ్‌ కు చెందిన స్థానిక ప్రజల (ఆదివాసీల) జీవితాలను వర్ణిస్తుంది.<ref name="vaarika"/> === ఇతివృత్తాలు, సిరీస్ === థామస్ కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ, పర్యావరణ, ఆధ్యాత్మిక ఇతివృత్తాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, అతని ''మానంతవాడియన్ డ్రీమ్స్'' సిరీస్ కేరళలోని మానంతవాడిలో గిరిజన సంఘాల అణచివేతపై దృష్టి పెడుతుంది. చారిత్రక గిరిజన నాయకుడు కరింతండన్ అతని కళాఖండాలలో పునరావృతమయ్యే అంశం, కొన్నిసార్లు కార్యకర్త సి.కె. జాను వంటి సమకాలీన వ్యక్తులతో కలిసి ప్రదర్శించబడుతుంది. థామస్ కళాఖండాలు లింగ వివక్ష, హింస సమస్యలను కూడా పరిష్కరిస్తాయి; ''ఫ్లోటింగ్ హెడ్ ఆఫ్ మార్టిర్'', ''ఫాలెన్ ఫ్లాగ్'' వంటివి రాజకీయ హత్యలు, సైద్ధాంతిక ఘర్షణలతో ముడిపడి ఉంటాయి, అయితే ''మణిపూర్ ఆఫ్టర్ మనోరమ'' మహిళలపై హింసను గ్రామ జీవితం, నిరసన తెలుపుతున్న మణిపురి మహిళలతో పాటుగా వర్ణిస్తుంది. ''ట్రైల్'', ''ది లాస్ట్ సప్పర్'' వంటి ఇతర కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ సమస్యలను అన్వేషిస్తాయి.<ref name="auto2"/><ref name="auto"/><ref name="express2023"/> కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో, థామస్ మహమ్మారి ప్రభావాన్ని పరిశీలించే ''ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్'' అనే ఆరు-భాగాల సిరీస్‌ను రూపొందించాడు.<ref name="auto4"/> == ప్రదర్శనలు, గుర్తింపు == [[దస్త్రం:KP Thomas Existence in pandemic times inauguration.jpg|thumb|కె.పి. థామస్ సోలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ 'ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్' ప్రారంభోత్సవం]] 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో థామస్ ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="express2023" /> అతను [[ఢిల్లీ]], [[ముంబై]], [[బెంగళూరు]] వంటి భారతీయ నగరాలతో పాటు కేరళలోని వివిధ గ్యాలరీలలో 25కి పైగా సోలో ప్రదర్శనలను నిర్వహించాడు.<ref name="chintha">{{cite news |last=Isaac |first=TM Thomas| title=കെ പി തോമസും കോവിഡ് കാലത്തെ വിഹ്വലതകളും|url=https://chintha.in/?p=2772 |work=Chintha Vaarika |date=18 April 2023}}</ref><ref name="express2023"/> === ఎంపిక చేసిన సోలో ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | అక్టోబర్ 2011 || కలర్‌ఫుల్ ఓడ్ టు ఫ్రీడమ్<ref name="auto1"/> || వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || ప్రతీకవాదం, దొరికిన వస్తువులను కలపడం |- | నవంబర్ 2013 || ఇలస్ట్రేషన్స్ ఆఫ్ అన్‌టోల్డ్ స్టోరీస్<ref name="auto">{{cite news |title=Colours of Reality |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/colours-of-reality/article5354732.ece |work=The Hindu |date=17 November 2013}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || సామాజిక న్యాయంపై నేపథ్య ప్రదర్శన |- | ఏప్రిల్ 2014 || డ్రిప్పింగ్ కలర్స్<ref name="auto2"/>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || మహిళల సమస్యలు, పర్యావరణ నష్టంపై దృష్టి పెట్టడం |- | మార్చి 2023 || ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్<ref name="auto4"/>|| నిర్వాణ ఆర్ట్ కలెక్టివ్, మట్టంచేరి || [[మమ్ముట్టి]], టి. ఎం. థామస్ ఐజాక్, ఎం. కె. సాను ప్రారంభించారు |- | ఆగస్టు 2023|| రెట్రోస్పెక్షన్<ref name="auto3"/>|| అలయన్స్ ఫ్రాంకైస్, తిరువనంతపురం || 53 సంవత్సరాల కళాఖండాల పునరాలోచన |- | నవంబర్ 2024|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title='Soliloquy' a journey of self-reflection through art|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Nov/29/soliloquy-a-journey-of-self-reflection-through-art |last=K B |first=Parvana| work=The New Indian Express |date=29 November 2024}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || అంతర్గత ఏకపాత్రాభినయం, కళాత్మక ఏకాంతం చుట్టూ ఇతివృత్తం |- | మే 2025|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title=കെ.പി. തോമസിന്റെ രചനകളിലൂടെ ഒരു ഗൃഹാതുര സഞ്ചാരം ആത്മഭാഷണത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1547017 |last=വേണുഗോപാൽ|first=വി.വി| work=Kerala Kaumudi|date=8 June 2025}}</ref>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || వి. పి. గంగాధరన్ ప్రారంభించారు |} === ఎంపిక చేసిన సమూహ ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | జనవరి 2013|| కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ ఫెయిర్<ref>{{cite news |title=Kerala Eyes Place on Global Art Marketing Map|url=https://brandkeralaonline.com/2013/01/20/kerala-eyes-place-on-global-art-marketing-map/ |work=Brand Kerala |date=12 January 2013}}</ref>|| కనకకున్ను ప్యాలెస్, తిరువనంతపురం || కె.పి. థామస్, శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్ నిర్వహించారు, సౌత్ ఇండియన్ బ్యాంక్ స్పాన్సర్ చేసింది. 250 మందికి పైగా కళాకారులచే 350 కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.kpthomas.com కె.పి. థామస్ - అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://www.instagram.com/k.p.thomas/ కె.పి. థామస్ - అధికారిక ఇన్‌స్టాగ్రామ్] * [https://m.thehinduimages.com/details-page.php?id=1757850&highlights=TM%20THOMAS%20ISAAC 'ట్రాష్', కె. పి. థామస్ మిక్స్‌డ్ మీడియం పెయింటింగ్స్ ప్రదర్శన ] * [https://trivandrum.afindia.org/events/retrospection-exhibition-by-k-p-thomas/ రెట్రోస్పెక్షన్ - కె. పి. థామస్ ప్రదర్శన] {{Authority control|qid=Q134823189}} {{DEFAULTSORT:థామస్, కె. పి.}} [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:కేరళ కళాకారులు]] [[వర్గం:మలయాళీలు]] [[వర్గం:కేరళ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] dfaw4yln45ernnzjbhvm7ggh1mvayp6 4941138 4941137 2026-08-21T15:01:58Z Kalasagary 107518 4941138 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = కె. పి. థామస్ | image = KP Thomas Indian contemporary artist.jpg | birth_date = {{birth date and age|1951|06|09|df=y}} | birth_place = [[మానంతవాడి]], [[వయనాడ్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | education = మహారాజా కళాశాల, ఎర్నాకులం | movement = సోషల్ రియలిజం | awards = కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు (1974) | known_for = సామాజిక వ్యాఖ్యానం, సాంప్రదాయేతర కాన్వాస్‌ల వినియోగం }} '''కె. పి. థామస్''' (జననం 9 జూన్ 1951) [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు. ఈయన తన రచనలలో అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగించి సామాజిక ఇతివృత్తాలను విశ్లేషిస్తుంటారు. ఈయన గిరిజన జీవితం, పర్యావరణ క్షీణత, సామాజిక అన్యాయం, మహిళల అనుభవాలు వంటి ఇతివృత్తాలపై రచనలు చేశారు.<ref name="auto3"/> స్వయంశిక్షితుడైన ఈ కళాకారుడు 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు, ఆ సమయంలో ఈ అవార్డు పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="auto1">{{cite news |title=Colourful ode to freedom |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2011/Oct/24/colourful-ode-to-freedom-303316.html |work=The New Indian Express |date=24 October 2011}}</ref> == తొలినాటి జీవితం, నేపథ్యం == కుడక్కచిర ఫిలిప్ థామస్ [[కేరళ]] లోని వయనాడ్ జిల్లా, మానంతవాడి లో జన్మించాడు.<ref name="auto4">{{cite news |title=Existence in Pandemic Times: Despair of Desolate Days |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2023/Mar/10/existence-in-pandemic-times-despair-of-desolate-days-2554601.html |last=Thaj |first=Salma | work=The New Indian Express |date=10 March 2023}}</ref> ఎర్నాకులం లోని మహారాజా కళాశాల నుండి తత్వశాస్త్రంలో పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా పొందాడు.<ref name="auto3">{{cite news |title=Veteran artist's brush strokes depict varied shades, themes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/veteran-artists-brush-strokes-depict-varied-shades-themes/articleshow/102707517.cms |work=The Times of India |date=14 August 2023}}</ref> థామస్ తన విద్యాభ్యాస సమయంలోనే స్కెచింగ్ ప్రారంభించాడు, కానీ అతని కళాఖండం ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే కళను తీవ్రంగా పరిగణించాడు.<ref name="express2023">{{cite news |title=Poignant memories that scream out harsh truths |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Aug/16/poignant-memories-that-scream-out-harsh-truths-2605573.html |last=Lekshmi MR |first=Aarcha|work=The New Indian Express |date=16 August 2023}}</ref> థామస్ కొంతకాలం [[భూటాన్]] లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు, అనేక కళాశాలల్లో పనిచేశాడు, చివరకు బ్యాంకింగ్ రంగానికి వెళ్లాడు.<ref name="auto4"/> కార్యాలయానికి కళా సామగ్రిని తీసుకురావడంపై ఉన్న ఆంక్షల కారణంగా, అతను పారేసిన స్టేషనరీ, బ్యాలెన్స్ షీట్లను తన కళాఖండాలకు కాన్వాస్‌లుగా మార్చుకున్నాడు.<ref name="auto1"/> == కళాత్మక వృత్తి, శైలి == === మాధ్యమాలు, పద్ధతులు === థామస్ పారేసిన కవర్లు, డాట్ మ్యాట్రిక్స్ ప్రింట్లు, రశీదులు, వార్తాపత్రికలు వంటి పునర్వినియోగ, అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto2">{{cite news |title=Grim Realities on Canvas |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/Apr/23/grim-realities-on-canvas-603675.html |last=Nambidi |first=Parvathy|work=The New Indian Express |date=23 April 2014}}</ref> అతని కళాఖండాలలో తరచుగా స్టాంపులు, ఆఫీస్ గుర్తులు వంటి ముందుగా ఉన్న అంశాలు ఉంటాయి, అతను వాటర్ కలర్స్, బొగ్గు, పాస్టెల్స్, సిరా వంటి మాధ్యమాలను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto1"/> థామస్ తరచుగా చిన్న కాన్వాసులపై పనిచేస్తాడు, అక్కడ అతను విభిన్న రంగుల వినియోగంతో తన అంతర్గత ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తాడు.<ref name="vaarika">{{cite magazine | last =Gayathri | date =16 October 2023 | title =മേഘമാലാഖമാർ വിരുന്നൊരുക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ |pages=68–72 | magazine =Samakalika Malayalam Vaarika | publisher =The Express Publications Madurai (P) Ltd }}</ref> === కళాత్మక తత్వశాస్త్రం, ప్రభావాలు === తన కళాఖండాలు సామాజిక వాస్తవాలతో ముడిపడి ఉంటాయని, అసమానతలు, అణచివేత వంటి సమస్యలను తరచుగా ప్రస్తావిస్తాయని థామస్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="express2023"/> [[ది హిందూ]] పత్రిక ప్రకారం, థామస్ "తన వేదన, భయాలు, నిరసన, ఆందోళనలు, అభద్రతాభావం తన కాన్వాసులపైకి ప్రవహించేలా చేస్తాడు", అతని కళాఖండాలు సాధారణంగా సామాజిక ఇతివృత్తాలను పరిష్కరిస్తాయి.<ref name="auto"/> నటుడు [[మమ్ముట్టి]], శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్, డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత కె.పి. జయశంకర్ వంటి వివిధ నేపథ్యాల వ్యక్తులతో ఉన్న సంబంధాలే తన కళాత్మక సున్నితత్వాల అభివృద్ధికి కారణమని అతను భావిస్తాడు.<ref name="auto2"/> వలసలకు పూర్వం ఉన్న చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆధారాలను తీసుకుని, అతని కళ తరచుగా వయనాడ్‌ కు చెందిన స్థానిక ప్రజల (ఆదివాసీల) జీవితాలను వర్ణిస్తుంది.<ref name="vaarika"/> === ఇతివృత్తాలు, సిరీస్ === థామస్ కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ, పర్యావరణ, ఆధ్యాత్మిక ఇతివృత్తాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, అతని ''మానంతవాడియన్ డ్రీమ్స్'' సిరీస్ కేరళలోని మానంతవాడిలో గిరిజన సంఘాల అణచివేతపై దృష్టి పెడుతుంది. చారిత్రక గిరిజన నాయకుడు కరింతండన్ అతని కళాఖండాలలో పునరావృతమయ్యే అంశం, కొన్నిసార్లు కార్యకర్త సి.కె. జాను వంటి సమకాలీన వ్యక్తులతో కలిసి ప్రదర్శించబడుతుంది. థామస్ కళాఖండాలు లింగ వివక్ష, హింస సమస్యలను కూడా పరిష్కరిస్తాయి; ''ఫ్లోటింగ్ హెడ్ ఆఫ్ మార్టిర్'', ''ఫాలెన్ ఫ్లాగ్'' వంటివి రాజకీయ హత్యలు, సైద్ధాంతిక ఘర్షణలతో ముడిపడి ఉంటాయి, అయితే ''మణిపూర్ ఆఫ్టర్ మనోరమ'' మహిళలపై హింసను గ్రామ జీవితం, నిరసన తెలుపుతున్న మణిపురి మహిళలతో పాటుగా వర్ణిస్తుంది. ''ట్రైల్'', ''ది లాస్ట్ సప్పర్'' వంటి ఇతర కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ సమస్యలను అన్వేషిస్తాయి.<ref name="auto2"/><ref name="auto"/><ref name="express2023"/> కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో, థామస్ మహమ్మారి ప్రభావాన్ని పరిశీలించే ''ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్'' అనే ఆరు-భాగాల సిరీస్‌ను రూపొందించాడు.<ref name="auto4"/> == ప్రదర్శనలు, గుర్తింపు == [[దస్త్రం:KP Thomas Existence in pandemic times inauguration.jpg|thumb|కె.పి. థామస్ సోలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ 'ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్' ప్రారంభోత్సవం]] 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో థామస్ ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="express2023" /> అతను [[ఢిల్లీ]], [[ముంబై]], [[బెంగళూరు]] వంటి భారతీయ నగరాలతో పాటు కేరళలోని వివిధ గ్యాలరీలలో 25కి పైగా సోలో ప్రదర్శనలను నిర్వహించాడు.<ref name="chintha">{{cite news |last=Isaac |first=TM Thomas| title=കെ പി തോമസും കോവിഡ് കാലത്തെ വിഹ്വലതകളും|url=https://chintha.in/?p=2772 |work=Chintha Vaarika |date=18 April 2023}}</ref><ref name="express2023"/> === ఎంపిక చేసిన సోలో ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | అక్టోబర్ 2011 || కలర్‌ఫుల్ ఓడ్ టు ఫ్రీడమ్<ref name="auto1"/> || వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || ప్రతీకవాదం, దొరికిన వస్తువులను కలపడం |- | నవంబర్ 2013 || ఇలస్ట్రేషన్స్ ఆఫ్ అన్‌టోల్డ్ స్టోరీస్<ref name="auto">{{cite news |title=Colours of Reality |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/colours-of-reality/article5354732.ece |work=The Hindu |date=17 November 2013}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || సామాజిక న్యాయంపై నేపథ్య ప్రదర్శన |- | ఏప్రిల్ 2014 || డ్రిప్పింగ్ కలర్స్<ref name="auto2"/>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || మహిళల సమస్యలు, పర్యావరణ నష్టంపై దృష్టి పెట్టడం |- | మార్చి 2023 || ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్<ref name="auto4"/>|| నిర్వాణ ఆర్ట్ కలెక్టివ్, మట్టంచేరి || [[మమ్ముట్టి]], టి. ఎం. థామస్ ఐజాక్, ఎం. కె. సాను ప్రారంభించారు |- | ఆగస్టు 2023|| రెట్రోస్పెక్షన్<ref name="auto3"/>|| అలయన్స్ ఫ్రాంకైస్, తిరువనంతపురం || 53 సంవత్సరాల కళాఖండాల పునరాలోచన |- | నవంబర్ 2024|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title='Soliloquy' a journey of self-reflection through art|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Nov/29/soliloquy-a-journey-of-self-reflection-through-art |last=K B |first=Parvana| work=The New Indian Express |date=29 November 2024}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || అంతర్గత ఏకపాత్రాభినయం, కళాత్మక ఏకాంతం చుట్టూ ఇతివృత్తం |- | మే 2025|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title=കെ.പി. തോമസിന്റെ രചനകളിലൂടെ ഒരു ഗൃഹാതുര സഞ്ചാരം ആത്മഭാഷണത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1547017 |last=വേണുഗോപാൽ|first=വി.വി| work=Kerala Kaumudi|date=8 June 2025}}</ref>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || వి. పి. గంగాధరన్ ప్రారంభించారు |} === ఎంపిక చేసిన సమూహ ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | జనవరి 2013|| కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ ఫెయిర్<ref>{{cite news |title=Kerala Eyes Place on Global Art Marketing Map|url=https://brandkeralaonline.com/2013/01/20/kerala-eyes-place-on-global-art-marketing-map/ |work=Brand Kerala |date=12 January 2013}}</ref>|| కనకకున్ను ప్యాలెస్, తిరువనంతపురం || కె.పి. థామస్, శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్ నిర్వహించారు, సౌత్ ఇండియన్ బ్యాంక్ స్పాన్సర్ చేసింది. 250 మందికి పైగా కళాకారులచే 350 కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.kpthomas.com కె.పి. థామస్ - అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://www.instagram.com/k.p.thomas/ కె.పి. థామస్ - అధికారిక ఇన్‌స్టాగ్రామ్] * [https://m.thehinduimages.com/details-page.php?id=1757850&highlights=TM%20THOMAS%20ISAAC 'ట్రాష్', కె. పి. థామస్ మిక్స్‌డ్ మీడియం పెయింటింగ్స్ ప్రదర్శన ] * [https://trivandrum.afindia.org/events/retrospection-exhibition-by-k-p-thomas/ రెట్రోస్పెక్షన్ - కె. పి. థామస్ ప్రదర్శన] {{Authority control|qid=Q134823189}} {{DEFAULTSORT:థామస్, కె. పి.}} [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:కేరళ కళాకారులు]] [[వర్గం:మలయాళీలు]] [[వర్గం:కేరళ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] oj85mtwenv4shxfrf0y21b4h7epcz87 14 507322 4941135 2026-08-21T15:00:32Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941135 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 507323 4941136 2026-08-21T15:00:54Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941136 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 507324 4941141 2026-08-21T15:09:27Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{short description|భారతీయ ప్రింట్ మేకర్, చిత్రకారిణి}} {{Use dmy dates|date=May 2018}} {{Use Indian English|date=May 2018}} {{essay-like|date=April 2020}} {{Infobox person |birth_date={{birth date and age|1980|11|20}} |birth_place=[[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[భారతదేశం]] |education={{plainlist| * 2005-2007- ఎం.ఎ (ఫైన్) మ్యూజ...' 4941141 wikitext text/x-wiki {{short description|భారతీయ ప్రింట్ మేకర్, చిత్రకారిణి}} {{Use dmy dates|date=May 2018}} {{Use Indian English|date=May 2018}} {{essay-like|date=April 2020}} {{Infobox person |birth_date={{birth date and age|1980|11|20}} |birth_place=[[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[భారతదేశం]] |education={{plainlist| * 2005-2007- ఎం.ఎ (ఫైన్) మ్యూజియాలజీ, ది ఎం.ఎస్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బరోడా, వడోదర. * 2003-2005- ఎం.ఎఫ్.ఎ ప్రింట్‌మేకింగ్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హైదరాబాద్, హైదరాబాద్. * 1999-2003- బి.ఎఫ్.ఎ పెయింటింగ్, పి.ఎస్.టి యూనివర్సిటీ, హైదరాబాద్. }} |known_for=ప్రింట్‌మేకింగ్, పెయింటింగ్ |spouse=సుందర్ సుక్క }} '''కరుణ సుక్క''' (జననం 20 నవంబర్ 1980)<ref>{{Cite web|title=ఎమోష‌న‌ల్ ప్రింట్స్‌ {{!}} మానవి {{!}} www.NavaTelangana.com|url=http://www.navatelangana.com/article/maanavi/111024|website=NavaTelangana|access-date=2020-05-16}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ ప్రింట్‌మేకర్, చిత్రకారిణి, ఈమె ప్రింట్‌లను రూపొందించడానికి భారీ స్థాయి చెక్క కోతలతో పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web|title = Artist Page {{!}} Art@Telangana|url = http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|website = www.artattelangana.org|accessdate = 2015-12-22|archive-date = 23 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151223074451/http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|url-status = dead}}</ref> == తొలి జీవితం, నేపథ్యం == కరుణ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌]]లో జన్మించింది. పి.ఎస్.టి విశ్వవిద్యాలయం నుండి పెయింటింగ్‌లో బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీ, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్రింట్ మేకింగ్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ, ఎం.ఎస్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బరోడా నుండి మ్యూజియాలజీలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పొందింది. ఈమె అనేక గ్రూప్ షోలు, సోలో షోలలో పాల్గొని వివిధ అవార్డులు, స్కాలర్‌షిప్‌లను అందుకుంది. వీటిలో 2007లో భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, హెచ్.ఆర్.డి నుండి జాతీయ మెరిట్ స్కాలర్‌షిప్; 2007లో హైదరాబాద్‌లోని పి.ఎస్.టి యూనివర్సిటీ గ్రాఫిక్స్ కోసం ఎ.పి. రాష్ట్ర అవార్డు; 2005లో న్యూఢిల్లీలో 77వ ఆల్ ఇండియా ఎగ్జిబిషన్, ఎ.ఐ.ఎఫ్.ఎ.సి.ఎస్; 2004లో హైదరాబాద్ ఆర్ట్ సొసైటీ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్; 2002లో నాగ్‌పూర్‌లో సౌత్ సెంట్రల్ జోనల్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Department of Fine Arts-karuna|url=http://snscomm.uohyd.ac.in/finearts/karuna.html|website=snscomm.uohyd.ac.in|access-date=2020-05-22|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423021830/http://snscomm.uohyd.ac.in/finearts/karuna.html|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == కరుణ గీసిన చిత్రాలు, ఎచింగ్స్, ఉడ్‌కట్స్ ఆమె స్వీయచరిత్రలోని విశేషాలు. ఇవి చాలా బిగుతుగా ఉండే కూర్పులలో అంతర్లీన స్థలాన్ని పంచుకోవడం, భరించడాన్ని కలగలిపి ఉంటాయి. ఆమె భౌతిక ప్రపంచం పట్ల ఉన్న భావోద్వేగ అనుబంధాలను, సామాజిక వాస్తవాలతో ఉన్న వైరుధ్యాలను చిత్రీకరించడం వలన, విస్తారంగా రూపుదిద్దుకున్న ఆకారాలు ఒక భ్రమ కలిగించే భావనను కలిగి ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి. కొన్నిసార్లు, ఆకారాలు ప్రకృతికి, సంస్కృతికి లేదా జీవితానికి రూపకాలుగా భావించబడతాయి. అవి వాస్తవిక, అద్భుత ప్రపంచాల అంచుల మధ్య ఊగిసలాడుతూ ఉంటాయి. ఆమె శైలి దృశ్య కథనం, నైపుణ్యంతో కూడిన అన్వయాల పరస్పర చర్యను కలిగి ఉంటుంది. వీటిని ముద్రించదగిన ఉపరితలాలపై చాకచక్యంగా మారుస్తుంది. ఈ విధంగా, మందమైన గీతలు, ఆకర్షించే రంగులు ముద్రణ ప్రాంతంలోకి ఉప్పొంగుతాయి. అనుకోకుండా ఏర్పడే అల్లికలు కళాత్మక స్వభావం గుణాలను ప్రతిబింబించే శక్తులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.<ref>{{Cite web|title=Artist Page {{!}} Art@Telangana|url=http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|website=www.artattelangana.org|access-date=2020-05-22|archive-date=23 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223074451/http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lasania|first=Yunus Y.|date=2015-10-18|title=Straight from the he‘art’|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/straight-from-the-heart/article7776466.ece|access-date=2020-05-22|issn=0971-751X}}</ref> == అవార్డులు == * కర్ణాటకలోని ఇండియన్ రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్ ద్వారా గ్రాఫిక్ ప్రింట్‌కి బంగారు పతకం ప్రదానం చేయబడింది. * జార్ఖండ్‌లోని ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ గ్రాఫిక్ ప్రింట్‌కి బంగారు పతకం. * హైదరాబాద్‌లోని పి.ఎస్. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం గ్రాఫిక్స్‌కి రాష్ట్ర అవార్డు. * చెన్నైలోని సౌత్ జోన్ యూత్ ఫెస్టివల్ అవార్డు. * న్యూఢిల్లీలో ఎ.ఐ.ఎఫ్.ఎ.సి.ఎస్ 77వ ఆల్ ఇండియా ఎగ్జిబిషన్ పెయింటింగ్‌కి అవార్డు. * హైదరాబాద్ ఆర్ట్ సొసైటీ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ గ్రాఫిక్స్ ప్రింట్‌కి అవార్డు. * నాగ్‌పూర్‌లోని సౌత్ సెంట్రల్ జోనల్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ అవార్డు. == ప్రదర్శనలు == === సోలో ప్రదర్శనలు === * 2009 కొచ్చిన్‌లోని కాశీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, కాశీ ఆర్ట్ కేఫ్‌లో డ్రాయింగ్, ప్రింట్‌ల ప్రదర్శన. * 2008 ప్రగతి ప్రింటర్ల నిధులతో సృష్టి ఆర్ట్ గ్యాలరీలో పెయింటింగ్స్, డ్రాయింగ్‌ల ప్రదర్శన. === ఇద్దరు వ్యక్తుల ప్రదర్శనలు === * 2011: హైదరాబాద్‌లోని సృష్టి ఆర్ట్ గ్యాలరీలో సుక్కా సుందర్, సుక్కా కరుణచే పెయింటింగ్‌లు, ప్రింట్‌ల ప్రదర్శన.<ref>{{Cite web|title=Of paintings and etchings|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2011/nov/26/of-paintings-and-etchings-314091.html|website=The New Indian Express|access-date=2020-05-22}}</ref> === గ్రూప్ ప్రదర్శనలు === * 2015: హైదరాబాద్‌లోని ఢీ ఆర్ట్ స్పేస్‌లో భాస్కర్, గాయత్రి, కరుణ, లక్ష్మీ కిరణ్‌ల భారీ ఉడ్‌కట్ ప్రింట్‌ల ప్రదర్శన "ది ఫుల్ స్కేప్".<ref>{{Cite web|title = Clipping of The Hans India - HYDERABAD CITY TAB|url = http://epaper.thehansindia.com/c/6742690|website = epaper.thehansindia.com|accessdate = 2015-12-22|archive-date = 23 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151223064654/http://epaper.thehansindia.com/c/6742690|url-status = dead}}</ref> * 2015: హైదరాబాద్‌లోని ఐలమ్మ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ‘రైనింగ్ కాన్షియస్‌నెస్ అండ్ డిలైట్’.<ref>{{Cite news|title = Hyderabad today|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/hyderabad-today/article7427579.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-07-16|access-date = 2015-12-22|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> * 2015: హైదరాబాద్‌లోని ఢీ ఆర్ట్ స్పేస్‌లో "ఉడ్‌కట్ 2015". * 2014: ఆర్ట్ @తెలంగాణ, హైదరాబాద్‌లోని మ్యూజ్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్. * 2014: "కొత్త పండుగ", స్టేట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, హైదరాబాద్. * 2014: "ఆర్ట్ యాజ్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్", తమ్కనత్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్. * 2014: హైదరాబాద్‌లోని తమ్కనత్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ "ప్రారంభ ప్రదర్శన". * 2013:"జెనెసిస్ ఆఫ్ మెమొరాబిలియా, ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ పెయింటింగ్స్, ఐలమ్మ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్.<ref>{{Cite web|title = The Art Daily: Deep Time, The Reflection Show, Genesis of Memorabilia and more..|url = http://mljohnyml.blogspot.in/2013/10/deep-time-reflection-show-genesis-of.html|website = mljohnyml.blogspot.in|accessdate = 2015-12-22}}</ref> * 2013: హైదరాబాద్‌లోని తాజ్ డెక్కన్‌లో డైరా సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ నిర్వహించిన "ఆర్ట్ జంబోరీ 2013". * 2013: "క్రియేషన్స్- ఓల్డ్ అండ్ న్యూ" ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ స్కల్ప్చర్స్, పెయింటింగ్స్ అండ్ ప్రింట్స్, ఆర్ట్ గ్యాలరీ, పిఎస్టి యూనివర్సిటీ, హైదరాబాద్. * 2013, 12: న్యూఢిల్లీలోని ఇండియా హాబిటాట్ సెంటర్, ఎన్.జి.ఎం.ఎ బెంగళూరు, ఎన్.జి.ఎం.ఎ ముంబైలలో వాస్వో ఎక్స్. వాస్వో రచించిన "బిట్వీన్ ది లైన్స్: ఐడెంటిటీ, ప్లేస్ అండ్ పవర్". * 2012: చెన్నైలోని లలిత కళా అకాడమీలో లలిత కళా అకాడమీ నిర్వహించిన "రీజనల్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్". * 2012: ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్, ఇండియా నిర్వహించిన "జీవా" ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్. * 2012: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ కల్చర్, స్టేట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ హైదరాబాద్, ఎ.పి. నిర్వహించిన "ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ ఆన్ బయో-డైవర్సిటీ". * 2010: ‘సాల్ట్ అండ్ పెప్పర్’, ఇన్ బ్లాక్ అండ్ వైట్ లో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్, ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్, ఇండియా. * 2009: ‘ఫ్రెండ్స్ ఫర్ ఎవర్’ ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్ ప్రారంభ ప్రదర్శన. * 2009: “టేకింగ్ ది లైన్ ఫర్ ఎ వాక్” ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ డ్రాయింగ్స్, పెయింటింగ్స్, ప్రింట్స్ అండ్ ఇన్‌స్టాలేషన్ 2009, ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్. * 2007: "హార్ట్ టు ఆర్ట్", చిత్రమయి స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, హైదరాబాద్‌లో పెయింటింగ్‌లు, ప్రింట్‌లు, శిల్పాల సమూహ ప్రదర్శన. * 2006: "ట్రాన్స్ లోకల్ ఆర్ట్" ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ పెయింటింగ్స్, ప్రింట్స్ అండ్ స్కల్ప్చర్స్, ది ఎమ్.ఎస్. యూనివర్సిటీ, వడోదర. * 2006: వడోదరలోని ఎమ్.ఎస్. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బరోడా, ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో జరిగిన "ఫ్రోజెన్ మూవ్‌మెంట్స్" ఫోటోగ్రఫీ ఎగ్జిబిషన్. * 2002: న్యూఢిల్లీలోని [[భారత పార్లమెంటు]]లో జరిగిన "స్పోట్" ఆర్ట్ ఫర్ పీస్ ఎగ్జిబిషన్. == సేకరణలు == * ఎమ్.సి.హెచ్.ఆర్.డి, హైదరాబాద్ * హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీ * ప్రైవేట్ కలెక్షన్స్ == వ్యక్తిగత జీవితం == కరుణ సుక్కా సుందర్‌ను వివాహం చేసుకుంది, వారికి ఒక కుమార్తె ఉంది.<ref>{{Cite web|title=లవ్ Heart|url=https://www.sakshi.com/news/features/sundar-and-karuna-love-story-194480|date=2014-12-13|website=Sakshi|language=te|access-date=2020-05-22}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:సుక్క, కరుణ}} [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:హైదరాబాద్ (భారతదేశం) కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా కళాకారులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ చిత్రకారులు]] 9jf8dqeyskrtv29pfljiejgd1gidp81 4941142 4941141 2026-08-21T15:10:40Z Kalasagary 107518 4941142 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |birth_date={{birth date and age|1980|11|20}} |birth_place=[[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[భారతదేశం]] |education={{plainlist| * 2005-2007- ఎం.ఎ (ఫైన్) మ్యూజియాలజీ, ది ఎం.ఎస్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బరోడా, వడోదర. * 2003-2005- ఎం.ఎఫ్.ఎ ప్రింట్‌మేకింగ్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హైదరాబాద్, హైదరాబాద్. * 1999-2003- బి.ఎఫ్.ఎ పెయింటింగ్, పి.ఎస్.టి యూనివర్సిటీ, హైదరాబాద్. }} |known_for=ప్రింట్‌మేకింగ్, పెయింటింగ్ |spouse=సుందర్ సుక్క }} '''కరుణ సుక్క''' (జననం 20 నవంబర్ 1980)<ref>{{Cite web|title=ఎమోష‌న‌ల్ ప్రింట్స్‌ {{!}} మానవి {{!}} www.NavaTelangana.com|url=http://www.navatelangana.com/article/maanavi/111024|website=NavaTelangana|access-date=2020-05-16}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ ప్రింట్‌మేకర్, చిత్రకారిణి, ఈమె ప్రింట్‌లను రూపొందించడానికి భారీ స్థాయి చెక్క కోతలతో పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web|title = Artist Page {{!}} Art@Telangana|url = http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|website = www.artattelangana.org|accessdate = 2015-12-22|archive-date = 23 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151223074451/http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|url-status = dead}}</ref> == తొలి జీవితం, నేపథ్యం == కరుణ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌]]లో జన్మించింది. పి.ఎస్.టి విశ్వవిద్యాలయం నుండి పెయింటింగ్‌లో బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీ, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్రింట్ మేకింగ్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ, ఎం.ఎస్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బరోడా నుండి మ్యూజియాలజీలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పొందింది. ఈమె అనేక గ్రూప్ షోలు, సోలో షోలలో పాల్గొని వివిధ అవార్డులు, స్కాలర్‌షిప్‌లను అందుకుంది. వీటిలో 2007లో భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, హెచ్.ఆర్.డి నుండి జాతీయ మెరిట్ స్కాలర్‌షిప్; 2007లో హైదరాబాద్‌లోని పి.ఎస్.టి యూనివర్సిటీ గ్రాఫిక్స్ కోసం ఎ.పి. రాష్ట్ర అవార్డు; 2005లో న్యూఢిల్లీలో 77వ ఆల్ ఇండియా ఎగ్జిబిషన్, ఎ.ఐ.ఎఫ్.ఎ.సి.ఎస్; 2004లో హైదరాబాద్ ఆర్ట్ సొసైటీ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్; 2002లో నాగ్‌పూర్‌లో సౌత్ సెంట్రల్ జోనల్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Department of Fine Arts-karuna|url=http://snscomm.uohyd.ac.in/finearts/karuna.html|website=snscomm.uohyd.ac.in|access-date=2020-05-22|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423021830/http://snscomm.uohyd.ac.in/finearts/karuna.html|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == కరుణ గీసిన చిత్రాలు, ఎచింగ్స్, ఉడ్‌కట్స్ ఆమె స్వీయచరిత్రలోని విశేషాలు. ఇవి చాలా బిగుతుగా ఉండే కూర్పులలో అంతర్లీన స్థలాన్ని పంచుకోవడం, భరించడాన్ని కలగలిపి ఉంటాయి. ఆమె భౌతిక ప్రపంచం పట్ల ఉన్న భావోద్వేగ అనుబంధాలను, సామాజిక వాస్తవాలతో ఉన్న వైరుధ్యాలను చిత్రీకరించడం వలన, విస్తారంగా రూపుదిద్దుకున్న ఆకారాలు ఒక భ్రమ కలిగించే భావనను కలిగి ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి. కొన్నిసార్లు, ఆకారాలు ప్రకృతికి, సంస్కృతికి లేదా జీవితానికి రూపకాలుగా భావించబడతాయి. అవి వాస్తవిక, అద్భుత ప్రపంచాల అంచుల మధ్య ఊగిసలాడుతూ ఉంటాయి. ఆమె శైలి దృశ్య కథనం, నైపుణ్యంతో కూడిన అన్వయాల పరస్పర చర్యను కలిగి ఉంటుంది. వీటిని ముద్రించదగిన ఉపరితలాలపై చాకచక్యంగా మారుస్తుంది. ఈ విధంగా, మందమైన గీతలు, ఆకర్షించే రంగులు ముద్రణ ప్రాంతంలోకి ఉప్పొంగుతాయి. అనుకోకుండా ఏర్పడే అల్లికలు కళాత్మక స్వభావం గుణాలను ప్రతిబింబించే శక్తులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.<ref>{{Cite web|title=Artist Page {{!}} Art@Telangana|url=http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|website=www.artattelangana.org|access-date=2020-05-22|archive-date=23 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223074451/http://www.artattelangana.org/artistDetails.php?PARId=PAR46|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lasania|first=Yunus Y.|date=2015-10-18|title=Straight from the he‘art’|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/straight-from-the-heart/article7776466.ece|access-date=2020-05-22|issn=0971-751X}}</ref> == అవార్డులు == * కర్ణాటకలోని ఇండియన్ రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్ ద్వారా గ్రాఫిక్ ప్రింట్‌కి బంగారు పతకం ప్రదానం చేయబడింది. * జార్ఖండ్‌లోని ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ గ్రాఫిక్ ప్రింట్‌కి బంగారు పతకం. * హైదరాబాద్‌లోని పి.ఎస్. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం గ్రాఫిక్స్‌కి రాష్ట్ర అవార్డు. * చెన్నైలోని సౌత్ జోన్ యూత్ ఫెస్టివల్ అవార్డు. * న్యూఢిల్లీలో ఎ.ఐ.ఎఫ్.ఎ.సి.ఎస్ 77వ ఆల్ ఇండియా ఎగ్జిబిషన్ పెయింటింగ్‌కి అవార్డు. * హైదరాబాద్ ఆర్ట్ సొసైటీ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ గ్రాఫిక్స్ ప్రింట్‌కి అవార్డు. * నాగ్‌పూర్‌లోని సౌత్ సెంట్రల్ జోనల్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆల్ ఇండియా ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ అవార్డు. == ప్రదర్శనలు == === సోలో ప్రదర్శనలు === * 2009 కొచ్చిన్‌లోని కాశీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, కాశీ ఆర్ట్ కేఫ్‌లో డ్రాయింగ్, ప్రింట్‌ల ప్రదర్శన. * 2008 ప్రగతి ప్రింటర్ల నిధులతో సృష్టి ఆర్ట్ గ్యాలరీలో పెయింటింగ్స్, డ్రాయింగ్‌ల ప్రదర్శన. === ఇద్దరు వ్యక్తుల ప్రదర్శనలు === * 2011: హైదరాబాద్‌లోని సృష్టి ఆర్ట్ గ్యాలరీలో సుక్కా సుందర్, సుక్కా కరుణచే పెయింటింగ్‌లు, ప్రింట్‌ల ప్రదర్శన.<ref>{{Cite web|title=Of paintings and etchings|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2011/nov/26/of-paintings-and-etchings-314091.html|website=The New Indian Express|access-date=2020-05-22}}</ref> === గ్రూప్ ప్రదర్శనలు === * 2015: హైదరాబాద్‌లోని ఢీ ఆర్ట్ స్పేస్‌లో భాస్కర్, గాయత్రి, కరుణ, లక్ష్మీ కిరణ్‌ల భారీ ఉడ్‌కట్ ప్రింట్‌ల ప్రదర్శన "ది ఫుల్ స్కేప్".<ref>{{Cite web|title = Clipping of The Hans India - HYDERABAD CITY TAB|url = http://epaper.thehansindia.com/c/6742690|website = epaper.thehansindia.com|accessdate = 2015-12-22|archive-date = 23 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151223064654/http://epaper.thehansindia.com/c/6742690|url-status = dead}}</ref> * 2015: హైదరాబాద్‌లోని ఐలమ్మ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ‘రైనింగ్ కాన్షియస్‌నెస్ అండ్ డిలైట్’.<ref>{{Cite news|title = Hyderabad today|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/hyderabad-today/article7427579.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-07-16|access-date = 2015-12-22|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> * 2015: హైదరాబాద్‌లోని ఢీ ఆర్ట్ స్పేస్‌లో "ఉడ్‌కట్ 2015". * 2014: ఆర్ట్ @తెలంగాణ, హైదరాబాద్‌లోని మ్యూజ్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్. * 2014: "కొత్త పండుగ", స్టేట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, హైదరాబాద్. * 2014: "ఆర్ట్ యాజ్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్", తమ్కనత్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్. * 2014: హైదరాబాద్‌లోని తమ్కనత్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ "ప్రారంభ ప్రదర్శన". * 2013:"జెనెసిస్ ఆఫ్ మెమొరాబిలియా, ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ పెయింటింగ్స్, ఐలమ్మ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్.<ref>{{Cite web|title = The Art Daily: Deep Time, The Reflection Show, Genesis of Memorabilia and more..|url = http://mljohnyml.blogspot.in/2013/10/deep-time-reflection-show-genesis-of.html|website = mljohnyml.blogspot.in|accessdate = 2015-12-22}}</ref> * 2013: హైదరాబాద్‌లోని తాజ్ డెక్కన్‌లో డైరా సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ నిర్వహించిన "ఆర్ట్ జంబోరీ 2013". * 2013: "క్రియేషన్స్- ఓల్డ్ అండ్ న్యూ" ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ స్కల్ప్చర్స్, పెయింటింగ్స్ అండ్ ప్రింట్స్, ఆర్ట్ గ్యాలరీ, పిఎస్టి యూనివర్సిటీ, హైదరాబాద్. * 2013, 12: న్యూఢిల్లీలోని ఇండియా హాబిటాట్ సెంటర్, ఎన్.జి.ఎం.ఎ బెంగళూరు, ఎన్.జి.ఎం.ఎ ముంబైలలో వాస్వో ఎక్స్. వాస్వో రచించిన "బిట్వీన్ ది లైన్స్: ఐడెంటిటీ, ప్లేస్ అండ్ పవర్". * 2012: చెన్నైలోని లలిత కళా అకాడమీలో లలిత కళా అకాడమీ నిర్వహించిన "రీజనల్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్". * 2012: ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్, ఇండియా నిర్వహించిన "జీవా" ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్. * 2012: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ కల్చర్, స్టేట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ హైదరాబాద్, ఎ.పి. నిర్వహించిన "ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ ఆన్ బయో-డైవర్సిటీ". * 2010: ‘సాల్ట్ అండ్ పెప్పర్’, ఇన్ బ్లాక్ అండ్ వైట్ లో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్, ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్, ఇండియా. * 2009: ‘ఫ్రెండ్స్ ఫర్ ఎవర్’ ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్ ప్రారంభ ప్రదర్శన. * 2009: “టేకింగ్ ది లైన్ ఫర్ ఎ వాక్” ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ డ్రాయింగ్స్, పెయింటింగ్స్, ప్రింట్స్ అండ్ ఇన్‌స్టాలేషన్ 2009, ఐకాన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, హైదరాబాద్. * 2007: "హార్ట్ టు ఆర్ట్", చిత్రమయి స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, హైదరాబాద్‌లో పెయింటింగ్‌లు, ప్రింట్‌లు, శిల్పాల సమూహ ప్రదర్శన. * 2006: "ట్రాన్స్ లోకల్ ఆర్ట్" ఆన్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ పెయింటింగ్స్, ప్రింట్స్ అండ్ స్కల్ప్చర్స్, ది ఎమ్.ఎస్. యూనివర్సిటీ, వడోదర. * 2006: వడోదరలోని ఎమ్.ఎస్. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బరోడా, ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో జరిగిన "ఫ్రోజెన్ మూవ్‌మెంట్స్" ఫోటోగ్రఫీ ఎగ్జిబిషన్. * 2002: న్యూఢిల్లీలోని [[భారత పార్లమెంటు]]లో జరిగిన "స్పోట్" ఆర్ట్ ఫర్ పీస్ ఎగ్జిబిషన్. == సేకరణలు == * ఎమ్.సి.హెచ్.ఆర్.డి, హైదరాబాద్ * హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీ * ప్రైవేట్ కలెక్షన్స్ == వ్యక్తిగత జీవితం == కరుణ సుక్కా సుందర్‌ను వివాహం చేసుకుంది, వారికి ఒక కుమార్తె ఉంది.<ref>{{Cite web|title=లవ్ Heart|url=https://www.sakshi.com/news/features/sundar-and-karuna-love-story-194480|date=2014-12-13|website=Sakshi|language=te|access-date=2020-05-22}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:సుక్క, కరుణ}} [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:హైదరాబాద్ (భారతదేశం) కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా కళాకారులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ చిత్రకారులు]] 3gbsjeqxohvwjovrim410mm9smolo1a 10 507325 4941146 2026-04-06T15:47:46Z en>Rizwan 0 4941146 wikitext text/x-wiki {{infobox |name=Bengali literature |image= {{Photomontage | photo1a = Charyapada.jpg | photo2a = Rabindranath Tagore in 1909.jpg | photo2b = Kazi Nazrul Islam, circa 1940.jpg | position = centre | size = 300 | spacing = 2 | color = white | border = 1 | color_border = black | foot_montage = }} |alt = photo college of charyapada, Rabindranath Tagore and Kazi Nazrul Islam. |caption = ''(clockwise from top to bottom :)''<br> The oldest bengali script 'The [[charyapada]]' (''top''), [[Kazi Nazrul Islam]] (''Bottom right''), [[Rabindranath Tagore]] (''Bottom left''). |bodystyle=width:22em; |above=Bengali literature<br> বাংলা সাহিত্য |abovestyle=background:#ccc; |headerstyle=background:#ccc; |header1= [[Bengali literature]] |data2= [[:Category:Bengali literature|By category]] <br /> [[Bengali language]] |header5= Bengali language authors |data6=[[List of Bengali language authors (chronological)|Chronological list]] – [[List of Bengali language authors (alphabetical)|Alphabetic List]] |header7= Bengali writers |data8=[[:Category:Bengali writers|Writers]] – [[:Category:Bengali-language novelists|Novelists]] – [[:Category:Bengali poets|Poets]] |header9= Forms |data10=[[Bengali novels|Novel]] – [[Bengali poetry|Poetry]] – [[Bengali science fiction|Science Fiction]] |header11= Institutions and awards |data12=[[:Category:Bengali literary institutions|Literary Institutions]] <br /> [[:Category:Bengali literary awards|Literary Prizes]] |belowstyle=background:#ccc; |below= Related Portals<br/> [[Portal:Literature|Literature Portal]] <br/> [[Portal:Bangladesh|Bangladesh Portal]] <br/> [[Portal:India|India Portal]] }}<noinclude>[[Category:Bengal templates]] [[Category:Bangladesh templates]] [[Category:India templates]] [[Category:Culture of Bangladesh]] [[Category:Culture of West Bengal]] [[Category:Culture of India]] [[Category:Bengal Renaissance]] </noinclude> nsxfwrq6knqtsp1830miltdfg577gwt 4941147 4941146 2026-08-21T15:22:07Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:Bengali_literature]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4941146 wikitext text/x-wiki {{infobox |name=Bengali literature |image= {{Photomontage | photo1a = Charyapada.jpg | photo2a = Rabindranath Tagore in 1909.jpg | photo2b = Kazi Nazrul Islam, circa 1940.jpg | position = centre | size = 300 | spacing = 2 | color = white | border = 1 | color_border = black | foot_montage = }} |alt = photo college of charyapada, Rabindranath Tagore and Kazi Nazrul Islam. |caption = ''(clockwise from top to bottom :)''<br> The oldest bengali script 'The [[charyapada]]' (''top''), [[Kazi Nazrul Islam]] (''Bottom right''), [[Rabindranath Tagore]] (''Bottom left''). |bodystyle=width:22em; |above=Bengali literature<br> বাংলা সাহিত্য |abovestyle=background:#ccc; |headerstyle=background:#ccc; |header1= [[Bengali literature]] |data2= [[:Category:Bengali literature|By category]] <br /> [[Bengali language]] |header5= Bengali language authors |data6=[[List of Bengali language authors (chronological)|Chronological list]] – [[List of Bengali language authors (alphabetical)|Alphabetic List]] |header7= Bengali writers |data8=[[:Category:Bengali writers|Writers]] – [[:Category:Bengali-language novelists|Novelists]] – [[:Category:Bengali poets|Poets]] |header9= Forms |data10=[[Bengali novels|Novel]] – [[Bengali poetry|Poetry]] – [[Bengali science fiction|Science Fiction]] |header11= Institutions and awards |data12=[[:Category:Bengali literary institutions|Literary Institutions]] <br /> [[:Category:Bengali literary awards|Literary Prizes]] |belowstyle=background:#ccc; |below= Related Portals<br/> [[Portal:Literature|Literature Portal]] <br/> [[Portal:Bangladesh|Bangladesh Portal]] <br/> [[Portal:India|India Portal]] }}<noinclude>[[Category:Bengal templates]] [[Category:Bangladesh templates]] [[Category:India templates]] [[Category:Culture of Bangladesh]] [[Category:Culture of West Bengal]] [[Category:Culture of India]] [[Category:Bengal Renaissance]] </noinclude> nsxfwrq6knqtsp1830miltdfg577gwt 4941149 4941147 2026-08-21T15:23:44Z K.Venkataramana 27319 4941149 wikitext text/x-wiki {{infobox |name=బెంగాలీ సాహిత్యం |image= {{Photomontage | photo1a = Charyapada.jpg | photo2a = Rabindranath Tagore in 1909.jpg | photo2b = Kazi Nazrul Islam, circa 1940.jpg | position = centre | size = 300 | spacing = 2 | color = white | border = 1 | color_border = black | foot_montage = }} |alt = చర్యాపద, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం చిత్రాల సంకలనం |caption = ''(పై నుండి కింది వరకు సవ్యదిశలో:)''<br> అత్యంత ప్రాచీన బెంగాలీ లిపి గ్రంథం ''[[చర్యాపద]]'' (''పై భాగం''), [[కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]] (''కుడి దిగువన''), [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (''ఎడమ దిగువన''). |bodystyle=width:22em; |above=బెంగాలీ సాహిత్యం<br> বাংলা সাহিত্য |abovestyle=background:#ccc; |headerstyle=background:#ccc; |header1= [[బెంగాలీ సాహిత్యం]] |data2= [[:Category:బెంగాలీ సాహిత్యం|వర్గం ద్వారా]] <br /> [[బెంగాలీ భాష]] |header5= బెంగాలీ భాషా రచయితలు |data6=[[బెంగాలీ భాషా రచయితల జాబితా (కాలక్రమం)|కాలక్రమ జాబితా]] – [[బెంగాలీ భాషా రచయితల జాబితా (అక్షరక్రమం)|అక్షరక్రమ జాబితా]] |header7= బెంగాలీ రచయితలు |data8=[[:Category:బెంగాలీ రచయితలు|రచయితలు]] – [[:Category:బెంగాలీ భాషా నవలా రచయితలు|నవలా రచయితలు]] – [[:Category:బెంగాలీ కవులు|కవులు]] |header9= రూపాలు |data10=[[బెంగాలీ నవలలు|నవలలు]] – [[బెంగాలీ కవిత్వం|కవిత్వం]] – [[బెంగాలీ వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]] |header11= సంస్థలు, పురస్కారాలు |data12=[[:Category:బెంగాలీ సాహిత్య సంస్థలు|సాహిత్య సంస్థలు]] <br /> [[:Category:బెంగాలీ సాహిత్య పురస్కారాలు|సాహిత్య పురస్కారాలు]] |belowstyle=background:#ccc; |below=సంబంధిత పోర్టళ్లు<br/> [[Portal:సాహిత్యం|సాహిత్య పోర్టల్]] <br/> [[Portal:బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్ పోర్టల్]] <br/> [[Portal:భారతదేశం|భారతదేశం పోర్టల్]] }}<noinclude>[[Category:బెంగాల్ మూసలు]] [[Category:బంగ్లాదేశ్ మూసలు]] [[Category:భారతదేశం మూసలు]] [[Category:బంగ్లాదేశ్ సంస్కృతి]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్ సంస్కృతి]] [[Category:భారతదేశ సంస్కృతి]] [[Category:బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] </noinclude> 6kbcp793qkjx240nplsr0yvfq82z9sl 0 507326 4941150 2026-08-21T15:24:12Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1367172510|Bengali literature]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941150 wikitext text/x-wiki  {{Bengali literature}} '''బెంగాలీ సాహిత్యం''' అనేది [[బెంగాలీ భాష]]<nowiki/>లో వెలువడిన రచనల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది; ఇది కాలక్రమేణా, వివిధ రాజవంశాల పోషణ లేదా అనాదరణల ప్రభావంతో వచ్చిన మార్పులతో కూడిన ప్రాచీన, మధ్యయుగ, ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్య దశలను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=Koto Nodi Sorobor Ba Bangla Vashar Jibonee (The History of Bangla Language)|last=Azad|first=Humayun|publisher=Agami Prokashoni|year=2016|isbn=9789840414215|edition=2nd|location=Dhaka, Bangladesh|language=Bangla}}</ref> బెంగాలీ సాహిత్యం సుమారు 1,400 సంవత్సరాల కాలంలో అభివృద్ధి చెందింది. బెంగాలీ సాహిత్యం ఆవిర్భావం సుమారు క్రీ.శ. 650 నాటిదని భావిస్తే, దీని అభివృద్ధి చరిత్ర 1600 ఏళ్ల నాటిదని చెప్పవచ్చు. బెంగాలీ సాహిత్యంలో లభించే అత్యంత పురాతన రచన 'చర్యపద'; ఇది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన, ప్రాచీన బెంగాలీ భాషలోని బౌద్ధ ఆధ్యాత్మిక గీతాల సంకలనం. బెంగాలీ సాహిత్య కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించారు: ప్రాచీన (650–1200), మధ్యయుగ (1200–1800), ఆధునిక (1800 తర్వాత). మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో వివిధ రకాల కావ్య ప్రక్రియలు ఉన్నాయి; వీటిలో హిందూ మత గ్రంథాలు (ఉదా: మంగళకావ్యం), ఇస్లామిక్ ఇతిహాసాలు (ఉదా: సయ్యద్ సుల్తాన్, అబ్దుల్ హకీమ్ రచనలు), [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] గ్రంథాలు (ఉదా: [[చైతన్య మహాప్రభు]] జీవిత చరిత్రలు), [[అరబిక్]], [[పర్షియన్]], [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] గ్రంథాల అనువాదాలు, అలాగే ముస్లిం కవులు రచించిన లౌకిక సాహిత్యం (ఉదా: అలోల్ రచనలు) వంటివి ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నవలలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బెంగాలీ సాహిత్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి. సామాజిక ఉద్యమకారుడిగా, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక సాహిత్య రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందిన [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్]] ఇస్లాం ' ను విప్లవ కవి'గా అభివర్ణించారు, ప్రస్తుతం [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ కవిగా గుర్తింపు పొందారు. == ప్రాచీన == [[బెంగాలీ]] మొదటి రచనలు 8వ, 12వ శతాబ్దాల మధ్య కనిపించాయి.<ref name="sukumarseneng24">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|page=24|orig-year=1960}}</ref> దీనిని సాధారణంగా ''చర్యాపద'' అని పిలుస్తారు, వివిధ బౌద్ధ సన్యాసులు, లుయిపాడ, కన్హపాడ, కుక్కురిపాడ, చాటిల్పాడ, భుసుకుపడ, కమలిపాడ, ధెందన్పాడ, శాంతిపాడ, శబరపాడ వంటి వారు స్వరపరిచిన 47 ఆధ్యాత్మిక శ్లోకాలు. ఈ వ్రాతప్రతులను 1907లో [[నేపాల్]] రాయల్ కోర్ట్ లైబ్రరీలోని తాటి ఆకు మీద [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] భాషావేత్త [[హరప్రసాద్ శాస్త్రి]] కనుగొన్నారు. ఈ వ్రాతప్రతుల భాష పాక్షికంగా మాత్రమే అర్థం కావడం వల్ల, వాటిని శాస్త్రి శాంధ భాష (సంధ్యా భాష అంటే సాయంత్రం భాష) అనే పేరుతో వర్గీకరించారు. == మధ్యయుగ (1200-1800) == === ప్రారంభ మధ్యయుగ/పరివర్తన (1200-1350) === ఈ కాలం అనేక సాధారణ సామెతలు, పద్యాలు మొదట ఉద్భవించిన కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. [[బెంగాలీ అక్షరమాల|బెంగాలీ వర్ణమాల]] ప్రస్తుతం ఉన్నట్లే మారింది. రమయి పండిట్, హలయుధ్ మిశ్రా ఈ కాలంలోని ప్రముఖ రచయితలు.<ref name="bpedia">{{Cite Banglapedia|article=Bangla Literature|last=Mohammad Daniul Haq & Aminur Rahman}}</ref> === నాథ్ సాహిత్యం === నాథ్ సాహిత్యం అనేది మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన శాఖ. ఇది నాథ్ యోగుల బోధనలు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలలో పాతుకుపోయింది. 10వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన ఇది, బౌద్ధ, శైవ, జానపద సంప్రదాయాల అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. యోగా, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ వంటి ఇతివృత్తాలపై ఇది కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. 'గోరక్షా బిజోయ్', మైనామతి, గోపీచంద్రుల గురించిన పాటలు దీని ముఖ్యమైన రచనలలో కొన్ని. ఇవి అతీంద్రియ కథలను త్యాగం, ఆత్మనిగ్రహం, ఆధ్యాత్మిక విజయంపై పాఠాలతో మేళవిస్తాయి. మౌఖిక, లిఖిత సంప్రదాయాల ద్వారా తరతరాలుగా వస్తున్న నాథ్ సాహిత్యం, బెంగాల్ యొక్క మత సంస్కృతి, గ్రామీణ సమాజం, జానపద వారసత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది నేటికీ బెంగాలీ జానపద గీతాలపై ప్రభావం చూపుతూనే ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Nath Literature - Banglapedia|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Nath_Literature|access-date=2025-07-10|website=[[Banglapedia]]}}</ref> === చైతన్యకు పూర్వం (1350-1500) === [[దస్త్రం:Tomb_of_Ghiyasuddin_Azam_Shah,_Narayanganj,_Bangladesh.jpg|thumb|ఘియాసుద్దీన్ ఆజం షా సమాధి, దీని పోషణలో షా ముహమ్మద్ సగీర్, కృత్తిబాస్ ఓజా వంటి రచయితలు ఉన్నారు.]] ముస్లిం రచయితలు మతం, సంస్కృతి, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం, ప్రేమ, చరిత్ర వంటి కథనాలు, ఇతిహాసాల ద్వారా వివిధ ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తున్నారు-తరచుగా [[అలీఫ్ లైలా|వెయ్యి, ఒక రాత్రులు]], [[షాహ్ నామా|షానమేహ్]] వంటి అరబిక్, పర్షియన్ సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందారు లేదా అనువదించారు.<ref>{{Cite web|title=The development of Bengali literature during Muslim rule|url=https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809050525/https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|archive-date=9 August 2017|access-date=2017-09-22}}</ref> సాహిత్య శృంగార సంప్రదాయంలో యూసుఫ్, జులైఖా లపై షా ముహమ్మద్ సగీర్ రాసిన కవితలతో పాటు జైనుద్దీన్, సబిరిద్ ఖాన్ రచనలు కూడా కనిపించాయి. ముస్లిం కథలను వివరించడానికి ''దోభాషి'' సంస్కృతి [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]], పర్షియన్ పదజాలాన్ని బెంగాలీ గ్రంథాలలో ప్రవేశపెట్టింది. [[పురాణ కవిత్వం]] సయ్యద్ సుల్తాన్ రచించిన ''నబిబాంగ్ష'', షా బారిద్ రచించిన ''రసూల్ బిజోయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sufi Literature|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911195841/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|archive-date=11 September 2016|website=Banglapedia}}</ref> [[దస్త్రం:Rajshahi_College_Library_Inside_02.JPG|ఎడమ|thumb|రాజ్షాహి కళాశాల గ్రంథాలయంలో సంరక్షించబడిన ''చర్యాపద'' వ్రాతప్రతి.]] ఈ కాలంలోని ప్రసిద్ధ హిందూ గీత కవి చండీదాస్, [[జయదేవుడు|జయదేవ]] రచనలను సంస్కృతం నుండి బెంగాలీకి అనువదించి, శ్రీకృష్ణుడి కీర్తన వంటి రాధా, కృష్ణుడి మధ్య ప్రేమకు అంకితమైన వేలాది కవితలను రూపొందించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ కాలంలో ఎక్కువ మంది హిందూ రచయితలు [[మైథిలీ భాష|మైథిలి భాష]] ప్రసిద్ధి చెందిన [[విద్యాపతి]] అని పిలువబడే వైష్ణవ కవి నుండి ప్రేరణ పొందారు. మళాధర్ బసు యొక్క ''శ్రీ కృష్ణ విజయ'', ఇది ప్రధానంగా ''[[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]]'' 10వ, 11వ శ్లోకాల అనువాదం, ఇది ఒక ఖచ్చితమైన తేదీకి కేటాయించగల తొలి బెంగాలీ కథన పద్యం.<ref name="sukumarseneng">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=65–66|orig-year=1960}}</ref> క్రీ. శ. 1473, 1480 మధ్య కూర్చబడిన ఇది కృష్ణ పురాణం యొక్క పురాతన బెంగాలీ కథన పద్యం కూడా.<ref name="bp">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Maladhar Basu|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maladhar_Basu}}</ref><ref name="sukumarseneng" /> శ్రీ రామ పాంచాలి అనే పేరుతో ''[[రామాయణం]]'' కృత్తిబాస్ ఓజా ద్వారా అనువదించబడింది.<ref name="s1">Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{In lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.105–10</ref> === మధ్యయుగ కాలం చివరిలో (1500-1800) === [[దస్త్రం:Fakir_Lalon_Shah.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]], అలెన్ గిన్స్బర్గ్ సహా అనేక మంది కవులు, సామాజిక, మతపరమైన ఆలోచనాపరులు లాలన్ ప్రేరణ పొందారు, ప్రభావితం చేశారు.<ref name="Choudhury 1992, p. 59">{{Cite book|title=Lālana Śāha, 1774 – 1890|last=Caudhurī|first=Ābadula Āhasāna|date=1992|publisher=Bāṃlā Ekāḍemī|isbn=978-9840725977|edition=1. punarmudraṇa.|location=Ḍhākā|oclc=246442470}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ivG6mAEACAAJ|title=Songs of ecstasy tantric and devotional songs from colonial Bengal|last=Urban|first=Hugh B.|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513901-3|location=New York|page=18}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UrZjAAAAMAAJ|title=The lover of God|last=Tagore|first=Rabindranath|last2=K. Stewart|first2=Tony (Translation)|last3=Twichell|first3=Chase (Translation)|date=2003|publisher=Consortium Book Sales & Dist.|isbn=978-1556591969|location=Port Townsend, Wash.|page=94}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=avyppwAACAAJ|title=Lalon Shah, the great poet|last=Hossain|first=Abu Ishahaq|date=2009|publisher=Palal Prokashoni|isbn=978-9846030679|location=Dhaka|page=148}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Same Multiple Identity: An Interview with Allen Ginsberg}}</ref>]] అరాకాన్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బెంగాలీ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది. పద్మావతి రాసిన అలావోల్, అలాగే దౌలత్ ఖాజీ, దౌలత్ వజీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, చంద్రావతి రాసిన ఖురేషి మగన్ ఠాకూర్, నాసిర్నామా రాసిన మరాదన్ వంటి అరాకన్ రాజసభలో పోషించిన ప్రముఖ రచయితలకు ఇది నిలయం. రాజసభ పోషణలో ఉన్న మొదటి కవి ఖాజీ. ఆయన మొదటి బెంగాలీ ప్రేమగా పరిగణించబడే సతీమయన ఓ లోర్చంద్రాణిని రాయడం ప్రారంభించాడు. కోర్టులో జట్టుకృషి సర్వసాధారణం,, ఖాజీ ప్రేమను అలావోల్ ముగించాడు, ఎందుకంటే ఖాజీ దానిని పూర్తి చేయకముందే మరణించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1993). ''Islami Bangla Sahitya'' (in Bengali), Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7215-301-5}}, pp.23–33</ref> వృత్తిరీత్యా న్యాయమూర్తి అయిన హయాత్ మహమూద్ మధ్య బెంగాలీ సాహిత్యంలో చివరి కవిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite Banglapedia|article=Heyat Mamud|last=[[Wakil Ahmed]]}}</ref> == ఆధునిక (1800-ప్రస్తుతం) == బెంగాలీ సాహిత్యం యొక్క ఆధునిక కాలాన్ని సుమారుగా ఆరు దశలుగా వర్గీకరించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Bangla Literature|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bangla_Literature|access-date=2022-04-28|website=Banglapedia}}</ref> # మొదటి దశః గద్య యుగం (1800-1850). ఈ సమయంలో, క్రైస్తవ మతప్రచారకులు, సంస్కృతం నేర్చుకున్న బెంగాలీ పండితులు గద్యం ద్వారా ఆధునికతను ప్రేరేపించడానికి కృషి చేశారు. # రెండవ దశః అభివృద్ధి యుగం (1850-1900). ఈ సమయంలో, పండిట్ ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ చటోపాధ్యాయ ఎఫ్ఆర్జిఎస్ ఎఫ్ఆర్ఎస్ఎ, బంకిమ్ చటోపాధ్యాయ్, [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] పాశ్చాత్య ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించే నవలలు, కవితలు రాశారు. ఈ క్లాసిక్లు కాల పరీక్షలో కళాఖండాలుగా మిగిలిపోతాయి. # మూడవ దశః [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] యుగం (1890-1930). ఈ కాలంలో ఠాగూర్ రచనలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, ఇతర రచనలు, ముఖ్యంగా కవితలు, ఆయన ప్రభావంతో విలీనం చేయబడ్డాయి. # నాల్గవ దశః రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ అనంతర దశ (1930-1947). ఈ సమయంలో, చాలా మంది రచయితలు రవీంద్ర ప్రభావానికి దూరంగా ఉండటానికి చేతన ప్రయత్నం చేశారు. ఇది దాదాపుగా భారత విభజన వరకు కొనసాగింది. # ఐదవ దశః విభజన అనంతర దశ (1947-1970). విభజన తరువాత, బంగ్లా సాహిత్యం పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు పాకిస్తాన్/బంగ్లాదేశ్లలో విడిగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ప్రతి బెంగాల్ యొక్క రాజకీయ, మతపరమైన గుర్తింపులకు అనుగుణంగా ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. # ఆరవ దశః బంగ్లాదేశ్/పశ్చిమ బెంగాల్ శకం (1971-ప్రస్తుతం) 1971లో [[బంగ్లాదేశ్]] ఏర్పడిన తరువాత, హుమాయున్ అహ్మద్ వంటి రచయితలు బంగ్లాదేశ్లో సాహిత్యాన్ని ఉత్తేజపరిచారు, వీరు సాధారణ భాషలో ప్రజలను ఆకర్షించే కొత్త రచనా శైలిని నిర్మించారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|title=How Humayun Ahmed became the Shakespeare of Bangladesh|date=13 November 2020|work=Daily Sun|access-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062954/https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|archive-date=2020-11-13|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]], సమరేష్ మజుందార్, శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ వంటి పశ్చిమ బెంగాలీ రచయితలు ప్రపంచీకరణ యుగంలో పశ్చిమ బెంగాల్ గురించి కొత్త దృక్పథంతో రాశారు. ఈ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ రచయితలు అంతరించిపోవడంతో, సహస్రాబ్ది యుగం సృష్టించిన సాహిత్యం ఇంకా వర్ణించబడలేదు. === మొదటి, రెండవ దశ (1800-1900) === ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకాలు క్రైస్తవ మిషనరీలు రాసినవి. ఉదాహరణకు, డోమ్ ఆంటోనియో ల ''బ్రాహ్మణ-రోమన్-కాథలిక్'' సంవాద్ 17వ శతాబ్దం చివరలో ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకం. బెంగాలీ పండితులు ఫోర్ట్ విలియం కళాశాల కోసం పాఠ్యపుస్తకాలు రాయడంతో బెంగాలీ రచన మరింత అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రచనలలో సాహిత్య విలువలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ఉపదేశ రచనల అభ్యాసంతో గద్య రచన బాగా అభివృద్ధి చెందింది. [[రామ్మోహన్ రాయ్|రాజా రామ్మోహన్ రాయ్]] బెంగాలీ మతపరమైన, విద్యా పుస్తకాల సేకరణకు తోడ్పడ్డారు. మిషనరీలు, [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మో షమాజ్]] ఎక్కువ పత్రికలు, వార్తాపత్రికలను ప్రచురించడంతో, కొత్త ఆదర్శాలను తెలియజేయడానికి వ్రాసే సంస్కృతి వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1860లో ప్రచురించబడిన [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] మొదటి ఇతిహాసం ''తిలోత్తమ సంభబ్ కబ్య'' ఖాళీ పద్యం రాసిన మొదటి బెంగాలీ పద్యం. [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] 19వ శతాబ్దపు ప్రముఖ బెంగాలీ నవలా రచయితలు, వ్యాసకర్తలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డారు. ఆయన తన నవల ఆనందమత్ (1882) లో కనిపించే ''[[వందేమాతరం|వందే మాతరం]]'' అనే భారత జాతీయ గీతాన్ని కూడా రాశారు.<ref name="sukumarsenengbankim">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=211–12|orig-year=1960}}</ref> 1880లలో, ఛటర్జీ తన ''ధర్మతత్వ'', ''కృష్ణ చరిత్ర'' ''[[భగవద్గీత]]'' వంటి హిందూ గ్రంథాలను అలాగే చారిత్రక కోణం నుండి కృష్ణమత సమస్యలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించారు.<ref name="sukumarsenengbankim" /> రొమేష్ చందర్ దత్, మీర్ ముషారఫ్ హుస్సేన్ వారి కల్పిత రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. [[గిరీష్ చంద్ర ఘోష్]], ద్విజేంద్రలాల్ రే ఆ కాలంలోని ప్రముఖ నాటక రచయితలు కాగా, అక్షయ్ కుమార్ బోరాల్, రామేంద్ర సుందర్ త్రిబేది వారి ప్రభావవంతమైన వ్యాసాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. 1876లో ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్యంలో మొదటి పూర్తి స్థాయి ఆత్మకథ రాసుందరి దేవి రచించారు.<ref>{{Cite web|last=Deepa Bandopadhyay|script-title=bn:নারীর লেখা নারীর কথা|url=http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519090732/http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|archive-date=19 May 2015|website=Kali O Kalam|language=bn}}</ref> టాగోర్ పూర్వ యుగం కూడా సమకాలీన బెంగాల్‌లో దైనందిన జీవితంపై దృష్టి సారించిన ప్రసిద్ధ సాహిత్యం యొక్క అంతర్ప్రవాహాన్ని చూసింది. గద్య శైలి, అలాగే ఈ రచనలలోని హాస్యం తరచుగా అస్పష్టంగా, మొద్దుబారిన, అందుబాటులో ఉండేవి. కాళీప్రసన్న సింఘా రచించిన "హుతోమ్ పెచార్ నక్ష" (ది స్కెచ్ ఆఫ్ ది గుడ్లగూబ), 19వ శతాబ్దపు కోల్‌కతాలోని "బాబు" సంస్కృతిని వ్యంగ్యంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ విషయంలో ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు పెరీ చంద్ మిత్ర రచించిన "అలలేర్ ఘోరర్ దులాల్" (ది స్పాయిల్డ్ బ్రాట్), శిబ్నాథ్ శాస్త్రి రచించిన "రామ్తాను లాహిరి ఓ తత్కలిన్ బంగా షమాజ్" (రమ్తను లాహిరి & సమకాలీన బెంగాలీ సమాజం), "నబా బాబు బిలాస్" & "నబబాన్బీ బిలాస్" రచించిన "నాబా బాబూ బిలాస్." ఈ పుస్తకాలు సమకాలీన బెంగాలీ మాండలికాన్ని, ప్రజా సమాజాన్ని సమర్థవంతంగా చిత్రీకరించాయని చెప్పవచ్చు. అంతేకాకుండా, రూపచంద్ పాఖీ, భోలా మోయ్రా వంటి దిగ్గజాల ఖిస్తీ, ఖేర్, కబియాల్ గాన్ వంటి ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన సంగీత ప్రక్రియలను కూడా ఇవి పొందుపరిచాయి. టాగోర్ సంస్కృతి ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి,, బెంగాలీ సమాజంలో సాహిత్యపు సొగసు, సున్నితత్వం పట్ల పెరుగుతున్న ఆదరణ కారణంగా ఇలాంటి పుస్తకాలు అరుదైపోయాయి.<ref>{{Cite web|title=Mechanicalcutta: Industrialisation, new media in the 19th century|url=http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705092243/http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|archive-date=5 July 2010|access-date=16 March 2010}}</ref><gallery widths="120" heights="120" perrow="7"> దస్త్రం:Bankim_Chattapadhyay.jpg|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ రాసిన మొదటి నవల 'దుర్గేశనందిని' బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా పరిగణించబడింది..<ref name="sukumarsenengbankim" /> దస్త్రం:Shaheed_Minar.JPG|బెంగాలీ భాషా ఉద్యమ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఢాకాలోని షహీద్ మినార్ దృశ్యం. దస్త్రం:Bhasha_Smritistambha_Arnab_Dutta_2011.jpg|భాషా స్మృతిస్తంభం, కోల్‌కతా. దస్త్రం:Kaykobad_1932.jpg|కైకోబాద్ ఒక ప్రజాదరణ పొందిన కథాత్మక కవి. దస్త్రం:হাসন_রাজা_(ঊর্ধাংশ).jpg|గ్రామీణ బెంగాల్‌లో హసన్ రాజా కవిత్వం ఇప్పటికీ ప్రముఖంగా ఉంది. </gallery>[[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] రచించిన [[వందేమాతరం|వందే మాతరం]] [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] కీలక పాత్ర పోషించింది, భారతదేశంలో ఆయనకు విస్తృతంగా గౌరవం ఉంది. ఆయన నవలలు బంగ్లాదేశ్లో కొంతవరకు ప్రజాదరణ పొందాయి.   [[బంకిం పురస్కారం|బంకిమ్ మెమోరియల్ అవార్డు]] భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] అందించే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం. === మూడవ, నాల్గవ దశలు (1900-1947) === [[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_unknown_location.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ఆసియాలో మొదటి [[నోబెల్ బహుమతి|నోబెల్]] గ్రహీత.]] [[దస్త్రం:Kazi_Nazrul_Islam_with_the_Kendriya_Muslim_Sahitya_Sangsad.jpg|thumb|సిల్హెట్ లో బెంగాలీ ముస్లిం సాహితీవేత్తలతో కూర్చున్న [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]]. నజ్రుల్ చేసిన కృషిలో బెంగాలీ గోజోల్ యొక్క సమృద్ధి సమృద్ధి ఉన్నాయి.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]] 20వ శతాబ్దంలో బెంగాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధ రచయితలు. ఠాగూర్ భారతదేశ జాతీయ గీతం, [[భారత జాతీయగీతం|జన గణ మన]], బంగ్లాదేశ్ యొక్క అమర్ షోనార్ బంగ్లా రెండింటి రచయితగా అలాగే శ్రీలంక మఠానికి ప్రేరణగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఠాగూర్ యొక్క చిన్న కథలు మానవ భావోద్వేగాలు, సామాజిక సమస్యల యొక్క లోతైన అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. "ది హోమ్కమింగ్" లోని ఫాటిక్ వంటి పాత్రల ద్వారా, "ది బాబస్ ఆఫ్ నయన్జోర్" లోని తరగతి ఇతివృత్తాల ద్వారా, ఠాగూర్ భారతీయ సమాజంలోని సంక్లిష్టతలను, మానవ అనుభవాన్ని నైపుణ్యంగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dattatraya Das|url=https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/|access-date=2024-07-31|website=Celebrating Tagore - The Man, The Poet and The Musician|language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా, నజ్రుల్ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ కవి జరుపుకుంటారు. <ref name="University of Hawaii Press">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last=de Silva|first=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}}</ref><ref name="The Times of India">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|agency=[[Times News Network]]}}</ref><ref name="IBN Live">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> [[శరత్ చంద్ర చట్టోపాధ్యాయ్|శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ]] నవలలు, నవలలు, కథలు రాశారు. ఆయన ''నరీర్ ముల్యా (1923) '', ''స్వదేశ్ ఓ సాహిత్య (1932) '' లలో వ్యాసాలను కూడా రాశారు. ఆయన రచనలలో శ్రీకాంత, చరిత్రహన్, దేవదాస్, గృహదహ, దేనా-పావోనా, పథేర్ దాబి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి. === చిన్న కథల రచయితలు === బెంగాలీ సాహిత్యం చిన్న కథలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], మాణిక్ బందోపాధ్యాయ, తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ్, [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ బందోపాధ్యాయ]] (పరశురామ్ సయ్యద్ ముజ్తబా అలీ, ప్రేమేంద్ర మిత్ర), బెంగాల్ కూడా [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]], శరదిందు బందోపాధ్యాయ, ఇతరులు రాసిన డిటెక్టివ్ కథలు, నవలలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mosquito and Other Stories by Premendra Mitra|url=https://www.purplepencilproject.com/mosquito-and-other-stories-premendra-mitra/|access-date=2020-06-09|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref> === ఐదవ దశః విభజన అనంతర కాలం (1947-1971) === బెంగాలీ సాహిత్యంలో వ్యంగ్య కథల రచయితగా రాజశేఖర్ బసు (1880-1960) ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref name="parashuram">{{Cite book|title=Samsad Bangla Sahityasangi|publisher=Sahitya Samsad|year=2003|isbn=81-7955-007-9|editor-last=Das|editor-first=Sisir Kumar|edition=1st|location=Kolkata|page=189|language=bn|trans-title=Samsad Companion to Bengali Literature}}</ref> "పరశురామ్" అనే మారుపేరుతో రాసిన తన కథలలో బెంగాలీ సమాజంలోని వివిధ వర్గాల కపటత్వం, నీచత్వాన్ని ఆయన ఎగతాళి చేశారు.<ref name="parashuram" /> ఆయన ప్రధాన రచనలలోః ''గద్దాలిక'' (1924) కజ్జ్వాలి (1927) ''హనుమానేర్ స్వప్న'' (1937) గమానుష్ జతిర్ కథా (1945) ధుస్తురిమయ ఇట్టాది గాల్పా (1952) కృష్ణకాళి ఇట్టాది గాల్ప (1953) నిల్తారా ఇట్టాది గాల్ప్ (1956) ఆనందిబాయి ఇట్టాది గాల్పే (1958), చమత్కుమారి ఇట్టాది గాల్పో (1959). ఆయన ''కృష్ణకాళి ఇట్యాడి గాల్పా'' 1955లో పశ్చిమబంగ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం రవీంద్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.<ref>{{Cite book|title=Rajshekhar Basu|last=Adhya|first=Hemanta Kumar|publisher=Sahitya Akademi|year=2001|edition=1st|series=Bharatiya Sahityakar Pustakmala|location=Kolkata|language=bn|id=41-45}}</ref> రాజశేఖరు ప్రముఖ నిఘంటువు రచయిత, అనువాదకుడు, వ్యాసకర్త కూడా. ఆయన యొక్క చలంతిక (1937) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంక్షిప్త బెంగాలీ నిఘంటువులలో ఒకటి, అయితే ఆయన చేసిన ''[[మేఘ సందేశం (సంస్కృతం)|మేఘదూత]]'' (1943) ''[[రామాయణం]]'' (1946) ''[[మహాభారతం]]'' (1949), ''[[భగవద్గీత]]'' (1961) యొక్క బెంగాలీ-భాషా అనువాదాలు కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆయన రాసిన ప్రధాన వ్యాసాలు ''లఘుగురు'' (1939), ''బిచింటా'' (1955) లలో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆ కాలంలోని ఇతర ముగ్గురు ప్రసిద్ధ రచయితలు [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ ''బందోపాధ్యాయ'']], తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ, ''బందోపాధ్యాయ ట్రాయ్'' (త్రియో ఆఫ్ బందోపాధ్యాయ) గా ప్రసిద్ధి చెందిన మాణిక్ బందోపాధ్యాయ.<ref>{{Cite web|date=19 April 2021|title=তিন বন্দ্যোপাধ্যায়ের দ্যুতি|url=https://ritujanpub.com/2021/04/19/664/|website=Ritujan Publication}}</ref> ''బనాఫుల్'' అనే కలం పేరుతో రాసిన బలాయ్ చంద్ ముఖోపాధ్యాయ ఆ కాలానికి చెందిన మరో ప్రముఖ రచయిత. అతను తరచుగా కేవలం అర పేజీల పొడవైన తన చిన్న విగ్నెట్లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, కానీ అతని రచన అరవై ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, "వేల కవితలు, 586 చిన్న కథలు (వీటిలో కొన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి) 60 నవలలు, 5 నాటకాలు, అనేక ఏక-చర్య నాటకాలు, ''పాస్చట్పట్'' అనే ఆత్మకథ (బ్యాక్ గ్రౌండ్), అనేక వ్యాసాలు".<ref>{{Cite web|date=2020-06-13|title=Wildfire and Other Stories by Banaphool|url=https://www.purplepencilproject.com/wildfire-and-other-stories-by-banaphool-review/|access-date=2020-07-05|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref>ప్రఖ్యాత చారిత్రక కథా రచయిత అయిన సరదిందు బందోపాధ్యాయ, డిటెక్టివ్ బ్యోమకేష్ బక్షి ని సృష్టించారు. ఈ కాలంలోని ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో సమరేష్ బసు, బుద్ధదేవ్ బోసు, ప్రేమేంద్ర మిత్ర, షిబ్రామ్ చక్రవర్తి, నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ, సుబోధ్ ఘోష్, నరేంద్రనాథ్ మిత్ర ఉన్నారు. ==== ప్రాకల్పనా ఉద్యమం ==== ప్రముఖ అమెరికా విమర్శకుడు స్టీవ్ లెబ్లాక్ చేత 'ఒక చిన్న సాహిత్య విప్లవం' గా బ్రాండ్ చేయబడిన, కోల్కతా 'పెంపకం' చేసిన, 1969 లో ప్రారంభమైన, వట్టచ్చార్జ చందన్ నాయకత్వం వహించిన నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా, ప్రాకల్పనా కల్పన, సర్బంగిన్ కవిత్వం, చేతనవ్యాసిజం యొక్క కొత్త శైలులను ప్రోత్సహిస్తోంది. బెంగాలీ సాహిత్యం ద్వారా పుట్టుకొచ్చిన భారతదేశంలో బహుశా ఇది ఏకైక ద్విభాషా (బెంగాలీ-ఆంగ్ల) సాహిత్య ఉద్యమం, ఇది రిచర్డ్ కోస్టెలనెట్జ్, జాన్ ఎమ్. బెన్నెట్, షీలా మర్ఫీ, డాన్ వెబ్ వంటి ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ అవాంట్-గార్డ్ రచయితలు, మెయిల్ కళాకారుల భాగస్వామ్యం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన రెక్కలను విస్తరించింది. === ఆరవ దశః రెండు ప్రవాహాలు (1971-ప్రస్తుతం) === ==== బంగ్లాదేశ్ ప్రవాహం ==== హుమాయున్ అహ్మద్, తనదైన సరళమైన రచనా శైలిని సృష్టించి, దానికి అపారమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టారు. హిము, మిసిర్ అలీ, బేకర్ భాయ్ వంటి ఆయన పాత్రలు నేటికీ అందరికీ ప్రియమైనవిగా నిలిచిపోయాయి. బంగ్లాదేశ్ షేక్స్‌పియర్‌గా పరిగణించబడే ఆయన గురువు, నాట్యగురు నూరుల్ మోమెన్, నాటక రచన, లలిత సాహిత్యం, వ్యంగ్యం అనే మూడు సాహిత్య రంగాలలో ఏకకాలంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్, హుమాయున్ ఆజాద్, అహ్మద్ సోఫా, సెలీనా హుస్సేన్, తస్లీమా నస్రీన్, మరెందరో ఉన్నారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/11/news.india?CMP=share_btn_url|title=Leading Indians campaign for exiled writer|last=Ramesh|first=Randeep|date=2008-02-11|work=The Guardian|access-date=2025-04-13|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-28307267|title=Why Taslima Nasreen wants to return to Bangladesh|date=2014-07-16|work=BBC News|access-date=2025-04-13|language=en-GB}}</ref> ==== పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రవాహం ==== పశ్చిమ బెంగాల్ బెంగాలీ సాహిత్యం బెంగాలీ సాహిత్యాన్ని నడిపించిన ఆధునిక ఆలోచనాపరుల మంద ద్వారా ప్రభావితమైంది. కవి, నవలా రచయిత, పిల్లల కథ రచయిత అయిన [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]] తన కాలంలోని అత్యంత ఫలవంతమైన రచయితలలో ఒకరు. [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] తన సొంత డిటెక్టివ్ ఫెలుడా సృష్టించాడు, అతనితో పాటు తపేష్ రంజన్ మిత్ర, ఫెలుడా, లాల్మోహన్ గంగూలీ అతని మారుపేరుతో 'తోప్సే' అని పిలుస్తారు. విప్లవ శాస్త్రవేత్త, సాహసోపేత, కథకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ షోంకు, తారిణి ఖురో పాత్రలను కూడా రే సృష్టించారు. వీరితో పాటు నారాయణ్ సన్యాల్, బుద్ధదేవ్ గుహ, [[మహా శ్వేతాదేవి|మహాశ్వేతా దేవి]], [[నీరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి|నిరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి]], సమరేష్ మజుందార్, సమరేశ్ బసు, [[సుచిత్రా భట్టాచార్య]], పురుషోత్తమ్ కుమార్ దేబ్నాథ్, [[నవనీత దేవ్ సేన్|నబనీతా దేవ్ సేన్]], సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్, బారెన్ గంగోపాధ్యాయ, అమియా భూషణ్ మజుందార్. * == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bengali.html లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్-బెంగాలీ విభాగం] * సయీద్ అబూబకర్ రచించిన [http://www.bangla-literature.ueuo.com బెంగాలీ సాహిత్యంపై ఆంగ్ల పత్రిక] * అబ్దుల్ మోమిన్ రచించిన [https://www.18upchoti.com/forums/bengali-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE.6/ బెంగాలీ సాహిత్యంపై బెంగాలీ ఫోరం] * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/ ఠాగూర్ వేడుకలు] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] gfg2mnvjtahisye5518nhu1vplr7xlr 4941151 4941150 2026-08-21T15:25:55Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941151 wikitext text/x-wiki  {{Bengali literature}} '''బెంగాలీ సాహిత్యం''' అనేది [[బెంగాలీ భాష]]<nowiki/>లో వెలువడిన రచనల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది; ఇది కాలక్రమేణా, వివిధ రాజవంశాల పోషణ లేదా అనాదరణల ప్రభావంతో వచ్చిన మార్పులతో కూడిన ప్రాచీన, మధ్యయుగ, ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్య దశలను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=Koto Nodi Sorobor Ba Bangla Vashar Jibonee (The History of Bangla Language)|last=Azad|first=Humayun|publisher=Agami Prokashoni|year=2016|isbn=9789840414215|edition=2nd|location=Dhaka, Bangladesh|language=Bangla}}</ref> బెంగాలీ సాహిత్యం సుమారు 1,400 సంవత్సరాల కాలంలో అభివృద్ధి చెందింది. బెంగాలీ సాహిత్యం ఆవిర్భావం సుమారు క్రీ.శ. 650 నాటిదని భావిస్తే, దీని అభివృద్ధి చరిత్ర 1600 ఏళ్ల నాటిదని చెప్పవచ్చు. బెంగాలీ సాహిత్యంలో లభించే అత్యంత పురాతన రచన 'చర్యపద'; ఇది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన, ప్రాచీన బెంగాలీ భాషలోని బౌద్ధ ఆధ్యాత్మిక గీతాల సంకలనం. బెంగాలీ సాహిత్య కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించారు: ప్రాచీన (650–1200), మధ్యయుగ (1200–1800), ఆధునిక (1800 తర్వాత). మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో వివిధ రకాల కావ్య ప్రక్రియలు ఉన్నాయి; వీటిలో హిందూ మత గ్రంథాలు (ఉదా: మంగళకావ్యం), ఇస్లామిక్ ఇతిహాసాలు (ఉదా: సయ్యద్ సుల్తాన్, అబ్దుల్ హకీమ్ రచనలు), [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] గ్రంథాలు (ఉదా: [[చైతన్య మహాప్రభు]] జీవిత చరిత్రలు), [[అరబిక్]], [[పర్షియన్]], [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] గ్రంథాల అనువాదాలు, అలాగే ముస్లిం కవులు రచించిన లౌకిక సాహిత్యం (ఉదా: అలోల్ రచనలు) వంటివి ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నవలలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బెంగాలీ సాహిత్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి. సామాజిక ఉద్యమకారుడిగా, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక సాహిత్య రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందిన [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్]] ఇస్లాం ' ను విప్లవ కవి'గా అభివర్ణించారు, ప్రస్తుతం [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ కవిగా గుర్తింపు పొందారు. == ప్రాచీన == [[బెంగాలీ]] మొదటి రచనలు 8వ, 12వ శతాబ్దాల మధ్య కనిపించాయి.<ref name="sukumarseneng24">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|page=24|orig-year=1960}}</ref> దీనిని సాధారణంగా ''చర్యాపద'' అని పిలుస్తారు, వివిధ బౌద్ధ సన్యాసులు, లుయిపాడ, కన్హపాడ, కుక్కురిపాడ, చాటిల్పాడ, భుసుకుపడ, కమలిపాడ, ధెందన్పాడ, శాంతిపాడ, శబరపాడ వంటి వారు స్వరపరిచిన 47 ఆధ్యాత్మిక శ్లోకాలు. ఈ వ్రాతప్రతులను 1907లో [[నేపాల్]] రాయల్ కోర్ట్ లైబ్రరీలోని తాటి ఆకు మీద [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] భాషావేత్త [[హరప్రసాద్ శాస్త్రి]] కనుగొన్నారు. ఈ వ్రాతప్రతుల భాష పాక్షికంగా మాత్రమే అర్థం కావడం వల్ల, వాటిని శాస్త్రి శాంధ భాష (సంధ్యా భాష అంటే సాయంత్రం భాష) అనే పేరుతో వర్గీకరించారు. == మధ్యయుగ (1200-1800) == === ప్రారంభ మధ్యయుగ/పరివర్తన (1200-1350) === ఈ కాలం అనేక సాధారణ సామెతలు, పద్యాలు మొదట ఉద్భవించిన కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. [[బెంగాలీ అక్షరమాల|బెంగాలీ వర్ణమాల]] ప్రస్తుతం ఉన్నట్లే మారింది. రమయి పండిట్, హలయుధ్ మిశ్రా ఈ కాలంలోని ప్రముఖ రచయితలు.<ref name="bpedia">{{Cite Banglapedia|article=Bangla Literature|last=Mohammad Daniul Haq & Aminur Rahman}}</ref> === నాథ్ సాహిత్యం === నాథ్ సాహిత్యం అనేది మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన శాఖ. ఇది నాథ్ యోగుల బోధనలు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలలో పాతుకుపోయింది. 10వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన ఇది, బౌద్ధ, శైవ, జానపద సంప్రదాయాల అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. యోగా, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ వంటి ఇతివృత్తాలపై ఇది కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. 'గోరక్షా బిజోయ్', మైనామతి, గోపీచంద్రుల గురించిన పాటలు దీని ముఖ్యమైన రచనలలో కొన్ని. ఇవి అతీంద్రియ కథలను త్యాగం, ఆత్మనిగ్రహం, ఆధ్యాత్మిక విజయంపై పాఠాలతో మేళవిస్తాయి. మౌఖిక, లిఖిత సంప్రదాయాల ద్వారా తరతరాలుగా వస్తున్న నాథ్ సాహిత్యం, బెంగాల్ యొక్క మత సంస్కృతి, గ్రామీణ సమాజం, జానపద వారసత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది నేటికీ బెంగాలీ జానపద గీతాలపై ప్రభావం చూపుతూనే ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Nath Literature - Banglapedia|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Nath_Literature|access-date=2025-07-10|website=[[Banglapedia]]}}</ref> === చైతన్యకు పూర్వం (1350-1500) === [[దస్త్రం:Tomb_of_Ghiyasuddin_Azam_Shah,_Narayanganj,_Bangladesh.jpg|thumb|ఘియాసుద్దీన్ ఆజం షా సమాధి, దీని పోషణలో షా ముహమ్మద్ సగీర్, కృత్తిబాస్ ఓజా వంటి రచయితలు ఉన్నారు.]] ముస్లిం రచయితలు మతం, సంస్కృతి, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం, ప్రేమ, చరిత్ర వంటి కథనాలు, ఇతిహాసాల ద్వారా వివిధ ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తున్నారు-తరచుగా [[అలీఫ్ లైలా|వెయ్యి, ఒక రాత్రులు]], [[షాహ్ నామా|షానమేహ్]] వంటి అరబిక్, పర్షియన్ సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందారు లేదా అనువదించారు.<ref>{{Cite web|title=The development of Bengali literature during Muslim rule|url=https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809050525/https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|archive-date=9 August 2017|access-date=2017-09-22}}</ref> సాహిత్య శృంగార సంప్రదాయంలో యూసుఫ్, జులైఖా లపై షా ముహమ్మద్ సగీర్ రాసిన కవితలతో పాటు జైనుద్దీన్, సబిరిద్ ఖాన్ రచనలు కూడా కనిపించాయి. ముస్లిం కథలను వివరించడానికి ''దోభాషి'' సంస్కృతి [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]], పర్షియన్ పదజాలాన్ని బెంగాలీ గ్రంథాలలో ప్రవేశపెట్టింది. [[పురాణ కవిత్వం]] సయ్యద్ సుల్తాన్ రచించిన ''నబిబాంగ్ష'', షా బారిద్ రచించిన ''రసూల్ బిజోయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sufi Literature|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911195841/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|archive-date=11 September 2016|website=Banglapedia}}</ref> [[దస్త్రం:Rajshahi_College_Library_Inside_02.JPG|ఎడమ|thumb|రాజ్షాహి కళాశాల గ్రంథాలయంలో సంరక్షించబడిన ''చర్యాపద'' వ్రాతప్రతి.]] ఈ కాలంలోని ప్రసిద్ధ హిందూ గీత కవి చండీదాస్, [[జయదేవుడు|జయదేవ]] రచనలను సంస్కృతం నుండి బెంగాలీకి అనువదించి, శ్రీకృష్ణుడి కీర్తన వంటి రాధా, కృష్ణుడి మధ్య ప్రేమకు అంకితమైన వేలాది కవితలను రూపొందించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ కాలంలో ఎక్కువ మంది హిందూ రచయితలు [[మైథిలీ భాష|మైథిలి భాష]] ప్రసిద్ధి చెందిన [[విద్యాపతి]] అని పిలువబడే వైష్ణవ కవి నుండి ప్రేరణ పొందారు. మళాధర్ బసు యొక్క ''శ్రీ కృష్ణ విజయ'', ఇది ప్రధానంగా ''[[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]]'' 10వ, 11వ శ్లోకాల అనువాదం, ఇది ఒక ఖచ్చితమైన తేదీకి కేటాయించగల తొలి బెంగాలీ కథన పద్యం.<ref name="sukumarseneng">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=65–66|orig-year=1960}}</ref> క్రీ. శ. 1473, 1480 మధ్య కూర్చబడిన ఇది కృష్ణ పురాణం యొక్క పురాతన బెంగాలీ కథన పద్యం కూడా.<ref name="bp">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Maladhar Basu|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maladhar_Basu}}</ref><ref name="sukumarseneng" /> శ్రీ రామ పాంచాలి అనే పేరుతో ''[[రామాయణం]]'' కృత్తిబాస్ ఓజా ద్వారా అనువదించబడింది.<ref name="s1">Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{In lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.105–10</ref> === మధ్యయుగ కాలం చివరిలో (1500-1800) === [[దస్త్రం:Fakir_Lalon_Shah.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]], అలెన్ గిన్స్బర్గ్ సహా అనేక మంది కవులు, సామాజిక, మతపరమైన ఆలోచనాపరులు లాలన్ ప్రేరణ పొందారు, ప్రభావితం చేశారు.<ref name="Choudhury 1992, p. 59">{{Cite book|title=Lālana Śāha, 1774 – 1890|last=Caudhurī|first=Ābadula Āhasāna|date=1992|publisher=Bāṃlā Ekāḍemī|isbn=978-9840725977|edition=1. punarmudraṇa.|location=Ḍhākā|oclc=246442470}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ivG6mAEACAAJ|title=Songs of ecstasy tantric and devotional songs from colonial Bengal|last=Urban|first=Hugh B.|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513901-3|location=New York|page=18}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UrZjAAAAMAAJ|title=The lover of God|last=Tagore|first=Rabindranath|last2=K. Stewart|first2=Tony (Translation)|last3=Twichell|first3=Chase (Translation)|date=2003|publisher=Consortium Book Sales & Dist.|isbn=978-1556591969|location=Port Townsend, Wash.|page=94}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=avyppwAACAAJ|title=Lalon Shah, the great poet|last=Hossain|first=Abu Ishahaq|date=2009|publisher=Palal Prokashoni|isbn=978-9846030679|location=Dhaka|page=148}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Same Multiple Identity: An Interview with Allen Ginsberg}}</ref>]] అరాకాన్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బెంగాలీ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది. పద్మావతి రాసిన అలావోల్, అలాగే దౌలత్ ఖాజీ, దౌలత్ వజీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, చంద్రావతి రాసిన ఖురేషి మగన్ ఠాకూర్, నాసిర్నామా రాసిన మరాదన్ వంటి అరాకన్ రాజసభలో పోషించిన ప్రముఖ రచయితలకు ఇది నిలయం. రాజసభ పోషణలో ఉన్న మొదటి కవి ఖాజీ. ఆయన మొదటి బెంగాలీ ప్రేమగా పరిగణించబడే సతీమయన ఓ లోర్చంద్రాణిని రాయడం ప్రారంభించాడు. కోర్టులో జట్టుకృషి సర్వసాధారణం,, ఖాజీ ప్రేమను అలావోల్ ముగించాడు, ఎందుకంటే ఖాజీ దానిని పూర్తి చేయకముందే మరణించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1993). ''Islami Bangla Sahitya'' (in Bengali), Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7215-301-5}}, pp.23–33</ref> వృత్తిరీత్యా న్యాయమూర్తి అయిన హయాత్ మహమూద్ మధ్య బెంగాలీ సాహిత్యంలో చివరి కవిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite Banglapedia|article=Heyat Mamud|last=[[Wakil Ahmed]]}}</ref> == ఆధునిక (1800-ప్రస్తుతం) == బెంగాలీ సాహిత్యం యొక్క ఆధునిక కాలాన్ని సుమారుగా ఆరు దశలుగా వర్గీకరించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Bangla Literature|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bangla_Literature|access-date=2022-04-28|website=Banglapedia}}</ref> # మొదటి దశః గద్య యుగం (1800-1850). ఈ సమయంలో, క్రైస్తవ మతప్రచారకులు, సంస్కృతం నేర్చుకున్న బెంగాలీ పండితులు గద్యం ద్వారా ఆధునికతను ప్రేరేపించడానికి కృషి చేశారు. # రెండవ దశః అభివృద్ధి యుగం (1850-1900). ఈ సమయంలో, పండిట్ ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ చటోపాధ్యాయ ఎఫ్ఆర్జిఎస్ ఎఫ్ఆర్ఎస్ఎ, బంకిమ్ చటోపాధ్యాయ్, [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] పాశ్చాత్య ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించే నవలలు, కవితలు రాశారు. ఈ క్లాసిక్లు కాల పరీక్షలో కళాఖండాలుగా మిగిలిపోతాయి. # మూడవ దశః [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] యుగం (1890-1930). ఈ కాలంలో ఠాగూర్ రచనలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, ఇతర రచనలు, ముఖ్యంగా కవితలు, ఆయన ప్రభావంతో విలీనం చేయబడ్డాయి. # నాల్గవ దశః రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ అనంతర దశ (1930-1947). ఈ సమయంలో, చాలా మంది రచయితలు రవీంద్ర ప్రభావానికి దూరంగా ఉండటానికి చేతన ప్రయత్నం చేశారు. ఇది దాదాపుగా భారత విభజన వరకు కొనసాగింది. # ఐదవ దశః విభజన అనంతర దశ (1947-1970). విభజన తరువాత, బంగ్లా సాహిత్యం పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు పాకిస్తాన్/బంగ్లాదేశ్లలో విడిగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ప్రతి బెంగాల్ యొక్క రాజకీయ, మతపరమైన గుర్తింపులకు అనుగుణంగా ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. # ఆరవ దశః బంగ్లాదేశ్/పశ్చిమ బెంగాల్ శకం (1971-ప్రస్తుతం) 1971లో [[బంగ్లాదేశ్]] ఏర్పడిన తరువాత, హుమాయున్ అహ్మద్ వంటి రచయితలు బంగ్లాదేశ్లో సాహిత్యాన్ని ఉత్తేజపరిచారు, వీరు సాధారణ భాషలో ప్రజలను ఆకర్షించే కొత్త రచనా శైలిని నిర్మించారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|title=How Humayun Ahmed became the Shakespeare of Bangladesh|date=13 November 2020|work=Daily Sun|access-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062954/https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|archive-date=2020-11-13|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]], సమరేష్ మజుందార్, శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ వంటి పశ్చిమ బెంగాలీ రచయితలు ప్రపంచీకరణ యుగంలో పశ్చిమ బెంగాల్ గురించి కొత్త దృక్పథంతో రాశారు. ఈ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ రచయితలు అంతరించిపోవడంతో, సహస్రాబ్ది యుగం సృష్టించిన సాహిత్యం ఇంకా వర్ణించబడలేదు. === మొదటి, రెండవ దశ (1800-1900) === ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకాలు క్రైస్తవ మిషనరీలు రాసినవి. ఉదాహరణకు, డోమ్ ఆంటోనియో ల ''బ్రాహ్మణ-రోమన్-కాథలిక్'' సంవాద్ 17వ శతాబ్దం చివరలో ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకం. బెంగాలీ పండితులు ఫోర్ట్ విలియం కళాశాల కోసం పాఠ్యపుస్తకాలు రాయడంతో బెంగాలీ రచన మరింత అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రచనలలో సాహిత్య విలువలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ఉపదేశ రచనల అభ్యాసంతో గద్య రచన బాగా అభివృద్ధి చెందింది. [[రామ్మోహన్ రాయ్|రాజా రామ్మోహన్ రాయ్]] బెంగాలీ మతపరమైన, విద్యా పుస్తకాల సేకరణకు తోడ్పడ్డారు. మిషనరీలు, [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మో షమాజ్]] ఎక్కువ పత్రికలు, వార్తాపత్రికలను ప్రచురించడంతో, కొత్త ఆదర్శాలను తెలియజేయడానికి వ్రాసే సంస్కృతి వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1860లో ప్రచురించబడిన [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] మొదటి ఇతిహాసం ''తిలోత్తమ సంభబ్ కబ్య'' ఖాళీ పద్యం రాసిన మొదటి బెంగాలీ పద్యం. [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] 19వ శతాబ్దపు ప్రముఖ బెంగాలీ నవలా రచయితలు, వ్యాసకర్తలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డారు. ఆయన తన నవల ఆనందమత్ (1882) లో కనిపించే ''[[వందేమాతరం|వందే మాతరం]]'' అనే భారత జాతీయ గీతాన్ని కూడా రాశారు.<ref name="sukumarsenengbankim">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=211–12|orig-year=1960}}</ref> 1880లలో, ఛటర్జీ తన ''ధర్మతత్వ'', ''కృష్ణ చరిత్ర'' ''[[భగవద్గీత]]'' వంటి హిందూ గ్రంథాలను అలాగే చారిత్రక కోణం నుండి కృష్ణమత సమస్యలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించారు.<ref name="sukumarsenengbankim" /> రొమేష్ చందర్ దత్, మీర్ ముషారఫ్ హుస్సేన్ వారి కల్పిత రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. [[గిరీష్ చంద్ర ఘోష్]], ద్విజేంద్రలాల్ రే ఆ కాలంలోని ప్రముఖ నాటక రచయితలు కాగా, అక్షయ్ కుమార్ బోరాల్, రామేంద్ర సుందర్ త్రిబేది వారి ప్రభావవంతమైన వ్యాసాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. 1876లో ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్యంలో మొదటి పూర్తి స్థాయి ఆత్మకథ రాసుందరి దేవి రచించారు.<ref>{{Cite web|last=Deepa Bandopadhyay|script-title=bn:নারীর লেখা নারীর কথা|url=http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519090732/http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|archive-date=19 May 2015|website=Kali O Kalam|language=bn}}</ref> టాగోర్ పూర్వ యుగం కూడా సమకాలీన బెంగాల్‌లో దైనందిన జీవితంపై దృష్టి సారించిన ప్రసిద్ధ సాహిత్యం యొక్క అంతర్ప్రవాహాన్ని చూసింది. గద్య శైలి, అలాగే ఈ రచనలలోని హాస్యం తరచుగా అస్పష్టంగా, మొద్దుబారిన, అందుబాటులో ఉండేవి. కాళీప్రసన్న సింఘా రచించిన "హుతోమ్ పెచార్ నక్ష" (ది స్కెచ్ ఆఫ్ ది గుడ్లగూబ), 19వ శతాబ్దపు కోల్‌కతాలోని "బాబు" సంస్కృతిని వ్యంగ్యంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ విషయంలో ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు పెరీ చంద్ మిత్ర రచించిన "అలలేర్ ఘోరర్ దులాల్" (ది స్పాయిల్డ్ బ్రాట్), శిబ్నాథ్ శాస్త్రి రచించిన "రామ్తాను లాహిరి ఓ తత్కలిన్ బంగా షమాజ్" (రమ్తను లాహిరి & సమకాలీన బెంగాలీ సమాజం), "నబా బాబు బిలాస్" & "నబబాన్బీ బిలాస్" రచించిన "నాబా బాబూ బిలాస్." ఈ పుస్తకాలు సమకాలీన బెంగాలీ మాండలికాన్ని, ప్రజా సమాజాన్ని సమర్థవంతంగా చిత్రీకరించాయని చెప్పవచ్చు. అంతేకాకుండా, రూపచంద్ పాఖీ, భోలా మోయ్రా వంటి దిగ్గజాల ఖిస్తీ, ఖేర్, కబియాల్ గాన్ వంటి ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన సంగీత ప్రక్రియలను కూడా ఇవి పొందుపరిచాయి. టాగోర్ సంస్కృతి ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి,, బెంగాలీ సమాజంలో సాహిత్యపు సొగసు, సున్నితత్వం పట్ల పెరుగుతున్న ఆదరణ కారణంగా ఇలాంటి పుస్తకాలు అరుదైపోయాయి.<ref>{{Cite web|title=Mechanicalcutta: Industrialisation, new media in the 19th century|url=http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705092243/http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|archive-date=5 July 2010|access-date=16 March 2010}}</ref><gallery widths="120" heights="120" perrow="7"> దస్త్రం:Bankim_Chattapadhyay.jpg|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ రాసిన మొదటి నవల 'దుర్గేశనందిని' బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా పరిగణించబడింది..<ref name="sukumarsenengbankim" /> దస్త్రం:Shaheed_Minar.JPG|బెంగాలీ భాషా ఉద్యమ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఢాకాలోని షహీద్ మినార్ దృశ్యం. దస్త్రం:Bhasha_Smritistambha_Arnab_Dutta_2011.jpg|భాషా స్మృతిస్తంభం, కోల్‌కతా. దస్త్రం:Kaykobad_1932.jpg|కైకోబాద్ ఒక ప్రజాదరణ పొందిన కథాత్మక కవి. దస్త్రం:হাসন_রাজা_(ঊর্ধাংশ).jpg|గ్రామీణ బెంగాల్‌లో హసన్ రాజా కవిత్వం ఇప్పటికీ ప్రముఖంగా ఉంది. </gallery>[[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] రచించిన [[వందేమాతరం|వందే మాతరం]] [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] కీలక పాత్ర పోషించింది, భారతదేశంలో ఆయనకు విస్తృతంగా గౌరవం ఉంది. ఆయన నవలలు బంగ్లాదేశ్లో కొంతవరకు ప్రజాదరణ పొందాయి.   [[బంకిం పురస్కారం|బంకిమ్ మెమోరియల్ అవార్డు]] భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] అందించే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం. === మూడవ, నాల్గవ దశలు (1900-1947) === [[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_unknown_location.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ఆసియాలో మొదటి [[నోబెల్ బహుమతి|నోబెల్]] గ్రహీత.]] [[దస్త్రం:Kazi_Nazrul_Islam_with_the_Kendriya_Muslim_Sahitya_Sangsad.jpg|thumb|సిల్హెట్ లో బెంగాలీ ముస్లిం సాహితీవేత్తలతో కూర్చున్న [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]]. నజ్రుల్ చేసిన కృషిలో బెంగాలీ గోజోల్ యొక్క సమృద్ధి సమృద్ధి ఉన్నాయి.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]] 20వ శతాబ్దంలో బెంగాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధ రచయితలు. ఠాగూర్ భారతదేశ జాతీయ గీతం, [[భారత జాతీయగీతం|జన గణ మన]], బంగ్లాదేశ్ యొక్క అమర్ షోనార్ బంగ్లా రెండింటి రచయితగా అలాగే శ్రీలంక మఠానికి ప్రేరణగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఠాగూర్ యొక్క చిన్న కథలు మానవ భావోద్వేగాలు, సామాజిక సమస్యల యొక్క లోతైన అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. "ది హోమ్కమింగ్" లోని ఫాటిక్ వంటి పాత్రల ద్వారా, "ది బాబస్ ఆఫ్ నయన్జోర్" లోని తరగతి ఇతివృత్తాల ద్వారా, ఠాగూర్ భారతీయ సమాజంలోని సంక్లిష్టతలను, మానవ అనుభవాన్ని నైపుణ్యంగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dattatraya Das|url=https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/|access-date=2024-07-31|website=Celebrating Tagore - The Man, The Poet and The Musician|language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా, నజ్రుల్ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ కవి జరుపుకుంటారు. <ref name="University of Hawaii Press">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last=de Silva|first=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}}</ref><ref name="The Times of India">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|agency=[[Times News Network]]}}</ref><ref name="IBN Live">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> [[శరత్ చంద్ర చట్టోపాధ్యాయ్|శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ]] నవలలు, నవలలు, కథలు రాశారు. ఆయన ''నరీర్ ముల్యా (1923) '', ''స్వదేశ్ ఓ సాహిత్య (1932) '' లలో వ్యాసాలను కూడా రాశారు. ఆయన రచనలలో శ్రీకాంత, చరిత్రహన్, దేవదాస్, గృహదహ, దేనా-పావోనా, పథేర్ దాబి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి. === చిన్న కథల రచయితలు === బెంగాలీ సాహిత్యం చిన్న కథలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], మాణిక్ బందోపాధ్యాయ, తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ్, [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ బందోపాధ్యాయ]] (పరశురామ్ సయ్యద్ ముజ్తబా అలీ, ప్రేమేంద్ర మిత్ర), బెంగాల్ కూడా [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]], శరదిందు బందోపాధ్యాయ, ఇతరులు రాసిన డిటెక్టివ్ కథలు, నవలలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mosquito and Other Stories by Premendra Mitra|url=https://www.purplepencilproject.com/mosquito-and-other-stories-premendra-mitra/|access-date=2020-06-09|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref> === ఐదవ దశః విభజన అనంతర కాలం (1947-1971) === బెంగాలీ సాహిత్యంలో వ్యంగ్య కథల రచయితగా రాజశేఖర్ బసు (1880-1960) ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref name="parashuram">{{Cite book|title=Samsad Bangla Sahityasangi|publisher=Sahitya Samsad|year=2003|isbn=81-7955-007-9|editor-last=Das|editor-first=Sisir Kumar|edition=1st|location=Kolkata|page=189|language=bn|trans-title=Samsad Companion to Bengali Literature}}</ref> "పరశురామ్" అనే మారుపేరుతో రాసిన తన కథలలో బెంగాలీ సమాజంలోని వివిధ వర్గాల కపటత్వం, నీచత్వాన్ని ఆయన ఎగతాళి చేశారు.<ref name="parashuram" /> ఆయన ప్రధాన రచనలలోః ''గద్దాలిక'' (1924) కజ్జ్వాలి (1927) ''హనుమానేర్ స్వప్న'' (1937) గమానుష్ జతిర్ కథా (1945) ధుస్తురిమయ ఇట్టాది గాల్పా (1952) కృష్ణకాళి ఇట్టాది గాల్ప (1953) నిల్తారా ఇట్టాది గాల్ప్ (1956) ఆనందిబాయి ఇట్టాది గాల్పే (1958), చమత్కుమారి ఇట్టాది గాల్పో (1959). ఆయన ''కృష్ణకాళి ఇట్యాడి గాల్పా'' 1955లో పశ్చిమబంగ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం రవీంద్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.<ref>{{Cite book|title=Rajshekhar Basu|last=Adhya|first=Hemanta Kumar|publisher=Sahitya Akademi|year=2001|edition=1st|series=Bharatiya Sahityakar Pustakmala|location=Kolkata|language=bn|id=41-45}}</ref> రాజశేఖరు ప్రముఖ నిఘంటువు రచయిత, అనువాదకుడు, వ్యాసకర్త కూడా. ఆయన యొక్క చలంతిక (1937) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంక్షిప్త బెంగాలీ నిఘంటువులలో ఒకటి, అయితే ఆయన చేసిన ''[[మేఘ సందేశం (సంస్కృతం)|మేఘదూత]]'' (1943) ''[[రామాయణం]]'' (1946) ''[[మహాభారతం]]'' (1949), ''[[భగవద్గీత]]'' (1961) యొక్క బెంగాలీ-భాషా అనువాదాలు కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆయన రాసిన ప్రధాన వ్యాసాలు ''లఘుగురు'' (1939), ''బిచింటా'' (1955) లలో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆ కాలంలోని ఇతర ముగ్గురు ప్రసిద్ధ రచయితలు [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ ''బందోపాధ్యాయ'']], తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ, ''బందోపాధ్యాయ ట్రాయ్'' (త్రియో ఆఫ్ బందోపాధ్యాయ) గా ప్రసిద్ధి చెందిన మాణిక్ బందోపాధ్యాయ.<ref>{{Cite web|date=19 April 2021|title=তিন বন্দ্যোপাধ্যায়ের দ্যুতি|url=https://ritujanpub.com/2021/04/19/664/|website=Ritujan Publication}}</ref> ''బనాఫుల్'' అనే కలం పేరుతో రాసిన బలాయ్ చంద్ ముఖోపాధ్యాయ ఆ కాలానికి చెందిన మరో ప్రముఖ రచయిత. అతను తరచుగా కేవలం అర పేజీల పొడవైన తన చిన్న విగ్నెట్లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, కానీ అతని రచన అరవై ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, "వేల కవితలు, 586 చిన్న కథలు (వీటిలో కొన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి) 60 నవలలు, 5 నాటకాలు, అనేక ఏక-చర్య నాటకాలు, ''పాస్చట్పట్'' అనే ఆత్మకథ (బ్యాక్ గ్రౌండ్), అనేక వ్యాసాలు".<ref>{{Cite web|date=2020-06-13|title=Wildfire and Other Stories by Banaphool|url=https://www.purplepencilproject.com/wildfire-and-other-stories-by-banaphool-review/|access-date=2020-07-05|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref>ప్రఖ్యాత చారిత్రక కథా రచయిత అయిన సరదిందు బందోపాధ్యాయ, డిటెక్టివ్ బ్యోమకేష్ బక్షి ని సృష్టించారు. ఈ కాలంలోని ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో సమరేష్ బసు, బుద్ధదేవ్ బోసు, ప్రేమేంద్ర మిత్ర, షిబ్రామ్ చక్రవర్తి, నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ, సుబోధ్ ఘోష్, నరేంద్రనాథ్ మిత్ర ఉన్నారు. ==== ప్రాకల్పనా ఉద్యమం ==== ప్రముఖ అమెరికా విమర్శకుడు స్టీవ్ లెబ్లాక్ చేత 'ఒక చిన్న సాహిత్య విప్లవం' గా బ్రాండ్ చేయబడిన, కోల్కతా 'పెంపకం' చేసిన, 1969 లో ప్రారంభమైన, వట్టచ్చార్జ చందన్ నాయకత్వం వహించిన నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా, ప్రాకల్పనా కల్పన, సర్బంగిన్ కవిత్వం, చేతనవ్యాసిజం యొక్క కొత్త శైలులను ప్రోత్సహిస్తోంది. బెంగాలీ సాహిత్యం ద్వారా పుట్టుకొచ్చిన భారతదేశంలో బహుశా ఇది ఏకైక ద్విభాషా (బెంగాలీ-ఆంగ్ల) సాహిత్య ఉద్యమం, ఇది రిచర్డ్ కోస్టెలనెట్జ్, జాన్ ఎమ్. బెన్నెట్, షీలా మర్ఫీ, డాన్ వెబ్ వంటి ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ అవాంట్-గార్డ్ రచయితలు, మెయిల్ కళాకారుల భాగస్వామ్యం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన రెక్కలను విస్తరించింది. === ఆరవ దశః రెండు ప్రవాహాలు (1971-ప్రస్తుతం) === ==== బంగ్లాదేశ్ ప్రవాహం ==== హుమాయున్ అహ్మద్, తనదైన సరళమైన రచనా శైలిని సృష్టించి, దానికి అపారమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టారు. హిము, మిసిర్ అలీ, బేకర్ భాయ్ వంటి ఆయన పాత్రలు నేటికీ అందరికీ ప్రియమైనవిగా నిలిచిపోయాయి. బంగ్లాదేశ్ షేక్స్‌పియర్‌గా పరిగణించబడే ఆయన గురువు, నాట్యగురు నూరుల్ మోమెన్, నాటక రచన, లలిత సాహిత్యం, వ్యంగ్యం అనే మూడు సాహిత్య రంగాలలో ఏకకాలంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్, హుమాయున్ ఆజాద్, అహ్మద్ సోఫా, సెలీనా హుస్సేన్, తస్లీమా నస్రీన్, మరెందరో ఉన్నారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/11/news.india?CMP=share_btn_url|title=Leading Indians campaign for exiled writer|last=Ramesh|first=Randeep|date=2008-02-11|work=The Guardian|access-date=2025-04-13|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-28307267|title=Why Taslima Nasreen wants to return to Bangladesh|date=2014-07-16|work=BBC News|access-date=2025-04-13|language=en-GB}}</ref> ==== పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రవాహం ==== పశ్చిమ బెంగాల్ బెంగాలీ సాహిత్యం బెంగాలీ సాహిత్యాన్ని నడిపించిన ఆధునిక ఆలోచనాపరుల మంద ద్వారా ప్రభావితమైంది. కవి, నవలా రచయిత, పిల్లల కథ రచయిత అయిన [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]] తన కాలంలోని అత్యంత ఫలవంతమైన రచయితలలో ఒకరు. [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] తన సొంత డిటెక్టివ్ ఫెలుడా సృష్టించాడు, అతనితో పాటు తపేష్ రంజన్ మిత్ర, ఫెలుడా, లాల్మోహన్ గంగూలీ అతని మారుపేరుతో 'తోప్సే' అని పిలుస్తారు. విప్లవ శాస్త్రవేత్త, సాహసోపేత, కథకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ షోంకు, తారిణి ఖురో పాత్రలను కూడా రే సృష్టించారు. వీరితో పాటు నారాయణ్ సన్యాల్, బుద్ధదేవ్ గుహ, [[మహా శ్వేతాదేవి|మహాశ్వేతా దేవి]], [[నీరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి|నిరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి]], సమరేష్ మజుందార్, సమరేశ్ బసు, [[సుచిత్రా భట్టాచార్య]], పురుషోత్తమ్ కుమార్ దేబ్నాథ్, [[నవనీత దేవ్ సేన్|నబనీతా దేవ్ సేన్]], సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్, బారెన్ గంగోపాధ్యాయ, అమియా భూషణ్ మజుందార్. * == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bengali.html లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్-బెంగాలీ విభాగం] * సయీద్ అబూబకర్ రచించిన [http://www.bangla-literature.ueuo.com బెంగాలీ సాహిత్యంపై ఆంగ్ల పత్రిక] * అబ్దుల్ మోమిన్ రచించిన [https://www.18upchoti.com/forums/bengali-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE.6/ బెంగాలీ సాహిత్యంపై బెంగాలీ ఫోరం] * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/ ఠాగూర్ వేడుకలు] hys5xu30ug07rogaqq3ksrr5qtcvpq9 4941152 4941151 2026-08-21T15:26:23Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ సంస్కృతి]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941152 wikitext text/x-wiki  {{Bengali literature}} '''బెంగాలీ సాహిత్యం''' అనేది [[బెంగాలీ భాష]]<nowiki/>లో వెలువడిన రచనల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది; ఇది కాలక్రమేణా, వివిధ రాజవంశాల పోషణ లేదా అనాదరణల ప్రభావంతో వచ్చిన మార్పులతో కూడిన ప్రాచీన, మధ్యయుగ, ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్య దశలను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=Koto Nodi Sorobor Ba Bangla Vashar Jibonee (The History of Bangla Language)|last=Azad|first=Humayun|publisher=Agami Prokashoni|year=2016|isbn=9789840414215|edition=2nd|location=Dhaka, Bangladesh|language=Bangla}}</ref> బెంగాలీ సాహిత్యం సుమారు 1,400 సంవత్సరాల కాలంలో అభివృద్ధి చెందింది. బెంగాలీ సాహిత్యం ఆవిర్భావం సుమారు క్రీ.శ. 650 నాటిదని భావిస్తే, దీని అభివృద్ధి చరిత్ర 1600 ఏళ్ల నాటిదని చెప్పవచ్చు. బెంగాలీ సాహిత్యంలో లభించే అత్యంత పురాతన రచన 'చర్యపద'; ఇది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన, ప్రాచీన బెంగాలీ భాషలోని బౌద్ధ ఆధ్యాత్మిక గీతాల సంకలనం. బెంగాలీ సాహిత్య కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించారు: ప్రాచీన (650–1200), మధ్యయుగ (1200–1800), ఆధునిక (1800 తర్వాత). మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో వివిధ రకాల కావ్య ప్రక్రియలు ఉన్నాయి; వీటిలో హిందూ మత గ్రంథాలు (ఉదా: మంగళకావ్యం), ఇస్లామిక్ ఇతిహాసాలు (ఉదా: సయ్యద్ సుల్తాన్, అబ్దుల్ హకీమ్ రచనలు), [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] గ్రంథాలు (ఉదా: [[చైతన్య మహాప్రభు]] జీవిత చరిత్రలు), [[అరబిక్]], [[పర్షియన్]], [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] గ్రంథాల అనువాదాలు, అలాగే ముస్లిం కవులు రచించిన లౌకిక సాహిత్యం (ఉదా: అలోల్ రచనలు) వంటివి ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నవలలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బెంగాలీ సాహిత్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి. సామాజిక ఉద్యమకారుడిగా, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక సాహిత్య రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందిన [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్]] ఇస్లాం ' ను విప్లవ కవి'గా అభివర్ణించారు, ప్రస్తుతం [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ కవిగా గుర్తింపు పొందారు. == ప్రాచీన == [[బెంగాలీ]] మొదటి రచనలు 8వ, 12వ శతాబ్దాల మధ్య కనిపించాయి.<ref name="sukumarseneng24">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|page=24|orig-year=1960}}</ref> దీనిని సాధారణంగా ''చర్యాపద'' అని పిలుస్తారు, వివిధ బౌద్ధ సన్యాసులు, లుయిపాడ, కన్హపాడ, కుక్కురిపాడ, చాటిల్పాడ, భుసుకుపడ, కమలిపాడ, ధెందన్పాడ, శాంతిపాడ, శబరపాడ వంటి వారు స్వరపరిచిన 47 ఆధ్యాత్మిక శ్లోకాలు. ఈ వ్రాతప్రతులను 1907లో [[నేపాల్]] రాయల్ కోర్ట్ లైబ్రరీలోని తాటి ఆకు మీద [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] భాషావేత్త [[హరప్రసాద్ శాస్త్రి]] కనుగొన్నారు. ఈ వ్రాతప్రతుల భాష పాక్షికంగా మాత్రమే అర్థం కావడం వల్ల, వాటిని శాస్త్రి శాంధ భాష (సంధ్యా భాష అంటే సాయంత్రం భాష) అనే పేరుతో వర్గీకరించారు. == మధ్యయుగ (1200-1800) == === ప్రారంభ మధ్యయుగ/పరివర్తన (1200-1350) === ఈ కాలం అనేక సాధారణ సామెతలు, పద్యాలు మొదట ఉద్భవించిన కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. [[బెంగాలీ అక్షరమాల|బెంగాలీ వర్ణమాల]] ప్రస్తుతం ఉన్నట్లే మారింది. రమయి పండిట్, హలయుధ్ మిశ్రా ఈ కాలంలోని ప్రముఖ రచయితలు.<ref name="bpedia">{{Cite Banglapedia|article=Bangla Literature|last=Mohammad Daniul Haq & Aminur Rahman}}</ref> === నాథ్ సాహిత్యం === నాథ్ సాహిత్యం అనేది మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన శాఖ. ఇది నాథ్ యోగుల బోధనలు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలలో పాతుకుపోయింది. 10వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన ఇది, బౌద్ధ, శైవ, జానపద సంప్రదాయాల అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. యోగా, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ వంటి ఇతివృత్తాలపై ఇది కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. 'గోరక్షా బిజోయ్', మైనామతి, గోపీచంద్రుల గురించిన పాటలు దీని ముఖ్యమైన రచనలలో కొన్ని. ఇవి అతీంద్రియ కథలను త్యాగం, ఆత్మనిగ్రహం, ఆధ్యాత్మిక విజయంపై పాఠాలతో మేళవిస్తాయి. మౌఖిక, లిఖిత సంప్రదాయాల ద్వారా తరతరాలుగా వస్తున్న నాథ్ సాహిత్యం, బెంగాల్ యొక్క మత సంస్కృతి, గ్రామీణ సమాజం, జానపద వారసత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది నేటికీ బెంగాలీ జానపద గీతాలపై ప్రభావం చూపుతూనే ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Nath Literature - Banglapedia|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Nath_Literature|access-date=2025-07-10|website=[[Banglapedia]]}}</ref> === చైతన్యకు పూర్వం (1350-1500) === [[దస్త్రం:Tomb_of_Ghiyasuddin_Azam_Shah,_Narayanganj,_Bangladesh.jpg|thumb|ఘియాసుద్దీన్ ఆజం షా సమాధి, దీని పోషణలో షా ముహమ్మద్ సగీర్, కృత్తిబాస్ ఓజా వంటి రచయితలు ఉన్నారు.]] ముస్లిం రచయితలు మతం, సంస్కృతి, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం, ప్రేమ, చరిత్ర వంటి కథనాలు, ఇతిహాసాల ద్వారా వివిధ ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తున్నారు-తరచుగా [[అలీఫ్ లైలా|వెయ్యి, ఒక రాత్రులు]], [[షాహ్ నామా|షానమేహ్]] వంటి అరబిక్, పర్షియన్ సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందారు లేదా అనువదించారు.<ref>{{Cite web|title=The development of Bengali literature during Muslim rule|url=https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809050525/https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|archive-date=9 August 2017|access-date=2017-09-22}}</ref> సాహిత్య శృంగార సంప్రదాయంలో యూసుఫ్, జులైఖా లపై షా ముహమ్మద్ సగీర్ రాసిన కవితలతో పాటు జైనుద్దీన్, సబిరిద్ ఖాన్ రచనలు కూడా కనిపించాయి. ముస్లిం కథలను వివరించడానికి ''దోభాషి'' సంస్కృతి [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]], పర్షియన్ పదజాలాన్ని బెంగాలీ గ్రంథాలలో ప్రవేశపెట్టింది. [[పురాణ కవిత్వం]] సయ్యద్ సుల్తాన్ రచించిన ''నబిబాంగ్ష'', షా బారిద్ రచించిన ''రసూల్ బిజోయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sufi Literature|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911195841/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|archive-date=11 September 2016|website=Banglapedia}}</ref> [[దస్త్రం:Rajshahi_College_Library_Inside_02.JPG|ఎడమ|thumb|రాజ్షాహి కళాశాల గ్రంథాలయంలో సంరక్షించబడిన ''చర్యాపద'' వ్రాతప్రతి.]] ఈ కాలంలోని ప్రసిద్ధ హిందూ గీత కవి చండీదాస్, [[జయదేవుడు|జయదేవ]] రచనలను సంస్కృతం నుండి బెంగాలీకి అనువదించి, శ్రీకృష్ణుడి కీర్తన వంటి రాధా, కృష్ణుడి మధ్య ప్రేమకు అంకితమైన వేలాది కవితలను రూపొందించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ కాలంలో ఎక్కువ మంది హిందూ రచయితలు [[మైథిలీ భాష|మైథిలి భాష]] ప్రసిద్ధి చెందిన [[విద్యాపతి]] అని పిలువబడే వైష్ణవ కవి నుండి ప్రేరణ పొందారు. మళాధర్ బసు యొక్క ''శ్రీ కృష్ణ విజయ'', ఇది ప్రధానంగా ''[[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]]'' 10వ, 11వ శ్లోకాల అనువాదం, ఇది ఒక ఖచ్చితమైన తేదీకి కేటాయించగల తొలి బెంగాలీ కథన పద్యం.<ref name="sukumarseneng">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=65–66|orig-year=1960}}</ref> క్రీ. శ. 1473, 1480 మధ్య కూర్చబడిన ఇది కృష్ణ పురాణం యొక్క పురాతన బెంగాలీ కథన పద్యం కూడా.<ref name="bp">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Maladhar Basu|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maladhar_Basu}}</ref><ref name="sukumarseneng" /> శ్రీ రామ పాంచాలి అనే పేరుతో ''[[రామాయణం]]'' కృత్తిబాస్ ఓజా ద్వారా అనువదించబడింది.<ref name="s1">Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{In lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.105–10</ref> === మధ్యయుగ కాలం చివరిలో (1500-1800) === [[దస్త్రం:Fakir_Lalon_Shah.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]], అలెన్ గిన్స్బర్గ్ సహా అనేక మంది కవులు, సామాజిక, మతపరమైన ఆలోచనాపరులు లాలన్ ప్రేరణ పొందారు, ప్రభావితం చేశారు.<ref name="Choudhury 1992, p. 59">{{Cite book|title=Lālana Śāha, 1774 – 1890|last=Caudhurī|first=Ābadula Āhasāna|date=1992|publisher=Bāṃlā Ekāḍemī|isbn=978-9840725977|edition=1. punarmudraṇa.|location=Ḍhākā|oclc=246442470}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ivG6mAEACAAJ|title=Songs of ecstasy tantric and devotional songs from colonial Bengal|last=Urban|first=Hugh B.|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513901-3|location=New York|page=18}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UrZjAAAAMAAJ|title=The lover of God|last=Tagore|first=Rabindranath|last2=K. Stewart|first2=Tony (Translation)|last3=Twichell|first3=Chase (Translation)|date=2003|publisher=Consortium Book Sales & Dist.|isbn=978-1556591969|location=Port Townsend, Wash.|page=94}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=avyppwAACAAJ|title=Lalon Shah, the great poet|last=Hossain|first=Abu Ishahaq|date=2009|publisher=Palal Prokashoni|isbn=978-9846030679|location=Dhaka|page=148}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Same Multiple Identity: An Interview with Allen Ginsberg}}</ref>]] అరాకాన్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బెంగాలీ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది. పద్మావతి రాసిన అలావోల్, అలాగే దౌలత్ ఖాజీ, దౌలత్ వజీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, చంద్రావతి రాసిన ఖురేషి మగన్ ఠాకూర్, నాసిర్నామా రాసిన మరాదన్ వంటి అరాకన్ రాజసభలో పోషించిన ప్రముఖ రచయితలకు ఇది నిలయం. రాజసభ పోషణలో ఉన్న మొదటి కవి ఖాజీ. ఆయన మొదటి బెంగాలీ ప్రేమగా పరిగణించబడే సతీమయన ఓ లోర్చంద్రాణిని రాయడం ప్రారంభించాడు. కోర్టులో జట్టుకృషి సర్వసాధారణం,, ఖాజీ ప్రేమను అలావోల్ ముగించాడు, ఎందుకంటే ఖాజీ దానిని పూర్తి చేయకముందే మరణించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1993). ''Islami Bangla Sahitya'' (in Bengali), Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7215-301-5}}, pp.23–33</ref> వృత్తిరీత్యా న్యాయమూర్తి అయిన హయాత్ మహమూద్ మధ్య బెంగాలీ సాహిత్యంలో చివరి కవిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite Banglapedia|article=Heyat Mamud|last=[[Wakil Ahmed]]}}</ref> == ఆధునిక (1800-ప్రస్తుతం) == బెంగాలీ సాహిత్యం యొక్క ఆధునిక కాలాన్ని సుమారుగా ఆరు దశలుగా వర్గీకరించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Bangla Literature|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bangla_Literature|access-date=2022-04-28|website=Banglapedia}}</ref> # మొదటి దశః గద్య యుగం (1800-1850). ఈ సమయంలో, క్రైస్తవ మతప్రచారకులు, సంస్కృతం నేర్చుకున్న బెంగాలీ పండితులు గద్యం ద్వారా ఆధునికతను ప్రేరేపించడానికి కృషి చేశారు. # రెండవ దశః అభివృద్ధి యుగం (1850-1900). ఈ సమయంలో, పండిట్ ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ చటోపాధ్యాయ ఎఫ్ఆర్జిఎస్ ఎఫ్ఆర్ఎస్ఎ, బంకిమ్ చటోపాధ్యాయ్, [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] పాశ్చాత్య ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించే నవలలు, కవితలు రాశారు. ఈ క్లాసిక్లు కాల పరీక్షలో కళాఖండాలుగా మిగిలిపోతాయి. # మూడవ దశః [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] యుగం (1890-1930). ఈ కాలంలో ఠాగూర్ రచనలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, ఇతర రచనలు, ముఖ్యంగా కవితలు, ఆయన ప్రభావంతో విలీనం చేయబడ్డాయి. # నాల్గవ దశః రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ అనంతర దశ (1930-1947). ఈ సమయంలో, చాలా మంది రచయితలు రవీంద్ర ప్రభావానికి దూరంగా ఉండటానికి చేతన ప్రయత్నం చేశారు. ఇది దాదాపుగా భారత విభజన వరకు కొనసాగింది. # ఐదవ దశః విభజన అనంతర దశ (1947-1970). విభజన తరువాత, బంగ్లా సాహిత్యం పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు పాకిస్తాన్/బంగ్లాదేశ్లలో విడిగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ప్రతి బెంగాల్ యొక్క రాజకీయ, మతపరమైన గుర్తింపులకు అనుగుణంగా ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. # ఆరవ దశః బంగ్లాదేశ్/పశ్చిమ బెంగాల్ శకం (1971-ప్రస్తుతం) 1971లో [[బంగ్లాదేశ్]] ఏర్పడిన తరువాత, హుమాయున్ అహ్మద్ వంటి రచయితలు బంగ్లాదేశ్లో సాహిత్యాన్ని ఉత్తేజపరిచారు, వీరు సాధారణ భాషలో ప్రజలను ఆకర్షించే కొత్త రచనా శైలిని నిర్మించారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|title=How Humayun Ahmed became the Shakespeare of Bangladesh|date=13 November 2020|work=Daily Sun|access-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062954/https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|archive-date=2020-11-13|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]], సమరేష్ మజుందార్, శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ వంటి పశ్చిమ బెంగాలీ రచయితలు ప్రపంచీకరణ యుగంలో పశ్చిమ బెంగాల్ గురించి కొత్త దృక్పథంతో రాశారు. ఈ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ రచయితలు అంతరించిపోవడంతో, సహస్రాబ్ది యుగం సృష్టించిన సాహిత్యం ఇంకా వర్ణించబడలేదు. === మొదటి, రెండవ దశ (1800-1900) === ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకాలు క్రైస్తవ మిషనరీలు రాసినవి. ఉదాహరణకు, డోమ్ ఆంటోనియో ల ''బ్రాహ్మణ-రోమన్-కాథలిక్'' సంవాద్ 17వ శతాబ్దం చివరలో ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకం. బెంగాలీ పండితులు ఫోర్ట్ విలియం కళాశాల కోసం పాఠ్యపుస్తకాలు రాయడంతో బెంగాలీ రచన మరింత అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రచనలలో సాహిత్య విలువలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ఉపదేశ రచనల అభ్యాసంతో గద్య రచన బాగా అభివృద్ధి చెందింది. [[రామ్మోహన్ రాయ్|రాజా రామ్మోహన్ రాయ్]] బెంగాలీ మతపరమైన, విద్యా పుస్తకాల సేకరణకు తోడ్పడ్డారు. మిషనరీలు, [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మో షమాజ్]] ఎక్కువ పత్రికలు, వార్తాపత్రికలను ప్రచురించడంతో, కొత్త ఆదర్శాలను తెలియజేయడానికి వ్రాసే సంస్కృతి వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1860లో ప్రచురించబడిన [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] మొదటి ఇతిహాసం ''తిలోత్తమ సంభబ్ కబ్య'' ఖాళీ పద్యం రాసిన మొదటి బెంగాలీ పద్యం. [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] 19వ శతాబ్దపు ప్రముఖ బెంగాలీ నవలా రచయితలు, వ్యాసకర్తలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డారు. ఆయన తన నవల ఆనందమత్ (1882) లో కనిపించే ''[[వందేమాతరం|వందే మాతరం]]'' అనే భారత జాతీయ గీతాన్ని కూడా రాశారు.<ref name="sukumarsenengbankim">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=211–12|orig-year=1960}}</ref> 1880లలో, ఛటర్జీ తన ''ధర్మతత్వ'', ''కృష్ణ చరిత్ర'' ''[[భగవద్గీత]]'' వంటి హిందూ గ్రంథాలను అలాగే చారిత్రక కోణం నుండి కృష్ణమత సమస్యలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించారు.<ref name="sukumarsenengbankim" /> రొమేష్ చందర్ దత్, మీర్ ముషారఫ్ హుస్సేన్ వారి కల్పిత రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. [[గిరీష్ చంద్ర ఘోష్]], ద్విజేంద్రలాల్ రే ఆ కాలంలోని ప్రముఖ నాటక రచయితలు కాగా, అక్షయ్ కుమార్ బోరాల్, రామేంద్ర సుందర్ త్రిబేది వారి ప్రభావవంతమైన వ్యాసాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. 1876లో ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్యంలో మొదటి పూర్తి స్థాయి ఆత్మకథ రాసుందరి దేవి రచించారు.<ref>{{Cite web|last=Deepa Bandopadhyay|script-title=bn:নারীর লেখা নারীর কথা|url=http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519090732/http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|archive-date=19 May 2015|website=Kali O Kalam|language=bn}}</ref> టాగోర్ పూర్వ యుగం కూడా సమకాలీన బెంగాల్‌లో దైనందిన జీవితంపై దృష్టి సారించిన ప్రసిద్ధ సాహిత్యం యొక్క అంతర్ప్రవాహాన్ని చూసింది. గద్య శైలి, అలాగే ఈ రచనలలోని హాస్యం తరచుగా అస్పష్టంగా, మొద్దుబారిన, అందుబాటులో ఉండేవి. కాళీప్రసన్న సింఘా రచించిన "హుతోమ్ పెచార్ నక్ష" (ది స్కెచ్ ఆఫ్ ది గుడ్లగూబ), 19వ శతాబ్దపు కోల్‌కతాలోని "బాబు" సంస్కృతిని వ్యంగ్యంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ విషయంలో ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు పెరీ చంద్ మిత్ర రచించిన "అలలేర్ ఘోరర్ దులాల్" (ది స్పాయిల్డ్ బ్రాట్), శిబ్నాథ్ శాస్త్రి రచించిన "రామ్తాను లాహిరి ఓ తత్కలిన్ బంగా షమాజ్" (రమ్తను లాహిరి & సమకాలీన బెంగాలీ సమాజం), "నబా బాబు బిలాస్" & "నబబాన్బీ బిలాస్" రచించిన "నాబా బాబూ బిలాస్." ఈ పుస్తకాలు సమకాలీన బెంగాలీ మాండలికాన్ని, ప్రజా సమాజాన్ని సమర్థవంతంగా చిత్రీకరించాయని చెప్పవచ్చు. అంతేకాకుండా, రూపచంద్ పాఖీ, భోలా మోయ్రా వంటి దిగ్గజాల ఖిస్తీ, ఖేర్, కబియాల్ గాన్ వంటి ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన సంగీత ప్రక్రియలను కూడా ఇవి పొందుపరిచాయి. టాగోర్ సంస్కృతి ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి,, బెంగాలీ సమాజంలో సాహిత్యపు సొగసు, సున్నితత్వం పట్ల పెరుగుతున్న ఆదరణ కారణంగా ఇలాంటి పుస్తకాలు అరుదైపోయాయి.<ref>{{Cite web|title=Mechanicalcutta: Industrialisation, new media in the 19th century|url=http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705092243/http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|archive-date=5 July 2010|access-date=16 March 2010}}</ref><gallery widths="120" heights="120" perrow="7"> దస్త్రం:Bankim_Chattapadhyay.jpg|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ రాసిన మొదటి నవల 'దుర్గేశనందిని' బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా పరిగణించబడింది..<ref name="sukumarsenengbankim" /> దస్త్రం:Shaheed_Minar.JPG|బెంగాలీ భాషా ఉద్యమ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఢాకాలోని షహీద్ మినార్ దృశ్యం. దస్త్రం:Bhasha_Smritistambha_Arnab_Dutta_2011.jpg|భాషా స్మృతిస్తంభం, కోల్‌కతా. దస్త్రం:Kaykobad_1932.jpg|కైకోబాద్ ఒక ప్రజాదరణ పొందిన కథాత్మక కవి. దస్త్రం:হাসন_রাজা_(ঊর্ধাংশ).jpg|గ్రామీణ బెంగాల్‌లో హసన్ రాజా కవిత్వం ఇప్పటికీ ప్రముఖంగా ఉంది. </gallery>[[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] రచించిన [[వందేమాతరం|వందే మాతరం]] [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] కీలక పాత్ర పోషించింది, భారతదేశంలో ఆయనకు విస్తృతంగా గౌరవం ఉంది. ఆయన నవలలు బంగ్లాదేశ్లో కొంతవరకు ప్రజాదరణ పొందాయి.   [[బంకిం పురస్కారం|బంకిమ్ మెమోరియల్ అవార్డు]] భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] అందించే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం. === మూడవ, నాల్గవ దశలు (1900-1947) === [[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_unknown_location.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ఆసియాలో మొదటి [[నోబెల్ బహుమతి|నోబెల్]] గ్రహీత.]] [[దస్త్రం:Kazi_Nazrul_Islam_with_the_Kendriya_Muslim_Sahitya_Sangsad.jpg|thumb|సిల్హెట్ లో బెంగాలీ ముస్లిం సాహితీవేత్తలతో కూర్చున్న [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]]. నజ్రుల్ చేసిన కృషిలో బెంగాలీ గోజోల్ యొక్క సమృద్ధి సమృద్ధి ఉన్నాయి.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]] 20వ శతాబ్దంలో బెంగాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధ రచయితలు. ఠాగూర్ భారతదేశ జాతీయ గీతం, [[భారత జాతీయగీతం|జన గణ మన]], బంగ్లాదేశ్ యొక్క అమర్ షోనార్ బంగ్లా రెండింటి రచయితగా అలాగే శ్రీలంక మఠానికి ప్రేరణగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఠాగూర్ యొక్క చిన్న కథలు మానవ భావోద్వేగాలు, సామాజిక సమస్యల యొక్క లోతైన అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. "ది హోమ్కమింగ్" లోని ఫాటిక్ వంటి పాత్రల ద్వారా, "ది బాబస్ ఆఫ్ నయన్జోర్" లోని తరగతి ఇతివృత్తాల ద్వారా, ఠాగూర్ భారతీయ సమాజంలోని సంక్లిష్టతలను, మానవ అనుభవాన్ని నైపుణ్యంగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dattatraya Das|url=https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/|access-date=2024-07-31|website=Celebrating Tagore - The Man, The Poet and The Musician|language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా, నజ్రుల్ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ కవి జరుపుకుంటారు. <ref name="University of Hawaii Press">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last=de Silva|first=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}}</ref><ref name="The Times of India">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|agency=[[Times News Network]]}}</ref><ref name="IBN Live">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> [[శరత్ చంద్ర చట్టోపాధ్యాయ్|శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ]] నవలలు, నవలలు, కథలు రాశారు. ఆయన ''నరీర్ ముల్యా (1923) '', ''స్వదేశ్ ఓ సాహిత్య (1932) '' లలో వ్యాసాలను కూడా రాశారు. ఆయన రచనలలో శ్రీకాంత, చరిత్రహన్, దేవదాస్, గృహదహ, దేనా-పావోనా, పథేర్ దాబి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి. === చిన్న కథల రచయితలు === బెంగాలీ సాహిత్యం చిన్న కథలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], మాణిక్ బందోపాధ్యాయ, తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ్, [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ బందోపాధ్యాయ]] (పరశురామ్ సయ్యద్ ముజ్తబా అలీ, ప్రేమేంద్ర మిత్ర), బెంగాల్ కూడా [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]], శరదిందు బందోపాధ్యాయ, ఇతరులు రాసిన డిటెక్టివ్ కథలు, నవలలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mosquito and Other Stories by Premendra Mitra|url=https://www.purplepencilproject.com/mosquito-and-other-stories-premendra-mitra/|access-date=2020-06-09|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref> === ఐదవ దశః విభజన అనంతర కాలం (1947-1971) === బెంగాలీ సాహిత్యంలో వ్యంగ్య కథల రచయితగా రాజశేఖర్ బసు (1880-1960) ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref name="parashuram">{{Cite book|title=Samsad Bangla Sahityasangi|publisher=Sahitya Samsad|year=2003|isbn=81-7955-007-9|editor-last=Das|editor-first=Sisir Kumar|edition=1st|location=Kolkata|page=189|language=bn|trans-title=Samsad Companion to Bengali Literature}}</ref> "పరశురామ్" అనే మారుపేరుతో రాసిన తన కథలలో బెంగాలీ సమాజంలోని వివిధ వర్గాల కపటత్వం, నీచత్వాన్ని ఆయన ఎగతాళి చేశారు.<ref name="parashuram" /> ఆయన ప్రధాన రచనలలోః ''గద్దాలిక'' (1924) కజ్జ్వాలి (1927) ''హనుమానేర్ స్వప్న'' (1937) గమానుష్ జతిర్ కథా (1945) ధుస్తురిమయ ఇట్టాది గాల్పా (1952) కృష్ణకాళి ఇట్టాది గాల్ప (1953) నిల్తారా ఇట్టాది గాల్ప్ (1956) ఆనందిబాయి ఇట్టాది గాల్పే (1958), చమత్కుమారి ఇట్టాది గాల్పో (1959). ఆయన ''కృష్ణకాళి ఇట్యాడి గాల్పా'' 1955లో పశ్చిమబంగ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం రవీంద్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.<ref>{{Cite book|title=Rajshekhar Basu|last=Adhya|first=Hemanta Kumar|publisher=Sahitya Akademi|year=2001|edition=1st|series=Bharatiya Sahityakar Pustakmala|location=Kolkata|language=bn|id=41-45}}</ref> రాజశేఖరు ప్రముఖ నిఘంటువు రచయిత, అనువాదకుడు, వ్యాసకర్త కూడా. ఆయన యొక్క చలంతిక (1937) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంక్షిప్త బెంగాలీ నిఘంటువులలో ఒకటి, అయితే ఆయన చేసిన ''[[మేఘ సందేశం (సంస్కృతం)|మేఘదూత]]'' (1943) ''[[రామాయణం]]'' (1946) ''[[మహాభారతం]]'' (1949), ''[[భగవద్గీత]]'' (1961) యొక్క బెంగాలీ-భాషా అనువాదాలు కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆయన రాసిన ప్రధాన వ్యాసాలు ''లఘుగురు'' (1939), ''బిచింటా'' (1955) లలో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆ కాలంలోని ఇతర ముగ్గురు ప్రసిద్ధ రచయితలు [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ ''బందోపాధ్యాయ'']], తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ, ''బందోపాధ్యాయ ట్రాయ్'' (త్రియో ఆఫ్ బందోపాధ్యాయ) గా ప్రసిద్ధి చెందిన మాణిక్ బందోపాధ్యాయ.<ref>{{Cite web|date=19 April 2021|title=তিন বন্দ্যোপাধ্যায়ের দ্যুতি|url=https://ritujanpub.com/2021/04/19/664/|website=Ritujan Publication}}</ref> ''బనాఫుల్'' అనే కలం పేరుతో రాసిన బలాయ్ చంద్ ముఖోపాధ్యాయ ఆ కాలానికి చెందిన మరో ప్రముఖ రచయిత. అతను తరచుగా కేవలం అర పేజీల పొడవైన తన చిన్న విగ్నెట్లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, కానీ అతని రచన అరవై ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, "వేల కవితలు, 586 చిన్న కథలు (వీటిలో కొన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి) 60 నవలలు, 5 నాటకాలు, అనేక ఏక-చర్య నాటకాలు, ''పాస్చట్పట్'' అనే ఆత్మకథ (బ్యాక్ గ్రౌండ్), అనేక వ్యాసాలు".<ref>{{Cite web|date=2020-06-13|title=Wildfire and Other Stories by Banaphool|url=https://www.purplepencilproject.com/wildfire-and-other-stories-by-banaphool-review/|access-date=2020-07-05|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref>ప్రఖ్యాత చారిత్రక కథా రచయిత అయిన సరదిందు బందోపాధ్యాయ, డిటెక్టివ్ బ్యోమకేష్ బక్షి ని సృష్టించారు. ఈ కాలంలోని ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో సమరేష్ బసు, బుద్ధదేవ్ బోసు, ప్రేమేంద్ర మిత్ర, షిబ్రామ్ చక్రవర్తి, నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ, సుబోధ్ ఘోష్, నరేంద్రనాథ్ మిత్ర ఉన్నారు. ==== ప్రాకల్పనా ఉద్యమం ==== ప్రముఖ అమెరికా విమర్శకుడు స్టీవ్ లెబ్లాక్ చేత 'ఒక చిన్న సాహిత్య విప్లవం' గా బ్రాండ్ చేయబడిన, కోల్కతా 'పెంపకం' చేసిన, 1969 లో ప్రారంభమైన, వట్టచ్చార్జ చందన్ నాయకత్వం వహించిన నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా, ప్రాకల్పనా కల్పన, సర్బంగిన్ కవిత్వం, చేతనవ్యాసిజం యొక్క కొత్త శైలులను ప్రోత్సహిస్తోంది. బెంగాలీ సాహిత్యం ద్వారా పుట్టుకొచ్చిన భారతదేశంలో బహుశా ఇది ఏకైక ద్విభాషా (బెంగాలీ-ఆంగ్ల) సాహిత్య ఉద్యమం, ఇది రిచర్డ్ కోస్టెలనెట్జ్, జాన్ ఎమ్. బెన్నెట్, షీలా మర్ఫీ, డాన్ వెబ్ వంటి ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ అవాంట్-గార్డ్ రచయితలు, మెయిల్ కళాకారుల భాగస్వామ్యం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన రెక్కలను విస్తరించింది. === ఆరవ దశః రెండు ప్రవాహాలు (1971-ప్రస్తుతం) === ==== బంగ్లాదేశ్ ప్రవాహం ==== హుమాయున్ అహ్మద్, తనదైన సరళమైన రచనా శైలిని సృష్టించి, దానికి అపారమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టారు. హిము, మిసిర్ అలీ, బేకర్ భాయ్ వంటి ఆయన పాత్రలు నేటికీ అందరికీ ప్రియమైనవిగా నిలిచిపోయాయి. బంగ్లాదేశ్ షేక్స్‌పియర్‌గా పరిగణించబడే ఆయన గురువు, నాట్యగురు నూరుల్ మోమెన్, నాటక రచన, లలిత సాహిత్యం, వ్యంగ్యం అనే మూడు సాహిత్య రంగాలలో ఏకకాలంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్, హుమాయున్ ఆజాద్, అహ్మద్ సోఫా, సెలీనా హుస్సేన్, తస్లీమా నస్రీన్, మరెందరో ఉన్నారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/11/news.india?CMP=share_btn_url|title=Leading Indians campaign for exiled writer|last=Ramesh|first=Randeep|date=2008-02-11|work=The Guardian|access-date=2025-04-13|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-28307267|title=Why Taslima Nasreen wants to return to Bangladesh|date=2014-07-16|work=BBC News|access-date=2025-04-13|language=en-GB}}</ref> ==== పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రవాహం ==== పశ్చిమ బెంగాల్ బెంగాలీ సాహిత్యం బెంగాలీ సాహిత్యాన్ని నడిపించిన ఆధునిక ఆలోచనాపరుల మంద ద్వారా ప్రభావితమైంది. కవి, నవలా రచయిత, పిల్లల కథ రచయిత అయిన [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]] తన కాలంలోని అత్యంత ఫలవంతమైన రచయితలలో ఒకరు. [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] తన సొంత డిటెక్టివ్ ఫెలుడా సృష్టించాడు, అతనితో పాటు తపేష్ రంజన్ మిత్ర, ఫెలుడా, లాల్మోహన్ గంగూలీ అతని మారుపేరుతో 'తోప్సే' అని పిలుస్తారు. విప్లవ శాస్త్రవేత్త, సాహసోపేత, కథకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ షోంకు, తారిణి ఖురో పాత్రలను కూడా రే సృష్టించారు. వీరితో పాటు నారాయణ్ సన్యాల్, బుద్ధదేవ్ గుహ, [[మహా శ్వేతాదేవి|మహాశ్వేతా దేవి]], [[నీరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి|నిరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి]], సమరేష్ మజుందార్, సమరేశ్ బసు, [[సుచిత్రా భట్టాచార్య]], పురుషోత్తమ్ కుమార్ దేబ్నాథ్, [[నవనీత దేవ్ సేన్|నబనీతా దేవ్ సేన్]], సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్, బారెన్ గంగోపాధ్యాయ, అమియా భూషణ్ మజుందార్. * == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bengali.html లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్-బెంగాలీ విభాగం] * సయీద్ అబూబకర్ రచించిన [http://www.bangla-literature.ueuo.com బెంగాలీ సాహిత్యంపై ఆంగ్ల పత్రిక] * అబ్దుల్ మోమిన్ రచించిన [https://www.18upchoti.com/forums/bengali-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE.6/ బెంగాలీ సాహిత్యంపై బెంగాలీ ఫోరం] * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/ ఠాగూర్ వేడుకలు] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ సంస్కృతి]] 3eb8csgb2wfbyzjeznc1d26c7qxr67p 4941154 4941152 2026-08-21T15:26:48Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941154 wikitext text/x-wiki  {{Bengali literature}} '''బెంగాలీ సాహిత్యం''' అనేది [[బెంగాలీ భాష]]<nowiki/>లో వెలువడిన రచనల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది; ఇది కాలక్రమేణా, వివిధ రాజవంశాల పోషణ లేదా అనాదరణల ప్రభావంతో వచ్చిన మార్పులతో కూడిన ప్రాచీన, మధ్యయుగ, ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్య దశలను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=Koto Nodi Sorobor Ba Bangla Vashar Jibonee (The History of Bangla Language)|last=Azad|first=Humayun|publisher=Agami Prokashoni|year=2016|isbn=9789840414215|edition=2nd|location=Dhaka, Bangladesh|language=Bangla}}</ref> బెంగాలీ సాహిత్యం సుమారు 1,400 సంవత్సరాల కాలంలో అభివృద్ధి చెందింది. బెంగాలీ సాహిత్యం ఆవిర్భావం సుమారు క్రీ.శ. 650 నాటిదని భావిస్తే, దీని అభివృద్ధి చరిత్ర 1600 ఏళ్ల నాటిదని చెప్పవచ్చు. బెంగాలీ సాహిత్యంలో లభించే అత్యంత పురాతన రచన 'చర్యపద'; ఇది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన, ప్రాచీన బెంగాలీ భాషలోని బౌద్ధ ఆధ్యాత్మిక గీతాల సంకలనం. బెంగాలీ సాహిత్య కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించారు: ప్రాచీన (650–1200), మధ్యయుగ (1200–1800), ఆధునిక (1800 తర్వాత). మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో వివిధ రకాల కావ్య ప్రక్రియలు ఉన్నాయి; వీటిలో హిందూ మత గ్రంథాలు (ఉదా: మంగళకావ్యం), ఇస్లామిక్ ఇతిహాసాలు (ఉదా: సయ్యద్ సుల్తాన్, అబ్దుల్ హకీమ్ రచనలు), [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] గ్రంథాలు (ఉదా: [[చైతన్య మహాప్రభు]] జీవిత చరిత్రలు), [[అరబిక్]], [[పర్షియన్]], [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] గ్రంథాల అనువాదాలు, అలాగే ముస్లిం కవులు రచించిన లౌకిక సాహిత్యం (ఉదా: అలోల్ రచనలు) వంటివి ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నవలలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బెంగాలీ సాహిత్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి. సామాజిక ఉద్యమకారుడిగా, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక సాహిత్య రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందిన [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్]] ఇస్లాం ' ను విప్లవ కవి'గా అభివర్ణించారు, ప్రస్తుతం [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ కవిగా గుర్తింపు పొందారు. == ప్రాచీన == [[బెంగాలీ]] మొదటి రచనలు 8వ, 12వ శతాబ్దాల మధ్య కనిపించాయి.<ref name="sukumarseneng24">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|page=24|orig-year=1960}}</ref> దీనిని సాధారణంగా ''చర్యాపద'' అని పిలుస్తారు, వివిధ బౌద్ధ సన్యాసులు, లుయిపాడ, కన్హపాడ, కుక్కురిపాడ, చాటిల్పాడ, భుసుకుపడ, కమలిపాడ, ధెందన్పాడ, శాంతిపాడ, శబరపాడ వంటి వారు స్వరపరిచిన 47 ఆధ్యాత్మిక శ్లోకాలు. ఈ వ్రాతప్రతులను 1907లో [[నేపాల్]] రాయల్ కోర్ట్ లైబ్రరీలోని తాటి ఆకు మీద [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] భాషావేత్త [[హరప్రసాద్ శాస్త్రి]] కనుగొన్నారు. ఈ వ్రాతప్రతుల భాష పాక్షికంగా మాత్రమే అర్థం కావడం వల్ల, వాటిని శాస్త్రి శాంధ భాష (సంధ్యా భాష అంటే సాయంత్రం భాష) అనే పేరుతో వర్గీకరించారు. == మధ్యయుగ (1200-1800) == === ప్రారంభ మధ్యయుగ/పరివర్తన (1200-1350) === ఈ కాలం అనేక సాధారణ సామెతలు, పద్యాలు మొదట ఉద్భవించిన కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. [[బెంగాలీ అక్షరమాల|బెంగాలీ వర్ణమాల]] ప్రస్తుతం ఉన్నట్లే మారింది. రమయి పండిట్, హలయుధ్ మిశ్రా ఈ కాలంలోని ప్రముఖ రచయితలు.<ref name="bpedia">{{Cite Banglapedia|article=Bangla Literature|last=Mohammad Daniul Haq & Aminur Rahman}}</ref> === నాథ్ సాహిత్యం === నాథ్ సాహిత్యం అనేది మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన శాఖ. ఇది నాథ్ యోగుల బోధనలు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలలో పాతుకుపోయింది. 10వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన ఇది, బౌద్ధ, శైవ, జానపద సంప్రదాయాల అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. యోగా, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ వంటి ఇతివృత్తాలపై ఇది కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. 'గోరక్షా బిజోయ్', మైనామతి, గోపీచంద్రుల గురించిన పాటలు దీని ముఖ్యమైన రచనలలో కొన్ని. ఇవి అతీంద్రియ కథలను త్యాగం, ఆత్మనిగ్రహం, ఆధ్యాత్మిక విజయంపై పాఠాలతో మేళవిస్తాయి. మౌఖిక, లిఖిత సంప్రదాయాల ద్వారా తరతరాలుగా వస్తున్న నాథ్ సాహిత్యం, బెంగాల్ యొక్క మత సంస్కృతి, గ్రామీణ సమాజం, జానపద వారసత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది నేటికీ బెంగాలీ జానపద గీతాలపై ప్రభావం చూపుతూనే ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Nath Literature - Banglapedia|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Nath_Literature|access-date=2025-07-10|website=[[Banglapedia]]}}</ref> === చైతన్యకు పూర్వం (1350-1500) === [[దస్త్రం:Tomb_of_Ghiyasuddin_Azam_Shah,_Narayanganj,_Bangladesh.jpg|thumb|ఘియాసుద్దీన్ ఆజం షా సమాధి, దీని పోషణలో షా ముహమ్మద్ సగీర్, కృత్తిబాస్ ఓజా వంటి రచయితలు ఉన్నారు.]] ముస్లిం రచయితలు మతం, సంస్కృతి, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం, ప్రేమ, చరిత్ర వంటి కథనాలు, ఇతిహాసాల ద్వారా వివిధ ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తున్నారు-తరచుగా [[అలీఫ్ లైలా|వెయ్యి, ఒక రాత్రులు]], [[షాహ్ నామా|షానమేహ్]] వంటి అరబిక్, పర్షియన్ సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందారు లేదా అనువదించారు.<ref>{{Cite web|title=The development of Bengali literature during Muslim rule|url=https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809050525/https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|archive-date=9 August 2017|access-date=2017-09-22}}</ref> సాహిత్య శృంగార సంప్రదాయంలో యూసుఫ్, జులైఖా లపై షా ముహమ్మద్ సగీర్ రాసిన కవితలతో పాటు జైనుద్దీన్, సబిరిద్ ఖాన్ రచనలు కూడా కనిపించాయి. ముస్లిం కథలను వివరించడానికి ''దోభాషి'' సంస్కృతి [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]], పర్షియన్ పదజాలాన్ని బెంగాలీ గ్రంథాలలో ప్రవేశపెట్టింది. [[పురాణ కవిత్వం]] సయ్యద్ సుల్తాన్ రచించిన ''నబిబాంగ్ష'', షా బారిద్ రచించిన ''రసూల్ బిజోయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sufi Literature|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911195841/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|archive-date=11 September 2016|website=Banglapedia}}</ref> [[దస్త్రం:Rajshahi_College_Library_Inside_02.JPG|ఎడమ|thumb|రాజ్షాహి కళాశాల గ్రంథాలయంలో సంరక్షించబడిన ''చర్యాపద'' వ్రాతప్రతి.]] ఈ కాలంలోని ప్రసిద్ధ హిందూ గీత కవి చండీదాస్, [[జయదేవుడు|జయదేవ]] రచనలను సంస్కృతం నుండి బెంగాలీకి అనువదించి, శ్రీకృష్ణుడి కీర్తన వంటి రాధా, కృష్ణుడి మధ్య ప్రేమకు అంకితమైన వేలాది కవితలను రూపొందించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ కాలంలో ఎక్కువ మంది హిందూ రచయితలు [[మైథిలీ భాష|మైథిలి భాష]] ప్రసిద్ధి చెందిన [[విద్యాపతి]] అని పిలువబడే వైష్ణవ కవి నుండి ప్రేరణ పొందారు. మళాధర్ బసు యొక్క ''శ్రీ కృష్ణ విజయ'', ఇది ప్రధానంగా ''[[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]]'' 10వ, 11వ శ్లోకాల అనువాదం, ఇది ఒక ఖచ్చితమైన తేదీకి కేటాయించగల తొలి బెంగాలీ కథన పద్యం.<ref name="sukumarseneng">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=65–66|orig-year=1960}}</ref> క్రీ. శ. 1473, 1480 మధ్య కూర్చబడిన ఇది కృష్ణ పురాణం యొక్క పురాతన బెంగాలీ కథన పద్యం కూడా.<ref name="bp">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Maladhar Basu|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maladhar_Basu}}</ref><ref name="sukumarseneng" /> శ్రీ రామ పాంచాలి అనే పేరుతో ''[[రామాయణం]]'' కృత్తిబాస్ ఓజా ద్వారా అనువదించబడింది.<ref name="s1">Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{In lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.105–10</ref> === మధ్యయుగ కాలం చివరిలో (1500-1800) === [[దస్త్రం:Fakir_Lalon_Shah.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]], అలెన్ గిన్స్బర్గ్ సహా అనేక మంది కవులు, సామాజిక, మతపరమైన ఆలోచనాపరులు లాలన్ ప్రేరణ పొందారు, ప్రభావితం చేశారు.<ref name="Choudhury 1992, p. 59">{{Cite book|title=Lālana Śāha, 1774 – 1890|last=Caudhurī|first=Ābadula Āhasāna|date=1992|publisher=Bāṃlā Ekāḍemī|isbn=978-9840725977|edition=1. punarmudraṇa.|location=Ḍhākā|oclc=246442470}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ivG6mAEACAAJ|title=Songs of ecstasy tantric and devotional songs from colonial Bengal|last=Urban|first=Hugh B.|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513901-3|location=New York|page=18}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UrZjAAAAMAAJ|title=The lover of God|last=Tagore|first=Rabindranath|last2=K. Stewart|first2=Tony (Translation)|last3=Twichell|first3=Chase (Translation)|date=2003|publisher=Consortium Book Sales & Dist.|isbn=978-1556591969|location=Port Townsend, Wash.|page=94}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=avyppwAACAAJ|title=Lalon Shah, the great poet|last=Hossain|first=Abu Ishahaq|date=2009|publisher=Palal Prokashoni|isbn=978-9846030679|location=Dhaka|page=148}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Same Multiple Identity: An Interview with Allen Ginsberg}}</ref>]] అరాకాన్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బెంగాలీ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది. పద్మావతి రాసిన అలావోల్, అలాగే దౌలత్ ఖాజీ, దౌలత్ వజీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, చంద్రావతి రాసిన ఖురేషి మగన్ ఠాకూర్, నాసిర్నామా రాసిన మరాదన్ వంటి అరాకన్ రాజసభలో పోషించిన ప్రముఖ రచయితలకు ఇది నిలయం. రాజసభ పోషణలో ఉన్న మొదటి కవి ఖాజీ. ఆయన మొదటి బెంగాలీ ప్రేమగా పరిగణించబడే సతీమయన ఓ లోర్చంద్రాణిని రాయడం ప్రారంభించాడు. కోర్టులో జట్టుకృషి సర్వసాధారణం,, ఖాజీ ప్రేమను అలావోల్ ముగించాడు, ఎందుకంటే ఖాజీ దానిని పూర్తి చేయకముందే మరణించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1993). ''Islami Bangla Sahitya'' (in Bengali), Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7215-301-5}}, pp.23–33</ref> వృత్తిరీత్యా న్యాయమూర్తి అయిన హయాత్ మహమూద్ మధ్య బెంగాలీ సాహిత్యంలో చివరి కవిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite Banglapedia|article=Heyat Mamud|last=[[Wakil Ahmed]]}}</ref> == ఆధునిక (1800-ప్రస్తుతం) == బెంగాలీ సాహిత్యం యొక్క ఆధునిక కాలాన్ని సుమారుగా ఆరు దశలుగా వర్గీకరించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Bangla Literature|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bangla_Literature|access-date=2022-04-28|website=Banglapedia}}</ref> # మొదటి దశః గద్య యుగం (1800-1850). ఈ సమయంలో, క్రైస్తవ మతప్రచారకులు, సంస్కృతం నేర్చుకున్న బెంగాలీ పండితులు గద్యం ద్వారా ఆధునికతను ప్రేరేపించడానికి కృషి చేశారు. # రెండవ దశః అభివృద్ధి యుగం (1850-1900). ఈ సమయంలో, పండిట్ ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ చటోపాధ్యాయ ఎఫ్ఆర్జిఎస్ ఎఫ్ఆర్ఎస్ఎ, బంకిమ్ చటోపాధ్యాయ్, [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] పాశ్చాత్య ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించే నవలలు, కవితలు రాశారు. ఈ క్లాసిక్లు కాల పరీక్షలో కళాఖండాలుగా మిగిలిపోతాయి. # మూడవ దశః [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] యుగం (1890-1930). ఈ కాలంలో ఠాగూర్ రచనలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, ఇతర రచనలు, ముఖ్యంగా కవితలు, ఆయన ప్రభావంతో విలీనం చేయబడ్డాయి. # నాల్గవ దశః రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ అనంతర దశ (1930-1947). ఈ సమయంలో, చాలా మంది రచయితలు రవీంద్ర ప్రభావానికి దూరంగా ఉండటానికి చేతన ప్రయత్నం చేశారు. ఇది దాదాపుగా భారత విభజన వరకు కొనసాగింది. # ఐదవ దశః విభజన అనంతర దశ (1947-1970). విభజన తరువాత, బంగ్లా సాహిత్యం పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు పాకిస్తాన్/బంగ్లాదేశ్లలో విడిగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ప్రతి బెంగాల్ యొక్క రాజకీయ, మతపరమైన గుర్తింపులకు అనుగుణంగా ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. # ఆరవ దశః బంగ్లాదేశ్/పశ్చిమ బెంగాల్ శకం (1971-ప్రస్తుతం) 1971లో [[బంగ్లాదేశ్]] ఏర్పడిన తరువాత, హుమాయున్ అహ్మద్ వంటి రచయితలు బంగ్లాదేశ్లో సాహిత్యాన్ని ఉత్తేజపరిచారు, వీరు సాధారణ భాషలో ప్రజలను ఆకర్షించే కొత్త రచనా శైలిని నిర్మించారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|title=How Humayun Ahmed became the Shakespeare of Bangladesh|date=13 November 2020|work=Daily Sun|access-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062954/https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|archive-date=2020-11-13|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]], సమరేష్ మజుందార్, శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ వంటి పశ్చిమ బెంగాలీ రచయితలు ప్రపంచీకరణ యుగంలో పశ్చిమ బెంగాల్ గురించి కొత్త దృక్పథంతో రాశారు. ఈ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ రచయితలు అంతరించిపోవడంతో, సహస్రాబ్ది యుగం సృష్టించిన సాహిత్యం ఇంకా వర్ణించబడలేదు. === మొదటి, రెండవ దశ (1800-1900) === ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకాలు క్రైస్తవ మిషనరీలు రాసినవి. ఉదాహరణకు, డోమ్ ఆంటోనియో ల ''బ్రాహ్మణ-రోమన్-కాథలిక్'' సంవాద్ 17వ శతాబ్దం చివరలో ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకం. బెంగాలీ పండితులు ఫోర్ట్ విలియం కళాశాల కోసం పాఠ్యపుస్తకాలు రాయడంతో బెంగాలీ రచన మరింత అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రచనలలో సాహిత్య విలువలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ఉపదేశ రచనల అభ్యాసంతో గద్య రచన బాగా అభివృద్ధి చెందింది. [[రామ్మోహన్ రాయ్|రాజా రామ్మోహన్ రాయ్]] బెంగాలీ మతపరమైన, విద్యా పుస్తకాల సేకరణకు తోడ్పడ్డారు. మిషనరీలు, [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మో షమాజ్]] ఎక్కువ పత్రికలు, వార్తాపత్రికలను ప్రచురించడంతో, కొత్త ఆదర్శాలను తెలియజేయడానికి వ్రాసే సంస్కృతి వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1860లో ప్రచురించబడిన [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] మొదటి ఇతిహాసం ''తిలోత్తమ సంభబ్ కబ్య'' ఖాళీ పద్యం రాసిన మొదటి బెంగాలీ పద్యం. [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] 19వ శతాబ్దపు ప్రముఖ బెంగాలీ నవలా రచయితలు, వ్యాసకర్తలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డారు. ఆయన తన నవల ఆనందమత్ (1882) లో కనిపించే ''[[వందేమాతరం|వందే మాతరం]]'' అనే భారత జాతీయ గీతాన్ని కూడా రాశారు.<ref name="sukumarsenengbankim">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=211–12|orig-year=1960}}</ref> 1880లలో, ఛటర్జీ తన ''ధర్మతత్వ'', ''కృష్ణ చరిత్ర'' ''[[భగవద్గీత]]'' వంటి హిందూ గ్రంథాలను అలాగే చారిత్రక కోణం నుండి కృష్ణమత సమస్యలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించారు.<ref name="sukumarsenengbankim" /> రొమేష్ చందర్ దత్, మీర్ ముషారఫ్ హుస్సేన్ వారి కల్పిత రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. [[గిరీష్ చంద్ర ఘోష్]], ద్విజేంద్రలాల్ రే ఆ కాలంలోని ప్రముఖ నాటక రచయితలు కాగా, అక్షయ్ కుమార్ బోరాల్, రామేంద్ర సుందర్ త్రిబేది వారి ప్రభావవంతమైన వ్యాసాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. 1876లో ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్యంలో మొదటి పూర్తి స్థాయి ఆత్మకథ రాసుందరి దేవి రచించారు.<ref>{{Cite web|last=Deepa Bandopadhyay|script-title=bn:নারীর লেখা নারীর কথা|url=http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519090732/http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|archive-date=19 May 2015|website=Kali O Kalam|language=bn}}</ref> టాగోర్ పూర్వ యుగం కూడా సమకాలీన బెంగాల్‌లో దైనందిన జీవితంపై దృష్టి సారించిన ప్రసిద్ధ సాహిత్యం యొక్క అంతర్ప్రవాహాన్ని చూసింది. గద్య శైలి, అలాగే ఈ రచనలలోని హాస్యం తరచుగా అస్పష్టంగా, మొద్దుబారిన, అందుబాటులో ఉండేవి. కాళీప్రసన్న సింఘా రచించిన "హుతోమ్ పెచార్ నక్ష" (ది స్కెచ్ ఆఫ్ ది గుడ్లగూబ), 19వ శతాబ్దపు కోల్‌కతాలోని "బాబు" సంస్కృతిని వ్యంగ్యంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ విషయంలో ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు పెరీ చంద్ మిత్ర రచించిన "అలలేర్ ఘోరర్ దులాల్" (ది స్పాయిల్డ్ బ్రాట్), శిబ్నాథ్ శాస్త్రి రచించిన "రామ్తాను లాహిరి ఓ తత్కలిన్ బంగా షమాజ్" (రమ్తను లాహిరి & సమకాలీన బెంగాలీ సమాజం), "నబా బాబు బిలాస్" & "నబబాన్బీ బిలాస్" రచించిన "నాబా బాబూ బిలాస్." ఈ పుస్తకాలు సమకాలీన బెంగాలీ మాండలికాన్ని, ప్రజా సమాజాన్ని సమర్థవంతంగా చిత్రీకరించాయని చెప్పవచ్చు. అంతేకాకుండా, రూపచంద్ పాఖీ, భోలా మోయ్రా వంటి దిగ్గజాల ఖిస్తీ, ఖేర్, కబియాల్ గాన్ వంటి ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన సంగీత ప్రక్రియలను కూడా ఇవి పొందుపరిచాయి. టాగోర్ సంస్కృతి ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి,, బెంగాలీ సమాజంలో సాహిత్యపు సొగసు, సున్నితత్వం పట్ల పెరుగుతున్న ఆదరణ కారణంగా ఇలాంటి పుస్తకాలు అరుదైపోయాయి.<ref>{{Cite web|title=Mechanicalcutta: Industrialisation, new media in the 19th century|url=http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705092243/http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|archive-date=5 July 2010|access-date=16 March 2010}}</ref><gallery widths="120" heights="120" perrow="7"> దస్త్రం:Bankim_Chattapadhyay.jpg|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ రాసిన మొదటి నవల 'దుర్గేశనందిని' బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా పరిగణించబడింది..<ref name="sukumarsenengbankim" /> దస్త్రం:Shaheed_Minar.JPG|బెంగాలీ భాషా ఉద్యమ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఢాకాలోని షహీద్ మినార్ దృశ్యం. దస్త్రం:Bhasha_Smritistambha_Arnab_Dutta_2011.jpg|భాషా స్మృతిస్తంభం, కోల్‌కతా. దస్త్రం:Kaykobad_1932.jpg|కైకోబాద్ ఒక ప్రజాదరణ పొందిన కథాత్మక కవి. దస్త్రం:হাসন_রাজা_(ঊর্ধাংশ).jpg|గ్రామీణ బెంగాల్‌లో హసన్ రాజా కవిత్వం ఇప్పటికీ ప్రముఖంగా ఉంది. </gallery>[[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] రచించిన [[వందేమాతరం|వందే మాతరం]] [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] కీలక పాత్ర పోషించింది, భారతదేశంలో ఆయనకు విస్తృతంగా గౌరవం ఉంది. ఆయన నవలలు బంగ్లాదేశ్లో కొంతవరకు ప్రజాదరణ పొందాయి.   [[బంకిం పురస్కారం|బంకిమ్ మెమోరియల్ అవార్డు]] భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] అందించే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం. === మూడవ, నాల్గవ దశలు (1900-1947) === [[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_unknown_location.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ఆసియాలో మొదటి [[నోబెల్ బహుమతి|నోబెల్]] గ్రహీత.]] [[దస్త్రం:Kazi_Nazrul_Islam_with_the_Kendriya_Muslim_Sahitya_Sangsad.jpg|thumb|సిల్హెట్ లో బెంగాలీ ముస్లిం సాహితీవేత్తలతో కూర్చున్న [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]]. నజ్రుల్ చేసిన కృషిలో బెంగాలీ గోజోల్ యొక్క సమృద్ధి సమృద్ధి ఉన్నాయి.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]] 20వ శతాబ్దంలో బెంగాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధ రచయితలు. ఠాగూర్ భారతదేశ జాతీయ గీతం, [[భారత జాతీయగీతం|జన గణ మన]], బంగ్లాదేశ్ యొక్క అమర్ షోనార్ బంగ్లా రెండింటి రచయితగా అలాగే శ్రీలంక మఠానికి ప్రేరణగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఠాగూర్ యొక్క చిన్న కథలు మానవ భావోద్వేగాలు, సామాజిక సమస్యల యొక్క లోతైన అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. "ది హోమ్కమింగ్" లోని ఫాటిక్ వంటి పాత్రల ద్వారా, "ది బాబస్ ఆఫ్ నయన్జోర్" లోని తరగతి ఇతివృత్తాల ద్వారా, ఠాగూర్ భారతీయ సమాజంలోని సంక్లిష్టతలను, మానవ అనుభవాన్ని నైపుణ్యంగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dattatraya Das|url=https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/|access-date=2024-07-31|website=Celebrating Tagore - The Man, The Poet and The Musician|language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా, నజ్రుల్ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ కవి జరుపుకుంటారు. <ref name="University of Hawaii Press">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last=de Silva|first=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}}</ref><ref name="The Times of India">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|agency=[[Times News Network]]}}</ref><ref name="IBN Live">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> [[శరత్ చంద్ర చట్టోపాధ్యాయ్|శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ]] నవలలు, నవలలు, కథలు రాశారు. ఆయన ''నరీర్ ముల్యా (1923) '', ''స్వదేశ్ ఓ సాహిత్య (1932) '' లలో వ్యాసాలను కూడా రాశారు. ఆయన రచనలలో శ్రీకాంత, చరిత్రహన్, దేవదాస్, గృహదహ, దేనా-పావోనా, పథేర్ దాబి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి. === చిన్న కథల రచయితలు === బెంగాలీ సాహిత్యం చిన్న కథలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], మాణిక్ బందోపాధ్యాయ, తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ్, [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ బందోపాధ్యాయ]] (పరశురామ్ సయ్యద్ ముజ్తబా అలీ, ప్రేమేంద్ర మిత్ర), బెంగాల్ కూడా [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]], శరదిందు బందోపాధ్యాయ, ఇతరులు రాసిన డిటెక్టివ్ కథలు, నవలలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mosquito and Other Stories by Premendra Mitra|url=https://www.purplepencilproject.com/mosquito-and-other-stories-premendra-mitra/|access-date=2020-06-09|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref> === ఐదవ దశః విభజన అనంతర కాలం (1947-1971) === బెంగాలీ సాహిత్యంలో వ్యంగ్య కథల రచయితగా రాజశేఖర్ బసు (1880-1960) ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref name="parashuram">{{Cite book|title=Samsad Bangla Sahityasangi|publisher=Sahitya Samsad|year=2003|isbn=81-7955-007-9|editor-last=Das|editor-first=Sisir Kumar|edition=1st|location=Kolkata|page=189|language=bn|trans-title=Samsad Companion to Bengali Literature}}</ref> "పరశురామ్" అనే మారుపేరుతో రాసిన తన కథలలో బెంగాలీ సమాజంలోని వివిధ వర్గాల కపటత్వం, నీచత్వాన్ని ఆయన ఎగతాళి చేశారు.<ref name="parashuram" /> ఆయన ప్రధాన రచనలలోః ''గద్దాలిక'' (1924) కజ్జ్వాలి (1927) ''హనుమానేర్ స్వప్న'' (1937) గమానుష్ జతిర్ కథా (1945) ధుస్తురిమయ ఇట్టాది గాల్పా (1952) కృష్ణకాళి ఇట్టాది గాల్ప (1953) నిల్తారా ఇట్టాది గాల్ప్ (1956) ఆనందిబాయి ఇట్టాది గాల్పే (1958), చమత్కుమారి ఇట్టాది గాల్పో (1959). ఆయన ''కృష్ణకాళి ఇట్యాడి గాల్పా'' 1955లో పశ్చిమబంగ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం రవీంద్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.<ref>{{Cite book|title=Rajshekhar Basu|last=Adhya|first=Hemanta Kumar|publisher=Sahitya Akademi|year=2001|edition=1st|series=Bharatiya Sahityakar Pustakmala|location=Kolkata|language=bn|id=41-45}}</ref> రాజశేఖరు ప్రముఖ నిఘంటువు రచయిత, అనువాదకుడు, వ్యాసకర్త కూడా. ఆయన యొక్క చలంతిక (1937) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంక్షిప్త బెంగాలీ నిఘంటువులలో ఒకటి, అయితే ఆయన చేసిన ''[[మేఘ సందేశం (సంస్కృతం)|మేఘదూత]]'' (1943) ''[[రామాయణం]]'' (1946) ''[[మహాభారతం]]'' (1949), ''[[భగవద్గీత]]'' (1961) యొక్క బెంగాలీ-భాషా అనువాదాలు కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆయన రాసిన ప్రధాన వ్యాసాలు ''లఘుగురు'' (1939), ''బిచింటా'' (1955) లలో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆ కాలంలోని ఇతర ముగ్గురు ప్రసిద్ధ రచయితలు [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ ''బందోపాధ్యాయ'']], తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ, ''బందోపాధ్యాయ ట్రాయ్'' (త్రియో ఆఫ్ బందోపాధ్యాయ) గా ప్రసిద్ధి చెందిన మాణిక్ బందోపాధ్యాయ.<ref>{{Cite web|date=19 April 2021|title=তিন বন্দ্যোপাধ্যায়ের দ্যুতি|url=https://ritujanpub.com/2021/04/19/664/|website=Ritujan Publication}}</ref> ''బనాఫుల్'' అనే కలం పేరుతో రాసిన బలాయ్ చంద్ ముఖోపాధ్యాయ ఆ కాలానికి చెందిన మరో ప్రముఖ రచయిత. అతను తరచుగా కేవలం అర పేజీల పొడవైన తన చిన్న విగ్నెట్లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, కానీ అతని రచన అరవై ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, "వేల కవితలు, 586 చిన్న కథలు (వీటిలో కొన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి) 60 నవలలు, 5 నాటకాలు, అనేక ఏక-చర్య నాటకాలు, ''పాస్చట్పట్'' అనే ఆత్మకథ (బ్యాక్ గ్రౌండ్), అనేక వ్యాసాలు".<ref>{{Cite web|date=2020-06-13|title=Wildfire and Other Stories by Banaphool|url=https://www.purplepencilproject.com/wildfire-and-other-stories-by-banaphool-review/|access-date=2020-07-05|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref>ప్రఖ్యాత చారిత్రక కథా రచయిత అయిన సరదిందు బందోపాధ్యాయ, డిటెక్టివ్ బ్యోమకేష్ బక్షి ని సృష్టించారు. ఈ కాలంలోని ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో సమరేష్ బసు, బుద్ధదేవ్ బోసు, ప్రేమేంద్ర మిత్ర, షిబ్రామ్ చక్రవర్తి, నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ, సుబోధ్ ఘోష్, నరేంద్రనాథ్ మిత్ర ఉన్నారు. ==== ప్రాకల్పనా ఉద్యమం ==== ప్రముఖ అమెరికా విమర్శకుడు స్టీవ్ లెబ్లాక్ చేత 'ఒక చిన్న సాహిత్య విప్లవం' గా బ్రాండ్ చేయబడిన, కోల్కతా 'పెంపకం' చేసిన, 1969 లో ప్రారంభమైన, వట్టచ్చార్జ చందన్ నాయకత్వం వహించిన నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా, ప్రాకల్పనా కల్పన, సర్బంగిన్ కవిత్వం, చేతనవ్యాసిజం యొక్క కొత్త శైలులను ప్రోత్సహిస్తోంది. బెంగాలీ సాహిత్యం ద్వారా పుట్టుకొచ్చిన భారతదేశంలో బహుశా ఇది ఏకైక ద్విభాషా (బెంగాలీ-ఆంగ్ల) సాహిత్య ఉద్యమం, ఇది రిచర్డ్ కోస్టెలనెట్జ్, జాన్ ఎమ్. బెన్నెట్, షీలా మర్ఫీ, డాన్ వెబ్ వంటి ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ అవాంట్-గార్డ్ రచయితలు, మెయిల్ కళాకారుల భాగస్వామ్యం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన రెక్కలను విస్తరించింది. === ఆరవ దశః రెండు ప్రవాహాలు (1971-ప్రస్తుతం) === ==== బంగ్లాదేశ్ ప్రవాహం ==== హుమాయున్ అహ్మద్, తనదైన సరళమైన రచనా శైలిని సృష్టించి, దానికి అపారమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టారు. హిము, మిసిర్ అలీ, బేకర్ భాయ్ వంటి ఆయన పాత్రలు నేటికీ అందరికీ ప్రియమైనవిగా నిలిచిపోయాయి. బంగ్లాదేశ్ షేక్స్‌పియర్‌గా పరిగణించబడే ఆయన గురువు, నాట్యగురు నూరుల్ మోమెన్, నాటక రచన, లలిత సాహిత్యం, వ్యంగ్యం అనే మూడు సాహిత్య రంగాలలో ఏకకాలంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్, హుమాయున్ ఆజాద్, అహ్మద్ సోఫా, సెలీనా హుస్సేన్, తస్లీమా నస్రీన్, మరెందరో ఉన్నారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/11/news.india?CMP=share_btn_url|title=Leading Indians campaign for exiled writer|last=Ramesh|first=Randeep|date=2008-02-11|work=The Guardian|access-date=2025-04-13|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-28307267|title=Why Taslima Nasreen wants to return to Bangladesh|date=2014-07-16|work=BBC News|access-date=2025-04-13|language=en-GB}}</ref> ==== పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రవాహం ==== పశ్చిమ బెంగాల్ బెంగాలీ సాహిత్యం బెంగాలీ సాహిత్యాన్ని నడిపించిన ఆధునిక ఆలోచనాపరుల మంద ద్వారా ప్రభావితమైంది. కవి, నవలా రచయిత, పిల్లల కథ రచయిత అయిన [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]] తన కాలంలోని అత్యంత ఫలవంతమైన రచయితలలో ఒకరు. [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] తన సొంత డిటెక్టివ్ ఫెలుడా సృష్టించాడు, అతనితో పాటు తపేష్ రంజన్ మిత్ర, ఫెలుడా, లాల్మోహన్ గంగూలీ అతని మారుపేరుతో 'తోప్సే' అని పిలుస్తారు. విప్లవ శాస్త్రవేత్త, సాహసోపేత, కథకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ షోంకు, తారిణి ఖురో పాత్రలను కూడా రే సృష్టించారు. వీరితో పాటు నారాయణ్ సన్యాల్, బుద్ధదేవ్ గుహ, [[మహా శ్వేతాదేవి|మహాశ్వేతా దేవి]], [[నీరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి|నిరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి]], సమరేష్ మజుందార్, సమరేశ్ బసు, [[సుచిత్రా భట్టాచార్య]], పురుషోత్తమ్ కుమార్ దేబ్నాథ్, [[నవనీత దేవ్ సేన్|నబనీతా దేవ్ సేన్]], సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్, బారెన్ గంగోపాధ్యాయ, అమియా భూషణ్ మజుందార్. * == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bengali.html లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్-బెంగాలీ విభాగం] * సయీద్ అబూబకర్ రచించిన [http://www.bangla-literature.ueuo.com బెంగాలీ సాహిత్యంపై ఆంగ్ల పత్రిక] * అబ్దుల్ మోమిన్ రచించిన [https://www.18upchoti.com/forums/bengali-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE.6/ బెంగాలీ సాహిత్యంపై బెంగాలీ ఫోరం] * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/ ఠాగూర్ వేడుకలు] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ సంస్కృతి]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] gmv4wcukxvwyzgdgtbbbfasfpmpo43w 4941155 4941154 2026-08-21T15:27:22Z K.Venkataramana 27319 4941155 wikitext text/x-wiki  {{Bengali literature}} '''బెంగాలీ సాహిత్యం''' అనేది [[బెంగాలీ భాష]]<nowiki/>లో వెలువడిన రచనల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది; ఇది కాలక్రమేణా, వివిధ రాజవంశాల పోషణ లేదా అనాదరణల ప్రభావంతో వచ్చిన మార్పులతో కూడిన ప్రాచీన, మధ్యయుగ, ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్య దశలను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=Koto Nodi Sorobor Ba Bangla Vashar Jibonee (The History of Bangla Language)|last=Azad|first=Humayun|publisher=Agami Prokashoni|year=2016|isbn=9789840414215|edition=2nd|location=Dhaka, Bangladesh|language=Bangla}}</ref> బెంగాలీ సాహిత్యం సుమారు 1,400 సంవత్సరాల కాలంలో అభివృద్ధి చెందింది. బెంగాలీ సాహిత్యం ఆవిర్భావం సుమారు క్రీ.శ. 650 నాటిదని భావిస్తే, దీని అభివృద్ధి చరిత్ర 1600 ఏళ్ల నాటిదని చెప్పవచ్చు. బెంగాలీ సాహిత్యంలో లభించే అత్యంత పురాతన రచన 'చర్యపద'; ఇది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన, ప్రాచీన బెంగాలీ భాషలోని బౌద్ధ ఆధ్యాత్మిక గీతాల సంకలనం. బెంగాలీ సాహిత్య కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించారు: ప్రాచీన (650–1200), మధ్యయుగ (1200–1800), ఆధునిక (1800 తర్వాత). మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో వివిధ రకాల కావ్య ప్రక్రియలు ఉన్నాయి; వీటిలో హిందూ మత గ్రంథాలు (ఉదా: మంగళకావ్యం), ఇస్లామిక్ ఇతిహాసాలు (ఉదా: సయ్యద్ సుల్తాన్, అబ్దుల్ హకీమ్ రచనలు), [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] గ్రంథాలు (ఉదా: [[చైతన్య మహాప్రభు]] జీవిత చరిత్రలు), [[అరబిక్]], [[పర్షియన్]], [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] గ్రంథాల అనువాదాలు, అలాగే ముస్లిం కవులు రచించిన లౌకిక సాహిత్యం (ఉదా: అలోల్ రచనలు) వంటివి ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నవలలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బెంగాలీ సాహిత్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి. సామాజిక ఉద్యమకారుడిగా, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక సాహిత్య రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందిన [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్]] ఇస్లాం ' ను విప్లవ కవి'గా అభివర్ణించారు, ప్రస్తుతం [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ కవిగా గుర్తింపు పొందారు. == ప్రాచీన == [[బెంగాలీ]] మొదటి రచనలు 8వ, 12వ శతాబ్దాల మధ్య కనిపించాయి.<ref name="sukumarseneng24">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|page=24|orig-year=1960}}</ref> దీనిని సాధారణంగా ''చర్యాపద'' అని పిలుస్తారు, వివిధ బౌద్ధ సన్యాసులు, లుయిపాడ, కన్హపాడ, కుక్కురిపాడ, చాటిల్పాడ, భుసుకుపడ, కమలిపాడ, ధెందన్పాడ, శాంతిపాడ, శబరపాడ వంటి వారు స్వరపరిచిన 47 ఆధ్యాత్మిక శ్లోకాలు. ఈ వ్రాతప్రతులను 1907లో [[నేపాల్]] రాయల్ కోర్ట్ లైబ్రరీలోని తాటి ఆకు మీద [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] భాషావేత్త [[హరప్రసాద్ శాస్త్రి]] కనుగొన్నారు. ఈ వ్రాతప్రతుల భాష పాక్షికంగా మాత్రమే అర్థం కావడం వల్ల, వాటిని శాస్త్రి శాంధ భాష (సంధ్యా భాష అంటే సాయంత్రం భాష) అనే పేరుతో వర్గీకరించారు. == మధ్యయుగ (1200-1800) == === ప్రారంభ మధ్యయుగ/పరివర్తన (1200-1350) === ఈ కాలం అనేక సాధారణ సామెతలు, పద్యాలు మొదట ఉద్భవించిన కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. [[బెంగాలీ అక్షరమాల|బెంగాలీ వర్ణమాల]] ప్రస్తుతం ఉన్నట్లే మారింది. రమయి పండిట్, హలయుధ్ మిశ్రా ఈ కాలంలోని ప్రముఖ రచయితలు.<ref name="bpedia">{{Cite Banglapedia|article=Bangla Literature|last=Mohammad Daniul Haq & Aminur Rahman}}</ref> === నాథ్ సాహిత్యం === నాథ్ సాహిత్యం అనేది మధ్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన శాఖ. ఇది నాథ్ యోగుల బోధనలు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలలో పాతుకుపోయింది. 10వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన ఇది, బౌద్ధ, శైవ, జానపద సంప్రదాయాల అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. యోగా, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ వంటి ఇతివృత్తాలపై ఇది కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. 'గోరక్షా బిజోయ్', మైనామతి, గోపీచంద్రుల గురించిన పాటలు దీని ముఖ్యమైన రచనలలో కొన్ని. ఇవి అతీంద్రియ కథలను త్యాగం, ఆత్మనిగ్రహం, ఆధ్యాత్మిక విజయంపై పాఠాలతో మేళవిస్తాయి. మౌఖిక, లిఖిత సంప్రదాయాల ద్వారా తరతరాలుగా వస్తున్న నాథ్ సాహిత్యం, బెంగాల్ యొక్క మత సంస్కృతి, గ్రామీణ సమాజం, జానపద వారసత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది నేటికీ బెంగాలీ జానపద గీతాలపై ప్రభావం చూపుతూనే ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Nath Literature - Banglapedia|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Nath_Literature|access-date=2025-07-10|website=[[Banglapedia]]}}</ref> === చైతన్యకు పూర్వం (1350-1500) === [[దస్త్రం:Tomb_of_Ghiyasuddin_Azam_Shah,_Narayanganj,_Bangladesh.jpg|thumb|ఘియాసుద్దీన్ ఆజం షా సమాధి, దీని పోషణలో షా ముహమ్మద్ సగీర్, కృత్తిబాస్ ఓజా వంటి రచయితలు ఉన్నారు.]] ముస్లిం రచయితలు మతం, సంస్కృతి, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం, ప్రేమ, చరిత్ర వంటి కథనాలు, ఇతిహాసాల ద్వారా వివిధ ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తున్నారు-తరచుగా [[అలీఫ్ లైలా|వెయ్యి, ఒక రాత్రులు]], [[షాహ్ నామా|షానమేహ్]] వంటి అరబిక్, పర్షియన్ సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందారు లేదా అనువదించారు.<ref>{{Cite web|title=The development of Bengali literature during Muslim rule|url=https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809050525/https://blogs.edgehill.ac.uk/sacs/files/2012/07/Document-6-Billah-A.-M.-M.-A-The-Development-of-Bengali-Literature-during-Muslim-Rule.pdf|archive-date=9 August 2017|access-date=2017-09-22}}</ref> సాహిత్య శృంగార సంప్రదాయంలో యూసుఫ్, జులైఖా లపై షా ముహమ్మద్ సగీర్ రాసిన కవితలతో పాటు జైనుద్దీన్, సబిరిద్ ఖాన్ రచనలు కూడా కనిపించాయి. ముస్లిం కథలను వివరించడానికి ''దోభాషి'' సంస్కృతి [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]], పర్షియన్ పదజాలాన్ని బెంగాలీ గ్రంథాలలో ప్రవేశపెట్టింది. [[పురాణ కవిత్వం]] సయ్యద్ సుల్తాన్ రచించిన ''నబిబాంగ్ష'', షా బారిద్ రచించిన ''రసూల్ బిజోయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sufi Literature|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911195841/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sufi_Literature|archive-date=11 September 2016|website=Banglapedia}}</ref> [[దస్త్రం:Rajshahi_College_Library_Inside_02.JPG|ఎడమ|thumb|రాజ్షాహి కళాశాల గ్రంథాలయంలో సంరక్షించబడిన ''చర్యాపద'' వ్రాతప్రతి.]] ఈ కాలంలోని ప్రసిద్ధ హిందూ గీత కవి చండీదాస్, [[జయదేవుడు|జయదేవ]] రచనలను సంస్కృతం నుండి బెంగాలీకి అనువదించి, శ్రీకృష్ణుడి కీర్తన వంటి రాధా, కృష్ణుడి మధ్య ప్రేమకు అంకితమైన వేలాది కవితలను రూపొందించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ కాలంలో ఎక్కువ మంది హిందూ రచయితలు [[మైథిలీ భాష|మైథిలి భాష]] ప్రసిద్ధి చెందిన [[విద్యాపతి]] అని పిలువబడే వైష్ణవ కవి నుండి ప్రేరణ పొందారు. మళాధర్ బసు యొక్క ''శ్రీ కృష్ణ విజయ'', ఇది ప్రధానంగా ''[[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]]'' 10వ, 11వ శ్లోకాల అనువాదం, ఇది ఒక ఖచ్చితమైన తేదీకి కేటాయించగల తొలి బెంగాలీ కథన పద్యం.<ref name="sukumarseneng">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=65–66|orig-year=1960}}</ref> క్రీ. శ. 1473, 1480 మధ్య కూర్చబడిన ఇది కృష్ణ పురాణం యొక్క పురాతన బెంగాలీ కథన పద్యం కూడా.<ref name="bp">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Maladhar Basu|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maladhar_Basu}}</ref><ref name="sukumarseneng" /> శ్రీ రామ పాంచాలి అనే పేరుతో ''[[రామాయణం]]'' కృత్తిబాస్ ఓజా ద్వారా అనువదించబడింది.<ref name="s1">Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{In lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.105–10</ref> === మధ్యయుగ కాలం చివరిలో (1500-1800) === [[దస్త్రం:Fakir_Lalon_Shah.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]], అలెన్ గిన్స్బర్గ్ సహా అనేక మంది కవులు, సామాజిక, మతపరమైన ఆలోచనాపరులు లాలన్ ప్రేరణ పొందారు, ప్రభావితం చేశారు.<ref name="Choudhury 1992, p. 59">{{Cite book|title=Lālana Śāha, 1774 – 1890|last=Caudhurī|first=Ābadula Āhasāna|date=1992|publisher=Bāṃlā Ekāḍemī|isbn=978-9840725977|edition=1. punarmudraṇa.|location=Ḍhākā|oclc=246442470}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ivG6mAEACAAJ|title=Songs of ecstasy tantric and devotional songs from colonial Bengal|last=Urban|first=Hugh B.|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513901-3|location=New York|page=18}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UrZjAAAAMAAJ|title=The lover of God|last=Tagore|first=Rabindranath|last2=K. Stewart|first2=Tony (Translation)|last3=Twichell|first3=Chase (Translation)|date=2003|publisher=Consortium Book Sales & Dist.|isbn=978-1556591969|location=Port Townsend, Wash.|page=94}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=avyppwAACAAJ|title=Lalon Shah, the great poet|last=Hossain|first=Abu Ishahaq|date=2009|publisher=Palal Prokashoni|isbn=978-9846030679|location=Dhaka|page=148}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Same Multiple Identity: An Interview with Allen Ginsberg}}</ref>]] అరాకాన్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బెంగాలీ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది. పద్మావతి రాసిన అలావోల్, అలాగే దౌలత్ ఖాజీ, దౌలత్ వజీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, చంద్రావతి రాసిన ఖురేషి మగన్ ఠాకూర్, నాసిర్నామా రాసిన మరాదన్ వంటి అరాకన్ రాజసభలో పోషించిన ప్రముఖ రచయితలకు ఇది నిలయం. రాజసభ పోషణలో ఉన్న మొదటి కవి ఖాజీ. ఆయన మొదటి బెంగాలీ ప్రేమగా పరిగణించబడే సతీమయన ఓ లోర్చంద్రాణిని రాయడం ప్రారంభించాడు. కోర్టులో జట్టుకృషి సర్వసాధారణం,, ఖాజీ ప్రేమను అలావోల్ ముగించాడు, ఎందుకంటే ఖాజీ దానిని పూర్తి చేయకముందే మరణించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1993). ''Islami Bangla Sahitya'' (in Bengali), Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7215-301-5}}, pp.23–33</ref> వృత్తిరీత్యా న్యాయమూర్తి అయిన హయాత్ మహమూద్ మధ్య బెంగాలీ సాహిత్యంలో చివరి కవిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite Banglapedia|article=Heyat Mamud|last=[[Wakil Ahmed]]}}</ref> == ఆధునిక (1800-ప్రస్తుతం) == బెంగాలీ సాహిత్యం యొక్క ఆధునిక కాలాన్ని సుమారుగా ఆరు దశలుగా వర్గీకరించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Bangla Literature|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bangla_Literature|access-date=2022-04-28|website=Banglapedia}}</ref> # మొదటి దశః గద్య యుగం (1800-1850). ఈ సమయంలో, క్రైస్తవ మతప్రచారకులు, సంస్కృతం నేర్చుకున్న బెంగాలీ పండితులు గద్యం ద్వారా ఆధునికతను ప్రేరేపించడానికి కృషి చేశారు. # రెండవ దశః అభివృద్ధి యుగం (1850-1900). ఈ సమయంలో, పండిట్ ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ చటోపాధ్యాయ ఎఫ్ఆర్జిఎస్ ఎఫ్ఆర్ఎస్ఎ, బంకిమ్ చటోపాధ్యాయ్, [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] పాశ్చాత్య ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించే నవలలు, కవితలు రాశారు. ఈ క్లాసిక్లు కాల పరీక్షలో కళాఖండాలుగా మిగిలిపోతాయి. # మూడవ దశః [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] యుగం (1890-1930). ఈ కాలంలో ఠాగూర్ రచనలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, ఇతర రచనలు, ముఖ్యంగా కవితలు, ఆయన ప్రభావంతో విలీనం చేయబడ్డాయి. # నాల్గవ దశః రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ అనంతర దశ (1930-1947). ఈ సమయంలో, చాలా మంది రచయితలు రవీంద్ర ప్రభావానికి దూరంగా ఉండటానికి చేతన ప్రయత్నం చేశారు. ఇది దాదాపుగా భారత విభజన వరకు కొనసాగింది. # ఐదవ దశః విభజన అనంతర దశ (1947-1970). విభజన తరువాత, బంగ్లా సాహిత్యం పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు పాకిస్తాన్/బంగ్లాదేశ్లలో విడిగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, ప్రతి బెంగాల్ యొక్క రాజకీయ, మతపరమైన గుర్తింపులకు అనుగుణంగా ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. # ఆరవ దశః బంగ్లాదేశ్/పశ్చిమ బెంగాల్ శకం (1971-ప్రస్తుతం) 1971లో [[బంగ్లాదేశ్]] ఏర్పడిన తరువాత, హుమాయున్ అహ్మద్ వంటి రచయితలు బంగ్లాదేశ్లో సాహిత్యాన్ని ఉత్తేజపరిచారు, వీరు సాధారణ భాషలో ప్రజలను ఆకర్షించే కొత్త రచనా శైలిని నిర్మించారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|title=How Humayun Ahmed became the Shakespeare of Bangladesh|date=13 November 2020|work=Daily Sun|access-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062954/https://www.daily-sun.com/post/517470/How-Humayun-Ahmed-became-the-Shakespeare-of-Bangladesh|archive-date=2020-11-13|language=en}}</ref> అదే సమయంలో, [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]], సమరేష్ మజుందార్, శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ వంటి పశ్చిమ బెంగాలీ రచయితలు ప్రపంచీకరణ యుగంలో పశ్చిమ బెంగాల్ గురించి కొత్త దృక్పథంతో రాశారు. ఈ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ రచయితలు అంతరించిపోవడంతో, సహస్రాబ్ది యుగం సృష్టించిన సాహిత్యం ఇంకా వర్ణించబడలేదు. === మొదటి, రెండవ దశ (1800-1900) === ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకాలు క్రైస్తవ మిషనరీలు రాసినవి. ఉదాహరణకు, డోమ్ ఆంటోనియో ల ''బ్రాహ్మణ-రోమన్-కాథలిక్'' సంవాద్ 17వ శతాబ్దం చివరలో ముద్రించబడిన మొదటి బంగ్లా పుస్తకం. బెంగాలీ పండితులు ఫోర్ట్ విలియం కళాశాల కోసం పాఠ్యపుస్తకాలు రాయడంతో బెంగాలీ రచన మరింత అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రచనలలో సాహిత్య విలువలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ఉపదేశ రచనల అభ్యాసంతో గద్య రచన బాగా అభివృద్ధి చెందింది. [[రామ్మోహన్ రాయ్|రాజా రామ్మోహన్ రాయ్]] బెంగాలీ మతపరమైన, విద్యా పుస్తకాల సేకరణకు తోడ్పడ్డారు. మిషనరీలు, [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మో షమాజ్]] ఎక్కువ పత్రికలు, వార్తాపత్రికలను ప్రచురించడంతో, కొత్త ఆదర్శాలను తెలియజేయడానికి వ్రాసే సంస్కృతి వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1860లో ప్రచురించబడిన [[మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్|మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా]] మొదటి ఇతిహాసం ''తిలోత్తమ సంభబ్ కబ్య'' ఖాళీ పద్యం రాసిన మొదటి బెంగాలీ పద్యం. [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] 19వ శతాబ్దపు ప్రముఖ బెంగాలీ నవలా రచయితలు, వ్యాసకర్తలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డారు. ఆయన తన నవల ఆనందమత్ (1882) లో కనిపించే ''[[వందేమాతరం|వందే మాతరం]]'' అనే భారత జాతీయ గీతాన్ని కూడా రాశారు.<ref name="sukumarsenengbankim">{{Cite book|title=History of Bengali|last=Sen|first=Sukumar|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1979|isbn=81-7201-107-5|edition=3rd|location=New Delhi|pages=211–12|orig-year=1960}}</ref> 1880లలో, ఛటర్జీ తన ''ధర్మతత్వ'', ''కృష్ణ చరిత్ర'' ''[[భగవద్గీత]]'' వంటి హిందూ గ్రంథాలను అలాగే చారిత్రక కోణం నుండి కృష్ణమత సమస్యలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించారు.<ref name="sukumarsenengbankim" /> రొమేష్ చందర్ దత్, మీర్ ముషారఫ్ హుస్సేన్ వారి కల్పిత రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. [[గిరీష్ చంద్ర ఘోష్]], ద్విజేంద్రలాల్ రే ఆ కాలంలోని ప్రముఖ నాటక రచయితలు కాగా, అక్షయ్ కుమార్ బోరాల్, రామేంద్ర సుందర్ త్రిబేది వారి ప్రభావవంతమైన వ్యాసాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. 1876లో ఆధునిక బెంగాలీ సాహిత్యంలో మొదటి పూర్తి స్థాయి ఆత్మకథ రాసుందరి దేవి రచించారు.<ref>{{Cite web|last=Deepa Bandopadhyay|script-title=bn:নারীর লেখা নারীর কথা|url=http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519090732/http://www.kaliokalam.com/2012/12/01/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE/|archive-date=19 May 2015|website=Kali O Kalam|language=bn}}</ref> టాగోర్ పూర్వ యుగం కూడా సమకాలీన బెంగాల్‌లో దైనందిన జీవితంపై దృష్టి సారించిన ప్రసిద్ధ సాహిత్యం యొక్క అంతర్ప్రవాహాన్ని చూసింది. గద్య శైలి, అలాగే ఈ రచనలలోని హాస్యం తరచుగా అస్పష్టంగా, మొద్దుబారిన, అందుబాటులో ఉండేవి. కాళీప్రసన్న సింఘా రచించిన "హుతోమ్ పెచార్ నక్ష" (ది స్కెచ్ ఆఫ్ ది గుడ్లగూబ), 19వ శతాబ్దపు కోల్‌కతాలోని "బాబు" సంస్కృతిని వ్యంగ్యంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ విషయంలో ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు పెరీ చంద్ మిత్ర రచించిన "అలలేర్ ఘోరర్ దులాల్" (ది స్పాయిల్డ్ బ్రాట్), శిబ్నాథ్ శాస్త్రి రచించిన "రామ్తాను లాహిరి ఓ తత్కలిన్ బంగా షమాజ్" (రమ్తను లాహిరి & సమకాలీన బెంగాలీ సమాజం), "నబా బాబు బిలాస్" & "నబబాన్బీ బిలాస్" రచించిన "నాబా బాబూ బిలాస్." ఈ పుస్తకాలు సమకాలీన బెంగాలీ మాండలికాన్ని, ప్రజా సమాజాన్ని సమర్థవంతంగా చిత్రీకరించాయని చెప్పవచ్చు. అంతేకాకుండా, రూపచంద్ పాఖీ, భోలా మోయ్రా వంటి దిగ్గజాల ఖిస్తీ, ఖేర్, కబియాల్ గాన్ వంటి ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన సంగీత ప్రక్రియలను కూడా ఇవి పొందుపరిచాయి. టాగోర్ సంస్కృతి ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి,, బెంగాలీ సమాజంలో సాహిత్యపు సొగసు, సున్నితత్వం పట్ల పెరుగుతున్న ఆదరణ కారణంగా ఇలాంటి పుస్తకాలు అరుదైపోయాయి.<ref>{{Cite web|title=Mechanicalcutta: Industrialisation, new media in the 19th century|url=http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705092243/http://www.sarai.net/publications/readers/02-the-cities-of-everyday-life/13calcutta.pdf|archive-date=5 July 2010|access-date=16 March 2010}}</ref><gallery widths="120" heights="120" perrow="7"> దస్త్రం:Bankim_Chattapadhyay.jpg|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ రాసిన మొదటి నవల 'దుర్గేశనందిని' బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా పరిగణించబడింది..<ref name="sukumarsenengbankim" /> దస్త్రం:Shaheed_Minar.JPG|బెంగాలీ భాషా ఉద్యమ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఢాకాలోని షహీద్ మినార్ దృశ్యం. దస్త్రం:Bhasha_Smritistambha_Arnab_Dutta_2011.jpg|భాషా స్మృతిస్తంభం, కోల్‌కతా. దస్త్రం:Kaykobad_1932.jpg|కైకోబాద్ ఒక ప్రజాదరణ పొందిన కథాత్మక కవి. దస్త్రం:হাসন_রাজা_(ঊর্ধাংশ).jpg|గ్రామీణ బెంగాల్‌లో హసన్ రాజా కవిత్వం ఇప్పటికీ ప్రముఖంగా ఉంది. </gallery>[[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ]] రచించిన [[వందేమాతరం|వందే మాతరం]] [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] కీలక పాత్ర పోషించింది, భారతదేశంలో ఆయనకు విస్తృతంగా గౌరవం ఉంది. ఆయన నవలలు బంగ్లాదేశ్లో కొంతవరకు ప్రజాదరణ పొందాయి.   [[బంకిం పురస్కారం|బంకిమ్ మెమోరియల్ అవార్డు]] భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] అందించే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం. === మూడవ, నాల్గవ దశలు (1900-1947) === [[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_unknown_location.jpg|thumb|[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ఆసియాలో మొదటి [[నోబెల్ బహుమతి|నోబెల్]] గ్రహీత.]] [[దస్త్రం:Kazi_Nazrul_Islam_with_the_Kendriya_Muslim_Sahitya_Sangsad.jpg|thumb|సిల్హెట్ లో బెంగాలీ ముస్లిం సాహితీవేత్తలతో కూర్చున్న [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]]. నజ్రుల్ చేసిన కృషిలో బెంగాలీ గోజోల్ యొక్క సమృద్ధి సమృద్ధి ఉన్నాయి.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[ఖాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం|కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం]] 20వ శతాబ్దంలో బెంగాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధ రచయితలు. ఠాగూర్ భారతదేశ జాతీయ గీతం, [[భారత జాతీయగీతం|జన గణ మన]], బంగ్లాదేశ్ యొక్క అమర్ షోనార్ బంగ్లా రెండింటి రచయితగా అలాగే శ్రీలంక మఠానికి ప్రేరణగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఠాగూర్ యొక్క చిన్న కథలు మానవ భావోద్వేగాలు, సామాజిక సమస్యల యొక్క లోతైన అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. "ది హోమ్కమింగ్" లోని ఫాటిక్ వంటి పాత్రల ద్వారా, "ది బాబస్ ఆఫ్ నయన్జోర్" లోని తరగతి ఇతివృత్తాల ద్వారా, ఠాగూర్ భారతీయ సమాజంలోని సంక్లిష్టతలను, మానవ అనుభవాన్ని నైపుణ్యంగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dattatraya Das|url=https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/|access-date=2024-07-31|website=Celebrating Tagore - The Man, The Poet and The Musician|language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా, నజ్రుల్ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ కవి జరుపుకుంటారు. <ref name="University of Hawaii Press">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last=de Silva|first=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}}</ref><ref name="The Times of India">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|agency=[[Times News Network]]}}</ref><ref name="IBN Live">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> [[శరత్ చంద్ర చట్టోపాధ్యాయ్|శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ]] నవలలు, నవలలు, కథలు రాశారు. ఆయన ''నరీర్ ముల్యా (1923) '', ''స్వదేశ్ ఓ సాహిత్య (1932) '' లలో వ్యాసాలను కూడా రాశారు. ఆయన రచనలలో శ్రీకాంత, చరిత్రహన్, దేవదాస్, గృహదహ, దేనా-పావోనా, పథేర్ దాబి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి. === చిన్న కథల రచయితలు === బెంగాలీ సాహిత్యం చిన్న కథలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], మాణిక్ బందోపాధ్యాయ, తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ్, [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ బందోపాధ్యాయ]] (పరశురామ్ సయ్యద్ ముజ్తబా అలీ, ప్రేమేంద్ర మిత్ర), బెంగాల్ కూడా [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]], శరదిందు బందోపాధ్యాయ, ఇతరులు రాసిన డిటెక్టివ్ కథలు, నవలలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mosquito and Other Stories by Premendra Mitra|url=https://www.purplepencilproject.com/mosquito-and-other-stories-premendra-mitra/|access-date=2020-06-09|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref> === ఐదవ దశః విభజన అనంతర కాలం (1947-1971) === బెంగాలీ సాహిత్యంలో వ్యంగ్య కథల రచయితగా రాజశేఖర్ బసు (1880-1960) ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref name="parashuram">{{Cite book|title=Samsad Bangla Sahityasangi|publisher=Sahitya Samsad|year=2003|isbn=81-7955-007-9|editor-last=Das|editor-first=Sisir Kumar|edition=1st|location=Kolkata|page=189|language=bn|trans-title=Samsad Companion to Bengali Literature}}</ref> "పరశురామ్" అనే మారుపేరుతో రాసిన తన కథలలో బెంగాలీ సమాజంలోని వివిధ వర్గాల కపటత్వం, నీచత్వాన్ని ఆయన ఎగతాళి చేశారు.<ref name="parashuram" /> ఆయన ప్రధాన రచనలలోః ''గద్దాలిక'' (1924) కజ్జ్వాలి (1927) ''హనుమానేర్ స్వప్న'' (1937) గమానుష్ జతిర్ కథా (1945) ధుస్తురిమయ ఇట్టాది గాల్పా (1952) కృష్ణకాళి ఇట్టాది గాల్ప (1953) నిల్తారా ఇట్టాది గాల్ప్ (1956) ఆనందిబాయి ఇట్టాది గాల్పే (1958), చమత్కుమారి ఇట్టాది గాల్పో (1959). ఆయన ''కృష్ణకాళి ఇట్యాడి గాల్పా'' 1955లో పశ్చిమబంగ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం రవీంద్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.<ref>{{Cite book|title=Rajshekhar Basu|last=Adhya|first=Hemanta Kumar|publisher=Sahitya Akademi|year=2001|edition=1st|series=Bharatiya Sahityakar Pustakmala|location=Kolkata|language=bn|id=41-45}}</ref> రాజశేఖరు ప్రముఖ నిఘంటువు రచయిత, అనువాదకుడు, వ్యాసకర్త కూడా. ఆయన యొక్క చలంతిక (1937) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంక్షిప్త బెంగాలీ నిఘంటువులలో ఒకటి, అయితే ఆయన చేసిన ''[[మేఘ సందేశం (సంస్కృతం)|మేఘదూత]]'' (1943) ''[[రామాయణం]]'' (1946) ''[[మహాభారతం]]'' (1949), ''[[భగవద్గీత]]'' (1961) యొక్క బెంగాలీ-భాషా అనువాదాలు కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆయన రాసిన ప్రధాన వ్యాసాలు ''లఘుగురు'' (1939), ''బిచింటా'' (1955) లలో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="parashuram" /> ఆ కాలంలోని ఇతర ముగ్గురు ప్రసిద్ధ రచయితలు [[బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్|బిభూతిభూషణ్ ''బందోపాధ్యాయ'']], తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ, ''బందోపాధ్యాయ ట్రాయ్'' (త్రియో ఆఫ్ బందోపాధ్యాయ) గా ప్రసిద్ధి చెందిన మాణిక్ బందోపాధ్యాయ.<ref>{{Cite web|date=19 April 2021|title=তিন বন্দ্যোপাধ্যায়ের দ্যুতি|url=https://ritujanpub.com/2021/04/19/664/|website=Ritujan Publication}}</ref> ''బనాఫుల్'' అనే కలం పేరుతో రాసిన బలాయ్ చంద్ ముఖోపాధ్యాయ ఆ కాలానికి చెందిన మరో ప్రముఖ రచయిత. అతను తరచుగా కేవలం అర పేజీల పొడవైన తన చిన్న విగ్నెట్లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, కానీ అతని రచన అరవై ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, "వేల కవితలు, 586 చిన్న కథలు (వీటిలో కొన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి) 60 నవలలు, 5 నాటకాలు, అనేక ఏక-చర్య నాటకాలు, ''పాస్చట్పట్'' అనే ఆత్మకథ (బ్యాక్ గ్రౌండ్), అనేక వ్యాసాలు".<ref>{{Cite web|date=2020-06-13|title=Wildfire and Other Stories by Banaphool|url=https://www.purplepencilproject.com/wildfire-and-other-stories-by-banaphool-review/|access-date=2020-07-05|website=Purple Pencil Project|language=en-US}}</ref>ప్రఖ్యాత చారిత్రక కథా రచయిత అయిన సరదిందు బందోపాధ్యాయ, డిటెక్టివ్ బ్యోమకేష్ బక్షి ని సృష్టించారు. ఈ కాలంలోని ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో సమరేష్ బసు, బుద్ధదేవ్ బోసు, ప్రేమేంద్ర మిత్ర, షిబ్రామ్ చక్రవర్తి, నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ, సుబోధ్ ఘోష్, నరేంద్రనాథ్ మిత్ర ఉన్నారు. ==== ప్రాకల్పనా ఉద్యమం ==== ప్రముఖ అమెరికా విమర్శకుడు స్టీవ్ లెబ్లాక్ చేత 'ఒక చిన్న సాహిత్య విప్లవం' గా బ్రాండ్ చేయబడిన, కోల్కతా 'పెంపకం' చేసిన, 1969 లో ప్రారంభమైన, వట్టచ్చార్జ చందన్ నాయకత్వం వహించిన నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా, ప్రాకల్పనా కల్పన, సర్బంగిన్ కవిత్వం, చేతనవ్యాసిజం యొక్క కొత్త శైలులను ప్రోత్సహిస్తోంది. బెంగాలీ సాహిత్యం ద్వారా పుట్టుకొచ్చిన భారతదేశంలో బహుశా ఇది ఏకైక ద్విభాషా (బెంగాలీ-ఆంగ్ల) సాహిత్య ఉద్యమం, ఇది రిచర్డ్ కోస్టెలనెట్జ్, జాన్ ఎమ్. బెన్నెట్, షీలా మర్ఫీ, డాన్ వెబ్ వంటి ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ అవాంట్-గార్డ్ రచయితలు, మెయిల్ కళాకారుల భాగస్వామ్యం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన రెక్కలను విస్తరించింది. === ఆరవ దశః రెండు ప్రవాహాలు (1971-ప్రస్తుతం) === ==== బంగ్లాదేశ్ ప్రవాహం ==== హుమాయున్ అహ్మద్, తనదైన సరళమైన రచనా శైలిని సృష్టించి, దానికి అపారమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టారు. హిము, మిసిర్ అలీ, బేకర్ భాయ్ వంటి ఆయన పాత్రలు నేటికీ అందరికీ ప్రియమైనవిగా నిలిచిపోయాయి. బంగ్లాదేశ్ షేక్స్‌పియర్‌గా పరిగణించబడే ఆయన గురువు, నాట్యగురు నూరుల్ మోమెన్, నాటక రచన, లలిత సాహిత్యం, వ్యంగ్యం అనే మూడు సాహిత్య రంగాలలో ఏకకాలంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్, హుమాయున్ ఆజాద్, అహ్మద్ సోఫా, సెలీనా హుస్సేన్, తస్లీమా నస్రీన్, మరెందరో ఉన్నారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/11/news.india?CMP=share_btn_url|title=Leading Indians campaign for exiled writer|last=Ramesh|first=Randeep|date=2008-02-11|work=The Guardian|access-date=2025-04-13|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-28307267|title=Why Taslima Nasreen wants to return to Bangladesh|date=2014-07-16|work=BBC News|access-date=2025-04-13|language=en-GB}}</ref> ==== పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రవాహం ==== పశ్చిమ బెంగాల్ బెంగాలీ సాహిత్యం బెంగాలీ సాహిత్యాన్ని నడిపించిన ఆధునిక ఆలోచనాపరుల మంద ద్వారా ప్రభావితమైంది. కవి, నవలా రచయిత, పిల్లల కథ రచయిత అయిన [[సునీల్ గంగోపాధ్యాయ]] తన కాలంలోని అత్యంత ఫలవంతమైన రచయితలలో ఒకరు. [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] తన సొంత డిటెక్టివ్ ఫెలుడా సృష్టించాడు, అతనితో పాటు తపేష్ రంజన్ మిత్ర, ఫెలుడా, లాల్మోహన్ గంగూలీ అతని మారుపేరుతో 'తోప్సే' అని పిలుస్తారు. విప్లవ శాస్త్రవేత్త, సాహసోపేత, కథకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ షోంకు, తారిణి ఖురో పాత్రలను కూడా రే సృష్టించారు. వీరితో పాటు నారాయణ్ సన్యాల్, బుద్ధదేవ్ గుహ, [[మహా శ్వేతాదేవి|మహాశ్వేతా దేవి]], [[నీరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి|నిరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి]], సమరేష్ మజుందార్, సమరేశ్ బసు, [[సుచిత్రా భట్టాచార్య]], పురుషోత్తమ్ కుమార్ దేబ్నాథ్, [[నవనీత దేవ్ సేన్|నబనీతా దేవ్ సేన్]], సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్, బారెన్ గంగోపాధ్యాయ, అమియా భూషణ్ మజుందార్. * == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bengali.html లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్-బెంగాలీ విభాగం] * సయీద్ అబూబకర్ రచించిన [http://www.bangla-literature.ueuo.com బెంగాలీ సాహిత్యంపై ఆంగ్ల పత్రిక] * అబ్దుల్ మోమిన్ రచించిన [https://www.18upchoti.com/forums/bengali-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE.6/ బెంగాలీ సాహిత్యంపై బెంగాలీ ఫోరం] * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/author/dattatraya/ ఠాగూర్ వేడుకలు] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ సంస్కృతి]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] lm49yvaj6wvpx14npif3lpo0oiw4hgz 0 507327 4941161 2026-08-21T15:44:14Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox writer | name = ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|7|27}} | birth_place = [[రాణాఘాట్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం [[నదియా జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతద...' 4941161 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|7|27}} | birth_place = [[రాణాఘాట్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం [[నదియా జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])<ref name="visva" /> | death_date = {{Death date and age|df=yes|1985|11|7|1892|7|27}} | death_place = [[శాంతినికేతన్]], [[బీర్భూమ్ జిల్లా]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం | occupation = పండితుడు, రచయిత | nationality = భారతీయుడు | notableworks = ''Rabindrajibani o Rabindra Sahitya Prabeshak (4 Volumes)'' ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్రను నాలుగు సంపుటాలుగా వివరించిన గ్రంథం) | spouse = సుధామయీ | children = | awards = 1981: [[పద్మ భూషణ్]] }} '''ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ''' (27 జూలై 1892 – 7 నవంబరు 1985) [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] రచయిత. కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్ర రచనకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. ==ప్రారంభ జీవితం== ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ తన బాల్య జీవితాన్ని ప్రస్తుతం జార్ఖండ్‌లో ఉన్న [[గిరిడిహ్]]లో ప్రారంభించాడు. ఆయన తండ్రి నాగేంద్రనాథ్ ముఖోపాధ్యాయ అక్కడ న్యాయవాదిగా పనిచేశాడు. 1907లో బంగభంగ ఉద్యమంలో ([[స్వదేశీ ఉద్యమం]]) పాల్గొన్నందుకు పాఠశాల అధికారులు ఆయనను బహిష్కరించారు. 1908లో నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ నిర్వహించిన ప్రవేశ పరీక్షలో ఆయన ఐదవ స్థానం సాధించాడు.<ref name = "prabhat">Sengupta, Subodh Chandra; Bose, Anjali (edited). 1976/1998. ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary). Vol I {{in lang|bn}}. p. 304. {{ISBN|81-85626-65-0}}.</ref> ==శాంతినికేతన్‌లో== ఆయన కోల్‌కతాలోని బౌబజార్‌లో ఉన్న నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ కళాశాలలో చేరాడు. అక్కడ బినయ్ కుమార్ సర్కార్, రాధాకుముద్ ముఖర్జీ వంటి ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకత్వం పొందాడు. అయితే, అనారోగ్యం, తండ్రి మరణం కారణంగా చదువును కొనసాగించలేకపోయాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పరిచయం తర్వాత ఆయన 1909లో [[శాంతినికేతన్]]కు చేరాడు. అక్కడ అనౌపచారిక విద్యను అభ్యసించి, 1910లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా చేరాడు. 1916 నుంచి 1918 వరకు కోల్‌కతాలోని [[సిటీ కళాశాల, కోల్‌కతా|సిటీ కళాశాల]]లో గ్రంథపాలకుడిగా పనిచేశాడు. 1918లో గ్రంథపాలకుడిగా, పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా తిరిగి శాంతినికేతన్‌కు వచ్చాడు. 1926లో కళాశాల విభాగంలో ఆచార్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva">{{cite web | url = [http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html](http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html) | title = Prabhatkumar Mukhopadhyaya| publisher = Visva Bharati |access-date = 3 August 2019}}</ref> ==రచనలు== ముఖోపాధ్యాయ స్థాపించిన రవీంద్ర పరిచయ్ సభ ఆయనకు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్ర రాసే బాధ్యతను అప్పగించింది. ఈ కృషిని పూర్తి చేయడానికి ఆయనకు దాదాపు పాతిక సంవత్సరాలు పట్టింది. 1933లో వెలువడిన మొదటి సంపుటిని కవి స్వయంగా చూడగలిగాడు. నాలుగు సంపుటాలుగా వచ్చిన ''రవీంద్ర జీవని'' రవీంద్రనాథ్‌పై తదనంతర పరిశోధనలకు పునాది వేసింది. కవిపై ఆయన రాసిన ఇతర గ్రంథాలలో ''Rabindra Grantha Panji'' (1932), ''Rabindra Jiban Katha'', ''Rabi Katha'', ''Rabindranather Chenasuna Manush'', ''Santiniketan Visva Bharati'', ''Rabindranather Gaan – Kalanukromik Suchi'' వంటివి ఉన్నాయి.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva"/> ముఖోపాధ్యాయ లోతైన పాండిత్యం కలిగిన రచయిత. ఆయన ''Prachin Itihaser Galpo'' (1912), ''Bharat Parichay'' (1921), ''Bharatey Jatio Andolan'' (1925), రెండు సంపుటాలుగా ''Banga Parichay'' (1936, 1941) రచించాడు. పిల్లల కోసం ''Gyanbharati'' అనే సంక్షిప్త విజ్ఞానసర్వస్వాన్ని రూపొందించాడు. ప్రఖ్యాత ప్రాచ్యవేత్త [[సిల్వాన్ లెవీ]] శాంతినికేతన్‌కు వచ్చినప్పుడు, ముఖోపాధ్యాయ ఆయన వద్ద చైనీస్, టిబెటన్ భాషలను అభ్యసించి ఆ రంగంలో పరిశోధన చేశాడు.<ref name = "prabhat"/> ==గౌరవాలు== 1965లో ఆయనకు దేశికోత్తమ గౌరవం లభించింది. ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ [[డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్|డి.లిట్.]] పట్టాలను ప్రదానం చేశాయి. 1981లో ఆయన [[పద్మ భూషణ్]] పురస్కారం అందుకున్నాడు.<ref name = "prabhat"/> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ఆయన బ్రహ్మ సమాజ వేదాంతవేత్త [[సీతానాథ్ తత్త్వభూషణ్]] కుమార్తె సుధామయీని వివాహం చేసుకున్నాడు. శాంతినికేతన్ తొలినాటి విద్యార్థినులలో ఒకరైన ఆమె బోల్‌పూర్ బాలికా విద్యాలయాన్ని స్థాపించి, అనేక సంవత్సరాలు ప్రధానోపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ముఖోపాధ్యాయ పదవీ విరమణ తర్వాత బోల్‌పూర్‌లోని భువన్‌డంగా ప్రాంతంలో ఉన్న తన ఇంటిలో నివసించాడు. ఆయన 8 నవంబరు 1985న మరణించాడు.<ref name = "prabhat"/> ==మూలాలు== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ముఖోపాధ్యాయ, ప్రభాత్ కుమార్}} [[Category:శాంతినికేతన్‌తో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ జీవితచరిత్రకారులు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[Category:1892 జననాలు]] [[Category:1985 మరణాలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]] nsswoqg5eyst0mh7io6iq96pz7jxbex 4941162 4941161 2026-08-21T15:45:55Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన పంజాబ్ వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941162 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|7|27}} | birth_place = [[రాణాఘాట్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం [[నదియా జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])<ref name="visva" /> | death_date = {{Death date and age|df=yes|1985|11|7|1892|7|27}} | death_place = [[శాంతినికేతన్]], [[బీర్భూమ్ జిల్లా]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం | occupation = పండితుడు, రచయిత | nationality = భారతీయుడు | notableworks = ''Rabindrajibani o Rabindra Sahitya Prabeshak (4 Volumes)'' ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్రను నాలుగు సంపుటాలుగా వివరించిన గ్రంథం) | spouse = సుధామయీ | children = | awards = 1981: [[పద్మ భూషణ్]] }} '''ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ''' (27 జూలై 1892 – 7 నవంబరు 1985) [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] రచయిత. కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్ర రచనకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. ==ప్రారంభ జీవితం== ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ తన బాల్య జీవితాన్ని ప్రస్తుతం జార్ఖండ్‌లో ఉన్న [[గిరిడిహ్]]లో ప్రారంభించాడు. ఆయన తండ్రి నాగేంద్రనాథ్ ముఖోపాధ్యాయ అక్కడ న్యాయవాదిగా పనిచేశాడు. 1907లో బంగభంగ ఉద్యమంలో ([[స్వదేశీ ఉద్యమం]]) పాల్గొన్నందుకు పాఠశాల అధికారులు ఆయనను బహిష్కరించారు. 1908లో నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ నిర్వహించిన ప్రవేశ పరీక్షలో ఆయన ఐదవ స్థానం సాధించాడు.<ref name = "prabhat">Sengupta, Subodh Chandra; Bose, Anjali (edited). 1976/1998. ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary). Vol I {{in lang|bn}}. p. 304. {{ISBN|81-85626-65-0}}.</ref> ==శాంతినికేతన్‌లో== ఆయన కోల్‌కతాలోని బౌబజార్‌లో ఉన్న నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ కళాశాలలో చేరాడు. అక్కడ బినయ్ కుమార్ సర్కార్, రాధాకుముద్ ముఖర్జీ వంటి ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకత్వం పొందాడు. అయితే, అనారోగ్యం, తండ్రి మరణం కారణంగా చదువును కొనసాగించలేకపోయాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పరిచయం తర్వాత ఆయన 1909లో [[శాంతినికేతన్]]కు చేరాడు. అక్కడ అనౌపచారిక విద్యను అభ్యసించి, 1910లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా చేరాడు. 1916 నుంచి 1918 వరకు కోల్‌కతాలోని [[సిటీ కళాశాల, కోల్‌కతా|సిటీ కళాశాల]]లో గ్రంథపాలకుడిగా పనిచేశాడు. 1918లో గ్రంథపాలకుడిగా, పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా తిరిగి శాంతినికేతన్‌కు వచ్చాడు. 1926లో కళాశాల విభాగంలో ఆచార్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva">{{cite web | url = [http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html](http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html) | title = Prabhatkumar Mukhopadhyaya| publisher = Visva Bharati |access-date = 3 August 2019}}</ref> ==రచనలు== ముఖోపాధ్యాయ స్థాపించిన రవీంద్ర పరిచయ్ సభ ఆయనకు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్ర రాసే బాధ్యతను అప్పగించింది. ఈ కృషిని పూర్తి చేయడానికి ఆయనకు దాదాపు పాతిక సంవత్సరాలు పట్టింది. 1933లో వెలువడిన మొదటి సంపుటిని కవి స్వయంగా చూడగలిగాడు. నాలుగు సంపుటాలుగా వచ్చిన ''రవీంద్ర జీవని'' రవీంద్రనాథ్‌పై తదనంతర పరిశోధనలకు పునాది వేసింది. కవిపై ఆయన రాసిన ఇతర గ్రంథాలలో ''Rabindra Grantha Panji'' (1932), ''Rabindra Jiban Katha'', ''Rabi Katha'', ''Rabindranather Chenasuna Manush'', ''Santiniketan Visva Bharati'', ''Rabindranather Gaan – Kalanukromik Suchi'' వంటివి ఉన్నాయి.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva"/> ముఖోపాధ్యాయ లోతైన పాండిత్యం కలిగిన రచయిత. ఆయన ''Prachin Itihaser Galpo'' (1912), ''Bharat Parichay'' (1921), ''Bharatey Jatio Andolan'' (1925), రెండు సంపుటాలుగా ''Banga Parichay'' (1936, 1941) రచించాడు. పిల్లల కోసం ''Gyanbharati'' అనే సంక్షిప్త విజ్ఞానసర్వస్వాన్ని రూపొందించాడు. ప్రఖ్యాత ప్రాచ్యవేత్త [[సిల్వాన్ లెవీ]] శాంతినికేతన్‌కు వచ్చినప్పుడు, ముఖోపాధ్యాయ ఆయన వద్ద చైనీస్, టిబెటన్ భాషలను అభ్యసించి ఆ రంగంలో పరిశోధన చేశాడు.<ref name = "prabhat"/> ==గౌరవాలు== 1965లో ఆయనకు దేశికోత్తమ గౌరవం లభించింది. ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ [[డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్|డి.లిట్.]] పట్టాలను ప్రదానం చేశాయి. 1981లో ఆయన [[పద్మ భూషణ్]] పురస్కారం అందుకున్నాడు.<ref name = "prabhat"/> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ఆయన బ్రహ్మ సమాజ వేదాంతవేత్త [[సీతానాథ్ తత్త్వభూషణ్]] కుమార్తె సుధామయీని వివాహం చేసుకున్నాడు. శాంతినికేతన్ తొలినాటి విద్యార్థినులలో ఒకరైన ఆమె బోల్‌పూర్ బాలికా విద్యాలయాన్ని స్థాపించి, అనేక సంవత్సరాలు ప్రధానోపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ముఖోపాధ్యాయ పదవీ విరమణ తర్వాత బోల్‌పూర్‌లోని భువన్‌డంగా ప్రాంతంలో ఉన్న తన ఇంటిలో నివసించాడు. ఆయన 8 నవంబరు 1985న మరణించాడు.<ref name = "prabhat"/> ==మూలాలు== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ముఖోపాధ్యాయ, ప్రభాత్ కుమార్}} [[Category:శాంతినికేతన్‌తో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ జీవితచరిత్రకారులు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[Category:1892 జననాలు]] [[Category:1985 మరణాలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన పంజాబ్ వ్యక్తులు]] 1zh7aq8h6r6li0suesset4mxudjyufa 4941163 4941162 2026-08-21T15:46:19Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:శాంతినికేతన్‌తో అనుబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941163 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|7|27}} | birth_place = [[రాణాఘాట్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం [[నదియా జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])<ref name="visva" /> | death_date = {{Death date and age|df=yes|1985|11|7|1892|7|27}} | death_place = [[శాంతినికేతన్]], [[బీర్భూమ్ జిల్లా]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం | occupation = పండితుడు, రచయిత | nationality = భారతీయుడు | notableworks = ''Rabindrajibani o Rabindra Sahitya Prabeshak (4 Volumes)'' ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్రను నాలుగు సంపుటాలుగా వివరించిన గ్రంథం) | spouse = సుధామయీ | children = | awards = 1981: [[పద్మ భూషణ్]] }} '''ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ''' (27 జూలై 1892 – 7 నవంబరు 1985) [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] రచయిత. కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్ర రచనకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. ==ప్రారంభ జీవితం== ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ తన బాల్య జీవితాన్ని ప్రస్తుతం జార్ఖండ్‌లో ఉన్న [[గిరిడిహ్]]లో ప్రారంభించాడు. ఆయన తండ్రి నాగేంద్రనాథ్ ముఖోపాధ్యాయ అక్కడ న్యాయవాదిగా పనిచేశాడు. 1907లో బంగభంగ ఉద్యమంలో ([[స్వదేశీ ఉద్యమం]]) పాల్గొన్నందుకు పాఠశాల అధికారులు ఆయనను బహిష్కరించారు. 1908లో నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ నిర్వహించిన ప్రవేశ పరీక్షలో ఆయన ఐదవ స్థానం సాధించాడు.<ref name = "prabhat">Sengupta, Subodh Chandra; Bose, Anjali (edited). 1976/1998. ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary). Vol I {{in lang|bn}}. p. 304. {{ISBN|81-85626-65-0}}.</ref> ==శాంతినికేతన్‌లో== ఆయన కోల్‌కతాలోని బౌబజార్‌లో ఉన్న నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ కళాశాలలో చేరాడు. అక్కడ బినయ్ కుమార్ సర్కార్, రాధాకుముద్ ముఖర్జీ వంటి ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకత్వం పొందాడు. అయితే, అనారోగ్యం, తండ్రి మరణం కారణంగా చదువును కొనసాగించలేకపోయాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పరిచయం తర్వాత ఆయన 1909లో [[శాంతినికేతన్]]కు చేరాడు. అక్కడ అనౌపచారిక విద్యను అభ్యసించి, 1910లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా చేరాడు. 1916 నుంచి 1918 వరకు కోల్‌కతాలోని [[సిటీ కళాశాల, కోల్‌కతా|సిటీ కళాశాల]]లో గ్రంథపాలకుడిగా పనిచేశాడు. 1918లో గ్రంథపాలకుడిగా, పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా తిరిగి శాంతినికేతన్‌కు వచ్చాడు. 1926లో కళాశాల విభాగంలో ఆచార్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva">{{cite web | url = [http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html](http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html) | title = Prabhatkumar Mukhopadhyaya| publisher = Visva Bharati |access-date = 3 August 2019}}</ref> ==రచనలు== ముఖోపాధ్యాయ స్థాపించిన రవీంద్ర పరిచయ్ సభ ఆయనకు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్ర రాసే బాధ్యతను అప్పగించింది. ఈ కృషిని పూర్తి చేయడానికి ఆయనకు దాదాపు పాతిక సంవత్సరాలు పట్టింది. 1933లో వెలువడిన మొదటి సంపుటిని కవి స్వయంగా చూడగలిగాడు. నాలుగు సంపుటాలుగా వచ్చిన ''రవీంద్ర జీవని'' రవీంద్రనాథ్‌పై తదనంతర పరిశోధనలకు పునాది వేసింది. కవిపై ఆయన రాసిన ఇతర గ్రంథాలలో ''Rabindra Grantha Panji'' (1932), ''Rabindra Jiban Katha'', ''Rabi Katha'', ''Rabindranather Chenasuna Manush'', ''Santiniketan Visva Bharati'', ''Rabindranather Gaan – Kalanukromik Suchi'' వంటివి ఉన్నాయి.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva"/> ముఖోపాధ్యాయ లోతైన పాండిత్యం కలిగిన రచయిత. ఆయన ''Prachin Itihaser Galpo'' (1912), ''Bharat Parichay'' (1921), ''Bharatey Jatio Andolan'' (1925), రెండు సంపుటాలుగా ''Banga Parichay'' (1936, 1941) రచించాడు. పిల్లల కోసం ''Gyanbharati'' అనే సంక్షిప్త విజ్ఞానసర్వస్వాన్ని రూపొందించాడు. ప్రఖ్యాత ప్రాచ్యవేత్త [[సిల్వాన్ లెవీ]] శాంతినికేతన్‌కు వచ్చినప్పుడు, ముఖోపాధ్యాయ ఆయన వద్ద చైనీస్, టిబెటన్ భాషలను అభ్యసించి ఆ రంగంలో పరిశోధన చేశాడు.<ref name = "prabhat"/> ==గౌరవాలు== 1965లో ఆయనకు దేశికోత్తమ గౌరవం లభించింది. ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ [[డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్|డి.లిట్.]] పట్టాలను ప్రదానం చేశాయి. 1981లో ఆయన [[పద్మ భూషణ్]] పురస్కారం అందుకున్నాడు.<ref name = "prabhat"/> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ఆయన బ్రహ్మ సమాజ వేదాంతవేత్త [[సీతానాథ్ తత్త్వభూషణ్]] కుమార్తె సుధామయీని వివాహం చేసుకున్నాడు. శాంతినికేతన్ తొలినాటి విద్యార్థినులలో ఒకరైన ఆమె బోల్‌పూర్ బాలికా విద్యాలయాన్ని స్థాపించి, అనేక సంవత్సరాలు ప్రధానోపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ముఖోపాధ్యాయ పదవీ విరమణ తర్వాత బోల్‌పూర్‌లోని భువన్‌డంగా ప్రాంతంలో ఉన్న తన ఇంటిలో నివసించాడు. ఆయన 8 నవంబరు 1985న మరణించాడు.<ref name = "prabhat"/> ==మూలాలు== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ముఖోపాధ్యాయ, ప్రభాత్ కుమార్}} [[Category:శాంతినికేతన్‌తో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ జీవితచరిత్రకారులు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[Category:1892 జననాలు]] [[Category:1985 మరణాలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన పంజాబ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:శాంతినికేతన్‌తో అనుబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] rzahq811qfxqywmmg7lz0788k0324e7 4941164 4941163 2026-08-21T15:46:30Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:శాంతినికేతన్‌తో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941164 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|7|27}} | birth_place = [[రాణాఘాట్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం [[నదియా జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])<ref name="visva" /> | death_date = {{Death date and age|df=yes|1985|11|7|1892|7|27}} | death_place = [[శాంతినికేతన్]], [[బీర్భూమ్ జిల్లా]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం | occupation = పండితుడు, రచయిత | nationality = భారతీయుడు | notableworks = ''Rabindrajibani o Rabindra Sahitya Prabeshak (4 Volumes)'' ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్రను నాలుగు సంపుటాలుగా వివరించిన గ్రంథం) | spouse = సుధామయీ | children = | awards = 1981: [[పద్మ భూషణ్]] }} '''ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ''' (27 జూలై 1892 – 7 నవంబరు 1985) [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] రచయిత. కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్ర రచనకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు. ==ప్రారంభ జీవితం== ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ తన బాల్య జీవితాన్ని ప్రస్తుతం జార్ఖండ్‌లో ఉన్న [[గిరిడిహ్]]లో ప్రారంభించాడు. ఆయన తండ్రి నాగేంద్రనాథ్ ముఖోపాధ్యాయ అక్కడ న్యాయవాదిగా పనిచేశాడు. 1907లో బంగభంగ ఉద్యమంలో ([[స్వదేశీ ఉద్యమం]]) పాల్గొన్నందుకు పాఠశాల అధికారులు ఆయనను బహిష్కరించారు. 1908లో నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ నిర్వహించిన ప్రవేశ పరీక్షలో ఆయన ఐదవ స్థానం సాధించాడు.<ref name = "prabhat">Sengupta, Subodh Chandra; Bose, Anjali (edited). 1976/1998. ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary). Vol I {{in lang|bn}}. p. 304. {{ISBN|81-85626-65-0}}.</ref> ==శాంతినికేతన్‌లో== ఆయన కోల్‌కతాలోని బౌబజార్‌లో ఉన్న నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ కళాశాలలో చేరాడు. అక్కడ బినయ్ కుమార్ సర్కార్, రాధాకుముద్ ముఖర్జీ వంటి ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకత్వం పొందాడు. అయితే, అనారోగ్యం, తండ్రి మరణం కారణంగా చదువును కొనసాగించలేకపోయాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పరిచయం తర్వాత ఆయన 1909లో [[శాంతినికేతన్]]కు చేరాడు. అక్కడ అనౌపచారిక విద్యను అభ్యసించి, 1910లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా చేరాడు. 1916 నుంచి 1918 వరకు కోల్‌కతాలోని [[సిటీ కళాశాల, కోల్‌కతా|సిటీ కళాశాల]]లో గ్రంథపాలకుడిగా పనిచేశాడు. 1918లో గ్రంథపాలకుడిగా, పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా తిరిగి శాంతినికేతన్‌కు వచ్చాడు. 1926లో కళాశాల విభాగంలో ఆచార్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva">{{cite web | url = [http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html](http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html) | title = Prabhatkumar Mukhopadhyaya| publisher = Visva Bharati |access-date = 3 August 2019}}</ref> ==రచనలు== ముఖోపాధ్యాయ స్థాపించిన రవీంద్ర పరిచయ్ సభ ఆయనకు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్ర రాసే బాధ్యతను అప్పగించింది. ఈ కృషిని పూర్తి చేయడానికి ఆయనకు దాదాపు పాతిక సంవత్సరాలు పట్టింది. 1933లో వెలువడిన మొదటి సంపుటిని కవి స్వయంగా చూడగలిగాడు. నాలుగు సంపుటాలుగా వచ్చిన ''రవీంద్ర జీవని'' రవీంద్రనాథ్‌పై తదనంతర పరిశోధనలకు పునాది వేసింది. కవిపై ఆయన రాసిన ఇతర గ్రంథాలలో ''Rabindra Grantha Panji'' (1932), ''Rabindra Jiban Katha'', ''Rabi Katha'', ''Rabindranather Chenasuna Manush'', ''Santiniketan Visva Bharati'', ''Rabindranather Gaan – Kalanukromik Suchi'' వంటివి ఉన్నాయి.<ref name = "prabhat"/><ref name="visva"/> ముఖోపాధ్యాయ లోతైన పాండిత్యం కలిగిన రచయిత. ఆయన ''Prachin Itihaser Galpo'' (1912), ''Bharat Parichay'' (1921), ''Bharatey Jatio Andolan'' (1925), రెండు సంపుటాలుగా ''Banga Parichay'' (1936, 1941) రచించాడు. పిల్లల కోసం ''Gyanbharati'' అనే సంక్షిప్త విజ్ఞానసర్వస్వాన్ని రూపొందించాడు. ప్రఖ్యాత ప్రాచ్యవేత్త [[సిల్వాన్ లెవీ]] శాంతినికేతన్‌కు వచ్చినప్పుడు, ముఖోపాధ్యాయ ఆయన వద్ద చైనీస్, టిబెటన్ భాషలను అభ్యసించి ఆ రంగంలో పరిశోధన చేశాడు.<ref name = "prabhat"/> ==గౌరవాలు== 1965లో ఆయనకు దేశికోత్తమ గౌరవం లభించింది. ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ [[డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్|డి.లిట్.]] పట్టాలను ప్రదానం చేశాయి. 1981లో ఆయన [[పద్మ భూషణ్]] పురస్కారం అందుకున్నాడు.<ref name = "prabhat"/> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ఆయన బ్రహ్మ సమాజ వేదాంతవేత్త [[సీతానాథ్ తత్త్వభూషణ్]] కుమార్తె సుధామయీని వివాహం చేసుకున్నాడు. శాంతినికేతన్ తొలినాటి విద్యార్థినులలో ఒకరైన ఆమె బోల్‌పూర్ బాలికా విద్యాలయాన్ని స్థాపించి, అనేక సంవత్సరాలు ప్రధానోపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ముఖోపాధ్యాయ పదవీ విరమణ తర్వాత బోల్‌పూర్‌లోని భువన్‌డంగా ప్రాంతంలో ఉన్న తన ఇంటిలో నివసించాడు. ఆయన 8 నవంబరు 1985న మరణించాడు.<ref name = "prabhat"/> ==మూలాలు== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ముఖోపాధ్యాయ, ప్రభాత్ కుమార్}} [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ జీవితచరిత్రకారులు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[Category:1892 జననాలు]] [[Category:1985 మరణాలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన పంజాబ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:శాంతినికేతన్‌తో అనుబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]] q1tpzq00zcqx1mhcefdpefedbxnoblh 3 507328 4941167 2026-08-21T16:07:54Z Cabayi 76558 Cabayi, [[వాడుకరి చర్చ:Sixaxis]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:ReXLer]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sixaxis|Sixaxis]]" to "[[Special:CentralAuth/ReXLer|ReXLer]]" 4941167 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:ReXLer]] t9tlvaiolq9nbr997qfr63124a7clwn 0 507329 4941170 2026-08-21T16:12:46Z యర్రా రామారావు 28161 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364396717|List of ancient Indian cities]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941170 wikitext text/x-wiki ఇది8వశతాబ్దానికిముందుస్థాపించబడినట్లుభావించే[[భారత ఉపఖండం]]<nowiki/>నగరాల జాబితా. ''అక్షర క్రమంలో'' * [[అమరావతి]] * అంగ (ఆధునిక-రోజు [[భాగల్పూర్|భగల్పూర్]]) * అయోధ్య (ఆధునిక [[కన్యాకుమారి]]) * [[విరాట్‌నగర్|బైరాట్]] (ఆధునిక-రోజు [[విరాట్‌నగర్|విరాట్ నగర్]]) * [[బుదౌన్|బదాయూన్]] * బాన్భోర్ (ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్]] ఉంది) * బార్బరికాన్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[భరూచ్]] * బయానా * [[భట్టిప్రోలు]] * భీన్మాల్ * భోకర్దన్ (భోగవర్ధన) * చంద్రకేతుగఢ్ * [[చెన్నై]] * చునార్ * [[చిదంబరం]] * చిరంద్ * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] * [[కడలూర్|కడలూరు]] * [[కటక్]] * డెబల్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[ధరణికోట|ధన్యకటక]] * [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] * [[ద్వారక|ద్వారకా]] * [[ఈరోడ్]] * గర్థపురి (ఆధునిక [[గుంటూరు]]) * [[గ్వాలియర్]] * [[హంపి]] * హన్సి * [[హరప్పా]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]] * [[జైపూర్]] * [[ఝాన్సీ]] * [[జునాగఢ్]] * [[కాలీబంగా|కాలిబంగన్]] * కలింజర్ * కల్పి * కళ్యాణ్ * [[కాంచీపురం]] * [[కన్నౌజ్]] * [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] * కావేరిపూంపట్టణం * కీజాదీ * కోడుమనాల్ * [[కొల్లాం|కొల్లం]] (క్విలోం) * కోటివర్ష (దేవ్కోట్) * [[కుంభకోణం]] * కుంభం * [[కురుక్షేత్రం|కురుక్షేత్ర]] * [[లోథల్]] * [[గ్వాలియర్|లష్కరే తోయిబా]] * [[మదురై|మధురై]] * మెలుహా (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మొహెంజో-దారో|మోహెంజో-దారో]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మహాబలిపురం]] * [[మచిలీపట్నం]] * [[మంగళూరు]] (పూర్వం కుడ్లా (స్థానిక పేరుః మంగళపురం, కోడియాల్, మంజరా, మంజలోర్, మైకాల, మంగళూరు) * మన్నార్గుడి * [[మైలాదుత్తురై|మయిలాడుతురై]] * మిన్నగర (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ముజిరిస్ (ఆధునిక-రోజు కొడుంగల్లుర్) * [[సుపౌల్|మఠ్య క్షేత్రం]] (నేటి [[సుపౌల్|సుపాల్]]) * [[నాగపట్టినం|నాగపట్నం]] * [[నలందా|నలంద]] * [[నమక్కల్|నామక్కల్]] * [[నాసిక్]] * ఒసియన్ * పాతాళ (ఆధునిక తత్తా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పాటలీపుత్ర]] * [[పిఠాపురం|పిస్తాపురా]] * [[పూణే|పూనా]] (ఆధునిక [[పూణే]]) * పురుషపుర (ఆధునిక పేషావర్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పుష్కలవతి|పుష్కలావతి]] (ఆధునిక కాలం చారసద్దా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ప్రయాగ (ఆధునిక [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]]) * [[పైఠణ్|ప్రతిష్ఠాన]] (ఆధునిక కాలం [[పైఠణ్|పైథాన్]]) * [[పౌండ్రవర్ధన|పుండ్రవర్ధన]] * పుదుమాడమ్ పూతం * [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] * [[పుష్కర్]] * రాజగృహ (ఆధునిక [[రాజ్‌గిర్|రాజ్గిర్]]) * [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] * రాజాపురా * [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] * [[రామేశ్వరం]] * [[సాగళ|సాగలా]] (ఆధునిక కాలం సియాల్కోట్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[సేలం]] * గోపాల్లాల్ జండు, సంభార్ లేక్ టౌన్ సిటీ [[గోపాల్ లాల్ జండు]] * [[సంబల్‌పూర్|సంబల్పూర్]] * [[సంగ్రూర్]] * [[అయోధ్య|సాకేత]] (ఆధునిక [[అయోధ్య]]) * సిర్కాప్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సిర్సుఖ్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సీతానగరం * [[శిశుపాల్‌ఘర్|శిశుపాల్గఢ్]] (ఆధునిక [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]) * [[సోమనాథ్]] * సోపారా (ఆధునిక కాలం నల్లసోపారా) * [[శ్రావస్తి]] * తామ్రలిప్త (ఆధునిక తామ్లుక్) * [[తక్షశిల]] (పూర్వం తక్షశిల, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[తంజావూరు|తంజావూరు (తంజావూరు)]] * తిరుచెంగోడ్ * [[తిరుచిరాపల్లి]] (పూర్వపు [[ఉరైయూరు|ఉరైయూర్]]) * త్రిశివపెరూర్ (ఆధునిక-రోజు త్రిశూరు) * [[తిరునెల్వేలి]] * [[తిరువణ్ణామలై]] * [[తిరువారూర్|తిరువరూర్]] * [[తుని]] * [[ఉదయగిరి గుహలు|ఉదయగిరి]] (ఆధునిక [[భోపాల్]]) * [[ఉజ్జయిని]] (పూర్వపు [[ఉజ్జయిని]], [[అవంతి]]) * [[వడోదర]] (గతంలో వీరావతి, చంద్రావతి, వడపత్ర, బరోడా అనే పేర్లతో పిలువబడేది) * [[వైశాలి (ప్రాచీన నగరం)|వైశాలి]] * వల్లభి * [[కాశీ|వారణాసి]] * [[విజయవాడ|విజయవతికా]] (ఆధునిక [[విజయవాడ]]) * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విదిశ|విదిశా]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]] * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విశాఖపట్నం|వాల్టేర్]] (ఆధునిక [[విశాఖపట్నం]]) == బాహ్య లింకులు == * నందో లాల్ డే రచించిన [[iarchive:GeographicalDictionaryOfAncientAndMediaevalIndia|జియోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ మీడియావల్ ఇండియా]] t0gv2u01zcas0m3eqmu3n98e0b2ywd5 4941171 4941170 2026-08-21T16:13:26Z యర్రా రామారావు 28161 4941171 wikitext text/x-wiki ఇది 8వ శతాబ్దానికి ముందు స్థాపించబడినట్లు భావించే [[భారత ఉపఖండం]] నగరాల జాబితా. ''అక్షర క్రమంలో'' * [[అమరావతి]] * అంగ (ఆధునిక-రోజు [[భాగల్పూర్|భగల్పూర్]]) * అయోధ్య (ఆధునిక [[కన్యాకుమారి]]) * [[విరాట్‌నగర్|బైరాట్]] (ఆధునిక-రోజు [[విరాట్‌నగర్|విరాట్ నగర్]]) * [[బుదౌన్|బదాయూన్]] * బాన్భోర్ (ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్]] ఉంది) * బార్బరికాన్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[భరూచ్]] * బయానా * [[భట్టిప్రోలు]] * భీన్మాల్ * భోకర్దన్ (భోగవర్ధన) * చంద్రకేతుగఢ్ * [[చెన్నై]] * చునార్ * [[చిదంబరం]] * చిరంద్ * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] * [[కడలూర్|కడలూరు]] * [[కటక్]] * డెబల్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[ధరణికోట|ధన్యకటక]] * [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] * [[ద్వారక|ద్వారకా]] * [[ఈరోడ్]] * గర్థపురి (ఆధునిక [[గుంటూరు]]) * [[గ్వాలియర్]] * [[హంపి]] * హన్సి * [[హరప్పా]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]] * [[జైపూర్]] * [[ఝాన్సీ]] * [[జునాగఢ్]] * [[కాలీబంగా|కాలిబంగన్]] * కలింజర్ * కల్పి * కళ్యాణ్ * [[కాంచీపురం]] * [[కన్నౌజ్]] * [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] * కావేరిపూంపట్టణం * కీజాదీ * కోడుమనాల్ * [[కొల్లాం|కొల్లం]] (క్విలోం) * కోటివర్ష (దేవ్కోట్) * [[కుంభకోణం]] * కుంభం * [[కురుక్షేత్రం|కురుక్షేత్ర]] * [[లోథల్]] * [[గ్వాలియర్|లష్కరే తోయిబా]] * [[మదురై|మధురై]] * మెలుహా (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మొహెంజో-దారో|మోహెంజో-దారో]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మహాబలిపురం]] * [[మచిలీపట్నం]] * [[మంగళూరు]] (పూర్వం కుడ్లా (స్థానిక పేరుః మంగళపురం, కోడియాల్, మంజరా, మంజలోర్, మైకాల, మంగళూరు) * మన్నార్గుడి * [[మైలాదుత్తురై|మయిలాడుతురై]] * మిన్నగర (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ముజిరిస్ (ఆధునిక-రోజు కొడుంగల్లుర్) * [[సుపౌల్|మఠ్య క్షేత్రం]] (నేటి [[సుపౌల్|సుపాల్]]) * [[నాగపట్టినం|నాగపట్నం]] * [[నలందా|నలంద]] * [[నమక్కల్|నామక్కల్]] * [[నాసిక్]] * ఒసియన్ * పాతాళ (ఆధునిక తత్తా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పాటలీపుత్ర]] * [[పిఠాపురం|పిస్తాపురా]] * [[పూణే|పూనా]] (ఆధునిక [[పూణే]]) * పురుషపుర (ఆధునిక పేషావర్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పుష్కలవతి|పుష్కలావతి]] (ఆధునిక కాలం చారసద్దా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ప్రయాగ (ఆధునిక [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]]) * [[పైఠణ్|ప్రతిష్ఠాన]] (ఆధునిక కాలం [[పైఠణ్|పైథాన్]]) * [[పౌండ్రవర్ధన|పుండ్రవర్ధన]] * పుదుమాడమ్ పూతం * [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] * [[పుష్కర్]] * రాజగృహ (ఆధునిక [[రాజ్‌గిర్|రాజ్గిర్]]) * [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] * రాజాపురా * [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] * [[రామేశ్వరం]] * [[సాగళ|సాగలా]] (ఆధునిక కాలం సియాల్కోట్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[సేలం]] * గోపాల్లాల్ జండు, సంభార్ లేక్ టౌన్ సిటీ [[గోపాల్ లాల్ జండు]] * [[సంబల్‌పూర్|సంబల్పూర్]] * [[సంగ్రూర్]] * [[అయోధ్య|సాకేత]] (ఆధునిక [[అయోధ్య]]) * సిర్కాప్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సిర్సుఖ్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సీతానగరం * [[శిశుపాల్‌ఘర్|శిశుపాల్గఢ్]] (ఆధునిక [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]) * [[సోమనాథ్]] * సోపారా (ఆధునిక కాలం నల్లసోపారా) * [[శ్రావస్తి]] * తామ్రలిప్త (ఆధునిక తామ్లుక్) * [[తక్షశిల]] (పూర్వం తక్షశిల, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[తంజావూరు|తంజావూరు (తంజావూరు)]] * తిరుచెంగోడ్ * [[తిరుచిరాపల్లి]] (పూర్వపు [[ఉరైయూరు|ఉరైయూర్]]) * త్రిశివపెరూర్ (ఆధునిక-రోజు త్రిశూరు) * [[తిరునెల్వేలి]] * [[తిరువణ్ణామలై]] * [[తిరువారూర్|తిరువరూర్]] * [[తుని]] * [[ఉదయగిరి గుహలు|ఉదయగిరి]] (ఆధునిక [[భోపాల్]]) * [[ఉజ్జయిని]] (పూర్వపు [[ఉజ్జయిని]], [[అవంతి]]) * [[వడోదర]] (గతంలో వీరావతి, చంద్రావతి, వడపత్ర, బరోడా అనే పేర్లతో పిలువబడేది) * [[వైశాలి (ప్రాచీన నగరం)|వైశాలి]] * వల్లభి * [[కాశీ|వారణాసి]] * [[విజయవాడ|విజయవతికా]] (ఆధునిక [[విజయవాడ]]) * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విదిశ|విదిశా]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]] * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విశాఖపట్నం|వాల్టేర్]] (ఆధునిక [[విశాఖపట్నం]]) == బాహ్య లింకులు == * నందో లాల్ డే రచించిన [[iarchive:GeographicalDictionaryOfAncientAndMediaevalIndia|జియోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ మీడియావల్ ఇండియా]] bc98e34ajbjdpyojzzmij1qkjha0f2r 4941172 4941171 2026-08-21T16:13:38Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941172 wikitext text/x-wiki ఇది 8వ శతాబ్దానికి ముందు స్థాపించబడినట్లు భావించే [[భారత ఉపఖండం]] నగరాల జాబితా. ''అక్షర క్రమంలో'' * [[అమరావతి]] * అంగ (ఆధునిక-రోజు [[భాగల్పూర్|భగల్పూర్]]) * అయోధ్య (ఆధునిక [[కన్యాకుమారి]]) * [[విరాట్‌నగర్|బైరాట్]] (ఆధునిక-రోజు [[విరాట్‌నగర్|విరాట్ నగర్]]) * [[బుదౌన్|బదాయూన్]] * బాన్భోర్ (ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్]] ఉంది) * బార్బరికాన్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[భరూచ్]] * బయానా * [[భట్టిప్రోలు]] * భీన్మాల్ * భోకర్దన్ (భోగవర్ధన) * చంద్రకేతుగఢ్ * [[చెన్నై]] * చునార్ * [[చిదంబరం]] * చిరంద్ * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] * [[కడలూర్|కడలూరు]] * [[కటక్]] * డెబల్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[ధరణికోట|ధన్యకటక]] * [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] * [[ద్వారక|ద్వారకా]] * [[ఈరోడ్]] * గర్థపురి (ఆధునిక [[గుంటూరు]]) * [[గ్వాలియర్]] * [[హంపి]] * హన్సి * [[హరప్పా]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]] * [[జైపూర్]] * [[ఝాన్సీ]] * [[జునాగఢ్]] * [[కాలీబంగా|కాలిబంగన్]] * కలింజర్ * కల్పి * కళ్యాణ్ * [[కాంచీపురం]] * [[కన్నౌజ్]] * [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] * కావేరిపూంపట్టణం * కీజాదీ * కోడుమనాల్ * [[కొల్లాం|కొల్లం]] (క్విలోం) * కోటివర్ష (దేవ్కోట్) * [[కుంభకోణం]] * కుంభం * [[కురుక్షేత్రం|కురుక్షేత్ర]] * [[లోథల్]] * [[గ్వాలియర్|లష్కరే తోయిబా]] * [[మదురై|మధురై]] * మెలుహా (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మొహెంజో-దారో|మోహెంజో-దారో]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మహాబలిపురం]] * [[మచిలీపట్నం]] * [[మంగళూరు]] (పూర్వం కుడ్లా (స్థానిక పేరుః మంగళపురం, కోడియాల్, మంజరా, మంజలోర్, మైకాల, మంగళూరు) * మన్నార్గుడి * [[మైలాదుత్తురై|మయిలాడుతురై]] * మిన్నగర (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ముజిరిస్ (ఆధునిక-రోజు కొడుంగల్లుర్) * [[సుపౌల్|మఠ్య క్షేత్రం]] (నేటి [[సుపౌల్|సుపాల్]]) * [[నాగపట్టినం|నాగపట్నం]] * [[నలందా|నలంద]] * [[నమక్కల్|నామక్కల్]] * [[నాసిక్]] * ఒసియన్ * పాతాళ (ఆధునిక తత్తా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పాటలీపుత్ర]] * [[పిఠాపురం|పిస్తాపురా]] * [[పూణే|పూనా]] (ఆధునిక [[పూణే]]) * పురుషపుర (ఆధునిక పేషావర్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పుష్కలవతి|పుష్కలావతి]] (ఆధునిక కాలం చారసద్దా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ప్రయాగ (ఆధునిక [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]]) * [[పైఠణ్|ప్రతిష్ఠాన]] (ఆధునిక కాలం [[పైఠణ్|పైథాన్]]) * [[పౌండ్రవర్ధన|పుండ్రవర్ధన]] * పుదుమాడమ్ పూతం * [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] * [[పుష్కర్]] * రాజగృహ (ఆధునిక [[రాజ్‌గిర్|రాజ్గిర్]]) * [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] * రాజాపురా * [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] * [[రామేశ్వరం]] * [[సాగళ|సాగలా]] (ఆధునిక కాలం సియాల్కోట్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[సేలం]] * గోపాల్లాల్ జండు, సంభార్ లేక్ టౌన్ సిటీ [[గోపాల్ లాల్ జండు]] * [[సంబల్‌పూర్|సంబల్పూర్]] * [[సంగ్రూర్]] * [[అయోధ్య|సాకేత]] (ఆధునిక [[అయోధ్య]]) * సిర్కాప్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సిర్సుఖ్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సీతానగరం * [[శిశుపాల్‌ఘర్|శిశుపాల్గఢ్]] (ఆధునిక [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]) * [[సోమనాథ్]] * సోపారా (ఆధునిక కాలం నల్లసోపారా) * [[శ్రావస్తి]] * తామ్రలిప్త (ఆధునిక తామ్లుక్) * [[తక్షశిల]] (పూర్వం తక్షశిల, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[తంజావూరు|తంజావూరు (తంజావూరు)]] * తిరుచెంగోడ్ * [[తిరుచిరాపల్లి]] (పూర్వపు [[ఉరైయూరు|ఉరైయూర్]]) * త్రిశివపెరూర్ (ఆధునిక-రోజు త్రిశూరు) * [[తిరునెల్వేలి]] * [[తిరువణ్ణామలై]] * [[తిరువారూర్|తిరువరూర్]] * [[తుని]] * [[ఉదయగిరి గుహలు|ఉదయగిరి]] (ఆధునిక [[భోపాల్]]) * [[ఉజ్జయిని]] (పూర్వపు [[ఉజ్జయిని]], [[అవంతి]]) * [[వడోదర]] (గతంలో వీరావతి, చంద్రావతి, వడపత్ర, బరోడా అనే పేర్లతో పిలువబడేది) * [[వైశాలి (ప్రాచీన నగరం)|వైశాలి]] * వల్లభి * [[కాశీ|వారణాసి]] * [[విజయవాడ|విజయవతికా]] (ఆధునిక [[విజయవాడ]]) * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విదిశ|విదిశా]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]] * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విశాఖపట్నం|వాల్టేర్]] (ఆధునిక [[విశాఖపట్నం]]) == బాహ్య లింకులు == * నందో లాల్ డే రచించిన [[iarchive:GeographicalDictionaryOfAncientAndMediaevalIndia|జియోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ మీడియావల్ ఇండియా]] [[వర్గం:జాబితాలు]] lb3jqj9uvet4z3gr0bedastx4pzm5k8 4941173 4941172 2026-08-21T16:14:27Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ప్రాచీన భారతీయ నగరాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941173 wikitext text/x-wiki ఇది 8వ శతాబ్దానికి ముందు స్థాపించబడినట్లు భావించే [[భారత ఉపఖండం]] నగరాల జాబితా. ''అక్షర క్రమంలో'' * [[అమరావతి]] * అంగ (ఆధునిక-రోజు [[భాగల్పూర్|భగల్పూర్]]) * అయోధ్య (ఆధునిక [[కన్యాకుమారి]]) * [[విరాట్‌నగర్|బైరాట్]] (ఆధునిక-రోజు [[విరాట్‌నగర్|విరాట్ నగర్]]) * [[బుదౌన్|బదాయూన్]] * బాన్భోర్ (ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్]] ఉంది) * బార్బరికాన్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[భరూచ్]] * బయానా * [[భట్టిప్రోలు]] * భీన్మాల్ * భోకర్దన్ (భోగవర్ధన) * చంద్రకేతుగఢ్ * [[చెన్నై]] * చునార్ * [[చిదంబరం]] * చిరంద్ * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] * [[కడలూర్|కడలూరు]] * [[కటక్]] * డెబల్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[ధరణికోట|ధన్యకటక]] * [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] * [[ద్వారక|ద్వారకా]] * [[ఈరోడ్]] * గర్థపురి (ఆధునిక [[గుంటూరు]]) * [[గ్వాలియర్]] * [[హంపి]] * హన్సి * [[హరప్పా]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]] * [[జైపూర్]] * [[ఝాన్సీ]] * [[జునాగఢ్]] * [[కాలీబంగా|కాలిబంగన్]] * కలింజర్ * కల్పి * కళ్యాణ్ * [[కాంచీపురం]] * [[కన్నౌజ్]] * [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] * కావేరిపూంపట్టణం * కీజాదీ * కోడుమనాల్ * [[కొల్లాం|కొల్లం]] (క్విలోం) * కోటివర్ష (దేవ్కోట్) * [[కుంభకోణం]] * కుంభం * [[కురుక్షేత్రం|కురుక్షేత్ర]] * [[లోథల్]] * [[గ్వాలియర్|లష్కరే తోయిబా]] * [[మదురై|మధురై]] * మెలుహా (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మొహెంజో-దారో|మోహెంజో-దారో]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మహాబలిపురం]] * [[మచిలీపట్నం]] * [[మంగళూరు]] (పూర్వం కుడ్లా (స్థానిక పేరుః మంగళపురం, కోడియాల్, మంజరా, మంజలోర్, మైకాల, మంగళూరు) * మన్నార్గుడి * [[మైలాదుత్తురై|మయిలాడుతురై]] * మిన్నగర (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ముజిరిస్ (ఆధునిక-రోజు కొడుంగల్లుర్) * [[సుపౌల్|మఠ్య క్షేత్రం]] (నేటి [[సుపౌల్|సుపాల్]]) * [[నాగపట్టినం|నాగపట్నం]] * [[నలందా|నలంద]] * [[నమక్కల్|నామక్కల్]] * [[నాసిక్]] * ఒసియన్ * పాతాళ (ఆధునిక తత్తా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పాటలీపుత్ర]] * [[పిఠాపురం|పిస్తాపురా]] * [[పూణే|పూనా]] (ఆధునిక [[పూణే]]) * పురుషపుర (ఆధునిక పేషావర్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పుష్కలవతి|పుష్కలావతి]] (ఆధునిక కాలం చారసద్దా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ప్రయాగ (ఆధునిక [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]]) * [[పైఠణ్|ప్రతిష్ఠాన]] (ఆధునిక కాలం [[పైఠణ్|పైథాన్]]) * [[పౌండ్రవర్ధన|పుండ్రవర్ధన]] * పుదుమాడమ్ పూతం * [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] * [[పుష్కర్]] * రాజగృహ (ఆధునిక [[రాజ్‌గిర్|రాజ్గిర్]]) * [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] * రాజాపురా * [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] * [[రామేశ్వరం]] * [[సాగళ|సాగలా]] (ఆధునిక కాలం సియాల్కోట్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[సేలం]] * గోపాల్లాల్ జండు, సంభార్ లేక్ టౌన్ సిటీ [[గోపాల్ లాల్ జండు]] * [[సంబల్‌పూర్|సంబల్పూర్]] * [[సంగ్రూర్]] * [[అయోధ్య|సాకేత]] (ఆధునిక [[అయోధ్య]]) * సిర్కాప్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సిర్సుఖ్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సీతానగరం * [[శిశుపాల్‌ఘర్|శిశుపాల్గఢ్]] (ఆధునిక [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]) * [[సోమనాథ్]] * సోపారా (ఆధునిక కాలం నల్లసోపారా) * [[శ్రావస్తి]] * తామ్రలిప్త (ఆధునిక తామ్లుక్) * [[తక్షశిల]] (పూర్వం తక్షశిల, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[తంజావూరు|తంజావూరు (తంజావూరు)]] * తిరుచెంగోడ్ * [[తిరుచిరాపల్లి]] (పూర్వపు [[ఉరైయూరు|ఉరైయూర్]]) * త్రిశివపెరూర్ (ఆధునిక-రోజు త్రిశూరు) * [[తిరునెల్వేలి]] * [[తిరువణ్ణామలై]] * [[తిరువారూర్|తిరువరూర్]] * [[తుని]] * [[ఉదయగిరి గుహలు|ఉదయగిరి]] (ఆధునిక [[భోపాల్]]) * [[ఉజ్జయిని]] (పూర్వపు [[ఉజ్జయిని]], [[అవంతి]]) * [[వడోదర]] (గతంలో వీరావతి, చంద్రావతి, వడపత్ర, బరోడా అనే పేర్లతో పిలువబడేది) * [[వైశాలి (ప్రాచీన నగరం)|వైశాలి]] * వల్లభి * [[కాశీ|వారణాసి]] * [[విజయవాడ|విజయవతికా]] (ఆధునిక [[విజయవాడ]]) * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విదిశ|విదిశా]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]] * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విశాఖపట్నం|వాల్టేర్]] (ఆధునిక [[విశాఖపట్నం]]) == బాహ్య లింకులు == * నందో లాల్ డే రచించిన [[iarchive:GeographicalDictionaryOfAncientAndMediaevalIndia|జియోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ మీడియావల్ ఇండియా]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ప్రాచీన భారతీయ నగరాలు]] lq5bub77bu426xkq2717xy2d9c5hfk4 4941176 4941173 2026-08-21T16:18:37Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతీయ నగరాల జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941176 wikitext text/x-wiki ఇది 8వ శతాబ్దానికి ముందు స్థాపించబడినట్లు భావించే [[భారత ఉపఖండం]] నగరాల జాబితా. ''అక్షర క్రమంలో'' * [[అమరావతి]] * అంగ (ఆధునిక-రోజు [[భాగల్పూర్|భగల్పూర్]]) * అయోధ్య (ఆధునిక [[కన్యాకుమారి]]) * [[విరాట్‌నగర్|బైరాట్]] (ఆధునిక-రోజు [[విరాట్‌నగర్|విరాట్ నగర్]]) * [[బుదౌన్|బదాయూన్]] * బాన్భోర్ (ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్]] ఉంది) * బార్బరికాన్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[భరూచ్]] * బయానా * [[భట్టిప్రోలు]] * భీన్మాల్ * భోకర్దన్ (భోగవర్ధన) * చంద్రకేతుగఢ్ * [[చెన్నై]] * చునార్ * [[చిదంబరం]] * చిరంద్ * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] * [[కడలూర్|కడలూరు]] * [[కటక్]] * డెబల్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[ధరణికోట|ధన్యకటక]] * [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] * [[ద్వారక|ద్వారకా]] * [[ఈరోడ్]] * గర్థపురి (ఆధునిక [[గుంటూరు]]) * [[గ్వాలియర్]] * [[హంపి]] * హన్సి * [[హరప్పా]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]] * [[జైపూర్]] * [[ఝాన్సీ]] * [[జునాగఢ్]] * [[కాలీబంగా|కాలిబంగన్]] * కలింజర్ * కల్పి * కళ్యాణ్ * [[కాంచీపురం]] * [[కన్నౌజ్]] * [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] * కావేరిపూంపట్టణం * కీజాదీ * కోడుమనాల్ * [[కొల్లాం|కొల్లం]] (క్విలోం) * కోటివర్ష (దేవ్కోట్) * [[కుంభకోణం]] * కుంభం * [[కురుక్షేత్రం|కురుక్షేత్ర]] * [[లోథల్]] * [[గ్వాలియర్|లష్కరే తోయిబా]] * [[మదురై|మధురై]] * మెలుహా (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మొహెంజో-దారో|మోహెంజో-దారో]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మహాబలిపురం]] * [[మచిలీపట్నం]] * [[మంగళూరు]] (పూర్వం కుడ్లా (స్థానిక పేరుః మంగళపురం, కోడియాల్, మంజరా, మంజలోర్, మైకాల, మంగళూరు) * మన్నార్గుడి * [[మైలాదుత్తురై|మయిలాడుతురై]] * మిన్నగర (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ముజిరిస్ (ఆధునిక-రోజు కొడుంగల్లుర్) * [[సుపౌల్|మఠ్య క్షేత్రం]] (నేటి [[సుపౌల్|సుపాల్]]) * [[నాగపట్టినం|నాగపట్నం]] * [[నలందా|నలంద]] * [[నమక్కల్|నామక్కల్]] * [[నాసిక్]] * ఒసియన్ * పాతాళ (ఆధునిక తత్తా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పాటలీపుత్ర]] * [[పిఠాపురం|పిస్తాపురా]] * [[పూణే|పూనా]] (ఆధునిక [[పూణే]]) * పురుషపుర (ఆధునిక పేషావర్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పుష్కలవతి|పుష్కలావతి]] (ఆధునిక కాలం చారసద్దా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ప్రయాగ (ఆధునిక [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]]) * [[పైఠణ్|ప్రతిష్ఠాన]] (ఆధునిక కాలం [[పైఠణ్|పైథాన్]]) * [[పౌండ్రవర్ధన|పుండ్రవర్ధన]] * పుదుమాడమ్ పూతం * [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] * [[పుష్కర్]] * రాజగృహ (ఆధునిక [[రాజ్‌గిర్|రాజ్గిర్]]) * [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] * రాజాపురా * [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] * [[రామేశ్వరం]] * [[సాగళ|సాగలా]] (ఆధునిక కాలం సియాల్కోట్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[సేలం]] * గోపాల్లాల్ జండు, సంభార్ లేక్ టౌన్ సిటీ [[గోపాల్ లాల్ జండు]] * [[సంబల్‌పూర్|సంబల్పూర్]] * [[సంగ్రూర్]] * [[అయోధ్య|సాకేత]] (ఆధునిక [[అయోధ్య]]) * సిర్కాప్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సిర్సుఖ్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సీతానగరం * [[శిశుపాల్‌ఘర్|శిశుపాల్గఢ్]] (ఆధునిక [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]) * [[సోమనాథ్]] * సోపారా (ఆధునిక కాలం నల్లసోపారా) * [[శ్రావస్తి]] * తామ్రలిప్త (ఆధునిక తామ్లుక్) * [[తక్షశిల]] (పూర్వం తక్షశిల, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[తంజావూరు|తంజావూరు (తంజావూరు)]] * తిరుచెంగోడ్ * [[తిరుచిరాపల్లి]] (పూర్వపు [[ఉరైయూరు|ఉరైయూర్]]) * త్రిశివపెరూర్ (ఆధునిక-రోజు త్రిశూరు) * [[తిరునెల్వేలి]] * [[తిరువణ్ణామలై]] * [[తిరువారూర్|తిరువరూర్]] * [[తుని]] * [[ఉదయగిరి గుహలు|ఉదయగిరి]] (ఆధునిక [[భోపాల్]]) * [[ఉజ్జయిని]] (పూర్వపు [[ఉజ్జయిని]], [[అవంతి]]) * [[వడోదర]] (గతంలో వీరావతి, చంద్రావతి, వడపత్ర, బరోడా అనే పేర్లతో పిలువబడేది) * [[వైశాలి (ప్రాచీన నగరం)|వైశాలి]] * వల్లభి * [[కాశీ|వారణాసి]] * [[విజయవాడ|విజయవతికా]] (ఆధునిక [[విజయవాడ]]) * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విదిశ|విదిశా]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]] * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విశాఖపట్నం|వాల్టేర్]] (ఆధునిక [[విశాఖపట్నం]]) == బాహ్య లింకులు == * నందో లాల్ డే రచించిన [[iarchive:GeographicalDictionaryOfAncientAndMediaevalIndia|జియోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ మీడియావల్ ఇండియా]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ప్రాచీన భారతీయ నగరాలు]] [[వర్గం:భారతీయ నగరాల జాబితాలు]] 0inx9y2lfdyh9ty6qo6o0e4ccd0nx7r 4941178 4941176 2026-08-21T16:21:31Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ప్రాచీన చరిత్ర సంబంధిత జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941178 wikitext text/x-wiki ఇది 8వ శతాబ్దానికి ముందు స్థాపించబడినట్లు భావించే [[భారత ఉపఖండం]] నగరాల జాబితా. ''అక్షర క్రమంలో'' * [[అమరావతి]] * అంగ (ఆధునిక-రోజు [[భాగల్పూర్|భగల్పూర్]]) * అయోధ్య (ఆధునిక [[కన్యాకుమారి]]) * [[విరాట్‌నగర్|బైరాట్]] (ఆధునిక-రోజు [[విరాట్‌నగర్|విరాట్ నగర్]]) * [[బుదౌన్|బదాయూన్]] * బాన్భోర్ (ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్]] ఉంది) * బార్బరికాన్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[భరూచ్]] * బయానా * [[భట్టిప్రోలు]] * భీన్మాల్ * భోకర్దన్ (భోగవర్ధన) * చంద్రకేతుగఢ్ * [[చెన్నై]] * చునార్ * [[చిదంబరం]] * చిరంద్ * [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] * [[కడలూర్|కడలూరు]] * [[కటక్]] * డెబల్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[ధరణికోట|ధన్యకటక]] * [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] * [[ద్వారక|ద్వారకా]] * [[ఈరోడ్]] * గర్థపురి (ఆధునిక [[గుంటూరు]]) * [[గ్వాలియర్]] * [[హంపి]] * హన్సి * [[హరప్పా]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]] * [[జైపూర్]] * [[ఝాన్సీ]] * [[జునాగఢ్]] * [[కాలీబంగా|కాలిబంగన్]] * కలింజర్ * కల్పి * కళ్యాణ్ * [[కాంచీపురం]] * [[కన్నౌజ్]] * [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] * కావేరిపూంపట్టణం * కీజాదీ * కోడుమనాల్ * [[కొల్లాం|కొల్లం]] (క్విలోం) * కోటివర్ష (దేవ్కోట్) * [[కుంభకోణం]] * కుంభం * [[కురుక్షేత్రం|కురుక్షేత్ర]] * [[లోథల్]] * [[గ్వాలియర్|లష్కరే తోయిబా]] * [[మదురై|మధురై]] * మెలుహా (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మొహెంజో-దారో|మోహెంజో-దారో]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[మహాబలిపురం]] * [[మచిలీపట్నం]] * [[మంగళూరు]] (పూర్వం కుడ్లా (స్థానిక పేరుః మంగళపురం, కోడియాల్, మంజరా, మంజలోర్, మైకాల, మంగళూరు) * మన్నార్గుడి * [[మైలాదుత్తురై|మయిలాడుతురై]] * మిన్నగర (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ముజిరిస్ (ఆధునిక-రోజు కొడుంగల్లుర్) * [[సుపౌల్|మఠ్య క్షేత్రం]] (నేటి [[సుపౌల్|సుపాల్]]) * [[నాగపట్టినం|నాగపట్నం]] * [[నలందా|నలంద]] * [[నమక్కల్|నామక్కల్]] * [[నాసిక్]] * ఒసియన్ * పాతాళ (ఆధునిక తత్తా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పాటలీపుత్ర]] * [[పిఠాపురం|పిస్తాపురా]] * [[పూణే|పూనా]] (ఆధునిక [[పూణే]]) * పురుషపుర (ఆధునిక పేషావర్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[పుష్కలవతి|పుష్కలావతి]] (ఆధునిక కాలం చారసద్దా, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * ప్రయాగ (ఆధునిక [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]]) * [[పైఠణ్|ప్రతిష్ఠాన]] (ఆధునిక కాలం [[పైఠణ్|పైథాన్]]) * [[పౌండ్రవర్ధన|పుండ్రవర్ధన]] * పుదుమాడమ్ పూతం * [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] * [[పుష్కర్]] * రాజగృహ (ఆధునిక [[రాజ్‌గిర్|రాజ్గిర్]]) * [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] * రాజాపురా * [[రామనాథపురం (తమిళనాడు)|రామనాథపురం]] * [[రామేశ్వరం]] * [[సాగళ|సాగలా]] (ఆధునిక కాలం సియాల్కోట్, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[సేలం]] * గోపాల్లాల్ జండు, సంభార్ లేక్ టౌన్ సిటీ [[గోపాల్ లాల్ జండు]] * [[సంబల్‌పూర్|సంబల్పూర్]] * [[సంగ్రూర్]] * [[అయోధ్య|సాకేత]] (ఆధునిక [[అయోధ్య]]) * సిర్కాప్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సిర్సుఖ్ (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్లో ఉంది) * సీతానగరం * [[శిశుపాల్‌ఘర్|శిశుపాల్గఢ్]] (ఆధునిక [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]) * [[సోమనాథ్]] * సోపారా (ఆధునిక కాలం నల్లసోపారా) * [[శ్రావస్తి]] * తామ్రలిప్త (ఆధునిక తామ్లుక్) * [[తక్షశిల]] (పూర్వం తక్షశిల, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్లో ఉంది) * [[తంజావూరు|తంజావూరు (తంజావూరు)]] * తిరుచెంగోడ్ * [[తిరుచిరాపల్లి]] (పూర్వపు [[ఉరైయూరు|ఉరైయూర్]]) * త్రిశివపెరూర్ (ఆధునిక-రోజు త్రిశూరు) * [[తిరునెల్వేలి]] * [[తిరువణ్ణామలై]] * [[తిరువారూర్|తిరువరూర్]] * [[తుని]] * [[ఉదయగిరి గుహలు|ఉదయగిరి]] (ఆధునిక [[భోపాల్]]) * [[ఉజ్జయిని]] (పూర్వపు [[ఉజ్జయిని]], [[అవంతి]]) * [[వడోదర]] (గతంలో వీరావతి, చంద్రావతి, వడపత్ర, బరోడా అనే పేర్లతో పిలువబడేది) * [[వైశాలి (ప్రాచీన నగరం)|వైశాలి]] * వల్లభి * [[కాశీ|వారణాసి]] * [[విజయవాడ|విజయవతికా]] (ఆధునిక [[విజయవాడ]]) * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విదిశ|విదిశా]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]] * [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] * [[విశాఖపట్నం|వాల్టేర్]] (ఆధునిక [[విశాఖపట్నం]]) == బాహ్య లింకులు == * నందో లాల్ డే రచించిన [[iarchive:GeographicalDictionaryOfAncientAndMediaevalIndia|జియోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ మీడియావల్ ఇండియా]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ప్రాచీన భారతీయ నగరాలు]] [[వర్గం:భారతీయ నగరాల జాబితాలు]] [[వర్గం:ప్రాచీన చరిత్ర సంబంధిత జాబితాలు]] mj0waj8ckz952c2m9ugy1xe6v7mphaz 14 507330 4941177 2026-08-21T16:20:23Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941177 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 507331 4941179 2026-08-21T16:22:40Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941179 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4941181 4941179 2026-08-21T16:26:20Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:చరిత్ర సంబంధిత జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941181 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:చరిత్ర సంబంధిత జాబితాలు]] gq0vh928e6xnzzja7ffm4pli8p86400 14 507332 4941182 2026-08-21T16:26:38Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941182 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4941185 4941182 2026-08-21T16:29:59Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ప్రాచీన చరిత్ర]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941185 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ప్రాచీన చరిత్ర]] 2e5g6gu4tvjl92fk87wbh28dfflwja5 14 507333 4941186 2026-08-21T16:30:19Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941186 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 507334 4941237 2026-08-21T20:48:10Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox religious building | name = సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి | native_name = | religious_affiliation = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | image = Катерининська церква (Чернігів) 6.jpg | caption = | coordinates = {{coord|51|29|13|N|31|18|19|E|region:UA_type:landmark}} | location...' 4941237 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి | native_name = | religious_affiliation = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | image = Катерининська церква (Чернігів) 6.jpg | caption = | coordinates = {{coord|51|29|13|N|31|18|19|E|region:UA_type:landmark}} | location = [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]] | district = [[ఉక్రెయిన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | consecration_year = | leadership = | architect = | architecture_type = [[చర్చి]] | architecture_style = [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] | completed = 1715 | construction_cost = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | spire_quantity = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|క్యాటెరినిన్స్కా షోర్క్వా}} (''సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250048 }} }} '''సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి''' లేదా 'కొసాక్స్ పవిత్ర మహా అమరవీరురాలు సెయింట్ క్యాథరిన్ కేథడ్రల్' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g298051-d3265713-Reviews-St_Catherine_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html</ref> సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి కొసాక్ కాలంలో నిర్మించబడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలిలో ఉన్న ఐదు బంగారు రంగు గుమ్మటాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది చెర్నిహివ్ నగర ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉంది, "[[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]]" చారిత్రక సంరక్షణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది. ఇది [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లోని ప్రధాన నిర్మాణపరమైన ఆకర్షణలలో ఒకటి. [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్]] [[కోట]] అయిన అజోవ్ పై దాడి సమయంలో వీరత్వం, ధైర్యసాహసాలను ప్రదర్శించిన చెర్నిహివ్ కొసాక్ దళం (రెజిమెంట్) గౌరవార్థం ఈ చర్చి నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Катерининська церква|url=https://chernihiv.travel/ua/place/katerynynska-tserkva|access-date=2026-08-21|website=chernihiv.travel}}</ref> == చరిత్ర == 1696లో చెర్నిహివ్ కల్నల్ యాకివ్ లిజోహుబ్నా యకత్వంలో ఒట్టోమన్ కోట అజోవ్‌పై దాడిలో పాల్గొన్న కొసాక్ దళం (చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్) వీరత్వానికి గుర్తుగా సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి నిర్మించబడింది. ఉక్రెయిన్‌లో దీర్ఘకాలంగా గౌరవించబడుతున్న సెయింట్ క్యాథరిన్ గౌరవార్థం ఈ చర్చి 1715లో అంకితం చేయబడింది. కాలక్రమేణా సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చిలో పెద్దగా మార్పులు జరగలేదు. 1837లో చర్చి పశ్చిమ ముఖభాగంలో నార్థెక్స్ (ప్రవేశ మండపం) జోడించబడింది, 1908లో గంటల గోపురం నిర్మించబడింది. చర్చి పునరుద్ధరణ సమయంలో ఈ రెండూ తొలగించబడ్డాయి. 1941-1943 మధ్య జరిగిన [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]<nowiki/>లో చర్చి దెబ్బతింది; ఆ సమయంలో పైకప్పులు, గుమ్మటాల పైభాగాలు కాలిపోయాయి. పునరుద్ధరణ పనులు రెండు దశల్లో జరిగాయి: 1947-1955, 1975-1980. సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి అనేది 17-18వ శతాబ్దాల ఉక్రేనియన్ (కోసాక్) పునరుజ్జీవన కాలానికి చెందిన అత్యంత గొప్ప కట్టడం; ఇది ఇప్పటికీ తన అసలు రూపాన్ని నిలుపుకుని ఉంది. ఇది 18వ శతాబ్దపు ఉక్రేనియన్ చర్చి నిర్మాణ శైలి అభివృద్ధిపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది, నగరంలోని చారిత్రక ప్రాంతంలో ఇప్పటికీ ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణంగా నిలుస్తోంది. 1933లో సోవియట్ అధికారులచే అణచివేయబడిన తమ కార్యకలాపాలను, 1990 వసంతకాలంలో చెర్నిహివ్ కోసాక్‌ల బృందం తిరిగి ప్రారంభించింది. 1992లో, సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చికి చెందిన కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారికంగా నమోదు చేయబడింది. ఆ తర్వాత 1994లో, ఇది పూర్వపు సంఘం "సంబంధిత హక్కులు, బాధ్యతల వారసుడిగా" గుర్తింపు పొందింది. 1995 ఏప్రిల్ 2న, ఈ కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం కైవ్, సమస్త రస్-ఉక్రెయిన్ పాట్రియార్క్ వోలోడిమిర్ (రొమానియుక్) సంరక్షణలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-07|title=Beauty Of Chernihiv: Retrospective {{!}} PurPurPurPur|url=https://purpurpurpur.co.uk/travel/beauty-of-chernihiv-retrospective/|access-date=2026-08-21|language=en-GB}}</ref> 2006 ఏప్రిల్ 5న, చర్చి భవనం సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం ఆధీనంలోకి బదిలీ చేయబడింది. 2008 మే 22న, ఉక్రెయిన్ సుప్రీం కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్ నిర్ణయం ప్రకారం, సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చిని 'ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (కైవ్ పాట్రియార్కేట్)' విశ్వాసులకు బదిలీ చేయడం చట్టబద్ధమేనని ధృవీకరించబడింది. 2008 జూలై 19న, కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం సభ్యులు, పారిష్ కౌన్సిల్ చైర్మన్, చెర్నిహివ్ & నిజిన్ బిషప్‌తో కలిసి చర్చిలోకి ప్రవేశించారు. తద్వారా, 75 ఏళ్ల నిషేధం తర్వాత అక్కడ బహిరంగ ఆరాధన తిరిగి ప్రారంభమైంది. అప్పటి నుండి, ఈ చర్చి చెర్నిహివ్ ఎపార్కీ (మతపరమైన ప్రాంతం) కోసాక్ కేథడ్రల్‌గా మారింది. 2011 డిసెంబర్ 7న సెయింట్ క్యాథరిన్ కేథడ్రల్‌లో ఫాదర్ సుపీరియర్ బ్రాగిన్స్కీ (రెవరెండ్ మెర్క్యురీ)ని సాధువుగా ప్రకటించే కార్యక్రమం జరిగింది. కైవ్, సమస్త రస్-ఉక్రెయిన్ పాట్రియార్క్ ఫిలారెట్ ఈ కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహించారు. ఆ సాధువు భౌతిక అవశేషాలు భద్రపరచబడిన మందిరం ఇప్పుడు చర్చిలోని పవిత్ర వస్తువులలో ఒకటిగా నిలిచింది. చర్చి సభ్యులు 2013 నాటి 'యూరోమైదాన్' ఉద్యమానికి, 2014 నాటి 'గౌరవ విప్లవానికి', ఉక్రేనియన్ సైన్యాన్ని పునరుద్ధరించడంలో సహాయపడే స్వచ్ఛంద ఉద్యమానికి చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చారు. భౌతిక, ఆర్థిక సహాయం అందించిన, అలాగే ప్రత్యక్షంగా పాల్గొన్న వంద మందికి పైగా దాతల పేర్లు చర్చి 'సినోడిక్ జాబితా'లో (ప్రార్థనల కోసం ఉద్దేశించిన పేర్ల జాబితాలో) నమోదు చేయబడ్డాయి. ప్రధాన పూజారి (ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్) యూజెన్ (ఓర్డా), పారిష్ కౌన్సిల్ చైర్మన్ ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యంతో కైవ్ మైదాన్‌కు సహాయం అందించబడింది. [[దస్త్రం:Saint_Catherine's_Church_in_Chernihiv,_19_June_2022.jpg|thumb|రాకెట్ దాడి తర్వాత]] కొసాక్సంఘం సభ్యులు డాన్‌బాస్ యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. 2014 జూన్ 26న, లుగాన్స్క్ పట్టణానికి సమీపంలోని ATO జోన్‌లో జరిగిన పోరాటంలో, కెథడ్రల్ సభ్యుడైన మైకోలా బ్రూయ్ మరణించారు; ఆయన అంత్యక్రియలు కొసాక్ కెథడ్రల్‌లో జరిగాయి. పారిష్ కౌన్సిల్ నిర్ణయం మేరకు, మైకోలా బ్రూయ్ పేరు శాశ్వతంగా సినోడిక్ జాబితాలో చేర్చబడింది. 2015 మే 15న ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడి ఉత్తర్వుల మేరకు, దేశ సార్వభౌమాధికారం, ప్రాదేశిక సమగ్రతను కాపాడటంలో, ప్రమాణానికి కట్టుబడి ఉండటంలో ప్రదర్శించిన వ్యక్తిగత ధైర్యసాహసాలు, గొప్ప వృత్తిపరమైన నైపుణ్యానికి గాను బ్రూయ్‌కు మూడవ శ్రేణి పురస్కారం (Order) లభించింది. ఉక్రేనియన్ సంప్రదాయం, పురాతన కొసాక్ ఆచారాల ప్రకారం, "చెర్నిహివ్ ప్రాంత వీరుల" 134 పేర్లతో కూడిన జాబితా చర్చిలో నమోదు చేయబడింది; ఇందులో ఉక్రెయిన్ కోసం పోరాడుతూ మరణించిన 24 మంది చెర్నిహివ్ వాసులు కూడా ఉన్నారు. చెర్నిహివ్ ముట్టడి సమయంలో 2022లో జరిగిన రాకెట్ దాడిలో ఇది దెబ్బతింది.<ref>{{cite web|title=Residents of a devastated Chernihiv ponder their future after a Russian siege ends|url=https://wamu.org/story/22/04/13/residents-of-a-devastated-chernihiv-ponder-their-future-after-a-russian-siege-ends/}}</ref> == వాస్తుశైలి == ఈ చర్చి ఇటుకలతో నిర్మించబడింది, శిలువ ఆకారంలో ఉండి, ఐదు గుమ్మటాలను కలిగి ఉంది. దీని నిర్మాణం కేంద్రం చుట్టూ అమర్చబడినట్లుగా, పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉంటుంది; ఇందులో అత్యంత ఎత్తైన కేంద్ర గుమ్మటం, వాస్తుపరమైన శిలువ ఆకృతిలోని వివిధ భాగాలపై తక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఇతర గుమ్మటాలు ఉంటాయి. దీని నిర్మాణం ఐదు అష్టభుజి ఆకారపు భాగాలను కలిగి ఉండే సాంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ చెక్క చర్చిని పోలి ఉంటుంది – ప్రతి అష్టభుజి భాగం పైన ఒక గుమ్మటం ఉంటుంది. పిరమిడ్ తరహా నిర్మాణం కారణంగా ఈ చర్చి సున్నితంగా, సొగసుగా, గంభీరంగా కనిపిస్తుంది. దీని బాహ్య ముఖభాగాలు ప్రత్యేకమైన లక్షణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. వీటి అలంకరణలో ప్రవేశ ద్వారం, కిటికీల అంచులు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి: త్రిభుజాకార పెడిమెంట్లు, ఫ్రేమ్‌లు, తక్కువ లోతులో చెక్కబడిన కార్నిస్‌లు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ చర్చిలో అదనపు అలంకరణ శిల్పాలు ఉపయోగించబడలేదు. నిర్మాణ సమయంలో 'ప్లింత్' (పునాది రాయి) స్థానాన్ని ఆక్రమించిన ఇటుకను, నిర్మాణ, అలంకరణ పదార్థం రెండింటికీ ఉపయోగించారు. బాహ్య గోడలకు ప్లాస్టరింగ్ చేసి సున్నం పూత పూశారు. దీని అంతర్గత భాగం ప్రత్యేక లక్షణం పైకప్పు వైపుకు తెరుచుకుని ఉండే విశాలమైన స్థలం. ఇది స్తంభాలు లేని, ఐదు గదుల నిర్మాణాన్ని, ఐదు గుమ్మటాలను కలిగి ఉన్న చర్చి. పైభాగం సాంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ శైలిలో, ప్రత్యేకమైన మలుపులు లేదా కోణాలతో రూపొందించబడింది. గోడలకు తెల్లని సున్నం పూత పూయబడింది, అలాగే గుమ్మటాలు, శిలువలకు బంగారు పూత పూయబడింది. == చర్చి చుట్టూ వివాదాలు == కీవ్ పాట్రియార్కేట్ తో పాటు, ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికూడా కోసాక్స్ సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చిపై హక్కును కలిగి ఉన్నట్లు వాదించింది. ఈ చర్చి కీవ్ పాట్రియార్కేట్ వర్గానికి బదిలీ చేయబడిన తర్వాత, ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ప్రతినిధులు భవనం గోడల వద్ద టార్పాలిన్ గుడారంతో ఒక "తాత్కాలిక చర్చి"ని ఏర్పాటు చేశారు. 'యురోమైదాన్' లేదా 'గౌరవ విప్లవం' తర్వాత, చెర్నిహివ్ స్థానిక ప్రజల ఒత్తిడి మేరకు, ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి విశ్వాసులు 2014 ఫిబ్రవరి 21న ఆ గుడారాన్ని తొలగించారు.<ref>{{Cite web|title=Discover Ukraine : Places : Central : Chernihiv : Catherine's Church|url=https://discover-ukraine.info/places/central-ukraine/chernihiv/707|access-date=2026-08-21|website=discover-ukraine.info|language=en}}</ref> == చిత్రమాలిక == <gallery widths="180" heights="140"> File:2014_Катерининська_церква_night_view.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_night_view.jpg File:Park_Dytynets'_Chernihiv,_Chernihivs'ka_oblast,_Ukraine_-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Park_Dytynets'_Chernihiv,_Chernihivs'ka_oblast,_Ukraine_-_panoramio.jpg File:Вид_на_Катерининську_церкву.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D1%83_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%83.jpg File:Чернігів.Катерининська_церква_-представник_бароко.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2.%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE.JPG File:Катерининська_церква_(Чернігів)_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_(%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2)_01.jpg File:Myru_Avenue_in_Chernihiv.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Myru_Avenue_in_Chernihiv.jpg File:View_of_the_Saint_Catherine's_Church_in_Chernihiv.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_the_Saint_Catherine's_Church_in_Chernihiv.jpg File:Katerunka_CN.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katerunka_CN.jpg File:Екатерининская_церковь_(2116489113).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_(2116489113).jpg File:74-101-0100_Chernihiv_DSC_7428.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:74-101-0100_Chernihiv_DSC_7428.jpg File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv)..JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv)..JPG File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv).JPG File:Chernihiv_Катерининська_церква_2014_Photo_04.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernihiv_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2014_Photo_04.jpg File:Chernihiv_Катерининська_церква_2014_Photo_02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernihiv_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2014_Photo_02.jpg File:Chernihiv_Катерининська_церква_2014_Photo_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernihiv_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2014_Photo_01.jpg File:74-101-0006_Chernihiv_DSC_7362.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:74-101-0006_Chernihiv_DSC_7362.jpg File:Катерининська_церква_у_Чернігові._1917_р._Фотограф_М.Шамбон.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%96._1917_%D1%80._%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84_%D0%9C.%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE%D0%BD.jpg File:St._Catherine_Church.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Catherine_Church.jpg File:St._Catherine_Church_-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Catherine_Church_-_panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] glmcecmnp9r9vzu8idqx0gtzfjhl07z 4941250 4941237 2026-08-21T21:17:20Z Nagarani Bethi 60383 /* ఇంకా చూడండి */ 4941250 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి | native_name = | religious_affiliation = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | image = Катерининська церква (Чернігів) 6.jpg | caption = | coordinates = {{coord|51|29|13|N|31|18|19|E|region:UA_type:landmark}} | location = [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]] | district = [[ఉక్రెయిన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | consecration_year = | leadership = | architect = | architecture_type = [[చర్చి]] | architecture_style = [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] | completed = 1715 | construction_cost = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | spire_quantity = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|క్యాటెరినిన్స్కా షోర్క్వా}} (''సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250048 }} }} '''సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి''' లేదా 'కొసాక్స్ పవిత్ర మహా అమరవీరురాలు సెయింట్ క్యాథరిన్ కేథడ్రల్' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g298051-d3265713-Reviews-St_Catherine_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html</ref> సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి కొసాక్ కాలంలో నిర్మించబడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలిలో ఉన్న ఐదు బంగారు రంగు గుమ్మటాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది చెర్నిహివ్ నగర ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉంది, "[[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]]" చారిత్రక సంరక్షణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది. ఇది [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లోని ప్రధాన నిర్మాణపరమైన ఆకర్షణలలో ఒకటి. [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్]] [[కోట]] అయిన అజోవ్ పై దాడి సమయంలో వీరత్వం, ధైర్యసాహసాలను ప్రదర్శించిన చెర్నిహివ్ కొసాక్ దళం (రెజిమెంట్) గౌరవార్థం ఈ చర్చి నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Катерининська церква|url=https://chernihiv.travel/ua/place/katerynynska-tserkva|access-date=2026-08-21|website=chernihiv.travel}}</ref> == చరిత్ర == 1696లో చెర్నిహివ్ కల్నల్ యాకివ్ లిజోహుబ్నా యకత్వంలో ఒట్టోమన్ కోట అజోవ్‌పై దాడిలో పాల్గొన్న కొసాక్ దళం (చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్) వీరత్వానికి గుర్తుగా సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి నిర్మించబడింది. ఉక్రెయిన్‌లో దీర్ఘకాలంగా గౌరవించబడుతున్న సెయింట్ క్యాథరిన్ గౌరవార్థం ఈ చర్చి 1715లో అంకితం చేయబడింది. కాలక్రమేణా సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చిలో పెద్దగా మార్పులు జరగలేదు. 1837లో చర్చి పశ్చిమ ముఖభాగంలో నార్థెక్స్ (ప్రవేశ మండపం) జోడించబడింది, 1908లో గంటల గోపురం నిర్మించబడింది. చర్చి పునరుద్ధరణ సమయంలో ఈ రెండూ తొలగించబడ్డాయి. 1941-1943 మధ్య జరిగిన [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]<nowiki/>లో చర్చి దెబ్బతింది; ఆ సమయంలో పైకప్పులు, గుమ్మటాల పైభాగాలు కాలిపోయాయి. పునరుద్ధరణ పనులు రెండు దశల్లో జరిగాయి: 1947-1955, 1975-1980. సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి అనేది 17-18వ శతాబ్దాల ఉక్రేనియన్ (కోసాక్) పునరుజ్జీవన కాలానికి చెందిన అత్యంత గొప్ప కట్టడం; ఇది ఇప్పటికీ తన అసలు రూపాన్ని నిలుపుకుని ఉంది. ఇది 18వ శతాబ్దపు ఉక్రేనియన్ చర్చి నిర్మాణ శైలి అభివృద్ధిపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది, నగరంలోని చారిత్రక ప్రాంతంలో ఇప్పటికీ ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణంగా నిలుస్తోంది. 1933లో సోవియట్ అధికారులచే అణచివేయబడిన తమ కార్యకలాపాలను, 1990 వసంతకాలంలో చెర్నిహివ్ కోసాక్‌ల బృందం తిరిగి ప్రారంభించింది. 1992లో, సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చికి చెందిన కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారికంగా నమోదు చేయబడింది. ఆ తర్వాత 1994లో, ఇది పూర్వపు సంఘం "సంబంధిత హక్కులు, బాధ్యతల వారసుడిగా" గుర్తింపు పొందింది. 1995 ఏప్రిల్ 2న, ఈ కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం కైవ్, సమస్త రస్-ఉక్రెయిన్ పాట్రియార్క్ వోలోడిమిర్ (రొమానియుక్) సంరక్షణలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-07|title=Beauty Of Chernihiv: Retrospective {{!}} PurPurPurPur|url=https://purpurpurpur.co.uk/travel/beauty-of-chernihiv-retrospective/|access-date=2026-08-21|language=en-GB}}</ref> 2006 ఏప్రిల్ 5న, చర్చి భవనం సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చి కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం ఆధీనంలోకి బదిలీ చేయబడింది. 2008 మే 22న, ఉక్రెయిన్ సుప్రీం కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్ నిర్ణయం ప్రకారం, సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చిని 'ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (కైవ్ పాట్రియార్కేట్)' విశ్వాసులకు బదిలీ చేయడం చట్టబద్ధమేనని ధృవీకరించబడింది. 2008 జూలై 19న, కోసాక్ ఆర్థోడాక్స్ సంఘం సభ్యులు, పారిష్ కౌన్సిల్ చైర్మన్, చెర్నిహివ్ & నిజిన్ బిషప్‌తో కలిసి చర్చిలోకి ప్రవేశించారు. తద్వారా, 75 ఏళ్ల నిషేధం తర్వాత అక్కడ బహిరంగ ఆరాధన తిరిగి ప్రారంభమైంది. అప్పటి నుండి, ఈ చర్చి చెర్నిహివ్ ఎపార్కీ (మతపరమైన ప్రాంతం) కోసాక్ కేథడ్రల్‌గా మారింది. 2011 డిసెంబర్ 7న సెయింట్ క్యాథరిన్ కేథడ్రల్‌లో ఫాదర్ సుపీరియర్ బ్రాగిన్స్కీ (రెవరెండ్ మెర్క్యురీ)ని సాధువుగా ప్రకటించే కార్యక్రమం జరిగింది. కైవ్, సమస్త రస్-ఉక్రెయిన్ పాట్రియార్క్ ఫిలారెట్ ఈ కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహించారు. ఆ సాధువు భౌతిక అవశేషాలు భద్రపరచబడిన మందిరం ఇప్పుడు చర్చిలోని పవిత్ర వస్తువులలో ఒకటిగా నిలిచింది. చర్చి సభ్యులు 2013 నాటి 'యూరోమైదాన్' ఉద్యమానికి, 2014 నాటి 'గౌరవ విప్లవానికి', ఉక్రేనియన్ సైన్యాన్ని పునరుద్ధరించడంలో సహాయపడే స్వచ్ఛంద ఉద్యమానికి చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చారు. భౌతిక, ఆర్థిక సహాయం అందించిన, అలాగే ప్రత్యక్షంగా పాల్గొన్న వంద మందికి పైగా దాతల పేర్లు చర్చి 'సినోడిక్ జాబితా'లో (ప్రార్థనల కోసం ఉద్దేశించిన పేర్ల జాబితాలో) నమోదు చేయబడ్డాయి. ప్రధాన పూజారి (ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్) యూజెన్ (ఓర్డా), పారిష్ కౌన్సిల్ చైర్మన్ ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యంతో కైవ్ మైదాన్‌కు సహాయం అందించబడింది. [[దస్త్రం:Saint_Catherine's_Church_in_Chernihiv,_19_June_2022.jpg|thumb|రాకెట్ దాడి తర్వాత]] కొసాక్సంఘం సభ్యులు డాన్‌బాస్ యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. 2014 జూన్ 26న, లుగాన్స్క్ పట్టణానికి సమీపంలోని ATO జోన్‌లో జరిగిన పోరాటంలో, కెథడ్రల్ సభ్యుడైన మైకోలా బ్రూయ్ మరణించారు; ఆయన అంత్యక్రియలు కొసాక్ కెథడ్రల్‌లో జరిగాయి. పారిష్ కౌన్సిల్ నిర్ణయం మేరకు, మైకోలా బ్రూయ్ పేరు శాశ్వతంగా సినోడిక్ జాబితాలో చేర్చబడింది. 2015 మే 15న ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడి ఉత్తర్వుల మేరకు, దేశ సార్వభౌమాధికారం, ప్రాదేశిక సమగ్రతను కాపాడటంలో, ప్రమాణానికి కట్టుబడి ఉండటంలో ప్రదర్శించిన వ్యక్తిగత ధైర్యసాహసాలు, గొప్ప వృత్తిపరమైన నైపుణ్యానికి గాను బ్రూయ్‌కు మూడవ శ్రేణి పురస్కారం (Order) లభించింది. ఉక్రేనియన్ సంప్రదాయం, పురాతన కొసాక్ ఆచారాల ప్రకారం, "చెర్నిహివ్ ప్రాంత వీరుల" 134 పేర్లతో కూడిన జాబితా చర్చిలో నమోదు చేయబడింది; ఇందులో ఉక్రెయిన్ కోసం పోరాడుతూ మరణించిన 24 మంది చెర్నిహివ్ వాసులు కూడా ఉన్నారు. చెర్నిహివ్ ముట్టడి సమయంలో 2022లో జరిగిన రాకెట్ దాడిలో ఇది దెబ్బతింది.<ref>{{cite web|title=Residents of a devastated Chernihiv ponder their future after a Russian siege ends|url=https://wamu.org/story/22/04/13/residents-of-a-devastated-chernihiv-ponder-their-future-after-a-russian-siege-ends/}}</ref> == వాస్తుశైలి == ఈ చర్చి ఇటుకలతో నిర్మించబడింది, శిలువ ఆకారంలో ఉండి, ఐదు గుమ్మటాలను కలిగి ఉంది. దీని నిర్మాణం కేంద్రం చుట్టూ అమర్చబడినట్లుగా, పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉంటుంది; ఇందులో అత్యంత ఎత్తైన కేంద్ర గుమ్మటం, వాస్తుపరమైన శిలువ ఆకృతిలోని వివిధ భాగాలపై తక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఇతర గుమ్మటాలు ఉంటాయి. దీని నిర్మాణం ఐదు అష్టభుజి ఆకారపు భాగాలను కలిగి ఉండే సాంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ చెక్క చర్చిని పోలి ఉంటుంది – ప్రతి అష్టభుజి భాగం పైన ఒక గుమ్మటం ఉంటుంది. పిరమిడ్ తరహా నిర్మాణం కారణంగా ఈ చర్చి సున్నితంగా, సొగసుగా, గంభీరంగా కనిపిస్తుంది. దీని బాహ్య ముఖభాగాలు ప్రత్యేకమైన లక్షణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. వీటి అలంకరణలో ప్రవేశ ద్వారం, కిటికీల అంచులు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి: త్రిభుజాకార పెడిమెంట్లు, ఫ్రేమ్‌లు, తక్కువ లోతులో చెక్కబడిన కార్నిస్‌లు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ చర్చిలో అదనపు అలంకరణ శిల్పాలు ఉపయోగించబడలేదు. నిర్మాణ సమయంలో 'ప్లింత్' (పునాది రాయి) స్థానాన్ని ఆక్రమించిన ఇటుకను, నిర్మాణ, అలంకరణ పదార్థం రెండింటికీ ఉపయోగించారు. బాహ్య గోడలకు ప్లాస్టరింగ్ చేసి సున్నం పూత పూశారు. దీని అంతర్గత భాగం ప్రత్యేక లక్షణం పైకప్పు వైపుకు తెరుచుకుని ఉండే విశాలమైన స్థలం. ఇది స్తంభాలు లేని, ఐదు గదుల నిర్మాణాన్ని, ఐదు గుమ్మటాలను కలిగి ఉన్న చర్చి. పైభాగం సాంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ శైలిలో, ప్రత్యేకమైన మలుపులు లేదా కోణాలతో రూపొందించబడింది. గోడలకు తెల్లని సున్నం పూత పూయబడింది, అలాగే గుమ్మటాలు, శిలువలకు బంగారు పూత పూయబడింది. == చర్చి చుట్టూ వివాదాలు == కీవ్ పాట్రియార్కేట్ తో పాటు, ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికూడా కోసాక్స్ సెయింట్ క్యాథరిన్ చర్చిపై హక్కును కలిగి ఉన్నట్లు వాదించింది. ఈ చర్చి కీవ్ పాట్రియార్కేట్ వర్గానికి బదిలీ చేయబడిన తర్వాత, ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ప్రతినిధులు భవనం గోడల వద్ద టార్పాలిన్ గుడారంతో ఒక "తాత్కాలిక చర్చి"ని ఏర్పాటు చేశారు. 'యురోమైదాన్' లేదా 'గౌరవ విప్లవం' తర్వాత, చెర్నిహివ్ స్థానిక ప్రజల ఒత్తిడి మేరకు, ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి విశ్వాసులు 2014 ఫిబ్రవరి 21న ఆ గుడారాన్ని తొలగించారు.<ref>{{Cite web|title=Discover Ukraine : Places : Central : Chernihiv : Catherine's Church|url=https://discover-ukraine.info/places/central-ukraine/chernihiv/707|access-date=2026-08-21|website=discover-ukraine.info|language=en}}</ref> == చిత్రమాలిక == <gallery widths="180" heights="140"> File:2014_Катерининська_церква_night_view.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_night_view.jpg File:Park_Dytynets'_Chernihiv,_Chernihivs'ka_oblast,_Ukraine_-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Park_Dytynets'_Chernihiv,_Chernihivs'ka_oblast,_Ukraine_-_panoramio.jpg File:Вид_на_Катерининську_церкву.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D1%83_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%83.jpg File:Чернігів.Катерининська_церква_-представник_бароко.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2.%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE.JPG File:Катерининська_церква_(Чернігів)_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_(%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2)_01.jpg File:Myru_Avenue_in_Chernihiv.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Myru_Avenue_in_Chernihiv.jpg File:View_of_the_Saint_Catherine's_Church_in_Chernihiv.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_the_Saint_Catherine's_Church_in_Chernihiv.jpg File:Katerunka_CN.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katerunka_CN.jpg File:Екатерининская_церковь_(2116489113).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_(2116489113).jpg File:74-101-0100_Chernihiv_DSC_7428.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:74-101-0100_Chernihiv_DSC_7428.jpg File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv)..JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv)..JPG File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Saint_Catherine's_Church_(Chernihiv).JPG File:Chernihiv_Катерининська_церква_2014_Photo_04.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernihiv_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2014_Photo_04.jpg File:Chernihiv_Катерининська_церква_2014_Photo_02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernihiv_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2014_Photo_02.jpg File:Chernihiv_Катерининська_церква_2014_Photo_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernihiv_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2014_Photo_01.jpg File:74-101-0006_Chernihiv_DSC_7362.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:74-101-0006_Chernihiv_DSC_7362.jpg File:Катерининська_церква_у_Чернігові._1917_р._Фотограф_М.Шамбон.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%96._1917_%D1%80._%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84_%D0%9C.%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE%D0%BD.jpg File:St._Catherine_Church.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Catherine_Church.jpg File:St._Catherine_Church_-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Catherine_Church_-_panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] tvpsdsavnpctz7js43kyclzqc19pyg4 0 507335 4941241 2026-08-21T20:58:50Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with ' '''ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>{{cite web|title=చర్చ్ ఆఫ్ ఆల్ సెయింట్స్ chernihiv|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp...' 4941241 wikitext text/x-wiki '''ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>{{cite web|title=చర్చ్ ఆఫ్ ఆల్ సెయింట్స్ chernihiv|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChernihiv.htm|website=www.encyclopediaac3 October-www.encyclopediaac3 2021}}</ref> <ref>{{cite web|title=క్రామ్ ఉసిహ్ Святих Чернігівських|url=https://chernihiv.travel/ua/place/hram-usih-svyatyh-chernihivskyh.chernihivskyh|2021}}</ref> == స్థానం == చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో [[స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ యొక్క హీరోస్|స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో]] ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఈ సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి ముందు, ఈ ప్రాంతంలో అనేక నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు ఉండేవి. ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం, ఒక వినోద ఉద్యానవనం ఒక షాపింగ్ సెంటర్ నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధంగా ఉండేవి; చివరికి ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. చెర్నిహివ్ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది నివసించే ఈ ప్రాంతానికి ఇంతకు ముందు సొంత చర్చి లేదు, అందువల్ల దేవాలయానికి సెలవు దినం కూడా ఉండేది కాదు. 2001 వేసవిలో, UOC-MP యొక్క పవిత్ర సినోడ్ 'చెర్నిహివ్ పునీతులందరి దినోత్సవం' జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఇది పునీత పేతురు పునీతుల పండుగ తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు, అంటే జూలై 12 తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు వస్తుంది. ఈ నిర్ణయం యాదృచ్ఛికం కాదు, ఎందుకంటే ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ పునీతులలో చాలామంది—26 మంది—చెర్నిహివ్‌కు చెందినవారే. వీరిలో ప్రిన్స్ ఇగోర్, విశ్వాసం కోసం అమరులైన ప్రిన్స్ మైఖేల్ బోయార్ ఫ్యోడర్, కీవ్-పెచెర్స్క్ లావ్రా వ్యవస్థాపకుడైన సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ పెచెర్స్క్, విద్యావేత్తలైన డానిలో టుప్టల్ చెర్నిహివ్ కొలీజియం వ్యవస్థాపకుడైన ఇవాన్ మాక్సిమోవిచ్, మెట్రోపాలిటన్ టోబోల్స్కీ మరెందరో ఉన్నారు. == నిర్మాణం == ఈ చర్చిని చెర్నిహివ్ వాస్తుశిల్పి విక్టర్ మాట్వియోవిచ్ ఉస్టినోవ్, "ఆర్కిటెక్ట్" సంస్థ అధిపతి అయిన తమారా ఓవ్స్యాన్నికోవా భాగస్వామ్యంతో రూపొందించారు. కానీ, చర్చి రెక్టర్, ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్ ఫాదర్ పెట్రో కజ్నోవెట్స్కీ ఈ ప్రాజెక్టులో గణనీయమైన మార్పులు సర్దుబాట్లు చేశారు. ఆయన ప్రకారం, రూపకర్త ఆలయానికి సరైన నిష్పత్తులు ఉండాలని, అది కాంతివంతంగా ఆకర్షణీయంగా కనిపించాలని కోరుకున్నారు. ఈ చర్చికి రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి, దీని పొడవు వెడల్పు 30 మీటర్లు, ఎత్తు 52 మీటర్లు. 2000 సంవత్సరం చివరి నాటికి భవిష్యత్ భవనానికి పునాది వేయబడింది, 2001లో గోడల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. గోడల నిర్మాణానికి 15 లక్షల ఇటుకలను ఉపయోగించారు. 20వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగంలో జరిగిన సంపూర్ణ అణచివేత సమయంలో విశ్వాసం కోసం, ఆర్థడాక్స్ చర్చి కోసం బాధపడిన రష్యన్ ల్యాండ్ విశ్వాసుల నూతన అమరవీరుల గౌరవార్థం కింది అంతస్తును ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమానికి కీవ్ ఆల్ ఉక్రెయిన్ మెట్రోపాలిటన్, ఉక్రేనియన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ప్రైమేట్ అయిన హిస్ బీటిట్యూడ్ వోలోడిమిర్ అధ్యక్షత వహించారు. పై అంతస్తును చెర్నిహివ్‌లోని సకల పుణ్యపురుషుల గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించారు. ఈ దేవాలయం పల్లపు ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ, దాని బంగారు గోపురాలు సెంట్రల్ మార్కెట్ సమీపంలోని విక్టరీ అవెన్యూ నుండి కూడా కనిపిస్తాయి. = వాస్తుశిల్పం= = ఈ దేవాలయం ఐదు గోపురాలతో, రెండు అంతస్తుల భవనంగా ఉంది. ఇది నిర్మాణాల సాంప్రదాయ నిలువుదనాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: మొదటి అంతస్తు నుండి దృశ్యం సున్నితంగా రెండు అంతస్తుల పక్క అనుబంధ భవనాలకు, ఆపై దక్షిణ ఉత్తర ముఖద్వారాలకు వెళుతుంది, తర్వాత నాలుగు చిన్న గోపురాలు మధ్యలో ఉన్న పెద్ద గోపురం నిలువుదనం దానిని అనుసరిస్తుంది. ఈ భావవ్యక్తీకరణతో కూడిన నిర్మాణ పద్ధతి ప్రాచీన కాలం నుండి చెక్క రాతి వాస్తుశిల్పంలో విస్తృతంగా ఉంది. ఇరుకైన ఎత్తైన కిటికీలు కూడా నిలువుదనాన్ని నొక్కి చెబుతాయి. ముఖభాగాలు శిరోభాగాలతో కూడిన మూల స్తంభాలతో, అలాగే సంక్లిష్టమైన ఆకారంలో ఉన్న బహుళ-ప్రొఫైల్ కార్నిస్‌తో అలంకరించబడ్డాయి. కేంద్ర గోపురం ఆధారం (డ్రమ్) ఒక వంపుల వరుసతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ప్రధాన మెట్ల మార్గం రెండవ అంతస్తులోని పశ్చిమ వైపు గల ప్రధాన ప్రవేశద్వారం వద్దకు దారితీస్తుంది. పశ్చిమ వైపు ముఖద్వారం ఒక ప్రత్యేకమైన రంగుల అద్దాల కిటికీతో అలంకరించబడి ఉంది; దీనికి సాటి మరొకటి లేదు. ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ వైశాల్యం 70 చదరపు మీటర్లు, ఎత్తు 12 మీటర్లు వెడల్పు 6 మీటర్లు ఉంటుంది. దీనిపై క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని సూచించే ఒక భారీ చిత్రం (ఐకాన్) ఉంది, ఇందులో యేసు క్రీస్తు పూర్తి రూపం కనిపిస్తుంది. వీధి నుండి చూసినప్పుడు కూడా ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆలయం లోపలి నుండి చూసినప్పుడు ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ అద్భుతమైన చిరస్మరణీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అటువంటి ప్రభావాన్ని సృష్టించడానికి, ఆధునిక సాంకేతికతతో తయారు చేసిన ప్రత్యేకమైన అద్దాలను ఉపయోగించారు. రాత్రివేళలో ఈ అద్దాల కిటికీకి ఉండే వెలుతురు ఆలయానికి ఒక ప్రత్యేకమైన వైభవాన్ని చేకూరుస్తుంది. అందం. పెద్దలు పిల్లల కోసం ఆదివారం పాఠశాల, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం లైబ్రరీ, ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్‌లు: ఐకాన్ పెయింటింగ్, చెక్క చెక్కడం, కళాత్మక ఎంబ్రాయిడరీ, చర్చి బృంద గానం పిల్లలు యువత కోసం క్రీడలు ఆరోగ్య కేంద్రం వంటి ఆర్కేడ్‌తో రెండు పెద్ద అర్ధ వృత్తాకార రెక్కలు చర్చికి జోడించబడతాయి. లెఫ్ట్ వింగ్ బెల్ టవర్‌తో ముగుస్తుంది కుడివైపు సెయింట్ జార్జ్ గౌరవార్థం అవసరమైన చర్చి ఉంటుంది. ఈ చర్చి వివాహాలు, బాప్టిజం, అంత్యక్రియలు, అనగా ప్రతిరోజూ జరిగే సేవలను నిర్వహిస్తుంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:All_Saints_of_Chernihiv_Church.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_Saints_of_Chernihiv_Church.JPG File:Пл._Героев_Сталинграда._Собор_всех_святых._Фото_Виктора_Белоусова._-_panoramio_(1).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BB._%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%B2_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0._%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%B2%D1%81%D0%B5%D1%85_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B%D1%85._%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0._-_panoramio_(1).jpg File:Пл._Героев_Сталинграда._Собор_всех_святых._Фото_Виктора_Белоусова._-_panoramio_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BB._%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%B2_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0._%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%B2%D1%81%D0%B5%D1%85_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B%D1%85._%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0._-_panoramio_(2).jpg File:Пл._Героев_Сталинграда._Собор_всех_святых._Фото_Виктора_Белоусова._-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BB._%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%B2_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0._%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%B2%D1%81%D0%B5%D1%85_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B%D1%85._%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0._-_panoramio.jpg File:Собор_всех_святых._Фото_Виктора_Белоусова._-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%B2%D1%81%D0%B5%D1%85_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B%D1%85._%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0._-_panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మరియు మఠాల జాబితా|చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మఠాల జాబితా]] == మూలాలు == fckd55378044hfz832js7puidmxkp8m 4941244 4941241 2026-08-21T21:02:53Z Nagarani Bethi 60383 4941244 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:All Saints of Chernihiv Church.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, [[చెర్నిహివ్]] | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|30|46|N|31|19|36|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = Vsikhsviatska St, 1, [[చెర్నిహివ్]], [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]], 14030 | country = [[Ukraine]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = http://xvc-cn.net.ua/ | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల <br>[[మ్యూజియం]] | heritage_designation = | designated = | architect = వి. ఉస్టినోవ్, టి. ఓవ్స్యానికోవ్ | architectural_type = చర్చి | style = | years_built = 2001 | groundbreaking = | completed = 2011 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[చెర్నిహివ్]] | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>{{cite web|title=చర్చ్ ఆఫ్ ఆల్ సెయింట్స్ chernihiv|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChernihiv.htm|website=www.encyclopediaac3 October-www.encyclopediaac3 2021}}</ref> <ref>{{cite web|title=క్రామ్ ఉసిహ్ Святих Чернігівських|url=https://chernihiv.travel/ua/place/hram-usih-svyatyh-chernihivskyh.chernihivskyh|2021}}</ref> == స్థానం == చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో [[స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ యొక్క హీరోస్|స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో]] ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఈ సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి ముందు, ఈ ప్రాంతంలో అనేక నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు ఉండేవి. ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం, ఒక వినోద ఉద్యానవనం ఒక షాపింగ్ సెంటర్ నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధంగా ఉండేవి; చివరికి ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. చెర్నిహివ్ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది నివసించే ఈ ప్రాంతానికి ఇంతకు ముందు సొంత చర్చి లేదు, అందువల్ల దేవాలయానికి సెలవు దినం కూడా ఉండేది కాదు. 2001 వేసవిలో, UOC-MP యొక్క పవిత్ర సినోడ్ 'చెర్నిహివ్ పునీతులందరి దినోత్సవం' జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఇది పునీత పేతురు పునీతుల పండుగ తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు, అంటే జూలై 12 తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు వస్తుంది. ఈ నిర్ణయం యాదృచ్ఛికం కాదు, ఎందుకంటే ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ పునీతులలో చాలామంది—26 మంది—చెర్నిహివ్‌కు చెందినవారే. వీరిలో ప్రిన్స్ ఇగోర్, విశ్వాసం కోసం అమరులైన ప్రిన్స్ మైఖేల్ బోయార్ ఫ్యోడర్, కీవ్-పెచెర్స్క్ లావ్రా వ్యవస్థాపకుడైన సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ పెచెర్స్క్, విద్యావేత్తలైన డానిలో టుప్టల్ చెర్నిహివ్ కొలీజియం వ్యవస్థాపకుడైన ఇవాన్ మాక్సిమోవిచ్, మెట్రోపాలిటన్ టోబోల్స్కీ మరెందరో ఉన్నారు. == నిర్మాణం == ఈ చర్చిని చెర్నిహివ్ వాస్తుశిల్పి విక్టర్ మాట్వియోవిచ్ ఉస్టినోవ్, "ఆర్కిటెక్ట్" సంస్థ అధిపతి అయిన తమారా ఓవ్స్యాన్నికోవా భాగస్వామ్యంతో రూపొందించారు. కానీ, చర్చి రెక్టర్, ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్ ఫాదర్ పెట్రో కజ్నోవెట్స్కీ ఈ ప్రాజెక్టులో గణనీయమైన మార్పులు సర్దుబాట్లు చేశారు. ఆయన ప్రకారం, రూపకర్త ఆలయానికి సరైన నిష్పత్తులు ఉండాలని, అది కాంతివంతంగా ఆకర్షణీయంగా కనిపించాలని కోరుకున్నారు. ఈ చర్చికి రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి, దీని పొడవు వెడల్పు 30 మీటర్లు, ఎత్తు 52 మీటర్లు. 2000 సంవత్సరం చివరి నాటికి భవిష్యత్ భవనానికి పునాది వేయబడింది, 2001లో గోడల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. గోడల నిర్మాణానికి 15 లక్షల ఇటుకలను ఉపయోగించారు. 20వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగంలో జరిగిన సంపూర్ణ అణచివేత సమయంలో విశ్వాసం కోసం, ఆర్థడాక్స్ చర్చి కోసం బాధపడిన రష్యన్ ల్యాండ్ విశ్వాసుల నూతన అమరవీరుల గౌరవార్థం కింది అంతస్తును ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమానికి కీవ్ ఆల్ ఉక్రెయిన్ మెట్రోపాలిటన్, ఉక్రేనియన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ప్రైమేట్ అయిన హిస్ బీటిట్యూడ్ వోలోడిమిర్ అధ్యక్షత వహించారు. పై అంతస్తును చెర్నిహివ్‌లోని సకల పుణ్యపురుషుల గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించారు. ఈ దేవాలయం పల్లపు ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ, దాని బంగారు గోపురాలు సెంట్రల్ మార్కెట్ సమీపంలోని విక్టరీ అవెన్యూ నుండి కూడా కనిపిస్తాయి. = వాస్తుశిల్పం= = ఈ దేవాలయం ఐదు గోపురాలతో, రెండు అంతస్తుల భవనంగా ఉంది. ఇది నిర్మాణాల సాంప్రదాయ నిలువుదనాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: మొదటి అంతస్తు నుండి దృశ్యం సున్నితంగా రెండు అంతస్తుల పక్క అనుబంధ భవనాలకు, ఆపై దక్షిణ ఉత్తర ముఖద్వారాలకు వెళుతుంది, తర్వాత నాలుగు చిన్న గోపురాలు మధ్యలో ఉన్న పెద్ద గోపురం నిలువుదనం దానిని అనుసరిస్తుంది. ఈ భావవ్యక్తీకరణతో కూడిన నిర్మాణ పద్ధతి ప్రాచీన కాలం నుండి చెక్క రాతి వాస్తుశిల్పంలో విస్తృతంగా ఉంది. ఇరుకైన ఎత్తైన కిటికీలు కూడా నిలువుదనాన్ని నొక్కి చెబుతాయి. ముఖభాగాలు శిరోభాగాలతో కూడిన మూల స్తంభాలతో, అలాగే సంక్లిష్టమైన ఆకారంలో ఉన్న బహుళ-ప్రొఫైల్ కార్నిస్‌తో అలంకరించబడ్డాయి. కేంద్ర గోపురం ఆధారం (డ్రమ్) ఒక వంపుల వరుసతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ప్రధాన మెట్ల మార్గం రెండవ అంతస్తులోని పశ్చిమ వైపు గల ప్రధాన ప్రవేశద్వారం వద్దకు దారితీస్తుంది. పశ్చిమ వైపు ముఖద్వారం ఒక ప్రత్యేకమైన రంగుల అద్దాల కిటికీతో అలంకరించబడి ఉంది; దీనికి సాటి మరొకటి లేదు. ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ వైశాల్యం 70 చదరపు మీటర్లు, ఎత్తు 12 మీటర్లు వెడల్పు 6 మీటర్లు ఉంటుంది. దీనిపై క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని సూచించే ఒక భారీ చిత్రం (ఐకాన్) ఉంది, ఇందులో యేసు క్రీస్తు పూర్తి రూపం కనిపిస్తుంది. వీధి నుండి చూసినప్పుడు కూడా ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆలయం లోపలి నుండి చూసినప్పుడు ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ అద్భుతమైన చిరస్మరణీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అటువంటి ప్రభావాన్ని సృష్టించడానికి, ఆధునిక సాంకేతికతతో తయారు చేసిన ప్రత్యేకమైన అద్దాలను ఉపయోగించారు. రాత్రివేళలో ఈ అద్దాల కిటికీకి ఉండే వెలుతురు ఆలయానికి ఒక ప్రత్యేకమైన వైభవాన్ని చేకూరుస్తుంది. అందం. పెద్దలు పిల్లల కోసం ఆదివారం పాఠశాల, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం లైబ్రరీ, ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్‌లు: ఐకాన్ పెయింటింగ్, చెక్క చెక్కడం, కళాత్మక ఎంబ్రాయిడరీ, చర్చి బృంద గానం పిల్లలు యువత కోసం క్రీడలు ఆరోగ్య కేంద్రం వంటి ఆర్కేడ్‌తో రెండు పెద్ద అర్ధ వృత్తాకార రెక్కలు చర్చికి జోడించబడతాయి. లెఫ్ట్ వింగ్ బెల్ టవర్‌తో ముగుస్తుంది కుడివైపు సెయింట్ జార్జ్ గౌరవార్థం అవసరమైన చర్చి ఉంటుంది. ఈ చర్చి వివాహాలు, బాప్టిజం, అంత్యక్రియలు, అనగా ప్రతిరోజూ జరిగే సేవలను నిర్వహిస్తుంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:All Saints of Chernihiv Church.JPG File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (2).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg File:Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మరియు మఠాల జాబితా|చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మఠాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} fdmnlezaxitx91sqe6jwdl1kmvw1dbk 4941245 4941244 2026-08-21T21:04:15Z Nagarani Bethi 60383 4941245 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:All Saints of Chernihiv Church.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, [[చెర్నిహివ్]] | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|30|46|N|31|19|36|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = Vsikhsviatska St, 1, [[చెర్నిహివ్]], [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]], 14030 | country = [[Ukraine]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = http://xvc-cn.net.ua/ | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల <br>[[మ్యూజియం]] | heritage_designation = | designated = | architect = వి. ఉస్టినోవ్, టి. ఓవ్స్యానికోవ్ | architectural_type = చర్చి | style = | years_built = 2001 | groundbreaking = | completed = 2011 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[చెర్నిహివ్]] | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>{{cite web|title=చర్చ్ ఆఫ్ ఆల్ సెయింట్స్ chernihiv|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChernihiv.htm|website=www.encyclopediaac3 October-www.encyclopediaac3 2021}}</ref> <ref>{{cite web|title=క్రామ్ ఉసిహ్ Святих Чернігівських|url=https://chernihiv.travel/ua/place/hram-usih-svyatyh-chernihivskyh.chernihivskyh|2021}}</ref> == స్థానం == చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఈ సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి ముందు, ఈ ప్రాంతంలో అనేక నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు ఉండేవి. ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం, ఒక వినోద ఉద్యానవనం ఒక షాపింగ్ సెంటర్ నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధంగా ఉండేవి; చివరికి ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. చెర్నిహివ్ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది నివసించే ఈ ప్రాంతానికి ఇంతకు ముందు సొంత చర్చి లేదు, అందువల్ల దేవాలయానికి సెలవు దినం కూడా ఉండేది కాదు. 2001 వేసవిలో, UOC-MP యొక్క పవిత్ర సినోడ్ 'చెర్నిహివ్ పునీతులందరి దినోత్సవం' జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఇది పునీత పేతురు పునీతుల పండుగ తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు, అంటే జూలై 12 తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు వస్తుంది. ఈ నిర్ణయం యాదృచ్ఛికం కాదు, ఎందుకంటే ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ పునీతులలో చాలామంది—26 మంది—చెర్నిహివ్‌కు చెందినవారే. వీరిలో ప్రిన్స్ ఇగోర్, విశ్వాసం కోసం అమరులైన ప్రిన్స్ మైఖేల్ బోయార్ ఫ్యోడర్, కీవ్-పెచెర్స్క్ లావ్రా వ్యవస్థాపకుడైన సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ పెచెర్స్క్, విద్యావేత్తలైన డానిలో టుప్టల్ చెర్నిహివ్ కొలీజియం వ్యవస్థాపకుడైన ఇవాన్ మాక్సిమోవిచ్, మెట్రోపాలిటన్ టోబోల్స్కీ మరెందరో ఉన్నారు. == నిర్మాణం == ఈ చర్చిని చెర్నిహివ్ వాస్తుశిల్పి విక్టర్ మాట్వియోవిచ్ ఉస్టినోవ్, "ఆర్కిటెక్ట్" సంస్థ అధిపతి అయిన తమారా ఓవ్స్యాన్నికోవా భాగస్వామ్యంతో రూపొందించారు. కానీ, చర్చి రెక్టర్, ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్ ఫాదర్ పెట్రో కజ్నోవెట్స్కీ ఈ ప్రాజెక్టులో గణనీయమైన మార్పులు సర్దుబాట్లు చేశారు. ఆయన ప్రకారం, రూపకర్త ఆలయానికి సరైన నిష్పత్తులు ఉండాలని, అది కాంతివంతంగా ఆకర్షణీయంగా కనిపించాలని కోరుకున్నారు. ఈ చర్చికి రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి, దీని పొడవు వెడల్పు 30 మీటర్లు, ఎత్తు 52 మీటర్లు. 2000 సంవత్సరం చివరి నాటికి భవిష్యత్ భవనానికి పునాది వేయబడింది, 2001లో గోడల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. గోడల నిర్మాణానికి 15 లక్షల ఇటుకలను ఉపయోగించారు. 20వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగంలో జరిగిన సంపూర్ణ అణచివేత సమయంలో విశ్వాసం కోసం, ఆర్థడాక్స్ చర్చి కోసం బాధపడిన రష్యన్ ల్యాండ్ విశ్వాసుల నూతన అమరవీరుల గౌరవార్థం కింది అంతస్తును ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమానికి కీవ్ ఆల్ ఉక్రెయిన్ మెట్రోపాలిటన్, ఉక్రేనియన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ప్రైమేట్ అయిన హిస్ బీటిట్యూడ్ వోలోడిమిర్ అధ్యక్షత వహించారు. పై అంతస్తును చెర్నిహివ్‌లోని సకల పుణ్యపురుషుల గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించారు. ఈ దేవాలయం పల్లపు ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ, దాని బంగారు గోపురాలు సెంట్రల్ మార్కెట్ సమీపంలోని విక్టరీ అవెన్యూ నుండి కూడా కనిపిస్తాయి. = వాస్తుశిల్పం= = ఈ దేవాలయం ఐదు గోపురాలతో, రెండు అంతస్తుల భవనంగా ఉంది. ఇది నిర్మాణాల సాంప్రదాయ నిలువుదనాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: మొదటి అంతస్తు నుండి దృశ్యం సున్నితంగా రెండు అంతస్తుల పక్క అనుబంధ భవనాలకు, ఆపై దక్షిణ ఉత్తర ముఖద్వారాలకు వెళుతుంది, తర్వాత నాలుగు చిన్న గోపురాలు మధ్యలో ఉన్న పెద్ద గోపురం నిలువుదనం దానిని అనుసరిస్తుంది. ఈ భావవ్యక్తీకరణతో కూడిన నిర్మాణ పద్ధతి ప్రాచీన కాలం నుండి చెక్క రాతి వాస్తుశిల్పంలో విస్తృతంగా ఉంది. ఇరుకైన ఎత్తైన కిటికీలు కూడా నిలువుదనాన్ని నొక్కి చెబుతాయి. ముఖభాగాలు శిరోభాగాలతో కూడిన మూల స్తంభాలతో, అలాగే సంక్లిష్టమైన ఆకారంలో ఉన్న బహుళ-ప్రొఫైల్ కార్నిస్‌తో అలంకరించబడ్డాయి. కేంద్ర గోపురం ఆధారం (డ్రమ్) ఒక వంపుల వరుసతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ప్రధాన మెట్ల మార్గం రెండవ అంతస్తులోని పశ్చిమ వైపు గల ప్రధాన ప్రవేశద్వారం వద్దకు దారితీస్తుంది. పశ్చిమ వైపు ముఖద్వారం ఒక ప్రత్యేకమైన రంగుల అద్దాల కిటికీతో అలంకరించబడి ఉంది; దీనికి సాటి మరొకటి లేదు. ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ వైశాల్యం 70 చదరపు మీటర్లు, ఎత్తు 12 మీటర్లు వెడల్పు 6 మీటర్లు ఉంటుంది. దీనిపై క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని సూచించే ఒక భారీ చిత్రం (ఐకాన్) ఉంది, ఇందులో యేసు క్రీస్తు పూర్తి రూపం కనిపిస్తుంది. వీధి నుండి చూసినప్పుడు కూడా ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆలయం లోపలి నుండి చూసినప్పుడు ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ అద్భుతమైన చిరస్మరణీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అటువంటి ప్రభావాన్ని సృష్టించడానికి, ఆధునిక సాంకేతికతతో తయారు చేసిన ప్రత్యేకమైన అద్దాలను ఉపయోగించారు. రాత్రివేళలో ఈ అద్దాల కిటికీకి ఉండే వెలుతురు ఆలయానికి ఒక ప్రత్యేకమైన వైభవాన్ని చేకూరుస్తుంది. అందం. పెద్దలు పిల్లల కోసం ఆదివారం పాఠశాల, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం లైబ్రరీ, ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్‌లు: ఐకాన్ పెయింటింగ్, చెక్క చెక్కడం, కళాత్మక ఎంబ్రాయిడరీ, చర్చి బృంద గానం పిల్లలు యువత కోసం క్రీడలు ఆరోగ్య కేంద్రం వంటి ఆర్కేడ్‌తో రెండు పెద్ద అర్ధ వృత్తాకార రెక్కలు చర్చికి జోడించబడతాయి. లెఫ్ట్ వింగ్ బెల్ టవర్‌తో ముగుస్తుంది కుడివైపు సెయింట్ జార్జ్ గౌరవార్థం అవసరమైన చర్చి ఉంటుంది. ఈ చర్చి వివాహాలు, బాప్టిజం, అంత్యక్రియలు, అనగా ప్రతిరోజూ జరిగే సేవలను నిర్వహిస్తుంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:All Saints of Chernihiv Church.JPG File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (2).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg File:Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మరియు మఠాల జాబితా|చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మఠాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] ev2xax7zqqnnkknldl8izwi1007zz6v 4941247 4941245 2026-08-21T21:10:22Z Nagarani Bethi 60383 4941247 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:All Saints of Chernihiv Church.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, [[చెర్నిహివ్]] | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|30|46|N|31|19|36|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = Vsikhsviatska St, 1, [[చెర్నిహివ్]], [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]], 14030 | country = [[Ukraine]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = http://xvc-cn.net.ua/ | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల <br>[[మ్యూజియం]] | heritage_designation = | designated = | architect = వి. ఉస్టినోవ్, టి. ఓవ్స్యానికోవ్ | architectural_type = చర్చి | style = | years_built = 2001 | groundbreaking = | completed = 2011 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[చెర్నిహివ్]] | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>{{cite web|title=చర్చ్ ఆఫ్ ఆల్ సెయింట్స్ chernihiv|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChernihiv.htm|website=www.encyclopediaac3 October-www.encyclopediaac3 2021}}</ref> <ref>{{cite web|title=క్రామ్ ఉసిహ్ Святих Чернігівських|url=https://chernihiv.travel/ua/place/hram-usih-svyatyh-chernihivskyh.chernihivskyh|2021}}</ref> == స్థానం == చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఈ సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి ముందు, ఈ ప్రాంతంలో అనేక నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు ఉండేవి. ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం, ఒక వినోద ఉద్యానవనం ఒక షాపింగ్ సెంటర్ నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధంగా ఉండేవి; చివరికి ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. చెర్నిహివ్ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది నివసించే ఈ ప్రాంతానికి ఇంతకు ముందు సొంత చర్చి లేదు, అందువల్ల దేవాలయానికి సెలవు దినం కూడా ఉండేది కాదు. 2001 వేసవిలో, UOC-MP యొక్క పవిత్ర సినోడ్ 'చెర్నిహివ్ పునీతులందరి దినోత్సవం' జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఇది పునీత పేతురు పునీతుల పండుగ తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు, అంటే జూలై 12 తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు వస్తుంది. ఈ నిర్ణయం యాదృచ్ఛికం కాదు, ఎందుకంటే ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ పునీతులలో చాలామంది—26 మంది—చెర్నిహివ్‌కు చెందినవారే. వీరిలో ప్రిన్స్ ఇగోర్, విశ్వాసం కోసం అమరులైన ప్రిన్స్ మైఖేల్ బోయార్ ఫ్యోడర్, కీవ్-పెచెర్స్క్ లావ్రా వ్యవస్థాపకుడైన సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ పెచెర్స్క్, విద్యావేత్తలైన డానిలో టుప్టల్ చెర్నిహివ్ కొలీజియం వ్యవస్థాపకుడైన ఇవాన్ మాక్సిమోవిచ్, మెట్రోపాలిటన్ టోబోల్స్కీ మరెందరో ఉన్నారు. == నిర్మాణం == ఈ చర్చిని చెర్నిహివ్ వాస్తుశిల్పి విక్టర్ మాట్వియోవిచ్ ఉస్టినోవ్, "ఆర్కిటెక్ట్" సంస్థ అధిపతి అయిన తమారా ఓవ్స్యాన్నికోవా భాగస్వామ్యంతో రూపొందించారు. కానీ, చర్చి రెక్టర్, ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్ ఫాదర్ పెట్రో కజ్నోవెట్స్కీ ఈ ప్రాజెక్టులో గణనీయమైన మార్పులు సర్దుబాట్లు చేశారు. ఆయన ప్రకారం, రూపకర్త ఆలయానికి సరైన నిష్పత్తులు ఉండాలని, అది కాంతివంతంగా ఆకర్షణీయంగా కనిపించాలని కోరుకున్నారు. ఈ చర్చికి రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి, దీని పొడవు వెడల్పు 30 మీటర్లు, ఎత్తు 52 మీటర్లు. 2000 సంవత్సరం చివరి నాటికి భవిష్యత్ భవనానికి పునాది వేయబడింది, 2001లో గోడల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. గోడల నిర్మాణానికి 15 లక్షల ఇటుకలను ఉపయోగించారు. 20వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగంలో జరిగిన సంపూర్ణ అణచివేత సమయంలో విశ్వాసం కోసం, ఆర్థడాక్స్ చర్చి కోసం బాధపడిన రష్యన్ ల్యాండ్ విశ్వాసుల నూతన అమరవీరుల గౌరవార్థం కింది అంతస్తును ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమానికి కీవ్ ఆల్ ఉక్రెయిన్ మెట్రోపాలిటన్, ఉక్రేనియన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ప్రైమేట్ అయిన హిస్ బీటిట్యూడ్ వోలోడిమిర్ అధ్యక్షత వహించారు. పై అంతస్తును చెర్నిహివ్‌లోని సకల పుణ్యపురుషుల గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించారు. ఈ దేవాలయం పల్లపు ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ, దాని బంగారు గోపురాలు సెంట్రల్ మార్కెట్ సమీపంలోని విక్టరీ అవెన్యూ నుండి కూడా కనిపిస్తాయి. = వాస్తుశిల్పం= = ఈ దేవాలయం ఐదు గోపురాలతో, రెండు అంతస్తుల భవనంగా ఉంది. ఇది నిర్మాణాల సాంప్రదాయ నిలువుదనాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: మొదటి అంతస్తు నుండి దృశ్యం సున్నితంగా రెండు అంతస్తుల పక్క అనుబంధ భవనాలకు, ఆపై దక్షిణ ఉత్తర ముఖద్వారాలకు వెళుతుంది, తర్వాత నాలుగు చిన్న గోపురాలు మధ్యలో ఉన్న పెద్ద గోపురం నిలువుదనం దానిని అనుసరిస్తుంది. ఈ భావవ్యక్తీకరణతో కూడిన నిర్మాణ పద్ధతి ప్రాచీన కాలం నుండి చెక్క రాతి వాస్తుశిల్పంలో విస్తృతంగా ఉంది. ఇరుకైన ఎత్తైన కిటికీలు కూడా నిలువుదనాన్ని నొక్కి చెబుతాయి. ముఖభాగాలు శిరోభాగాలతో కూడిన మూల స్తంభాలతో, అలాగే సంక్లిష్టమైన ఆకారంలో ఉన్న బహుళ-ప్రొఫైల్ కార్నిస్‌తో అలంకరించబడ్డాయి. కేంద్ర గోపురం ఆధారం (డ్రమ్) ఒక వంపుల వరుసతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ప్రధాన మెట్ల మార్గం రెండవ అంతస్తులోని పశ్చిమ వైపు గల ప్రధాన ప్రవేశద్వారం వద్దకు దారితీస్తుంది. పశ్చిమ వైపు ముఖద్వారం ఒక ప్రత్యేకమైన రంగుల అద్దాల కిటికీతో అలంకరించబడి ఉంది; దీనికి సాటి మరొకటి లేదు. ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ వైశాల్యం 70 చదరపు మీటర్లు, ఎత్తు 12 మీటర్లు వెడల్పు 6 మీటర్లు ఉంటుంది. దీనిపై క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని సూచించే ఒక భారీ చిత్రం (ఐకాన్) ఉంది, ఇందులో యేసు క్రీస్తు పూర్తి రూపం కనిపిస్తుంది. వీధి నుండి చూసినప్పుడు కూడా ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆలయం లోపలి నుండి చూసినప్పుడు ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ అద్భుతమైన చిరస్మరణీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అటువంటి ప్రభావాన్ని సృష్టించడానికి, ఆధునిక సాంకేతికతతో తయారు చేసిన ప్రత్యేకమైన అద్దాలను ఉపయోగించారు. రాత్రివేళలో ఈ అద్దాల కిటికీకి ఉండే వెలుతురు ఆలయానికి ఒక ప్రత్యేకమైన వైభవాన్ని చేకూరుస్తుంది. అందం. పెద్దలు పిల్లల కోసం ఆదివారం పాఠశాల, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం లైబ్రరీ, ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్‌లు: ఐకాన్ పెయింటింగ్, చెక్క చెక్కడం, కళాత్మక ఎంబ్రాయిడరీ, చర్చి బృంద గానం పిల్లలు యువత కోసం క్రీడలు ఆరోగ్య కేంద్రం వంటి ఆర్కేడ్‌తో రెండు పెద్ద అర్ధ వృత్తాకార రెక్కలు చర్చికి జోడించబడతాయి. లెఫ్ట్ వింగ్ బెల్ టవర్‌తో ముగుస్తుంది కుడివైపు సెయింట్ జార్జ్ గౌరవార్థం అవసరమైన చర్చి ఉంటుంది. ఈ చర్చి వివాహాలు, బాప్టిజం, అంత్యక్రియలు, అనగా ప్రతిరోజూ జరిగే సేవలను నిర్వహిస్తుంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:All Saints of Chernihiv Church.JPG File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (2).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg File:Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మరియు మఠాల జాబితా|చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మఠాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] olg1xsn0hr7y8qn0mbpvkbc42s1iwxo 4941249 4941247 2026-08-21T21:17:00Z Nagarani Bethi 60383 /* వాస్తుశిల్పం= */ 4941249 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:All Saints of Chernihiv Church.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption = ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, [[చెర్నిహివ్]] | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|30|46|N|31|19|36|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = Vsikhsviatska St, 1, [[చెర్నిహివ్]], [[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]], [[ఉక్రెయిన్]], 14030 | country = [[Ukraine]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = http://xvc-cn.net.ua/ | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల <br>[[మ్యూజియం]] | heritage_designation = | designated = | architect = వి. ఉస్టినోవ్, టి. ఓవ్స్యానికోవ్ | architectural_type = చర్చి | style = | years_built = 2001 | groundbreaking = | completed = 2011 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[చెర్నిహివ్]] | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[చెర్నిహివ్]] నగరంలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న ఒక [[చర్చి]].<ref>{{cite web|title=చర్చ్ ఆఫ్ ఆల్ సెయింట్స్ chernihiv|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChernihiv.htm|website=www.encyclopediaac3 October-www.encyclopediaac3 2021}}</ref> <ref>{{cite web|title=క్రామ్ ఉసిహ్ Святих Чернігівських|url=https://chernihiv.travel/ua/place/hram-usih-svyatyh-chernihivskyh.chernihivskyh|2021}}</ref> == స్థానం == చర్చి నివా మార్కెట్‌కు సమీపంలోని రోకోసోవ్‌స్కీ స్ట్రీట్‌లోని నివాస ప్రాంతంలో స్టాలిన్‌గ్రాడ్ స్క్వేర్ హీరోస్లో ఉంది. దీని నిర్మాణం 2000 చివరలో ప్రారంభమైంది. 2011 నాటికి, ఇది దాదాపు పూర్తయింది.<ref>{{cite web|title=CHURCH OF ALL SAINTS OF CHERNIHIV|url=https://find-way.com.ua/en/regions/chernihiv-region/chernihiv/church-all-saints-chernihiv|access-date=13 October 2021|website=www.find-way.com.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=ХРАМ УСІХ СВЯТИХ ЧЕРНІГІВСЬКИХ|url=https://ua.polomap.com/%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%B2/3010|access-date=13 October 2021|website=www.ua.polomap.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ПЕРША В УКРАЇНІ: У ЧЕРНІГОВІ Є ЦЕРКВА З ЛІФТОМ|url=https://val.ua/ru/site/125887|access-date=13 October 2021|website=www.val.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఈ సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి ముందు, ఈ ప్రాంతంలో అనేక నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు ఉండేవి. ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం, ఒక వినోద ఉద్యానవనం ఒక షాపింగ్ సెంటర్ నిర్మించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధంగా ఉండేవి; చివరికి ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. చెర్నిహివ్ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది నివసించే ఈ ప్రాంతానికి ఇంతకు ముందు సొంత చర్చి లేదు, అందువల్ల దేవాలయానికి సెలవు దినం కూడా ఉండేది కాదు. 2001 వేసవిలో, UOC-MP యొక్క పవిత్ర సినోడ్ 'చెర్నిహివ్ పునీతులందరి దినోత్సవం' జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఇది పునీత పేతురు పునీతుల పండుగ తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు, అంటే జూలై 12 తర్వాత వచ్చే మొదటి శనివారం నాడు వస్తుంది. ఈ నిర్ణయం యాదృచ్ఛికం కాదు, ఎందుకంటే ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ పునీతులలో చాలామంది—26 మంది—చెర్నిహివ్‌కు చెందినవారే. వీరిలో ప్రిన్స్ ఇగోర్, విశ్వాసం కోసం అమరులైన ప్రిన్స్ మైఖేల్ బోయార్ ఫ్యోడర్, కీవ్-పెచెర్స్క్ లావ్రా వ్యవస్థాపకుడైన సెయింట్ ఆంథోనీ ఆఫ్ పెచెర్స్క్, విద్యావేత్తలైన డానిలో టుప్టల్ చెర్నిహివ్ కొలీజియం వ్యవస్థాపకుడైన ఇవాన్ మాక్సిమోవిచ్, మెట్రోపాలిటన్ టోబోల్స్కీ మరెందరో ఉన్నారు. == నిర్మాణం == ఈ చర్చిని చెర్నిహివ్ వాస్తుశిల్పి విక్టర్ మాట్వియోవిచ్ ఉస్టినోవ్, "ఆర్కిటెక్ట్" సంస్థ అధిపతి అయిన తమారా ఓవ్స్యాన్నికోవా భాగస్వామ్యంతో రూపొందించారు. కానీ, చర్చి రెక్టర్, ఆర్చ్‌ప్రీస్ట్ ఫాదర్ పెట్రో కజ్నోవెట్స్కీ ఈ ప్రాజెక్టులో గణనీయమైన మార్పులు సర్దుబాట్లు చేశారు. ఆయన ప్రకారం, రూపకర్త ఆలయానికి సరైన నిష్పత్తులు ఉండాలని, అది కాంతివంతంగా ఆకర్షణీయంగా కనిపించాలని కోరుకున్నారు. ఈ చర్చికి రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి, దీని పొడవు వెడల్పు 30 మీటర్లు, ఎత్తు 52 మీటర్లు. 2000 సంవత్సరం చివరి నాటికి భవిష్యత్ భవనానికి పునాది వేయబడింది, 2001లో గోడల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. గోడల నిర్మాణానికి 15 లక్షల ఇటుకలను ఉపయోగించారు. 20వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగంలో జరిగిన సంపూర్ణ అణచివేత సమయంలో విశ్వాసం కోసం, ఆర్థడాక్స్ చర్చి కోసం బాధపడిన రష్యన్ ల్యాండ్ విశ్వాసుల నూతన అమరవీరుల గౌరవార్థం కింది అంతస్తును ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమానికి కీవ్ ఆల్ ఉక్రెయిన్ మెట్రోపాలిటన్, ఉక్రేనియన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ప్రైమేట్ అయిన హిస్ బీటిట్యూడ్ వోలోడిమిర్ అధ్యక్షత వహించారు. పై అంతస్తును చెర్నిహివ్‌లోని సకల పుణ్యపురుషుల గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించారు. ఈ దేవాలయం పల్లపు ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ, దాని బంగారు గోపురాలు సెంట్రల్ మార్కెట్ సమీపంలోని విక్టరీ అవెన్యూ నుండి కూడా కనిపిస్తాయి. = వాస్తుశిల్పం = ఈ దేవాలయం ఐదు గోపురాలతో, రెండు అంతస్తుల భవనంగా ఉంది. ఇది నిర్మాణాల సాంప్రదాయ నిలువుదనాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: మొదటి అంతస్తు నుండి దృశ్యం సున్నితంగా రెండు అంతస్తుల పక్క అనుబంధ భవనాలకు, ఆపై దక్షిణ ఉత్తర ముఖద్వారాలకు వెళుతుంది, తర్వాత నాలుగు చిన్న గోపురాలు మధ్యలో ఉన్న పెద్ద గోపురం నిలువుదనం దానిని అనుసరిస్తుంది. ఈ భావవ్యక్తీకరణతో కూడిన నిర్మాణ పద్ధతి ప్రాచీన కాలం నుండి చెక్క రాతి వాస్తుశిల్పంలో విస్తృతంగా ఉంది. ఇరుకైన ఎత్తైన కిటికీలు కూడా నిలువుదనాన్ని నొక్కి చెబుతాయి. ముఖభాగాలు శిరోభాగాలతో కూడిన మూల స్తంభాలతో, అలాగే సంక్లిష్టమైన ఆకారంలో ఉన్న బహుళ-ప్రొఫైల్ కార్నిస్‌తో అలంకరించబడ్డాయి. కేంద్ర గోపురం ఆధారం (డ్రమ్) ఒక వంపుల వరుసతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ప్రధాన మెట్ల మార్గం రెండవ అంతస్తులోని పశ్చిమ వైపు గల ప్రధాన ప్రవేశద్వారం వద్దకు దారితీస్తుంది. పశ్చిమ వైపు ముఖద్వారం ఒక ప్రత్యేకమైన రంగుల అద్దాల కిటికీతో అలంకరించబడి ఉంది; దీనికి సాటి మరొకటి లేదు. ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ వైశాల్యం 70 చదరపు మీటర్లు, ఎత్తు 12 మీటర్లు వెడల్పు 6 మీటర్లు ఉంటుంది. దీనిపై క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని సూచించే ఒక భారీ చిత్రం (ఐకాన్) ఉంది, ఇందులో యేసు క్రీస్తు పూర్తి రూపం కనిపిస్తుంది. వీధి నుండి చూసినప్పుడు కూడా ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆలయం లోపలి నుండి చూసినప్పుడు ఈ రంగుల అద్దాల కిటికీ అద్భుతమైన చిరస్మరణీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అటువంటి ప్రభావాన్ని సృష్టించడానికి, ఆధునిక సాంకేతికతతో తయారు చేసిన ప్రత్యేకమైన అద్దాలను ఉపయోగించారు. రాత్రివేళలో ఈ అద్దాల కిటికీకి ఉండే వెలుతురు ఆలయానికి ఒక ప్రత్యేకమైన వైభవాన్ని చేకూరుస్తుంది. అందం. పెద్దలు పిల్లల కోసం ఆదివారం పాఠశాల, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం లైబ్రరీ, ప్రత్యేక వర్క్‌షాప్‌లు: ఐకాన్ పెయింటింగ్, చెక్క చెక్కడం, కళాత్మక ఎంబ్రాయిడరీ, చర్చి బృంద గానం పిల్లలు యువత కోసం క్రీడలు ఆరోగ్య కేంద్రం వంటి ఆర్కేడ్‌తో రెండు పెద్ద అర్ధ వృత్తాకార రెక్కలు చర్చికి జోడించబడతాయి. లెఫ్ట్ వింగ్ బెల్ టవర్‌తో ముగుస్తుంది కుడివైపు సెయింట్ జార్జ్ గౌరవార్థం అవసరమైన చర్చి ఉంటుంది. ఈ చర్చి వివాహాలు, బాప్టిజం, అంత్యక్రియలు, అనగా ప్రతిరోజూ జరిగే సేవలను నిర్వహిస్తుంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:All Saints of Chernihiv Church.JPG File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (1).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio (2).jpg File:Пл. Героев Сталинграда. Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg File:Собор всех святых. Фото Виктора Белоусова. - panoramio.jpg </gallery> == ఇంకా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మరియు మఠాల జాబితా|చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు మఠాల జాబితా]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] * [[సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] qq8nqm7mpg277f4hct3hkrwkqz34tk4 0 507336 4941251 2026-08-21T21:17:58Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with ''''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతన...' 4941251 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతని బోయార్ (అధికారి) ఫెడోర్ గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించబడిన ఏకైక [[చర్చి]] ఇది.<ref>{{cite web|title=Парафія єдиного в Україні храму, освяченого на честь святих мучеників Чернігівських Михаїла і Федора відсвяткувала своє престольне свято|url=http://cerkva.in.ua/archierey/785-prestolnesviatohramumyhailatafedora.html|access-date=15 March 2022|website=www.cerkva.in.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=https://www.tripadvisor.ru/Attraction_Review-g298051-d3321470-Reviews-St_Prince_Mikhail_and_Boyar_Fedor_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html|access-date=15 March 2022|website=www.tripadvisor.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Чернигов. Церковь Михаила и Феодора Черниговских|url=https://sobory.ru/article/?object=01659|access-date=15 March 2022|website=www.sobory.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=http://www.doroga.ua/poi/Chernigovskaya/Chernigov/Cerkovj_Mikhaila_i_Fedora/2406|access-date=15 March 2022|website=www.doroga.ua}}</ref> == చరిత్ర == మార్చి 26, 1984 నాటి చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ నిర్ణయం (నం. 118) ప్రకారం, ఆసుపత్రి (గతంలో థియోలాజికల్ సెమినరీ) భవనాల సముదాయానికి స్థానిక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం హోదా (భద్రతా సంఖ్య 13-Chg) కల్పించబడింది. ఈ సముదాయంలో [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] భవనాలు (భద్రతా సంఖ్య 13/1-Chg), మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి (భద్రతా సంఖ్య 13/2-Chg) ఉన్నాయి. నవంబర్ 12, 2015న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ [[సంస్కృతి]], [[పర్యాటకం]], జాతీయతలు, మతాల విభాగం తీర్మానం నం. 254ను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నానికి "చెర్నిహివ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం" అనే పేరు ఖరారు చేయబడింది. దీనికి దాని స్వంత "స్మారక చిహ్న ప్రాంతం" (సెమినరీ భవనం, మైఖేల్, థియోడర్ చర్చిలతో కూడిన థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం) ఉంది. ఆ ప్రాంత నిర్మాణం, వినియోగ నియమాల ప్రకారం, ఇది "నగరం చారిత్రక కేంద్రంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయ భద్రతా ప్రాంతం"లో ఉంది. ఈ చర్చిం వద్ద ఒక సమాచార బోర్డు కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=ЦЕРКВА МИХАЙЛА ТА ФЕДОРА, ЧЕРНІГІВ|url=https://find-way.com.ua/oblast/chernihivska/chernihiv/tserkva-mykhaila-fedora-chernihiv|access-date=15 March 2022|website=www.find-way.com.ua}}</ref> == వివరణ == ఈ చర్చి నిర్మాణం 1801లో హెట్మాన్ పావ్లో పోలుబోటోక్ ఇంటి పక్కన ప్రారంభమైంది. అయితే, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఈ చర్చి నిర్మాణం 1806లో మాత్రమే పూర్తయింది. మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి ప్రతిష్ఠాపన 1808లో జరిగింది. అప్పటి నుండి, ఈ చర్చి అనేకసార్లు పునర్నిర్మించబడింది, తదనుగుణంగా దాని రూపాన్ని మార్చుకుంది. మొదట్లో ఇది బరోక్ శైలి లక్షణాలతో కూడిన క్లాసిసిజం శైలిలో నిర్మించబడింది. 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో జరిగిన పునర్నిర్మాణం ఫలితంగా, ఈ చర్చి [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం|బైజాంటైన్]] రూపాన్ని పొందింది. ఇది రాతితో నిర్మించబడి, ప్లాస్టర్ చేయబడిన, ఒకే గోపురం, మూడు భాగాలు కలిగిన సిలువ ఆకారపు చర్చి. దీని ప్రధాన నిర్మాణం వివిధ భాగాల మధ్య నాలుగు ఖాళీలుఉంటాయి. ప్రధాన చతురస్రాకారపు గోపుర భాగం తూర్పు వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'ఆప్స్' (బలిపీఠం ఉండే భాగం)తోనూ, పడమర వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'బాబినెట్స్' (ప్రవేశ ద్వారం లేదా పోర్చ్)తోనూ అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఈ చర్చిం అష్టభుజి ఆకారపు డ్రమ్ (గోపురం కింద ఉండే ఆధారం)పై ఉన్న గోపురంతో అలంకరించబడి ఉంటుంది; ఈ డ్రమ్‌కు ఎనిమిది వంపు ఆకారపు కిటికీలు ఉండి, వాటి మధ్య అలంకరణలో ఆర్కేడ్లు ఉంటాయి. చర్చి ప్రధాన భాగం ముఖభాగం జతల సెమీ-కాలమ్స్ (అర-స్తంభాలు) ద్వారా విభజించబడి, పైభాగంలో కార్నిస్, 'జకోమారాస్' (వంపు ఆకారపు పైకప్పు అంచులు)తో ముగుస్తుంది. అనుబంధ భాగాల మూలలు కూడా జతల సెమీ-కాలమ్స్‌తో ప్రత్యేకంగా తీర్చిదిద్దబడ్డాయి. కిటికీలు వంపు ఆకారంలో ఉంటాయి; ప్రధాన భాగంలో పెద్ద కిటికీల పైన చిన్న గుండ్రని కిటికీలు ఉంటాయి. సోవియట్ కాలంలో ఈ చర్చిం మూసివేయబడింది. 1990ల చివరలో ఈ భవనం తిరిగి చర్చికి అప్పగించబడింది. 2008లో, ఈ చర్చిం కోసం బంగారు, తెలుపు రంగులతో కూడిన కొత్త 'ఐకోనోస్టాసిస్' (పవిత్ర చిత్రాల తెర/గోడ) రూపొందించబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా]] * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Чернигов,_храм_Михаила_и_Федора.JPG దస్త్రం:Церква_Михайла_та_Федора_Чернігів_Фото_02.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} ijczk2onw2fz3rz84zm2ue7cqfqptfe 4941253 4941251 2026-08-21T21:19:48Z Nagarani Bethi 60383 4941253 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:Чернигов, храм Михаила и Федора.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption =చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్ మరియు సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|29|54|N|31|18|34|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = హెట్మన పోలుబోట్కా సెయింట్, 40/2 [[చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] 14030 | country =[[ఉక్రెయిన్]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల | heritage_designation = | designated = | architect = | architectural_type = బైజాంటైన్ రివైవల్ ఆర్కిటెక్చర్ | style = | years_built = 1801 | groundbreaking = | completed = 1806 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = [[చెర్నిహివ్]] | metropolis = | diocese = OCU చెర్నిహివ్ డియోసీస్ | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతని బోయార్ (అధికారి) ఫెడోర్ గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించబడిన ఏకైక [[చర్చి]] ఇది.<ref>{{cite web|title=Парафія єдиного в Україні храму, освяченого на честь святих мучеників Чернігівських Михаїла і Федора відсвяткувала своє престольне свято|url=http://cerkva.in.ua/archierey/785-prestolnesviatohramumyhailatafedora.html|access-date=15 March 2022|website=www.cerkva.in.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=https://www.tripadvisor.ru/Attraction_Review-g298051-d3321470-Reviews-St_Prince_Mikhail_and_Boyar_Fedor_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html|access-date=15 March 2022|website=www.tripadvisor.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Чернигов. Церковь Михаила и Феодора Черниговских|url=https://sobory.ru/article/?object=01659|access-date=15 March 2022|website=www.sobory.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=http://www.doroga.ua/poi/Chernigovskaya/Chernigov/Cerkovj_Mikhaila_i_Fedora/2406|access-date=15 March 2022|website=www.doroga.ua}}</ref> == చరిత్ర == మార్చి 26, 1984 నాటి చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ నిర్ణయం (నం. 118) ప్రకారం, ఆసుపత్రి (గతంలో థియోలాజికల్ సెమినరీ) భవనాల సముదాయానికి స్థానిక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం హోదా (భద్రతా సంఖ్య 13-Chg) కల్పించబడింది. ఈ సముదాయంలో [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] భవనాలు (భద్రతా సంఖ్య 13/1-Chg), మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి (భద్రతా సంఖ్య 13/2-Chg) ఉన్నాయి. నవంబర్ 12, 2015న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ [[సంస్కృతి]], [[పర్యాటకం]], జాతీయతలు, మతాల విభాగం తీర్మానం నం. 254ను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నానికి "చెర్నిహివ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం" అనే పేరు ఖరారు చేయబడింది. దీనికి దాని స్వంత "స్మారక చిహ్న ప్రాంతం" (సెమినరీ భవనం, మైఖేల్, థియోడర్ చర్చిలతో కూడిన థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం) ఉంది. ఆ ప్రాంత నిర్మాణం, వినియోగ నియమాల ప్రకారం, ఇది "నగరం చారిత్రక కేంద్రంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయ భద్రతా ప్రాంతం"లో ఉంది. ఈ చర్చిం వద్ద ఒక సమాచార బోర్డు కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=ЦЕРКВА МИХАЙЛА ТА ФЕДОРА, ЧЕРНІГІВ|url=https://find-way.com.ua/oblast/chernihivska/chernihiv/tserkva-mykhaila-fedora-chernihiv|access-date=15 March 2022|website=www.find-way.com.ua}}</ref> == వివరణ == ఈ చర్చి నిర్మాణం 1801లో హెట్మాన్ పావ్లో పోలుబోటోక్ ఇంటి పక్కన ప్రారంభమైంది. అయితే, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఈ చర్చి నిర్మాణం 1806లో మాత్రమే పూర్తయింది. మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి ప్రతిష్ఠాపన 1808లో జరిగింది. అప్పటి నుండి, ఈ చర్చి అనేకసార్లు పునర్నిర్మించబడింది, తదనుగుణంగా దాని రూపాన్ని మార్చుకుంది. మొదట్లో ఇది బరోక్ శైలి లక్షణాలతో కూడిన క్లాసిసిజం శైలిలో నిర్మించబడింది. 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో జరిగిన పునర్నిర్మాణం ఫలితంగా, ఈ చర్చి [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం|బైజాంటైన్]] రూపాన్ని పొందింది. ఇది రాతితో నిర్మించబడి, ప్లాస్టర్ చేయబడిన, ఒకే గోపురం, మూడు భాగాలు కలిగిన సిలువ ఆకారపు చర్చి. దీని ప్రధాన నిర్మాణం వివిధ భాగాల మధ్య నాలుగు ఖాళీలుఉంటాయి. ప్రధాన చతురస్రాకారపు గోపుర భాగం తూర్పు వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'ఆప్స్' (బలిపీఠం ఉండే భాగం)తోనూ, పడమర వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'బాబినెట్స్' (ప్రవేశ ద్వారం లేదా పోర్చ్)తోనూ అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఈ చర్చిం అష్టభుజి ఆకారపు డ్రమ్ (గోపురం కింద ఉండే ఆధారం)పై ఉన్న గోపురంతో అలంకరించబడి ఉంటుంది; ఈ డ్రమ్‌కు ఎనిమిది వంపు ఆకారపు కిటికీలు ఉండి, వాటి మధ్య అలంకరణలో ఆర్కేడ్లు ఉంటాయి. చర్చి ప్రధాన భాగం ముఖభాగం జతల సెమీ-కాలమ్స్ (అర-స్తంభాలు) ద్వారా విభజించబడి, పైభాగంలో కార్నిస్, 'జకోమారాస్' (వంపు ఆకారపు పైకప్పు అంచులు)తో ముగుస్తుంది. అనుబంధ భాగాల మూలలు కూడా జతల సెమీ-కాలమ్స్‌తో ప్రత్యేకంగా తీర్చిదిద్దబడ్డాయి. కిటికీలు వంపు ఆకారంలో ఉంటాయి; ప్రధాన భాగంలో పెద్ద కిటికీల పైన చిన్న గుండ్రని కిటికీలు ఉంటాయి. సోవియట్ కాలంలో ఈ చర్చిం మూసివేయబడింది. 1990ల చివరలో ఈ భవనం తిరిగి చర్చికి అప్పగించబడింది. 2008లో, ఈ చర్చిం కోసం బంగారు, తెలుపు రంగులతో కూడిన కొత్త 'ఐకోనోస్టాసిస్' (పవిత్ర చిత్రాల తెర/గోడ) రూపొందించబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా]] * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Чернигов,_храм_Михаила_и_Федора.JPG దస్త్రం:Церква_Михайла_та_Федора_Чернігів_Фото_02.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} mywd8m2usjul6ys8fy3n62xeseh5jx5 4941254 4941253 2026-08-21T21:20:23Z Nagarani Bethi 60383 4941254 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:Чернигов, храм Михаила и Федора.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption =చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్ మరియు సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|29|54|N|31|18|34|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = హెట్మన పోలుబోట్కా సెయింట్, 40/2 [[చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] 14030 | country =[[ఉక్రెయిన్]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల | heritage_designation = | designated = | architect = | architectural_type = బైజాంటైన్ రివైవల్ ఆర్కిటెక్చర్ | style = | years_built = 1801 | groundbreaking = | completed = 1806 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = [[చెర్నిహివ్]] | metropolis = | diocese = OCU చెర్నిహివ్ డియోసీస్ | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతని బోయార్ (అధికారి) ఫెడోర్ గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించబడిన ఏకైక [[చర్చి]] ఇది.<ref>{{cite web|title=Парафія єдиного в Україні храму, освяченого на честь святих мучеників Чернігівських Михаїла і Федора відсвяткувала своє престольне свято|url=http://cerkva.in.ua/archierey/785-prestolnesviatohramumyhailatafedora.html|access-date=15 March 2022|website=www.cerkva.in.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=https://www.tripadvisor.ru/Attraction_Review-g298051-d3321470-Reviews-St_Prince_Mikhail_and_Boyar_Fedor_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html|access-date=15 March 2022|website=www.tripadvisor.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Чернигов. Церковь Михаила и Феодора Черниговских|url=https://sobory.ru/article/?object=01659|access-date=15 March 2022|website=www.sobory.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=http://www.doroga.ua/poi/Chernigovskaya/Chernigov/Cerkovj_Mikhaila_i_Fedora/2406|access-date=15 March 2022|website=www.doroga.ua}}</ref> == చరిత్ర == మార్చి 26, 1984 నాటి చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ నిర్ణయం (నం. 118) ప్రకారం, ఆసుపత్రి (గతంలో థియోలాజికల్ సెమినరీ) భవనాల సముదాయానికి స్థానిక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం హోదా (భద్రతా సంఖ్య 13-Chg) కల్పించబడింది. ఈ సముదాయంలో [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] భవనాలు (భద్రతా సంఖ్య 13/1-Chg), మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి (భద్రతా సంఖ్య 13/2-Chg) ఉన్నాయి. నవంబర్ 12, 2015న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ [[సంస్కృతి]], [[పర్యాటకం]], జాతీయతలు, మతాల విభాగం తీర్మానం నం. 254ను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నానికి "చెర్నిహివ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం" అనే పేరు ఖరారు చేయబడింది. దీనికి దాని స్వంత "స్మారక చిహ్న ప్రాంతం" (సెమినరీ భవనం, మైఖేల్, థియోడర్ చర్చిలతో కూడిన థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం) ఉంది. ఆ ప్రాంత నిర్మాణం, వినియోగ నియమాల ప్రకారం, ఇది "నగరం చారిత్రక కేంద్రంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయ భద్రతా ప్రాంతం"లో ఉంది. ఈ చర్చిం వద్ద ఒక సమాచార బోర్డు కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=ЦЕРКВА МИХАЙЛА ТА ФЕДОРА, ЧЕРНІГІВ|url=https://find-way.com.ua/oblast/chernihivska/chernihiv/tserkva-mykhaila-fedora-chernihiv|access-date=15 March 2022|website=www.find-way.com.ua}}</ref> == వివరణ == ఈ చర్చి నిర్మాణం 1801లో హెట్మాన్ పావ్లో పోలుబోటోక్ ఇంటి పక్కన ప్రారంభమైంది. అయితే, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఈ చర్చి నిర్మాణం 1806లో మాత్రమే పూర్తయింది. మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి ప్రతిష్ఠాపన 1808లో జరిగింది. అప్పటి నుండి, ఈ చర్చి అనేకసార్లు పునర్నిర్మించబడింది, తదనుగుణంగా దాని రూపాన్ని మార్చుకుంది. మొదట్లో ఇది బరోక్ శైలి లక్షణాలతో కూడిన క్లాసిసిజం శైలిలో నిర్మించబడింది. 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో జరిగిన పునర్నిర్మాణం ఫలితంగా, ఈ చర్చి [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం|బైజాంటైన్]] రూపాన్ని పొందింది. ఇది రాతితో నిర్మించబడి, ప్లాస్టర్ చేయబడిన, ఒకే గోపురం, మూడు భాగాలు కలిగిన సిలువ ఆకారపు చర్చి. దీని ప్రధాన నిర్మాణం వివిధ భాగాల మధ్య నాలుగు ఖాళీలుఉంటాయి. ప్రధాన చతురస్రాకారపు గోపుర భాగం తూర్పు వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'ఆప్స్' (బలిపీఠం ఉండే భాగం)తోనూ, పడమర వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'బాబినెట్స్' (ప్రవేశ ద్వారం లేదా పోర్చ్)తోనూ అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఈ చర్చిం అష్టభుజి ఆకారపు డ్రమ్ (గోపురం కింద ఉండే ఆధారం)పై ఉన్న గోపురంతో అలంకరించబడి ఉంటుంది; ఈ డ్రమ్‌కు ఎనిమిది వంపు ఆకారపు కిటికీలు ఉండి, వాటి మధ్య అలంకరణలో ఆర్కేడ్లు ఉంటాయి. చర్చి ప్రధాన భాగం ముఖభాగం జతల సెమీ-కాలమ్స్ (అర-స్తంభాలు) ద్వారా విభజించబడి, పైభాగంలో కార్నిస్, 'జకోమారాస్' (వంపు ఆకారపు పైకప్పు అంచులు)తో ముగుస్తుంది. అనుబంధ భాగాల మూలలు కూడా జతల సెమీ-కాలమ్స్‌తో ప్రత్యేకంగా తీర్చిదిద్దబడ్డాయి. కిటికీలు వంపు ఆకారంలో ఉంటాయి; ప్రధాన భాగంలో పెద్ద కిటికీల పైన చిన్న గుండ్రని కిటికీలు ఉంటాయి. సోవియట్ కాలంలో ఈ చర్చిం మూసివేయబడింది. 1990ల చివరలో ఈ భవనం తిరిగి చర్చికి అప్పగించబడింది. 2008లో, ఈ చర్చిం కోసం బంగారు, తెలుపు రంగులతో కూడిన కొత్త 'ఐకోనోస్టాసిస్' (పవిత్ర చిత్రాల తెర/గోడ) రూపొందించబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా]] * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Чернигов,_храм_Михаила_и_Федора.JPG దస్త్రం:Церква_Михайла_та_Федора_Чернігів_Фото_02.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] 6r6dstqjpaxy7o44drv28s9gydh07zo 4941256 4941254 2026-08-21T21:21:12Z Nagarani Bethi 60383 4941256 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:Чернигов, храм Михаила и Федора.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption =చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్ మరియు సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|29|54|N|31|18|34|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = హెట్మన పోలుబోట్కా సెయింట్, 40/2 [[చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] 14030 | country =[[ఉక్రెయిన్]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల | heritage_designation = | designated = | architect = | architectural_type = బైజాంటైన్ రివైవల్ ఆర్కిటెక్చర్ | style = | years_built = 1801 | groundbreaking = | completed = 1806 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = [[చెర్నిహివ్]] | metropolis = | diocese = OCU చెర్నిహివ్ డియోసీస్ | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[ఉక్రెయిన్]] లోని [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతని బోయార్ (అధికారి) ఫెడోర్ గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించబడిన ఏకైక [[చర్చి]] ఇది.<ref>{{cite web|title=Парафія єдиного в Україні храму, освяченого на честь святих мучеників Чернігівських Михаїла і Федора відсвяткувала своє престольне свято|url=http://cerkva.in.ua/archierey/785-prestolnesviatohramumyhailatafedora.html|access-date=15 March 2022|website=www.cerkva.in.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=https://www.tripadvisor.ru/Attraction_Review-g298051-d3321470-Reviews-St_Prince_Mikhail_and_Boyar_Fedor_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html|access-date=15 March 2022|website=www.tripadvisor.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Чернигов. Церковь Михаила и Феодора Черниговских|url=https://sobory.ru/article/?object=01659|access-date=15 March 2022|website=www.sobory.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=http://www.doroga.ua/poi/Chernigovskaya/Chernigov/Cerkovj_Mikhaila_i_Fedora/2406|access-date=15 March 2022|website=www.doroga.ua}}</ref> == చరిత్ర == మార్చి 26, 1984 నాటి చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ నిర్ణయం (నం. 118) ప్రకారం, ఆసుపత్రి (గతంలో థియోలాజికల్ సెమినరీ) భవనాల సముదాయానికి స్థానిక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం హోదా (భద్రతా సంఖ్య 13-Chg) కల్పించబడింది. ఈ సముదాయంలో [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] భవనాలు (భద్రతా సంఖ్య 13/1-Chg), మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి (భద్రతా సంఖ్య 13/2-Chg) ఉన్నాయి. నవంబర్ 12, 2015న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ [[సంస్కృతి]], [[పర్యాటకం]], జాతీయతలు, మతాల విభాగం తీర్మానం నం. 254ను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నానికి "చెర్నిహివ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం" అనే పేరు ఖరారు చేయబడింది. దీనికి దాని స్వంత "స్మారక చిహ్న ప్రాంతం" (సెమినరీ భవనం, మైఖేల్, థియోడర్ చర్చిలతో కూడిన థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం) ఉంది. ఆ ప్రాంత నిర్మాణం, వినియోగ నియమాల ప్రకారం, ఇది "నగరం చారిత్రక కేంద్రంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయ భద్రతా ప్రాంతం"లో ఉంది. ఈ చర్చిం వద్ద ఒక సమాచార బోర్డు కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=ЦЕРКВА МИХАЙЛА ТА ФЕДОРА, ЧЕРНІГІВ|url=https://find-way.com.ua/oblast/chernihivska/chernihiv/tserkva-mykhaila-fedora-chernihiv|access-date=15 March 2022|website=www.find-way.com.ua}}</ref> == వివరణ == ఈ చర్చి నిర్మాణం 1801లో హెట్మాన్ పావ్లో పోలుబోటోక్ ఇంటి పక్కన ప్రారంభమైంది. అయితే, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఈ చర్చి నిర్మాణం 1806లో మాత్రమే పూర్తయింది. మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి ప్రతిష్ఠాపన 1808లో జరిగింది. అప్పటి నుండి, ఈ చర్చి అనేకసార్లు పునర్నిర్మించబడింది, తదనుగుణంగా దాని రూపాన్ని మార్చుకుంది. మొదట్లో ఇది బరోక్ శైలి లక్షణాలతో కూడిన క్లాసిసిజం శైలిలో నిర్మించబడింది. 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో జరిగిన పునర్నిర్మాణం ఫలితంగా, ఈ చర్చి [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం|బైజాంటైన్]] రూపాన్ని పొందింది. ఇది రాతితో నిర్మించబడి, ప్లాస్టర్ చేయబడిన, ఒకే గోపురం, మూడు భాగాలు కలిగిన సిలువ ఆకారపు చర్చి. దీని ప్రధాన నిర్మాణం వివిధ భాగాల మధ్య నాలుగు ఖాళీలుఉంటాయి. ప్రధాన చతురస్రాకారపు గోపుర భాగం తూర్పు వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'ఆప్స్' (బలిపీఠం ఉండే భాగం)తోనూ, పడమర వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'బాబినెట్స్' (ప్రవేశ ద్వారం లేదా పోర్చ్)తోనూ అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఈ చర్చిం అష్టభుజి ఆకారపు డ్రమ్ (గోపురం కింద ఉండే ఆధారం)పై ఉన్న గోపురంతో అలంకరించబడి ఉంటుంది; ఈ డ్రమ్‌కు ఎనిమిది వంపు ఆకారపు కిటికీలు ఉండి, వాటి మధ్య అలంకరణలో ఆర్కేడ్లు ఉంటాయి. చర్చి ప్రధాన భాగం ముఖభాగం జతల సెమీ-కాలమ్స్ (అర-స్తంభాలు) ద్వారా విభజించబడి, పైభాగంలో కార్నిస్, 'జకోమారాస్' (వంపు ఆకారపు పైకప్పు అంచులు)తో ముగుస్తుంది. అనుబంధ భాగాల మూలలు కూడా జతల సెమీ-కాలమ్స్‌తో ప్రత్యేకంగా తీర్చిదిద్దబడ్డాయి. కిటికీలు వంపు ఆకారంలో ఉంటాయి; ప్రధాన భాగంలో పెద్ద కిటికీల పైన చిన్న గుండ్రని కిటికీలు ఉంటాయి. సోవియట్ కాలంలో ఈ చర్చిం మూసివేయబడింది. 1990ల చివరలో ఈ భవనం తిరిగి చర్చికి అప్పగించబడింది. 2008లో, ఈ చర్చిం కోసం బంగారు, తెలుపు రంగులతో కూడిన కొత్త 'ఐకోనోస్టాసిస్' (పవిత్ర చిత్రాల తెర/గోడ) రూపొందించబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా]] * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Чернигов,_храм_Михаила_и_Федора.JPG దస్త్రం:Церква_Михайла_та_Федора_Чернігів_Фото_02.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] o5wxdbnrt21p3nbkh31ccqzi6dvyrrt 4941257 4941256 2026-08-21T21:24:44Z Nagarani Bethi 60383 /* వివరణ */ 4941257 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:Чернигов, храм Михаила и Федора.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption =చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్ మరియు సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|29|54|N|31|18|34|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = హెట్మన పోలుబోట్కా సెయింట్, 40/2 [[చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] 14030 | country =[[ఉక్రెయిన్]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల | heritage_designation = | designated = | architect = | architectural_type = బైజాంటైన్ రివైవల్ ఆర్కిటెక్చర్ | style = | years_built = 1801 | groundbreaking = | completed = 1806 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = [[చెర్నిహివ్]] | metropolis = | diocese = OCU చెర్నిహివ్ డియోసీస్ | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[ఉక్రెయిన్]] లోని [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతని బోయార్ (అధికారి) ఫెడోర్ గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించబడిన ఏకైక [[చర్చి]] ఇది.<ref>{{cite web|title=Парафія єдиного в Україні храму, освяченого на честь святих мучеників Чернігівських Михаїла і Федора відсвяткувала своє престольне свято|url=http://cerkva.in.ua/archierey/785-prestolnesviatohramumyhailatafedora.html|access-date=15 March 2022|website=www.cerkva.in.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=https://www.tripadvisor.ru/Attraction_Review-g298051-d3321470-Reviews-St_Prince_Mikhail_and_Boyar_Fedor_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html|access-date=15 March 2022|website=www.tripadvisor.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Чернигов. Церковь Михаила и Феодора Черниговских|url=https://sobory.ru/article/?object=01659|access-date=15 March 2022|website=www.sobory.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=http://www.doroga.ua/poi/Chernigovskaya/Chernigov/Cerkovj_Mikhaila_i_Fedora/2406|access-date=15 March 2022|website=www.doroga.ua}}</ref> == చరిత్ర == మార్చి 26, 1984 నాటి చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ నిర్ణయం (నం. 118) ప్రకారం, ఆసుపత్రి (గతంలో థియోలాజికల్ సెమినరీ) భవనాల సముదాయానికి స్థానిక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం హోదా (భద్రతా సంఖ్య 13-Chg) కల్పించబడింది. ఈ సముదాయంలో [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] భవనాలు (భద్రతా సంఖ్య 13/1-Chg), మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి (భద్రతా సంఖ్య 13/2-Chg) ఉన్నాయి. నవంబర్ 12, 2015న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ [[సంస్కృతి]], [[పర్యాటకం]], జాతీయతలు, మతాల విభాగం తీర్మానం నం. 254ను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నానికి "చెర్నిహివ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం" అనే పేరు ఖరారు చేయబడింది. దీనికి దాని స్వంత "స్మారక చిహ్న ప్రాంతం" (సెమినరీ భవనం, మైఖేల్, థియోడర్ చర్చిలతో కూడిన థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం) ఉంది. ఆ ప్రాంత నిర్మాణం, వినియోగ నియమాల ప్రకారం, ఇది "నగరం చారిత్రక కేంద్రంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయ భద్రతా ప్రాంతం"లో ఉంది. ఈ చర్చిం వద్ద ఒక సమాచార బోర్డు కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=ЦЕРКВА МИХАЙЛА ТА ФЕДОРА, ЧЕРНІГІВ|url=https://find-way.com.ua/oblast/chernihivska/chernihiv/tserkva-mykhaila-fedora-chernihiv|access-date=15 March 2022|website=www.find-way.com.ua}}</ref> == చారిత్రక చర్చి నిర్మాణ విశేషాలు == ఈ చారిత్రక చర్చి నిర్మాణం 1801వ సంవత్సరంలో, ప్రసిద్ధ ఉక్రేనియన్ హెట్మాన్ (సైనిక, రాజకీయ నాయకుడు) పావ్లో పోలుబోటోక్ నివాసభవనానికి సమీపంలో అత్యంత వైభవంగా ప్రారంభించబడింది. అయితే, కాలక్రమేణా ఎదురైన తీవ్రమైన ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా పనులు మందగించి, కేవలం 1806వ సంవత్సరంలో మాత్రమే దీని నిర్మాణం పూర్తయింది. ఆ తర్వాత, పవిత్రులైన మైఖేల్, ఫెడోర్ల జ్ఞాపకార్థం ఈ చర్చి ప్రతిష్ఠాపన మహోత్సవం 1808లో అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడింది. === వాస్తుశిల్ప శైలిలో పరిణామాలు === ప్రారంభించిన నాటి నుండి నేటి వరకు ఈ చర్చి కాలక్రమేణా అనేకసార్లు పునర్నిర్మాణాలకు నోచుకుంది. తదనుగుణంగా దీని బాహ్య, అంతర్గత రూపం మారుతూ వచ్చింది: * ప్రారంభ శైలి: మొదట్లో ఈ భవనం అప్పట్లో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న 'బరోక్'శైలి లక్షణాలను పుణికిపుచ్చుకుంటూ, ప్రధానంగా 'క్లాసిసిజం' శైలిలో రూపుదిద్దుకుంది. * బైజాంటైన్ రూపాంతరం: 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో చేపట్టిన సమగ్ర పునర్నిర్మాణ పనుల ఫలితంగా, ఈ చర్చి తన పూర్వ రూపాన్ని కోల్పోయి అచ్చమైన '[[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం|బైజాంటైన్]]' నిర్మాణ శైలిలోకి పూర్తిగా మార్పు చెందింది. === భవన నిర్మాణం, బాహ్య రూపకల్పన === ఈ చర్చి పూర్తిగా రాతితో నిర్మించబడి, ప్లాస్టరింగ్ చేయబడిన ఒక విశిష్టమైన కట్టడం. ఇది ఒకే గోపురంతో, మూడు భాగాలు కలిగిన సిలువ ఆకారంలో రూపుదిద్దుకుంది. దీని ప్రధాన నిర్మాణంలో వివిధ భాగాల మధ్య నాలుగు ఖాళీలు కనిపిస్తాయి. * నిర్మాణ భాగాలు: ప్రధాన చతురస్రాకారపు గోపుర భాగానికి తూర్పు వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారంలో బలిపీఠం ఉండే 'ఆప్స్' భాగం, పడమర వైపున ప్రవేశ ద్వారం లేదా పోర్చ్‌ను సూచించే దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'బాబినెట్స్' భాగం అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. * గోపురం, కిటికీలు: ఈ చర్చి ఒక అష్టభుజి ఆకారంలో ఉండే డ్రమ్‌పై (గోపురం కింద ఉండే ఆధారం) అలరారే సుందరమైన గోపురంతో అలంకరించబడి ఉంది. ఈ డ్రమ్‌కు ఎనిమిది వంపు ఆకారపు కిటికీలు ఉండగా, వాటి మధ్య సుందరమైన ఆర్కేడ్ల అలంకరణ కనిపిస్తుంది. * ముఖభాగం : చర్చి ప్రధాన భాగం యొక్క ముఖభాగం జతల సెమీ-కాలమ్స్ (అర-స్తంభాలు) ద్వారా ఎంతో కళాత్మకంగా విభజించబడింది. దీని పైభాగం ఆకర్షణీయమైన కార్నిస్, 'జకోమారాస్' (వంపు ఆకారపు పైకప్పు అంచులు)తో ముగుస్తుంది. అలాగే, అనుబంధ భాగాల మూలలను సైతం జతల సెమీ-కాలమ్స్‌ ప్రత్యేకంగా హైలైట్ చేస్తాయి. * కిటికీల అమరిక: ఇక్కడ గల కిటికీలు అన్నీ వంపు ఆకారంలో ఉంటాయి. ముఖ్యంగా ప్రధాన భాగంలోని పెద్ద కిటికీల పైన చిన్న గుండ్రని కిటికీలు ఏర్పాటు చేయడం దీని ప్రత్యేకత. === ఆధునిక చరిత్ర === సోవియట్ యూనియన్ పాలనా కాలంలో ఈ చర్చిని ఇతర అవసరాల నిమిత్తం మూసివేశారు. కాలక్రమేణా రాజకీయ పరిస్థితులు మారడంతో, 1990ల చివరలో ఈ చారిత్రక భవనాన్ని తిరిగి మళ్లీ చర్చి యాజమాన్యానికి అప్పగించారు. ఆ తర్వాత, 2008వ సంవత్సరంలో ఈ పవిత్ర మందిరం కోసం ప్రత్యేకంగా బంగారు, తెలుపు రంగుల వర్ణాలతో కూడిన సరికొత్త 'ఐకోనోస్టాసిస్' (పవిత్ర చిత్రాల తెర/గోడ) అత్యంత మనోహరంగా రూపొందించబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా]] * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Чернигов,_храм_Михаила_и_Федора.JPG దస్త్రం:Церква_Михайла_та_Федора_Чернігів_Фото_02.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] 4l5pij1r19x2lwn373ubr6hc1m5e0ll 4941258 4941257 2026-08-21T21:26:06Z Nagarani Bethi 60383 /* చారిత్రక చర్చి నిర్మాణ విశేషాలు */ 4941258 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | full_name = | other_name = | native_name = | native_name_lang = | image = File:Чернигов, храм Михаила и Федора.JPG | image_size = 270px | imagelink = | alt = | caption =చెర్నిహివ్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్ మరియు సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|29|54|N|31|18|34|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = <!-- TEXT --> | location = హెట్మన పోలుబోట్కా సెయింట్, 40/2 [[చెర్నిహివ్, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] 14030 | country =[[ఉక్రెయిన్]] | denomination = [[తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = | former_name = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = చిన్న ప్రార్థన మందిరం | functional_status = క్రియాశీల | heritage_designation = | designated = | architect = | architectural_type = బైజాంటైన్ రివైవల్ ఆర్కిటెక్చర్ | style = | years_built = 1801 | groundbreaking = | completed = 1806 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = [[చెర్నిహివ్]] | metropolis = | diocese = OCU చెర్నిహివ్ డియోసీస్ | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = }} '''సెయింట్ మైఖేల్, సెయింట్ ఫెడోర్ చర్చి''' అనేది స్థానిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం. [[ఉక్రెయిన్]] లోని [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని ప్రిన్స్ మైఖేల్ ఆఫ్ చెర్నిహివ్, అతని బోయార్ (అధికారి) ఫెడోర్ గౌరవార్థం ప్రతిష్ఠించబడిన ఏకైక [[చర్చి]] ఇది.<ref>{{cite web|title=Парафія єдиного в Україні храму, освяченого на честь святих мучеників Чернігівських Михаїла і Федора відсвяткувала своє престольне свято|url=http://cerkva.in.ua/archierey/785-prestolnesviatohramumyhailatafedora.html|access-date=15 March 2022|website=www.cerkva.in.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=https://www.tripadvisor.ru/Attraction_Review-g298051-d3321470-Reviews-St_Prince_Mikhail_and_Boyar_Fedor_Church-Chernihiv_Chernihiv_Oblast.html|access-date=15 March 2022|website=www.tripadvisor.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Чернигов. Церковь Михаила и Феодора Черниговских|url=https://sobory.ru/article/?object=01659|access-date=15 March 2022|website=www.sobory.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Церковь Михаила и Федора|url=http://www.doroga.ua/poi/Chernigovskaya/Chernigov/Cerkovj_Mikhaila_i_Fedora/2406|access-date=15 March 2022|website=www.doroga.ua}}</ref> ఉక్రెయిన్ దేశంలో చెర్నిహివ్‌కు చెందిన ప్రిన్స్ మైఖేల్, ఆయన సహచరుడు ఫెడోర్ జ్ఞాపకార్థం అంకితం చేయబడిన ఏకైక చర్చి ఇదే కావడం దీనికి అత్యంత ప్రాముఖ్యతను తెచ్చిపెట్టింది. ఈ ఇద్దరు అమరవీరులపై ఉన్న అంకితభావం కారణంగా భక్తులు దీనిని ఎంతో పవిత్రమైన ప్రార్థనా మందిరంగా భావిస్తారు. ఈ చారిత్రక కట్టడం కేవలం ఒక ప్రార్థనా స్థలమే కాకుండా, ఆ ప్రాంత సాంస్కృతిక, వాస్తుశిల్ప వారసత్వంలో ఒక ముఖ్యమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. 1984లో సోవియట్ కాలంలోనే దీనిని స్థానిక వాస్తుశిల్ప స్మారక చిహ్నంగా గుర్తించారు. == చరిత్ర == మార్చి 26, 1984 నాటి చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ నిర్ణయం (నం. 118) ప్రకారం, ఆసుపత్రి (గతంలో థియోలాజికల్ సెమినరీ) భవనాల సముదాయానికి స్థానిక నిర్మాణపరమైన స్మారక చిహ్నం హోదా (భద్రతా సంఖ్య 13-Chg) కల్పించబడింది. ఈ సముదాయంలో [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] భవనాలు (భద్రతా సంఖ్య 13/1-Chg), మైఖేల్, ఫెడోర్ చర్చి (భద్రతా సంఖ్య 13/2-Chg) ఉన్నాయి. నవంబర్ 12, 2015న, చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ [[సంస్కృతి]], [[పర్యాటకం]], జాతీయతలు, మతాల విభాగం తీర్మానం నం. 254ను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నానికి "చెర్నిహివ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం" అనే పేరు ఖరారు చేయబడింది. దీనికి దాని స్వంత "స్మారక చిహ్న ప్రాంతం" (సెమినరీ భవనం, మైఖేల్, థియోడర్ చర్చిలతో కూడిన థియోలాజికల్ సెమినరీ భవనాల సముదాయం) ఉంది. ఆ ప్రాంత నిర్మాణం, వినియోగ నియమాల ప్రకారం, ఇది "నగరం చారిత్రక కేంద్రంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయ భద్రతా ప్రాంతం"లో ఉంది. ఈ చర్చిం వద్ద ఒక సమాచార బోర్డు కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=ЦЕРКВА МИХАЙЛА ТА ФЕДОРА, ЧЕРНІГІВ|url=https://find-way.com.ua/oblast/chernihivska/chernihiv/tserkva-mykhaila-fedora-chernihiv|access-date=15 March 2022|website=www.find-way.com.ua}}</ref> == చారిత్రక చర్చి నిర్మాణ విశేషాలు == ఈ చారిత్రక చర్చి నిర్మాణం 1801వ సంవత్సరంలో, ప్రసిద్ధ ఉక్రేనియన్ హెట్మాన్ (సైనిక, రాజకీయ నాయకుడు) పావ్లో పోలుబోటోక్ నివాసభవనానికి సమీపంలో అత్యంత వైభవంగా ప్రారంభించబడింది. అయితే, కాలక్రమేణా ఎదురైన తీవ్రమైన ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా పనులు మందగించి, కేవలం 1806వ సంవత్సరంలో మాత్రమే దీని నిర్మాణం పూర్తయింది. ఆ తర్వాత, పవిత్రులైన మైఖేల్, ఫెడోర్ల జ్ఞాపకార్థం ఈ చర్చి ప్రతిష్ఠాపన మహోత్సవం 1808లో అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడింది. === వాస్తుశిల్ప శైలిలో పరిణామాలు === ప్రారంభించిన నాటి నుండి నేటి వరకు ఈ చర్చి కాలక్రమేణా అనేకసార్లు పునర్నిర్మాణాలకు నోచుకుంది. తదనుగుణంగా దీని బాహ్య, అంతర్గత రూపం మారుతూ వచ్చింది: * ప్రారంభ శైలి: మొదట్లో ఈ భవనం అప్పట్లో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న 'బరోక్'శైలి లక్షణాలను పుణికిపుచ్చుకుంటూ, ప్రధానంగా 'క్లాసిసిజం' శైలిలో రూపుదిద్దుకుంది. * బైజాంటైన్ రూపాంతరం: 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో చేపట్టిన సమగ్ర పునర్నిర్మాణ పనుల ఫలితంగా, ఈ చర్చి తన పూర్వ రూపాన్ని కోల్పోయి అచ్చమైన '[[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం|బైజాంటైన్]]' నిర్మాణ శైలిలోకి పూర్తిగా మార్పు చెందింది. === భవన నిర్మాణం, బాహ్య రూపకల్పన === ఈ చర్చి పూర్తిగా రాతితో నిర్మించబడి, ప్లాస్టరింగ్ చేయబడిన ఒక విశిష్టమైన కట్టడం. ఇది ఒకే గోపురంతో, మూడు భాగాలు కలిగిన సిలువ ఆకారంలో రూపుదిద్దుకుంది. దీని ప్రధాన నిర్మాణంలో వివిధ భాగాల మధ్య నాలుగు ఖాళీలు కనిపిస్తాయి. * నిర్మాణ భాగాలు: ప్రధాన చతురస్రాకారపు గోపుర భాగానికి తూర్పు వైపున దీర్ఘచతురస్రాకారంలో బలిపీఠం ఉండే 'ఆప్స్' భాగం, పడమర వైపున ప్రవేశ ద్వారం లేదా పోర్చ్‌ను సూచించే దీర్ఘచతురస్రాకారపు 'బాబినెట్స్' భాగం అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. * గోపురం, కిటికీలు: ఈ చర్చి ఒక అష్టభుజి ఆకారంలో ఉండే డ్రమ్‌పై (గోపురం కింద ఉండే ఆధారం) అలరారే సుందరమైన గోపురంతో అలంకరించబడి ఉంది. ఈ డ్రమ్‌కు ఎనిమిది వంపు ఆకారపు కిటికీలు ఉండగా, వాటి మధ్య సుందరమైన ఆర్కేడ్ల అలంకరణ కనిపిస్తుంది. * ముఖభాగం : చర్చి ప్రధాన భాగం యొక్క ముఖభాగం జతల సెమీ-కాలమ్స్ (అర-స్తంభాలు) ద్వారా ఎంతో కళాత్మకంగా విభజించబడింది. దీని పైభాగం ఆకర్షణీయమైన కార్నిస్, 'జకోమారాస్' (వంపు ఆకారపు పైకప్పు అంచులు)తో ముగుస్తుంది. అలాగే, అనుబంధ భాగాల మూలలను సైతం జతల సెమీ-కాలమ్స్‌ ప్రత్యేకంగా హైలైట్ చేస్తాయి. * కిటికీల అమరిక: ఇక్కడ గల కిటికీలు అన్నీ వంపు ఆకారంలో ఉంటాయి. ముఖ్యంగా ప్రధాన భాగంలోని పెద్ద కిటికీల పైన చిన్న గుండ్రని కిటికీలు ఏర్పాటు చేయడం దీని ప్రత్యేకత. === ఆధునిక చరిత్ర === సోవియట్ యూనియన్ పాలనా కాలంలో ఈ చర్చిని ఇతర అవసరాల నిమిత్తం మూసివేశారు. కాలక్రమేణా రాజకీయ పరిస్థితులు మారడంతో, 1990ల చివరలో ఈ చారిత్రక భవనాన్ని తిరిగి మళ్లీ చర్చి యాజమాన్యానికి అప్పగించారు. ఆ తర్వాత, 2008వ సంవత్సరంలో ఈ పవిత్ర మందిరం కోసం ప్రత్యేకంగా బంగారు, తెలుపు రంగుల వర్ణాలతో కూడిన సరికొత్త 'ఐకోనోస్టాసిస్' (పవిత్ర చిత్రాల తెర/గోడ) అత్యంత మనోహరంగా రూపొందించబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చెర్నిహివ్‌లోని చర్చిలు, మఠాల జాబితా]] * [[ఆల్ సెయింట్స్ చర్చి, చెర్నిహివ్]] * [[కేథరీన్ చర్చి (చెర్నిహివ్)]] == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Чернигов,_храм_Михаила_и_Федора.JPG దస్త్రం:Церква_Михайла_та_Федора_Чернігів_Фото_02.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] h44t78wvak4jri2wxovahz1n2rhtvl5 3 507337 4941263 2026-08-22T00:30:37Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941263 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">ACP Prashanth Reddy Pingili గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> ACP Prashanth Reddy Pingili గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:30, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) l8v7nyedmhzvgpodkqz7waqjmgr7xcf 3 507338 4941264 2026-08-22T00:31:03Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941264 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Anivegesana గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Anivegesana గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) te7ba993k2e8hrrgip5dzpaeysccmyx 3 507339 4941265 2026-08-22T00:31:25Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941265 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Yeshaboina mahesh గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Yeshaboina mahesh గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) mnj59cr8x6fqpmtpchbfgu5ros0utwe 3 507340 4941266 2026-08-22T00:31:50Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941266 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Surajshahani గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Surajshahani గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) rajuhfe0jd4owpxvr6uysyyowvqzidz 3 507341 4941267 2026-08-22T00:32:16Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941267 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sambhram69 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sambhram69 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:32, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 4q7gtxdtj2yahimryzp2jc7bv7hq3sm 3 507342 4941268 2026-08-22T00:32:44Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941268 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Yakaswamychalla గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Yakaswamychalla గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:32, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 0i65lx56vap0kcufcldlxu3536c911m 3 507343 4941270 2026-08-22T00:33:25Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941270 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chithruka గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chithruka గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:33, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) nd5hxyner8pmb9uaww0vywgkczbux68 3 507344 4941271 2026-08-22T00:33:45Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941271 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaitu vnk గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaitu vnk గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:33, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 17vsltnkj7ps1g0ehg1gafg42zywvw6 3 507345 4941272 2026-08-22T00:34:06Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941272 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Likki16 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Likki16 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:34, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) qdmkluevhubzzlra69crb4h9pxk6a4w 3 507346 4941273 2026-08-22T00:34:28Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941273 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Hey sudhaakar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Hey sudhaakar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:34, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) d726ruj6yjkujoprkf6cgqi8rared40 3 507347 4941274 2026-08-22T00:34:49Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941274 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Kanni1605 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Kanni1605 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:34, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) ow2e2tr7ssjzou59zjs8tmtxjnta3b5 3 507348 4941275 2026-08-22T00:35:10Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941275 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Abhijit0001 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Abhijit0001 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:35, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 4quckgvu9y5jexqvwpy7h9yydqffnoe 3 507349 4941276 2026-08-22T00:35:29Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941276 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Shriram Shinkojikar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Shriram Shinkojikar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:35, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) nwvz364ph0e1q80689q6pyskgkhd5hq 3 507350 4941277 2026-08-22T00:35:57Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941277 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">KuruvaEranna గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> KuruvaEranna గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:35, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 8rjliaeq9qkjljh2gvwpxyrvhs893s4 3 507351 4941278 2026-08-22T00:36:23Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941278 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Goalata గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Goalata గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:36, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) givrodrbfirl0wgl84o8wnx5spygtnk 3 507352 4941279 2026-08-22T00:36:44Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941279 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Kevin08768 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Kevin08768 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:36, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) s1vgie08qc6quaewiwrcqbrjf0h0hkd 3 507353 4941280 2026-08-22T00:37:05Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941280 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Snhvishal గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Snhvishal గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:37, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) akbjvozbpbvbdgpt0ck1ulo4uxkx681 3 507354 4941281 2026-08-22T00:37:29Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941281 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Boddapti praveen గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Boddapti praveen గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:37, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 8890tceji97mzo0s31k95cdbwm419le 3 507355 4941282 2026-08-22T00:37:52Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941282 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Iamgauravkumar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Iamgauravkumar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:37, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 1iz1f6qcs3aw2r2hkl5wu6n2v7lw3qc 3 507356 4941283 2026-08-22T00:38:19Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941283 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Iham reddy గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Iham reddy గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:38, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) cu360ixswny6o0m22j4kchy0zzgox1u 3 507357 4941284 2026-08-22T00:38:41Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941284 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Dasimi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Dasimi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:38, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) c9nnmoqkdhp0qrbv69tgw8iccal7niz 3 507358 4941285 2026-08-22T00:39:00Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941285 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">T MANOJ KUMAR 90 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> T MANOJ KUMAR 90 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) kl44zy6nrfwcn1u549c66psfg5bbozp 3 507359 4941286 2026-08-22T00:39:25Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941286 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sirisha macha గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sirisha macha గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 0dpgaa7gm3b80nrbc4pd4sackwsb66d 3 507360 4941287 2026-08-22T00:39:50Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941287 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sruthi vemireddy గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sruthi vemireddy గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) cdz1oda8vuz6kt4uav5cu5ode3zpzv1 3 507361 4941288 2026-08-22T00:40:11Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941288 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Kumari Neeraja గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Kumari Neeraja గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:40, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) rgff70sjz49wj1narjwr0m2f6gjkrgt 0 507362 4941308 2026-08-22T01:39:47Z Muralikrishna m 106628 [[WP:AES|←]]Created page with ''''జైలర్ 2''' [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్|నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్]] రచించి దర్శకత్వం వహించిన 2026లో రాబోయే భారతీయ [[తమిళ భాష]] యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం. సన్ పిక్చర్స్ పతాకంపై [[కళానిధి మారన్]] న...' 4941308 wikitext text/x-wiki '''జైలర్ 2''' [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్|నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్]] రచించి దర్శకత్వం వహించిన 2026లో రాబోయే భారతీయ [[తమిళ భాష]] యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం. సన్ పిక్చర్స్ పతాకంపై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మిస్తున్నాడు. [[జైలర్]] (2023)కి సీక్వెల్గా రూపొందుతున్న ఈ చిత్రంలో [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]], [[రమ్యకృష్ణ|రమ్య కృష్ణ]], [[యోగి బాబు]], [[మిర్నా మీనన్]], [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] తమ పాత్రలను పునరావృతం చేస్తున్నారు,. కాగా, [[ఎస్.జె.సూర్య|ఎస్. జె. సూర్య]], [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]], [[విద్యా బాలన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[అన్నా రాజన్]] వంటి తదితరులు తారాగణంతో చేరారు. 2023లో అసలు చిత్రం విడుదలకు ముందు, నెల్సన్ తన చిత్రాలకు సీక్వెల్స్ చేయడానికి ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసాడు. సన్ పిక్చర్స్ జనవరి 2025లో జైలర్ కొనసాగింపుగా అధికారికంగా ప్రకటించింది. ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ మార్చి 2025లో [[చెన్నై]]<nowiki/>లో ప్రారంభమై, ఏప్రిల్ 2026లో ముగిసింది. ఈ చిత్రానికి [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] సంగీతం అందించగా, [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] సినిమాటోగ్రఫీ, ఆర్. నిర్మల్ ఎడిటింగ్ వర్క్ చేస్తున్నారు. జైలర్ 2 2026 అక్టోబరు 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానుంది. == మూలాలు == mwn9daj42ye0w4u0ytt5g8r2u1eqxt4 4941313 4941308 2026-08-22T01:41:46Z Muralikrishna m 106628 4941313 wikitext text/x-wiki '''జైలర్ 2''' [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్|నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్]] రచించి దర్శకత్వం వహించిన 2026లో రాబోయే భారతీయ [[తమిళ భాష]] యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం. సన్ పిక్చర్స్ పతాకంపై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మిస్తున్నాడు. [[జైలర్]] (2023)కి సీక్వెల్గా రూపొందుతున్న ఈ చిత్రంలో [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]], [[రమ్యకృష్ణ|రమ్య కృష్ణ]], [[యోగి బాబు]], [[మిర్నా మీనన్]], [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] తమ పాత్రలను పునరావృతం చేస్తున్నారు,. కాగా, [[ఎస్.జె.సూర్య|ఎస్. జె. సూర్య]], [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]], [[విద్యా బాలన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[అన్నా రాజన్]] వంటి తదితరులు తారాగణంతో చేరారు. 2023లో అసలు చిత్రం విడుదలకు ముందు, నెల్సన్ తన చిత్రాలకు సీక్వెల్స్ చేయడానికి ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసాడు. సన్ పిక్చర్స్ జనవరి 2025లో జైలర్ కొనసాగింపుగా అధికారికంగా ప్రకటించింది. ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ మార్చి 2025లో [[చెన్నై]]<nowiki/>లో ప్రారంభమై, ఏప్రిల్ 2026లో ముగిసింది. ఈ చిత్రానికి [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] సంగీతం అందించగా, [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] సినిమాటోగ్రఫీ, ఆర్. నిర్మల్ ఎడిటింగ్ వర్క్ చేస్తున్నారు. జైలర్ 2 2026 అక్టోబరు 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:2026 సినిమాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] bcwbogy53ex2lu6f6abxtqbxqkgx9zp 4941314 4941313 2026-08-22T01:46:00Z Muralikrishna m 106628 4941314 wikitext text/x-wiki {{infobox film | name = జైలర్ 2 | image = | caption = | director = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | writer = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | producer = [[కళానిధి మారన్]] | starring = {{ubl|[[రజినీకాంత్]]|[[రమ్యకృష్ణ]]}} | cinematography = [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] | editing = ఆర్. నిర్మల్ | music = [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | studio = సన్ పిక్చర్స్ | released = {{Film date|df=yes|2026|10|15|ref1=}} | country = {{flag|India|name=భారతదేశం}} | language = తమిళం }}'''జైలర్ 2''' [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్|నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్]] రచించి దర్శకత్వం వహించిన 2026లో రాబోయే భారతీయ [[తమిళ భాష]] యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం. సన్ పిక్చర్స్ పతాకంపై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మిస్తున్నాడు. [[జైలర్]] (2023)కి సీక్వెల్గా రూపొందుతున్న ఈ చిత్రంలో [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]], [[రమ్యకృష్ణ|రమ్య కృష్ణ]], [[యోగి బాబు]], [[మిర్నా మీనన్]], [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] తమ పాత్రలను పునరావృతం చేస్తున్నారు,. కాగా, [[ఎస్.జె.సూర్య|ఎస్. జె. సూర్య]], [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]], [[విద్యా బాలన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[అన్నా రాజన్]] వంటి తదితరులు తారాగణంతో చేరారు. 2023లో అసలు చిత్రం విడుదలకు ముందు, నెల్సన్ తన చిత్రాలకు సీక్వెల్స్ చేయడానికి ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసాడు. సన్ పిక్చర్స్ జనవరి 2025లో జైలర్ కొనసాగింపుగా అధికారికంగా ప్రకటించింది. ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ మార్చి 2025లో [[చెన్నై]]<nowiki/>లో ప్రారంభమై, ఏప్రిల్ 2026లో ముగిసింది. ఈ చిత్రానికి [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] సంగీతం అందించగా, [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] సినిమాటోగ్రఫీ, ఆర్. నిర్మల్ ఎడిటింగ్ వర్క్ చేస్తున్నారు. జైలర్ 2 2026 అక్టోబరు 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:2026 సినిమాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] hgpce7lh81irrgumv36bc0bd01a41un 4941315 4941314 2026-08-22T01:57:06Z Muralikrishna m 106628 4941315 wikitext text/x-wiki {{infobox film | name = జైలర్ 2 | image = | caption = | director = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | writer = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | producer = [[కళానిధి మారన్]] | starring = {{ubl|[[రజినీకాంత్]]|[[రమ్యకృష్ణ]]}} | cinematography = [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] | editing = ఆర్. నిర్మల్ | music = [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | studio = సన్ పిక్చర్స్ | released = {{Film date|df=yes|2026|10|15|ref1=}} | country = {{flag|India|name=భారతదేశం}} | language = తమిళం }}'''జైలర్ 2''' [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్|నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్]] రచించి దర్శకత్వం వహించిన 2026లో రాబోయే భారతీయ [[తమిళ భాష]] యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం. సన్ పిక్చర్స్ పతాకంపై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మిస్తున్నాడు. [[జైలర్]] (2023)కి సీక్వెల్గా రూపొందుతున్న ఈ చిత్రంలో [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]], [[రమ్యకృష్ణ|రమ్య కృష్ణ]], [[యోగి బాబు]], [[మిర్నా మీనన్]], [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] తమ పాత్రలను పునరావృతం చేస్తున్నారు,. కాగా, [[ఎస్.జె.సూర్య|ఎస్. జె. సూర్య]], [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]], [[విద్యా బాలన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[అన్నా రాజన్]] వంటి తదితరులు తారాగణంతో చేరారు. 2023లో అసలు చిత్రం విడుదలకు ముందు, నెల్సన్ తన చిత్రాలకు సీక్వెల్స్ చేయడానికి ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసాడు. సన్ పిక్చర్స్ జనవరి 2025లో జైలర్ కొనసాగింపుగా అధికారికంగా ప్రకటించింది. ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ మార్చి 2025లో [[చెన్నై]]<nowiki/>లో ప్రారంభమై, ఏప్రిల్ 2026లో ముగిసింది. ఈ చిత్రానికి [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] సంగీతం అందించగా, [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] సినిమాటోగ్రఫీ, ఆర్. నిర్మల్ ఎడిటింగ్ వర్క్ చేస్తున్నారు. జైలర్ 2 2026 అక్టోబరు 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానుంది. == తారాగణం == * "టైగర్" ముత్తువేల్ పాండియన్ గా [[రజనీకాంత్]] * [[ఎస్.జె.సూర్య]] * [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]] * విజయ "విజి" పాండియన్‌గా [[రమ్యకృష్ణ]] * [[విద్యా బాలన్]] * విమల్‌గా [[యోగి బాబు]] * [[సూరజ్ వెంజరమూడు]] * శ్వేతా పాండియన్‌గా [[మిర్నా మీనన్]] * రిత్విక్ "రీతు" పాండియన్‌గా [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] * [[అన్నా రాజన్]] * జతిన్ సర్నా * బగవతి పెరుమాళ్ * [[కొట్టాయం నజీర్]] * సునీల్ సుఖదా * [[సుజిత్ శంకర్]] * [[రామచంద్రన్ దురైరాజ్]] * నమో నారాయణ * జోర్న్ సుర్రావ్ === అతిధి పాత్రలు === * మాథ్యూగా [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]] * నరసింహగా [[శివ రాజ్‌కుమార్]] * కామ్‌దేవ్‌గా [[జాకీ ష్రాఫ్]] * [[హృతిక్ రోషన్]] * [[విజయ్​ సేతుపతి]] * వర్మన్‌గా [[వినాయకన్]] (ఫ్లాష్ బ్యాక్ అప్పియరెన్స్) * "అలా బోలెలో" పాటలో [[పూర్ణ]] * "అలా బోలెలో" పాటలో [[రాజేష్ మాధవన్]] == మూలాలు == [[వర్గం:2026 సినిమాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] d2j0xt4sp2y5jezff89xmpz23y7269s 4941318 4941315 2026-08-22T02:07:28Z Muralikrishna m 106628 4941318 wikitext text/x-wiki {{infobox film | name = జైలర్ 2 | image = | caption = | director = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | writer = [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] | producer = [[కళానిధి మారన్]] | starring = {{ubl|[[రజినీకాంత్]]|[[రమ్యకృష్ణ]]}} | cinematography = [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] | editing = ఆర్. నిర్మల్ | music = [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | studio = సన్ పిక్చర్స్ | released = {{Film date|df=yes|2026|10|15|ref1=}} | country = {{flag|India|name=భారతదేశం}} | language = తమిళం }}'''జైలర్ 2''' [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్|నెల్సన్ దిలీప్ కుమార్]] రచించి దర్శకత్వం వహించిన 2026లో రాబోయే భారతీయ [[తమిళ భాష]] యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం. సన్ పిక్చర్స్ పతాకంపై [[కళానిధి మారన్]] నిర్మిస్తున్నాడు. [[జైలర్]] (2023)కి సీక్వెల్గా రూపొందుతున్న ఈ చిత్రంలో [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]], [[రమ్యకృష్ణ|రమ్య కృష్ణ]], [[యోగి బాబు]], [[మిర్నా మీనన్]], [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] తమ పాత్రలను పునరావృతం చేస్తున్నారు,. కాగా, [[ఎస్.జె.సూర్య|ఎస్. జె. సూర్య]], [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]], [[విద్యా బాలన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[అన్నా రాజన్]] వంటి తదితరులు తారాగణంతో చేరారు. 2023లో అసలు చిత్రం విడుదలకు ముందు, నెల్సన్ తన చిత్రాలకు సీక్వెల్స్ చేయడానికి ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసాడు. సన్ పిక్చర్స్ జనవరి 2025లో జైలర్ కొనసాగింపుగా అధికారికంగా ప్రకటించింది. ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ మార్చి 2025లో [[చెన్నై]]<nowiki/>లో ప్రారంభమై, ఏప్రిల్ 2026లో ముగిసింది. ఈ చిత్రానికి [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] సంగీతం అందించగా, [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] సినిమాటోగ్రఫీ, ఆర్. నిర్మల్ ఎడిటింగ్ వర్క్ చేస్తున్నారు. జైలర్ 2 2026 అక్టోబరు 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానుంది. == తారాగణం == * "టైగర్" ముత్తువేల్ పాండియన్ గా [[రజనీకాంత్]] * [[ఎస్.జె.సూర్య]] * [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]] * విజయ "విజి" పాండియన్‌గా [[రమ్యకృష్ణ]] * [[విద్యా బాలన్]] * విమల్‌గా [[యోగి బాబు]] * [[సూరజ్ వెంజరమూడు]] * శ్వేతా పాండియన్‌గా [[మిర్నా మీనన్]] * రిత్విక్ "రీతు" పాండియన్‌గా [[రిత్విక్ జ్యోతి రాజ్]] * [[అన్నా రాజన్]] * జతిన్ సర్నా * బగవతి పెరుమాళ్ * [[కొట్టాయం నజీర్]] * సునీల్ సుఖదా * [[సుజిత్ శంకర్]] * [[రామచంద్రన్ దురైరాజ్]] * నమో నారాయణ * జోర్న్ సుర్రావ్ === అతిధి పాత్రలు === * మాథ్యూగా [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]] * నరసింహగా [[శివ రాజ్‌కుమార్]] * కామ్‌దేవ్‌గా [[జాకీ ష్రాఫ్]] * [[హృతిక్ రోషన్]] * [[విజయ్​ సేతుపతి]] * వర్మన్‌గా [[వినాయకన్]] (ఫ్లాష్ బ్యాక్ అప్పియరెన్స్) * "అలా బోలెలో" పాటలో [[పూర్ణ]] * "అలా బోలెలో" పాటలో [[రాజేష్ మాధవన్]] == సంగీతం == సౌండ్ట్రాక్, ఫిల్మ్ స్కోర్ లను అనిరుధ్ రవిచందర్ స్వరపరిచాడు, ఇది నెల్సన్ తో ఆయన చేసిన ఐదవ సహకారం, రజనీకాంత్ తో ఆరవ చిత్రం. 2025 జనవరి 14న విడుదలైన అనౌన్స్‌మెంట్ టీజర్ లో "హుకుం రీలోడెడ్" పాటను ప్రదర్శించారు. ఆడియో హక్కులను నిర్మాణ సంస్థ స్వయంగా పొందింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jailer-2-teaser-hukum-reloaded-netizens-react-to-rajinikanths-power-packed-promo/articleshow/117250549.cms|title='Jailer 2' teaser: "Hukum Reloaded!", netizens react to Rajinikanth's power-packed promo|date=15 January 2025|work=[[The Times of India]]|access-date=19 March 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250305184909/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jailer-2-teaser-hukum-reloaded-netizens-react-to-rajinikanths-power-packed-promo/articleshow/117250549.cms|archive-date=5 March 2025|language=en}}</ref> మొదటి సింగిల్ "అలా బోలెలో" పేరుతో 2026 ఆగస్టు 21న విడుదలైంది.<ref>{{Cite web|last=தாரா|first=ராகேஷ்|date=2026-08-19|title=ஜெயிலர் 2 பாடல் ப்ரோமோ வெளியானது..சிறப்புத் தோற்றத்தில் பூர்ணா..காவாலா சாதனையை உடைக்குமா?|url=https://tamil.abplive.com/entertainment/will-jailer-2-first-single-ala-bolelo-break-kailer-kaavala-song-record-271716|access-date=2026-08-19|website=ABP Nadu|language=ta}}</ref> విడుదలకు ముందే, మలయాళ సాహిత్యంతో కూడిన ఈ పాట, ప్రోమోలలో కొన్ని మలయాళ పదాల తప్పు ఉచ్చారణ కారణంగా విమర్శలను ఎదుర్కొంది.<ref>{{Cite web|last=Nyayapati|first=Neeshita|date=2026-08-20|title=Jailer 2 song Ala Bolelo promo makes Keralites fume over mispronunciation: ‘Dear Tamilians, this is not Malayalam’|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/jailer-2-song-ala-bolelo-promo-makes-keralites-fume-over-mispronunciation-dear-tamilians-this-is-not-malayalam-101787213070524.html|access-date=2026-08-21|website=[[Hindustan Times]]}}</ref> == మార్కెటింగ్ == ఈ చిత్రం టీజర్ తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలతో పాటు ఉత్తర భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ప్రధాన సింగిల్ స్క్రీన్ థియేటర్లు, మల్టీప్లెక్స్ లలో ప్రదర్శించబడింది, ఇది [[సంక్రాంతి]] సందర్భంగా 2025 జనవరి 14న [[యూట్యూబ్]] లో విడుదలైంది.<ref>{{Cite web|date=13 January 2025|title='Jailer 2' announcement on January 14? List of theatres showing promo out|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/01/13/jailer-2-announcement-on-january-14-list-of-theatres-showing-promo-out.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250201111545/https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/01/13/jailer-2-announcement-on-january-14-list-of-theatres-showing-promo-out.html|archive-date=1 February 2025|access-date=10 March 2025|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Agarwal|first=Mehak|date=15 January 2025|title=Teaser of Rajinikanth-led 'Jailer 2' out! 'Records will be shattered left and right,' say netizens|url=https://www.businesstoday.in/trending/entertainment/story/jailer-2-teaser-promo-rajinikanth-thalaiva-nelson-dilipkumar-anirudh-mohanlal-shivaraj-kumar-muthuvel-pandian-tamil-cinema-kollywood-social-media-reactions-460835-2025-01-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117033328/https://www.businesstoday.in/trending/entertainment/story/jailer-2-teaser-promo-rajinikanth-thalaiva-nelson-dilipkumar-anirudh-mohanlal-shivaraj-kumar-muthuvel-pandian-tamil-cinema-kollywood-social-media-reactions-460835-2025-01-15|archive-date=17 January 2025|access-date=10 March 2025|website=[[Business Today (India)|Business Today]]|language=en}}</ref> ఆ తర్వాత వచ్చిన పుకార్లను ఖండిస్తూ 2026 జూలై 2న ప్రకటన టీజర్ వచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=2 July 2026|title=Rajinikanth's Jailer 2 locks release date: Sun Pictures drops explosive new teaser, watch|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rajinikanth-film-jailer-2-locks-release-date-sun-pictures-drops-explosive-new-teaser-10768442/|access-date=2 July 2026|website=[[The Indian Express]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 January 2025|title=Did Rajinikanth use a body double for the 'Jailer 2' teaser? The makers put an end to rumors with a BTS video|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/did-rajinikanth-use-a-body-double-for-the-jailer-2-teaser-the-makers-put-an-end-to-rumors-with-a-bts-video/articleshow/117326321.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117172007/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/did-rajinikanth-use-a-body-double-for-the-jailer-2-teaser-the-makers-put-an-end-to-rumors-with-a-bts-video/articleshow/117326321.cms|archive-date=17 January 2025|access-date=4 April 2025|website=[[The Times of India]]}}</ref> == విడుదల == జైలర్ 2 2026 అక్టోబరు 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదల కానుంది.<ref>{{Cite web|title=‘Jailer 2’: Rajinikanth-Nelson film gets release date|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jailer-2-rajinikanth-nelson-film-gets-release-date/article71174331.ece|access-date=2 July 2026|website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jailer 2 release date announced: Rajinikanth's action sequel to arrive in October|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/jailer-2-release-date-announced-rajinikanth-action-sequel-to-arrive-in-october-2939206-2026-07-02|access-date=2 July 2026|website=India Today}}</ref> సెప్టెంబరు 2025లో, రజనీకాంత్ ఈ చిత్రం 2026 జూన్ 12న విడుదల చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు, అయితే తేదీని ఖరారు చేయలేదు.<ref>{{Cite web|date=24 September 2025|title=Rajinikanth confirms release date for Nelson Dilipkumar's Jailer 2|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2025/Sep/24/rajinikanth-confirms-release-date-for-nelson-dilipkumars-jailer-2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924151756/https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2025/Sep/24/rajinikanth-confirms-release-date-for-nelson-dilipkumars-jailer-2|archive-date=24 September 2025|access-date=24 September 2025|website=[[Cinema Express]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=P|first=Divya|date=16 February 2026|title=Jailer 2: Rajinikanth completes shooting, Nelson film not to keep June 12 release date?|url=https://www.ottplay.com/news/jailer-2-rajinikanth-completes-shooting-nelson-film-release-date/f1729435b0800|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306230528/https://www.ottplay.com/news/jailer-2-rajinikanth-completes-shooting-nelson-film-release-date/f1729435b0800|archive-date=6 March 2026|access-date=12 June 2026|website=[[OTTPlay]]|language=en}}</ref> ఏప్రిల్ 2026లో, ''జైలర్ 2'' క్లిప్లు ఆన్లైన్లో లీక్ అయ్యాయి, సోషల్ మీడియాలో ప్రసారం చేయడం ప్రారంభించాయి. ఆన్లైన్లో లీక్ అయిన కంటెంట్ ను తొలగించడానికి, వాటిని పంచుకునే, ప్రోత్సహించే సోషల్ మీడియా ఖాతాలపై చర్యలు తీసుకోవడానికి తమ పైరసీ నిరోధక బృందం చురుకుగా పనిచేస్తున్నట్లు పేర్కొంటూ సన్ పిక్చర్స్ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.wionews.com/entertainment/rajinikanth-s-jailer-2-video-leaked-online-after-jana-nayagan-makers-warn-of-strict-action-1776430741569|title=Rajinikanth's Jailer 2 video leaked online after Jana Nayagan, makers warn of strict action|date=17 April 2026|work=[[WION]]|access-date=28 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424105732/https://www.wionews.com/entertainment/rajinikanth-s-jailer-2-video-leaked-online-after-jana-nayagan-makers-warn-of-strict-action-1776430741569|archive-date=24 April 2026|editor-last=Behera|editor-first=Snigdha Sweta|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thefederal.com/category/entertainment/jailer-2-leak-after-jana-nayagan-does-kollywood-have-security-issues-239495|title=Jailer 2 leak after Jana Nayagan: Does Kollywood have security issues|date=17 April 2026|work=[[The Federal]]|access-date=28 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260501003326/https://thefederal.com/category/entertainment/jailer-2-leak-after-jana-nayagan-does-kollywood-have-security-issues-239495|archive-date=1 May 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/days-after-jana-nayagan-leak-clips-of-rajinikanths-jailer-2-surface-online/cid/2156547|title=Days after 'Jana Nayagan' leak, clips of Rajinikanth's 'Jailer 2' surface online|date=17 April 2026|work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]|access-date=28 April 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260501005715/https://www.telegraphindia.com/entertainment/days-after-jana-nayagan-leak-clips-of-rajinikanths-jailer-2-surface-online/cid/2156547|archive-date=1 May 2026|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:2026 సినిమాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా]] rxmd3736v01vi5eunz02i5uni1nleh6 0 507363 4941323 2026-08-22T02:28:01Z Muralikrishna m 106628 [[WP:AES|←]]Created page with ''''సంజయ్ గుప్తా''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడు. ఆయన 2012 నుండి 2022 వరకు [[హరిద్వార్ జిల్లా]] [[లక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]] కు సభ్యుడి...' 4941323 wikitext text/x-wiki '''సంజయ్ గుప్తా''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడు. ఆయన 2012 నుండి 2022 వరకు [[హరిద్వార్ జిల్లా]] [[లక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]] కు సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/news/archive/mla-gupta-faces-dissent-in-bjp-anti-incumbency-350112/ MLA Gupta faces dissent in BJP, anti-incumbency]</ref><ref>[http://myneta.info/utk07/candidate.php?candidate_id=67 My Neta]</ref> ఆయన [[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో, [[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి విజయం సాధించాడు. [[2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ సీటు నుంచి [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్పీ]] రాజకీయ నాయకుడు ముహమ్మద్ షహజాద్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. == మూలాలు == jd7d4rtpvj0zwqzgk47gcjjktd86xy8 4941324 4941323 2026-08-22T02:29:01Z Muralikrishna m 106628 4941324 wikitext text/x-wiki '''సంజయ్ గుప్తా''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడు. ఆయన 2012 నుండి 2022 వరకు [[హరిద్వార్ జిల్లా]] [[లక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]] కు సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/news/archive/mla-gupta-faces-dissent-in-bjp-anti-incumbency-350112/ MLA Gupta faces dissent in BJP, anti-incumbency]</ref><ref>[http://myneta.info/utk07/candidate.php?candidate_id=67 My Neta]</ref> ఆయన [[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో, [[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి విజయం సాధించాడు. [[2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ సీటు నుంచి [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్పీ]] రాజకీయ నాయకుడు ముహమ్మద్ షహజాద్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. == మూలాలు == [[వర్గం: ఉత్తరాఖండ్]] 1j594mifr86mlh2x7787z4lq3pu5dmb 4941326 4941324 2026-08-22T02:30:29Z Muralikrishna m 106628 4941326 wikitext text/x-wiki '''సంజయ్ గుప్తా''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడు. ఆయన 2012 నుండి 2022 వరకు [[హరిద్వార్ జిల్లా]] [[లక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]] కు సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/news/archive/mla-gupta-faces-dissent-in-bjp-anti-incumbency-350112/ MLA Gupta faces dissent in BJP, anti-incumbency]</ref><ref>[http://myneta.info/utk07/candidate.php?candidate_id=67 My Neta]</ref> ఆయన [[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో, [[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి విజయం సాధించాడు.<ref name="Uttarakhand Election Results 2012: Full list of winners of all constituencies and how it can change in 2017">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-election-results-2012-full-list-of-winners-of-all-constituencies-in-assembly-elections-of-uttarakhand-and-how-it-can-change-in-2017-4560729/|title=Uttarakhand Election Results 2012: Full list of winners of all constituencies and how it can change in 2017|last1=The Indian Express|date=8 March 2017|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065751/https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-election-results-2012-full-list-of-winners-of-all-constituencies-in-assembly-elections-of-uttarakhand-and-how-it-can-change-in-2017-4560729/|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref><ref name="Uttarakhand election result 2017: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/902479-965223-2017-03-11|title=Uttarakhand election result 2017: Full list of winners|last1=India Today|date=11 March 2017|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065511/https://www.indiatoday.in/india/story/902479-965223-2017-03-11|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref> [[2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ సీటు నుంచి [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్పీ]] రాజకీయ నాయకుడు ముహమ్మద్ షహజాద్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. == మూలాలు == [[వర్గం: ఉత్తరాఖండ్]] jlandf2khvixey3uwb0pyv2uj0aveay 4941327 4941326 2026-08-22T02:32:16Z Muralikrishna m 106628 4941327 wikitext text/x-wiki '''సంజయ్ గుప్తా''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడు. ఆయన 2012 నుండి 2022 వరకు [[హరిద్వార్ జిల్లా]] [[లక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]] కు సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/news/archive/mla-gupta-faces-dissent-in-bjp-anti-incumbency-350112/ MLA Gupta faces dissent in BJP, anti-incumbency]</ref><ref>[http://myneta.info/utk07/candidate.php?candidate_id=67 My Neta]</ref> ఆయన [[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో, [[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి విజయం సాధించాడు.<ref name="Uttarakhand Election Results 2012: Full list of winners of all constituencies and how it can change in 2017">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-election-results-2012-full-list-of-winners-of-all-constituencies-in-assembly-elections-of-uttarakhand-and-how-it-can-change-in-2017-4560729/|title=Uttarakhand Election Results 2012: Full list of winners of all constituencies and how it can change in 2017|last1=The Indian Express|date=8 March 2017|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065751/https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-election-results-2012-full-list-of-winners-of-all-constituencies-in-assembly-elections-of-uttarakhand-and-how-it-can-change-in-2017-4560729/|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref><ref name="Uttarakhand election result 2017: Full list of winners">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/902479-965223-2017-03-11|title=Uttarakhand election result 2017: Full list of winners|last1=India Today|date=11 March 2017|accessdate=19 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119065511/https://www.indiatoday.in/india/story/902479-965223-2017-03-11|archivedate=19 January 2024|language=en}}</ref> [[2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2022 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో లక్సర్ సీటు నుంచి [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్పీ]] రాజకీయ నాయకుడు ముహమ్మద్ షహజాద్ చేతిలో ఓడిపోయాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/those-who-didnt-vote-for-me-will-have-worms-in-their-bellies-says-ex-mla-sanjay-gupta/0799/126150590|title=Sanjay Gupta: నాకు ఓటేయనివారి కడుపులో పురుగులే|work=EENADU|access-date=2026-08-22|language=te}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం: ఉత్తరాఖండ్]] saqtv9eelw2h0n7xwjsiabvfpmoyhqt 0 507364 4941339 2026-08-22T03:55:14Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox settlement | official_name = చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్ | native_name = Зона відчуження Чорнобильської АЕС | native_name_lang = uk | settlement_type = విపత్తు నివారణ ప్రాంతం | image_skyline = Checkpoint ditkatky chernobyl zone.JPG | im...' 4941339 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్ | native_name = Зона відчуження Чорнобильської АЕС | native_name_lang = uk | settlement_type = విపత్తు నివారణ ప్రాంతం | image_skyline = Checkpoint ditkatky chernobyl zone.JPG | image_caption = డైటియాట్కీలోని పరాయీకరణ మండలానికి ప్రవేశం , 2010 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|Ukraine|name=ఉక్రెయిన్‌}} | subdivision_type1 = ఓబ్లాస్ట్‌లు | subdivision_name1 = {{ubl | కీవ్ ఒబ్లాస్ట్ | జైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్ (డి జ్యూర్) <ref>Zhytomyr Oblast with its [[Korosten Raion]] includes several villages that were evacuated after the Chernobyl disaster, but never became a part of the administrative exclusion zone, which only covers the northern part of Kyiv Oblast's Vyshhorod Raion</ref> }} | subdivision_type2 = రైయోన్ | subdivision_name2 = వైష్హోరోడ్ రైయోన్ | parts_type = Controlled by | parts_style = para | image_map = Map of Chernobyl Exclusion Zone.svg | map_caption = పొరుగున ఉన్న బెలారస్‌లోని చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం చుట్టూ ఉన్న "30-కిలోమీటర్ల జోన్" (ఎరుపు రంగు), పోలెసీ స్టేట్ రేడియోఎకలాజికల్ రిజర్వ్ (నారింజ రంగు) ను చూపే పటం | mapframe = yes | pushpin_map = | pushpin_caption = Location within Kyiv Oblast##Location within Ukraine | pushpin_label = Chernobyl Exclusion Zone | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{Coord|51.3|30.005|display=inline,title}} | established_title = Founded | established_date = {{Start date and age|27 April 1986}} <!-- area --> | area_total_km2 = 2600 | population_as_of = 2016 | population_total = 180 ''సమోసెలీ''<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2016/04/17/chernobyl-30-anniversary-babushka-ukraine/82887336/|title=Why a babushka in Chernobyl Exclusion Zone refuses to leave home|first=Kim|last=Hjelmgaard|website=USA TODAY}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | website = {{Official URL}} | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 }} చెర్నోబిల్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్ '''జోన్''' ఆఫ్ ఎలియనేషన్, దీనిని చెర్నోబల్ మినహాయింపు జోన్ లేదా చోర్నోబెల్ మినహాయింపు జోన్ అని కూడా పిలుస్తారు, దీనిని 30-కిలోమీటర్లు జోన్ లేదా కేవలం ది జోన్ అని కూడా అంటారు,<ref name="Petryna">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EPnZrC4kEv8C&pg=PA49|title=Life Exposed: Biological Citizens after Chernobyl|last=Petryna|first=Adriana|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-09019-1|location=New Jersey}}</ref> 1986 నాటి చెర్నోబుల్ విపత్తు తరువాత [[సోవియట్ యూనియన్]] ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ లో స్థాపించబడింది.<ref name="Petryna" /> ప్రారంభంలో, సోవియట్ అధికారులు చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ చుట్టూ 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) వ్యాసార్థంలో ఉన్న మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ప్రకటించారు, ఈ ప్రాంతాన్ని తరలింపు కోసం నియమించి సైనిక నియంత్రణలో ఉంచారు.<ref name="marples1988">{{Cite book|url=https://archive.org/details/socialimpactof00marp|title=The Social Impact of the Chernobyl Disaster|last=Marples|first=David R.|publisher=St. Martin's Press|year=1988|isbn=978-0-312-02432-1|location=New York|url-access=registration}}</ref><ref name="mould2000">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=978-0-7503-0670-6|location=Bristol, UK}}</ref> అప్పటి నుండి దాని సరిహద్దులు కైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని వైషోరోడ్ రైయాన్ యొక్క ఉత్తర భాగంతో సహా [[ఉక్రెయిన్]] పెద్ద ప్రాంతాన్ని కవర్ చేయడానికి మార్చబడ్డాయి, పొరుగున ఉన్న [[బెలారస్]] పోలేసి స్టేట్ రేడియోఎకోలాజికల్ రిజర్వ్ కలుపుతుంది. చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్ స్టేట్ ఏజెన్సీ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ నిర్వహిస్తుంది, విద్యుత్ కేంద్రం, దాని శవపేటిక, న్యూ సేఫ్ కాన్ఫైన్మెంట్ విడిగా నిర్వహించబడతాయి.<ref>[https://www.unccd.int/resources/knowledge-sharing-system/state-agency-ukraine-exclusion-zone-management State Agency of Ukraine of on Exclusion Zone Management]</ref> ఉక్రెయిన్‌లో ప్రస్తుతం సుమారు 2,600 కిమీ² (1,000 చదరపు మైళ్ళు)<ref name="Oskolkovetal">{{Cite conference |last=Bondarkov |first=Mikhail D. |last2=Oskolkov |first2=Boris Ya. |last3=Gaschak |first3=Sergey P. |last4=Kireev |first4=Sergey I. |last5=Maksimenko |first5=Andrey M. |last6=Proskura |first6=Nikolai I. |last7=Jannik |first7=G. Timothy |year=2011 |title=Environmental Radiation Monitoring in the Chernobyl Exclusion Zone - History and Results 25 Years After |location=US |publisher=Savannah River National Laboratory / Savannah River Nuclear Solutions}}</ref> విస్తీర్ణంలో రేడియోధార్మిక కాలుష్యం అత్యధికంగా ఉంది,  తదనుగుణంగా ప్రజల ప్రవేశం, నివాసం పరిమితం చేయబడ్డాయి. పరిమితం చేయబడిన మినహాయింపు జోన్‌లో భాగం కాని నిర్బంధ పునరావాసం, స్వచ్ఛంద పునరావాసం ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ఉక్రెయిన్ అంతటా ఉన్నాయి.<ref name="ICRINzonesmap">{{Cite web|year=2004|title=Zoning of radioactively contaminated territory of Ukraine according to actual regulations|url=http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-url=https://archive.today/20130218024359/http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-date=18 February 2013|access-date=25 April 2012|publisher=ICRIN}}</ref> ఫిబ్రవరి 2019లో, మినహాయింపు జోన్ యొక్క వెలుపలి ప్రాంతాలలో తగ్గుతున్న రేడియోధార్మికతను ప్రతిబింబించేలా దాని సరిహద్దులను తిరిగి సర్దుబాటు చేయడానికి చర్చలు జరుగుతున్నాయని వెల్లడైంది.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47227767 Chernobyl: The end of a three-decade experiment] [[BBC News]]. 14 February 2019. Retrieved 15 February 2019.</ref> ప్రమాదకర ప్రాంతాలకు ప్రవేశాన్ని నిరోధించడానికి, రేడియోలాజికల్ కాలుష్యం వ్యాప్తిని తగ్గించడానికి, రేడియోలాజికల్, పర్యావరణ పర్యవేక్షణ కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి మినహాయింపు జోన్‌లోకి ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది.<ref name="Presidential Decree">{{Cite web|date=6 April 2011|title=Decree of the President of Ukraine No. 393/2011 On approval of the State Agency of Ukraine of the Exclusion Zone|url=http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68:decree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75:osnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003019/http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Adecree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75%3Aosnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-date=3 December 2013|access-date=23 April 2012|publisher=State Agency of Ukraine on Exclusion Zone Management}}</ref> నేడు, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం భూమిపై అత్యంత రేడియోధార్మికంగా కలుషితమైన ప్రాంతాలలో ఒకటి, పర్యావరణంలో అధిక స్థాయి రేడియేషన్ ఎక్స్పోజర్, అలాగే విపత్తు పర్యాటకుల నుండి పెరుగుతున్న ఆసక్తి కోసం గణనీయమైన శాస్త్రీయ ఆసక్తిని ఆకర్షిస్తుంది.<ref name="guardian2004">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|title=Postcard from hell|date=18 October 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=25 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028150042/https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|archive-date=28 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web|last=Canales|first=Katie|title=A photographer visited the abandoned towns around Chernobyl more than 20 times over the past 25 years, and the captivating photos show just how suddenly time stopped in its tracks after the disaster|url=https://www.businessinsider.com/photos-abandoned-chernobyl-exclusion-zone-after-nuclear-disaster-david-mcmillan-2019-4|website=Business Insider}}</ref> 1986 నుండి మినహాయింపు జోన్‌లో మానవ కార్యకలాపాలు లేకపోవడం వల్ల, ఇది సహజంగా విభిన్నమైన వృక్షజాలం, జంతుజాలం, ఉక్రెయిన్‌లోని కొన్ని దట్టమైన అడవులతో అభివృద్ధి చెందుతున్న అభయారణ్యంగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=16 September 2020|title=How Chernobyl has become an unexpected haven for wildlife|url=http://www.unep.org/news-and-stories/story/how-chernobyl-has-become-unexpected-haven-wildlife|website=UNEP}}</ref> ఫిబ్రవరి 2022లో [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై]] [[రష్యా]] దండయాత్ర ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం పొరుగున ఉన్న రష్యాతో పోరాడే ప్రదేశంగా ఉంది, ఇది 24 ఫిబ్రవరి 2022న చెర్నోబిలును స్వాధీనం చేసుకుంది. ఏప్రిల్ 2022 నాటికి, కీవ్ దాడి విఫలమైంది, రష్యన్ సైన్యం ఈ ప్రాంతం నుండి వైదొలిగింది.<ref name="DohertySaric">{{Cite web|last=Erin Doherty, Ivana Saric|date=2022-02-24|title=Russian military forces seize Chernobyl nuclear plant|url=https://www.axios.com/2022/02/24/ukraine-zelensky-chernobyl-nuclear-power-plant|access-date=2022-02-25|website=axios.com|publisher=Axios|quote=}}</ref> ఉక్రేనియన్ అధికారులు రష్యా-ఉక్రేనియన్ల యుద్ధంలో శత్రుత్వాలు ఆగిపోయే వరకు మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని పర్యాటకులకు మూసివేస్తూనే ఉన్నారు.<ref name="2026AJ">{{Cite web|date=26 April 2026|title=Chornobyl’s surviving ‘liquidators’ return 40 years after nuclear disaster|url=https://www.aljazeera.com/amp/gallery/2026/4/26/survivors-return-to-chernobyl-40-years-after-devastating-explosion}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] b9tsn31t0qdzxevj8765vsf2h3vt6gd 4941340 4941339 2026-08-22T03:55:27Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941340 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్ | native_name = Зона відчуження Чорнобильської АЕС | native_name_lang = uk | settlement_type = విపత్తు నివారణ ప్రాంతం | image_skyline = Checkpoint ditkatky chernobyl zone.JPG | image_caption = డైటియాట్కీలోని పరాయీకరణ మండలానికి ప్రవేశం , 2010 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|Ukraine|name=ఉక్రెయిన్‌}} | subdivision_type1 = ఓబ్లాస్ట్‌లు | subdivision_name1 = {{ubl | కీవ్ ఒబ్లాస్ట్ | జైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్ (డి జ్యూర్) <ref>Zhytomyr Oblast with its [[Korosten Raion]] includes several villages that were evacuated after the Chernobyl disaster, but never became a part of the administrative exclusion zone, which only covers the northern part of Kyiv Oblast's Vyshhorod Raion</ref> }} | subdivision_type2 = రైయోన్ | subdivision_name2 = వైష్హోరోడ్ రైయోన్ | parts_type = Controlled by | parts_style = para | image_map = Map of Chernobyl Exclusion Zone.svg | map_caption = పొరుగున ఉన్న బెలారస్‌లోని చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం చుట్టూ ఉన్న "30-కిలోమీటర్ల జోన్" (ఎరుపు రంగు), పోలెసీ స్టేట్ రేడియోఎకలాజికల్ రిజర్వ్ (నారింజ రంగు) ను చూపే పటం | mapframe = yes | pushpin_map = | pushpin_caption = Location within Kyiv Oblast##Location within Ukraine | pushpin_label = Chernobyl Exclusion Zone | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{Coord|51.3|30.005|display=inline,title}} | established_title = Founded | established_date = {{Start date and age|27 April 1986}} <!-- area --> | area_total_km2 = 2600 | population_as_of = 2016 | population_total = 180 ''సమోసెలీ''<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2016/04/17/chernobyl-30-anniversary-babushka-ukraine/82887336/|title=Why a babushka in Chernobyl Exclusion Zone refuses to leave home|first=Kim|last=Hjelmgaard|website=USA TODAY}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | website = {{Official URL}} | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 }} చెర్నోబిల్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్ '''జోన్''' ఆఫ్ ఎలియనేషన్, దీనిని చెర్నోబల్ మినహాయింపు జోన్ లేదా చోర్నోబెల్ మినహాయింపు జోన్ అని కూడా పిలుస్తారు, దీనిని 30-కిలోమీటర్లు జోన్ లేదా కేవలం ది జోన్ అని కూడా అంటారు,<ref name="Petryna">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EPnZrC4kEv8C&pg=PA49|title=Life Exposed: Biological Citizens after Chernobyl|last=Petryna|first=Adriana|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-09019-1|location=New Jersey}}</ref> 1986 నాటి చెర్నోబుల్ విపత్తు తరువాత [[సోవియట్ యూనియన్]] ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ లో స్థాపించబడింది.<ref name="Petryna" /> ప్రారంభంలో, సోవియట్ అధికారులు చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ చుట్టూ 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) వ్యాసార్థంలో ఉన్న మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ప్రకటించారు, ఈ ప్రాంతాన్ని తరలింపు కోసం నియమించి సైనిక నియంత్రణలో ఉంచారు.<ref name="marples1988">{{Cite book|url=https://archive.org/details/socialimpactof00marp|title=The Social Impact of the Chernobyl Disaster|last=Marples|first=David R.|publisher=St. Martin's Press|year=1988|isbn=978-0-312-02432-1|location=New York|url-access=registration}}</ref><ref name="mould2000">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=978-0-7503-0670-6|location=Bristol, UK}}</ref> అప్పటి నుండి దాని సరిహద్దులు కైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని వైషోరోడ్ రైయాన్ యొక్క ఉత్తర భాగంతో సహా [[ఉక్రెయిన్]] పెద్ద ప్రాంతాన్ని కవర్ చేయడానికి మార్చబడ్డాయి, పొరుగున ఉన్న [[బెలారస్]] పోలేసి స్టేట్ రేడియోఎకోలాజికల్ రిజర్వ్ కలుపుతుంది. చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్ స్టేట్ ఏజెన్సీ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ నిర్వహిస్తుంది, విద్యుత్ కేంద్రం, దాని శవపేటిక, న్యూ సేఫ్ కాన్ఫైన్మెంట్ విడిగా నిర్వహించబడతాయి.<ref>[https://www.unccd.int/resources/knowledge-sharing-system/state-agency-ukraine-exclusion-zone-management State Agency of Ukraine of on Exclusion Zone Management]</ref> ఉక్రెయిన్‌లో ప్రస్తుతం సుమారు 2,600 కిమీ² (1,000 చదరపు మైళ్ళు)<ref name="Oskolkovetal">{{Cite conference |last=Bondarkov |first=Mikhail D. |last2=Oskolkov |first2=Boris Ya. |last3=Gaschak |first3=Sergey P. |last4=Kireev |first4=Sergey I. |last5=Maksimenko |first5=Andrey M. |last6=Proskura |first6=Nikolai I. |last7=Jannik |first7=G. Timothy |year=2011 |title=Environmental Radiation Monitoring in the Chernobyl Exclusion Zone - History and Results 25 Years After |location=US |publisher=Savannah River National Laboratory / Savannah River Nuclear Solutions}}</ref> విస్తీర్ణంలో రేడియోధార్మిక కాలుష్యం అత్యధికంగా ఉంది,  తదనుగుణంగా ప్రజల ప్రవేశం, నివాసం పరిమితం చేయబడ్డాయి. పరిమితం చేయబడిన మినహాయింపు జోన్‌లో భాగం కాని నిర్బంధ పునరావాసం, స్వచ్ఛంద పునరావాసం ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ఉక్రెయిన్ అంతటా ఉన్నాయి.<ref name="ICRINzonesmap">{{Cite web|year=2004|title=Zoning of radioactively contaminated territory of Ukraine according to actual regulations|url=http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-url=https://archive.today/20130218024359/http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-date=18 February 2013|access-date=25 April 2012|publisher=ICRIN}}</ref> ఫిబ్రవరి 2019లో, మినహాయింపు జోన్ యొక్క వెలుపలి ప్రాంతాలలో తగ్గుతున్న రేడియోధార్మికతను ప్రతిబింబించేలా దాని సరిహద్దులను తిరిగి సర్దుబాటు చేయడానికి చర్చలు జరుగుతున్నాయని వెల్లడైంది.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47227767 Chernobyl: The end of a three-decade experiment] [[BBC News]]. 14 February 2019. Retrieved 15 February 2019.</ref> ప్రమాదకర ప్రాంతాలకు ప్రవేశాన్ని నిరోధించడానికి, రేడియోలాజికల్ కాలుష్యం వ్యాప్తిని తగ్గించడానికి, రేడియోలాజికల్, పర్యావరణ పర్యవేక్షణ కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి మినహాయింపు జోన్‌లోకి ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది.<ref name="Presidential Decree">{{Cite web|date=6 April 2011|title=Decree of the President of Ukraine No. 393/2011 On approval of the State Agency of Ukraine of the Exclusion Zone|url=http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68:decree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75:osnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003019/http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Adecree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75%3Aosnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-date=3 December 2013|access-date=23 April 2012|publisher=State Agency of Ukraine on Exclusion Zone Management}}</ref> నేడు, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం భూమిపై అత్యంత రేడియోధార్మికంగా కలుషితమైన ప్రాంతాలలో ఒకటి, పర్యావరణంలో అధిక స్థాయి రేడియేషన్ ఎక్స్పోజర్, అలాగే విపత్తు పర్యాటకుల నుండి పెరుగుతున్న ఆసక్తి కోసం గణనీయమైన శాస్త్రీయ ఆసక్తిని ఆకర్షిస్తుంది.<ref name="guardian2004">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|title=Postcard from hell|date=18 October 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=25 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028150042/https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|archive-date=28 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web|last=Canales|first=Katie|title=A photographer visited the abandoned towns around Chernobyl more than 20 times over the past 25 years, and the captivating photos show just how suddenly time stopped in its tracks after the disaster|url=https://www.businessinsider.com/photos-abandoned-chernobyl-exclusion-zone-after-nuclear-disaster-david-mcmillan-2019-4|website=Business Insider}}</ref> 1986 నుండి మినహాయింపు జోన్‌లో మానవ కార్యకలాపాలు లేకపోవడం వల్ల, ఇది సహజంగా విభిన్నమైన వృక్షజాలం, జంతుజాలం, ఉక్రెయిన్‌లోని కొన్ని దట్టమైన అడవులతో అభివృద్ధి చెందుతున్న అభయారణ్యంగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=16 September 2020|title=How Chernobyl has become an unexpected haven for wildlife|url=http://www.unep.org/news-and-stories/story/how-chernobyl-has-become-unexpected-haven-wildlife|website=UNEP}}</ref> ఫిబ్రవరి 2022లో [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై]] [[రష్యా]] దండయాత్ర ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం పొరుగున ఉన్న రష్యాతో పోరాడే ప్రదేశంగా ఉంది, ఇది 24 ఫిబ్రవరి 2022న చెర్నోబిలును స్వాధీనం చేసుకుంది. ఏప్రిల్ 2022 నాటికి, కీవ్ దాడి విఫలమైంది, రష్యన్ సైన్యం ఈ ప్రాంతం నుండి వైదొలిగింది.<ref name="DohertySaric">{{Cite web|last=Erin Doherty, Ivana Saric|date=2022-02-24|title=Russian military forces seize Chernobyl nuclear plant|url=https://www.axios.com/2022/02/24/ukraine-zelensky-chernobyl-nuclear-power-plant|access-date=2022-02-25|website=axios.com|publisher=Axios|quote=}}</ref> ఉక్రేనియన్ అధికారులు రష్యా-ఉక్రేనియన్ల యుద్ధంలో శత్రుత్వాలు ఆగిపోయే వరకు మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని పర్యాటకులకు మూసివేస్తూనే ఉన్నారు.<ref name="2026AJ">{{Cite web|date=26 April 2026|title=Chornobyl’s surviving ‘liquidators’ return 40 years after nuclear disaster|url=https://www.aljazeera.com/amp/gallery/2026/4/26/survivors-return-to-chernobyl-40-years-after-devastating-explosion}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] mnla82iipxzrvj7ymod0dvah4ouvzc3 4941512 4941340 2026-08-22T07:03:21Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* మూలాలు */ 4941512 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్ | native_name = Зона відчуження Чорнобильської АЕС | native_name_lang = uk | settlement_type = విపత్తు నివారణ ప్రాంతం | image_skyline = Checkpoint ditkatky chernobyl zone.JPG | image_caption = డైటియాట్కీలోని పరాయీకరణ మండలానికి ప్రవేశం , 2010 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|Ukraine|name=ఉక్రెయిన్‌}} | subdivision_type1 = ఓబ్లాస్ట్‌లు | subdivision_name1 = {{ubl | కీవ్ ఒబ్లాస్ట్ | జైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్ (డి జ్యూర్) <ref>Zhytomyr Oblast with its [[Korosten Raion]] includes several villages that were evacuated after the Chernobyl disaster, but never became a part of the administrative exclusion zone, which only covers the northern part of Kyiv Oblast's Vyshhorod Raion</ref> }} | subdivision_type2 = రైయోన్ | subdivision_name2 = వైష్హోరోడ్ రైయోన్ | parts_type = Controlled by | parts_style = para | image_map = Map of Chernobyl Exclusion Zone.svg | map_caption = పొరుగున ఉన్న బెలారస్‌లోని చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం చుట్టూ ఉన్న "30-కిలోమీటర్ల జోన్" (ఎరుపు రంగు), పోలెసీ స్టేట్ రేడియోఎకలాజికల్ రిజర్వ్ (నారింజ రంగు) ను చూపే పటం | mapframe = yes | pushpin_map = | pushpin_caption = Location within Kyiv Oblast##Location within Ukraine | pushpin_label = Chernobyl Exclusion Zone | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{Coord|51.3|30.005|display=inline,title}} | established_title = Founded | established_date = {{Start date and age|27 April 1986}} <!-- area --> | area_total_km2 = 2600 | population_as_of = 2016 | population_total = 180 ''సమోసెలీ''<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2016/04/17/chernobyl-30-anniversary-babushka-ukraine/82887336/|title=Why a babushka in Chernobyl Exclusion Zone refuses to leave home|first=Kim|last=Hjelmgaard|website=USA TODAY}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | website = {{Official URL}} | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 }} చెర్నోబిల్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్ '''జోన్''' ఆఫ్ ఎలియనేషన్, దీనిని చెర్నోబల్ మినహాయింపు జోన్ లేదా చోర్నోబెల్ మినహాయింపు జోన్ అని కూడా పిలుస్తారు, దీనిని 30-కిలోమీటర్లు జోన్ లేదా కేవలం ది జోన్ అని కూడా అంటారు,<ref name="Petryna">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EPnZrC4kEv8C&pg=PA49|title=Life Exposed: Biological Citizens after Chernobyl|last=Petryna|first=Adriana|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-09019-1|location=New Jersey}}</ref> 1986 నాటి చెర్నోబుల్ విపత్తు తరువాత [[సోవియట్ యూనియన్]] ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ లో స్థాపించబడింది.<ref name="Petryna" /> ప్రారంభంలో, సోవియట్ అధికారులు చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ చుట్టూ 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) వ్యాసార్థంలో ఉన్న మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ప్రకటించారు, ఈ ప్రాంతాన్ని తరలింపు కోసం నియమించి సైనిక నియంత్రణలో ఉంచారు.<ref name="marples1988">{{Cite book|url=https://archive.org/details/socialimpactof00marp|title=The Social Impact of the Chernobyl Disaster|last=Marples|first=David R.|publisher=St. Martin's Press|year=1988|isbn=978-0-312-02432-1|location=New York|url-access=registration}}</ref><ref name="mould2000">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=978-0-7503-0670-6|location=Bristol, UK}}</ref> అప్పటి నుండి దాని సరిహద్దులు కైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని వైషోరోడ్ రైయాన్ యొక్క ఉత్తర భాగంతో సహా [[ఉక్రెయిన్]] పెద్ద ప్రాంతాన్ని కవర్ చేయడానికి మార్చబడ్డాయి, పొరుగున ఉన్న [[బెలారస్]] పోలేసి స్టేట్ రేడియోఎకోలాజికల్ రిజర్వ్ కలుపుతుంది. చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్ స్టేట్ ఏజెన్సీ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ నిర్వహిస్తుంది, విద్యుత్ కేంద్రం, దాని శవపేటిక, న్యూ సేఫ్ కాన్ఫైన్మెంట్ విడిగా నిర్వహించబడతాయి.<ref>[https://www.unccd.int/resources/knowledge-sharing-system/state-agency-ukraine-exclusion-zone-management State Agency of Ukraine of on Exclusion Zone Management]</ref> ఉక్రెయిన్‌లో ప్రస్తుతం సుమారు 2,600 కిమీ² (1,000 చదరపు మైళ్ళు)<ref name="Oskolkovetal">{{Cite conference |last=Bondarkov |first=Mikhail D. |last2=Oskolkov |first2=Boris Ya. |last3=Gaschak |first3=Sergey P. |last4=Kireev |first4=Sergey I. |last5=Maksimenko |first5=Andrey M. |last6=Proskura |first6=Nikolai I. |last7=Jannik |first7=G. Timothy |year=2011 |title=Environmental Radiation Monitoring in the Chernobyl Exclusion Zone - History and Results 25 Years After |location=US |publisher=Savannah River National Laboratory / Savannah River Nuclear Solutions}}</ref> విస్తీర్ణంలో రేడియోధార్మిక కాలుష్యం అత్యధికంగా ఉంది,  తదనుగుణంగా ప్రజల ప్రవేశం, నివాసం పరిమితం చేయబడ్డాయి. పరిమితం చేయబడిన మినహాయింపు జోన్‌లో భాగం కాని నిర్బంధ పునరావాసం, స్వచ్ఛంద పునరావాసం ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ఉక్రెయిన్ అంతటా ఉన్నాయి.<ref name="ICRINzonesmap">{{Cite web|year=2004|title=Zoning of radioactively contaminated territory of Ukraine according to actual regulations|url=http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-url=https://archive.today/20130218024359/http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-date=18 February 2013|access-date=25 April 2012|publisher=ICRIN}}</ref> ఫిబ్రవరి 2019లో, మినహాయింపు జోన్ యొక్క వెలుపలి ప్రాంతాలలో తగ్గుతున్న రేడియోధార్మికతను ప్రతిబింబించేలా దాని సరిహద్దులను తిరిగి సర్దుబాటు చేయడానికి చర్చలు జరుగుతున్నాయని వెల్లడైంది.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47227767 Chernobyl: The end of a three-decade experiment] [[BBC News]]. 14 February 2019. Retrieved 15 February 2019.</ref> ప్రమాదకర ప్రాంతాలకు ప్రవేశాన్ని నిరోధించడానికి, రేడియోలాజికల్ కాలుష్యం వ్యాప్తిని తగ్గించడానికి, రేడియోలాజికల్, పర్యావరణ పర్యవేక్షణ కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి మినహాయింపు జోన్‌లోకి ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది.<ref name="Presidential Decree">{{Cite web|date=6 April 2011|title=Decree of the President of Ukraine No. 393/2011 On approval of the State Agency of Ukraine of the Exclusion Zone|url=http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68:decree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75:osnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003019/http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Adecree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75%3Aosnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-date=3 December 2013|access-date=23 April 2012|publisher=State Agency of Ukraine on Exclusion Zone Management}}</ref> నేడు, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం భూమిపై అత్యంత రేడియోధార్మికంగా కలుషితమైన ప్రాంతాలలో ఒకటి, పర్యావరణంలో అధిక స్థాయి రేడియేషన్ ఎక్స్పోజర్, అలాగే విపత్తు పర్యాటకుల నుండి పెరుగుతున్న ఆసక్తి కోసం గణనీయమైన శాస్త్రీయ ఆసక్తిని ఆకర్షిస్తుంది.<ref name="guardian2004">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|title=Postcard from hell|date=18 October 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=25 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028150042/https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|archive-date=28 October 2017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Canales|first=Katie|title=A photographer visited the abandoned towns around Chernobyl more than 20 times over the past 25 years, and the captivating photos show just how suddenly time stopped in its tracks after the disaster|url=https://www.businessinsider.com/photos-abandoned-chernobyl-exclusion-zone-after-nuclear-disaster-david-mcmillan-2019-4|website=Business Insider}}</ref> 1986 నుండి మినహాయింపు జోన్‌లో మానవ కార్యకలాపాలు లేకపోవడం వల్ల, ఇది సహజంగా విభిన్నమైన వృక్షజాలం, జంతుజాలం, ఉక్రెయిన్‌లోని కొన్ని దట్టమైన అడవులతో అభివృద్ధి చెందుతున్న అభయారణ్యంగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=16 September 2020|title=How Chernobyl has become an unexpected haven for wildlife|url=http://www.unep.org/news-and-stories/story/how-chernobyl-has-become-unexpected-haven-wildlife|website=UNEP}}</ref> ఫిబ్రవరి 2022లో [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై]] [[రష్యా]] దండయాత్ర ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం పొరుగున ఉన్న రష్యాతో పోరాడే ప్రదేశంగా ఉంది, ఇది 24 ఫిబ్రవరి 2022న చెర్నోబిలును స్వాధీనం చేసుకుంది. ఏప్రిల్ 2022 నాటికి, కీవ్ దాడి విఫలమైంది, రష్యన్ సైన్యం ఈ ప్రాంతం నుండి వైదొలిగింది.<ref name="DohertySaric">{{Cite web|last=Erin Doherty, Ivana Saric|date=2022-02-24|title=Russian military forces seize Chernobyl nuclear plant|url=https://www.axios.com/2022/02/24/ukraine-zelensky-chernobyl-nuclear-power-plant|access-date=2022-02-25|website=axios.com|publisher=Axios|quote=}}</ref> ఉక్రేనియన్ అధికారులు రష్యా-ఉక్రేనియన్ల యుద్ధంలో శత్రుత్వాలు ఆగిపోయే వరకు మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని పర్యాటకులకు మూసివేస్తూనే ఉన్నారు.<ref name="2026AJ">{{Cite web|date=26 April 2026|title=Chornobyl’s surviving ‘liquidators’ return 40 years after nuclear disaster|url=https://www.aljazeera.com/amp/gallery/2026/4/26/survivors-return-to-chernobyl-40-years-after-devastating-explosion}}</ref> == చరిత్ర == === 1986కి ముందు: చెర్నోబిల్ అణు విపత్తుకు ముందు === [[దస్త్రం:Chernobyl,_Ukraine.jpg|thumb|ఏప్రిల్ 2009లో రియాక్టర్, చుట్టుపక్కల ప్రాంతం ఉపగ్రహ చిత్రం]] ఈ ప్రాంతం చారిత్రాత్మకంగా, భౌగోళికంగా పోలెసియా ప్రాంతానికి కేంద్రంగా ఉంది. ఈ ప్రధానంగా గ్రామీణ అటవీప్రాంతం, చిత్తడి నేల ప్రాంతం ఒకప్పుడు చెర్నోబిల్, ప్రిప్యాట్ నగరాల్లో నివసిస్తున్న 120,000 మంది ప్రజలకు అలాగే 187 చిన్న సమాజాలకు నివాసంగా ఉండేది, కానీ ఇప్పుడు ఎక్కువగా జనావాసాలు లేవు.<ref name="iaeafaqs2">{{Cite web|title=IAEA Frequently Asked Chernobyl Questions|url=http://www.iaea.org/newscenter/features/chernobyl-15/cherno-faq.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20110223010003/http://www.iaea.org/newscenter/features/chernobyl-15/cherno-faq.shtml|archive-date=23 February 2011|access-date=23 April 2012|publisher=[[International Atomic Energy Agency]]}}</ref> అన్ని స్థావరాలు భౌగోళిక పటాలలో గుర్తించబడ్డాయి కానీ నెజిల్గా గుర్తించబడ్డాయి. (నెజ్హిల్.-"జనావాసాలు లేని". ప్రిప్యాట్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతంలోని అటవీప్రాంతం [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో పక్షపాత ప్రతిఘటన కేంద్ర బిందువుగా ఉండేది, ఇది ఖాళీ చేయబడిన నివాసితులు గార్డులను తప్పించుకోవడానికి అడవుల్లోకి తిరిగి రావడానికి వీలు కల్పించింది.<ref name="mould20003">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=978-0-7503-0670-6|location=Bristol, UK}}</ref> చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ సమీపంలో ఉన్న అడవులలో "పార్టిసన్స్ ట్రీ" లేదా "క్రాస్ ట్రీ" ఉండేది, దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్న పక్షపాతులను వేలాడదీయడానికి ఉపయోగించేవారు. 1996లో వయస్సు కారణంగా ఈ చెట్టు కూలిపోయింది, ఇప్పుడు దాని స్థానంలో ఒక స్మారక చిహ్నం ఉంది. === 1986: సోవియట్ బహిష్కరణ మండలాలు === ==== 10-కిలోమీటర్ల, 30-కిలోమీటర్ల వ్యాసార్థం ==== [[దస్త్రం:Partisan's_tree_chernobyl.jpg|alt=A tree in an odd shape, somewhat like a trident. In the background is the power plant|thumb|ఓక్ పార్టిసన్ ట్రీ లేదా క్రాస్ ట్రీ. నేపథ్యంలో విద్యుత్ కేంద్రం కనిపిస్తోంది]] చెర్నోబిల్ విపత్తు తరువాత వెంటనే {{Start date|1986|05|02|df=yes}} మినహాయింపు జోన్ స్థాపించబడింది, నికోలాయ్ రైజ్కోవ్: 4 నేతృత్వంలోని [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] ప్రభుత్వ కమిషన్ రియాక్టర్ 4 నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మై) వ్యాసార్థంలో "కాకుండా ఏకపక్షంగా": ప్రాంతాన్ని నియమించబడిన తరలింపు ప్రాంతంగా నిర్ణయించింది.<ref name="Oskolkovetal" /><ref name="marples1988" /> 30 కిమీ జోన్ ప్రారంభంలో మూడు ఉప మండలాలుగా విభజించబడింది: రియాక్టర్ 4 కి వెంటనే ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతం, రియాక్టర్ నుండి సుమారు {{Convert|10|km||0|abbr=on}} వ్యాసార్థం, మిగిలిన 30 కిమీ జోన్. రక్షణ దుస్తులు, అందుబాటులో ఉన్న సౌకర్యాలు ఈ ఉప మండలాల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి.<ref name="marples1988" /> తరువాత 1986లో కలుషిత ప్రాంతాల నవీకరించబడిన పటాలు తయారు చేయబడిన తరువాత, 100 mSv సవరించిన మోతాదు పరిమితి ఆధారంగా మరింత తరలింపు ప్రాంతాలను సూచించడానికి ఈ ప్రాంతాన్ని మూడు ప్రాంతాలుగా విభజించారు.<ref name="Oskolkovetal3">{{Cite conference |last=Bondarkov |first=Mikhail D. |last2=Oskolkov |first2=Boris Ya. |last3=Gaschak |first3=Sergey P. |last4=Kireev |first4=Sergey I. |last5=Maksimenko |first5=Andrey M. |last6=Proskura |first6=Nikolai I. |last7=Jannik |first7=G. Timothy |year=2011 |title=Environmental Radiation Monitoring in the Chernobyl Exclusion Zone - History and Results 25 Years After |location=US |publisher=Savannah River National Laboratory / Savannah River Nuclear Solutions}}</ref> * "బ్లాక్ జోన్" (గంటకు 200 μSv·h ⁻¹ కంటే ఎక్కువ ), ఇక్కడికి తరలించబడిన వారు ఎప్పటికీ తిరిగి రాకూడదు. * "రెడ్ జోన్" (50–200 μSv·h ⁻¹ ), ఇక్కడ రేడియేషన్ స్థాయిలు సాధారణ స్థితికి వచ్చిన తర్వాత తరలించబడిన వారు తిరిగి రావచ్చు * "బ్లూ జోన్" (30–50 μSv·h ⁻¹ ), ఇక్కడ 1986 వేసవి నుండి పిల్లలు, గర్భిణీ స్త్రీలను తరలించడం ప్రారంభించారు ప్రవేశం, పూర్తి సైనిక నియంత్రణ కోసం ప్రత్యేక అనుమతి 1986 చివరిలో అమల్లోకి వచ్చింది.<ref name="marples1988" /> తరలింపులు వెంటనే జరగకపోయినప్పటికీ, చివరికి ఈ ప్రాంతాల నుండి 91,200 మందిని ఖాళీ చేయించారు.<ref name="mould2000" /> 1986 నవంబరులో, ఈ ప్రాంతంలోని కార్యకలాపాలపై నియంత్రణ కొత్త నిర్మాణ సంస్థ కొంబినట్కు ఇవ్వబడింది. ఖాళీ చేయబడిన చెర్నోబిల్ నగరంలో ఉన్న అసోసియేషన్ యొక్క బాధ్యత విద్యుత్ ప్లాంట్ను నిర్వహించడం, 30 కిమీ జోన్ ను క్రిమిసంహారక చేయడం, జోన్కు సామాగ్రి, వస్తువులను సరఫరా చేయడం విద్యుత్ ప్లాంట్ సిబ్బంది వారి కుటుంబాల కోసం కొత్త పట్టణం స్లావ్యుటిచ్ వెలుపల గృహాలను నిర్మించడం.<ref name="marples1988" /> 1989 మార్చిలో బెలారస్, ఉక్రెయిన్, రష్యాలోని మినహాయింపు జోన్కు మించిన కలుషితమైన ప్రాంతాలలో నివసించే ప్రజల కోసం "సేఫ్ లివింగ్ కాన్సెప్ట్" సృష్టించబడింది.<ref name="Petryna3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EPnZrC4kEv8C&pg=PA49|title=Life Exposed: Biological Citizens after Chernobyl|last=Petryna|first=Adriana|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-09019-1|location=New Jersey}}</ref> అక్టోబరు 1989లో, కలుషిత ప్రాంతాల నివాసితుల కోసం "సోవియట్ సేఫ్ లివింగ్ కాన్సెప్ట్" ను అంచనా వేయడానికి సోవియట్ ప్రభుత్వం ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) నుండి సహాయం కోరింది.<ref name="Petryna" /> "సోవియట్ కాలం అంతటా, ఎంపిక చేసిన పునరావాసాలు, కలుషితమైన మండలాల ప్రాదేశిక వర్ణనల ద్వారా నియంత్రణ చిత్రం పాక్షికంగా సాధించబడింది".<ref name="Petryna" /> === 1991 తర్వాత: స్వతంత్ర ఉక్రెయిన్ === [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernobyl_radiation_map_1996.svg|thumb|CIA హ్యాండ్‌బుక్‌లోని మ్యాప్ ప్రకారం 1996లో రేడియేషన్ స్థాయిలు]] ఫిబ్రవరి 1991లో, ChNPP ప్రమాదం ఫలితంగా రేడియోధార్మిక కాలుష్యానికి గురయ్యే భూభాగం చట్టపరమైన స్థితిపై [[Law of Ukraine (legislation)|చట్టం]] ఆమోదించబడింది, మినహాయింపు జోన్ సరిహద్దులను నవీకరించడం, తప్పనిసరి, స్వచ్ఛంద పునరావాస ప్రాంతాలను మెరుగైన పర్యవేక్షణ కోసం ప్రాంతాలను నిర్వచించడం జరిగింది. సరిహద్దులు స్ట్రోంటియం-90, సీసియం-137, [[ప్లూటోనియం]] యొక్క మట్టి నిక్షేపాలతో పాటు ఉక్రెయిన్ రేడియేషన్ ప్రొటెక్షన్ కోసం నేషనల్ కమిషన్ గుర్తించిన మోతాదు రేటు (సివెర్ట్స్/హెచ్) ఆధారంగా ఉన్నాయి.<ref name="Nasvit">{{Cite paper|last=Nasvit|first=Oleg|title=Legislation in Ukraine about the Radiological Consequences of the Chernobyl Accident|url=http://www.rri.kyoto-u.ac.jp/NSRG/reports/kr21/kr21pdf/Nasvit1.pdf}}</ref> మినహాయింపు జోన్లో కార్యకలాపాల పర్యవేక్షణ, సమన్వయ బాధ్యత చెర్నోబిల్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు ఇవ్వబడింది. 1992 నుండి 1993 వరకు లోతైన అధ్యయనాలు నిర్వహించబడ్డాయి, 1991 చట్టం నవీకరణను పూర్తి చేసి, తరువాత పోల్సియా ప్రాంతం నుండి మరింత తరలింపులు జరిగాయి.<ref name="Oskolkovetal" /> అనేక తరలింపు ప్రాంతాలు నిర్ణయించబడ్డాయిః "మినహాయింపు ప్రాంతం", "సంపూర్ణ ప్రాంతం (తప్పనిసరి పునరావాసం", "హామీ ఇవ్వబడిన స్వచ్ఛంద పునరావాసం ప్రాంతం", అలాగే ఉక్రెయిన్ అంతటా అనేక ప్రాంతాలు రేడియేషన్ పర్యవేక్షణ ప్రాంతాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.<ref name="ICRINzonesmap" /> మినహాయింపు జోన్ వెలుపల కలుషితమైన ప్రాంతాలను ఖాళీ చేయడం తప్పనిసరి, స్వచ్ఛంద పునరావాస ప్రాంతాలలో కొనసాగింది, 1990 నుండి 1995 వరకు ఉక్రెయిన్ ప్రాంతాల నుండి 53,000 మంది ప్రజలను ఖాళీ చేయించారు.<ref name="mould2000" /> ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఈ ప్రాంతం యొక్క పోలీసింగ్, రక్షణకు నిధులు మొదట్లో పరిమితం చేయబడ్డాయి, ఫలితంగా సమోసీ (తిరిగి వచ్చినవారు ఇతర అక్రమ చొరబాట్ల ద్వారా మరింత స్థిరపడింది.<ref name="Samosely01"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://ura-inform.com/ru/society/2012/08/28/chernobylskuju-zonu-zakhvatyvajut-samosely "Чернобыльскую зону "захватывают" самоселы"]. Ura-inform.com. 28 August 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2012</span>.</cite></ref><ref name="Samosely02"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://chernobylsecret.my1.ru/index/quot_samosely_quot/0-11 "Секреты Чернобыля - "Самоселы""]. Chernobylsecret.my1.ru<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2012</span>.</cite></ref> 1997లో, ఖాళీ చేయబడిన పోలిస్కే, నరోడిచి ప్రాంతాలను ఇప్పటికే ఉన్న మినహాయింపు జోన్‌కు జోడించారు, ఈ జోన్ ఇప్పుడు మినహాయింపు జోన్ సుమారు {{Convert|2,600|km2||abbr=on}}కిమీ² (1,000 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న సంపూర్ణ (తప్పనిసరి) పునరావాస జోన్‌లోని ^{భాగాలను} కలిగి ఉంది. ఈ జోన్‌ను అత్యవసర పరిస్థితుల మంత్రిత్వ శాఖలోని 'మినహాయింపు జోన్, సంపూర్ణ (తప్పనిసరి) పునరావాస జోన్ పరిపాలన' నిర్వహణ కింద ఉంచారు.<ref name="Oskolkovetal" /> 15 డిసెంబర్ 2000న, అప్పటి అధ్యక్షుడు లియోనిడ్ కుచ్మాతో జరిగిన అధికారిక కార్యక్రమం తర్వాత , పనిచేస్తున్న చివరి రియాక్టర్, నంబర్ 3, మూసివేయబడినప్పుడు పవర్ ప్లాంట్‌లో మొత్తం అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి నిలిచిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=IAEA's Power Reactor Information System polled in May 2008 reports shut down for units 1, 2, 3 and 4 respectively|url=http://www.iaea.org/programmes/a2/|access-date=25 April 2012}}</ref> మే 2025లో, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్‌లోని సుమారు 100 హెక్టార్ల భూమిలో కాలుష్యం తగ్గి, ఆ ప్రాంతాలలో వ్యవసాయం ప్రారంభించడానికి సురక్షితమైన స్థాయికి చేరుకుందని నివేదించబడింది.<ref>{{Cite web|date=6 May 2025|title=Chernobyl fields found fit for farming decades after nuclear disaster|url=https://www.independent.co.uk/news/science/chernobyl-nuclear-disaster-farm-contamination-b2745469.html|website=[[Independent.co.uk]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 May 2025|title=Chernobyl farmland found fit for farming decades after nuclear disaster|url=https://ca.news.yahoo.com/chernobyl-farmland-found-fit-farming-081525843.html}}</ref> ==== ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి (2022–ప్రస్తుతం) ==== ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్రలో భాగంగా భాగంగా 24 ఫిబ్రవరి 2022న జరిగిన చెర్నోబిల్ యుద్ధం సమయంలో రష్యా, ఉక్రేనియన్ దళాల మధ్య చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్ పోరాటానికి వేదికైంది.<ref name="DohertySaric3">{{Cite web|last=Erin Doherty, Ivana Saric|date=2022-02-24|title=Russian military forces seize Chernobyl nuclear plant|url=https://www.axios.com/2022/02/24/ukraine-zelensky-chernobyl-nuclear-power-plant|access-date=2022-02-25|website=axios.com|publisher=Axios|quote=}}</ref> అదే రోజు రష్యా దళాలు ప్లాంట్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు సమాచారం.<ref name="MSN12">{{Cite web|title=Chernobyl nuclear power plant under control of Russian troops, says Ukrainian President|url=https://www.msn.com/en-gb/news/newslondon/chernobyl-nuclear-power-plant-under-control-of-russian-troops-says-ukrainian-president/ar-AAUfZWm|access-date=24 February 2022|website=MSN}}</ref> చెర్నోబిల్ వద్ద ఉన్న సౌకర్యాలకు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్న నిర్వహణ అవసరం, కొంతవరకు ఖర్చు చేసిన అణు ఇంధనం నిరంతరం చల్లబరుస్తుంది. రష్యన్లు వచ్చినప్పుడు చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లో ఉన్న 100 మంది ప్లాంట్ కార్మికులు, 200 మంది ఉక్రేనియన్ గార్డులు బయలుదేరలేకపోయారు. సాధారణంగా వారు ప్రతిరోజూ షిఫ్టులు మారుస్తారు, ఆ స్థలంలో నివసించరు. వారికి మందులు, ఆహారం, విద్యుత్ సరఫరా పరిమితం చేయబడింది.<ref name="Tobias2">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60638949|title=Ukraine war: Chernobyl workers' 12-day ordeal under Russian guard|last=Tobias|first=Ben|date=7 March 2022|work=BBC News|access-date=11 March 2022}}</ref> ఉక్రేనియన్ నివేదికల ప్రకారం, దండయాత్ర తరువాత మినహాయింపు జోన్లో రేడియేషన్ స్థాయిలు పెరిగాయి.<ref>{{Cite web|date=2022-02-24|title=Scientists Track Radioactive Dangers after Russian Attack Chernobyl Plant in Ukraine|url=https://weatherboy.com/scientists-track-radioactive-dangers-after-russian-attack-chernobyl-plant-in-ukraine/|access-date=2022-02-25|website=Weatherboy|language=en-US}}</ref> సైనిక కార్యకలాపాల వల్ల రేడియోధార్మిక ధూళి అంతరాయం కలిగించడం వల్ల లేదా సైబర్టాక్ల వల్ల సంభవించే తప్పుడు రీడింగుల ఫలితంగా అధిక స్థాయిలు సంభవిస్తాయని నమ్ముతారు.<ref name="Tobias3">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60638949|title=Ukraine war: Chernobyl workers' 12-day ordeal under Russian guard|last=Tobias|first=Ben|date=7 March 2022|work=BBC News|access-date=11 March 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pavel Polityuk and Forrest Crellin|date=2022-02-25|title=Ukraine reports higher Chernobyl radiation after Russians capture plant|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-nuclear-agency-reports-higher-chernobyl-radiation-levels-due-heavy-2022-02-25/|access-date=2022-02-25|website=.reuters.com|publisher=Reuters|quote=}}</ref> మార్చి 22న, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్‌కు బాధ్యత వహించే ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వ సంస్థ, చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రంలో రష్యన్ దళాలు ఒక కొత్త ప్రయోగశాలను ధ్వంసం చేశాయని నివేదించింది . 2015లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రయోగశాల, ఇతర విషయాలతో పాటు, రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణను మెరుగుపరచడానికి పనిచేసింది. "ప్రయోగశాలలో అత్యంత చురుకైన నమూనాలు, రేడియోన్యూక్లైడ్‌ల నమూనాలు ఉన్నాయి, అవి ఇప్పుడు శత్రువు చేతుల్లో ఉన్నాయి, అవి నాగరిక ప్రపంచానికి కాకుండా తమకు తామే హాని చేసుకుంటాయని మేము ఆశిస్తున్నాము" అని ఆ సంస్థ తన ప్రకటనలో పేర్కొంది. 10 మార్చి 2022న, అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ చెర్నోబిల్‌తో అన్ని సంబంధాలను కోల్పోయినట్లు పేర్కొంది.<ref>{{Cite web|last=Child|first=David|date=11 March 2022|title=Latest Ukraine updates: UN stresses 'urgent' need for talks {{pipe}} Russia-Ukraine War News|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/10/ukraine-tells-iaea-it-lost-contact-chernobyl-plant-liveblog|access-date=2022-03-13|publisher=Al Jazeera}}</ref> చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్కు బాధ్యత వహించే ఉక్రేనియన్ రాష్ట్ర ఏజెన్సీ మార్చి 22న చెర్నోబల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రంలో రష్యా దళాలు కొత్త ప్రయోగశాలను ధ్వంసం చేశాయని నివేదించింది. 2015లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రయోగశాల, ఇతర విషయాలతోపాటు, రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణను మెరుగుపరచడానికి పనిచేసింది. "ప్రయోగశాలలో అత్యంత చురుకైన నమూనాలు, రేడియోన్యూక్లైడ్ల నమూనాలు ఉన్నాయి, అవి ఇప్పుడు శత్రువు చేతిలో ఉన్నాయి, ఇవి నాగరిక ప్రపంచానికి కాకుండా తనకు హాని కలిగిస్తాయని మేము ఆశిస్తున్నాము" అని ఏజెన్సీ తన ప్రకటనలో తెలిపింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/international/russians-forces-destroy-laboratory-in-chernobyl-nuclear-power-plant-122032300155_1.html|title=Russians forces destroy laboratory in Chernobyl nuclear power plant|date=2022-03-23|work=Business Standard India|access-date=2022-03-23|agency=AP}}</ref> మార్చి 27న, అప్పటి-వెర్కోవ్నా రాడా మానవ హక్కుల కమిషనర్ ల్యుడ్మిలా డెనిసోవా మాట్లాడుతూ, ఈ ప్రాంతంలో 10,000 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో 31 తెలిసిన వ్యక్తిగత మంటలు చెలరేగుతున్నాయని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|date=27 March 2022|title=Пожежа біля ЧАЕС: у зоні відчуження через бойові дії горить понад 10 тис га лісу - Денісова|url=https://www.unian.ua/war/pozhezha-bilya-chaes-u-zoni-vidchuzhennya-cherez-boyovi-diji-gorit-ponad-10-tis-ga-lisu-denisova-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11761828.html|access-date=2022-03-31|website=www.unian.ua|language=uk}}</ref> డెనిసోవా ప్రకారం, ఈ మంటలు "... రేడియోధార్మిక వాయు కాలుష్యం పెరిగిన స్థాయికి" కారణమయ్యాయి. ఈ ప్రాంతంలో రష్యన్ దళాలు ఉన్నందున అగ్నిమాపక సిబ్బంది మంటలను చేరుకోలేకపోయారు. ఈ అడవి మంటలు కాలానుగుణంగా ఉంటాయి-2020 11,500 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో మంటలు చెలరేగాయి, [[చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్|2010లు]] అనేక చిన్న మంటలు సంభవించాయి. మార్చి 31న, చెర్నోబిల్ను ఆక్రమించిన రష్యన్ దళాలలో ఎక్కువ భాగం ఉపసంహరించుకున్నట్లు నివేదించబడింది. బెలారస్లోని ఒక రేడియేషన్ ఆసుపత్రి సమీపంలో దిగుతున్న సైనిక బస్సుల ఫోటో ఆధారంగా, రష్యన్ దళాలు తీవ్రమైన రేడియేషన్ అనారోగ్యం బాధపడుతున్నాయని సూచిస్తూ ఒక మినహాయింపు జోన్ ఉద్యోగి ఫేస్బుక్లో పోస్ట్ చేశారు.<ref name="Metro1">[https://metro.co.uk/2022/03/31/chernobyl-withdrawn-russian-troops-suffering-radiation-poisoning-16377485/ Dozens of Russian troops 'fall ill with radiation poisoning' at Chernobyl]</ref><ref name="DailyBeast1">[https://www.thedailybeast.com/russian-troops-suffer-acute-radiation-sickness-after-digging-chernobyl-trenches Russian Troops Suffer 'Acute Radiation Sickness' After Digging Chernobyl Trenches]</ref> చెర్నోబిల్ ఆపరేటర్ ఎనర్గోటమ్ చెర్నోబల్ మినహాయింపు జోన్లో అత్యంత కలుషితమైన భాగంలో రష్యన్ దళాలు కందకాలు తవ్వాయని, రేడియేషన్ "గణనీయమైన మోతాదులను" అందుకున్నాయని పేర్కొన్నారు.<ref name="Chernoby60945666B">[https://www.bbc.com/news/world-europe-60945666 Ukraine war: Russian troops leave Chernobyl, Ukraine says], [[BBC News]] (1 April 2022)</ref> బెలారస్లో కొంతమందికి చికిత్స అందిస్తున్నట్లు ధృవీకరించని నివేదికలను బిబిసి న్యూస్ నివేదించింది.<ref name="Chernoby60945666B" /> 3 ఏప్రిల్ 2022న ఉక్రేనియన్ దళాలు చెర్నోబిల్ పవర్ ప్లాంట్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Rushton|first=Jimmy|title=Ukrainian forces in full control of the Chernobyl nuclear power plant, the district of Pripyat and the area of the State Border of Ukraine with the Republic of Belarus.🇺🇦|url=https://twitter.com/jimmysecuk/status/1510550414365757440|access-date=2022-04-03|website=Twitter|language=en}}</ref> == జనాభా == [[దస్త్రం:Pripyat,_Ukraine,_abandoned_city.jpg|thumb|ప్రిప్యాట్‌లో వదిలివేయబడిన అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్‌లు]] 30 కిలోమీటర్ల ప్రాంతంలో 197 మంది సమోస్లీ 11 గ్రామాలతో పాటు చెర్నోబిల్ పట్టణంలో నివసిస్తున్నట్లు అంచనా.<ref name="URAInformSquatters2">{{Cite web|date=28 August 2012|title=ChernobylZone squatter captured|url=http://ura-inform.com/ru/society/2012/08/28/chernobylskuju-zonu-zakhvatyvajut-samosely|access-date=11 December 2012|publisher=URS-Inform|language=ru}}</ref><ref name="MarplesKyivPost2">{{Cite news|url=https://www.kyivpost.com/article/opinion/op-ed/chornobyls-legacy-in-ukraine-beyond-the-united-nat-103516.html|title=Chornobyl's legacy in Ukraine: Beyond the United Nations reports|last=Marples|first=David|date=3 May 2012|work=[[Kyiv Post]]|access-date=11 December 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121010817/https://www.kyivpost.com/article/opinion/op-ed/chornobyls-legacy-in-ukraine-beyond-the-united-nat-103516.html|archive-date=21 January 2016}}</ref> ఈ సంఖ్య 2007లో 314, 1986లో 1,200 గా ఉన్న మునుపటి అంచనాల నుండి తగ్గుతూ ఉంది.<ref name="MarplesKyivPost2" /> ఈ నివాసితులు 63 సంవత్సరాల సగటు వయస్సు గల సీనియర్ సిటిజన్లు.<ref name="MarplesKyivPost2" /> బహిష్కరణకు పదేపదే ప్రయత్నించిన తరువాత, అధికారులు వారి ఉనికిని అంగీకరించి, పరిమిత సహాయక సేవలతో ఉండటానికి అనుమతించారు. నివాసం ఇప్పుడు ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం అనధికారికంగా అనుమతించబడింది. సుమారు 3,000 మంది ప్రజలు ఏలియనేషన్ జోన్‌లో కొత్త సురక్షిత నిర్బంధం నిర్మాణం , రియాక్టర్ల కొనసాగుతున్న డీకమిషనింగ్, జోన్‌లోని పరిస్థితుల అంచనా, పర్యవేక్షణ వంటి వివిధ పనులపై పనిచేస్తున్నారు. ఉద్యోగులు జోన్ లోపల నివసించరు, కానీ అక్కడ షిఫ్టులలో పనిచేస్తారు. కొంతమంది కార్మికులు "4-3" షిఫ్టులలో (నాలుగు రోజులు పని, మూడు రోజులు సెలవు) పనిచేస్తుండగా, మరికొందరు 15 రోజులు పని, 15 రోజులు సెలవు పద్ధతిలో పనిచేస్తారు.<ref name="afterchernobyl2">{{Cite web|last=Rothbart|first=Michael|title=After Chernobyl|url=http://www.afterchernobyl.com/|access-date=11 December 2012}}</ref> ఇతర కార్మికులు స్లావుటిచ్ నుండి ప్రతిరోజూ జోన్‌కు ప్రయాణిస్తారు. పెన్షన్, ఆరోగ్య సంరక్షణకు సంబంధించిన కారణాల వల్ల షిఫ్టుల వ్యవధిని ఖచ్చితంగా లెక్కిస్తారు. జోన్‌లో పనిచేసే ప్రతి ఒక్కరిలో రేడియోధార్మిక మూలకాల అంతర్గత బయోఅక్యుములేషన్ కోసం పర్యవేక్షణ ఉంటుంది. 10 కిలోమీటర్ల మినహాయింపు జోన్ వెలుపల ఉన్న చెర్నోబిల్ పట్టణం, ప్రమాదం తరువాత ఖాళీ చేయబడింది, కానీ ఇప్పుడు మినహాయింపు జోన్లోని కార్మికులకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఒక స్థావరంగా పనిచేస్తుంది. దీని సౌకర్యాలలో పరిపాలనా భవనాలు, సాధారణ దుకాణాలు, క్యాంటీన్, హోటల్, బస్ స్టేషన్ ఉన్నాయి. మినహాయింపు జోన్లోని ఇతర ప్రాంతాల మాదిరిగా కాకుండా, పచ్చిక ప్రాంతాలను కత్తిరించడం, శరదృతువు ఆకులను సేకరించడం వంటి పట్టణాన్ని కార్మికులు చురుకుగా నిర్వహిస్తున్నారు. === ప్రవేశం, పర్యాటకం === [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Entrance_to_zone_of_alienation_around_Chernobyl.jpg|thumb|పరాయీకరణ మండలానికి ప్రవేశ ద్వారం]] COVID-19 మహమ్మారి, రష్యన్ దండయాత్రకు ముందు ప్రతి సంవత్సరం మినహాయింపు జోన్కు చాలా మంది సందర్శకులు, కైవ్ నుండి రోజువారీ పర్యటనలు ఉండేవి.<ref name="How To Stay Safe2">{{Cite web|last=Sylvester|first=Phil|date=28 October 2020|title=Visiting Chernobyl - How To Stay Safe|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/eastern-europe/ukraine/ukraine-is-it-safe-to-travel-to-chernobyl|access-date=2022-11-11|website=www.worldnomads.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=CHORNOBYL TOUR® - Official provider of the Chornobyl zone, ChNPP, Pripyat-town. Top-quality trips.|url=https://www.chernobyl-tour.com/english/|access-date=2025-11-20|website=www.chernobyl-tour.com}}</ref> అదనంగా, ఉక్రేనియన్ టూర్ ఆపరేటర్లతో బహుళ-రోజుల విహారయాత్రలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. చాలా మంది పర్యాటకులు చెర్నోబిల్ పట్టణంలోని ఒక హోటల్లో రాత్రిపూట బస చేస్తారు, ఇది మినహాయింపు జోన్లో ఉంది. 2017 నాటికి, మొత్తం 50 లైసెన్స్ పొందిన మినహాయింపు ప్రాంత పర్యటన మార్గదర్శకులు ఉన్నారు, వీరు సుమారు తొమ్మిది కంపెనీలకు పనిచేస్తున్నారు. మినహాయింపు జోన్లోకి ప్రవేశించేటప్పుడు సందర్శకులు తమ [[పాస్‌పోర్ట్|పాస్పోర్ట్]] సమర్పించాలి, నిష్క్రమించేటప్పుడు 10 కిలోమీటర్ల చెక్పాయింట్, 30 కిలోమీటర్ల చెక్పాయింట్లో రేడియేషన్ కోసం పరీక్షించబడతారు.<ref name="How To Stay Safe2" /> జోన్ పరిపాలన విభాగానికి నేరుగా దరఖాస్తు చేసుకుంటే నిషేధిత జోన్‌లోకి కూడా ప్రవేశించవచ్చు. ప్రిప్యాట్‌లోని కొంతమంది తరలించబడిన నివాసితులు ఒక స్మరణ సంప్రదాయాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు, ఇందులో భాగంగా ఏటా వారి పాత ఇళ్లను, పాఠశాలలను సందర్శిస్తారు.   [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Misha_Olympic_Mosaic_Bus_Stop_Chernobyl.jpg|thumb|దుగా రాడార్ సమీపంలో మిషా మొజాయిక్‌తో ఉన్న బస్ స్టాప్]] ప్రిప్యాట్‌లోని కొంతమంది ఖాళీ చేయబడిన నివాసితులు ఒక జ్ఞాపక సంప్రదాయాన్ని స్థాపించారు, ఇందులో పూర్వ గృహాలు, పాఠశాలలకు వార్షిక సందర్శనలు ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=Сайт г. Припять. Чернобыльская авария. Фото Чернобыль. Чернобыльская катастрофа|url=http://www.pripyat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024074036/http://pripyat.com/|archive-date=24 October 2015|access-date=2015-10-31|publisher=Pripyat.com}}</ref> చెర్నోబిల్ జోన్‌లో, సెయింట్ ఎలియా చర్చి అనే ఒక తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి పనిచేస్తోంది. చెర్నోబిల్ విపత్తు నిర్మూలన నిపుణుల ప్రకారం, అక్కడి రేడియేషన్ స్థాయిలు "జోన్ అంతటా ఉన్న స్థాయి కంటే చాలా తక్కువగా" ఉన్నాయి, ఈ విషయాన్ని ఉక్రేనియన్ చెర్నోబిల్ యూనియన్ అధ్యక్షుడు యూరి ఆండ్రీవ్ ఒక అద్భుతంగా భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=The only church open in Chernobyl zone shows the minimum radiation level|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=8394|access-date=29 April 2014|publisher=[[Interfax]]}}</ref> చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్ సృష్టించబడినప్పటి నుండి శాస్త్రవేత్తలు, పాత్రికేయులు వంటి ఆసక్తిగల పార్టీలకు అందుబాటులో ఉంది. ఒక ప్రారంభ ఉదాహరణ ఎలెనా ఫిలాటోవా యొక్క ఆన్లైన్ ఖాతా, ఆమె జోన్ ద్వారా ఒంటరిగా బైక్ రైడ్ చేసినట్లు ఆరోపించబడింది. ఇది ఆమెకు ఇంటర్నెట్ కీర్తిని సంపాదించింది, కానీ తరువాత ఇది కల్పితమైనదని ఆరోపించబడింది, ఎందుకంటే ఒక గైడ్ ఫిలాటోవా అధికారిక పర్యటన సమూహంలో భాగమని పేర్కొంది. సంబంధం లేకుండా, ఆమె కథ అణు విపత్తు వైపు లక్షలాది మంది దృష్టిని ఆకర్షించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jul-06-fg-chernobyl6-story.html|title=Account of Chernobyl Trip Takes Web Surfers for a Ride|last=Mycio|first=Mary|date=6 July 2004|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> 2004లో ఫిలాటోవా సందర్శన తరువాత, ''[[ది గార్డియన్]]'', ''[[ద న్యూయార్క్ టైమ్స్|ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]'' వంటి అనేక పత్రికలలో ఈ ప్రాంత పర్యటనలపై నివేదికలు రావడం ప్రారంభించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|title=Chernobyl: Ukraine's new tourist destination {{pipe}} World news|date=18 October 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=31 October 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/06/15/front%20page/world/pripyat-journal-new-sight-in-chernobyls-dead-zone-tourists.html|title=Pripyat Journal; New Sight in Chernobyl's Dead Zone: Tourists|last=Chivers|first=C.J.|date=15 June 2005|work=[[The New York Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224082610/http://www.nytimes.com/2005/06/15/international/europe/15chernobyl.html|archive-date=24 February 2011}}</ref> ప్రజాదరణ పొందిన వీడియో గేమ్స్ S.T.A.L.K.E.R. షాడో ఆఫ్ చెర్నోబిల్, కాల్ ఆఫ్ డ్యూటీ 4: మోడరన్ వార్ఫేర్లలో ప్రిప్యాట్ ప్రదర్శించబడిన తరువాత ఈ ప్రాంతానికి పర్యాటకం మరింత సాధారణమైంది.<ref name="Distillations2">{{Cite paper|title=Greetings from Isotopia|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/greetings-from-isotopia}}</ref> తమను తాము "స్టాకర్స్" గా పేర్కొనే ''S.T.A.L.K.E.R.'' ఫ్రాంచైజీ అభిమానులు తరచుగా జోన్కు ప్రాప్యత పొందుతారు.<ref>{{Cite web|title=Славутич-Портал - Сам себе сталкер|url=http://www.slavutich.kiev.ua/?module=articles&c=news&b=4&a=176|archive-url=https://web.archive.org/web/20110405015453/http://www.slavutich.kiev.ua/?module=articles&c=news&b=4&a=176|archive-date=5 April 2011}}</ref> "ది జోన్" , "స్టాకర్" అనే పదాలు అర్కాడీ & బోరిస్ స్ట్రగట్స్కీ [[సైన్స్ ఫిక్షన్]] నవల రోడ్సైడ్ పిక్నిక్ నుండి ఉద్భవించాయి, ఇది ప్రమాదానికి ముందు. శిథిలమైన రియాక్టర్ భవనం లోపల పనిచేస్తున్న లిక్విడేటర్లు, శాస్త్రవేత్తలు 1986 నుండి తమను తాము 'స్టాకర్స్' గా పేర్కొంటూ వాస్తవం, కల్పన మధ్య సంబంధాలను గీసిన మొదటి వ్యక్తులు. నిషేధిత ప్రాంతంలోకి చొరబడటం గణనీయంగా పెరిగిన తర్వాత, చొరబడిన వారిపై విచారణ మరింత కఠినతరం చేయబడింది. ఉక్రెయిన్ శిక్షాస్మృతిలో ఒక ప్రత్యేక నిబంధనను ప్రవేశపెట్టారు, ఆ ప్రాంతం పరిధిని రక్షించడానికి గుర్రపు గస్తీ దళాలను జోడించారు.<ref>{{Cite web|title=Кримінальний кодекс України {{pipe}} від 05.04.2001 No. 2341-III (Сторінка 7 з 14)|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=7&nreg=2341-14|access-date=31 October 2015|website=Офіційний вебпортал парламенту України|publisher=Zakon.rada.gov.ua|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=Кодекс України про адміністративні правопорушення (ст... {{pipe}} від 07.12.1984 No. 8073-X (Сторінка 2 з 15)|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=2&nreg=80731-10|access-date=31 October 2015|publisher=Zakon.rada.gov.ua|language=ru}}</ref> 2012లో జర్నలిస్ట్ ఆండ్రూ బ్లాక్‌వెల్ " ''విజిట్ సన్నీ చెర్నోబిల్: అండ్ అదర్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ ది వరల్డ్స్ మోస్ట్ పొల్యూటెడ్ ప్లేసెస్" అనే పుస్తకాన్ని'' ప్రచురించారు . బ్లాక్‌వెల్ తాను ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్‌ను సందర్శించినప్పుడు, ఒక గైడ్, డ్రైవర్ అతన్ని ఆ జోన్ గుండా రియాక్టర్ సైట్‌కు తీసుకెళ్లినట్లు వివరించారు.<ref name="Blackwell">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VMsI1oAHNPoC|title=Visit Sunny Chernobyl: And Other Adventures in the World's Most Polluted Places|last=Blackwell|first=Andrew|publisher=Rodale Books|year=2012|isbn=978-1-60529-445-2|page=320}}</ref> 14 ఏప్రిల్ 2013న, వన్యప్రాణుల డాక్యుమెంటరీ టీవీ కార్యక్రమం రివర్ మాన్స్టర్స్ (అటామిక్ అస్సాసిన్, సీజన్ 5, ఎపిసోడ్ 1) యొక్క 32వ ఎపిసోడ్ ప్రసారం చేయబడింది, ఇందులో హోస్ట్ జెరెమీ వాడే చెర్నోబిల్ పవర్ ప్లాంట్ శీతలీకరణ కొలనులలో వెల్స్ క్యాట్ ఫిష్ పట్టుకోవడం జరిగింది. 16 ఫిబ్రవరి 2014న, బ్రిటిష్ మోటరింగ్ టీవీ కార్యక్రమం ''టాప్ గేర్'' ఒక ఎపిసోడ్ ప్రసారం చేయబడింది, ఇందులో ప్రెజెంటర్లలో ఇద్దరైన జెరెమీ క్లార్క్సన్, జేమ్స్ మే , నిషేధిత ప్రాంతంలోకి తమ వాహనాన్ని నడుపుకుంటూ వెళ్లారు. 2019లో విడుదలైన నెట్‌ఫ్లిక్స్ డాక్యుమెంటరీ ' ''అవర్ ప్లానెట్''' ముగింపులోని కొంత భాగాన్ని ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్‌లో చిత్రీకరించారు. మానవ జోక్యం లేనప్పుడు ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ ఎంత త్వరగా కోలుకుని వృద్ధి చెందగలదో చూపడానికి ఈ ప్రాంతాన్ని ప్రధాన ఉదాహరణగా ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite web|last=Yong|first=Ed|date=1 Apr 2019|title=Netflix's Our Planet Says What Other Nature Series Have Omitted|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2019/04/wildlife-series-finally-addresses-elephant-room/586066/|website=The Atlantic}}</ref> 2019లో చెర్నోబిల్ స్పిరిట్ కంపెనీ, మినహాయింపు జోన్‌లో పెరిగిన సాగు చేయబడిన పదార్థాల నుండి తయారు చేయబడిన మొదటి వినియోగదారు ఉత్పత్తి అయిన అటోమిక్ వోడ్కాను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2019-08-08|title=Chernobyl Just Produced A Vodka With Grain Grown Right In The Exclusion Zone|url=https://allthatsinteresting.com/chernobyl-atomik-vodka|access-date=2020-03-03|website=All That's Interesting|language=en-US}}</ref> 11 ఏప్రిల్ 2022న ఉక్రెయిన్‌లో మార్షల్ లా అమల్లో ఉన్నంత కాలం, జోన్ పరిపాలన విభాగం మినహాయింపు జోన్‌లోకి ప్రవేశించడానికి అనుమతించే పాస్‌ల చెల్లుబాటును నిలిపివేసింది.<ref>{{Cite web|date=2022-04-11|title=ДАЗВ повідомляє про призупинення дії перепусток|trans-title=DAZV informs about the suspension of passes|url=https://dazv.gov.ua/ua/news/44|access-date=2023-09-16|website=Державне агентство України з управління зоною відчуження|language=uk}}</ref> ఈ ప్రాంతం ఏప్రిల్ 2026 నాటికి పర్యాటకులకు మూసివేయబడింది.<ref name="2026AJ" /> === చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాలు === ఆటను వేటాడటం, అక్రమ లాగింగ్, లోహ రక్షణ ఈ జోన్లో సమస్యలు. .<ref>{{Cite paper}}</ref> పోలీసుల నియంత్రణ ఉన్నప్పటికీ, చొరబాటుదారులు టెలివిజన్ల నుండి టాయిలెట్ సీట్ల వరకు, ముఖ్యంగా ప్రిప్యాట్‌లో, కలుషితమైన పదార్థాలను తొలగించడానికి చుట్టుకొలతలోకి చొరబడటం ప్రారంభించారు, ఇక్కడ సుమారు 30 ఎత్తైన అపార్ట్‌మెంట్ భవనాల నివాసితులు తమ వస్తువులన్నింటినీ వదిలివేయవలసి వచ్చింది. 2007లో, ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం పరాయీకరణ జోన్లో చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాలకు, అలాగే ఈ పనులకు కేటాయించిన బలోపేతం చేసిన విభాగాలకు మరింత తీవ్రమైన నేర, పరిపాలనా జరిమానాలను స్వీకరించింది.<ref>{{Cite web|script-title=ru:Желающие привезти сувениры из Чернобыля станут уголовниками|url=http://korrespondent.net/ukraine/events/182665|access-date=31 October 2015|publisher=Korrespondent.net|language=ru}}</ref> 1998లో నిర్లిప్త జోన్‌లోకి ప్రవేశపెట్టబడిన ప్రెజ్వాల్స్కీ గుర్రాల జనాభా, 2005 నుండి వేట కారణంగా తగ్గిపోయింది.<ref name="Distillations3">{{Cite paper|title=Greetings from Isotopia|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/greetings-from-isotopia}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/nature/14277058|title=Chernobyl's Przewalski's horses are poached for meat|last=Gill|first=Victoria|date=27 July 2011|work=BBC Nature News|access-date=31 October 2015}}</ref> == పరిపాలన == === ప్రభుత్వ సంస్థలు === ఏప్రిల్ 2011లో, అధ్యక్ష ఉత్తర్వు ప్రకారం, ఉక్రెయిన్ యొక్క స్టేట్ ఏజెన్సీ ఆన్ ది ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్ మేనేజ్‌మెంట్ (SAUEZM) స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ - అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ ది ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్, ది జోన్ ఆఫ్ అబ్సొల్యూట్ (మాండేటరీ) రీసెటిల్‌మెంట్ స్థానంలోకి వచ్చింది.<ref name="Presidential Decree3">{{Cite web|date=6 April 2011|title=Decree of the President of Ukraine No. 393/2011 On approval of the State Agency of Ukraine of the Exclusion Zone|url=http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68:decree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75:osnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003019/http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Adecree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75%3Aosnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-date=3 December 2013|access-date=23 April 2012|publisher=State Agency of Ukraine on Exclusion Zone Management}}</ref> SAUEZM, దాని పూర్వగామి వలె, ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్‌లోని ఒక ఏజెన్సీ . ఈ జోన్‌లో ఉక్రెయిన్ అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ప్రత్యేక విభాగాలు, బెలారస్‌తో ఉన్న సరిహద్దు వెంబడి ఉక్రెయిన్ రాష్ట్ర సరిహద్దు రక్షక దళం ద్వారా పర్యవేక్షణ జరుగుతుంది. SAUEZM కు అప్పగించబడిన బాధ్యతలు: <ref name=":0" /> # జోన్‌లో పర్యావరణ, రేడియోధార్మికత పర్యవేక్షణను నిర్వహించడం # రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల దీర్ఘకాలిక నిల్వ, పారవేత నిర్వహణ # మినహాయింపు జోన్, సంపూర్ణ (తప్పనిసరి) పునరావాస జోన్‌లో భూమిని లీజుకు ఇవ్వడం # రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణ కోసం రాష్ట్ర నిధుల నిర్వహణ # రేడియోధార్మికత అంశంపై పత్రాల పర్యవేక్షణ, భద్రపరచడం # అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ మూసివేత సమన్వయం # విపత్తు ఫలితంగా నష్టపోయిన వ్యక్తుల రిజిస్టర్ నిర్వహణ చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం జోన్ లోపల ఉంది, కానీ దాని పరిపాలన విడిగా ఉంటుంది. {{as of|2009|lc=y}}వీరు ప్రధానంగా ప్రమాద స్థలానికి తూర్పున {{convert|45|km|0}} దూరంలో , నిషేధిత ప్రాంతం వెలుపల కీవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ప్రత్యేకంగా నిర్మించిన మారుమూల నగరమైన స్లావుటిచ్‌లో నివసిస్తున్నారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] spurok3448tftozfoqe2u0n1d6n2829 4941516 4941512 2026-08-22T07:12:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4941516 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్ | native_name = Зона відчуження Чорнобильської АЕС | native_name_lang = uk | settlement_type = విపత్తు నివారణ ప్రాంతం | image_skyline = Checkpoint ditkatky chernobyl zone.JPG | image_caption = డైటియాట్కీలోని పరాయీకరణ మండలానికి ప్రవేశం , 2010 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|Ukraine|name=ఉక్రెయిన్‌}} | subdivision_type1 = ఓబ్లాస్ట్‌లు | subdivision_name1 = {{ubl | కీవ్ ఒబ్లాస్ట్ | జైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్ (డి జ్యూర్) <ref>Zhytomyr Oblast with its [[Korosten Raion]] includes several villages that were evacuated after the Chernobyl disaster, but never became a part of the administrative exclusion zone, which only covers the northern part of Kyiv Oblast's Vyshhorod Raion</ref> }} | subdivision_type2 = రైయోన్ | subdivision_name2 = వైష్హోరోడ్ రైయోన్ | parts_type = Controlled by | parts_style = para | image_map = Map of Chernobyl Exclusion Zone.svg | map_caption = పొరుగున ఉన్న బెలారస్‌లోని చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం చుట్టూ ఉన్న "30-కిలోమీటర్ల జోన్" (ఎరుపు రంగు), పోలెసీ స్టేట్ రేడియోఎకలాజికల్ రిజర్వ్ (నారింజ రంగు) ను చూపే పటం | mapframe = yes | pushpin_map = | pushpin_caption = Location within Kyiv Oblast##Location within Ukraine | pushpin_label = Chernobyl Exclusion Zone | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{Coord|51.3|30.005|display=inline,title}} | established_title = Founded | established_date = {{Start date and age|27 April 1986}} <!-- area --> | area_total_km2 = 2600 | population_as_of = 2016 | population_total = 180 ''సమోసెలీ''<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2016/04/17/chernobyl-30-anniversary-babushka-ukraine/82887336/|title=Why a babushka in Chernobyl Exclusion Zone refuses to leave home|first=Kim|last=Hjelmgaard|website=USA TODAY}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | website = {{Official URL}} | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 }} చెర్నోబిల్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్ '''జోన్''' ఆఫ్ ఎలియనేషన్, దీనిని చెర్నోబల్ మినహాయింపు జోన్ లేదా చోర్నోబెల్ మినహాయింపు జోన్ అని కూడా పిలుస్తారు, దీనిని 30-కిలోమీటర్లు జోన్ లేదా కేవలం ది జోన్ అని కూడా అంటారు,<ref name="Petryna">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EPnZrC4kEv8C&pg=PA49|title=Life Exposed: Biological Citizens after Chernobyl|last=Petryna|first=Adriana|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-09019-1|location=New Jersey}}</ref> 1986 నాటి చెర్నోబుల్ విపత్తు తరువాత [[సోవియట్ యూనియన్]] ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ లో స్థాపించబడింది.<ref name="Petryna" /> ప్రారంభంలో, సోవియట్ అధికారులు చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ చుట్టూ 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) వ్యాసార్థంలో ఉన్న మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ప్రకటించారు, ఈ ప్రాంతాన్ని తరలింపు కోసం నియమించి సైనిక నియంత్రణలో ఉంచారు.<ref name="marples1988">{{Cite book|url=https://archive.org/details/socialimpactof00marp|title=The Social Impact of the Chernobyl Disaster|last=Marples|first=David R.|publisher=St. Martin's Press|year=1988|isbn=978-0-312-02432-1|location=New York|url-access=registration}}</ref><ref name="mould2000">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=978-0-7503-0670-6|location=Bristol, UK}}</ref> అప్పటి నుండి దాని సరిహద్దులు కైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని వైషోరోడ్ రైయాన్ ఉత్తర భాగంతో సహా [[ఉక్రెయిన్]] పెద్ద ప్రాంతాన్ని కవర్ చేయడానికి మార్చబడ్డాయి, పొరుగున ఉన్న [[బెలారస్]] పోలేసి స్టేట్ రేడియోఎకోలాజికల్ రిజర్వ్ కలుపుతుంది. చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్ స్టేట్ ఏజెన్సీ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ నిర్వహిస్తుంది, విద్యుత్ కేంద్రం, దాని శవపేటిక, న్యూ సేఫ్ కాన్ఫైన్మెంట్ విడిగా నిర్వహించబడతాయి.<ref>[https://www.unccd.int/resources/knowledge-sharing-system/state-agency-ukraine-exclusion-zone-management State Agency of Ukraine of on Exclusion Zone Management]</ref> ఉక్రెయిన్‌లో ప్రస్తుతం సుమారు 2,600 కిమీ² (1,000 చదరపు మైళ్ళు)<ref name="Oskolkovetal">{{Cite conference |last=Bondarkov |first=Mikhail D. |last2=Oskolkov |first2=Boris Ya. |last3=Gaschak |first3=Sergey P. |last4=Kireev |first4=Sergey I. |last5=Maksimenko |first5=Andrey M. |last6=Proskura |first6=Nikolai I. |last7=Jannik |first7=G. Timothy |year=2011 |title=Environmental Radiation Monitoring in the Chernobyl Exclusion Zone - History and Results 25 Years After |location=US |publisher=Savannah River National Laboratory / Savannah River Nuclear Solutions}}</ref> విస్తీర్ణంలో రేడియోధార్మిక కాలుష్యం అత్యధికంగా ఉంది,  తదనుగుణంగా ప్రజల ప్రవేశం, నివాసం పరిమితం చేయబడ్డాయి. పరిమితం చేయబడిన మినహాయింపు జోన్‌లో భాగం కాని నిర్బంధ పునరావాసం, స్వచ్ఛంద పునరావాసం ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ఉక్రెయిన్ అంతటా ఉన్నాయి.<ref name="ICRINzonesmap">{{Cite web|year=2004|title=Zoning of radioactively contaminated territory of Ukraine according to actual regulations|url=http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-url=https://archive.today/20130218024359/http://www.chernobyl.info/Default.aspx?tabid=130&map=58_en|archive-date=18 February 2013|access-date=25 April 2012|publisher=ICRIN}}</ref> ఫిబ్రవరి 2019లో, మినహాయింపు జోన్ వెలుపలి ప్రాంతాలలో తగ్గుతున్న రేడియోధార్మికతను ప్రతిబింబించేలా దాని సరిహద్దులను తిరిగి సర్దుబాటు చేయడానికి చర్చలు జరుగుతున్నాయని వెల్లడైంది.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47227767 Chernobyl: The end of a three-decade experiment] [[BBC News]]. 14 February 2019. Retrieved 15 February 2019.</ref> ప్రమాదకర ప్రాంతాలకు ప్రవేశాన్ని నిరోధించడానికి, రేడియోలాజికల్ కాలుష్యం వ్యాప్తిని తగ్గించడానికి, రేడియోలాజికల్, పర్యావరణ పర్యవేక్షణ కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి మినహాయింపు జోన్‌లోకి ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది.<ref name="Presidential Decree">{{Cite web|date=6 April 2011|title=Decree of the President of Ukraine No. 393/2011 On approval of the State Agency of Ukraine of the Exclusion Zone|url=http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68:decree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75:osnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003019/http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Adecree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75%3Aosnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-date=3 December 2013|access-date=23 April 2012|publisher=State Agency of Ukraine on Exclusion Zone Management}}</ref> నేడు, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం భూమిపై అత్యంత రేడియోధార్మికంగా కలుషితమైన ప్రాంతాలలో ఒకటి, పర్యావరణంలో అధిక స్థాయి రేడియేషన్ ఎక్స్పోజర్, అలాగే విపత్తు పర్యాటకుల నుండి పెరుగుతున్న ఆసక్తి కోసం గణనీయమైన శాస్త్రీయ ఆసక్తిని ఆకర్షిస్తుంది.<ref name="guardian2004">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|title=Postcard from hell|date=18 October 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=25 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028150042/https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|archive-date=28 October 2017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Canales|first=Katie|title=A photographer visited the abandoned towns around Chernobyl more than 20 times over the past 25 years, and the captivating photos show just how suddenly time stopped in its tracks after the disaster|url=https://www.businessinsider.com/photos-abandoned-chernobyl-exclusion-zone-after-nuclear-disaster-david-mcmillan-2019-4|website=Business Insider}}</ref> 1986 నుండి మినహాయింపు జోన్‌లో మానవ కార్యకలాపాలు లేకపోవడం వల్ల, ఇది సహజంగా విభిన్నమైన వృక్షజాలం, జంతుజాలం, ఉక్రెయిన్‌లోని కొన్ని దట్టమైన అడవులతో అభివృద్ధి చెందుతున్న అభయారణ్యంగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=16 September 2020|title=How Chernobyl has become an unexpected haven for wildlife|url=http://www.unep.org/news-and-stories/story/how-chernobyl-has-become-unexpected-haven-wildlife|website=UNEP}}</ref> ఫిబ్రవరి 2022లో [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై]] [[రష్యా]] దండయాత్ర ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు ప్రాంతం పొరుగున ఉన్న రష్యాతో పోరాడే ప్రదేశంగా ఉంది, ఇది 24 ఫిబ్రవరి 2022న చెర్నోబిలును స్వాధీనం చేసుకుంది. ఏప్రిల్ 2022 నాటికి, కీవ్ దాడి విఫలమైంది, రష్యన్ సైన్యం ఈ ప్రాంతం నుండి వైదొలిగింది.<ref name="DohertySaric">{{Cite web|last=Erin Doherty, Ivana Saric|date=2022-02-24|title=Russian military forces seize Chernobyl nuclear plant|url=https://www.axios.com/2022/02/24/ukraine-zelensky-chernobyl-nuclear-power-plant|access-date=2022-02-25|website=axios.com|publisher=Axios|quote=}}</ref> ఉక్రేనియన్ అధికారులు రష్యా-ఉక్రేనియన్ల యుద్ధంలో శత్రుత్వాలు ఆగిపోయే వరకు మినహాయింపు ప్రాంతాన్ని పర్యాటకులకు మూసివేస్తూనే ఉన్నారు.<ref name="2026AJ">{{Cite web|date=26 April 2026|title=Chornobyl’s surviving ‘liquidators’ return 40 years after nuclear disaster|url=https://www.aljazeera.com/amp/gallery/2026/4/26/survivors-return-to-chernobyl-40-years-after-devastating-explosion}}</ref> == చరిత్ర == === 1986కి ముందు: చెర్నోబిల్ అణు విపత్తుకు ముందు === [[దస్త్రం:Chernobyl,_Ukraine.jpg|thumb|ఏప్రిల్ 2009లో రియాక్టర్, చుట్టుపక్కల ప్రాంతం ఉపగ్రహ చిత్రం]] ఈ ప్రాంతం చారిత్రాత్మకంగా, భౌగోళికంగా పోలెసియా ప్రాంతానికి కేంద్రంగా ఉంది. ఈ ప్రధానంగా గ్రామీణ అటవీప్రాంతం, చిత్తడి నేల ప్రాంతం ఒకప్పుడు చెర్నోబిల్, ప్రిప్యాట్ నగరాల్లో నివసిస్తున్న 120,000 మంది ప్రజలకు అలాగే 187 చిన్న సమాజాలకు నివాసంగా ఉండేది, కానీ ఇప్పుడు ఎక్కువగా జనావాసాలు లేవు.<ref name="iaeafaqs2">{{Cite web|title=IAEA Frequently Asked Chernobyl Questions|url=http://www.iaea.org/newscenter/features/chernobyl-15/cherno-faq.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20110223010003/http://www.iaea.org/newscenter/features/chernobyl-15/cherno-faq.shtml|archive-date=23 February 2011|access-date=23 April 2012|publisher=[[International Atomic Energy Agency]]}}</ref> అన్ని స్థావరాలు భౌగోళిక పటాలలో గుర్తించబడ్డాయి కానీ నెజిల్గా గుర్తించబడ్డాయి. (నెజ్హిల్.-"జనావాసాలు లేని". ప్రిప్యాట్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతంలోని అటవీప్రాంతం [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో పక్షపాత ప్రతిఘటన కేంద్ర బిందువుగా ఉండేది, ఇది ఖాళీ చేయబడిన నివాసితులు గార్డులను తప్పించుకోవడానికి అడవుల్లోకి తిరిగి రావడానికి వీలు కల్పించింది.<ref name="mould20003">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=978-0-7503-0670-6|location=Bristol, UK}}</ref> చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ సమీపంలో ఉన్న అడవులలో "పార్టిసన్స్ ట్రీ" లేదా "క్రాస్ ట్రీ" ఉండేది, దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్న పక్షపాతులను వేలాడదీయడానికి ఉపయోగించేవారు. 1996లో వయస్సు కారణంగా ఈ చెట్టు కూలిపోయింది, ఇప్పుడు దాని స్థానంలో ఒక స్మారక చిహ్నం ఉంది. === 1986: సోవియట్ బహిష్కరణ మండలాలు === ==== 10-కిలోమీటర్ల, 30-కిలోమీటర్ల వ్యాసార్థం ==== [[దస్త్రం:Partisan's_tree_chernobyl.jpg|alt=A tree in an odd shape, somewhat like a trident. In the background is the power plant|thumb|ఓక్ పార్టిసన్ ట్రీ లేదా క్రాస్ ట్రీ. నేపథ్యంలో విద్యుత్ కేంద్రం కనిపిస్తోంది]] చెర్నోబిల్ విపత్తు తరువాత వెంటనే {{Start date|1986|05|02|df=yes}} మినహాయింపు జోన్ స్థాపించబడింది, నికోలాయ్ రైజ్కోవ్: 4 నేతృత్వంలోని [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] ప్రభుత్వ కమిషన్ రియాక్టర్ 4 నుండి 30 కిలోమీటర్ల (19 మై) వ్యాసార్థంలో "కాకుండా ఏకపక్షంగా": ప్రాంతాన్ని నియమించబడిన తరలింపు ప్రాంతంగా నిర్ణయించింది.<ref name="Oskolkovetal" /><ref name="marples1988" /> 30 కిమీ జోన్ ప్రారంభంలో మూడు ఉప మండలాలుగా విభజించబడింది: రియాక్టర్ 4 కి వెంటనే ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతం, రియాక్టర్ నుండి సుమారు {{Convert|10|km||0|abbr=on}} వ్యాసార్థం, మిగిలిన 30 కిమీ జోన్. రక్షణ దుస్తులు, అందుబాటులో ఉన్న సౌకర్యాలు ఈ ఉప మండలాల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి.<ref name="marples1988" /> తరువాత 1986లో కలుషిత ప్రాంతాల నవీకరించబడిన పటాలు తయారు చేయబడిన తరువాత, 100 mSv సవరించిన మోతాదు పరిమితి ఆధారంగా మరింత తరలింపు ప్రాంతాలను సూచించడానికి ఈ ప్రాంతాన్ని మూడు ప్రాంతాలుగా విభజించారు.<ref name="Oskolkovetal3">{{Cite conference |last=Bondarkov |first=Mikhail D. |last2=Oskolkov |first2=Boris Ya. |last3=Gaschak |first3=Sergey P. |last4=Kireev |first4=Sergey I. |last5=Maksimenko |first5=Andrey M. |last6=Proskura |first6=Nikolai I. |last7=Jannik |first7=G. Timothy |year=2011 |title=Environmental Radiation Monitoring in the Chernobyl Exclusion Zone - History and Results 25 Years After |location=US |publisher=Savannah River National Laboratory / Savannah River Nuclear Solutions}}</ref> * "బ్లాక్ జోన్" (గంటకు 200 μSv·h ⁻¹ కంటే ఎక్కువ ), ఇక్కడికి తరలించబడిన వారు ఎప్పటికీ తిరిగి రాకూడదు. * "రెడ్ జోన్" (50–200 μSv·h ⁻¹ ), ఇక్కడ రేడియేషన్ స్థాయిలు సాధారణ స్థితికి వచ్చిన తర్వాత తరలించబడిన వారు తిరిగి రావచ్చు * "బ్లూ జోన్" (30–50 μSv·h ⁻¹ ), ఇక్కడ 1986 వేసవి నుండి పిల్లలు, గర్భిణీ స్త్రీలను తరలించడం ప్రారంభించారు ప్రవేశం, పూర్తి సైనిక నియంత్రణ కోసం ప్రత్యేక అనుమతి 1986 చివరిలో అమల్లోకి వచ్చింది.<ref name="marples1988" /> తరలింపులు వెంటనే జరగకపోయినప్పటికీ, చివరికి ఈ ప్రాంతాల నుండి 91,200 మందిని ఖాళీ చేయించారు.<ref name="mould2000" /> 1986 నవంబరులో, ఈ ప్రాంతంలోని కార్యకలాపాలపై నియంత్రణ కొత్త నిర్మాణ సంస్థ కొంబినట్కు ఇవ్వబడింది. ఖాళీ చేయబడిన చెర్నోబిల్ నగరంలో ఉన్న అసోసియేషన్ బాధ్యత విద్యుత్ ప్లాంట్ను నిర్వహించడం, 30 కిమీ జోన్ ను క్రిమిసంహారక చేయడం, జోన్కు సామాగ్రి, వస్తువులను సరఫరా చేయడం విద్యుత్ ప్లాంట్ సిబ్బంది వారి కుటుంబాల కోసం కొత్త పట్టణం స్లావ్యుటిచ్ వెలుపల గృహాలను నిర్మించడం.<ref name="marples1988" /> 1989 మార్చిలో బెలారస్, ఉక్రెయిన్, రష్యాలోని మినహాయింపు జోన్కు మించిన కలుషితమైన ప్రాంతాలలో నివసించే ప్రజల కోసం "సేఫ్ లివింగ్ కాన్సెప్ట్" సృష్టించబడింది.<ref name="Petryna3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EPnZrC4kEv8C&pg=PA49|title=Life Exposed: Biological Citizens after Chernobyl|last=Petryna|first=Adriana|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-09019-1|location=New Jersey}}</ref> అక్టోబరు 1989లో, కలుషిత ప్రాంతాల నివాసితుల కోసం "సోవియట్ సేఫ్ లివింగ్ కాన్సెప్ట్" ను అంచనా వేయడానికి సోవియట్ ప్రభుత్వం ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) నుండి సహాయం కోరింది.<ref name="Petryna" /> "సోవియట్ కాలం అంతటా, ఎంపిక చేసిన పునరావాసాలు, కలుషితమైన మండలాల ప్రాదేశిక వర్ణనల ద్వారా నియంత్రణ చిత్రం పాక్షికంగా సాధించబడింది".<ref name="Petryna" /> === 1991 తర్వాత: స్వతంత్ర ఉక్రెయిన్ === [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chernobyl_radiation_map_1996.svg|thumb|CIA హ్యాండ్‌బుక్‌లోని మ్యాప్ ప్రకారం 1996లో రేడియేషన్ స్థాయిలు]] ఫిబ్రవరి 1991లో, ChNPP ప్రమాదం ఫలితంగా రేడియోధార్మిక కాలుష్యానికి గురయ్యే భూభాగం చట్టపరమైన స్థితిపై [[Law of Ukraine (legislation)|చట్టం]] ఆమోదించబడింది, మినహాయింపు జోన్ సరిహద్దులను నవీకరించడం, తప్పనిసరి, స్వచ్ఛంద పునరావాస ప్రాంతాలను మెరుగైన పర్యవేక్షణ కోసం ప్రాంతాలను నిర్వచించడం జరిగింది. సరిహద్దులు స్ట్రోంటియం-90, సీసియం-137, [[ప్లూటోనియం]] మట్టి నిక్షేపాలతో పాటు ఉక్రెయిన్ రేడియేషన్ ప్రొటెక్షన్ కోసం నేషనల్ కమిషన్ గుర్తించిన మోతాదు రేటు (సివెర్ట్స్/హెచ్) ఆధారంగా ఉన్నాయి.<ref name="Nasvit">{{Cite paper|last=Nasvit|first=Oleg|title=Legislation in Ukraine about the Radiological Consequences of the Chernobyl Accident|url=http://www.rri.kyoto-u.ac.jp/NSRG/reports/kr21/kr21pdf/Nasvit1.pdf}}</ref> మినహాయింపు జోన్లో కార్యకలాపాల పర్యవేక్షణ, సమన్వయ బాధ్యత చెర్నోబిల్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు ఇవ్వబడింది. 1992 నుండి 1993 వరకు లోతైన అధ్యయనాలు నిర్వహించబడ్డాయి, 1991 చట్టం నవీకరణను పూర్తి చేసి, తరువాత పోల్సియా ప్రాంతం నుండి మరింత తరలింపులు జరిగాయి.<ref name="Oskolkovetal" /> అనేక తరలింపు ప్రాంతాలు నిర్ణయించబడ్డాయిః "మినహాయింపు ప్రాంతం", "సంపూర్ణ ప్రాంతం (తప్పనిసరి పునరావాసం", "హామీ ఇవ్వబడిన స్వచ్ఛంద పునరావాసం ప్రాంతం", అలాగే ఉక్రెయిన్ అంతటా అనేక ప్రాంతాలు రేడియేషన్ పర్యవేక్షణ ప్రాంతాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.<ref name="ICRINzonesmap" /> మినహాయింపు జోన్ వెలుపల కలుషితమైన ప్రాంతాలను ఖాళీ చేయడం తప్పనిసరి, స్వచ్ఛంద పునరావాస ప్రాంతాలలో కొనసాగింది, 1990 నుండి 1995 వరకు ఉక్రెయిన్ ప్రాంతాల నుండి 53,000 మంది ప్రజలను ఖాళీ చేయించారు.<ref name="mould2000" /> ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఈ ప్రాంతం పోలీసింగ్, రక్షణకు నిధులు మొదట్లో పరిమితం చేయబడ్డాయి, ఫలితంగా సమోసీ (తిరిగి వచ్చినవారు ఇతర అక్రమ చొరబాట్ల ద్వారా మరింత స్థిరపడింది.<ref name="Samosely01"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://ura-inform.com/ru/society/2012/08/28/chernobylskuju-zonu-zakhvatyvajut-samosely "Чернобыльскую зону "захватывают" самоселы"]. Ura-inform.com. 28 August 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2012</span>.</cite></ref><ref name="Samosely02"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://chernobylsecret.my1.ru/index/quot_samosely_quot/0-11 "Секреты Чернобыля - "Самоселы""]. Chernobylsecret.my1.ru<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2012</span>.</cite></ref> 1997లో, ఖాళీ చేయబడిన పోలిస్కే, నరోడిచి ప్రాంతాలను ఇప్పటికే ఉన్న మినహాయింపు జోన్‌కు జోడించారు, ఈ జోన్ ఇప్పుడు మినహాయింపు జోన్ సుమారు {{Convert|2,600|km2||abbr=on}}కిమీ² (1,000 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న సంపూర్ణ (తప్పనిసరి) పునరావాస జోన్‌లోని ^{భాగాలను} కలిగి ఉంది. ఈ జోన్‌ను అత్యవసర పరిస్థితుల మంత్రిత్వ శాఖలోని 'మినహాయింపు జోన్, సంపూర్ణ (తప్పనిసరి) పునరావాస జోన్ పరిపాలన' నిర్వహణ కింద ఉంచారు.<ref name="Oskolkovetal" /> 15 డిసెంబర్ 2000న, అప్పటి అధ్యక్షుడు లియోనిడ్ కుచ్మాతో జరిగిన అధికారిక కార్యక్రమం తర్వాత , పనిచేస్తున్న చివరి రియాక్టర్, నంబర్ 3, మూసివేయబడినప్పుడు పవర్ ప్లాంట్‌లో మొత్తం అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి నిలిచిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=IAEA's Power Reactor Information System polled in May 2008 reports shut down for units 1, 2, 3 and 4 respectively|url=http://www.iaea.org/programmes/a2/|access-date=25 April 2012}}</ref> మే 2025లో, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్‌లోని సుమారు 100 హెక్టార్ల భూమిలో కాలుష్యం తగ్గి, ఆ ప్రాంతాలలో వ్యవసాయం ప్రారంభించడానికి సురక్షితమైన స్థాయికి చేరుకుందని నివేదించబడింది.<ref>{{Cite web|date=6 May 2025|title=Chernobyl fields found fit for farming decades after nuclear disaster|url=https://www.independent.co.uk/news/science/chernobyl-nuclear-disaster-farm-contamination-b2745469.html|website=[[Independent.co.uk]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 May 2025|title=Chernobyl farmland found fit for farming decades after nuclear disaster|url=https://ca.news.yahoo.com/chernobyl-farmland-found-fit-farming-081525843.html}}</ref> ==== ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి (2022–ప్రస్తుతం) ==== ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్రలో భాగంగా భాగంగా 24 ఫిబ్రవరి 2022న జరిగిన చెర్నోబిల్ యుద్ధం సమయంలో రష్యా, ఉక్రేనియన్ దళాల మధ్య చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్ పోరాటానికి వేదికైంది.<ref name="DohertySaric3">{{Cite web|last=Erin Doherty, Ivana Saric|date=2022-02-24|title=Russian military forces seize Chernobyl nuclear plant|url=https://www.axios.com/2022/02/24/ukraine-zelensky-chernobyl-nuclear-power-plant|access-date=2022-02-25|website=axios.com|publisher=Axios|quote=}}</ref> అదే రోజు రష్యా దళాలు ప్లాంట్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు సమాచారం.<ref name="MSN12">{{Cite web|title=Chernobyl nuclear power plant under control of Russian troops, says Ukrainian President|url=https://www.msn.com/en-gb/news/newslondon/chernobyl-nuclear-power-plant-under-control-of-russian-troops-says-ukrainian-president/ar-AAUfZWm|access-date=24 February 2022|website=MSN}}</ref> చెర్నోబిల్ వద్ద ఉన్న సౌకర్యాలకు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్న నిర్వహణ అవసరం, కొంతవరకు ఖర్చు చేసిన అణు ఇంధనం నిరంతరం చల్లబరుస్తుంది. రష్యన్లు వచ్చినప్పుడు చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లో ఉన్న 100 మంది ప్లాంట్ కార్మికులు, 200 మంది ఉక్రేనియన్ గార్డులు బయలుదేరలేకపోయారు. సాధారణంగా వారు ప్రతిరోజూ షిఫ్టులు మారుస్తారు, ఆ స్థలంలో నివసించరు. వారికి మందులు, ఆహారం, విద్యుత్ సరఫరా పరిమితం చేయబడింది.<ref name="Tobias2">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60638949|title=Ukraine war: Chernobyl workers' 12-day ordeal under Russian guard|last=Tobias|first=Ben|date=7 March 2022|work=BBC News|access-date=11 March 2022}}</ref> ఉక్రేనియన్ నివేదికల ప్రకారం, దండయాత్ర తరువాత మినహాయింపు జోన్లో రేడియేషన్ స్థాయిలు పెరిగాయి.<ref>{{Cite web|date=2022-02-24|title=Scientists Track Radioactive Dangers after Russian Attack Chernobyl Plant in Ukraine|url=https://weatherboy.com/scientists-track-radioactive-dangers-after-russian-attack-chernobyl-plant-in-ukraine/|access-date=2022-02-25|website=Weatherboy|language=en-US}}</ref> సైనిక కార్యకలాపాల వల్ల రేడియోధార్మిక ధూళి అంతరాయం కలిగించడం వల్ల లేదా సైబర్టాక్ల వల్ల సంభవించే తప్పుడు రీడింగుల ఫలితంగా అధిక స్థాయిలు సంభవిస్తాయని నమ్ముతారు.<ref name="Tobias3">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60638949|title=Ukraine war: Chernobyl workers' 12-day ordeal under Russian guard|last=Tobias|first=Ben|date=7 March 2022|work=BBC News|access-date=11 March 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pavel Polityuk and Forrest Crellin|date=2022-02-25|title=Ukraine reports higher Chernobyl radiation after Russians capture plant|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-nuclear-agency-reports-higher-chernobyl-radiation-levels-due-heavy-2022-02-25/|access-date=2022-02-25|website=.reuters.com|publisher=Reuters|quote=}}</ref> మార్చి 22న, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్‌కు బాధ్యత వహించే ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వ సంస్థ, చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రంలో రష్యన్ దళాలు ఒక కొత్త ప్రయోగశాలను ధ్వంసం చేశాయని నివేదించింది . 2015లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రయోగశాల, ఇతర విషయాలతో పాటు, రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణను మెరుగుపరచడానికి పనిచేసింది. "ప్రయోగశాలలో అత్యంత చురుకైన నమూనాలు, రేడియోన్యూక్లైడ్‌ల నమూనాలు ఉన్నాయి, అవి ఇప్పుడు శత్రువు చేతుల్లో ఉన్నాయి, అవి నాగరిక ప్రపంచానికి కాకుండా తమకు తామే హాని చేసుకుంటాయని మేము ఆశిస్తున్నాము" అని ఆ సంస్థ తన ప్రకటనలో పేర్కొంది. 10 మార్చి 2022న, అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ చెర్నోబిల్‌తో అన్ని సంబంధాలను కోల్పోయినట్లు పేర్కొంది.<ref>{{Cite web|last=Child|first=David|date=11 March 2022|title=Latest Ukraine updates: UN stresses 'urgent' need for talks {{pipe}} Russia-Ukraine War News|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/10/ukraine-tells-iaea-it-lost-contact-chernobyl-plant-liveblog|access-date=2022-03-13|publisher=Al Jazeera}}</ref> చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్కు బాధ్యత వహించే ఉక్రేనియన్ రాష్ట్ర ఏజెన్సీ మార్చి 22న చెర్నోబల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రంలో రష్యా దళాలు కొత్త ప్రయోగశాలను ధ్వంసం చేశాయని నివేదించింది. 2015లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రయోగశాల, ఇతర విషయాలతోపాటు, రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణను మెరుగుపరచడానికి పనిచేసింది. "ప్రయోగశాలలో అత్యంత చురుకైన నమూనాలు, రేడియోన్యూక్లైడ్ల నమూనాలు ఉన్నాయి, అవి ఇప్పుడు శత్రువు చేతిలో ఉన్నాయి, ఇవి నాగరిక ప్రపంచానికి కాకుండా తనకు హాని కలిగిస్తాయని మేము ఆశిస్తున్నాము" అని ఏజెన్సీ తన ప్రకటనలో తెలిపింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/international/russians-forces-destroy-laboratory-in-chernobyl-nuclear-power-plant-122032300155_1.html|title=Russians forces destroy laboratory in Chernobyl nuclear power plant|date=2022-03-23|work=Business Standard India|access-date=2022-03-23|agency=AP}}</ref> మార్చి 27న, అప్పటి-వెర్కోవ్నా రాడా మానవ హక్కుల కమిషనర్ ల్యుడ్మిలా డెనిసోవా మాట్లాడుతూ, ఈ ప్రాంతంలో 10,000 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో 31 తెలిసిన వ్యక్తిగత మంటలు చెలరేగుతున్నాయని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|date=27 March 2022|title=Пожежа біля ЧАЕС: у зоні відчуження через бойові дії горить понад 10 тис га лісу - Денісова|url=https://www.unian.ua/war/pozhezha-bilya-chaes-u-zoni-vidchuzhennya-cherez-boyovi-diji-gorit-ponad-10-tis-ga-lisu-denisova-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11761828.html|access-date=2022-03-31|website=www.unian.ua|language=uk}}</ref> డెనిసోవా ప్రకారం, ఈ మంటలు "... రేడియోధార్మిక వాయు కాలుష్యం పెరిగిన స్థాయికి" కారణమయ్యాయి. ఈ ప్రాంతంలో రష్యన్ దళాలు ఉన్నందున అగ్నిమాపక సిబ్బంది మంటలను చేరుకోలేకపోయారు. ఈ అడవి మంటలు కాలానుగుణంగా ఉంటాయి-2020 11,500 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో మంటలు చెలరేగాయి, [[చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్|2010లు]] అనేక చిన్న మంటలు సంభవించాయి. మార్చి 31న, చెర్నోబిల్ను ఆక్రమించిన రష్యన్ దళాలలో ఎక్కువ భాగం ఉపసంహరించుకున్నట్లు నివేదించబడింది. బెలారస్లోని ఒక రేడియేషన్ ఆసుపత్రి సమీపంలో దిగుతున్న సైనిక బస్సుల ఫోటో ఆధారంగా, రష్యన్ దళాలు తీవ్రమైన రేడియేషన్ అనారోగ్యం బాధపడుతున్నాయని సూచిస్తూ ఒక మినహాయింపు జోన్ ఉద్యోగి ఫేస్బుక్లో పోస్ట్ చేశారు.<ref name="Metro1">[https://metro.co.uk/2022/03/31/chernobyl-withdrawn-russian-troops-suffering-radiation-poisoning-16377485/ Dozens of Russian troops 'fall ill with radiation poisoning' at Chernobyl]</ref><ref name="DailyBeast1">[https://www.thedailybeast.com/russian-troops-suffer-acute-radiation-sickness-after-digging-chernobyl-trenches Russian Troops Suffer 'Acute Radiation Sickness' After Digging Chernobyl Trenches]</ref> చెర్నోబిల్ ఆపరేటర్ ఎనర్గోటమ్ చెర్నోబల్ మినహాయింపు జోన్లో అత్యంత కలుషితమైన భాగంలో రష్యన్ దళాలు కందకాలు తవ్వాయని, రేడియేషన్ "గణనీయమైన మోతాదులను" అందుకున్నాయని పేర్కొన్నారు.<ref name="Chernoby60945666B">[https://www.bbc.com/news/world-europe-60945666 Ukraine war: Russian troops leave Chernobyl, Ukraine says], [[BBC News]] (1 April 2022)</ref> బెలారస్లో కొంతమందికి చికిత్స అందిస్తున్నట్లు ధృవీకరించని నివేదికలను బిబిసి న్యూస్ నివేదించింది.<ref name="Chernoby60945666B" /> 3 ఏప్రిల్ 2022న ఉక్రేనియన్ దళాలు చెర్నోబిల్ పవర్ ప్లాంట్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Rushton|first=Jimmy|title=Ukrainian forces in full control of the Chernobyl nuclear power plant, the district of Pripyat and the area of the State Border of Ukraine with the Republic of Belarus.🇺🇦|url=https://twitter.com/jimmysecuk/status/1510550414365757440|access-date=2022-04-03|website=Twitter|language=en}}</ref> == జనాభా == [[దస్త్రం:Pripyat,_Ukraine,_abandoned_city.jpg|thumb|ప్రిప్యాట్‌లో వదిలివేయబడిన అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్‌లు]] 30 కిలోమీటర్ల ప్రాంతంలో 197 మంది సమోస్లీ 11 గ్రామాలతో పాటు చెర్నోబిల్ పట్టణంలో నివసిస్తున్నట్లు అంచనా.<ref name="URAInformSquatters2">{{Cite web|date=28 August 2012|title=ChernobylZone squatter captured|url=http://ura-inform.com/ru/society/2012/08/28/chernobylskuju-zonu-zakhvatyvajut-samosely|access-date=11 December 2012|publisher=URS-Inform|language=ru}}</ref><ref name="MarplesKyivPost2">{{Cite news|url=https://www.kyivpost.com/article/opinion/op-ed/chornobyls-legacy-in-ukraine-beyond-the-united-nat-103516.html|title=Chornobyl's legacy in Ukraine: Beyond the United Nations reports|last=Marples|first=David|date=3 May 2012|work=[[Kyiv Post]]|access-date=11 December 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121010817/https://www.kyivpost.com/article/opinion/op-ed/chornobyls-legacy-in-ukraine-beyond-the-united-nat-103516.html|archive-date=21 January 2016}}</ref> ఈ సంఖ్య 2007లో 314, 1986లో 1,200 గా ఉన్న మునుపటి అంచనాల నుండి తగ్గుతూ ఉంది.<ref name="MarplesKyivPost2" /> ఈ నివాసితులు 63 సంవత్సరాల సగటు వయస్సు గల సీనియర్ సిటిజన్లు.<ref name="MarplesKyivPost2" /> బహిష్కరణకు పదేపదే ప్రయత్నించిన తరువాత, అధికారులు వారి ఉనికిని అంగీకరించి, పరిమిత సహాయక సేవలతో ఉండటానికి అనుమతించారు. నివాసం ఇప్పుడు ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం అనధికారికంగా అనుమతించబడింది. సుమారు 3,000 మంది ప్రజలు ఏలియనేషన్ జోన్‌లో కొత్త సురక్షిత నిర్బంధం నిర్మాణం , రియాక్టర్ల కొనసాగుతున్న డీకమిషనింగ్, జోన్‌లోని పరిస్థితుల అంచనా, పర్యవేక్షణ వంటి వివిధ పనులపై పనిచేస్తున్నారు. ఉద్యోగులు జోన్ లోపల నివసించరు, కానీ అక్కడ షిఫ్టులలో పనిచేస్తారు. కొంతమంది కార్మికులు "4-3" షిఫ్టులలో (నాలుగు రోజులు పని, మూడు రోజులు సెలవు) పనిచేస్తుండగా, మరికొందరు 15 రోజులు పని, 15 రోజులు సెలవు పద్ధతిలో పనిచేస్తారు.<ref name="afterchernobyl2">{{Cite web|last=Rothbart|first=Michael|title=After Chernobyl|url=http://www.afterchernobyl.com/|access-date=11 December 2012}}</ref> ఇతర కార్మికులు స్లావుటిచ్ నుండి ప్రతిరోజూ జోన్‌కు ప్రయాణిస్తారు. పెన్షన్, ఆరోగ్య సంరక్షణకు సంబంధించిన కారణాల వల్ల షిఫ్టుల వ్యవధిని ఖచ్చితంగా లెక్కిస్తారు. జోన్‌లో పనిచేసే ప్రతి ఒక్కరిలో రేడియోధార్మిక మూలకాల అంతర్గత బయోఅక్యుములేషన్ కోసం పర్యవేక్షణ ఉంటుంది. 10 కిలోమీటర్ల మినహాయింపు జోన్ వెలుపల ఉన్న చెర్నోబిల్ పట్టణం, ప్రమాదం తరువాత ఖాళీ చేయబడింది, కానీ ఇప్పుడు మినహాయింపు జోన్లోని కార్మికులకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఒక స్థావరంగా పనిచేస్తుంది. దీని సౌకర్యాలలో పరిపాలనా భవనాలు, సాధారణ దుకాణాలు, క్యాంటీన్, హోటల్, బస్ స్టేషన్ ఉన్నాయి. మినహాయింపు జోన్లోని ఇతర ప్రాంతాల మాదిరిగా కాకుండా, పచ్చిక ప్రాంతాలను కత్తిరించడం, శరదృతువు ఆకులను సేకరించడం వంటి పట్టణాన్ని కార్మికులు చురుకుగా నిర్వహిస్తున్నారు. === ప్రవేశం, పర్యాటకం === [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Entrance_to_zone_of_alienation_around_Chernobyl.jpg|thumb|పరాయీకరణ మండలానికి ప్రవేశ ద్వారం]] COVID-19 మహమ్మారి, రష్యన్ దండయాత్రకు ముందు ప్రతి సంవత్సరం మినహాయింపు జోన్కు చాలా మంది సందర్శకులు, కైవ్ నుండి రోజువారీ పర్యటనలు ఉండేవి.<ref name="How To Stay Safe2">{{Cite web|last=Sylvester|first=Phil|date=28 October 2020|title=Visiting Chernobyl - How To Stay Safe|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/eastern-europe/ukraine/ukraine-is-it-safe-to-travel-to-chernobyl|access-date=2022-11-11|website=www.worldnomads.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=CHORNOBYL TOUR® - Official provider of the Chornobyl zone, ChNPP, Pripyat-town. Top-quality trips.|url=https://www.chernobyl-tour.com/english/|access-date=2025-11-20|website=www.chernobyl-tour.com}}</ref> అదనంగా, ఉక్రేనియన్ టూర్ ఆపరేటర్లతో బహుళ-రోజుల విహారయాత్రలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. చాలా మంది పర్యాటకులు చెర్నోబిల్ పట్టణంలోని ఒక హోటల్లో రాత్రిపూట బస చేస్తారు, ఇది మినహాయింపు జోన్లో ఉంది. 2017 నాటికి, మొత్తం 50 లైసెన్స్ పొందిన మినహాయింపు ప్రాంత పర్యటన మార్గదర్శకులు ఉన్నారు, వీరు సుమారు తొమ్మిది కంపెనీలకు పనిచేస్తున్నారు. మినహాయింపు జోన్లోకి ప్రవేశించేటప్పుడు సందర్శకులు తమ [[పాస్‌పోర్ట్|పాస్పోర్ట్]] సమర్పించాలి, నిష్క్రమించేటప్పుడు 10 కిలోమీటర్ల చెక్పాయింట్, 30 కిలోమీటర్ల చెక్పాయింట్లో రేడియేషన్ కోసం పరీక్షించబడతారు.<ref name="How To Stay Safe2" /> జోన్ పరిపాలన విభాగానికి నేరుగా దరఖాస్తు చేసుకుంటే నిషేధిత జోన్‌లోకి కూడా ప్రవేశించవచ్చు. ప్రిప్యాట్‌లోని కొంతమంది తరలించబడిన నివాసితులు ఒక స్మరణ సంప్రదాయాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు, ఇందులో భాగంగా ఏటా వారి పాత ఇళ్లను, పాఠశాలలను సందర్శిస్తారు.   [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Misha_Olympic_Mosaic_Bus_Stop_Chernobyl.jpg|thumb|దుగా రాడార్ సమీపంలో మిషా మొజాయిక్‌తో ఉన్న బస్ స్టాప్]] ప్రిప్యాట్‌లోని కొంతమంది ఖాళీ చేయబడిన నివాసితులు ఒక జ్ఞాపక సంప్రదాయాన్ని స్థాపించారు, ఇందులో పూర్వ గృహాలు, పాఠశాలలకు వార్షిక సందర్శనలు ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=Сайт г. Припять. Чернобыльская авария. Фото Чернобыль. Чернобыльская катастрофа|url=http://www.pripyat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024074036/http://pripyat.com/|archive-date=24 October 2015|access-date=2015-10-31|publisher=Pripyat.com}}</ref> చెర్నోబిల్ జోన్‌లో, సెయింట్ ఎలియా చర్చి అనే ఒక తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి పనిచేస్తోంది. చెర్నోబిల్ విపత్తు నిర్మూలన నిపుణుల ప్రకారం, అక్కడి రేడియేషన్ స్థాయిలు "జోన్ అంతటా ఉన్న స్థాయి కంటే చాలా తక్కువగా" ఉన్నాయి, ఈ విషయాన్ని ఉక్రేనియన్ చెర్నోబిల్ యూనియన్ అధ్యక్షుడు యూరి ఆండ్రీవ్ ఒక అద్భుతంగా భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=The only church open in Chernobyl zone shows the minimum radiation level|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=8394|access-date=29 April 2014|publisher=[[Interfax]]}}</ref> చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్ సృష్టించబడినప్పటి నుండి శాస్త్రవేత్తలు, పాత్రికేయులు వంటి ఆసక్తిగల పార్టీలకు అందుబాటులో ఉంది. ఒక ప్రారంభ ఉదాహరణ ఎలెనా ఫిలాటోవా ఆన్లైన్ ఖాతా, ఆమె జోన్ ద్వారా ఒంటరిగా బైక్ రైడ్ చేసినట్లు ఆరోపించబడింది. ఇది ఆమెకు ఇంటర్నెట్ కీర్తిని సంపాదించింది, కానీ తరువాత ఇది కల్పితమైనదని ఆరోపించబడింది, ఎందుకంటే ఒక గైడ్ ఫిలాటోవా అధికారిక పర్యటన సమూహంలో భాగమని పేర్కొంది. సంబంధం లేకుండా, ఆమె కథ అణు విపత్తు వైపు లక్షలాది మంది దృష్టిని ఆకర్షించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jul-06-fg-chernobyl6-story.html|title=Account of Chernobyl Trip Takes Web Surfers for a Ride|last=Mycio|first=Mary|date=6 July 2004|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> 2004లో ఫిలాటోవా సందర్శన తరువాత, ''[[ది గార్డియన్]]'', ''[[ద న్యూయార్క్ టైమ్స్|ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]'' వంటి అనేక పత్రికలలో ఈ ప్రాంత పర్యటనలపై నివేదికలు రావడం ప్రారంభించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/18/nuclear.russia|title=Chernobyl: Ukraine's new tourist destination {{pipe}} World news|date=18 October 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=31 October 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/06/15/front%20page/world/pripyat-journal-new-sight-in-chernobyls-dead-zone-tourists.html|title=Pripyat Journal; New Sight in Chernobyl's Dead Zone: Tourists|last=Chivers|first=C.J.|date=15 June 2005|work=[[The New York Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224082610/http://www.nytimes.com/2005/06/15/international/europe/15chernobyl.html|archive-date=24 February 2011}}</ref> ప్రజాదరణ పొందిన వీడియో గేమ్స్ S.T.A.L.K.E.R. షాడో ఆఫ్ చెర్నోబిల్, కాల్ ఆఫ్ డ్యూటీ 4: మోడరన్ వార్ఫేర్లలో ప్రిప్యాట్ ప్రదర్శించబడిన తరువాత ఈ ప్రాంతానికి పర్యాటకం మరింత సాధారణమైంది.<ref name="Distillations2">{{Cite paper|title=Greetings from Isotopia|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/greetings-from-isotopia}}</ref> తమను తాము "స్టాకర్స్" గా పేర్కొనే ''S.T.A.L.K.E.R.'' ఫ్రాంచైజీ అభిమానులు తరచుగా జోన్కు ప్రాప్యత పొందుతారు.<ref>{{Cite web|title=Славутич-Портал - Сам себе сталкер|url=http://www.slavutich.kiev.ua/?module=articles&c=news&b=4&a=176|archive-url=https://web.archive.org/web/20110405015453/http://www.slavutich.kiev.ua/?module=articles&c=news&b=4&a=176|archive-date=5 April 2011}}</ref> "ది జోన్" , "స్టాకర్" అనే పదాలు అర్కాడీ & బోరిస్ స్ట్రగట్స్కీ [[సైన్స్ ఫిక్షన్]] నవల రోడ్సైడ్ పిక్నిక్ నుండి ఉద్భవించాయి, ఇది ప్రమాదానికి ముందు. శిథిలమైన రియాక్టర్ భవనం లోపల పనిచేస్తున్న లిక్విడేటర్లు, శాస్త్రవేత్తలు 1986 నుండి తమను తాము 'స్టాకర్స్' గా పేర్కొంటూ వాస్తవం, కల్పన మధ్య సంబంధాలను గీసిన మొదటి వ్యక్తులు. నిషేధిత ప్రాంతంలోకి చొరబడటం గణనీయంగా పెరిగిన తర్వాత, చొరబడిన వారిపై విచారణ మరింత కఠినతరం చేయబడింది. ఉక్రెయిన్ శిక్షాస్మృతిలో ఒక ప్రత్యేక నిబంధనను ప్రవేశపెట్టారు, ఆ ప్రాంతం పరిధిని రక్షించడానికి గుర్రపు గస్తీ దళాలను జోడించారు.<ref>{{Cite web|title=Кримінальний кодекс України {{pipe}} від 05.04.2001 No. 2341-III (Сторінка 7 з 14)|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=7&nreg=2341-14|access-date=31 October 2015|website=Офіційний вебпортал парламенту України|publisher=Zakon.rada.gov.ua|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=Кодекс України про адміністративні правопорушення (ст... {{pipe}} від 07.12.1984 No. 8073-X (Сторінка 2 з 15)|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=2&nreg=80731-10|access-date=31 October 2015|publisher=Zakon.rada.gov.ua|language=ru}}</ref> 2012లో జర్నలిస్ట్ ఆండ్రూ బ్లాక్‌వెల్ " ''విజిట్ సన్నీ చెర్నోబిల్: అండ్ అదర్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ ది వరల్డ్స్ మోస్ట్ పొల్యూటెడ్ ప్లేసెస్" అనే పుస్తకాన్ని'' ప్రచురించారు . బ్లాక్‌వెల్ తాను ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్‌ను సందర్శించినప్పుడు, ఒక గైడ్, డ్రైవర్ అతన్ని ఆ జోన్ గుండా రియాక్టర్ సైట్‌కు తీసుకెళ్లినట్లు వివరించారు.<ref name="Blackwell">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VMsI1oAHNPoC|title=Visit Sunny Chernobyl: And Other Adventures in the World's Most Polluted Places|last=Blackwell|first=Andrew|publisher=Rodale Books|year=2012|isbn=978-1-60529-445-2|page=320}}</ref> 14 ఏప్రిల్ 2013న, వన్యప్రాణుల డాక్యుమెంటరీ టీవీ కార్యక్రమం రివర్ మాన్స్టర్స్ (అటామిక్ అస్సాసిన్, సీజన్ 5, ఎపిసోడ్ 1) 32వ ఎపిసోడ్ ప్రసారం చేయబడింది, ఇందులో హోస్ట్ జెరెమీ వాడే చెర్నోబిల్ పవర్ ప్లాంట్ శీతలీకరణ కొలనులలో వెల్స్ క్యాట్ ఫిష్ పట్టుకోవడం జరిగింది. 16 ఫిబ్రవరి 2014న, బ్రిటిష్ మోటరింగ్ టీవీ కార్యక్రమం ''టాప్ గేర్'' ఒక ఎపిసోడ్ ప్రసారం చేయబడింది, ఇందులో ప్రెజెంటర్లలో ఇద్దరైన జెరెమీ క్లార్క్సన్, జేమ్స్ మే , నిషేధిత ప్రాంతంలోకి తమ వాహనాన్ని నడుపుకుంటూ వెళ్లారు. 2019లో విడుదలైన నెట్‌ఫ్లిక్స్ డాక్యుమెంటరీ ' ''అవర్ ప్లానెట్''' ముగింపులోని కొంత భాగాన్ని ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్‌లో చిత్రీకరించారు. మానవ జోక్యం లేనప్పుడు ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ ఎంత త్వరగా కోలుకుని వృద్ధి చెందగలదో చూపడానికి ఈ ప్రాంతాన్ని ప్రధాన ఉదాహరణగా ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite web|last=Yong|first=Ed|date=1 Apr 2019|title=Netflix's Our Planet Says What Other Nature Series Have Omitted|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2019/04/wildlife-series-finally-addresses-elephant-room/586066/|website=The Atlantic}}</ref> 2019లో చెర్నోబిల్ స్పిరిట్ కంపెనీ, మినహాయింపు జోన్‌లో పెరిగిన సాగు చేయబడిన పదార్థాల నుండి తయారు చేయబడిన మొదటి వినియోగదారు ఉత్పత్తి అయిన అటోమిక్ వోడ్కాను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2019-08-08|title=Chernobyl Just Produced A Vodka With Grain Grown Right In The Exclusion Zone|url=https://allthatsinteresting.com/chernobyl-atomik-vodka|access-date=2020-03-03|website=All That's Interesting|language=en-US}}</ref> 11 ఏప్రిల్ 2022న ఉక్రెయిన్‌లో మార్షల్ లా అమల్లో ఉన్నంత కాలం, జోన్ పరిపాలన విభాగం మినహాయింపు జోన్‌లోకి ప్రవేశించడానికి అనుమతించే పాస్‌ల చెల్లుబాటును నిలిపివేసింది.<ref>{{Cite web|date=2022-04-11|title=ДАЗВ повідомляє про призупинення дії перепусток|trans-title=DAZV informs about the suspension of passes|url=https://dazv.gov.ua/ua/news/44|access-date=2023-09-16|website=Державне агентство України з управління зоною відчуження|language=uk}}</ref> ఈ ప్రాంతం ఏప్రిల్ 2026 నాటికి పర్యాటకులకు మూసివేయబడింది.<ref name="2026AJ" /> === చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాలు === ఆటను వేటాడటం, అక్రమ లాగింగ్, లోహ రక్షణ ఈ జోన్లో సమస్యలు. .<ref>{{Cite paper}}</ref> పోలీసుల నియంత్రణ ఉన్నప్పటికీ, చొరబాటుదారులు టెలివిజన్ల నుండి టాయిలెట్ సీట్ల వరకు, ముఖ్యంగా ప్రిప్యాట్‌లో, కలుషితమైన పదార్థాలను తొలగించడానికి చుట్టుకొలతలోకి చొరబడటం ప్రారంభించారు, ఇక్కడ సుమారు 30 ఎత్తైన అపార్ట్‌మెంట్ భవనాల నివాసితులు తమ వస్తువులన్నింటినీ వదిలివేయవలసి వచ్చింది. 2007లో, ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం పరాయీకరణ జోన్లో చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాలకు, అలాగే ఈ పనులకు కేటాయించిన బలోపేతం చేసిన విభాగాలకు మరింత తీవ్రమైన నేర, పరిపాలనా జరిమానాలను స్వీకరించింది.<ref>{{Cite web|script-title=ru:Желающие привезти сувениры из Чернобыля станут уголовниками|url=http://korrespondent.net/ukraine/events/182665|access-date=31 October 2015|publisher=Korrespondent.net|language=ru}}</ref> 1998లో నిర్లిప్త జోన్‌లోకి ప్రవేశపెట్టబడిన ప్రెజ్వాల్స్కీ గుర్రాల జనాభా, 2005 నుండి వేట కారణంగా తగ్గిపోయింది.<ref name="Distillations3">{{Cite paper|title=Greetings from Isotopia|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/greetings-from-isotopia}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/nature/14277058|title=Chernobyl's Przewalski's horses are poached for meat|last=Gill|first=Victoria|date=27 July 2011|work=BBC Nature News|access-date=31 October 2015}}</ref> == పరిపాలన == === ప్రభుత్వ సంస్థలు === ఏప్రిల్ 2011లో, అధ్యక్ష ఉత్తర్వు ప్రకారం, ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఏజెన్సీ ఆన్ ది ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్ మేనేజ్‌మెంట్ (SAUEZM) స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ - అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ ది ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్, ది జోన్ ఆఫ్ అబ్సొల్యూట్ (మాండేటరీ) రీసెటిల్‌మెంట్ స్థానంలోకి వచ్చింది.<ref name="Presidential Decree3">{{Cite web|date=6 April 2011|title=Decree of the President of Ukraine No. 393/2011 On approval of the State Agency of Ukraine of the Exclusion Zone|url=http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68:decree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75:osnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003019/http://dazv.gov.ua/en/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Adecree-of-the-president-of-ukraine--393-of-april-6-2011-qon-approval-of-the-state-agency-of-ukraine-on-the-exclusion-zone-managementq&catid=75%3Aosnovn-zavdannya-ta-normativno-pravov-zasadi-dyalnost&Itemid=154|archive-date=3 December 2013|access-date=23 April 2012|publisher=State Agency of Ukraine on Exclusion Zone Management}}</ref> SAUEZM, దాని పూర్వగామి వలె, ఉక్రెయిన్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్‌లోని ఒక ఏజెన్సీ . ఈ జోన్‌లో ఉక్రెయిన్ అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ప్రత్యేక విభాగాలు, బెలారస్‌తో ఉన్న సరిహద్దు వెంబడి ఉక్రెయిన్ రాష్ట్ర సరిహద్దు రక్షక దళం ద్వారా పర్యవేక్షణ జరుగుతుంది. SAUEZM కు అప్పగించబడిన బాధ్యతలు: <ref name=":0" /> # జోన్‌లో పర్యావరణ, రేడియోధార్మికత పర్యవేక్షణను నిర్వహించడం # రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల దీర్ఘకాలిక నిల్వ, పారవేత నిర్వహణ # మినహాయింపు జోన్, సంపూర్ణ (తప్పనిసరి) పునరావాస జోన్‌లో భూమిని లీజుకు ఇవ్వడం # రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణ కోసం రాష్ట్ర నిధుల నిర్వహణ # రేడియోధార్మికత అంశంపై పత్రాల పర్యవేక్షణ, భద్రపరచడం # అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ మూసివేత సమన్వయం # విపత్తు ఫలితంగా నష్టపోయిన వ్యక్తుల రిజిస్టర్ నిర్వహణ చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం జోన్ లోపల ఉంది, కానీ దాని పరిపాలన విడిగా ఉంటుంది. {{as of|2009|lc=y}}వీరు ప్రధానంగా ప్రమాద స్థలానికి తూర్పున {{convert|45|km|0}} దూరంలో , నిషేధిత ప్రాంతం వెలుపల కీవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ప్రత్యేకంగా నిర్మించిన మారుమూల నగరమైన స్లావుటిచ్‌లో నివసిస్తున్నారు. == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * ఏప్రిల్ 26,1986 న పేలుడు జరిగిన వెంటనే, రష్యన్ ఫోటోగ్రాఫర్ ఇగోర్ కోస్టిన్ ఈ సంఘటన గురించి ఫోటో తీసి, గాలి నుండి మొదటి చిత్రాలను పొందాడు, తరువాత 20 సంవత్సరాలు అతను ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించడం కొనసాగించాడు, దీని వలన ప్రభావితమైన వారి రాజకీయ, వ్యక్తిగత కథలను డాక్యుమెంట్ చేసాడు విపత్తు, చెర్నోబిల్ ఫోటోల పుస్తకాన్ని ప్రచురించిందిః ఒక రిపోర్టర్ ఒప్పుకోలు.<ref>{{Citation|last=Kostin, Igor|title=Chernobyl: confessions of a reporter|date=2006|publisher=New York Umbrage Editions|isbn=978-1-884167-57-7|last2=Johnson, Thomas}}</ref> * 2014లో, పింక్ ఫ్లాయిడ్ "మెరూన్డ్" అధికారిక వీడియోలో ప్రిప్యాట్ పట్టణ దృశ్యాలు ఉన్నాయి. * 1998లో వచ్చిన గాడ్జిల్లా చిత్రంలోని ఒక ప్రారంభ సన్నివేశంలో , ప్రధాన పాత్రధారి అయిన శాస్త్రవేత్త నిక్ టాటోపౌలోస్, చెర్నోబిల్ నిషేధిత ప్రాంతంలో వానపాములపై ​​పర్యావరణ రేడియేషన్ ప్రభావాలపై పరిశోధన చేస్తుంటాడు. * బ్రిటిష్ ఫోటోగ్రాఫర్ జాన్ డార్వెల్ 1999 చివరిలో మూడు వారాల పాటు చెర్నోబిల్ నిషేధిత ప్రాంతంలో ఫోటోలు తీసిన తొలి విదేశీయులలో ఒకరు. ఈ ఫోటోలు ప్రిప్యాట్, అనేక గ్రామాలు, ఒక ల్యాండ్‌ఫిల్ సైట్, ఆ ప్రాంతంలోనే నివసిస్తున్న ప్రజలతో సహా పలుచోట్ల తీయబడ్డాయి. దీని ఫలితంగా ' లెగసీ: ఫోటోగ్రాఫ్స్ ఇన్సైడ్ ది చెర్నోబిల్ ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్' అనే ప్రదర్శన, పుస్తకం వెలువడ్డాయి . స్టాక్‌పోర్ట్: డెవి లూయిస్, 2001. <nowiki>ISBN 978-1-899235-58-2</nowiki>అప్పటి నుండి అనేక ఇతర డాక్యుమెంటరీ, కళా ఛాయాగ్రాహకులు కూడా సందర్శనలు చేశారు.. * ఎ గుడ్ డే టు డై హార్డ్, ఒక 2013 అమెరికన్ యాక్షన్ థ్రిల్లర్ చిత్రం, ప్రధాన పాత్రలు ఒక కారును దొంగిలించి, ప్రిప్యాట్ కు డ్రైవ్ చేస్తారు, అక్కడ ఒక ఫైల్తో కూడిన సేఫ్ డిపాజిట్ బాక్స్ ఉంది, చాలా మంది పురుషులు వాహనాల్లోకి కంటైనర్లను లోడ్ చేస్తున్నట్లు కనుగొనడానికి మాత్రమే, బదులుగా వారు మాత్రమే పొందాలి రహస్య ఫైల్. చెర్నోబిల్ యుగం €1 బిలియన్ల విలువైన ఆయుధ-స్థాయి యురేనియం కలిగిన ఖజానాకు రహస్య మార్గం అని భావించే ఫైలుతో ఉన్న సురక్షిత డిపాజిట్ బాక్స్. రహస్య ఫైల్ లేదని, నల్ల మార్కెట్లో పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు సంపాదించడానికి యురేనియం నిక్షేపాలను దొంగిలించడానికి శత్రువులు ఒక పథకాన్ని రూపొందించారని తేలింది. * ''2014లో ప్రసారమైన టాప్ గేర్ ఎపిసోడ్‌లో హోస్ట్‌లు ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్‌కు చేరుకోకముందే తమ కార్లలోని ఇంధనం అయిపోయేలా చేయాలనే సవాలును ఎదుర్కొన్నారు''. * ''‘రివర్ మాన్‌స్టర్స్’'' అనే ఫిషింగ్ డాక్యుమెంటరీకి చెందిన జెరెమీ వేడ్ , ప్రిప్యాట్ సమీపంలోని చెర్నోబిల్ పవర్ ప్లాంట్ కూలింగ్ పాండ్స్ వద్ద లేదా లోపల నివసిస్తుందని చెప్పబడే ఒక నదీ రాక్షసుడిని పట్టుకోవడానికి తన ప్రాణాలను పణంగా పెడతాడు. * మార్టిన్ క్రూజ్ స్మిత్ 2004 క్రైమ్ నవల ' ''వోల్వ్స్ ఈట్ డాగ్స్'' ' (రష్యన్ డిటెక్టివ్ ఆర్కాడీ రెంకో ప్రధాన పాత్రగా ఉన్న అతని సిరీస్‌లో ఐదవది ) లోని చాలా భాగం ఎక్స్‌క్లూజన్ జోన్‌లో జరుగుతుంది * ''2005లో వచ్చిన 'రిటర్న్ ఆఫ్ ది లివింగ్ డెడ్: నెక్రోపోలిస్''' అనే హారర్ సినిమా ప్రారంభ సన్నివేశం చెర్నోబిల్‌లో జరుగుతుంది, అక్కడ జాంబీల రసాయనమైన 2-4-5 ట్రైఆక్సిన్ ఉన్న క్యాన్లను నిల్వ ఉంచినట్లు కనుగొంటారు. * ''2007లో విడుదలైన STALKER'' అనే వీడియో గేమ్ ఫ్రాంచైజీ , గేమ్‌ప్లే కారణాల వల్ల జోన్ భౌగోళిక స్వరూపానికి సంబంధించి కొంత కళాత్మక స్వేచ్ఛను తీసుకున్నప్పటికీ, మూల ఛాయాచిత్రాలు, వ్యక్తిగత సందర్శనల నుండి జోన్‌లోని భాగాలను (వంతెనలు, రైల్వేలు, భవనాలు, సముదాయాలు, పాడుబడిన వాహనాలు) పునఃసృష్టిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=13 February 2007|title=S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|url=http://www.stalker-game.com/en/?page=dev_diary&item=3|access-date=31 October 2015|publisher=Stalker-game.com}}</ref> * 2007 వీడియో గేమ్ కాల్ ఆఫ్ డ్యూటీ 4: మోడర్న్ వార్‌ఫేర్‌లో " ఆల్ గిల్లీడ్ అప్ ", "వన్ షాట్, వన్ కిల్" అనే రెండు మిషన్లు ప్రిప్యాట్‌లో జరుగుతాయి.. * డెస్టినేషన్ ట్రూత్ 2009 నాటి ఒక ఎపిసోడ్‌లో, జోష్ గేట్స్, డెస్టినేషన్ ట్రూత్ బృందం ప్రిప్యాట్ శిధిలాలలో అతీంద్రియ కార్యకలాపాల సంకేతాల కోసం అన్వేషించడం చిత్రీకరించబడింది. * ''2011లో, గియోమ్ హెర్బాట్ , బ్రూనో మాసి, CNC, LeMonde.fr, అగాట్ ఫిల్మ్స్ నిధులతో లా జోన్ అనే'' వెబ్ డాక్యుమెంటరీని రూపొందించారు . ఈ డాక్యుమెంటరీ ఇప్పటికీ బహిష్కరణ జోన్‌లో నివసిస్తున్న లేదా సందర్శిస్తున్న సంఘాలు, వ్యక్తులను అన్వేషిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/week-end/visuel/2011/04/22/la-zone-retour-a-tchernobyl_1505079_1477893.html|title="La Zone", lauréat du Prix France 24 - RFI du webdocumentaire 2011|date=22 April 2011|work=Le Monde.fr|access-date=31 October 2015|publisher=Lemonde.fr}}</ref> * పిబిఎస్ కార్యక్రమం ''నేచర్'' 19 అక్టోబర్ 2011న ప్రసారం చేయబడింది, దాని డాక్యుమెంటరీ ''రేడియోయాక్టివ్ వోల్వ్స్'' , ఇది మినహాయింపు జోన్‌లో తోడేళ్ళు, ఇతర వన్యప్రాణుల మధ్య ప్రకృతికి తిరిగి రావడాన్ని అన్వేషిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Video: Radioactive Wolves {{pipe}} Watch Nature Online {{pipe}} PBS Video|url=http://video.pbs.org/video/2157025070/|archive-url=https://web.archive.org/web/20111022205747/http://video.pbs.org/video/2157025070|archive-date=22 October 2011|access-date=31 October 2015|publisher=Video.pbs.org}}</ref> * 2011లో వచ్చిన ట్రాన్స్‌ఫార్మర్స్: డార్క్ ఆఫ్ ది మూన్ చిత్రంలో , గ్రహాంతరవాసుల కార్యకలాపాలు జరుగుతున్నాయని అనుమానించి ఆటోబోట్స్ దర్యాప్తు చేస్తున్నప్పుడు చెర్నోబిల్ నగరాన్ని చిత్రీకరించారు. * 2011: అవార్డు గెలుచుకున్న లఘు చిత్రం సెవెన్ ఇయర్స్ ఆఫ్ వింటర్ 2011లో మార్కస్ ష్వెన్జెల్ దర్శకత్వంలో చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Watch SEVEN YEARS OF WINTER Online {{!}} Vimeo On Demand|url=https://vimeo.com/ondemand/sevenyearsofwinter/144370813|access-date=3 May 2016|website=Vimeo}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 June 2012|title=The Film Corner with Greg Klymkiw: SEVEN YEARS OF WINTER - Review By Greg Klymkiw - One of the Best Short Dramatic Films I've Seen In Years is playing at the Canadian Film Centre World Wide Short Film Festival 2012 (Toronto) in the programme entitled "Official Selection: Homeland Security"|url=http://klymkiwfilmcorner.blogspot.de/2012/06/seven-years-of-winter-review-by-greg.html|access-date=2016-05-03|website=klymkiwfilmcorner.blogspot.de}}</ref><ref>{{Cite web|title=IMDb Resume for Marcus Schwenzel|url=https://www.imdb.com/name/nm3552491/resume|access-date=2016-05-03|website=IMDb}}</ref> తన లఘు చిత్రంలో చిత్రనిర్మాత అనాథ ఆండ్రీజ్ నాటకాన్ని చెబుతాడు, దీనిని అతని సోదరుడు ఆర్ట్జోమ్ విడిచిపెట్టిన ఇళ్లను దోచుకోవడానికి అణు వాతావరణంలోకి పంపుతాడు.<ref>{{Cite web|title=Zoom - Seven Years of Winter|url=http://cinema.arte.tv/de/artikel/zoom-seven-years-winter|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426062230/http://cinema.arte.tv/de/artikel/zoom-seven-years-winter|archive-date=26 April 2016|access-date=3 May 2016|website=ARTE Cinema}}</ref> 2015లో ఈ చిత్రం యురేనియం ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ నుండి ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డును అందుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Award to Seven Years of Winter {{!}} International Uranium Film Festival|url=http://uraniumfilmfestival.org/en/award-to-seven-years-of-winter|access-date=3 May 2016|website=uraniumfilmfestival.org}}</ref> * 2012 చిత్రం ''చెర్నోబిల్ డైరీస్'' మినహాయింపు జోన్లో సెట్ చేయబడింది. భయానక చిత్రం ప్రిప్యాత్లో చిక్కుకున్న ఒక పర్యటన బృందాన్ని, రేడియోధార్మిక బహిర్గతం ద్వారా పరివర్తన చెందిన జీవులతో వారి ఎన్కౌంటర్లను అనుసరిస్తుంది. * సన్డాన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ వరల్డ్ డాక్యుమెంటరీకి గ్రాండ్ జ్యూరీ ప్రైజ్ గెలుచుకున్న 2015 డాక్యుమెంటరీ ది రష్యన్ వుడ్పేకర్, చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్ నుండి విస్తృతమైన ఫుటేజీని కలిగి ఉంది, విపత్తు & సమీపంలోని డుగా రాడార్ సంస్థాపన వెనుక కుట్ర సిద్ధాంతంపై దృష్టి సారించింది.<ref>{{Cite web|last=Harvey|first=Dennis|date=1 February 2015|title=Sundance Film Review: 'The Russian Woodpecker'|url=https://variety.com/2015/film/reviews/sundance-film-review-the-russian-woodpecker-1201420640/}}</ref> * చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్లో అక్రమ తీర్థయాత్ర గురించి మార్కియన్ కమిష్ 2015 పుస్తకం, స్టాకింగ్ ది అటామిక్ సిటీః లైఫ్ అమాంగ్ ది డికాడెంట్ అండ్ ది డిప్రావ్డ్ ఆఫ్ చోర్నోబెల్.<ref>{{Cite web|title=Stalking the Atomic City by Markiyan Kamysh|url=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/691145/stalking-the-atomic-city-by-markiyan-kamysh/9781662601279|access-date=2021-08-19|website=Penguin Random House Canada|language=English}}</ref> * అన్నే బోగార్ట్, హోలీ మోరిస్ దర్శకత్వం వహించిన 2015 డాక్యుమెంటరీ ది బాబుష్కాస్ ఆఫ్ చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్లో ఉన్న వృద్ధ నివాసితులపై దృష్టి పెడుతుంది.<ref>{{Cite web|title=The Babushkas Of Chernobyl|url=https://www.hoopladigital.com/title/11839566|website=www.hoopladigital.com}}</ref> ఈ వ్యక్తులు, వీరిలో ఎక్కువ మంది మహిళలు, స్వయం సమృద్ధి కలిగిన రైతులు, వారి ఆరోగ్యం, రేడియేషన్ స్థాయిలను తనిఖీ చేయడానికి అధికారుల నుండి సాధారణ సందర్శనలు అందుకుంటారు. ఈ చిత్రం అనేక అవార్డులను గెలుచుకుంది. .<ref>{{Cite web|title=The Babushkas Of Chernobyl: Awards & Reviews|url=https://thebabushkasofchernobyl.com/awards--reviews|website=thebabushkasofchernobyl.com}}</ref> * ఐదు భాగాల HBO మినిసిరీస్ ''చెర్నోబిల్'' 2019లో ప్రసారం చేయబడింది, ఇది పేలుడు సంఘటనలను, వాస్తవం తరువాత సహాయక చర్యలను నాటకీయంగా చూపించింది. ఇది ప్రధానంగా [[లిథువేనియా]] చిత్రీకరించబడింది. * 2019లో, స్పింటియర్స్ వీడియో గేమ్ ఒక [[Downloadable content|DLC]] విడుదల చేసింది, దీనిలో ఆటగాళ్ళు రష్యన్ ట్రక్కు చక్రం వెనుక ఉన్న మినహాయింపు జోన్ చుట్టూ డ్రైవ్ చేసి ప్రైజ్ లాగింగ్ సైట్లను వేటాడవచ్చు, అదే సమయంలో రేడియేషన్ ద్వారా పేలకుండా ఉండటానికి కూడా ప్రయత్నిస్తారు. పవర్ ప్లాంట్, ప్రిప్యాట్, రెడ్ ఫారెస్ట్, కుపస్టా లేక్, డుగా రాడార్ అన్నీ పునర్నిర్మించబడ్డాయి, కాబట్టి ఆటగాళ్ళు కూడా ట్రక్కు నుండి సందర్శనా పర్యటనకు వెళ్ళవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Spintires - Chernobyl DLC on Steam|url=https://store.steampowered.com/app/1151111/Spintires__Chernobyl_DLC/|access-date=2019-12-18|website=store.steampowered.com|language=en}}</ref> * ది ఫార్మ్ 51 చే సర్వైవల్ హర్రర్ వీడియో గేమ్ ''చెర్నోబిలైట్'' చెర్నోబల్ ఎక్స్క్లూజన్ జోన్లో సెట్ చేయబడింది. * ''క్రిస్ టారాంట్ః ఎక్స్ట్రీమ్ రైల్వేస్'' సీజన్ 5 ఎపిసోడ్-"ఎక్స్ట్రీమ్ న్యూక్లియర్ రైల్వేః ఎ జర్నీ టూ ఫార్?" (ఎపిసోడ్ 22) క్రిస్ టారాంట్ ఉక్రెయిన్ గుండా తన ప్రయాణంలో చెర్నోబిల్ను సందర్శిస్తాడు. * 2026లో, ఫస్ట్-పర్సన్ షూటర్ వీడియో గేమ్ ''కౌంటర్-స్ట్రైక్ 2'' చెర్నోబిల్ మినహాయింపు జోన్ ఆధారంగా ఒక పటాన్ని జోడించింది, ఇందులో చెర్నోబల్ స్మారక చిహ్నం, ప్రిప్యాట్ వినోద ఉద్యానవనం వంటి ముఖ్యమైన నిర్మాణాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Кузьменко|first=Олександр|date=29 April 2026|title=Valve has released an updated CS2 Cache map with Pripyat locations|url=https://dev.ua/en/news/valve-vypustyla-onovlenu-mapu-cache-z-lokatsiiamy-prypiati-1777465634}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] b5t53racmtfrygh0c4eg1iuq4ytk6tu 0 507365 4941354 2026-08-22T05:01:22Z ~2026-45780-42 153261 ETV Music 4941354 wikitext text/x-wiki ETV Music oe8ca2bsnlx3hgf75kydfes2yux284s 0 507366 4941365 2026-08-22T05:51:22Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1331753002|Roopa Revathi]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941365 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = రూపా రేవతి | image = Roopa Revathi.jpg | native_name = | birth_name = రూప కున్నుమ్మల్ రామపై | birth_date = {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} | genre = నేపథ్య గానం, ఫ్యూజన్ సంగీతం, కర్ణాటక సంగీతం, భారతీయ సంగీతం, ప్రపంచ సంగీతం | occupation = వాయలిన్ విద్వాంసురాలు, నేపథ్య గాయని | instrument = వయోలిన్ | years_active = 2008–ప్రస్తుతం | website = [http://www.rooparevathi.com/ Roopa Revathi official site] }} '''రూపా కె. ఆర్.''', కేరళ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ సంగీతకారురాలు, వయోలిన్ వాద్యకారురాలు, నేపథ్య గాయని. ఆమె 2008లో [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రం]] మదంపిలో నేపథ్య గాయనిగా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆమె [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాలకు కూడా పాటలు రికార్డ్ చేసింది. ఆమె అమృత టీవీ నిర్వహించిన రియాలిటీ షో సూపర్ స్టార్ గ్లోబల్, ఒక సంగీత ప్రతిభ వేట కార్యక్రమం 2007లో విజేతగా నిలిచింది.<ref name="m2">{{Cite web|date=n.d.|title=Reaching the stars|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/reaching-the-stars/article1433659.ece|access-date=16 October 2014|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="m3">{{Cite web|date=n.d.|title=Roopa crowned Amrita Super Star Global: Bags a mercedes|url=http://www.indiantelevision.org.in/release/y2k8/apr/aprrel20.php|access-date=16 October 2014|publisher=indiantelevision.org.in}}</ref> == కెరీర్ == రేవతి 2008లో సంగీత దర్శకుడు ఎం. జయచంద్రన్ ఆధ్వర్యంలో బి. ఉన్నికృష్ణన్ మలయాళ చిత్రం మదంపిలో "ఎంటే షారికే" పాటతో నేపథ్య గాయనిగా అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Roopa-will-make-a-mark-in-near-future-M-Jayachandran/articleshow/43716352.cms|title=Roopa will make a mark in near future: M Jayachandran - Times of India|work=[[The Times of India]]|access-date=19 December 2020}}</ref> 2011లో, ఆమె ''[[ఉరుమి]]'' అనే చిత్రం ద్వారా మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమలో వయోలిన్ వాద్యకారిణిగా అరంగేట్రం చేసింది. దీపక్ దేవ్ ఈ చిత్రానికి సంగీత దర్శకుడు.  == మూలాలు == [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా నేపథ్య గాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:Articles with short description]] rtr141xeljph7g7dzjfivcvg8n5pyl8 4941366 4941365 2026-08-22T05:51:47Z Muralikrishna m 106628 4941366 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = రూపా రేవతి | image = Roopa Revathi.jpg | native_name = | birth_name = రూప కున్నుమ్మల్ రామపై | birth_date = {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} | genre = నేపథ్య గానం, ఫ్యూజన్ సంగీతం, కర్ణాటక సంగీతం, భారతీయ సంగీతం, ప్రపంచ సంగీతం | occupation = వాయలిన్ విద్వాంసురాలు, నేపథ్య గాయని | instrument = వయోలిన్ | years_active = 2008–ప్రస్తుతం | website = [http://www.rooparevathi.com/ Roopa Revathi official site] }} '''రూపా కె. ఆర్.''', కేరళ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ సంగీతకారురాలు, వయోలిన్ వాద్యకారురాలు, నేపథ్య గాయని. ఆమె 2008లో [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రం]] మదంపిలో నేపథ్య గాయనిగా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆమె [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాలకు కూడా పాటలు రికార్డ్ చేసింది. ఆమె అమృత టీవీ నిర్వహించిన రియాలిటీ షో సూపర్ స్టార్ గ్లోబల్, ఒక సంగీత ప్రతిభ వేట కార్యక్రమం 2007లో విజేతగా నిలిచింది.<ref name="m2">{{Cite web|date=n.d.|title=Reaching the stars|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/reaching-the-stars/article1433659.ece|access-date=16 October 2014|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="m3">{{Cite web|date=n.d.|title=Roopa crowned Amrita Super Star Global: Bags a mercedes|url=http://www.indiantelevision.org.in/release/y2k8/apr/aprrel20.php|access-date=16 October 2014|publisher=indiantelevision.org.in}}</ref> == కెరీర్ == రేవతి 2008లో సంగీత దర్శకుడు ఎం. జయచంద్రన్ ఆధ్వర్యంలో బి. ఉన్నికృష్ణన్ మలయాళ చిత్రం మదంపిలో "ఎంటే షారికే" పాటతో నేపథ్య గాయనిగా అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Roopa-will-make-a-mark-in-near-future-M-Jayachandran/articleshow/43716352.cms|title=Roopa will make a mark in near future: M Jayachandran - Times of India|work=[[The Times of India]]|access-date=19 December 2020}}</ref> 2011లో, ఆమె ''[[ఉరుమి]]'' అనే చిత్రం ద్వారా మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమలో వయోలిన్ వాద్యకారిణిగా అరంగేట్రం చేసింది. దీపక్ దేవ్ ఈ చిత్రానికి సంగీత దర్శకుడు. == మూలాలు == [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా నేపథ్య గాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:Articles with short description]] a1j6zwn67qytg11xfpfomv1tt7js060 0 507367 4941371 2026-08-22T06:04:39Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1366991666|Classical period (music)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941371 wikitext text/x-wiki '''శాస్త్రీయ కాలం''' సుమారు 1750, 1820 మధ్య [[శాస్త్రీయ సంగీతం]] యుగం.<ref>{{Cite book|title=A Performer's Guide to the Music of the Classical Period|last=Burton|first=Anthony|date=2002|publisher=Associated Board of the Royal Schools of Music|isbn=978-1-86096-1939|location=London|page=3}}</ref> శాస్త్రీయ కాలం [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]], రొమాంటిక్ కాలాల మధ్య వస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా హోమోఫోనిక్, ఒక అధీన స్వర సహకారంపై స్పష్టమైన [[మెలోడీ|శ్రావ్యతను]] ఉపయోగిస్తుంది, కానీ కౌంటర్‌పాయింట్ ఏమాత్రం మరచిపోలేదు, ముఖ్యంగా ప్రార్థనా గాత్ర సంగీతంలో, ఆ కాలం చివరిలో, లౌకిక వాద్య సంగీతంలో. ఇది బరోక్ హుందా అయిన గంభీరతకు, ఆకట్టుకునే వైభవానికి బదులుగా, తేలికపాటి సొగసును నొక్కి చెప్పే ''<nowiki/>'స్టైల్ గాలంట్'ను'' కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఒక రచనలోని వైవిధ్యం, వైరుధ్యం మునుపటి కంటే మరింత స్పష్టమయ్యాయి, ఆర్కెస్ట్రా పరిమాణం, పరిధి, శక్తి పెరిగాయి. ప్రధాన కీబోర్డ్ వాయిద్యంగా హార్ప్సికార్డ్ ప్రాభవం తగ్గి, దాని స్థానంలో [[పియానో]] (లేదా ఫోర్టెపియానో ) వచ్చింది. ఈకలతో తీగలను మీటే హార్ప్‌సికార్డ్‌కు భిన్నంగా, పియానోలలో కీలను నొక్కినప్పుడు తోలుతో కప్పబడిన సుత్తులతో తీగలను కొడతారు. ఇది ప్రదర్శకుడికి బిగ్గరగా లేదా మెల్లగా వాయించడానికి (అందుకే దీని అసలు పేరు "ఫోర్టెపియానో", అంటే అక్షరాలా "బిగ్గరగా మెల్లగా"), మరింత భావయుక్తంగా వాయించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది; దీనికి విరుద్ధంగా, హార్ప్‌సికార్డ్ కీలను ప్రదర్శకుడు వాయించే బలం ధ్వనిని మార్చదు. శాస్త్రీయ యుగపు స్వరకర్తలు వాద్య సంగీతాన్ని ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించారు. వాద్య సంగీతంలోని ప్రధాన రకాలు సొనాటా, ట్రియో, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్, క్వింటెట్, సింఫనీ (ఆర్కెస్ట్రాచే ప్రదర్శించబడేది), సోలో కాన్సెర్టో . ఇందులో ఒక నిష్ణాతుడైన సోలో ప్రదర్శకుడు వయోలిన్, పియానో, ఫ్లూట్ లేదా మరొక వాద్యం కోసం రూపొందించిన సోలో కృతిని ఆర్కెస్ట్రా సహకారంతో వాయిస్తారు. ఈ కాలంలో గాయకుడు, పియానో కోసం పాటలు (ముఖ్యంగా షుబెర్ట్ రచనలు), బృందగాన రచనలు, [[ఒపెరా]] (గాయకులు, ఆర్కెస్ట్రా కోసం వేదికపై ప్రదర్శించే నాటకీయ రచన) వంటి గాత్ర సంగీతం కూడా ముఖ్యమైనది. ఈ కాలాన్ని కొన్నిసార్లు ''వియన్నా క్లాసిసిజం'' యుగం అని కూడా పిలుస్తారు, క్రిస్టోఫ్ విల్లీబాల్డ్ గ్లక్, జార్జ్ క్రిస్టోఫ్ వాగెన్‌సీల్, జార్జ్ మాథియాస్ మోన్, జోసెఫ్ హేడన్, జోహన్ జార్జ్ అల్బ్రెచ్ట్స్‌బెర్గర్, కార్ల్ డిటర్స్ వాన్ డిట్టర్స్‌డోర్ఫ్, జోహాన్ బాప్టిస్ట్ వాన్హాల్, ఆంటోనియో సాలిరీ, [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్|వోల్ఫ్‌గాంగ్]] [[మోజార్ట్|అమాడెస్హోమ్]], ఫ్రాంజ్ షుబెర్ట్ అందరూ [[వియన్నా|వియన్నాలో]] పనిచేశారు. == చరిత్ర == === బరోక్/క్లాసికల్ పరివర్తన సుమారు క్రీ.శ. 1750–1760 === [[దస్త్రం:Joseph_Siffred_Duplessis_-_Christoph_Willibald_Gluck_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| గ్లక్, జోసెఫ్ డూప్లెస్సిస్ గీసిన ''క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ చిత్రపటం'' ఒక భాగం, 1775 నాటిది ( కున్స్ట్‌హిస్టోరిస్చెస్ మ్యూజియం, వియన్నా)]] రచయిత, పియానిస్ట్ అయిన చార్లెస్ రోసెన్ తన ''<nowiki/>'ది క్లాసికల్ స్టైల్''' అనే పుస్తకంలో, 1755 నుండి 1775 వరకు స్వరకర్తలు మరింత ప్రభావవంతమైన నాటకీయత కలిగిన ఒక కొత్త శైలి కోసం అన్వేషించారని పేర్కొన్నారు. హై బరోక్ కాలంలో, నాటకీయ వ్యక్తీకరణ అనేది వ్యక్తిగత ''భావోద్వేగాల'' ప్రాతినిధ్యానికి మాత్రమే పరిమితమైంది ("భావోద్వేగాల సిద్ధాంతం", లేదా రోసెన్ చెప్పినట్లుగా "నాటకీయ భావోద్వేగం"). ఉదాహరణకు, హ్యాండెల్ ఒరేటోరియో ' ''జెఫ్తా'లో'', స్వరకర్త "ఓ, నీ కుమార్తెను విడిచిపెట్టు" అనే చతుష్కంలో, ప్రతి పాత్రకు ఒకటి చొప్పున నాలుగు భావోద్వేగాలను విడివిడిగా ప్రదర్శిస్తాడు. కాలక్రమేణా, వ్యక్తిగత భావోద్వేగాల ఈ చిత్రణ సరళమైనదిగా, అవాస్తవికమైనదిగా పరిగణించబడింది; స్వరకర్తలు ఒకే పాత్రలో లేదా కదలికలో ("నాటకీయ చర్య") బహుళ భావోద్వేగాలను ఏకకాలంలో లేదా క్రమంగా చిత్రీకరించడానికి ప్రయత్నించారు. ఈ విధంగా మోజార్ట్ ''డై ఎంట్‌ఫ్యూరంగ్ ఆస్ డెమ్ సెరైల్'' రెండవ అంకం ముగింపులో, ప్రేమికులు "ఆనందం నుండి అనుమానం, ఆగ్రహం ద్వారా చివరి రాజీకి" వెళతారు. సంగీతపరంగా చెప్పాలంటే, ఈ "నాటకీయ చర్య"కు మరింత సంగీత వైవిధ్యం అవసరమైంది. బరోక్ సంగీతంలో ప్రతి కదలికలోనూ అతుకులు లేని ప్రవాహం, చాలావరకు ఏకరీతి స్వరూపాలు ఉండగా, హై బరోక్ తర్వాత వచ్చిన స్వరకర్తలు స్వరూపం, గతిశీలత, శ్రావ్యత లేదా లయలో ఆకస్మిక మార్పులతో ఈ ప్రవాహానికి అంతరాయం కలిగించడానికి ప్రయత్నించారు. హై బరోక్‌ను అనుసరించిన శైలీపరమైన పరిణామాలలో, అత్యంత నాటకీయమైన దానిని ''ఎంఫిండ్‌సామ్‌కైట్'' (సుమారుగా " సున్నితమైన శైలి ") అని పిలిచేవారు, దీనిని అనుసరించిన అత్యంత ప్రసిద్ధుడు కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమాన్యుయెల్ బాచ్ . ఈ శైలి స్వరకర్తలు పైన చర్చించిన అంతరాయాలను అత్యంత ఆకస్మిక పద్ధతిలో ఉపయోగించారు, అందువల్ల ఆ సంగీతం కొన్నిసార్లు అహేతుకంగా అనిపించవచ్చు. ఇటాలియన్ స్వరకర్త డొమెనికో స్కార్లాట్టి ఈ పరిణామాలను మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లారు. అతని ఐదు వందలకు పైగా ఏక-కదలిక కీబోర్డ్ సొనాటాలలో కూడా స్వరూపంలో ఆకస్మిక మార్పులు ఉంటాయి, కానీ ఈ మార్పులు శాస్త్రీయ శైలికి ఒక ప్రత్యేక లక్షణంగా మారిన సమతుల్య పదబంధాలైన కాలాలుగా వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ, స్కార్లాట్టి స్వరశైలి మార్పులు ఇప్పటికీ ఆకస్మికంగా, అసిద్ధంగా వినిపిస్తున్నాయి. గొప్ప శాస్త్రీయ సంగీత స్వరకర్తల (హేడెన్, మొజార్ట్, బీథోవెన్) అత్యుత్తమ విజయం ఏమిటంటే, ఈ నాటకీయ ఆశ్చర్యాలను తార్కికంగా ప్రేరేపించబడినట్లుగా ధ్వనించేలా చేయగల వారి సామర్థ్యం, తద్వారా "భావవ్యక్తీకరణ, సొగసు చేతులు కలపగలవు." జె.ఎస్. బాచ్ మరణం, హేడెన్, మొజార్ట్‌ల పరిపక్వత మధ్య (సుమారుగా 1750–1770), స్వరకర్తలు ఈ కొత్త ఆలోచనలతో ప్రయోగాలు చేశారు, దీనిని బాచ్ కుమారుల సంగీతంలో చూడవచ్చు. జోహన్ క్రిస్టియన్ ఇప్పుడు మనం ''రోకోకో'' అని పిలిచే ఒక శైలిని అభివృద్ధి చేశాడు, ఇందులో సరళమైన అల్లికలు, శ్రావ్యతలు ఉంటాయి, అది "ఆకర్షణీయంగా, నాటకీయత లేకుండా, కొద్దిగా శూన్యంగా" ఉండేది. ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమ్మాన్యుయెల్ నాటకీయతను పెంచడానికి ప్రయత్నించాడు, అతని సంగీతం "తీవ్రమైనది, భావవ్యక్తీకరణతో కూడినది, అద్భుతమైనది, నిరంతరం ఆశ్చర్యపరిచేది, తరచుగా పొంతన లేనిదిగా" ఉండేది., చివరగా, జె.ఎస్. బాచ్ పెద్ద కుమారుడైన విల్హెల్మ్ ఫ్రీడెమాన్, బరోక్ సంప్రదాయాలను ఒక విలక్షణమైన, అసాధారణమైన పద్ధతిలో విస్తరించాడు. మొదట్లో ఈ కొత్త శైలి బరోక్ రూపాలైన త్రైపాక్షిక ''డా కాపో ఏరియా'', ''సింఫోనియా'', ''కాన్సెర్టోలను'' స్వీకరించింది — కానీ బరోక్ యుగంలో సాధారణంగా ఉండే ఆశువుగా పలికే అలంకరణలకు బదులుగా, సరళమైన భాగాలతో, ఎక్కువగా స్వరలిపిలో రాసిపెట్టిన అలంకరణలతో, సంగీత భాగాలను విభాగాలుగా మరింత స్పష్టంగా విభజించడం ద్వారా దీనిని రూపొందించారు. అయితే, కాలక్రమేణా, ఈ కొత్త సౌందర్య దృక్పథం వస్తువులను కలిపి ఉంచే విధానంలో తీవ్రమైన మార్పులకు కారణమైంది, ప్రాథమిక అధికారిక అమరికలు మారిపోయాయి. ఈ కాలంలోని స్వరకర్తలు నాటకీయ ప్రభావాలు, ఆకట్టుకునే శ్రావ్యతలు, స్పష్టమైన స్వరూపాల కోసం అన్వేషించారు. సంగీత నిర్మాణంలో వచ్చిన పెద్ద మార్పులలో ఒకటి, బరోక్ కాలం నాటి సంక్లిష్టమైన, గాఢమైన పాలిఫోనిక్ శైలి నుండి వైదొలగడం. ఆ శైలిలో అనేక అల్లుకున్న శ్రావ్యమైన పంక్తులు ఏకకాలంలో వాయించబడేవి. దానికి బదులుగా, హోమోఫోనీ అనే తేలికైన సంగీత నిర్మాణం వైపు మళ్ళడం జరిగింది. ఇందులో స్పష్టమైన ఒకే శ్రావ్యమైన పంక్తికి స్వరసమ్మేళనాలు (కార్డ్స్) తోడుగా ఉంటాయి. బరోక్ సంగీతంలో సాధారణంగా అనేక స్వర కల్పనలు, బహుస్వర విభాగాలు ఉంటాయి, ఇవి సంగీత భాగం నిర్మాణంపై తక్కువ దృష్టి పెడతాయి, స్పష్టమైన సంగీత పదబంధాలకు తక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. శాస్త్రీయ యుగంలో, స్వర సామరస్యాలు సరళంగా మారాయి. అయితే, బరోక్ కాలంతో పోలిస్తే ఆ రచన నిర్మాణం, పదబంధాలు, చిన్న శ్రావ్యమైన లేదా లయబద్ధమైన మూలాంశాలు చాలా ఎక్కువ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. గతంతో పోలిస్తే మరో ముఖ్యమైన మార్పు క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ [[ఒపెరా|ఒపెరాను]] సమూలంగా మార్చడం. ఆయన పొరల అమరికను, ఆశువుగా చేసే అలంకారాలను చాలా వరకు తొలగించి, స్వర మార్పు, పరివర్తన అంశాలపై దృష్టి పెట్టారు. స్వర సామరస్యం మారే ఈ క్షణాలపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టడం ద్వారా, అతను సంగీతంలోని భావోద్వేగపు రంగులో శక్తివంతమైన నాటకీయ మార్పులను తీసుకురావడానికి వీలు కల్పించాడు. ఈ మార్పులను ప్రముఖంగా చూపించడానికి, అతను వాద్య పరికరాల కూర్పు ( ఆర్కెస్ట్రేషన్ ), శ్రావ్యత, రీతిలో మార్పులను ఉపయోగించాడు. తన కాలంలోని అత్యంత విజయవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరైన గ్లక్, ఆంటోనియో సాలియెరితో సహా అనేకమంది అనుకరణకర్తలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలా వారు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత ఒపెరాలోనూ, అలాగే పాటలు, ఒరేటోరియోలు, కోరస్‌లు వంటి ఇతర గాత్ర సంగీత రంగాలలోనూ అపారమైన విజయాలను సాధించిపెట్టింది. వీటిని ప్రదర్శన కోసం అత్యంత ముఖ్యమైన సంగీత రీతులుగా పరిగణించారు, అందుకే ఇవి ప్రజల నుండి గొప్ప విజయాన్ని పొందాయి. బరోక్ శైలికి, శాస్త్రీయ సంగీత శైలి ఆవిర్భావానికి (సుమారు 1730) మధ్య ఉన్న దశ, వివిధ పోటీ సంగీత శైలులకు నిలయంగా ఉండేది. కళాత్మక మార్గాల వైవిధ్యం [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]] కుమారులలో ప్రతిబింబిస్తుంది: బరోక్ సంప్రదాయాన్ని తనదైన శైలిలో కొనసాగించిన విల్హెల్మ్ ఫ్రీడెమాన్ బాచ్ ; బరోక్ సంగీత స్వరూపాలను సరళీకరించి, మొజార్ట్‌ను స్పష్టంగా ప్రభావితం చేసిన జోహన్ క్రిస్టియన్ బాచ్ ;, ''ఎంఫిండ్‌సామ్‌కైట్'' ఉద్యమానికి చెందిన ఉద్వేగభరితమైన, కొన్నిసార్లు తీవ్రంగా విలక్షణమైన సంగీతాన్ని స్వరపరిచిన కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమాన్యుయెల్ బాచ్ . సంగీత సంస్కృతి ఒక సంధి దశలో చిక్కుకుంది: పాత శైలి దిగ్గజాల వద్ద సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉన్నప్పటికీ, ప్రజలు కొత్తదనం కోసం ఆరాటపడ్డారు. సి.పి.ఇ. బాచ్ అంతటి ఉన్నత గౌరవాన్ని పొందడానికి గల కారణాలలో ఇది ఒకటి: ఆయన పాత రూపాలను చాలా బాగా అర్థం చేసుకుని, వాటిని మరింత వైవిధ్యభరితమైన కొత్త రూపంలో ఎలా ప్రదర్శించాలో కూడా ఆయనకు తెలుసు. [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] i61nwk7do0o3ruw18hqz3zsn918r8tw 4941372 4941371 2026-08-22T06:05:25Z Pranayraj1985 29393 4941372 wikitext text/x-wiki '''శాస్త్రీయ కాలం''' సుమారు 1750, 1820 మధ్య [[శాస్త్రీయ సంగీతం]] యుగం.<ref>{{Cite book|title=A Performer's Guide to the Music of the Classical Period|last=Burton|first=Anthony|date=2002|publisher=Associated Board of the Royal Schools of Music|isbn=978-1-86096-1939|location=London|page=3}}</ref> శాస్త్రీయ కాలం [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]], రొమాంటిక్ కాలాల మధ్య వస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా హోమోఫోనిక్, ఒక అధీన స్వర సహకారంపై స్పష్టమైన [[మెలోడీ|శ్రావ్యతను]] ఉపయోగిస్తుంది, కానీ కౌంటర్‌పాయింట్ ఏమాత్రం మరచిపోలేదు, ముఖ్యంగా ప్రార్థనా గాత్ర సంగీతంలో, ఆ కాలం చివరిలో, లౌకిక వాద్య సంగీతంలో. ఇది బరోక్ హుందా అయిన గంభీరతకు, ఆకట్టుకునే వైభవానికి బదులుగా, తేలికపాటి సొగసును నొక్కి చెప్పే ''<nowiki/>'స్టైల్ గాలంట్'ను'' కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఒక రచనలోని వైవిధ్యం, వైరుధ్యం మునుపటి కంటే మరింత స్పష్టమయ్యాయి, ఆర్కెస్ట్రా పరిమాణం, పరిధి, శక్తి పెరిగాయి. ప్రధాన కీబోర్డ్ వాయిద్యంగా హార్ప్సికార్డ్ ప్రాభవం తగ్గి, దాని స్థానంలో [[పియానో]] (లేదా ఫోర్టెపియానో ) వచ్చింది. ఈకలతో తీగలను మీటే హార్ప్‌సికార్డ్‌కు భిన్నంగా, పియానోలలో కీలను నొక్కినప్పుడు తోలుతో కప్పబడిన సుత్తులతో తీగలను కొడతారు. ఇది ప్రదర్శకుడికి బిగ్గరగా లేదా మెల్లగా వాయించడానికి (అందుకే దీని అసలు పేరు "ఫోర్టెపియానో", అంటే అక్షరాలా "బిగ్గరగా మెల్లగా"), మరింత భావయుక్తంగా వాయించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది; దీనికి విరుద్ధంగా, హార్ప్‌సికార్డ్ కీలను ప్రదర్శకుడు వాయించే బలం ధ్వనిని మార్చదు. శాస్త్రీయ యుగపు స్వరకర్తలు వాద్య సంగీతాన్ని ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించారు. వాద్య సంగీతంలోని ప్రధాన రకాలు సొనాటా, ట్రియో, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్, క్వింటెట్, సింఫనీ (ఆర్కెస్ట్రాచే ప్రదర్శించబడేది), సోలో కాన్సెర్టో . ఇందులో ఒక నిష్ణాతుడైన సోలో ప్రదర్శకుడు వయోలిన్, పియానో, ఫ్లూట్ లేదా మరొక వాద్యం కోసం రూపొందించిన సోలో కృతిని ఆర్కెస్ట్రా సహకారంతో వాయిస్తారు. ఈ కాలంలో గాయకుడు, పియానో కోసం పాటలు (ముఖ్యంగా షుబెర్ట్ రచనలు), బృందగాన రచనలు, [[ఒపెరా]] (గాయకులు, ఆర్కెస్ట్రా కోసం వేదికపై ప్రదర్శించే నాటకీయ రచన) వంటి గాత్ర సంగీతం కూడా ముఖ్యమైనది. ఈ కాలాన్ని కొన్నిసార్లు ''వియన్నా క్లాసిసిజం'' యుగం అని కూడా పిలుస్తారు, క్రిస్టోఫ్ విల్లీబాల్డ్ గ్లక్, జార్జ్ క్రిస్టోఫ్ వాగెన్‌సీల్, జార్జ్ మాథియాస్ మోన్, జోసెఫ్ హేడన్, జోహన్ జార్జ్ అల్బ్రెచ్ట్స్‌బెర్గర్, కార్ల్ డిటర్స్ వాన్ డిట్టర్స్‌డోర్ఫ్, జోహాన్ బాప్టిస్ట్ వాన్హాల్, ఆంటోనియో సాలిరీ, [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్|వోల్ఫ్‌గాంగ్]] [[మోజార్ట్|అమాడెస్హోమ్]], ఫ్రాంజ్ షుబెర్ట్ అందరూ [[వియన్నా|వియన్నాలో]] పనిచేశారు. == చరిత్ర == === బరోక్/క్లాసికల్ పరివర్తన సుమారు క్రీ.శ. 1750–1760 === [[దస్త్రం:Joseph_Siffred_Duplessis_-_Christoph_Willibald_Gluck_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| గ్లక్, జోసెఫ్ డూప్లెస్సిస్ గీసిన ''క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ చిత్రపటం'' ఒక భాగం, 1775 నాటిది ( కున్స్ట్‌హిస్టోరిస్చెస్ మ్యూజియం, వియన్నా)]] రచయిత, పియానిస్ట్ అయిన చార్లెస్ రోసెన్ తన ''<nowiki/>'ది క్లాసికల్ స్టైల్''' అనే పుస్తకంలో, 1755 నుండి 1775 వరకు స్వరకర్తలు మరింత ప్రభావవంతమైన నాటకీయత కలిగిన ఒక కొత్త శైలి కోసం అన్వేషించారని పేర్కొన్నారు. హై బరోక్ కాలంలో, నాటకీయ వ్యక్తీకరణ అనేది వ్యక్తిగత ''భావోద్వేగాల'' ప్రాతినిధ్యానికి మాత్రమే పరిమితమైంది ("భావోద్వేగాల సిద్ధాంతం", లేదా రోసెన్ చెప్పినట్లుగా "నాటకీయ భావోద్వేగం"). ఉదాహరణకు, హ్యాండెల్ ఒరేటోరియో ' ''జెఫ్తా'లో'', స్వరకర్త "ఓ, నీ కుమార్తెను విడిచిపెట్టు" అనే చతుష్కంలో, ప్రతి పాత్రకు ఒకటి చొప్పున నాలుగు భావోద్వేగాలను విడివిడిగా ప్రదర్శిస్తాడు. కాలక్రమేణా, వ్యక్తిగత భావోద్వేగాల ఈ చిత్రణ సరళమైనదిగా, అవాస్తవికమైనదిగా పరిగణించబడింది; స్వరకర్తలు ఒకే పాత్రలో లేదా కదలికలో ("నాటకీయ చర్య") బహుళ భావోద్వేగాలను ఏకకాలంలో లేదా క్రమంగా చిత్రీకరించడానికి ప్రయత్నించారు. ఈ విధంగా మోజార్ట్ ''డై ఎంట్‌ఫ్యూరంగ్ ఆస్ డెమ్ సెరైల్'' రెండవ అంకం ముగింపులో, ప్రేమికులు "ఆనందం నుండి అనుమానం, ఆగ్రహం ద్వారా చివరి రాజీకి" వెళతారు. సంగీతపరంగా చెప్పాలంటే, ఈ "నాటకీయ చర్య"కు మరింత సంగీత వైవిధ్యం అవసరమైంది. బరోక్ సంగీతంలో ప్రతి కదలికలోనూ అతుకులు లేని ప్రవాహం, చాలావరకు ఏకరీతి స్వరూపాలు ఉండగా, హై బరోక్ తర్వాత వచ్చిన స్వరకర్తలు స్వరూపం, గతిశీలత, శ్రావ్యత లేదా లయలో ఆకస్మిక మార్పులతో ఈ ప్రవాహానికి అంతరాయం కలిగించడానికి ప్రయత్నించారు. హై బరోక్‌ను అనుసరించిన శైలీపరమైన పరిణామాలలో, అత్యంత నాటకీయమైన దానిని ''ఎంఫిండ్‌సామ్‌కైట్'' (సుమారుగా " సున్నితమైన శైలి ") అని పిలిచేవారు, దీనిని అనుసరించిన అత్యంత ప్రసిద్ధుడు కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమాన్యుయెల్ బాచ్ . ఈ శైలి స్వరకర్తలు పైన చర్చించిన అంతరాయాలను అత్యంత ఆకస్మిక పద్ధతిలో ఉపయోగించారు, అందువల్ల ఆ సంగీతం కొన్నిసార్లు అహేతుకంగా అనిపించవచ్చు. ఇటాలియన్ స్వరకర్త డొమెనికో స్కార్లాట్టి ఈ పరిణామాలను మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లారు. అతని ఐదు వందలకు పైగా ఏక-కదలిక కీబోర్డ్ సొనాటాలలో కూడా స్వరూపంలో ఆకస్మిక మార్పులు ఉంటాయి, కానీ ఈ మార్పులు శాస్త్రీయ శైలికి ఒక ప్రత్యేక లక్షణంగా మారిన సమతుల్య పదబంధాలైన కాలాలుగా వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ, స్కార్లాట్టి స్వరశైలి మార్పులు ఇప్పటికీ ఆకస్మికంగా, అసిద్ధంగా వినిపిస్తున్నాయి. గొప్ప శాస్త్రీయ సంగీత స్వరకర్తల (హేడెన్, మొజార్ట్, బీథోవెన్) అత్యుత్తమ విజయం ఏమిటంటే, ఈ నాటకీయ ఆశ్చర్యాలను తార్కికంగా ప్రేరేపించబడినట్లుగా ధ్వనించేలా చేయగల వారి సామర్థ్యం, తద్వారా "భావవ్యక్తీకరణ, సొగసు చేతులు కలపగలవు." జె.ఎస్. బాచ్ మరణం, హేడెన్, మొజార్ట్‌ల పరిపక్వత మధ్య (సుమారుగా 1750–1770), స్వరకర్తలు ఈ కొత్త ఆలోచనలతో ప్రయోగాలు చేశారు, దీనిని బాచ్ కుమారుల సంగీతంలో చూడవచ్చు. జోహన్ క్రిస్టియన్ ఇప్పుడు మనం ''రోకోకో'' అని పిలిచే ఒక శైలిని అభివృద్ధి చేశాడు, ఇందులో సరళమైన అల్లికలు, శ్రావ్యతలు ఉంటాయి, అది "ఆకర్షణీయంగా, నాటకీయత లేకుండా, కొద్దిగా శూన్యంగా" ఉండేది. ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమ్మాన్యుయెల్ నాటకీయతను పెంచడానికి ప్రయత్నించాడు, అతని సంగీతం "తీవ్రమైనది, భావవ్యక్తీకరణతో కూడినది, అద్భుతమైనది, నిరంతరం ఆశ్చర్యపరిచేది, తరచుగా పొంతన లేనిదిగా" ఉండేది., చివరగా, జె.ఎస్. బాచ్ పెద్ద కుమారుడైన విల్హెల్మ్ ఫ్రీడెమాన్, బరోక్ సంప్రదాయాలను ఒక విలక్షణమైన, అసాధారణమైన పద్ధతిలో విస్తరించాడు. మొదట్లో ఈ కొత్త శైలి బరోక్ రూపాలైన త్రైపాక్షిక ''డా కాపో ఏరియా'', ''సింఫోనియా'', ''కాన్సెర్టోలను'' స్వీకరించింది — కానీ బరోక్ యుగంలో సాధారణంగా ఉండే ఆశువుగా పలికే అలంకరణలకు బదులుగా, సరళమైన భాగాలతో, ఎక్కువగా స్వరలిపిలో రాసిపెట్టిన అలంకరణలతో, సంగీత భాగాలను విభాగాలుగా మరింత స్పష్టంగా విభజించడం ద్వారా దీనిని రూపొందించారు. అయితే, కాలక్రమేణా, ఈ కొత్త సౌందర్య దృక్పథం వస్తువులను కలిపి ఉంచే విధానంలో తీవ్రమైన మార్పులకు కారణమైంది, ప్రాథమిక అధికారిక అమరికలు మారిపోయాయి. ఈ కాలంలోని స్వరకర్తలు నాటకీయ ప్రభావాలు, ఆకట్టుకునే శ్రావ్యతలు, స్పష్టమైన స్వరూపాల కోసం అన్వేషించారు. సంగీత నిర్మాణంలో వచ్చిన పెద్ద మార్పులలో ఒకటి, బరోక్ కాలం నాటి సంక్లిష్టమైన, గాఢమైన పాలిఫోనిక్ శైలి నుండి వైదొలగడం. ఆ శైలిలో అనేక అల్లుకున్న శ్రావ్యమైన పంక్తులు ఏకకాలంలో వాయించబడేవి. దానికి బదులుగా, హోమోఫోనీ అనే తేలికైన సంగీత నిర్మాణం వైపు మళ్ళడం జరిగింది. ఇందులో స్పష్టమైన ఒకే శ్రావ్యమైన పంక్తికి స్వరసమ్మేళనాలు (కార్డ్స్) తోడుగా ఉంటాయి. బరోక్ సంగీతంలో సాధారణంగా అనేక స్వర కల్పనలు, బహుస్వర విభాగాలు ఉంటాయి, ఇవి సంగీత భాగం నిర్మాణంపై తక్కువ దృష్టి పెడతాయి, స్పష్టమైన సంగీత పదబంధాలకు తక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. శాస్త్రీయ యుగంలో, స్వర సామరస్యాలు సరళంగా మారాయి. అయితే, బరోక్ కాలంతో పోలిస్తే ఆ రచన నిర్మాణం, పదబంధాలు, చిన్న శ్రావ్యమైన లేదా లయబద్ధమైన మూలాంశాలు చాలా ఎక్కువ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. గతంతో పోలిస్తే మరో ముఖ్యమైన మార్పు క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ [[ఒపెరా|ఒపెరాను]] సమూలంగా మార్చడం. ఆయన పొరల అమరికను, ఆశువుగా చేసే అలంకారాలను చాలా వరకు తొలగించి, స్వర మార్పు, పరివర్తన అంశాలపై దృష్టి పెట్టారు. స్వర సామరస్యం మారే ఈ క్షణాలపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టడం ద్వారా, అతను సంగీతంలోని భావోద్వేగపు రంగులో శక్తివంతమైన నాటకీయ మార్పులను తీసుకురావడానికి వీలు కల్పించాడు. ఈ మార్పులను ప్రముఖంగా చూపించడానికి, అతను వాద్య పరికరాల కూర్పు ( ఆర్కెస్ట్రేషన్ ), శ్రావ్యత, రీతిలో మార్పులను ఉపయోగించాడు. తన కాలంలోని అత్యంత విజయవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరైన గ్లక్, ఆంటోనియో సాలియెరితో సహా అనేకమంది అనుకరణకర్తలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలా వారు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత ఒపెరాలోనూ, అలాగే పాటలు, ఒరేటోరియోలు, కోరస్‌లు వంటి ఇతర గాత్ర సంగీత రంగాలలోనూ అపారమైన విజయాలను సాధించిపెట్టింది. వీటిని ప్రదర్శన కోసం అత్యంత ముఖ్యమైన సంగీత రీతులుగా పరిగణించారు, అందుకే ఇవి ప్రజల నుండి గొప్ప విజయాన్ని పొందాయి. బరోక్ శైలికి, శాస్త్రీయ సంగీత శైలి ఆవిర్భావానికి (సుమారు 1730) మధ్య ఉన్న దశ, వివిధ పోటీ సంగీత శైలులకు నిలయంగా ఉండేది. కళాత్మక మార్గాల వైవిధ్యం [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]] కుమారులలో ప్రతిబింబిస్తుంది: బరోక్ సంప్రదాయాన్ని తనదైన శైలిలో కొనసాగించిన విల్హెల్మ్ ఫ్రీడెమాన్ బాచ్ ; బరోక్ సంగీత స్వరూపాలను సరళీకరించి, మొజార్ట్‌ను స్పష్టంగా ప్రభావితం చేసిన జోహన్ క్రిస్టియన్ బాచ్ ;, ''ఎంఫిండ్‌సామ్‌కైట్'' ఉద్యమానికి చెందిన ఉద్వేగభరితమైన, కొన్నిసార్లు తీవ్రంగా విలక్షణమైన సంగీతాన్ని స్వరపరిచిన కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమాన్యుయెల్ బాచ్ . సంగీత సంస్కృతి ఒక సంధి దశలో చిక్కుకుంది: పాత శైలి దిగ్గజాల వద్ద సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉన్నప్పటికీ, ప్రజలు కొత్తదనం కోసం ఆరాటపడ్డారు. సి.పి.ఇ. బాచ్ అంతటి ఉన్నత గౌరవాన్ని పొందడానికి గల కారణాలలో ఇది ఒకటి: ఆయన పాత రూపాలను చాలా బాగా అర్థం చేసుకుని, వాటిని మరింత వైవిధ్యభరితమైన కొత్త రూపంలో ఎలా ప్రదర్శించాలో కూడా ఆయనకు తెలుసు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 5fzq1mu1yrpsopgl42ht9lvucifxlju 4941388 4941372 2026-08-22T06:21:05Z Pranayraj1985 29393 4941388 wikitext text/x-wiki '''శాస్త్రీయ కాలం''' సుమారు 1750, 1820 మధ్య [[శాస్త్రీయ సంగీతం]] యుగం.<ref>{{Cite book|title=A Performer's Guide to the Music of the Classical Period|last=Burton|first=Anthony|date=2002|publisher=Associated Board of the Royal Schools of Music|isbn=978-1-86096-1939|location=London|page=3}}</ref> శాస్త్రీయ కాలం [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]], రొమాంటిక్ కాలాల మధ్య వస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా హోమోఫోనిక్, ఒక అధీన స్వర సహకారంపై స్పష్టమైన [[మెలోడీ|శ్రావ్యతను]] ఉపయోగిస్తుంది, కానీ కౌంటర్‌పాయింట్ ఏమాత్రం మరచిపోలేదు, ముఖ్యంగా ప్రార్థనా గాత్ర సంగీతంలో, ఆ కాలం చివరిలో, లౌకిక వాద్య సంగీతంలో. ఇది బరోక్ హుందా అయిన గంభీరతకు, ఆకట్టుకునే వైభవానికి బదులుగా, తేలికపాటి సొగసును నొక్కి చెప్పే ''<nowiki/>'స్టైల్ గాలంట్'ను'' కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఒక రచనలోని వైవిధ్యం, వైరుధ్యం మునుపటి కంటే మరింత స్పష్టమయ్యాయి, ఆర్కెస్ట్రా పరిమాణం, పరిధి, శక్తి పెరిగాయి. ప్రధాన కీబోర్డ్ వాయిద్యంగా హార్ప్సికార్డ్ ప్రాభవం తగ్గి, దాని స్థానంలో [[పియానో]] (లేదా ఫోర్టెపియానో ) వచ్చింది. ఈకలతో తీగలను మీటే హార్ప్‌సికార్డ్‌కు భిన్నంగా, పియానోలలో కీలను నొక్కినప్పుడు తోలుతో కప్పబడిన సుత్తులతో తీగలను కొడతారు. ఇది ప్రదర్శకుడికి బిగ్గరగా లేదా మెల్లగా వాయించడానికి (అందుకే దీని అసలు పేరు "ఫోర్టెపియానో", అంటే అక్షరాలా "బిగ్గరగా మెల్లగా"), మరింత భావయుక్తంగా వాయించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది; దీనికి విరుద్ధంగా, హార్ప్‌సికార్డ్ కీలను ప్రదర్శకుడు వాయించే బలం ధ్వనిని మార్చదు. శాస్త్రీయ యుగపు స్వరకర్తలు వాద్య సంగీతాన్ని ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించారు. వాద్య సంగీతంలోని ప్రధాన రకాలు [[సొనెట్|సొనాటా]], ట్రియో, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్, క్వింటెట్, సింఫనీ (ఆర్కెస్ట్రాచే ప్రదర్శించబడేది), సోలో కాన్సెర్టో . ఇందులో ఒక నిష్ణాతుడైన సోలో ప్రదర్శకుడు [[వయొలిన్|వయోలిన్]], [[పియానో]], ఫ్లూట్ లేదా మరొక వాద్యం కోసం రూపొందించిన సోలో కృతిని [[ఆర్కెస్ట్రా]] సహకారంతో వాయిస్తారు. ఈ కాలంలో గాయకుడు, పియానో కోసం పాటలు (ముఖ్యంగా షుబెర్ట్ రచనలు), బృందగాన రచనలు, [[ఒపెరా]] (గాయకులు, ఆర్కెస్ట్రా కోసం వేదికపై ప్రదర్శించే నాటకీయ రచన) వంటి గాత్ర సంగీతం కూడా ముఖ్యమైనది. ఈ కాలాన్ని కొన్నిసార్లు ''వియన్నా క్లాసిసిజం'' యుగం అని కూడా పిలుస్తారు, క్రిస్టోఫ్ విల్లీబాల్డ్ గ్లక్, జార్జ్ క్రిస్టోఫ్ వాగెన్‌సీల్, జార్జ్ మాథియాస్ మోన్, జోసెఫ్ హేడన్, జోహన్ జార్జ్ అల్బ్రెచ్ట్స్‌బెర్గర్, కార్ల్ డిటర్స్ వాన్ డిట్టర్స్‌డోర్ఫ్, జోహాన్ బాప్టిస్ట్ వాన్హాల్, ఆంటోనియో సాలిరీ, [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్|వోల్ఫ్‌గాంగ్]] [[మోజార్ట్|అమాడెస్హోమ్]], ఫ్రాంజ్ షుబెర్ట్ అందరూ [[వియన్నా|వియన్నాలో]] పనిచేశారు. == చరిత్ర == === బరోక్/క్లాసికల్ పరివర్తన సుమారు క్రీ.శ. 1750–1760 === [[దస్త్రం:Joseph_Siffred_Duplessis_-_Christoph_Willibald_Gluck_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| గ్లక్, జోసెఫ్ డూప్లెస్సిస్ గీసిన ''క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ చిత్రపటం'' ఒక భాగం, 1775 నాటిది ( కున్స్ట్‌హిస్టోరిస్చెస్ మ్యూజియం, వియన్నా)]] రచయిత, పియానిస్ట్ అయిన చార్లెస్ రోసెన్ తన ''<nowiki/>'ది క్లాసికల్ స్టైల్''' అనే పుస్తకంలో, 1755 నుండి 1775 వరకు [[స్వరకల్పన|స్వరకర్తలు]] మరింత ప్రభావవంతమైన నాటకీయత కలిగిన ఒక కొత్త శైలి కోసం అన్వేషించారని పేర్కొన్నారు. హై బరోక్ కాలంలో, నాటకీయ వ్యక్తీకరణ అనేది వ్యక్తిగత ''భావోద్వేగాల'' ప్రాతినిధ్యానికి మాత్రమే పరిమితమైంది ("భావోద్వేగాల సిద్ధాంతం", లేదా రోసెన్ చెప్పినట్లుగా "నాటకీయ భావోద్వేగం"). ఉదాహరణకు, హ్యాండెల్ ఒరేటోరియో ' ''జెఫ్తా'లో'', స్వరకర్త "ఓ, నీ కుమార్తెను విడిచిపెట్టు" అనే చతుష్కంలో, ప్రతి పాత్రకు ఒకటి చొప్పున నాలుగు భావోద్వేగాలను విడివిడిగా ప్రదర్శిస్తాడు. కాలక్రమేణా, వ్యక్తిగత భావోద్వేగాల ఈ చిత్రణ సరళమైనదిగా, అవాస్తవికమైనదిగా పరిగణించబడింది; స్వరకర్తలు ఒకే పాత్రలో లేదా కదలికలో ("నాటకీయ చర్య") బహుళ భావోద్వేగాలను ఏకకాలంలో లేదా క్రమంగా చిత్రీకరించడానికి ప్రయత్నించారు. ఈ విధంగా మోజార్ట్ ''డై ఎంట్‌ఫ్యూరంగ్ ఆస్ డెమ్ సెరైల్'' రెండవ అంకం ముగింపులో, ప్రేమికులు "ఆనందం నుండి అనుమానం, ఆగ్రహం ద్వారా చివరి రాజీకి" వెళతారు. సంగీతపరంగా చెప్పాలంటే, ఈ "నాటకీయ చర్య"కు మరింత సంగీత వైవిధ్యం అవసరమైంది. బరోక్ సంగీతంలో ప్రతి కదలికలోనూ అతుకులు లేని ప్రవాహం, చాలావరకు ఏకరీతి స్వరూపాలు ఉండగా, హై బరోక్ తర్వాత వచ్చిన స్వరకర్తలు స్వరూపం, గతిశీలత, శ్రావ్యత లేదా లయలో ఆకస్మిక మార్పులతో ఈ ప్రవాహానికి అంతరాయం కలిగించడానికి ప్రయత్నించారు. హై బరోక్‌ను అనుసరించిన శైలీపరమైన పరిణామాలలో, అత్యంత నాటకీయమైన దానిని ''ఎంఫిండ్‌సామ్‌కైట్'' (సుమారుగా " సున్నితమైన శైలి ") అని పిలిచేవారు, దీనిని అనుసరించిన అత్యంత ప్రసిద్ధుడు కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమాన్యుయెల్ బాచ్ . ఈ శైలి స్వరకర్తలు పైన చర్చించిన అంతరాయాలను అత్యంత ఆకస్మిక పద్ధతిలో ఉపయోగించారు, అందువల్ల ఆ సంగీతం కొన్నిసార్లు అహేతుకంగా అనిపించవచ్చు. [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] స్వరకర్త డొమెనికో స్కార్లాట్టి ఈ పరిణామాలను మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లారు. అతని ఐదు వందలకు పైగా ఏక-కదలిక కీబోర్డ్ సొనాటాలలో కూడా స్వరూపంలో ఆకస్మిక మార్పులు ఉంటాయి, కానీ ఈ మార్పులు శాస్త్రీయ శైలికి ఒక ప్రత్యేక లక్షణంగా మారిన సమతుల్య పదబంధాలైన కాలాలుగా వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ, స్కార్లాట్టి స్వరశైలి మార్పులు ఇప్పటికీ ఆకస్మికంగా, అసిద్ధంగా వినిపిస్తున్నాయి. గొప్ప శాస్త్రీయ సంగీత స్వరకర్తల (హేడెన్, మొజార్ట్, బీథోవెన్) అత్యుత్తమ విజయం ఏమిటంటే, ఈ నాటకీయ ఆశ్చర్యాలను తార్కికంగా ప్రేరేపించబడినట్లుగా ధ్వనించేలా చేయగల వారి సామర్థ్యం, తద్వారా "భావవ్యక్తీకరణ, సొగసు చేతులు కలపగలవు." జె.ఎస్. బాచ్ మరణం, హేడెన్, మొజార్ట్‌ల పరిపక్వత మధ్య (సుమారుగా 1750–1770), స్వరకర్తలు ఈ కొత్త ఆలోచనలతో ప్రయోగాలు చేశారు, దీనిని బాచ్ కుమారుల సంగీతంలో చూడవచ్చు. జోహన్ క్రిస్టియన్ ఇప్పుడు మనం ''రోకోకో'' అని పిలిచే ఒక శైలిని అభివృద్ధి చేశాడు, ఇందులో సరళమైన అల్లికలు, శ్రావ్యతలు ఉంటాయి, అది "ఆకర్షణీయంగా, నాటకీయత లేకుండా, కొద్దిగా శూన్యంగా" ఉండేది. ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమ్మాన్యుయెల్ నాటకీయతను పెంచడానికి ప్రయత్నించాడు, అతని సంగీతం "తీవ్రమైనది, భావవ్యక్తీకరణతో కూడినది, అద్భుతమైనది, నిరంతరం ఆశ్చర్యపరిచేది, తరచుగా పొంతన లేనిదిగా" ఉండేది., చివరగా, జె.ఎస్. బాచ్ పెద్ద కుమారుడైన విల్హెల్మ్ ఫ్రీడెమాన్, బరోక్ సంప్రదాయాలను ఒక విలక్షణమైన, అసాధారణమైన పద్ధతిలో విస్తరించాడు. మొదట్లో ఈ కొత్త శైలి బరోక్ రూపాలైన త్రైపాక్షిక ''డా కాపో ఏరియా'', ''సింఫోనియా'', ''కాన్సెర్టోలను'' స్వీకరించింది — కానీ బరోక్ యుగంలో సాధారణంగా ఉండే ఆశువుగా పలికే అలంకరణలకు బదులుగా, సరళమైన భాగాలతో, ఎక్కువగా స్వరలిపిలో రాసిపెట్టిన అలంకరణలతో, సంగీత భాగాలను విభాగాలుగా మరింత స్పష్టంగా విభజించడం ద్వారా దీనిని రూపొందించారు. అయితే, కాలక్రమేణా, ఈ కొత్త సౌందర్య దృక్పథం వస్తువులను కలిపి ఉంచే విధానంలో తీవ్రమైన మార్పులకు కారణమైంది, ప్రాథమిక అధికారిక అమరికలు మారిపోయాయి. ఈ కాలంలోని స్వరకర్తలు నాటకీయ ప్రభావాలు, ఆకట్టుకునే శ్రావ్యతలు, స్పష్టమైన స్వరూపాల కోసం అన్వేషించారు. సంగీత నిర్మాణంలో వచ్చిన పెద్ద మార్పులలో ఒకటి, బరోక్ కాలం నాటి సంక్లిష్టమైన, గాఢమైన పాలిఫోనిక్ శైలి నుండి వైదొలగడం. ఆ శైలిలో అనేక అల్లుకున్న శ్రావ్యమైన పంక్తులు ఏకకాలంలో వాయించబడేవి. దానికి బదులుగా, హోమోఫోనీ అనే తేలికైన సంగీత నిర్మాణం వైపు మళ్ళడం జరిగింది. ఇందులో స్పష్టమైన ఒకే శ్రావ్యమైన పంక్తికి స్వరసమ్మేళనాలు (కార్డ్స్) తోడుగా ఉంటాయి. బరోక్ సంగీతంలో సాధారణంగా అనేక స్వర కల్పనలు, బహుస్వర విభాగాలు ఉంటాయి, ఇవి సంగీత భాగం నిర్మాణంపై తక్కువ దృష్టి పెడతాయి, స్పష్టమైన సంగీత పదబంధాలకు తక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. శాస్త్రీయ యుగంలో, స్వర సామరస్యాలు సరళంగా మారాయి. అయితే, బరోక్ కాలంతో పోలిస్తే ఆ రచన నిర్మాణం, పదబంధాలు, చిన్న శ్రావ్యమైన లేదా లయబద్ధమైన మూలాంశాలు చాలా ఎక్కువ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. గతంతో పోలిస్తే మరో ముఖ్యమైన మార్పు క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ [[ఒపెరా|ఒపెరాను]] సమూలంగా మార్చడం. ఆయన పొరల అమరికను, ఆశువుగా చేసే అలంకారాలను చాలా వరకు తొలగించి, స్వర మార్పు, పరివర్తన అంశాలపై దృష్టి పెట్టారు. స్వర సామరస్యం మారే ఈ క్షణాలపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టడం ద్వారా, అతను సంగీతంలోని భావోద్వేగపు రంగులో శక్తివంతమైన నాటకీయ మార్పులను తీసుకురావడానికి వీలు కల్పించాడు. ఈ మార్పులను ప్రముఖంగా చూపించడానికి, అతను వాద్య పరికరాల కూర్పు ( ఆర్కెస్ట్రేషన్ ), శ్రావ్యత, రీతిలో మార్పులను ఉపయోగించాడు. తన కాలంలోని అత్యంత విజయవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరైన గ్లక్, ఆంటోనియో సాలియెరితో సహా అనేకమంది అనుకరణకర్తలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలా వారు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత ఒపెరాలోనూ, అలాగే పాటలు, ఒరేటోరియోలు, కోరస్‌లు వంటి ఇతర గాత్ర సంగీత రంగాలలోనూ అపారమైన విజయాలను సాధించిపెట్టింది. వీటిని ప్రదర్శన కోసం అత్యంత ముఖ్యమైన సంగీత రీతులుగా పరిగణించారు, అందుకే ఇవి ప్రజల నుండి గొప్ప విజయాన్ని పొందాయి. బరోక్ శైలికి, శాస్త్రీయ సంగీత శైలి ఆవిర్భావానికి (సుమారు 1730) మధ్య ఉన్న దశ, వివిధ పోటీ సంగీత శైలులకు నిలయంగా ఉండేది. కళాత్మక మార్గాల వైవిధ్యం [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]] కుమారులలో ప్రతిబింబిస్తుంది: బరోక్ సంప్రదాయాన్ని తనదైన శైలిలో కొనసాగించిన విల్హెల్మ్ ఫ్రీడెమాన్ బాచ్ ; బరోక్ సంగీత స్వరూపాలను సరళీకరించి, మొజార్ట్‌ను స్పష్టంగా ప్రభావితం చేసిన జోహన్ క్రిస్టియన్ బాచ్ ;, ''ఎంఫిండ్‌సామ్‌కైట్'' ఉద్యమానికి చెందిన ఉద్వేగభరితమైన, కొన్నిసార్లు తీవ్రంగా విలక్షణమైన సంగీతాన్ని స్వరపరిచిన కార్ల్ ఫిలిప్ ఇమాన్యుయెల్ బాచ్ . సంగీత సంస్కృతి ఒక సంధి దశలో చిక్కుకుంది: పాత శైలి దిగ్గజాల వద్ద సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉన్నప్పటికీ, ప్రజలు కొత్తదనం కోసం ఆరాటపడ్డారు. సి.పి.ఇ. బాచ్ అంతటి ఉన్నత గౌరవాన్ని పొందడానికి గల కారణాలలో ఇది ఒకటి: ఆయన పాత రూపాలను చాలా బాగా అర్థం చేసుకుని, వాటిని మరింత వైవిధ్యభరితమైన కొత్త రూపంలో ఎలా ప్రదర్శించాలో కూడా ఆయనకు తెలుసు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] gwwqp0oibr92nvm7r46ol0n0udql73z 0 507368 4941373 2026-08-22T06:05:55Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358797816|20th-century classical music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941373 wikitext text/x-wiki '''20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం''' అంటే 1901, 2000 సంవత్సరాల మధ్య (ఈ సంవత్సరాలతో సహా) రచించబడిన [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య కళా సంగీతం]] . 20వ శతాబ్దంలో సంగీత శైలి మునుపెన్నడూ లేనంతగా వైవిధ్యభరితంగా మారింది, అందువల్ల ఈ శతాబ్దంలో ఆధిపత్య శైలి ఏదీ లేదు. ఆధునికవాదం, ఇంప్రెషనిజం, ఉత్తర-రొమాంటిసిజం అన్నీ 20వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి ముందు దశాబ్దాల నుండి ఉద్భవించినప్పటికీ, వాటిని చేర్చడానికి కారణం, అవి అంతకుముందు సాధారణ అభ్యాస కాలంలో భాగంగా ఉన్న 19వ శతాబ్దపు శైలుల సంగీత పరిధులను దాటి పరిణామం చెందడమే. నియోక్లాసిసిజం, ఎక్స్‌ప్రెషనిజం చాలావరకు 1900 తర్వాత వచ్చాయి. మినిమలిజం శతాబ్దం చివర్లో ప్రారంభమైంది, దీనిని ఆధునిక యుగం నుండి ఉత్తర-ఆధునిక యుగానికి జరిగిన మార్పుగా చూడవచ్చు, అయినప్పటికీ కొందరు ఉత్తర-ఆధునికవాదం సుమారు 1930 నాటిదే అని పేర్కొంటారు. అలెటరీ, అటోనాలిటీ, సీరియలిజం, ''మ్యూజిక్ కాంక్రీట్'', ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం అన్నీ ఈ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఈ శతాబ్దంలో [[జాజ్]], జానపద [[జానపద సంగీతం|సంగీతం]] అనేక స్వరకర్తలపై ముఖ్యమైన ప్రభావాలుగా మారాయి. == చరిత్ర == శతాబ్దం ప్రారంభంలో, సంగీతం విలక్షణంగా చివరి రొమాంటిక్ శైలిలో ఉండేది. గుస్తావ్ మహ్లర్, రిచర్డ్ స్ట్రాస్, జీన్ సిబెలియస్ వంటి స్వరకర్తలు రొమాంటిక్ అనంతర సింఫనీ రచన పరిమితులను విస్తరింపజేస్తున్నారు. అదే సమయంలో, ఫ్రాన్స్‌లో క్లాడ్ డెబస్సీ నేతృత్వంలో ఇంప్రెషనిస్ట్ ఉద్యమం అభివృద్ధి చెందుతోంది. నిజానికి డెబస్సీ 'ఇంప్రెషనిజం' అనే పదాన్ని తీవ్రంగా ద్వేషించాడు: "నేను 'భిన్నమైనది' చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను—ఒక విధంగా చెప్పాలంటే, మూర్ఖులు 'ఇంప్రెషనిజం' అని పిలిచే పదం, ముఖ్యంగా కళా విమర్శకులచే సాధ్యమైనంత తప్పుగా ఉపయోగించబడుతుంది". {{Sfn|Politoske and Martin|1988|p=419}} మారిస్ రావెల్ సంగీతాన్ని కూడా తరచుగా ఇంప్రెషనిస్ట్ అని పిలుస్తారు, ఇది ఎల్లప్పుడూ దానికి సంబంధం లేని అనేక శైలులలో సంగీతాన్ని అన్వేషిస్తుంది (కింద నియోక్లాసిసిజంపై చర్చను చూడండి). [[దస్త్రం:Arnold_Schoenberg_la_1948.jpg|thumb|319x319px| ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్, లాస్ ఏంజిల్స్, 1948]] చాలా మంది స్వరకర్తలు ఉత్తర-రొమాంటిక్, ఇంప్రెషనిస్ట్ శైలులకు ప్రతిస్పందించి, విభిన్న మార్గాల్లో పయనించారు. శతాబ్దం అంతటా సంగీత గమనాన్ని నిర్వచించడంలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం ఏమిటంటే, శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దంలో వివిధ స్వరకర్తలు విభిన్న మార్గాల్లో సాంప్రదాయ టోనాలిటీతో విస్తృతంగా విడిపోవడం. దీని నుండి శైలులు, పద్ధతులు, వ్యక్తీకరణలలో అపూర్వమైన "భాషా బహుళత్వం" ఉద్భవించింది. {{Sfn|Morgan|1984|p=458}} 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉద్భవించిన భావవ్యక్తీకరణవాదం నుండి, ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్ [[వియన్నా|వియన్నాలో]] అటోనాలిటీని అభివృద్ధి చేశారు. అతను తరువాత పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశాడు, దీనిని అతని శిష్యులు ఆల్బన్ బెర్గ్, ఆంటోన్ వెబెర్న్ మరింత అభివృద్ధి చేశారు; తరువాత స్వరకర్తలు (పియర్ బౌలెజ్‌తో సహా) దీనిని ఇంకా అభివృద్ధి చేశారు. {{Sfn|Ross|2008|pp=194–196, 363–364}} స్ట్రావిన్స్కీ కూడా పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతిని అన్వేషించాడు, అలాగే చాలా మంది ఇతర స్వరకర్తలు కూడా; నిజానికి, స్కాట్ బ్రాడ్లీ కూడా ''[[టామ్ అండ్ జెర్రీ]]'' కార్టూన్‌ల కోసం తన స్కోర్‌లలో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగించాడు. {{Sfn|Ross|2008|p=296}} [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|ఎడమ|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, స్వరకర్తలు స్ఫూర్తి కోసం గతం వైపు తిరిగి చూడటం ప్రారంభించి, దాని నుండి అంశాలను (రూపం, సామరస్యం, రాగం, నిర్మాణం) స్వీకరించి రచనలు చేశారు. ఈ రకమైన సంగీతానికి ఈ విధంగా నియోక్లాసిసిజం అని పేరు వచ్చింది. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ (''పుల్సినెల్లా''), సెర్గీ ప్రోకోఫీవ్ (''క్లాసికల్ సింఫనీ''), రావెల్ (''లే టోంబీయు డి కూపెరిన్''), మాన్యువల్ డి ఫాల్లా (''ఎల్ రెటాబ్లో డి మేస్ పెడ్రో''), పాల్ హిండెమిత్ (''సింఫనీ: మాథిస్ డెర్ మాలెర్'') అందరూ నియోక్లాసికల్ రచనలను రూపొందించారు. ఫ్రాన్సిస్కో బలిల్లా ప్రాటెల్లా, లుయిగి రుస్సోలో వంటి ఇటాలియన్ స్వరకర్తలు సంగీత [[ఫ్యూచరిజం|ఫ్యూచరిజంను]] అభివృద్ధి చేశారు. ఈ శైలి తరచుగా రోజువారీ శబ్దాలను పునఃసృష్టించి, వాటిని "భవిష్యత్వాద" సందర్భంలో ఉంచడానికి ప్రయత్నించింది. జార్జ్ ఆంథెయిల్ "మెషిన్ మ్యూజిక్" (అతని రెండవ సొనాటా, "ది ఎయిర్‌ప్లేన్"తో ప్రారంభించి), అలెగ్జాండర్ మొసోలోవ్ (అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన అతని ''ఐరన్ ఫౌండ్రీ'') దీని నుండే అభివృద్ధి చెందారు. చార్లెస్ ఐవ్స్, జూలియన్ కారిల్లో, అలోయిస్ హాబా, జాన్ ఫౌల్డ్స్, ఇవాన్ వైష్నెగ్రాడ్స్కీ, హ్యారీ పార్చ్, మిల్డ్రెడ్ కూపర్ వంటి అనేకమంది తమ రచనలలో మైక్రోటోన్‌లను ఉపయోగించడం ద్వారా, అందుబాటులో ఉన్న అన్ని స్వరాలను అన్వేషించడం ద్వారా సంగీత పదజాలాన్ని విస్తరించే ప్రక్రియ మరింత ముందుకు సాగింది. మైక్రోటోన్‌లు అంటే సెమిటోన్ కంటే చిన్నవైన స్వర విరామాలు; మానవ స్వరాలు, ఫ్రట్‌లు లేని తీగ వాయిద్యాలు "సాధారణ" స్వరాల మధ్యలోకి వెళ్లడం ద్వారా వాటిని సులభంగా ఉత్పత్తి చేయగలవు, కానీ ఇతర వాయిద్యాలకు ఇది మరింత కష్టంగా ఉంటుంది—పియానో, ఆర్గాన్‌లకు, తిరిగి ట్యూన్ చేయడం,/లేదా పెద్ద పునర్నిర్మాణం చేయడం మినహా, వాటిని ఉత్పత్తి చేయడానికి అస్సలు మార్గమే లేదు. 1940లు, 50లలో స్వరకర్తలు, ముఖ్యంగా పియరీ షాఫర్, మ్యూజిక్ కాంక్రీట్‌లో సంగీతానికి సాంకేతిక పరిజ్ఞాన అనువర్తనాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Dack|2002}} తరువాత, [[మాగ్నెటిక్ టేప్]], కంప్యూటర్లు, [[సింథసైజర్|సింథసైజర్లు]], [[బహుళమాధ్యమాలు|మల్టీమీడియా]], ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, సాంకేతికతలను ఉపయోగించే అన్ని రకాల సంగీతాన్ని చేర్చడానికి 'ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ మ్యూజిక్' అనే పదాన్ని సృష్టించారు. లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్ మ్యూజిక్ అనేది ప్రదర్శనలో లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్ శబ్దాలను ఉపయోగిస్తుంది (ప్రదర్శన సమయంలో ఓవర్‌డబ్ చేయబడే ముందుగా ప్రాసెస్ చేయబడిన శబ్దాలకు భిన్నంగా), దీనికి జాన్ కేజ్ ' ''కార్ట్రిడ్జ్ మ్యూజిక్''' ఒక తొలి ఉదాహరణ. స్పెక్ట్రల్ మ్యూజిక్ (గెరార్డ్ గ్రిసే, ట్రిస్టన్ మురైల్) అనేది ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ సంగీతం తదుపరి అభివృద్ధి, ఇది సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి ధ్వని స్పెక్ట్రా విశ్లేషణలను ఉపయోగిస్తుంది. <ref>{{Harvnb|Dufourt|1981}}; {{Harvnb|Dufourt|1991}}</ref> కేజ్, బెరియో, బౌలేజ్, మిల్టన్ బాబిట్, లుయిగి నోనో, ఎడ్గార్డ్ వారెస్ అందరూ ఎలక్ట్రోకౌస్టిక్ సంగీతాన్ని రాశారు. 1950ల ప్రారంభం నుండి, కేజ్ తన సంగీతంలో యాదృచ్ఛిక అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు. ప్రాసెస్ మ్యూజిక్ (కార్ల్‌హీంజ్ స్టాక్‌హౌసెన్ ''ప్రొజెషన్'', ''ఆస్ డెన్ సిబెన్ టాగెన్'' ;, స్టీవ్ రీచ్ ''పియానో ఫేజ్'', ''క్లాపింగ్ మ్యూజిక్'') పనిలో తప్పనిసరిగా బేర్ చేయబడిన ఒక నిర్దిష్ట ప్రక్రియను అన్వేషిస్తుంది. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This information is too vague. (April 2012)">అస్పష్టంగా</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> అనూహ్యమైన ఫలితాలను ఇచ్చే రచనలను వర్ణించడానికి కేజ్ "ప్రయోగాత్మక సంగీతం" అనే పదాన్ని సృష్టించారు, {{Sfn|Mauceri|1997|p=197}} నిర్వచనం ప్రకారం "ప్రయోగాత్మక చర్య అంటే దాని ఫలితం ముందుగా ఊహించలేనిది". {{Sfn|Cage|1961|p=39}} ఈ పదాన్ని, నిర్దిష్ట శైలుల సరిహద్దులను లేదా నిర్వచనాలను అధిగమించే సంగీతాన్ని, లేదా విభిన్న శైలుల మిశ్రమ విధానాన్ని కలిగి ఉన్న సంగీతాన్ని, లేదా అసాధారణమైన, కొత్త, విలక్షణమైన అంశాలను మేళవించిన సంగీతాన్ని వర్ణించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ కాలపు సంగీతంలో రొమాంటిక్, మోడర్నిస్ట్, నియోక్లాసికల్, పోస్ట్‌మోడర్నిస్ట్ లేదా ఇతర ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక ధోరణులు తరచుగా ప్రభావం చూపాయి. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ తమ ప్రారంభ వృత్తి జీవితంలో ఆదిమవాదం పట్ల ప్రత్యేకంగా ఆకర్షితులయ్యారు, దీనిని ''<nowiki/>'ది రైట్ ఆఫ్ స్ప్రింగ్'<nowiki/>'', ''<nowiki/>'చౌట్'<nowiki/>'' వంటి రచనలలో అన్వేషించారు. ఇతర రష్యన్లు, ముఖ్యంగా డిమిత్రి షోస్తాకోవిచ్, [[కమ్యూనిజం]] సామాజిక ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబించారు, తదనంతరం వారి సంగీతంలో సోషలిస్ట్ రియలిజం కఠినమైన పరిమితులలో పనిచేయవలసి వచ్చింది. {{Sfn|McBurney|2004}}{{Page needed|date=March 2010}}<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[వికీపీడియా:మూలాలు|<span title="Surely this can be pinned down to a smaller page-range than the entire article's length. (March 2010)"><nowiki>పేజీ]</nowiki>&nbsp;అవసరం</span>]]'' &#x5D;</sup> బెంజమిన్ బ్రిటన్ (''వార్ రిక్వియమ్''), మైఖేల్ టిప్పెట్ వంటి ఇతర స్వరకర్తలు, పూర్తిగా వారి స్వంత ఇష్టంతోనే అయినప్పటికీ, వారి రచనలలో రాజకీయ ఇతివృత్తాలను అన్వేషించారు. {{Sfn|Evans|1979|p=450}} శతాబ్దం తొలి భాగంలో జాతీయవాదం కూడా ఒక ముఖ్యమైన భావప్రకటనా సాధనంగా ఉండేది. ముఖ్యంగా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల సంస్కృతి, చార్లెస్ ఐవ్స్, జాన్ ఆల్డెన్ కార్పెంటర్, (తరువాత) జార్జ్ గెర్ష్విన్ వంటి వారి రచనలలో, శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఒక అమెరికన్ వాడుక శైలిని రూపొందించడం ప్రారంభించింది. [[జానపద సంగీతం]] (వాన్ విలియమ్స్ ' ''ఫైవ్ వేరియంట్స్ ఆఫ్ డైవ్స్ అండ్ లాజరస్''', గుస్తావ్ హోల్స్ట్ ''<nowiki/>'ఎ సోమర్‌సెట్ రాప్సడీ'' '), [[జాజ్]] (గెర్ష్విన్, లియోనార్డ్ బెర్న్‌స్టైన్, డారియస్ మిల్హాడ్ ''<nowiki/>'లా క్రియేషన్ డు మోండే'' ') కూడా ప్రభావవంతమైనవి. శతాబ్దం చివరి పాదంలో, ఏకలక్షణవాదం, బహుళశైలివాదం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. వీటితో పాటు, మినిమలిజం, న్యూ కాంప్లెక్సిటీ, న్యూ సింప్లిసిటీలను వాటి సంబంధిత వ్యాసాలలో మరింత వివరంగా పరిశీలించడం జరిగింది. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:శాస్త్రీయ సంగీతం]] [[వర్గం:20వ శతాబ్ద భారతీయ సంగీతకారులు]] ixm1nqnyqucsgbuzjzpezac147itjrq 4941374 4941373 2026-08-22T06:06:30Z Pranayraj1985 29393 4941374 wikitext text/x-wiki '''20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం''' అంటే 1901, 2000 సంవత్సరాల మధ్య (ఈ సంవత్సరాలతో సహా) రచించబడిన [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య కళా సంగీతం]] . 20వ శతాబ్దంలో సంగీత శైలి మునుపెన్నడూ లేనంతగా వైవిధ్యభరితంగా మారింది, అందువల్ల ఈ శతాబ్దంలో ఆధిపత్య శైలి ఏదీ లేదు. ఆధునికవాదం, ఇంప్రెషనిజం, ఉత్తర-రొమాంటిసిజం అన్నీ 20వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి ముందు దశాబ్దాల నుండి ఉద్భవించినప్పటికీ, వాటిని చేర్చడానికి కారణం, అవి అంతకుముందు సాధారణ అభ్యాస కాలంలో భాగంగా ఉన్న 19వ శతాబ్దపు శైలుల సంగీత పరిధులను దాటి పరిణామం చెందడమే. నియోక్లాసిసిజం, ఎక్స్‌ప్రెషనిజం చాలావరకు 1900 తర్వాత వచ్చాయి. మినిమలిజం శతాబ్దం చివర్లో ప్రారంభమైంది, దీనిని ఆధునిక యుగం నుండి ఉత్తర-ఆధునిక యుగానికి జరిగిన మార్పుగా చూడవచ్చు, అయినప్పటికీ కొందరు ఉత్తర-ఆధునికవాదం సుమారు 1930 నాటిదే అని పేర్కొంటారు. అలెటరీ, అటోనాలిటీ, సీరియలిజం, ''మ్యూజిక్ కాంక్రీట్'', ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం అన్నీ ఈ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఈ శతాబ్దంలో [[జాజ్]], జానపద [[జానపద సంగీతం|సంగీతం]] అనేక స్వరకర్తలపై ముఖ్యమైన ప్రభావాలుగా మారాయి. == చరిత్ర == శతాబ్దం ప్రారంభంలో, సంగీతం విలక్షణంగా చివరి రొమాంటిక్ శైలిలో ఉండేది. గుస్తావ్ మహ్లర్, రిచర్డ్ స్ట్రాస్, జీన్ సిబెలియస్ వంటి స్వరకర్తలు రొమాంటిక్ అనంతర సింఫనీ రచన పరిమితులను విస్తరింపజేస్తున్నారు. అదే సమయంలో, ఫ్రాన్స్‌లో క్లాడ్ డెబస్సీ నేతృత్వంలో ఇంప్రెషనిస్ట్ ఉద్యమం అభివృద్ధి చెందుతోంది. నిజానికి డెబస్సీ 'ఇంప్రెషనిజం' అనే పదాన్ని తీవ్రంగా ద్వేషించాడు: "నేను 'భిన్నమైనది' చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను—ఒక విధంగా చెప్పాలంటే, మూర్ఖులు 'ఇంప్రెషనిజం' అని పిలిచే పదం, ముఖ్యంగా కళా విమర్శకులచే సాధ్యమైనంత తప్పుగా ఉపయోగించబడుతుంది". {{Sfn|Politoske and Martin|1988|p=419}} మారిస్ రావెల్ సంగీతాన్ని కూడా తరచుగా ఇంప్రెషనిస్ట్ అని పిలుస్తారు, ఇది ఎల్లప్పుడూ దానికి సంబంధం లేని అనేక శైలులలో సంగీతాన్ని అన్వేషిస్తుంది (కింద నియోక్లాసిసిజంపై చర్చను చూడండి). [[దస్త్రం:Arnold_Schoenberg_la_1948.jpg|thumb|319x319px| ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్, లాస్ ఏంజిల్స్, 1948]] చాలా మంది స్వరకర్తలు ఉత్తర-రొమాంటిక్, ఇంప్రెషనిస్ట్ శైలులకు ప్రతిస్పందించి, విభిన్న మార్గాల్లో పయనించారు. శతాబ్దం అంతటా సంగీత గమనాన్ని నిర్వచించడంలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం ఏమిటంటే, శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దంలో వివిధ స్వరకర్తలు విభిన్న మార్గాల్లో సాంప్రదాయ టోనాలిటీతో విస్తృతంగా విడిపోవడం. దీని నుండి శైలులు, పద్ధతులు, వ్యక్తీకరణలలో అపూర్వమైన "భాషా బహుళత్వం" ఉద్భవించింది. {{Sfn|Morgan|1984|p=458}} 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉద్భవించిన భావవ్యక్తీకరణవాదం నుండి, ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్ [[వియన్నా|వియన్నాలో]] అటోనాలిటీని అభివృద్ధి చేశారు. అతను తరువాత పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశాడు, దీనిని అతని శిష్యులు ఆల్బన్ బెర్గ్, ఆంటోన్ వెబెర్న్ మరింత అభివృద్ధి చేశారు; తరువాత స్వరకర్తలు (పియర్ బౌలెజ్‌తో సహా) దీనిని ఇంకా అభివృద్ధి చేశారు. {{Sfn|Ross|2008|pp=194–196, 363–364}} స్ట్రావిన్స్కీ కూడా పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతిని అన్వేషించాడు, అలాగే చాలా మంది ఇతర స్వరకర్తలు కూడా; నిజానికి, స్కాట్ బ్రాడ్లీ కూడా ''[[టామ్ అండ్ జెర్రీ]]'' కార్టూన్‌ల కోసం తన స్కోర్‌లలో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగించాడు. {{Sfn|Ross|2008|p=296}} [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|ఎడమ|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, స్వరకర్తలు స్ఫూర్తి కోసం గతం వైపు తిరిగి చూడటం ప్రారంభించి, దాని నుండి అంశాలను (రూపం, సామరస్యం, రాగం, నిర్మాణం) స్వీకరించి రచనలు చేశారు. ఈ రకమైన సంగీతానికి ఈ విధంగా నియోక్లాసిసిజం అని పేరు వచ్చింది. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ (''పుల్సినెల్లా''), సెర్గీ ప్రోకోఫీవ్ (''క్లాసికల్ సింఫనీ''), రావెల్ (''లే టోంబీయు డి కూపెరిన్''), మాన్యువల్ డి ఫాల్లా (''ఎల్ రెటాబ్లో డి మేస్ పెడ్రో''), పాల్ హిండెమిత్ (''సింఫనీ: మాథిస్ డెర్ మాలెర్'') అందరూ నియోక్లాసికల్ రచనలను రూపొందించారు. ఫ్రాన్సిస్కో బలిల్లా ప్రాటెల్లా, లుయిగి రుస్సోలో వంటి ఇటాలియన్ స్వరకర్తలు సంగీత [[ఫ్యూచరిజం|ఫ్యూచరిజంను]] అభివృద్ధి చేశారు. ఈ శైలి తరచుగా రోజువారీ శబ్దాలను పునఃసృష్టించి, వాటిని "భవిష్యత్వాద" సందర్భంలో ఉంచడానికి ప్రయత్నించింది. జార్జ్ ఆంథెయిల్ "మెషిన్ మ్యూజిక్" (అతని రెండవ సొనాటా, "ది ఎయిర్‌ప్లేన్"తో ప్రారంభించి), అలెగ్జాండర్ మొసోలోవ్ (అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన అతని ''ఐరన్ ఫౌండ్రీ'') దీని నుండే అభివృద్ధి చెందారు. చార్లెస్ ఐవ్స్, జూలియన్ కారిల్లో, అలోయిస్ హాబా, జాన్ ఫౌల్డ్స్, ఇవాన్ వైష్నెగ్రాడ్స్కీ, హ్యారీ పార్చ్, మిల్డ్రెడ్ కూపర్ వంటి అనేకమంది తమ రచనలలో మైక్రోటోన్‌లను ఉపయోగించడం ద్వారా, అందుబాటులో ఉన్న అన్ని స్వరాలను అన్వేషించడం ద్వారా సంగీత పదజాలాన్ని విస్తరించే ప్రక్రియ మరింత ముందుకు సాగింది. మైక్రోటోన్‌లు అంటే సెమిటోన్ కంటే చిన్నవైన స్వర విరామాలు; మానవ స్వరాలు, ఫ్రట్‌లు లేని తీగ వాయిద్యాలు "సాధారణ" స్వరాల మధ్యలోకి వెళ్లడం ద్వారా వాటిని సులభంగా ఉత్పత్తి చేయగలవు, కానీ ఇతర వాయిద్యాలకు ఇది మరింత కష్టంగా ఉంటుంది—పియానో, ఆర్గాన్‌లకు, తిరిగి ట్యూన్ చేయడం,/లేదా పెద్ద పునర్నిర్మాణం చేయడం మినహా, వాటిని ఉత్పత్తి చేయడానికి అస్సలు మార్గమే లేదు. 1940లు, 50లలో స్వరకర్తలు, ముఖ్యంగా పియరీ షాఫర్, మ్యూజిక్ కాంక్రీట్‌లో సంగీతానికి సాంకేతిక పరిజ్ఞాన అనువర్తనాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Dack|2002}} తరువాత, [[మాగ్నెటిక్ టేప్]], కంప్యూటర్లు, [[సింథసైజర్|సింథసైజర్లు]], [[బహుళమాధ్యమాలు|మల్టీమీడియా]], ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, సాంకేతికతలను ఉపయోగించే అన్ని రకాల సంగీతాన్ని చేర్చడానికి 'ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ మ్యూజిక్' అనే పదాన్ని సృష్టించారు. లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్ మ్యూజిక్ అనేది ప్రదర్శనలో లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్ శబ్దాలను ఉపయోగిస్తుంది (ప్రదర్శన సమయంలో ఓవర్‌డబ్ చేయబడే ముందుగా ప్రాసెస్ చేయబడిన శబ్దాలకు భిన్నంగా), దీనికి జాన్ కేజ్ ' ''కార్ట్రిడ్జ్ మ్యూజిక్''' ఒక తొలి ఉదాహరణ. స్పెక్ట్రల్ మ్యూజిక్ (గెరార్డ్ గ్రిసే, ట్రిస్టన్ మురైల్) అనేది ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ సంగీతం తదుపరి అభివృద్ధి, ఇది సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి ధ్వని స్పెక్ట్రా విశ్లేషణలను ఉపయోగిస్తుంది. <ref>{{Harvnb|Dufourt|1981}}; {{Harvnb|Dufourt|1991}}</ref> కేజ్, బెరియో, బౌలేజ్, మిల్టన్ బాబిట్, లుయిగి నోనో, ఎడ్గార్డ్ వారెస్ అందరూ ఎలక్ట్రోకౌస్టిక్ సంగీతాన్ని రాశారు. 1950ల ప్రారంభం నుండి, కేజ్ తన సంగీతంలో యాదృచ్ఛిక అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు. ప్రాసెస్ మ్యూజిక్ (కార్ల్‌హీంజ్ స్టాక్‌హౌసెన్ ''ప్రొజెషన్'', ''ఆస్ డెన్ సిబెన్ టాగెన్'' ;, స్టీవ్ రీచ్ ''పియానో ఫేజ్'', ''క్లాపింగ్ మ్యూజిక్'') పనిలో తప్పనిసరిగా బేర్ చేయబడిన ఒక నిర్దిష్ట ప్రక్రియను అన్వేషిస్తుంది. అనూహ్యమైన ఫలితాలను ఇచ్చే రచనలను వర్ణించడానికి కేజ్ "ప్రయోగాత్మక సంగీతం" అనే పదాన్ని సృష్టించారు, {{Sfn|Mauceri|1997|p=197}} నిర్వచనం ప్రకారం "ప్రయోగాత్మక చర్య అంటే దాని ఫలితం ముందుగా ఊహించలేనిది". {{Sfn|Cage|1961|p=39}} ఈ పదాన్ని, నిర్దిష్ట శైలుల సరిహద్దులను లేదా నిర్వచనాలను అధిగమించే సంగీతాన్ని, లేదా విభిన్న శైలుల మిశ్రమ విధానాన్ని కలిగి ఉన్న సంగీతాన్ని, లేదా అసాధారణమైన, కొత్త, విలక్షణమైన అంశాలను మేళవించిన సంగీతాన్ని వర్ణించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ కాలపు సంగీతంలో రొమాంటిక్, మోడర్నిస్ట్, నియోక్లాసికల్, పోస్ట్‌మోడర్నిస్ట్ లేదా ఇతర ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక ధోరణులు తరచుగా ప్రభావం చూపాయి. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ తమ ప్రారంభ వృత్తి జీవితంలో ఆదిమవాదం పట్ల ప్రత్యేకంగా ఆకర్షితులయ్యారు, దీనిని ''<nowiki/>'ది రైట్ ఆఫ్ స్ప్రింగ్'<nowiki/>'', ''<nowiki/>'చౌట్'<nowiki/>'' వంటి రచనలలో అన్వేషించారు. ఇతర రష్యన్లు, ముఖ్యంగా డిమిత్రి షోస్తాకోవిచ్, [[కమ్యూనిజం]] సామాజిక ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబించారు, తదనంతరం వారి సంగీతంలో సోషలిస్ట్ రియలిజం కఠినమైన పరిమితులలో పనిచేయవలసి వచ్చింది. {{Sfn|McBurney|2004}}బెంజమిన్ బ్రిటన్ (''వార్ రిక్వియమ్''), మైఖేల్ టిప్పెట్ వంటి ఇతర స్వరకర్తలు, పూర్తిగా వారి స్వంత ఇష్టంతోనే అయినప్పటికీ, వారి రచనలలో రాజకీయ ఇతివృత్తాలను అన్వేషించారు. {{Sfn|Evans|1979|p=450}} శతాబ్దం తొలి భాగంలో జాతీయవాదం కూడా ఒక ముఖ్యమైన భావప్రకటనా సాధనంగా ఉండేది. ముఖ్యంగా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల సంస్కృతి, చార్లెస్ ఐవ్స్, జాన్ ఆల్డెన్ కార్పెంటర్, (తరువాత) జార్జ్ గెర్ష్విన్ వంటి వారి రచనలలో, శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఒక అమెరికన్ వాడుక శైలిని రూపొందించడం ప్రారంభించింది. [[జానపద సంగీతం]] (వాన్ విలియమ్స్ ' ''ఫైవ్ వేరియంట్స్ ఆఫ్ డైవ్స్ అండ్ లాజరస్''', గుస్తావ్ హోల్స్ట్ ''<nowiki/>'ఎ సోమర్‌సెట్ రాప్సడీ'' '), [[జాజ్]] (గెర్ష్విన్, లియోనార్డ్ బెర్న్‌స్టైన్, డారియస్ మిల్హాడ్ ''<nowiki/>'లా క్రియేషన్ డు మోండే'' ') కూడా ప్రభావవంతమైనవి. శతాబ్దం చివరి పాదంలో, ఏకలక్షణవాదం, బహుళశైలివాదం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. వీటితో పాటు, మినిమలిజం, న్యూ కాంప్లెక్సిటీ, న్యూ సింప్లిసిటీలను వాటి సంబంధిత వ్యాసాలలో మరింత వివరంగా పరిశీలించడం జరిగింది. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:శాస్త్రీయ సంగీతం]] [[వర్గం:20వ శతాబ్ద భారతీయ సంగీతకారులు]] 7mggc3yf3mi2pcvxwgcwizzzd1dxt4r 4941387 4941374 2026-08-22T06:19:51Z Pranayraj1985 29393 4941387 wikitext text/x-wiki '''20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం''' అంటే 1901, 2000 సంవత్సరాల మధ్య (ఈ సంవత్సరాలతో సహా) రచించబడిన [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య కళా సంగీతం]] . 20వ శతాబ్దంలో సంగీత [[శైలిశాస్త్రం|శైలి]] మునుపెన్నడూ లేనంతగా వైవిధ్యభరితంగా మారింది, అందువల్ల ఈ శతాబ్దంలో ఆధిపత్య శైలి ఏదీ లేదు. [[ఆధునికవాద సాహిత్యం|ఆధునికవాదం]], [[ఇంప్రెషనిజం]], ఉత్తర-రొమాంటిసిజం అన్నీ 20వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి ముందు దశాబ్దాల నుండి ఉద్భవించినప్పటికీ, వాటిని చేర్చడానికి కారణం, అవి అంతకుముందు సాధారణ అభ్యాస కాలంలో భాగంగా ఉన్న 19వ శతాబ్దపు శైలుల సంగీత పరిధులను దాటి పరిణామం చెందడమే. [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)|నియోక్లాసిసిజం]], [[ఎక్స్‌ప్రెషనిజం]] చాలావరకు 1900 తర్వాత వచ్చాయి. మినిమలిజం శతాబ్దం చివర్లో ప్రారంభమైంది, దీనిని [[ఆధునిక యుగము|ఆధునిక యుగం]] నుండి ఉత్తర-ఆధునిక యుగానికి జరిగిన మార్పుగా చూడవచ్చు, అయినప్పటికీ కొందరు ఉత్తర-ఆధునికవాదం సుమారు 1930 నాటిదే అని పేర్కొంటారు. అలెటరీ, అటోనాలిటీ, [[సీరియలిజం]], ''మ్యూజిక్ కాంక్రీట్'', ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం అన్నీ ఈ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఈ శతాబ్దంలో [[జాజ్]], జానపద [[జానపద సంగీతం|సంగీతం]] అనేక స్వరకర్తలపై ముఖ్యమైన ప్రభావాలుగా మారాయి. == చరిత్ర == శతాబ్దం ప్రారంభంలో, సంగీతం విలక్షణంగా చివరి రొమాంటిక్ శైలిలో ఉండేది. గుస్తావ్ మహ్లర్, రిచర్డ్ స్ట్రాస్, జీన్ సిబెలియస్ వంటి స్వరకర్తలు రొమాంటిక్ అనంతర సింఫనీ రచన పరిమితులను విస్తరింపజేస్తున్నారు. అదే సమయంలో, [[ఫ్రాన్స్|ఫ్రాన్స్‌]]<nowiki/>లో క్లాడ్ డెబస్సీ నేతృత్వంలో ఇంప్రెషనిస్ట్ ఉద్యమం అభివృద్ధి చెందుతోంది. నిజానికి డెబస్సీ 'ఇంప్రెషనిజం' అనే పదాన్ని తీవ్రంగా ద్వేషించాడు: "నేను 'భిన్నమైనది' చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను—ఒక విధంగా చెప్పాలంటే, మూర్ఖులు 'ఇంప్రెషనిజం' అని పిలిచే పదం, ముఖ్యంగా కళా విమర్శకులచే సాధ్యమైనంత తప్పుగా ఉపయోగించబడుతుంది". {{Sfn|Politoske and Martin|1988|p=419}} మారిస్ రావెల్ సంగీతాన్ని కూడా తరచుగా ఇంప్రెషనిస్ట్ అని పిలుస్తారు, ఇది ఎల్లప్పుడూ దానికి సంబంధం లేని అనేక శైలులలో సంగీతాన్ని అన్వేషిస్తుంది (కింద నియోక్లాసిసిజంపై చర్చను చూడండి). [[దస్త్రం:Arnold_Schoenberg_la_1948.jpg|thumb|319x319px| ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్, లాస్ ఏంజిల్స్, 1948]] చాలా మంది స్వరకర్తలు ఉత్తర-రొమాంటిక్, ఇంప్రెషనిస్ట్ శైలులకు ప్రతిస్పందించి, విభిన్న మార్గాల్లో పయనించారు. శతాబ్దం అంతటా సంగీత గమనాన్ని నిర్వచించడంలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం ఏమిటంటే, శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దంలో వివిధ స్వరకర్తలు విభిన్న మార్గాల్లో సాంప్రదాయ టోనాలిటీతో విస్తృతంగా విడిపోవడం. దీని నుండి శైలులు, పద్ధతులు, వ్యక్తీకరణలలో అపూర్వమైన "భాషా బహుళత్వం" ఉద్భవించింది. {{Sfn|Morgan|1984|p=458}} 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉద్భవించిన భావవ్యక్తీకరణవాదం నుండి, ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్ [[వియన్నా|వియన్నాలో]] అటోనాలిటీని అభివృద్ధి చేశారు. అతను తరువాత పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశాడు, దీనిని అతని శిష్యులు ఆల్బన్ బెర్గ్, ఆంటోన్ వెబెర్న్ మరింత అభివృద్ధి చేశారు; తరువాత స్వరకర్తలు (పియర్ బౌలెజ్‌తో సహా) దీనిని ఇంకా అభివృద్ధి చేశారు. {{Sfn|Ross|2008|pp=194–196, 363–364}} స్ట్రావిన్స్కీ కూడా పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతిని అన్వేషించాడు, అలాగే చాలా మంది ఇతర స్వరకర్తలు కూడా; నిజానికి, స్కాట్ బ్రాడ్లీ కూడా ''[[టామ్ అండ్ జెర్రీ]]'' కార్టూన్‌ల కోసం తన స్కోర్‌లలో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగించాడు. {{Sfn|Ross|2008|p=296}} [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|ఎడమ|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ]] [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత, [[స్వరకల్పన|స్వరకర్త]]<nowiki/>లు స్ఫూర్తి కోసం గతం వైపు తిరిగి చూడటం ప్రారంభించి, దాని నుండి అంశాలను (రూపం, సామరస్యం, రాగం, నిర్మాణం) స్వీకరించి రచనలు చేశారు. ఈ రకమైన సంగీతానికి ఈ విధంగా నియోక్లాసిసిజం అని పేరు వచ్చింది. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ (''పుల్సినెల్లా''), సెర్గీ ప్రోకోఫీవ్ (''క్లాసికల్ సింఫనీ''), రావెల్ (''లే టోంబీయు డి కూపెరిన్''), మాన్యువల్ డి ఫాల్లా (''ఎల్ రెటాబ్లో డి మేస్ పెడ్రో''), పాల్ హిండెమిత్ (''సింఫనీ: మాథిస్ డెర్ మాలెర్'') అందరూ నియోక్లాసికల్ రచనలను రూపొందించారు. ఫ్రాన్సిస్కో బలిల్లా ప్రాటెల్లా, లుయిగి రుస్సోలో వంటి ఇటాలియన్ స్వరకర్తలు సంగీత [[ఫ్యూచరిజం|ఫ్యూచరిజంను]] అభివృద్ధి చేశారు. ఈ శైలి తరచుగా రోజువారీ శబ్దాలను పునఃసృష్టించి, వాటిని "భవిష్యత్వాద" సందర్భంలో ఉంచడానికి ప్రయత్నించింది. జార్జ్ ఆంథెయిల్ "మెషిన్ మ్యూజిక్" (అతని రెండవ సొనాటా, "ది ఎయిర్‌ప్లేన్"తో ప్రారంభించి), అలెగ్జాండర్ మొసోలోవ్ (అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన అతని ''ఐరన్ ఫౌండ్రీ'') దీని నుండే అభివృద్ధి చెందారు. చార్లెస్ ఐవ్స్, జూలియన్ కారిల్లో, అలోయిస్ హాబా, జాన్ ఫౌల్డ్స్, ఇవాన్ వైష్నెగ్రాడ్స్కీ, హ్యారీ పార్చ్, మిల్డ్రెడ్ కూపర్ వంటి అనేకమంది తమ రచనలలో మైక్రోటోన్‌లను ఉపయోగించడం ద్వారా, అందుబాటులో ఉన్న అన్ని స్వరాలను అన్వేషించడం ద్వారా సంగీత పదజాలాన్ని విస్తరించే ప్రక్రియ మరింత ముందుకు సాగింది. మైక్రోటోన్‌లు అంటే సెమిటోన్ కంటే చిన్నవైన స్వర విరామాలు; మానవ స్వరాలు, ఫ్రట్‌లు లేని తీగ వాయిద్యాలు "సాధారణ" స్వరాల మధ్యలోకి వెళ్లడం ద్వారా వాటిని సులభంగా ఉత్పత్తి చేయగలవు, కానీ ఇతర వాయిద్యాలకు ఇది మరింత కష్టంగా ఉంటుంది—పియానో, ఆర్గాన్‌లకు, తిరిగి ట్యూన్ చేయడం,/లేదా పెద్ద పునర్నిర్మాణం చేయడం మినహా, వాటిని ఉత్పత్తి చేయడానికి అస్సలు మార్గమే లేదు. 1940లు, 50లలో స్వరకర్తలు, ముఖ్యంగా పియరీ షాఫర్, మ్యూజిక్ కాంక్రీట్‌లో సంగీతానికి సాంకేతిక పరిజ్ఞాన అనువర్తనాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Dack|2002}} తరువాత, [[మాగ్నెటిక్ టేప్]], కంప్యూటర్లు, [[సింథసైజర్|సింథసైజర్లు]], [[బహుళమాధ్యమాలు|మల్టీమీడియా]], ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, సాంకేతికతలను ఉపయోగించే అన్ని రకాల సంగీతాన్ని చేర్చడానికి 'ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ మ్యూజిక్' అనే పదాన్ని సృష్టించారు. లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్ మ్యూజిక్ అనేది ప్రదర్శనలో లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్ శబ్దాలను ఉపయోగిస్తుంది (ప్రదర్శన సమయంలో ఓవర్‌డబ్ చేయబడే ముందుగా ప్రాసెస్ చేయబడిన శబ్దాలకు భిన్నంగా), దీనికి జాన్ కేజ్ ' ''కార్ట్రిడ్జ్ మ్యూజిక్''' ఒక తొలి ఉదాహరణ. స్పెక్ట్రల్ మ్యూజిక్ (గెరార్డ్ గ్రిసే, ట్రిస్టన్ మురైల్) అనేది ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ సంగీతం తదుపరి అభివృద్ధి, ఇది సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి ధ్వని స్పెక్ట్రా విశ్లేషణలను ఉపయోగిస్తుంది. <ref>{{Harvnb|Dufourt|1981}}; {{Harvnb|Dufourt|1991}}</ref> కేజ్, బెరియో, బౌలేజ్, మిల్టన్ బాబిట్, లుయిగి నోనో, ఎడ్గార్డ్ వారెస్ అందరూ ఎలక్ట్రోకౌస్టిక్ సంగీతాన్ని రాశారు. 1950ల ప్రారంభం నుండి, కేజ్ తన సంగీతంలో యాదృచ్ఛిక అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు. ప్రాసెస్ మ్యూజిక్ (కార్ల్‌హీంజ్ స్టాక్‌హౌసెన్ ''ప్రొజెషన్'', ''ఆస్ డెన్ సిబెన్ టాగెన్'' ;, స్టీవ్ రీచ్ ''పియానో ఫేజ్'', ''క్లాపింగ్ మ్యూజిక్'') పనిలో తప్పనిసరిగా బేర్ చేయబడిన ఒక నిర్దిష్ట ప్రక్రియను అన్వేషిస్తుంది. అనూహ్యమైన ఫలితాలను ఇచ్చే రచనలను వర్ణించడానికి కేజ్ "ప్రయోగాత్మక సంగీతం" అనే పదాన్ని సృష్టించారు, {{Sfn|Mauceri|1997|p=197}} నిర్వచనం ప్రకారం "ప్రయోగాత్మక చర్య అంటే దాని ఫలితం ముందుగా ఊహించలేనిది". {{Sfn|Cage|1961|p=39}} ఈ పదాన్ని, నిర్దిష్ట శైలుల సరిహద్దులను లేదా నిర్వచనాలను అధిగమించే సంగీతాన్ని, లేదా విభిన్న శైలుల మిశ్రమ విధానాన్ని కలిగి ఉన్న సంగీతాన్ని, లేదా అసాధారణమైన, కొత్త, విలక్షణమైన అంశాలను మేళవించిన సంగీతాన్ని వర్ణించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ కాలపు సంగీతంలో రొమాంటిక్, మోడర్నిస్ట్, నియోక్లాసికల్, పోస్ట్‌మోడర్నిస్ట్ లేదా ఇతర ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక ధోరణులు తరచుగా ప్రభావం చూపాయి. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ తమ ప్రారంభ వృత్తి జీవితంలో ఆదిమవాదం పట్ల ప్రత్యేకంగా ఆకర్షితులయ్యారు, దీనిని ''<nowiki/>'ది రైట్ ఆఫ్ స్ప్రింగ్'<nowiki/>'', ''<nowiki/>'చౌట్'<nowiki/>'' వంటి రచనలలో అన్వేషించారు. ఇతర రష్యన్లు, ముఖ్యంగా డిమిత్రి షోస్తాకోవిచ్, [[కమ్యూనిజం]] సామాజిక ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబించారు, తదనంతరం వారి సంగీతంలో సోషలిస్ట్ రియలిజం కఠినమైన పరిమితులలో పనిచేయవలసి వచ్చింది. {{Sfn|McBurney|2004}}బెంజమిన్ బ్రిటన్ (''వార్ రిక్వియమ్''), మైఖేల్ టిప్పెట్ వంటి ఇతర స్వరకర్తలు, పూర్తిగా వారి స్వంత ఇష్టంతోనే అయినప్పటికీ, వారి రచనలలో రాజకీయ ఇతివృత్తాలను అన్వేషించారు. {{Sfn|Evans|1979|p=450}} శతాబ్దం తొలి భాగంలో జాతీయవాదం కూడా ఒక ముఖ్యమైన భావప్రకటనా సాధనంగా ఉండేది. ముఖ్యంగా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల సంస్కృతి, చార్లెస్ ఐవ్స్, జాన్ ఆల్డెన్ కార్పెంటర్, (తరువాత) జార్జ్ గెర్ష్విన్ వంటి వారి రచనలలో, శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఒక అమెరికన్ వాడుక శైలిని రూపొందించడం ప్రారంభించింది. [[జానపద సంగీతం]] (వాన్ విలియమ్స్ ' ''ఫైవ్ వేరియంట్స్ ఆఫ్ డైవ్స్ అండ్ లాజరస్''', గుస్తావ్ హోల్స్ట్ ''<nowiki/>'ఎ సోమర్‌సెట్ రాప్సడీ'' '), [[జాజ్]] (గెర్ష్విన్, లియోనార్డ్ బెర్న్‌స్టైన్, డారియస్ మిల్హాడ్ ''<nowiki/>'లా క్రియేషన్ డు మోండే'' ') కూడా ప్రభావవంతమైనవి. శతాబ్దం చివరి పాదంలో, ఏకలక్షణవాదం, బహుళశైలివాదం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. వీటితో పాటు, మినిమలిజం, న్యూ కాంప్లెక్సిటీ, న్యూ సింప్లిసిటీలను వాటి సంబంధిత వ్యాసాలలో మరింత వివరంగా పరిశీలించడం జరిగింది. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:శాస్త్రీయ సంగీతం]] [[వర్గం:20వ శతాబ్ద భారతీయ సంగీతకారులు]] orz1mhtqvtnue7ldlicm3watm17kmd3 0 507369 4941375 2026-08-22T06:07:09Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350728512|Impressionism in music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941375 wikitext text/x-wiki '''సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం''' అనేది పాశ్చాత్య [[శాస్త్రీయ సంగీతం|శాస్త్రీయ సంగీతంలోని]] వివిధ స్వరకర్తల మధ్య ఒక ఉద్యమం (ప్రధానంగా 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో), వీరి సంగీతం మానసిక స్థితి, వాతావరణంపై దృష్టి పెడుతుంది, "వివరణాత్మక స్వర-చిత్రాన్ని కాకుండా విషయం ద్వారా రేకెత్తిన మానసిక స్థితులు, భావోద్వేగాలను తెలియజేస్తుంది". <ref>Michael Kennedy, "Impressionism", ''The Oxford Dictionary of Music'', second edition, revised, Joyce Bourne, associate editor (Oxford and New York: Oxford University Press, 2006). {{ISBN|978-0-19-861459-3}}.</ref> "ఇంప్రెషనిజం" అనేది 19వ శతాబ్దం చివరిలో మోనెట్ గీసిన ' ''ఇంప్రెషన్, సన్‌రైజ్' చిత్రం'' ఆధారంగా ఫ్రెంచ్ చిత్రకళ నుండి స్వీకరించిన ఒక తాత్విక, సౌందర్య పదం. పరిశీలకుడు మొత్తం ముద్రపై దృష్టి పెట్టేలా చేయడానికి, తీవ్రంగా విరుద్ధమైన రంగులు, వస్తువుపై కాంతి ప్రభావం, అస్పష్టమైన ముందుభాగం, నేపథ్యం, చదును చేసే దృక్కోణం మొదలైనవాటిని ఉపయోగించే ఇంప్రెషనిస్ట్ చిత్రకారులతో పోలిక ద్వారా స్వరకర్తలకు ఇంప్రెషనిస్టులు అని పేరు పెట్టారు. సంగీత ఇంప్రెషనిజంలో అత్యంత ప్రముఖ లక్షణం "రంగు" వాడకం, లేదా సంగీత పరంగా, టింబ్రే, దీనిని ఆర్కెస్ట్రేషన్, హార్మోనిక్ వాడకం, టెక్స్చర్ మొదలైన వాటి ద్వారా సాధించవచ్చు. సంగీత ఇంప్రెషనిజంలోని ఇతర అంశాలలో కొత్త కార్డ్ కలయికలు, అస్పష్టమైన టోనాలిటీ, విస్తరించిన హార్మోనీలు, మోడ్‌లు, ఎక్సోటిక్ స్కేల్స్ వాడకం, సమాంతర చలనం, ఎక్స్‌ట్రా-మ్యూజికాలిటీ, "నీటిపై ప్రతిబింబాలు", ("పొగమంచు") మొదలైన భావోద్వేగ శీర్షికలు కూడా ఉన్నాయి. == చరిత్ర == క్లాడ్ డెబస్సీ, మారిస్ రావెల్ ఇంప్రెషనిజంలో ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులు, అయినప్పటికీ డెబస్సీ ఈ లేబుల్‌ను తిరస్కరించాడు (1908లో జాక్వెస్ డురాండ్‌కు రాసిన లేఖలో అతను ఇలా వ్రాశాడు "మూర్ఖులు [నేను ''ఇమేజెస్'' లో వ్రాయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న దానిని] 'ఇంప్రెషనిజం' అని పిలుస్తారు, ఇది అత్యంత తప్పుగా ఉపయోగించబడిన పదం, ముఖ్యంగా కళా విమర్శకులు దీనిని టర్నర్‌పై అంటించడానికి ఒక లేబుల్‌గా ఉపయోగిస్తారు, అతను మొత్తం కళలో రహస్యాన్ని అత్యుత్తమంగా సృష్టించినవాడు!" <ref>{{Cite book|title=Debussy Letters|last=Debussy|first=Claude|publisher=Harvard University Press|year=1987|isbn=978-0-674-19429-8|editor-last=Lesure|editor-first=François|page=188|translator-last=Nichols|translator-first=Roger|editor-last2=Nichols|editor-first2=Roger}}</ref> ), రావెల్ దానితో అసౌకర్యాన్ని ప్రదర్శించాడు, ఒకానొక సమయంలో దానిని సంగీతానికి అస్సలు సరిగ్గా వర్తింపజేయలేమని పేర్కొన్నాడు. డెబస్సీ ఇంప్రెషనిస్ట్ రచనలు సాధారణంగా లక్షణ మూలాంశాలు, శ్రావ్యత, నాన్-డయాటోనిక్ స్కేల్స్ (ఉదాహరణకు, హోల్-టోన్, పెంటటోనిక్ స్కేల్స్), వాయిద్య ధ్వని, పెద్ద అసంపూర్ణ తీగలు (ఉదాహరణకు, 9వ, 11వ, 13వ), సమాంతర చలనం, అస్పష్టమైన టోనాలిటీ, క్రోమాటిజం, పియానో పెడల్స్ భారీ ఉపయోగం, ఇతర అంశాల ద్వారా సంగీత చిత్రాలను సృష్టించడం ద్వారా "ఒక మానసిక స్థితి, భావన, వాతావరణం లేదా దృశ్యాన్ని రేకెత్తిస్తాయి". డెబస్సీ స్వరరచన శైలి నిస్సందేహంగా ఉత్తర-రొమాంటిక్/ఇంప్రెషనిస్టిక్—అంటే సూక్ష్మమైన, నిరాడంబరమైన, సున్నితమైనది—అనే భావన నేటి సంగీతకారులు, విషయ పరిజ్ఞానం ఉన్న ప్రేక్షకులలో గట్టిగా స్థిరపడింది. <ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.1017/9781787442528|title=Debussy's Resonance|date=2018-12-31|isbn=978-1-78744-252-8|editor-last=de Médicis|editor-first=François|doi=10.1017/9781787442528|editor-last2=Huebner|editor-first2=Steven}}</ref> కొంతమంది ఇంప్రెషనిస్ట్ స్వరకర్తలు, ముఖ్యంగా డెబస్సీ, రావెల్, సింబలిస్ట్ స్వరకర్తలుగా కూడా వర్గీకరించబడ్డారు. ఈ రెండు సౌందర్య ధోరణులతో పంచుకోబడిన ఒక లక్షణం "విడిచిపెట్టిన పరిశీలన భావన: గాఢంగా అనుభూతి చెందిన భావోద్వేగాన్ని వ్యక్తీకరించడం లేదా కథ చెప్పడం కంటే"; సింబలిస్ట్ కవిత్వంలో వలె, సాధారణ వాక్యనిర్మాణం సాధారణంగా అంతరాయం కలిగిస్తుంది, పని అర్థాన్ని మోసే వ్యక్తిగత చిత్రాలు ప్రేరేపించబడతాయి. <ref name="Burkholder" /> 1912లో, ఫ్రెంచ్ స్వరకర్త ఎర్నెస్ట్ ఫానెల్లి (1860–1917) 1886లో తాను రచించిన ''<nowiki/>'థెబ్స్''' అనే సింఫోనిక్ కవిత ప్రదర్శన తర్వాత పారిస్ పత్రికలలో గణనీయమైన దృష్టిని, కవరేజీని పొందాడు, ఇందులో విస్తరించిన తీగలు, పూర్తి-స్వర స్థాయిలు వంటి ఇంప్రెషనిజంతో సంబంధం ఉన్న అంశాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|last=Adriano|year=2002|editor-last=Anderson|editor-first=Keith|title=Fanelli: Symphonic Pictures – Bourgault-Duboudray: Rhapsodie cambodgienne {{!}} About this recording|url=https://www.naxos.com/MainSite/BlurbsReviews/?itemcode=8.225234&catnum=225234&filetype=AboutThisRecording&language=English|publisher=Marco Polo|location=London|type=CD booklet|via=naxos.com}}</ref> ఫానెల్లీ నూతన ఆవిష్కరణల పట్ల రావెల్ ఆకట్టుకోలేదు, ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ వంటి గత స్వరకర్తలు వీటిని ఇప్పటికే ఉపయోగించారని వాదించాడు. <ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Ravel|last=Orledge|first=Robert|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-64856-1|editor-last=Mawer|editor-first=Deborah|series=Cambridge Companions to Music|location=Cambridge, UK|pages=27–46|chapter=Evocations of exoticism}}</ref> {{Rp|36}}ఫానెల్లీ ఇంప్రెషనిజం లిజ్ట్ లేదా రష్యన్ స్వరకర్తల నుండి కాకుండా హెక్టర్ బెర్లియోజ్ నుండి ఉద్భవించిందని కూడా అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. <ref>{{Cite book|title=A Ravel Reader: Correspondence, Articles, Interviews|last=Ravel|first=Maurice|publisher=Dover Publications|year=2003|isbn=978-0-486-43078-2|editor-last=Orenstein|editor-first=Arbie|location=Mineola, New York|pages=349–350}}</ref> ఇంప్రెషనిజంతో ముడిపడి ఉన్న ఇతర స్వరకర్తలలో లిలీ బౌలాంగర్, ఐజాక్ అల్బెనిజ్, <ref name="Columbia">",[[Ivar Henning Mankell]] and [[Blair Fairchild]][https://web.archive.org/web/20090403135311/http://www.bartleby.com/65/im/impress-mus.html Impressionism, in Music]", ''The Columbia Encyclopedia'', sixth edition (New York: Columbia University Press, 2007) (Archive copy from 3 April 2009, accessed 25 December 2012).</ref> ఫ్రెడరిక్ డెలియస్, <ref name="Trombley">Richard Trombley, "Impressionism in Music", ''Encyclopedia of Music in the 20th Century'', edited by Lol Henderson and Lee Stacey (London and Chicago: Fitzroy Dearborn, 1999). {{ISBN|978-1-57958-079-7}}; {{ISBN|978-1-135-92946-6}}.</ref> పాల్ డుకాస్, <ref name="Columbia" /> అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్, <ref name="Columbia" /> డి ఫాల్లా, జాన్ [టోర్నో 3 , <ref name="Columbia" /> రెస్పిఘి, ఆల్బర్ట్ రౌసెల్, కరోల్ స్జిమనోవ్స్కీ, చార్లెస్ టాంలిన్సన్ గ్రిఫ్స్, ఫెడెరికో మోంపౌ . ఫిన్నిష్ స్వరకర్త జీన్ సిబెలియస్ కూడా ఇంప్రెషనిజంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, <ref name="Trombley" />, అతని టోన్ పోయెమ్ ''ది స్వాన్ ఆఫ్ టుయోనెలా'' (1893) డెబస్సీ ''ప్రిల్యూడ్ ఎ ల'ఆప్రెస్-మిడి డి'యున్ ఫౌన్'' (సంగీత ఇంప్రెషనిజం ప్రధాన రచనగా పరిగణించబడుతుంది) కంటే ఒక సంవత్సరం ముందు వచ్చింది. <ref name="Trombley" /> అమెరికన్ స్వరకర్త హోవార్డ్ హాన్సన్ కూడా తన రెండవ సింఫనీ వంటి రచనలలో సిబెలియస్, సాధారణంగా ఇంప్రెషనిజం నుండి స్వీకరించాడు. <ref name="Trombley" /> == లక్షణాలు == సంగీత ఇంప్రెషనిజం అత్యంత ముఖ్యమైన సాధనాలలో ఒకటి ఉద్రిక్తత లేని స్వర సామరస్యం. స్వరాలలోని అపస్వరం పరిష్కరించబడలేదు, కానీ ధ్వని లక్షణంగా ఉపయోగించబడింది. ఈ స్వరసమూహాలు తరచుగా సమాంతరంగా మార్చబడ్డాయి. స్వర రంగంలో హోల్ టోన్ స్కేల్, పెంటటోనిక్, మోడల్ స్కేల్స్ ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆ స్వరాలు వాటి వృత్తాకార స్వర కదలికల ద్వారా ప్రత్యేకించబడ్డాయి. సంక్షిప్త ఇతివృత్తాలు లేదా ఇతర సాంప్రదాయ రూపాలకు బదులుగా, ధ్వని లక్షణం ఇంప్రెషనిజం శైలీకృత సాధనంగా మారింది. <ref>{{Cite web|title=Musikalischer Impressionismus in Musik {{!}} Schülerlexikon {{!}} Lernhelfer|url=https://www.lernhelfer.de/schuelerlexikon/musik/artikel/musikalischer-impressionismus|access-date=2020-06-12|website=www.lernhelfer.de|language=de}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] au02e8wbn7cg1zpv2f79x4dvu07hkkf 4941376 4941375 2026-08-22T06:07:27Z Pranayraj1985 29393 4941376 wikitext text/x-wiki '''సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం''' అనేది పాశ్చాత్య [[శాస్త్రీయ సంగీతం|శాస్త్రీయ సంగీతంలోని]] వివిధ స్వరకర్తల మధ్య ఒక ఉద్యమం (ప్రధానంగా 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో), వీరి సంగీతం మానసిక స్థితి, వాతావరణంపై దృష్టి పెడుతుంది, "వివరణాత్మక స్వర-చిత్రాన్ని కాకుండా విషయం ద్వారా రేకెత్తిన మానసిక స్థితులు, భావోద్వేగాలను తెలియజేస్తుంది". <ref>Michael Kennedy, "Impressionism", ''The Oxford Dictionary of Music'', second edition, revised, Joyce Bourne, associate editor (Oxford and New York: Oxford University Press, 2006). {{ISBN|978-0-19-861459-3}}.</ref> "ఇంప్రెషనిజం" అనేది 19వ శతాబ్దం చివరిలో మోనెట్ గీసిన ' ''ఇంప్రెషన్, సన్‌రైజ్' చిత్రం'' ఆధారంగా ఫ్రెంచ్ చిత్రకళ నుండి స్వీకరించిన ఒక తాత్విక, సౌందర్య పదం. పరిశీలకుడు మొత్తం ముద్రపై దృష్టి పెట్టేలా చేయడానికి, తీవ్రంగా విరుద్ధమైన రంగులు, వస్తువుపై కాంతి ప్రభావం, అస్పష్టమైన ముందుభాగం, నేపథ్యం, చదును చేసే దృక్కోణం మొదలైనవాటిని ఉపయోగించే ఇంప్రెషనిస్ట్ చిత్రకారులతో పోలిక ద్వారా స్వరకర్తలకు ఇంప్రెషనిస్టులు అని పేరు పెట్టారు. సంగీత ఇంప్రెషనిజంలో అత్యంత ప్రముఖ లక్షణం "రంగు" వాడకం, లేదా సంగీత పరంగా, టింబ్రే, దీనిని ఆర్కెస్ట్రేషన్, హార్మోనిక్ వాడకం, టెక్స్చర్ మొదలైన వాటి ద్వారా సాధించవచ్చు. సంగీత ఇంప్రెషనిజంలోని ఇతర అంశాలలో కొత్త కార్డ్ కలయికలు, అస్పష్టమైన టోనాలిటీ, విస్తరించిన హార్మోనీలు, మోడ్‌లు, ఎక్సోటిక్ స్కేల్స్ వాడకం, సమాంతర చలనం, ఎక్స్‌ట్రా-మ్యూజికాలిటీ, "నీటిపై ప్రతిబింబాలు", ("పొగమంచు") మొదలైన భావోద్వేగ శీర్షికలు కూడా ఉన్నాయి. == చరిత్ర == క్లాడ్ డెబస్సీ, మారిస్ రావెల్ ఇంప్రెషనిజంలో ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులు, అయినప్పటికీ డెబస్సీ ఈ లేబుల్‌ను తిరస్కరించాడు (1908లో జాక్వెస్ డురాండ్‌కు రాసిన లేఖలో అతను ఇలా వ్రాశాడు "మూర్ఖులు [నేను ''ఇమేజెస్'' లో వ్రాయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న దానిని] 'ఇంప్రెషనిజం' అని పిలుస్తారు, ఇది అత్యంత తప్పుగా ఉపయోగించబడిన పదం, ముఖ్యంగా కళా విమర్శకులు దీనిని టర్నర్‌పై అంటించడానికి ఒక లేబుల్‌గా ఉపయోగిస్తారు, అతను మొత్తం కళలో రహస్యాన్ని అత్యుత్తమంగా సృష్టించినవాడు!" <ref>{{Cite book|title=Debussy Letters|last=Debussy|first=Claude|publisher=Harvard University Press|year=1987|isbn=978-0-674-19429-8|editor-last=Lesure|editor-first=François|page=188|translator-last=Nichols|translator-first=Roger|editor-last2=Nichols|editor-first2=Roger}}</ref> ), రావెల్ దానితో అసౌకర్యాన్ని ప్రదర్శించాడు, ఒకానొక సమయంలో దానిని సంగీతానికి అస్సలు సరిగ్గా వర్తింపజేయలేమని పేర్కొన్నాడు. డెబస్సీ ఇంప్రెషనిస్ట్ రచనలు సాధారణంగా లక్షణ మూలాంశాలు, శ్రావ్యత, నాన్-డయాటోనిక్ స్కేల్స్ (ఉదాహరణకు, హోల్-టోన్, పెంటటోనిక్ స్కేల్స్), వాయిద్య ధ్వని, పెద్ద అసంపూర్ణ తీగలు (ఉదాహరణకు, 9వ, 11వ, 13వ), సమాంతర చలనం, అస్పష్టమైన టోనాలిటీ, క్రోమాటిజం, పియానో పెడల్స్ భారీ ఉపయోగం, ఇతర అంశాల ద్వారా సంగీత చిత్రాలను సృష్టించడం ద్వారా "ఒక మానసిక స్థితి, భావన, వాతావరణం లేదా దృశ్యాన్ని రేకెత్తిస్తాయి". డెబస్సీ స్వరరచన శైలి నిస్సందేహంగా ఉత్తర-రొమాంటిక్/ఇంప్రెషనిస్టిక్—అంటే సూక్ష్మమైన, నిరాడంబరమైన, సున్నితమైనది—అనే భావన నేటి సంగీతకారులు, విషయ పరిజ్ఞానం ఉన్న ప్రేక్షకులలో గట్టిగా స్థిరపడింది. <ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.1017/9781787442528|title=Debussy's Resonance|date=2018-12-31|isbn=978-1-78744-252-8|editor-last=de Médicis|editor-first=François|doi=10.1017/9781787442528|editor-last2=Huebner|editor-first2=Steven}}</ref> కొంతమంది ఇంప్రెషనిస్ట్ స్వరకర్తలు, ముఖ్యంగా డెబస్సీ, రావెల్, సింబలిస్ట్ స్వరకర్తలుగా కూడా వర్గీకరించబడ్డారు. ఈ రెండు సౌందర్య ధోరణులతో పంచుకోబడిన ఒక లక్షణం "విడిచిపెట్టిన పరిశీలన భావన: గాఢంగా అనుభూతి చెందిన భావోద్వేగాన్ని వ్యక్తీకరించడం లేదా కథ చెప్పడం కంటే"; సింబలిస్ట్ కవిత్వంలో వలె, సాధారణ వాక్యనిర్మాణం సాధారణంగా అంతరాయం కలిగిస్తుంది, పని అర్థాన్ని మోసే వ్యక్తిగత చిత్రాలు ప్రేరేపించబడతాయి. <ref name="Burkholder" /> 1912లో, ఫ్రెంచ్ స్వరకర్త ఎర్నెస్ట్ ఫానెల్లి (1860–1917) 1886లో తాను రచించిన ''<nowiki/>'థెబ్స్''' అనే సింఫోనిక్ కవిత ప్రదర్శన తర్వాత పారిస్ పత్రికలలో గణనీయమైన దృష్టిని, కవరేజీని పొందాడు, ఇందులో విస్తరించిన తీగలు, పూర్తి-స్వర స్థాయిలు వంటి ఇంప్రెషనిజంతో సంబంధం ఉన్న అంశాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|last=Adriano|year=2002|editor-last=Anderson|editor-first=Keith|title=Fanelli: Symphonic Pictures – Bourgault-Duboudray: Rhapsodie cambodgienne {{!}} About this recording|url=https://www.naxos.com/MainSite/BlurbsReviews/?itemcode=8.225234&catnum=225234&filetype=AboutThisRecording&language=English|publisher=Marco Polo|location=London|type=CD booklet|via=naxos.com}}</ref> ఫానెల్లీ నూతన ఆవిష్కరణల పట్ల రావెల్ ఆకట్టుకోలేదు, ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ వంటి గత స్వరకర్తలు వీటిని ఇప్పటికే ఉపయోగించారని వాదించాడు. <ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Ravel|last=Orledge|first=Robert|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-64856-1|editor-last=Mawer|editor-first=Deborah|series=Cambridge Companions to Music|location=Cambridge, UK|pages=27–46|chapter=Evocations of exoticism}}</ref> {{Rp|36}}ఫానెల్లీ ఇంప్రెషనిజం లిజ్ట్ లేదా రష్యన్ స్వరకర్తల నుండి కాకుండా హెక్టర్ బెర్లియోజ్ నుండి ఉద్భవించిందని కూడా అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. <ref>{{Cite book|title=A Ravel Reader: Correspondence, Articles, Interviews|last=Ravel|first=Maurice|publisher=Dover Publications|year=2003|isbn=978-0-486-43078-2|editor-last=Orenstein|editor-first=Arbie|location=Mineola, New York|pages=349–350}}</ref> ఇంప్రెషనిజంతో ముడిపడి ఉన్న ఇతర స్వరకర్తలలో లిలీ బౌలాంగర్, ఐజాక్ అల్బెనిజ్, <ref name="Columbia">",[[Ivar Henning Mankell]] and [[Blair Fairchild]][https://web.archive.org/web/20090403135311/http://www.bartleby.com/65/im/impress-mus.html Impressionism, in Music]", ''The Columbia Encyclopedia'', sixth edition (New York: Columbia University Press, 2007) (Archive copy from 3 April 2009, accessed 25 December 2012).</ref> ఫ్రెడరిక్ డెలియస్, <ref name="Trombley">Richard Trombley, "Impressionism in Music", ''Encyclopedia of Music in the 20th Century'', edited by Lol Henderson and Lee Stacey (London and Chicago: Fitzroy Dearborn, 1999). {{ISBN|978-1-57958-079-7}}; {{ISBN|978-1-135-92946-6}}.</ref> పాల్ డుకాస్, <ref name="Columbia" /> అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్, <ref name="Columbia" /> డి ఫాల్లా, జాన్ [టోర్నో 3 , <ref name="Columbia" /> రెస్పిఘి, ఆల్బర్ట్ రౌసెల్, కరోల్ స్జిమనోవ్స్కీ, చార్లెస్ టాంలిన్సన్ గ్రిఫ్స్, ఫెడెరికో మోంపౌ . ఫిన్నిష్ స్వరకర్త జీన్ సిబెలియస్ కూడా ఇంప్రెషనిజంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, <ref name="Trombley" />, అతని టోన్ పోయెమ్ ''ది స్వాన్ ఆఫ్ టుయోనెలా'' (1893) డెబస్సీ ''ప్రిల్యూడ్ ఎ ల'ఆప్రెస్-మిడి డి'యున్ ఫౌన్'' (సంగీత ఇంప్రెషనిజం ప్రధాన రచనగా పరిగణించబడుతుంది) కంటే ఒక సంవత్సరం ముందు వచ్చింది. <ref name="Trombley" /> అమెరికన్ స్వరకర్త హోవార్డ్ హాన్సన్ కూడా తన రెండవ సింఫనీ వంటి రచనలలో సిబెలియస్, సాధారణంగా ఇంప్రెషనిజం నుండి స్వీకరించాడు. <ref name="Trombley" /> == లక్షణాలు == సంగీత ఇంప్రెషనిజం అత్యంత ముఖ్యమైన సాధనాలలో ఒకటి ఉద్రిక్తత లేని స్వర సామరస్యం. స్వరాలలోని అపస్వరం పరిష్కరించబడలేదు, కానీ ధ్వని లక్షణంగా ఉపయోగించబడింది. ఈ స్వరసమూహాలు తరచుగా సమాంతరంగా మార్చబడ్డాయి. స్వర రంగంలో హోల్ టోన్ స్కేల్, పెంటటోనిక్, మోడల్ స్కేల్స్ ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆ స్వరాలు వాటి వృత్తాకార స్వర కదలికల ద్వారా ప్రత్యేకించబడ్డాయి. సంక్షిప్త ఇతివృత్తాలు లేదా ఇతర సాంప్రదాయ రూపాలకు బదులుగా, ధ్వని లక్షణం ఇంప్రెషనిజం శైలీకృత సాధనంగా మారింది. <ref>{{Cite web|title=Musikalischer Impressionismus in Musik {{!}} Schülerlexikon {{!}} Lernhelfer|url=https://www.lernhelfer.de/schuelerlexikon/musik/artikel/musikalischer-impressionismus|access-date=2020-06-12|website=www.lernhelfer.de|language=de}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] 1i3m4cpq19spls1zwg34v7x57npg0d8 4941385 4941376 2026-08-22T06:17:26Z Pranayraj1985 29393 4941385 wikitext text/x-wiki '''సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం''' అనేది పాశ్చాత్య [[శాస్త్రీయ సంగీతం|శాస్త్రీయ సంగీతంలోని]] వివిధ స్వరకర్తల మధ్య ఒక ఉద్యమం (ప్రధానంగా 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో), వీరి సంగీతం మానసిక స్థితి, వాతావరణంపై దృష్టి పెడుతుంది, "వివరణాత్మక స్వర-చిత్రాన్ని కాకుండా విషయం ద్వారా రేకెత్తిన మానసిక స్థితులు, భావోద్వేగాలను తెలియజేస్తుంది". <ref>Michael Kennedy, "Impressionism", ''The Oxford Dictionary of Music'', second edition, revised, Joyce Bourne, associate editor (Oxford and New York: Oxford University Press, 2006). {{ISBN|978-0-19-861459-3}}.</ref> "ఇంప్రెషనిజం" అనేది 19వ శతాబ్దం చివరిలో మోనెట్ గీసిన ' ''ఇంప్రెషన్, సన్‌రైజ్' చిత్రం'' ఆధారంగా ఫ్రెంచ్ చిత్రకళ నుండి స్వీకరించిన ఒక తాత్విక, సౌందర్య పదం. పరిశీలకుడు మొత్తం ముద్రపై దృష్టి పెట్టేలా చేయడానికి, తీవ్రంగా విరుద్ధమైన రంగులు, వస్తువుపై [[కాంతి]] ప్రభావం, అస్పష్టమైన ముందుభాగం, [[నేపథ్య గానం|నేపథ్యం]], చదును చేసే దృక్కోణం మొదలైనవాటిని ఉపయోగించే ఇంప్రెషనిస్ట్ చిత్రకారులతో పోలిక ద్వారా స్వరకర్తలకు ఇంప్రెషనిస్టులు అని పేరు పెట్టారు. సంగీత ఇంప్రెషనిజంలో అత్యంత ప్రముఖ లక్షణం "రంగు" వాడకం, లేదా సంగీత పరంగా, టింబ్రే, దీనిని ఆర్కెస్ట్రేషన్, హార్మోనిక్ వాడకం, టెక్స్చర్ మొదలైన వాటి ద్వారా సాధించవచ్చు. సంగీత ఇంప్రెషనిజంలోని ఇతర అంశాలలో కొత్త కార్డ్ కలయికలు, అస్పష్టమైన టోనాలిటీ, విస్తరించిన హార్మోనీలు, మోడ్‌లు, ఎక్సోటిక్ స్కేల్స్ వాడకం, సమాంతర చలనం, ఎక్స్‌ట్రా-మ్యూజికాలిటీ, "నీటిపై ప్రతిబింబాలు", ("పొగమంచు") మొదలైన భావోద్వేగ శీర్షికలు కూడా ఉన్నాయి. == చరిత్ర == క్లాడ్ డెబస్సీ, మారిస్ రావెల్ ఇంప్రెషనిజంలో ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులు, అయినప్పటికీ డెబస్సీ ఈ లేబుల్‌ను తిరస్కరించాడు (1908లో జాక్వెస్ డురాండ్‌కు రాసిన లేఖలో అతను ఇలా వ్రాశాడు "మూర్ఖులు 'ఇంప్రెషనిజం' అని పిలుస్తారు, ఇది అత్యంత తప్పుగా ఉపయోగించబడిన పదం, ముఖ్యంగా కళా విమర్శకులు దీనిని టర్నర్‌పై అంటించడానికి ఒక లేబుల్‌గా ఉపయోగిస్తారు, అతను మొత్తం [[చతుష్షష్టి కళలు|కళ]]<nowiki/>లో రహస్యాన్ని అత్యుత్తమంగా సృష్టించినవాడు!" <ref>{{Cite book|title=Debussy Letters|last=Debussy|first=Claude|publisher=Harvard University Press|year=1987|isbn=978-0-674-19429-8|editor-last=Lesure|editor-first=François|page=188|translator-last=Nichols|translator-first=Roger|editor-last2=Nichols|editor-first2=Roger}}</ref> ), రావెల్ దానితో అసౌకర్యాన్ని ప్రదర్శించాడు, ఒకానొక సమయంలో దానిని సంగీతానికి అస్సలు సరిగ్గా వర్తింపజేయలేమని పేర్కొన్నాడు. డెబస్సీ ఇంప్రెషనిస్ట్ రచనలు సాధారణంగా లక్షణ మూలాంశాలు, శ్రావ్యత, నాన్-డయాటోనిక్ స్కేల్స్ (ఉదాహరణకు, హోల్-టోన్, పెంటటోనిక్ స్కేల్స్), [[సంగీత వాయిద్యం|వాయిద్య]] ధ్వని, పెద్ద అసంపూర్ణ తీగలు (ఉదాహరణకు, 9వ, 11వ, 13వ), సమాంతర చలనం, అస్పష్టమైన టోనాలిటీ, క్రోమాటిజం, పియానో పెడల్స్ భారీ ఉపయోగం, ఇతర అంశాల ద్వారా సంగీత చిత్రాలను సృష్టించడం ద్వారా "ఒక మానసిక స్థితి, భావన, వాతావరణం లేదా దృశ్యాన్ని రేకెత్తిస్తాయి". డెబస్సీ స్వరరచన శైలి నిస్సందేహంగా ఉత్తర-రొమాంటిక్/ఇంప్రెషనిస్టిక్—అంటే సూక్ష్మమైన, నిరాడంబరమైన, సున్నితమైనది—అనే భావన నేటి సంగీతకారులు, విషయ పరిజ్ఞానం ఉన్న ప్రేక్షకులలో గట్టిగా స్థిరపడింది. <ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.1017/9781787442528|title=Debussy's Resonance|date=2018-12-31|isbn=978-1-78744-252-8|editor-last=de Médicis|editor-first=François|doi=10.1017/9781787442528|editor-last2=Huebner|editor-first2=Steven}}</ref> కొంతమంది ఇంప్రెషనిస్ట్ స్వరకర్తలు, ముఖ్యంగా డెబస్సీ, రావెల్, సింబలిస్ట్ స్వరకర్తలుగా కూడా వర్గీకరించబడ్డారు. ఈ రెండు సౌందర్య ధోరణులతో పంచుకోబడిన ఒక లక్షణం "విడిచిపెట్టిన పరిశీలన భావన: గాఢంగా అనుభూతి చెందిన భావోద్వేగాన్ని వ్యక్తీకరించడం లేదా కథ చెప్పడం కంటే"; సింబలిస్ట్ కవిత్వంలో వలె, సాధారణ వాక్యనిర్మాణం సాధారణంగా అంతరాయం కలిగిస్తుంది, పని అర్థాన్ని మోసే వ్యక్తిగత చిత్రాలు ప్రేరేపించబడతాయి. <ref name="Burkholder" /> 1912లో, ఫ్రెంచ్ స్వరకర్త ఎర్నెస్ట్ ఫానెల్లి (1860–1917) 1886లో తాను రచించిన ''<nowiki/>'థెబ్స్''' అనే సింఫోనిక్ కవిత ప్రదర్శన తర్వాత [[పారిస్]] పత్రికలలో గణనీయమైన దృష్టిని, కవరేజీని పొందాడు, ఇందులో విస్తరించిన [[కార్డ్ (సంగీతం)|తీగలు]], పూర్తి-స్వర స్థాయిలు వంటి ఇంప్రెషనిజంతో సంబంధం ఉన్న అంశాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|last=Adriano|year=2002|editor-last=Anderson|editor-first=Keith|title=Fanelli: Symphonic Pictures – Bourgault-Duboudray: Rhapsodie cambodgienne {{!}} About this recording|url=https://www.naxos.com/MainSite/BlurbsReviews/?itemcode=8.225234&catnum=225234&filetype=AboutThisRecording&language=English|publisher=Marco Polo|location=London|type=CD booklet|via=naxos.com}}</ref> ఫానెల్లీ నూతన ఆవిష్కరణల పట్ల రావెల్ ఆకట్టుకోలేదు, ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ వంటి గత స్వరకర్తలు వీటిని ఇప్పటికే ఉపయోగించారని వాదించాడు. <ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Ravel|last=Orledge|first=Robert|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-64856-1|editor-last=Mawer|editor-first=Deborah|series=Cambridge Companions to Music|location=Cambridge, UK|pages=27–46|chapter=Evocations of exoticism}}</ref> {{Rp|36}}ఫానెల్లీ ఇంప్రెషనిజం లిజ్ట్ లేదా రష్యన్ స్వరకర్తల నుండి కాకుండా హెక్టర్ బెర్లియోజ్ నుండి ఉద్భవించిందని కూడా అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. <ref>{{Cite book|title=A Ravel Reader: Correspondence, Articles, Interviews|last=Ravel|first=Maurice|publisher=Dover Publications|year=2003|isbn=978-0-486-43078-2|editor-last=Orenstein|editor-first=Arbie|location=Mineola, New York|pages=349–350}}</ref> ఇంప్రెషనిజంతో ముడిపడి ఉన్న ఇతర స్వరకర్తలలో లిలీ బౌలాంగర్, ఐజాక్ అల్బెనిజ్, <ref name="Columbia">",[[Ivar Henning Mankell]] and [[Blair Fairchild]][https://web.archive.org/web/20090403135311/http://www.bartleby.com/65/im/impress-mus.html Impressionism, in Music]", ''The Columbia Encyclopedia'', sixth edition (New York: Columbia University Press, 2007) (Archive copy from 3 April 2009, accessed 25 December 2012).</ref> ఫ్రెడరిక్ డెలియస్, <ref name="Trombley">Richard Trombley, "Impressionism in Music", ''Encyclopedia of Music in the 20th Century'', edited by Lol Henderson and Lee Stacey (London and Chicago: Fitzroy Dearborn, 1999). {{ISBN|978-1-57958-079-7}}; {{ISBN|978-1-135-92946-6}}.</ref> పాల్ డుకాస్, <ref name="Columbia" /> అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్, <ref name="Columbia" /> డి ఫాల్లా, జాన్ [టోర్నో 3 , <ref name="Columbia" /> రెస్పిఘి, ఆల్బర్ట్ రౌసెల్, కరోల్ స్జిమనోవ్స్కీ, చార్లెస్ టాంలిన్సన్ గ్రిఫ్స్, ఫెడెరికో మోంపౌ. ఫిన్నిష్ స్వరకర్త జీన్ సిబెలియస్ కూడా [[ఇంప్రెషనిజం]]<nowiki/>తో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, <ref name="Trombley" />, అతని టోన్ పోయెమ్ ''ది స్వాన్ ఆఫ్ టుయోనెలా'' (1893) డెబస్సీ ''ప్రిల్యూడ్ ఎ ల'ఆప్రెస్-మిడి డి'యున్ ఫౌన్'' (సంగీత ఇంప్రెషనిజం ప్రధాన రచనగా పరిగణించబడుతుంది) కంటే ఒక సంవత్సరం ముందు వచ్చింది. <ref name="Trombley" /> అమెరికన్ స్వరకర్త హోవార్డ్ హాన్సన్ కూడా తన రెండవ సింఫనీ వంటి రచనలలో సిబెలియస్, సాధారణంగా ఇంప్రెషనిజం నుండి స్వీకరించాడు. <ref name="Trombley" /> == లక్షణాలు == సంగీత ఇంప్రెషనిజం అత్యంత ముఖ్యమైన సాధనాలలో ఒకటి ఉద్రిక్తత లేని స్వర సామరస్యం. [[సప్తస్వరాలు|స్వరాల]]<nowiki/>లోని అపస్వరం పరిష్కరించబడలేదు, కానీ [[ధ్వని]] లక్షణంగా ఉపయోగించబడింది. ఈ స్వరసమూహాలు తరచుగా సమాంతరంగా మార్చబడ్డాయి. స్వర రంగంలో హోల్ టోన్ స్కేల్, పెంటటోనిక్, మోడల్ స్కేల్స్ ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆ స్వరాలు వాటి వృత్తాకార స్వర కదలికల ద్వారా ప్రత్యేకించబడ్డాయి. సంక్షిప్త ఇతివృత్తాలు లేదా ఇతర సాంప్రదాయ రూపాలకు బదులుగా, ధ్వని లక్షణం ఇంప్రెషనిజం శైలీకృత సాధనంగా మారింది. <ref>{{Cite web|title=Musikalischer Impressionismus in Musik {{!}} Schülerlexikon {{!}} Lernhelfer|url=https://www.lernhelfer.de/schuelerlexikon/musik/artikel/musikalischer-impressionismus|access-date=2020-06-12|website=www.lernhelfer.de|language=de}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] jc5ucrmvgpfpe2kxlznujjhix4ywxkf 0 507370 4941377 2026-08-22T06:07:58Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369005218|Romantic music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941377 wikitext text/x-wiki '''రొమాంటిక్ సంగీతం''' అనేది [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంలోని]] ఒక శైలీ ఉద్యమం, ఇది సాధారణంగా [[రొమాంటిసిజం|రొమాంటిక్ యుగం]] (లేదా రొమాంటిక్ కాలం) అని పిలువబడే 19వ శతాబ్దపు కాలానికి సంబంధించినది. ఇది [[రొమాంటిసిజం]] అనే విస్తృత భావనకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది —ఇది సుమారు 1798 నుండి 1837 వరకు పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో ప్రాముఖ్యత పొందిన మేధో, కళాత్మక, సాహిత్య ఉద్యమం. <ref>{{Cite web|title=The Romantic Period|url=https://www.easternct.edu/speichera/understanding-literary-history-all/the-romantic-period.html|access-date=27 February 2022|website=Easternnct.edu}}</ref> రొమాంటిక్ స్వరకర్తలు వ్యక్తిగతమైన, భావోద్వేగభరితమైన, నాటకీయమైన, తరచుగా కార్యక్రమాత్మకమైన సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు; ఇది రొమాంటిక్ సాహిత్యం, కవిత్వం, కళ, తత్వశాస్త్ర ఉద్యమాలలోని విస్తృత ధోరణులను ప్రతిబింబిస్తుంది. రొమాంటిక్ సంగీతం తరచుగా ప్రకృతి, <ref name=":33">{{Cite book|title=The Classical Music Book|last=Collisson|first=Steve|last2=Chilingiran|first2=Levon|last3=O'Donovan|first3=Matthew|last4=Hall|first4=George|last5=Hayes|first5=Malcolm|last6=Lankester|first6=Michael|last7=Lutchmayer|first7=Karl|last8=McGowan|first8=Keith|last9=Ogano|first9=Kumi|publisher=[[DK (publisher)|DK]]|year=2022|isbn=978-0-7440-5633-4|location=New York|pages=168–169|author-link2=Levon Chilingirian|author-link7=Karl Lutchmayer|author-link8=Keith McGowan}}</ref> సాహిత్యం, <ref name=":33" /> కవిత్వం, <ref name=":33" /> అతీంద్రియ అంశాలు లేదా లలిత కళలు వంటి సంగీతేతర ఉద్దీపనల ద్వారా ప్రేరణ పొందింది (లేదా వాటిని రేకెత్తించడానికి ప్రయత్నించింది). ఇది పెరిగిన వర్ణ వైవిధ్యం వంటి లక్షణాలను కలిగి ఉంది, సాంప్రదాయ రూపాల నుండి దూరంగా వెళ్ళింది. == నేపథ్యం == రొమాంటిక్ ఉద్యమం అనేది 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో ఐరోపాలో ఉద్భవించి, [[పారిశ్రామిక విప్లవం|పారిశ్రామిక విప్లవానికి]] ప్రతిస్పందనగా బలపడిన ఒక కళాత్మక, సాహిత్య, మేధో ఉద్యమం. <ref>{{Cite web|title=Romanticism - Music|url=https://www.britannica.com/art/Romanticism|access-date=2021-11-09|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> కొంతవరకు, ఇది జ్ఞానోదయ యుగం సామాజిక, రాజకీయ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాటు, ప్రకృతి శాస్త్రీయ [[హేతుబద్ధీకరణ​ (సమాజశాస్త్రం)|హేతుబద్ధీకరణకు]] వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రతిచర్య. {{Sfn|Casey|2008}} ఇది దృశ్య కళలు, సంగీతం, సాహిత్యం, , విద్యలో <ref>{{Cite book|title=A history of the Western educational experience|last=Gutek|first=Gerald Lee|date=1995|publisher=Waveland Press|isbn=0-88133-818-4|edition=2nd|location=Prospect Heights, IL|oclc=32464830}}</ref> అత్యంత బలంగా మూర్తీభవించింది, క్రమంగా సహజ చరిత్రలోని పరిణామాలచే ప్రభావితమైంది. సంగీతానికి ఈ పదాన్ని మొట్టమొదటిసారిగా ముఖ్యంగా ఉపయోగించిన సందర్భాలలో ఒకటి 1789లో, ఫ్రెంచ్ దేశస్థుడైన ఆండ్రే గ్రెట్రీ రచించిన ''<nowiki/>'మెమోయిర్స్'లో'' కనిపించింది. 1810లో ప్రచురించబడిన [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]] ఐదవ సింఫనీపై ఒక సుదీర్ఘ సమీక్షలో, బీథోవెన్ వాద్య సంగీతంపై 1813 నాటి ఒక వ్యాసంలో, ETA హాఫ్‌మాన్ సంగీత రొమాంటిసిజం సూత్రాలను స్థాపించారు. ఈ వ్యాసాలలో మొదటిదానిలో హాఫ్మన్ సంగీత రొమాంటిసిజం ప్రారంభాన్ని హేడెన్, [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] తరువాతి రచనలకు గుర్తించాడు. సాంప్రదాయిక నమూనాల నిగ్రహానికి, లాంఛనప్రాయతకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించబడే "రొమాంటిక్" అనే పదంతో అప్పటికే ముడిపడి ఉన్న ఆలోచనలను హాఫ్మన్ మిళితం చేయడమే, సంగీతాన్ని, ముఖ్యంగా వాద్య సంగీతాన్ని, భావోద్వేగాల వ్యక్తీకరణకు అత్యంత అనువైన కళగా రొమాంటిసిజంలో ఒక ఉన్నత స్థానానికి చేర్చింది. హాఫ్మన్, ఇతర జర్మన్ రచయితల రచనల ద్వారానే జర్మన్ సంగీతం సంగీత రొమాంటిసిజం కేంద్రానికి తీసుకురాబడింది. <ref name="Rothstein" /> == లక్షణాలు == శాస్త్రీయ కాలం తరచుగా చిన్న, ఖండితమైన ఇతివృత్త విషయాలను ఉపయోగించగా, శృంగార కాలం పొడవైన, మరింత పూర్తిగా నిర్వచించబడిన, మరింత భావోద్వేగాన్ని రేకెత్తించే ఇతివృత్తాలను ఎక్కువగా ఉపయోగించుకుంది. <ref>{{Cite web|last=Wildridge|first=Dr Justin|date=2019-04-18|title=Classical vs Romantic Music (Differences Between Classical And Romantic Music)|url=https://www.cmuse.org/classical-vs-romantic-music/|access-date=2022-10-17|website=CMUSE}}</ref> రొమాంటిసిజంకు తరచుగా ఆపాదించబడే లక్షణాలు: రొమాంటిసిజంకు తరచుగా ఆపాదించబడే లక్షణాలు: * ప్రకృతి పట్ల కొత్త ఆసక్తి, దానికి లొంగిపోవడం; <ref name=":09">{{Cite web|last=Wildridge|first=Dr Justin|date=15 July 2018|title=Characteristics of Romantic Era Music - CMUSE|url=https://www.cmuse.org/characteristics-of-romantic-era-music/|access-date=2021-11-09|website=Cmuse.org}}</ref> * ఆధ్యాత్మిక, అతీంద్రియ, మతపరమైన, అలౌకిక విషయాల వైపు మళ్ళడం; <ref>{{Cite web|title=Composers on Nature|url=https://www.allclassical.org/composers-on-nature/|access-date=2021-11-09|website=All Classical Portland}}</ref> * రాత్రిపూట, దెయ్యాలు, భయానకమైన, భయంకరమైన వాటిపై దృష్టి; <ref>{{Cite paper|last=Boyd|first=Delane|date=2016-05-01|title=Uncanny Conversations: Depictions of the Supernatural in Dialogue Lieder of the Nineteenth Century|url=https://digitalcommons.unl.edu/musicstudent/99}}</ref> * జాతీయ గుర్తింపుకు కొత్తగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం; <ref name=":09" /> * సంగీత సూత్రాలు, సంప్రదాయాల పట్ల అసంతృప్తి; <ref name=":09" /> * సంగీత ఆసక్తిని నిలబెట్టుకోవడానికి [[మెలోడీ|శ్రావ్యతపై]] ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం; <ref name=":1" /> * పెరిగిన వర్ణ వైవిధ్యం; <ref name=":09" /> * సాంప్రదాయ డొమినెంట్ కీకి బదులుగా టానిక్ నుండి సబ్‌డొమినెంట్ లేదా ప్రత్యామ్నాయ కీలకు కదలిక ఆధారంగా ఒక హార్మోనిక్ నిర్మాణం,, మరింత విస్తృతమైన హార్మోనిక్ ప్రోగ్రెషన్‌ల వాడకం (వాగ్నర్, లిస్జ్ట్ వారి ప్రయోగాత్మక ప్రోగ్రెషన్‌లకు ప్రసిద్ధి చెందారు); <ref name=":09" /> * ఈ కాలంలో పెద్ద, వైభవోపేతమైన ఆర్కెస్ట్రాలు సర్వసాధారణం; <ref name=":09" /> * ఆర్కెస్ట్రేషన్లలో విర్టూసో ప్లేయర్‌ల సంఖ్య పెరుగుదల; <ref name=":09" /> * సాంప్రదాయ శాస్త్రీయ శైలులతో పాటు , సాంగ్ సైకిల్, నాక్టర్న్, కాన్సర్ట్ ఎట్యూడ్, అరబెస్క్, రాప్సోడీ వంటి కొత్త లేదా గతంలో అంతగా సాధారణం కాని సంగీత నిర్మాణాల ఉపయోగం; <ref name=":1">{{Cite web|title=The Romantic Period of Music|url=https://www.connollymusic.com/stringovation/the-romantic-period-of-music|access-date=2021-11-16|website=Connollymusic.com}}</ref> * ప్రోగ్రామ్ సంగీతం కొంతవరకు సర్వసాధారణమైంది; <ref name=":1" /> * విస్తృత శ్రేణి డైనమిక్స్ వాడకం, ఉదాహరణకు '''''ppp''''' నుండి '''''fff''''' వరకు (పియానిస్సిస్సిమో, లేదా చాలా, చాలా నిశ్శబ్దం నుండి ఫోర్టిస్సిస్సిమో, చాలా, చాలా బిగ్గరగా వరకు), పెద్ద ఆర్కెస్ట్రేషన్ మద్దతుతో; <ref name=":09" /> * ఎక్కువ స్వర పరిధి (ఉదాహరణకు, పియానోలోని అత్యల్ప, అత్యధిక స్వరాలను ఉపయోగించడం); <ref name=":09" /> సంగీతంలో, బీథోవెన్ మరణం తరువాత సంగీత నిర్మాణం, రూపంలో సాపేక్షంగా స్పష్టమైన విభజన రేఖ ఏర్పడింది. బీథోవెన్‌ను "రొమాంటిక్" స్వరకర్తగా పరిగణించినా, పరిగణించకపోయినా, అతని రచనల విస్తృతి, శక్తి, శాస్త్రీయ సొనాటా రూపం, సింఫనీ, సొనాటా, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నిర్మాణం కూడా క్షీణించిపోయిందనే భావనకు దారితీసింది. == మూలాలు == [[వర్గం:19వ శతాబ్ద భారతీయ సంగీతకారులు]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] hu0fwdudzy5ons5do903fjvvro602pi 4941378 4941377 2026-08-22T06:08:25Z Pranayraj1985 29393 4941378 wikitext text/x-wiki '''రొమాంటిక్ సంగీతం''' అనేది [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంలోని]] ఒక శైలీ ఉద్యమం, ఇది సాధారణంగా [[రొమాంటిసిజం|రొమాంటిక్ యుగం]] (లేదా రొమాంటిక్ కాలం) అని పిలువబడే 19వ శతాబ్దపు కాలానికి సంబంధించినది. ఇది [[రొమాంటిసిజం]] అనే విస్తృత భావనకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది —ఇది సుమారు 1798 నుండి 1837 వరకు పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో ప్రాముఖ్యత పొందిన మేధో, కళాత్మక, సాహిత్య ఉద్యమం. <ref>{{Cite web|title=The Romantic Period|url=https://www.easternct.edu/speichera/understanding-literary-history-all/the-romantic-period.html|access-date=27 February 2022|website=Easternnct.edu}}</ref> రొమాంటిక్ స్వరకర్తలు వ్యక్తిగతమైన, భావోద్వేగభరితమైన, నాటకీయమైన, తరచుగా కార్యక్రమాత్మకమైన సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు; ఇది రొమాంటిక్ సాహిత్యం, కవిత్వం, కళ, తత్వశాస్త్ర ఉద్యమాలలోని విస్తృత ధోరణులను ప్రతిబింబిస్తుంది. రొమాంటిక్ సంగీతం తరచుగా ప్రకృతి, <ref name=":33">{{Cite book|title=The Classical Music Book|last=Collisson|first=Steve|last2=Chilingiran|first2=Levon|last3=O'Donovan|first3=Matthew|last4=Hall|first4=George|last5=Hayes|first5=Malcolm|last6=Lankester|first6=Michael|last7=Lutchmayer|first7=Karl|last8=McGowan|first8=Keith|last9=Ogano|first9=Kumi|publisher=[[DK (publisher)|DK]]|year=2022|isbn=978-0-7440-5633-4|location=New York|pages=168–169|author-link2=Levon Chilingirian|author-link7=Karl Lutchmayer|author-link8=Keith McGowan}}</ref> సాహిత్యం, <ref name=":33" /> కవిత్వం, <ref name=":33" /> అతీంద్రియ అంశాలు లేదా లలిత కళలు వంటి సంగీతేతర ఉద్దీపనల ద్వారా ప్రేరణ పొందింది (లేదా వాటిని రేకెత్తించడానికి ప్రయత్నించింది). ఇది పెరిగిన వర్ణ వైవిధ్యం వంటి లక్షణాలను కలిగి ఉంది, సాంప్రదాయ రూపాల నుండి దూరంగా వెళ్ళింది. == నేపథ్యం == రొమాంటిక్ ఉద్యమం అనేది 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో ఐరోపాలో ఉద్భవించి, [[పారిశ్రామిక విప్లవం|పారిశ్రామిక విప్లవానికి]] ప్రతిస్పందనగా బలపడిన ఒక కళాత్మక, సాహిత్య, మేధో ఉద్యమం. <ref>{{Cite web|title=Romanticism - Music|url=https://www.britannica.com/art/Romanticism|access-date=2021-11-09|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> కొంతవరకు, ఇది జ్ఞానోదయ యుగం సామాజిక, రాజకీయ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాటు, ప్రకృతి శాస్త్రీయ [[హేతుబద్ధీకరణ​ (సమాజశాస్త్రం)|హేతుబద్ధీకరణకు]] వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రతిచర్య. {{Sfn|Casey|2008}} ఇది దృశ్య కళలు, సంగీతం, సాహిత్యం, , విద్యలో <ref>{{Cite book|title=A history of the Western educational experience|last=Gutek|first=Gerald Lee|date=1995|publisher=Waveland Press|isbn=0-88133-818-4|edition=2nd|location=Prospect Heights, IL|oclc=32464830}}</ref> అత్యంత బలంగా మూర్తీభవించింది, క్రమంగా సహజ చరిత్రలోని పరిణామాలచే ప్రభావితమైంది. సంగీతానికి ఈ పదాన్ని మొట్టమొదటిసారిగా ముఖ్యంగా ఉపయోగించిన సందర్భాలలో ఒకటి 1789లో, ఫ్రెంచ్ దేశస్థుడైన ఆండ్రే గ్రెట్రీ రచించిన ''<nowiki/>'మెమోయిర్స్'లో'' కనిపించింది. 1810లో ప్రచురించబడిన [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]] ఐదవ సింఫనీపై ఒక సుదీర్ఘ సమీక్షలో, బీథోవెన్ వాద్య సంగీతంపై 1813 నాటి ఒక వ్యాసంలో, ETA హాఫ్‌మాన్ సంగీత రొమాంటిసిజం సూత్రాలను స్థాపించారు. ఈ వ్యాసాలలో మొదటిదానిలో హాఫ్మన్ సంగీత రొమాంటిసిజం ప్రారంభాన్ని హేడెన్, [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] తరువాతి రచనలకు గుర్తించాడు. సాంప్రదాయిక నమూనాల నిగ్రహానికి, లాంఛనప్రాయతకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించబడే "రొమాంటిక్" అనే పదంతో అప్పటికే ముడిపడి ఉన్న ఆలోచనలను హాఫ్మన్ మిళితం చేయడమే, సంగీతాన్ని, ముఖ్యంగా వాద్య సంగీతాన్ని, భావోద్వేగాల వ్యక్తీకరణకు అత్యంత అనువైన కళగా రొమాంటిసిజంలో ఒక ఉన్నత స్థానానికి చేర్చింది. హాఫ్మన్, ఇతర జర్మన్ రచయితల రచనల ద్వారానే జర్మన్ సంగీతం సంగీత రొమాంటిసిజం కేంద్రానికి తీసుకురాబడింది. <ref name="Rothstein" /> == లక్షణాలు == శాస్త్రీయ కాలం తరచుగా చిన్న, ఖండితమైన ఇతివృత్త విషయాలను ఉపయోగించగా, శృంగార కాలం పొడవైన, మరింత పూర్తిగా నిర్వచించబడిన, మరింత భావోద్వేగాన్ని రేకెత్తించే ఇతివృత్తాలను ఎక్కువగా ఉపయోగించుకుంది. <ref>{{Cite web|last=Wildridge|first=Dr Justin|date=2019-04-18|title=Classical vs Romantic Music (Differences Between Classical And Romantic Music)|url=https://www.cmuse.org/classical-vs-romantic-music/|access-date=2022-10-17|website=CMUSE}}</ref> రొమాంటిసిజంకు తరచుగా ఆపాదించబడే లక్షణాలు: * ప్రకృతి పట్ల కొత్త ఆసక్తి, దానికి లొంగిపోవడం; <ref name=":09">{{Cite web|last=Wildridge|first=Dr Justin|date=15 July 2018|title=Characteristics of Romantic Era Music - CMUSE|url=https://www.cmuse.org/characteristics-of-romantic-era-music/|access-date=2021-11-09|website=Cmuse.org}}</ref> * ఆధ్యాత్మిక, అతీంద్రియ, మతపరమైన, అలౌకిక విషయాల వైపు మళ్ళడం; <ref>{{Cite web|title=Composers on Nature|url=https://www.allclassical.org/composers-on-nature/|access-date=2021-11-09|website=All Classical Portland}}</ref> * రాత్రిపూట, దెయ్యాలు, భయానకమైన, భయంకరమైన వాటిపై దృష్టి; <ref>{{Cite paper|last=Boyd|first=Delane|date=2016-05-01|title=Uncanny Conversations: Depictions of the Supernatural in Dialogue Lieder of the Nineteenth Century|url=https://digitalcommons.unl.edu/musicstudent/99}}</ref> * జాతీయ గుర్తింపుకు కొత్తగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం; <ref name=":09" /> * సంగీత సూత్రాలు, సంప్రదాయాల పట్ల అసంతృప్తి; <ref name=":09" /> * సంగీత ఆసక్తిని నిలబెట్టుకోవడానికి [[మెలోడీ|శ్రావ్యతపై]] ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం; <ref name=":1" /> * పెరిగిన వర్ణ వైవిధ్యం; <ref name=":09" /> * సాంప్రదాయ డొమినెంట్ కీకి బదులుగా టానిక్ నుండి సబ్‌డొమినెంట్ లేదా ప్రత్యామ్నాయ కీలకు కదలిక ఆధారంగా ఒక హార్మోనిక్ నిర్మాణం,, మరింత విస్తృతమైన హార్మోనిక్ ప్రోగ్రెషన్‌ల వాడకం (వాగ్నర్, లిస్జ్ట్ వారి ప్రయోగాత్మక ప్రోగ్రెషన్‌లకు ప్రసిద్ధి చెందారు); <ref name=":09" /> * ఈ కాలంలో పెద్ద, వైభవోపేతమైన ఆర్కెస్ట్రాలు సర్వసాధారణం; <ref name=":09" /> * ఆర్కెస్ట్రేషన్లలో విర్టూసో ప్లేయర్‌ల సంఖ్య పెరుగుదల; <ref name=":09" /> * సాంప్రదాయ శాస్త్రీయ శైలులతో పాటు , సాంగ్ సైకిల్, నాక్టర్న్, కాన్సర్ట్ ఎట్యూడ్, అరబెస్క్, రాప్సోడీ వంటి కొత్త లేదా గతంలో అంతగా సాధారణం కాని సంగీత నిర్మాణాల ఉపయోగం; <ref name=":1">{{Cite web|title=The Romantic Period of Music|url=https://www.connollymusic.com/stringovation/the-romantic-period-of-music|access-date=2021-11-16|website=Connollymusic.com}}</ref> * ప్రోగ్రామ్ సంగీతం కొంతవరకు సర్వసాధారణమైంది; <ref name=":1" /> * విస్తృత శ్రేణి డైనమిక్స్ వాడకం, ఉదాహరణకు '''''ppp''''' నుండి '''''fff''''' వరకు (పియానిస్సిస్సిమో, లేదా చాలా, చాలా నిశ్శబ్దం నుండి ఫోర్టిస్సిస్సిమో, చాలా, చాలా బిగ్గరగా వరకు), పెద్ద ఆర్కెస్ట్రేషన్ మద్దతుతో; <ref name=":09" /> * ఎక్కువ స్వర పరిధి (ఉదాహరణకు, పియానోలోని అత్యల్ప, అత్యధిక స్వరాలను ఉపయోగించడం); <ref name=":09" /> సంగీతంలో, బీథోవెన్ మరణం తరువాత సంగీత నిర్మాణం, రూపంలో సాపేక్షంగా స్పష్టమైన విభజన రేఖ ఏర్పడింది. బీథోవెన్‌ను "రొమాంటిక్" స్వరకర్తగా పరిగణించినా, పరిగణించకపోయినా, అతని రచనల విస్తృతి, శక్తి, శాస్త్రీయ సొనాటా రూపం, సింఫనీ, సొనాటా, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నిర్మాణం కూడా క్షీణించిపోయిందనే భావనకు దారితీసింది. == మూలాలు == [[వర్గం:19వ శతాబ్ద భారతీయ సంగీతకారులు]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] gwr0n7b5648mapnvv56ofkh02ef24vm 0 507371 4941379 2026-08-22T06:09:01Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1365674609|Neoclassicism (music)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4941379 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అత్యంత ముఖ్యమైన, ప్రభావవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరు]] '''సంగీతంలో నియోక్లాసిసిజం''' అనేది ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఒక ధోరణి, ఇది ముఖ్యంగా రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల మధ్య కాలంలో ప్రబలంగా ఉండేది. దీనిలో స్వరకర్తలు " క్లాసిసిజం " అనే విస్తృత భావనతో ముడిపడి ఉన్న సౌందర్య సూత్రాలైన క్రమం, సమతుల్యత, స్పష్టత, పొదుపు, భావోద్వేగ నిగ్రహం వంటి వాటికి తిరిగి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించారు. అందువల్ల, నియోక్లాసిసిజం అనేది చివరి రొమాంటిసిజం అనియంత్రిత భావోద్వేగవాదానికి, రూపరాహిత్యానికి వ్యతిరేకంగా వచ్చిన ఒక ప్రతిచర్య, అలాగే ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాల ప్రయోగాత్మక కల్లోలం తర్వాత ఒక "క్రమబద్ధీకరణ పిలుపు" కూడా. తగ్గించబడిన ప్రదర్శన బృందాల వాడకం, లయ, ప్రతివాద్య నిర్మాణానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, నవీకరించబడిన లేదా విస్తరించబడిన స్వర సామరస్యం, రొమాంటిక్ ప్రోగ్రామ్ సంగీతానికి విరుద్ధంగా సంపూర్ణ సంగీతంపై దృష్టి పెట్టడం వంటి లక్షణాలలో నవ్య సాంప్రదాయిక ప్రేరణ వ్యక్తమైంది. రూపం, ఇతివృత్త పద్ధతిలో, నియోక్లాసికల్ సంగీతం తరచుగా పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీతం నుండి ప్రేరణ పొందింది, అయినప్పటికీ ప్రేరణనిచ్చిన ప్రామాణిక రచనలు క్లాసికల్ కాలంతో పాటు [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] (అంతకంటే ముందు కాలాల)కు కూడా సమానంగా చెందినవి —ఈ కారణంగా, ప్రత్యేకంగా బరోక్ నుండి ప్రేరణ పొందిన సంగీతాన్ని కొన్నిసార్లు ''నియో-బరోక్'' సంగీతం అని పిలుస్తారు. నియోక్లాసిసిజం రెండు విభిన్న జాతీయ అభివృద్ధి మార్గాలను కలిగి ఉంది, ఫ్రెంచ్ (పాక్షికంగా ఎరిక్ సాటీ ప్రభావం నుండి ఉద్భవించింది, వాస్తవానికి రష్యాలో జన్మించిన ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు), జర్మన్ (వాస్తవానికి ఇటాలియన్ అయిన ఫెర్రుసియో బుసోనీ " న్యూ ఆబ్జెక్టివిటీ " నుండి ఉద్భవించింది, పాల్ హిండెమిత్ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు). నియోక్లాసిసిజం అనేది ఒక వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం కంటే ఒక సౌందర్య ధోరణిగా ఉండేది; సాధారణంగా "నియోక్లాసిసిస్టులు"గా పరిగణించబడని చాలా మంది స్వరకర్తలు కూడా ఈ శైలిలోని అంశాలను స్వీకరించారు. == ప్రజలు, రచనలు == "నియోక్లాసిసిజం" అనే పదం ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఉద్యమాన్ని సూచిస్తున్నప్పటికీ, దానికి పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలోనే ముఖ్యమైన పూర్వగాములు ఉన్నాయి. ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ ' ''ఎ లా చాపెల్ సిక్స్టిన్'<nowiki/>'' (1862), ఎడ్వర్డ్ గ్రీగ్ ''<nowiki/>'హోల్బర్గ్ సూట్''' (1884), ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ ''<nowiki/>'ది క్వీన్ ఆఫ్ స్పేడ్స్'' ' నుండి 'డైవర్టిస్మెంట్' (1890), జార్జ్ ఎనెస్కూ ''<nowiki/>'పియానో సూట్ ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1897), మాక్స్ రెగర్ ''<nowiki/>'కాన్సెర్టో ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1912) వంటి రచనలలో, స్వరకర్తలు "గతాన్ని నవ్వుతూ లేదా задуర్గా గుర్తుచేసేలా చేయడానికి వారి సంగీతానికి పాత దుస్తులను తొడిగారు". {{r|Albright2004_276}} సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ సింఫనీ నెం. 1 ( 1917 ) కొన్నిసార్లు నియోక్లాసిసిజంకు పూర్వగామిగా పేర్కొనబడింది. {{r|Whittall1980}} ప్రోకోఫివ్ స్వయంగా తన స్వరకల్పన ఒక "తాత్కాలిక దశ" అని భావించాడు, అయితే 1920ల నాటికి స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం "అతని సంగీతానికి ప్రాథమిక రేఖగా మారుతోంది".{{r|Prokofiev1991_273}} రిచర్డ్ స్ట్రాస్ కూడా తన సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు, ముఖ్యంగా అతని ఆర్కెస్ట్రల్ సూట్ ''Le bourgeois gentilhomme'' Op. లో.&nbsp;60, 1911లో తొలి రూపంలో, 1917లో దాని తుది రూపంలో వ్రాయబడింది.{{sfn|Ross|2010|p=207}} 1917లో స్వరపరిచిన తన ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'' సూట్ నెం. 1తో ఒట్టోరినో రెస్పిఘి కూడా నియోక్లాసిసిజం మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. ప్రఖ్యాత స్వరకర్త, కండక్టర్ అవ్వడంతో పాటు, ప్రముఖ సంగీత శాస్త్రవేత్త కూడా అయిన రెస్పిఘి, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీత రూపాలను పరిశీలించడానికి బదులుగా, పదహారు, పదిహేడు శతాబ్దాల నాటి ఇటాలియన్ సంగీతం వైపు దృష్టి సారించారు. అతని సమకాలీన స్వరకర్త, సంగీత శాస్త్రవేత్త అయిన జియాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మాలిపియెరో, క్లాడియో మాంటెవెర్డి రచనల సంపూర్ణ సంకలనాన్ని రూపొందించారు. మాలిపియెరోకు ప్రాచీన ఇటాలియన్ సంగీతంతో ఉన్న సంబంధం కేవలం "క్రమానికి తిరిగి రావడం" అనే చట్రంలో పురాతన రూపాలను పునరుద్ధరించడమే కాదు, స్వరకర్తను సొనాటా రూపం పరిమితుల నుండి, థీమాటిక్ అభివృద్ధి అతిగా ఉపయోగించబడిన యంత్రాంగాల నుండి విముక్తి చేయడానికి అనుమతించే కూర్పు విధానాన్ని పునరుద్ధరించే ప్రయత్నం కూడా. <ref>{{harvnb|Malipiero|1952|p=340}}, cited from {{harvnb|Sorce Keller|1978}}.{{Page needed|date=December 2017}}{{Failed verification|date=December 2017}}</ref> ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ ఈ శైలిలోకి మొదటిసారిగా 1919/20లో ప్రవేశించారు. ఆ సమయంలో ఆయన ''<nowiki/>'పుల్సినెల్లా''' అనే బ్యాలేను స్వరపరిచారు. దీనికోసం ఆయన, గియోవన్నీ బాటిస్టా పెర్గోలేసి స్వరపరిచారని తాను భావించిన ఇతివృత్తాలను ఉపయోగించారు (తరువాత వాటిలో చాలా వరకు ఆయనవి కాదని, కానీ అవి ఆయన సమకాలీనులచే స్వరపరచబడ్డాయని తేలింది). అమెరికన్ స్వరకర్త ఎడ్వర్డ్ టి. కోన్ ఈ బ్యాలెట్‌ను "[స్ట్రావిన్స్కీ] ప్రేరేపిత చారిత్రక పద్ధతిని ప్రతి దశలోనూ తనదైన సమకాలీన భాషతో ఎదుర్కొంటాడు; ఫలితంగా మునుపటి శైలి పూర్తిగా పునర్వ్యాఖ్యానించబడి, రూపాంతరం చెందుతుంది" అని వర్ణించారు. {{Sfn|Cone|1962|p=291}} తరువాతి ఉదాహరణలలో వాయు వాద్యాల అష్టకం, "డంబార్టన్ ఓక్స్" కాన్సెర్టో, డి లోని కాన్సెర్టో, కీర్తనల సింఫనీ, సి లోని సింఫనీ, మూడు కదలికల సింఫనీ ఉన్నాయి; అలాగే ''ఈడిపస్ రెక్స్ అనే'' ఒపెరా-ఒరేటోరియో, ''అపోలో'', ''ఓర్ఫియస్'' అనే బ్యాలెట్‌లు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో నియోక్లాసిసిజం స్పష్టంగా "శాస్త్రీయ గ్రీకు" శోభను సంతరించుకుంది. స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం WH ఆడిన్ రచించిన లిబ్రెట్టోతో అతని ఒపెరా ''ది రేక్స్ ప్రోగ్రెస్‌లో'' పరాకాష్టకు చేరుకుంది.{{r|Grove2001_Stravinsky}} స్ట్రావిన్స్కియన్ నియోక్లాసిసిజం ఫ్రెంచ్ స్వరకర్తలు డారియస్ మిల్హాడ్, ఫ్రాన్సిస్ పౌలెన్క్, ఆర్థర్ హోనెగర్, జెర్మైన్ టైల్ఫెర్రేలపై, అలాగే తన రచనలలో బరోక్ కాన్సెర్టో గ్రోస్సో రూపాన్ని పునరుద్ధరించిన బోహుస్లావ్ మార్టినూపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది.{{r|Large1976_100}} ఇప్పటికే ఉన్న బరోక్ కూర్పుల పునః అమరిక ఉపవర్గంగా ''పుల్సినెల్లా'', ఆల్ఫ్రెడో కాసెల్లా ''స్కార్లాటియానా'' (1927), పౌలెన్క్ ''సూట్ ఫ్రాన్సైస్'', ఒట్టోరినో రెస్పిఘి ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'', ''గ్లి ఉసెల్లి'',{{r|Simms1986_462}} ''ఫ్రాంకోయిస్ కూపెరిన్ కీబోర్డ్ పీసెస్ నుండి రిచర్డ్ స్ట్రాస్ డాన్స్ సూట్'', సంబంధిత ''డైవర్టిమెంటో ఆఫ్టర్ కీబోర్డ్ పీసెస్ బై కూపెరిన్'', Op. 86 (వరుసగా 1923, 1943) [ 10 ] వంటి అనేక సారూప్య రచనలకు దారితీసింది. సుమారు 1926 నుండి బేలా బార్టోక్ సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ లక్షణాలు గణనీయంగా పెరిగాయి, ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాల తరువాత పాత సంగీత అంశాలను పునరుద్ధరించడం ద్వారా నూతన సంగీతాన్ని సృష్టించడంలో స్ట్రావిన్స్కీ "విప్లవాత్మక" విజయాన్ని గుర్తించాడు, అదే సమయంలో అతని సహోద్యోగి జోల్టాన్ కోడాలీని నియోక్లాసిసిజం మరొక హంగేరియన్ అనుచరుడిగా పేర్కొన్నాడు. {{Sfn|Bónis|1983|pp=73–4}} జర్మన్ నవ్యశాస్త్రీయవాద ధోరణిని పాల్ హిండెమిత్ అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన చాంబర్ సంగీతం, ఆర్కెస్ట్రా రచనలు, ఒపెరాలను అధిక ప్రతిస్వర, వర్ణభేద శైలిలో రూపొందించారు, దీనికి ''మాథిస్ డెర్ మాలెర్'' ఉత్తమ ఉదాహరణ. రోమన్ వ్లాడ్, స్ట్రావిన్స్కీ "క్లాసిసిజం"ను, అంటే అతని రచనల బాహ్య రూపాలు, నమూనాలను, బుసోని "క్లాసికాలిటీ"తో పోలుస్తాడు, ఇది రచనల పట్ల కళాకారుడి అంతర్గత స్వభావం, వైఖరిని సూచిస్తుంది. {{r|Samson1977_28}} బుసోని పాల్ బెక్కర్‌కు రాసిన లేఖలో, "'యంగ్ క్లాసికలిజం' అంటే మునుపటి ప్రయోగాల ద్వారా సాధించిన విజయాలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకోవడం, జల్లించడం, వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం, వాటిని బలమైన, అందమైన రూపాల్లో చేర్చడం అని నా ఉద్దేశ్యం" అని రాశారు.{{r|Busoni1957_20}} స్ట్రావిన్స్కీ సంగీతంపై తనకున్న అవగాహన ఆధారంగా నాడియా బౌలాంజర్ సంగీత సిద్ధాంతం ఆలోచనలను ప్రచారం చేయడంతో, నియోక్లాసిసిజం యూరప్, అమెరికాలో ఆదరణ పొందింది. బౌలాంజర్ 600 మందికి పైగా సంగీతకారులకు బోధించి, ప్రభావితం చేశారు, <ref>{{Cite book|title=Neoclassical Music in America: Voices of Clarity and Restraint|last=Tobin|first=R. James|date=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-8108-8440-3|series=Modern Traditionalist Classical Music|location=Blue Ridge Summit|pages=26–27}}</ref> వీరిలో గ్రాజినా బాసెవిచ్, లెనాక్స్ బెర్కిలీ, ఇలియట్ కార్టర్, ఫ్రాన్సిస్ చాగ్రిన్, ఆరోన్ కోప్లాండ్, డేవిడ్ డైమండ్, ఇర్వింగ్ ఫైన్, హెరాల్డ్ షాపెరో, జీన్ ఫ్రాంకైక్స్, రాయ్ హారిస్, ఇగోర్ మార్కెవిచ్, డారియస్ మిల్హాడ్, ఆస్టర్ పియాజోల్లా, వాల్టర్ పిస్టన్, నెడ్ రోరెమ్, వర్జిల్ థామ్సన్ వంటి అనేక ప్రముఖ స్వరకర్తలు ఉన్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] eyj2kvrq8muu4amd8fyvkhe19p0hmtd 4941380 4941379 2026-08-22T06:09:23Z Pranayraj1985 29393 4941380 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అత్యంత ముఖ్యమైన, ప్రభావవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరు]] '''సంగీతంలో నియోక్లాసిసిజం''' అనేది ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఒక ధోరణి, ఇది ముఖ్యంగా రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల మధ్య కాలంలో ప్రబలంగా ఉండేది. దీనిలో స్వరకర్తలు " క్లాసిసిజం " అనే విస్తృత భావనతో ముడిపడి ఉన్న సౌందర్య సూత్రాలైన క్రమం, సమతుల్యత, స్పష్టత, పొదుపు, భావోద్వేగ నిగ్రహం వంటి వాటికి తిరిగి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించారు. అందువల్ల, నియోక్లాసిసిజం అనేది చివరి రొమాంటిసిజం అనియంత్రిత భావోద్వేగవాదానికి, రూపరాహిత్యానికి వ్యతిరేకంగా వచ్చిన ఒక ప్రతిచర్య, అలాగే ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాల ప్రయోగాత్మక కల్లోలం తర్వాత ఒక "క్రమబద్ధీకరణ పిలుపు" కూడా. తగ్గించబడిన ప్రదర్శన బృందాల వాడకం, లయ, ప్రతివాద్య నిర్మాణానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, నవీకరించబడిన లేదా విస్తరించబడిన స్వర సామరస్యం, రొమాంటిక్ ప్రోగ్రామ్ సంగీతానికి విరుద్ధంగా సంపూర్ణ సంగీతంపై దృష్టి పెట్టడం వంటి లక్షణాలలో నవ్య సాంప్రదాయిక ప్రేరణ వ్యక్తమైంది. రూపం, ఇతివృత్త పద్ధతిలో, నియోక్లాసికల్ సంగీతం తరచుగా పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీతం నుండి ప్రేరణ పొందింది, అయినప్పటికీ ప్రేరణనిచ్చిన ప్రామాణిక రచనలు క్లాసికల్ కాలంతో పాటు [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] (అంతకంటే ముందు కాలాల)కు కూడా సమానంగా చెందినవి —ఈ కారణంగా, ప్రత్యేకంగా బరోక్ నుండి ప్రేరణ పొందిన సంగీతాన్ని కొన్నిసార్లు ''నియో-బరోక్'' సంగీతం అని పిలుస్తారు. నియోక్లాసిసిజం రెండు విభిన్న జాతీయ అభివృద్ధి మార్గాలను కలిగి ఉంది, ఫ్రెంచ్ (పాక్షికంగా ఎరిక్ సాటీ ప్రభావం నుండి ఉద్భవించింది, వాస్తవానికి రష్యాలో జన్మించిన ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు), జర్మన్ (వాస్తవానికి ఇటాలియన్ అయిన ఫెర్రుసియో బుసోనీ " న్యూ ఆబ్జెక్టివిటీ " నుండి ఉద్భవించింది, పాల్ హిండెమిత్ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు). నియోక్లాసిసిజం అనేది ఒక వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం కంటే ఒక సౌందర్య ధోరణిగా ఉండేది; సాధారణంగా "నియోక్లాసిసిస్టులు"గా పరిగణించబడని చాలా మంది స్వరకర్తలు కూడా ఈ శైలిలోని అంశాలను స్వీకరించారు. == ప్రజలు, రచనలు == "నియోక్లాసిసిజం" అనే పదం ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఉద్యమాన్ని సూచిస్తున్నప్పటికీ, దానికి పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలోనే ముఖ్యమైన పూర్వగాములు ఉన్నాయి. ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ ' ''ఎ లా చాపెల్ సిక్స్టిన్'<nowiki/>'' (1862), ఎడ్వర్డ్ గ్రీగ్ ''<nowiki/>'హోల్బర్గ్ సూట్''' (1884), ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ ''<nowiki/>'ది క్వీన్ ఆఫ్ స్పేడ్స్'' ' నుండి 'డైవర్టిస్మెంట్' (1890), జార్జ్ ఎనెస్కూ ''<nowiki/>'పియానో సూట్ ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1897), మాక్స్ రెగర్ ''<nowiki/>'కాన్సెర్టో ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1912) వంటి రచనలలో, స్వరకర్తలు "గతాన్ని నవ్వుతూ లేదా задуర్గా గుర్తుచేసేలా చేయడానికి వారి సంగీతానికి పాత దుస్తులను తొడిగారు". {{r|Albright2004_276}} సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ సింఫనీ నెం. 1 ( 1917 ) కొన్నిసార్లు నియోక్లాసిసిజంకు పూర్వగామిగా పేర్కొనబడింది. {{r|Whittall1980}} ప్రోకోఫివ్ స్వయంగా తన స్వరకల్పన ఒక "తాత్కాలిక దశ" అని భావించాడు, అయితే 1920ల నాటికి స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం "అతని సంగీతానికి ప్రాథమిక రేఖగా మారుతోంది".{{r|Prokofiev1991_273}} రిచర్డ్ స్ట్రాస్ కూడా తన సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు, ముఖ్యంగా అతని ఆర్కెస్ట్రల్ సూట్ ''Le bourgeois gentilhomme'' Op. లో.&nbsp;60, 1911లో తొలి రూపంలో, 1917లో దాని తుది రూపంలో వ్రాయబడింది.{{sfn|Ross|2010|p=207}} 1917లో స్వరపరిచిన తన ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'' సూట్ నెం. 1తో ఒట్టోరినో రెస్పిఘి కూడా నియోక్లాసిసిజం మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. ప్రఖ్యాత స్వరకర్త, కండక్టర్ అవ్వడంతో పాటు, ప్రముఖ సంగీత శాస్త్రవేత్త కూడా అయిన రెస్పిఘి, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీత రూపాలను పరిశీలించడానికి బదులుగా, పదహారు, పదిహేడు శతాబ్దాల నాటి ఇటాలియన్ సంగీతం వైపు దృష్టి సారించారు. అతని సమకాలీన స్వరకర్త, సంగీత శాస్త్రవేత్త అయిన జియాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మాలిపియెరో, క్లాడియో మాంటెవెర్డి రచనల సంపూర్ణ సంకలనాన్ని రూపొందించారు. మాలిపియెరోకు ప్రాచీన ఇటాలియన్ సంగీతంతో ఉన్న సంబంధం కేవలం "క్రమానికి తిరిగి రావడం" అనే చట్రంలో పురాతన రూపాలను పునరుద్ధరించడమే కాదు, స్వరకర్తను సొనాటా రూపం పరిమితుల నుండి, థీమాటిక్ అభివృద్ధి అతిగా ఉపయోగించబడిన యంత్రాంగాల నుండి విముక్తి చేయడానికి అనుమతించే కూర్పు విధానాన్ని పునరుద్ధరించే ప్రయత్నం కూడా. <ref>{{harvnb|Malipiero|1952|p=340}}, cited from {{harvnb|Sorce Keller|1978}}.{{Page needed|date=December 2017}}{{Failed verification|date=December 2017}}</ref> ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ ఈ శైలిలోకి మొదటిసారిగా 1919/20లో ప్రవేశించారు. ఆ సమయంలో ఆయన ''<nowiki/>'పుల్సినెల్లా''' అనే బ్యాలేను స్వరపరిచారు. దీనికోసం ఆయన, గియోవన్నీ బాటిస్టా పెర్గోలేసి స్వరపరిచారని తాను భావించిన ఇతివృత్తాలను ఉపయోగించారు (తరువాత వాటిలో చాలా వరకు ఆయనవి కాదని, కానీ అవి ఆయన సమకాలీనులచే స్వరపరచబడ్డాయని తేలింది). అమెరికన్ స్వరకర్త ఎడ్వర్డ్ టి. కోన్ ఈ బ్యాలెట్‌ను "[స్ట్రావిన్స్కీ] ప్రేరేపిత చారిత్రక పద్ధతిని ప్రతి దశలోనూ తనదైన సమకాలీన భాషతో ఎదుర్కొంటాడు; ఫలితంగా మునుపటి శైలి పూర్తిగా పునర్వ్యాఖ్యానించబడి, రూపాంతరం చెందుతుంది" అని వర్ణించారు. {{Sfn|Cone|1962|p=291}} తరువాతి ఉదాహరణలలో వాయు వాద్యాల అష్టకం, "డంబార్టన్ ఓక్స్" కాన్సెర్టో, డి లోని కాన్సెర్టో, కీర్తనల సింఫనీ, సి లోని సింఫనీ, మూడు కదలికల సింఫనీ ఉన్నాయి; అలాగే ''ఈడిపస్ రెక్స్ అనే'' ఒపెరా-ఒరేటోరియో, ''అపోలో'', ''ఓర్ఫియస్'' అనే బ్యాలెట్‌లు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో నియోక్లాసిసిజం స్పష్టంగా "శాస్త్రీయ గ్రీకు" శోభను సంతరించుకుంది. స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం WH ఆడిన్ రచించిన లిబ్రెట్టోతో అతని ఒపెరా ''ది రేక్స్ ప్రోగ్రెస్‌లో'' పరాకాష్టకు చేరుకుంది.{{r|Grove2001_Stravinsky}} స్ట్రావిన్స్కియన్ నియోక్లాసిసిజం ఫ్రెంచ్ స్వరకర్తలు డారియస్ మిల్హాడ్, ఫ్రాన్సిస్ పౌలెన్క్, ఆర్థర్ హోనెగర్, జెర్మైన్ టైల్ఫెర్రేలపై, అలాగే తన రచనలలో బరోక్ కాన్సెర్టో గ్రోస్సో రూపాన్ని పునరుద్ధరించిన బోహుస్లావ్ మార్టినూపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది.{{r|Large1976_100}} ఇప్పటికే ఉన్న బరోక్ కూర్పుల పునః అమరిక ఉపవర్గంగా ''పుల్సినెల్లా'', ఆల్ఫ్రెడో కాసెల్లా ''స్కార్లాటియానా'' (1927), పౌలెన్క్ ''సూట్ ఫ్రాన్సైస్'', ఒట్టోరినో రెస్పిఘి ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'', ''గ్లి ఉసెల్లి'',{{r|Simms1986_462}} ''ఫ్రాంకోయిస్ కూపెరిన్ కీబోర్డ్ పీసెస్ నుండి రిచర్డ్ స్ట్రాస్ డాన్స్ సూట్'', సంబంధిత ''డైవర్టిమెంటో ఆఫ్టర్ కీబోర్డ్ పీసెస్ బై కూపెరిన్'', Op. 86 (వరుసగా 1923, 1943) [ 10 ] వంటి అనేక సారూప్య రచనలకు దారితీసింది. సుమారు 1926 నుండి బేలా బార్టోక్ సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ లక్షణాలు గణనీయంగా పెరిగాయి, ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాల తరువాత పాత సంగీత అంశాలను పునరుద్ధరించడం ద్వారా నూతన సంగీతాన్ని సృష్టించడంలో స్ట్రావిన్స్కీ "విప్లవాత్మక" విజయాన్ని గుర్తించాడు, అదే సమయంలో అతని సహోద్యోగి జోల్టాన్ కోడాలీని నియోక్లాసిసిజం మరొక హంగేరియన్ అనుచరుడిగా పేర్కొన్నాడు. {{Sfn|Bónis|1983|pp=73–4}} జర్మన్ నవ్యశాస్త్రీయవాద ధోరణిని పాల్ హిండెమిత్ అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన చాంబర్ సంగీతం, ఆర్కెస్ట్రా రచనలు, ఒపెరాలను అధిక ప్రతిస్వర, వర్ణభేద శైలిలో రూపొందించారు, దీనికి ''మాథిస్ డెర్ మాలెర్'' ఉత్తమ ఉదాహరణ. రోమన్ వ్లాడ్, స్ట్రావిన్స్కీ "క్లాసిసిజం"ను, అంటే అతని రచనల బాహ్య రూపాలు, నమూనాలను, బుసోని "క్లాసికాలిటీ"తో పోలుస్తాడు, ఇది రచనల పట్ల కళాకారుడి అంతర్గత స్వభావం, వైఖరిని సూచిస్తుంది. {{r|Samson1977_28}} బుసోని పాల్ బెక్కర్‌కు రాసిన లేఖలో, "'యంగ్ క్లాసికలిజం' అంటే మునుపటి ప్రయోగాల ద్వారా సాధించిన విజయాలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకోవడం, జల్లించడం, వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం, వాటిని బలమైన, అందమైన రూపాల్లో చేర్చడం అని నా ఉద్దేశ్యం" అని రాశారు.{{r|Busoni1957_20}} స్ట్రావిన్స్కీ సంగీతంపై తనకున్న అవగాహన ఆధారంగా నాడియా బౌలాంజర్ సంగీత సిద్ధాంతం ఆలోచనలను ప్రచారం చేయడంతో, నియోక్లాసిసిజం యూరప్, అమెరికాలో ఆదరణ పొందింది. బౌలాంజర్ 600 మందికి పైగా సంగీతకారులకు బోధించి, ప్రభావితం చేశారు, <ref>{{Cite book|title=Neoclassical Music in America: Voices of Clarity and Restraint|last=Tobin|first=R. James|date=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-8108-8440-3|series=Modern Traditionalist Classical Music|location=Blue Ridge Summit|pages=26–27}}</ref> వీరిలో గ్రాజినా బాసెవిచ్, లెనాక్స్ బెర్కిలీ, ఇలియట్ కార్టర్, ఫ్రాన్సిస్ చాగ్రిన్, ఆరోన్ కోప్లాండ్, డేవిడ్ డైమండ్, ఇర్వింగ్ ఫైన్, హెరాల్డ్ షాపెరో, జీన్ ఫ్రాంకైక్స్, రాయ్ హారిస్, ఇగోర్ మార్కెవిచ్, డారియస్ మిల్హాడ్, ఆస్టర్ పియాజోల్లా, వాల్టర్ పిస్టన్, నెడ్ రోరెమ్, వర్జిల్ థామ్సన్ వంటి అనేక ప్రముఖ స్వరకర్తలు ఉన్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 15bed3zwqttke6wjzf2yrnyuvigzfup 4941382 4941380 2026-08-22T06:12:02Z Pranayraj1985 29393 4941382 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అత్యంత ముఖ్యమైన, ప్రభావవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరు]] '''సంగీతంలో నియోక్లాసిసిజం''' అనేది ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఒక ధోరణి, ఇది ముఖ్యంగా రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల మధ్య కాలంలో ప్రబలంగా ఉండేది. దీనిలో స్వరకర్తలు " క్లాసిసిజం " అనే విస్తృత భావనతో ముడిపడి ఉన్న సౌందర్య సూత్రాలైన క్రమం, సమతుల్యత, స్పష్టత, పొదుపు, భావోద్వేగ నిగ్రహం వంటి వాటికి తిరిగి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించారు. అందువల్ల, నియోక్లాసిసిజం అనేది చివరి రొమాంటిసిజం అనియంత్రిత భావోద్వేగవాదానికి, రూపరాహిత్యానికి వ్యతిరేకంగా వచ్చిన ఒక ప్రతిచర్య, అలాగే ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాల ప్రయోగాత్మక కల్లోలం తర్వాత ఒక "క్రమబద్ధీకరణ పిలుపు" కూడా. తగ్గించబడిన ప్రదర్శన బృందాల వాడకం, లయ, ప్రతివాద్య నిర్మాణానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, నవీకరించబడిన లేదా విస్తరించబడిన స్వర సామరస్యం, రొమాంటిక్ ప్రోగ్రామ్ సంగీతానికి విరుద్ధంగా సంపూర్ణ సంగీతంపై దృష్టి పెట్టడం వంటి లక్షణాలలో నవ్య సాంప్రదాయిక ప్రేరణ వ్యక్తమైంది. రూపం, ఇతివృత్త పద్ధతిలో, నియోక్లాసికల్ సంగీతం తరచుగా పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీతం నుండి ప్రేరణ పొందింది, అయినప్పటికీ ప్రేరణనిచ్చిన ప్రామాణిక రచనలు క్లాసికల్ కాలంతో పాటు [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] (అంతకంటే ముందు కాలాల)కు కూడా సమానంగా చెందినవి —ఈ కారణంగా, ప్రత్యేకంగా బరోక్ నుండి ప్రేరణ పొందిన సంగీతాన్ని కొన్నిసార్లు ''నియో-బరోక్'' సంగీతం అని పిలుస్తారు. నియోక్లాసిసిజం రెండు విభిన్న జాతీయ అభివృద్ధి మార్గాలను కలిగి ఉంది, ఫ్రెంచ్ (పాక్షికంగా ఎరిక్ సాటీ ప్రభావం నుండి ఉద్భవించింది, వాస్తవానికి రష్యాలో జన్మించిన ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు), జర్మన్ (వాస్తవానికి ఇటాలియన్ అయిన ఫెర్రుసియో బుసోనీ " న్యూ ఆబ్జెక్టివిటీ " నుండి ఉద్భవించింది, పాల్ హిండెమిత్ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు). నియోక్లాసిసిజం అనేది ఒక వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం కంటే ఒక సౌందర్య ధోరణిగా ఉండేది; సాధారణంగా "నియోక్లాసిసిస్టులు"గా పరిగణించబడని చాలా మంది స్వరకర్తలు కూడా ఈ శైలిలోని అంశాలను స్వీకరించారు. == ప్రజలు, రచనలు == "నియోక్లాసిసిజం" అనే పదం ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఉద్యమాన్ని సూచిస్తున్నప్పటికీ, దానికి పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలోనే ముఖ్యమైన పూర్వగాములు ఉన్నాయి. ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ ' ''ఎ లా చాపెల్ సిక్స్టిన్'<nowiki/>'' (1862), ఎడ్వర్డ్ గ్రీగ్ ''<nowiki/>'హోల్బర్గ్ సూట్''' (1884), ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ ''<nowiki/>'ది క్వీన్ ఆఫ్ స్పేడ్స్'' ' నుండి 'డైవర్టిస్మెంట్' (1890), జార్జ్ ఎనెస్కూ ''<nowiki/>'పియానో సూట్ ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1897), మాక్స్ రెగర్ ''<nowiki/>'కాన్సెర్టో ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1912) వంటి రచనలలో, స్వరకర్తలు "గతాన్ని నవ్వుతూ లేదా задуర్గా గుర్తుచేసేలా చేయడానికి వారి సంగీతానికి పాత దుస్తులను తొడిగారు". సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ సింఫనీ నెం. 1 ( 1917 ) కొన్నిసార్లు నియోక్లాసిసిజంకు పూర్వగామిగా పేర్కొనబడింది. ప్రోకోఫివ్ స్వయంగా తన స్వరకల్పన ఒక "తాత్కాలిక దశ" అని భావించాడు, అయితే 1920ల నాటికి స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం "అతని సంగీతానికి ప్రాథమిక రేఖగా మారుతోంది". రిచర్డ్ స్ట్రాస్ కూడా తన సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు, ముఖ్యంగా అతని ఆర్కెస్ట్రల్ సూట్ ''Le bourgeois gentilhomme'' Op. లో.&nbsp;60, 1911లో తొలి రూపంలో, 1917లో దాని తుది రూపంలో వ్రాయబడింది.{{sfn|Ross|2010|p=207}} 1917లో స్వరపరిచిన తన ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'' సూట్ నెం. 1తో ఒట్టోరినో రెస్పిఘి కూడా నియోక్లాసిసిజం మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. ప్రఖ్యాత స్వరకర్త, కండక్టర్ అవ్వడంతో పాటు, ప్రముఖ సంగీత శాస్త్రవేత్త కూడా అయిన రెస్పిఘి, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీత రూపాలను పరిశీలించడానికి బదులుగా, పదహారు, పదిహేడు శతాబ్దాల నాటి ఇటాలియన్ సంగీతం వైపు దృష్టి సారించారు. అతని సమకాలీన స్వరకర్త, సంగీత శాస్త్రవేత్త అయిన జియాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మాలిపియెరో, క్లాడియో మాంటెవెర్డి రచనల సంపూర్ణ సంకలనాన్ని రూపొందించారు. మాలిపియెరోకు ప్రాచీన ఇటాలియన్ సంగీతంతో ఉన్న సంబంధం కేవలం "క్రమానికి తిరిగి రావడం" అనే చట్రంలో పురాతన రూపాలను పునరుద్ధరించడమే కాదు, స్వరకర్తను సొనాటా రూపం పరిమితుల నుండి, థీమాటిక్ అభివృద్ధి అతిగా ఉపయోగించబడిన యంత్రాంగాల నుండి విముక్తి చేయడానికి అనుమతించే కూర్పు విధానాన్ని పునరుద్ధరించే ప్రయత్నం కూడా. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ ఈ శైలిలోకి మొదటిసారిగా 1919/20లో ప్రవేశించారు. ఆ సమయంలో ఆయన ''<nowiki/>'పుల్సినెల్లా''' అనే బ్యాలేను స్వరపరిచారు. దీనికోసం ఆయన, గియోవన్నీ బాటిస్టా పెర్గోలేసి స్వరపరిచారని తాను భావించిన ఇతివృత్తాలను ఉపయోగించారు (తరువాత వాటిలో చాలా వరకు ఆయనవి కాదని, కానీ అవి ఆయన సమకాలీనులచే స్వరపరచబడ్డాయని తేలింది). అమెరికన్ స్వరకర్త ఎడ్వర్డ్ టి. కోన్ ఈ బ్యాలెట్‌ను "[స్ట్రావిన్స్కీ] ప్రేరేపిత చారిత్రక పద్ధతిని ప్రతి దశలోనూ తనదైన సమకాలీన భాషతో ఎదుర్కొంటాడు; ఫలితంగా మునుపటి శైలి పూర్తిగా పునర్వ్యాఖ్యానించబడి, రూపాంతరం చెందుతుంది" అని వర్ణించారు. {{Sfn|Cone|1962|p=291}} తరువాతి ఉదాహరణలలో వాయు వాద్యాల అష్టకం, "డంబార్టన్ ఓక్స్" కాన్సెర్టో, డి లోని కాన్సెర్టో, కీర్తనల సింఫనీ, సి లోని సింఫనీ, మూడు కదలికల సింఫనీ ఉన్నాయి; అలాగే ''ఈడిపస్ రెక్స్ అనే'' ఒపెరా-ఒరేటోరియో, ''అపోలో'', ''ఓర్ఫియస్'' అనే బ్యాలెట్‌లు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో నియోక్లాసిసిజం స్పష్టంగా "శాస్త్రీయ గ్రీకు" శోభను సంతరించుకుంది. స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం WH ఆడిన్ రచించిన లిబ్రెట్టోతో అతని ఒపెరా ''ది రేక్స్ ప్రోగ్రెస్‌లో'' పరాకాష్టకు చేరుకుంది. స్ట్రావిన్స్కియన్ నియోక్లాసిసిజం ఫ్రెంచ్ స్వరకర్తలు డారియస్ మిల్హాడ్, ఫ్రాన్సిస్ పౌలెన్క్, ఆర్థర్ హోనెగర్, జెర్మైన్ టైల్ఫెర్రేలపై, అలాగే తన రచనలలో బరోక్ కాన్సెర్టో గ్రోస్సో రూపాన్ని పునరుద్ధరించిన బోహుస్లావ్ మార్టినూపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది. ఇప్పటికే ఉన్న బరోక్ కూర్పుల పునః అమరిక ఉపవర్గంగా ''పుల్సినెల్లా'', ఆల్ఫ్రెడో కాసెల్లా ''స్కార్లాటియానా'' (1927), పౌలెన్క్ ''సూట్ ఫ్రాన్సైస్'', ఒట్టోరినో రెస్పిఘి ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'', ''గ్లి ఉసెల్లి'', ''ఫ్రాంకోయిస్ కూపెరిన్ కీబోర్డ్ పీసెస్ నుండి రిచర్డ్ స్ట్రాస్ డాన్స్ సూట్'', సంబంధిత ''డైవర్టిమెంటో ఆఫ్టర్ కీబోర్డ్ పీసెస్ బై కూపెరిన్'', Op. 86 (వరుసగా 1923, 1943) [ 10 ] వంటి అనేక సారూప్య రచనలకు దారితీసింది. సుమారు 1926 నుండి బేలా బార్టోక్ సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ లక్షణాలు గణనీయంగా పెరిగాయి, ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాల తరువాత పాత సంగీత అంశాలను పునరుద్ధరించడం ద్వారా నూతన సంగీతాన్ని సృష్టించడంలో స్ట్రావిన్స్కీ "విప్లవాత్మక" విజయాన్ని గుర్తించాడు, అదే సమయంలో అతని సహోద్యోగి జోల్టాన్ కోడాలీని నియోక్లాసిసిజం మరొక హంగేరియన్ అనుచరుడిగా పేర్కొన్నాడు. జర్మన్ నవ్యశాస్త్రీయవాద ధోరణిని పాల్ హిండెమిత్ అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన చాంబర్ సంగీతం, ఆర్కెస్ట్రా రచనలు, ఒపెరాలను అధిక ప్రతిస్వర, వర్ణభేద శైలిలో రూపొందించారు, దీనికి ''మాథిస్ డెర్ మాలెర్'' ఉత్తమ ఉదాహరణ. రోమన్ వ్లాడ్, స్ట్రావిన్స్కీ "క్లాసిసిజం"ను, అంటే అతని రచనల బాహ్య రూపాలు, నమూనాలను, బుసోని "క్లాసికాలిటీ"తో పోలుస్తాడు, ఇది రచనల పట్ల కళాకారుడి అంతర్గత స్వభావం, వైఖరిని సూచిస్తుంది. బుసోని పాల్ బెక్కర్‌కు రాసిన లేఖలో, "'యంగ్ క్లాసికలిజం' అంటే మునుపటి ప్రయోగాల ద్వారా సాధించిన విజయాలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకోవడం, జల్లించడం, వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం, వాటిని బలమైన, అందమైన రూపాల్లో చేర్చడం అని నా ఉద్దేశ్యం" అని రాశారు. స్ట్రావిన్స్కీ సంగీతంపై తనకున్న అవగాహన ఆధారంగా నాడియా బౌలాంజర్ సంగీత సిద్ధాంతం ఆలోచనలను ప్రచారం చేయడంతో, నియోక్లాసిసిజం యూరప్, అమెరికాలో ఆదరణ పొందింది. బౌలాంజర్ 600 మందికి పైగా సంగీతకారులకు బోధించి, ప్రభావితం చేశారు, <ref>{{Cite book|title=Neoclassical Music in America: Voices of Clarity and Restraint|last=Tobin|first=R. James|date=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-8108-8440-3|series=Modern Traditionalist Classical Music|location=Blue Ridge Summit|pages=26–27}}</ref> వీరిలో గ్రాజినా బాసెవిచ్, లెనాక్స్ బెర్కిలీ, ఇలియట్ కార్టర్, ఫ్రాన్సిస్ చాగ్రిన్, ఆరోన్ కోప్లాండ్, డేవిడ్ డైమండ్, ఇర్వింగ్ ఫైన్, హెరాల్డ్ షాపెరో, జీన్ ఫ్రాంకైక్స్, రాయ్ హారిస్, ఇగోర్ మార్కెవిచ్, డారియస్ మిల్హాడ్, ఆస్టర్ పియాజోల్లా, వాల్టర్ పిస్టన్, నెడ్ రోరెమ్, వర్జిల్ థామ్సన్ వంటి అనేక ప్రముఖ స్వరకర్తలు ఉన్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 43ssigjemntp7nied4j44c7mfwtbrd7 4941383 4941382 2026-08-22T06:14:32Z Pranayraj1985 29393 4941383 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Igor_Stravinsky_LOC_32392u.jpg|thumb| ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ, ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అత్యంత ముఖ్యమైన, ప్రభావవంతమైన స్వరకర్తలలో ఒకరు]] '''సంగీతంలో నియోక్లాసిసిజం''' అనేది ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఒక ధోరణి, ఇది ముఖ్యంగా [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల]] మధ్య కాలంలో ప్రబలంగా ఉండేది. దీనిలో స్వరకర్తలు " క్లాసిసిజం " అనే విస్తృత భావనతో ముడిపడి ఉన్న సౌందర్య సూత్రాలైన క్రమం, సమతుల్యత, స్పష్టత, పొదుపు, భావోద్వేగ నిగ్రహం వంటి వాటికి తిరిగి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించారు. అందువల్ల, నియోక్లాసిసిజం అనేది చివరి రొమాంటిసిజం అనియంత్రిత భావోద్వేగవాదానికి, రూపరాహిత్యానికి వ్యతిరేకంగా వచ్చిన ఒక ప్రతిచర్య, అలాగే ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాల ప్రయోగాత్మక కల్లోలం తర్వాత ఒక "క్రమబద్ధీకరణ పిలుపు" కూడా. తగ్గించబడిన ప్రదర్శన బృందాల వాడకం, లయ, ప్రతివాద్య నిర్మాణానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, నవీకరించబడిన లేదా విస్తరించబడిన స్వర సామరస్యం, రొమాంటిక్ ప్రోగ్రామ్ సంగీతానికి విరుద్ధంగా సంపూర్ణ సంగీతంపై దృష్టి పెట్టడం వంటి లక్షణాలలో నవ్య సాంప్రదాయిక ప్రేరణ వ్యక్తమైంది. రూపం, ఇతివృత్త పద్ధతిలో, నియోక్లాసికల్ [[సంగీతం]] తరచుగా పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీతం నుండి ప్రేరణ పొందింది, అయినప్పటికీ ప్రేరణనిచ్చిన ప్రామాణిక రచనలు క్లాసికల్ కాలంతో పాటు [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] (అంతకంటే ముందు కాలాల)కు కూడా సమానంగా చెందినవి —ఈ కారణంగా, ప్రత్యేకంగా బరోక్ నుండి ప్రేరణ పొందిన సంగీతాన్ని కొన్నిసార్లు ''నియో-బరోక్'' సంగీతం అని పిలుస్తారు. నియోక్లాసిసిజం రెండు విభిన్న జాతీయ అభివృద్ధి మార్గాలను కలిగి ఉంది, [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం|ఫ్రెంచ్]] (పాక్షికంగా ఎరిక్ సాటీ ప్రభావం నుండి ఉద్భవించింది, వాస్తవానికి రష్యాలో జన్మించిన ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు), [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]] (వాస్తవానికి ఇటాలియన్ అయిన ఫెర్రుసియో బుసోనీ " న్యూ ఆబ్జెక్టివిటీ " నుండి ఉద్భవించింది, పాల్ హిండెమిత్ దీనికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు). నియోక్లాసిసిజం అనేది ఒక వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం కంటే ఒక సౌందర్య ధోరణిగా ఉండేది; సాధారణంగా "నియోక్లాసిసిస్టులు"గా పరిగణించబడని చాలా మంది స్వరకర్తలు కూడా ఈ శైలిలోని అంశాలను స్వీకరించారు. == ప్రజలు, రచనలు == "నియోక్లాసిసిజం" అనే పదం ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఉద్యమాన్ని సూచిస్తున్నప్పటికీ, దానికి పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలోనే ముఖ్యమైన పూర్వగాములు ఉన్నాయి. ఫ్రాంజ్ లిస్జ్ట్ ' ''ఎ లా చాపెల్ సిక్స్టిన్'<nowiki/>'' (1862), ఎడ్వర్డ్ గ్రీగ్ ''<nowiki/>'హోల్బర్గ్ సూట్''' (1884), ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ ''<nowiki/>'ది క్వీన్ ఆఫ్ స్పేడ్స్'' ' నుండి 'డైవర్టిస్మెంట్' (1890), జార్జ్ ఎనెస్కూ ''<nowiki/>'పియానో సూట్ ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1897), మాక్స్ రెగర్ ''<nowiki/>'కాన్సెర్టో ఇన్ ది ఓల్డ్ స్టైల్'' ' (1912) వంటి రచనలలో, స్వరకర్తలు "గతాన్ని నవ్వుతూ లేదా задуర్గా గుర్తుచేసేలా చేయడానికి వారి సంగీతానికి పాత దుస్తులను తొడిగారు". సెర్గీ ప్రోకోఫియేవ్ సింఫనీ నెం. 1 ( 1917 ) కొన్నిసార్లు నియోక్లాసిసిజంకు పూర్వగామిగా పేర్కొనబడింది. ప్రోకోఫివ్ స్వయంగా తన స్వరకల్పన ఒక "తాత్కాలిక దశ" అని భావించాడు, అయితే 1920ల నాటికి స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం "అతని సంగీతానికి ప్రాథమిక రేఖగా మారుతోంది". రిచర్డ్ స్ట్రాస్ కూడా తన సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు, ముఖ్యంగా అతని ఆర్కెస్ట్రల్ సూట్ ''Le bourgeois gentilhomme'' Op. లో 1911లో తొలి రూపంలో, 1917లో దాని తుది రూపంలో వ్రాయబడింది.{{sfn|Ross|2010|p=207}} 1917లో స్వరపరిచిన తన ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'' సూట్ నెం. 1తో ఒట్టోరినో రెస్పిఘి కూడా నియోక్లాసిసిజం మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. ప్రఖ్యాత స్వరకర్త, కండక్టర్ అవ్వడంతో పాటు, ప్రముఖ సంగీత శాస్త్రవేత్త కూడా అయిన రెస్పిఘి, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు సంగీత రూపాలను పరిశీలించడానికి బదులుగా, పదహారు, పదిహేడు శతాబ్దాల నాటి ఇటాలియన్ సంగీతం వైపు దృష్టి సారించారు. అతని సమకాలీన స్వరకర్త, సంగీత శాస్త్రవేత్త అయిన జియాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మాలిపియెరో, క్లాడియో మాంటెవెర్డి రచనల సంపూర్ణ సంకలనాన్ని రూపొందించారు. మాలిపియెరోకు ప్రాచీన [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] సంగీతంతో ఉన్న సంబంధం కేవలం "క్రమానికి తిరిగి రావడం" అనే చట్రంలో పురాతన రూపాలను పునరుద్ధరించడమే కాదు, స్వరకర్తను [[సొనెట్|సొనాటా]] రూపం పరిమితుల నుండి, థీమాటిక్ అభివృద్ధి అతిగా ఉపయోగించబడిన యంత్రాంగాల నుండి విముక్తి చేయడానికి అనుమతించే కూర్పు విధానాన్ని పునరుద్ధరించే ప్రయత్నం కూడా. ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీ ఈ శైలిలోకి మొదటిసారిగా 1919/20లో ప్రవేశించారు. ఆ సమయంలో ఆయన ''<nowiki/>'పుల్సినెల్లా''' అనే బ్యాలేను స్వరపరిచారు. దీనికోసం ఆయన, గియోవన్నీ బాటిస్టా పెర్గోలేసి స్వరపరిచారని తాను భావించిన ఇతివృత్తాలను ఉపయోగించారు (తరువాత వాటిలో చాలా వరకు ఆయనవి కాదని, కానీ అవి ఆయన సమకాలీనులచే స్వరపరచబడ్డాయని తేలింది). [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[స్వరకల్పన|స్వరకర్త]] ఎడ్వర్డ్ టి. కోన్ ఈ బ్యాలెట్‌ను "[స్ట్రావిన్స్కీ] ప్రేరేపిత చారిత్రక పద్ధతిని ప్రతి దశలోనూ తనదైన సమకాలీన భాషతో ఎదుర్కొంటాడు; ఫలితంగా మునుపటి [[శైలిశాస్త్రం|శైలి]] పూర్తిగా పునర్వ్యాఖ్యానించబడి, రూపాంతరం చెందుతుంది" అని వర్ణించారు. {{Sfn|Cone|1962|p=291}} తరువాతి ఉదాహరణలలో వాయు వాద్యాల అష్టకం, "డంబార్టన్ ఓక్స్" కాన్సెర్టో, డి లోని కాన్సెర్టో, కీర్తనల సింఫనీ, సి లోని సింఫనీ, మూడు కదలికల సింఫనీ ఉన్నాయి; అలాగే ''ఈడిపస్ రెక్స్ అనే'' ఒపెరా-ఒరేటోరియో, ''అపోలో'', ''ఓర్ఫియస్'' అనే బ్యాలెట్‌లు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో నియోక్లాసిసిజం స్పష్టంగా "శాస్త్రీయ గ్రీకు" శోభను సంతరించుకుంది. స్ట్రావిన్స్కీ నియోక్లాసిసిజం WH ఆడిన్ రచించిన లిబ్రెట్టోతో అతని ఒపెరా ''ది రేక్స్ ప్రోగ్రెస్‌లో'' పరాకాష్టకు చేరుకుంది. స్ట్రావిన్స్కియన్ నియోక్లాసిసిజం ఫ్రెంచ్ స్వరకర్తలు డారియస్ మిల్హాడ్, ఫ్రాన్సిస్ పౌలెన్క్, ఆర్థర్ హోనెగర్, జెర్మైన్ టైల్ఫెర్రేలపై, అలాగే తన రచనలలో బరోక్ కాన్సెర్టో గ్రోస్సో రూపాన్ని పునరుద్ధరించిన బోహుస్లావ్ మార్టినూపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది. ఇప్పటికే ఉన్న బరోక్ కూర్పుల పునః అమరిక ఉపవర్గంగా ''పుల్సినెల్లా'', ఆల్ఫ్రెడో కాసెల్లా ''స్కార్లాటియానా'' (1927), పౌలెన్క్ ''సూట్ ఫ్రాన్సైస్'', ఒట్టోరినో రెస్పిఘి ''ఏన్షియంట్ ఎయిర్స్ అండ్ డాన్సెస్'', ''గ్లి ఉసెల్లి'', ''ఫ్రాంకోయిస్ కూపెరిన్ కీబోర్డ్ పీసెస్ నుండి రిచర్డ్ స్ట్రాస్ డాన్స్ సూట్'', సంబంధిత ''డైవర్టిమెంటో ఆఫ్టర్ కీబోర్డ్ పీసెస్ బై కూపెరిన్'', Op. 86 (వరుసగా 1923, 1943) వంటి అనేక సారూప్య రచనలకు దారితీసింది. సుమారు 1926 నుండి బేలా బార్టోక్ సంగీతంలో నియోక్లాసికల్ లక్షణాలు గణనీయంగా పెరిగాయి, ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాల తరువాత పాత సంగీత అంశాలను పునరుద్ధరించడం ద్వారా నూతన సంగీతాన్ని సృష్టించడంలో స్ట్రావిన్స్కీ "విప్లవాత్మక" విజయాన్ని గుర్తించాడు, అదే సమయంలో అతని సహోద్యోగి జోల్టాన్ కోడాలీని నియోక్లాసిసిజం మరొక హంగేరియన్ అనుచరుడిగా పేర్కొన్నాడు. జర్మన్ నవ్యశాస్త్రీయవాద ధోరణిని పాల్ హిండెమిత్ అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన చాంబర్ సంగీతం, [[ఆర్కెస్ట్రా]] రచనలు, ఒపెరాలను అధిక ప్రతిస్వర, వర్ణభేద శైలిలో రూపొందించారు, దీనికి ''మాథిస్ డెర్ మాలెర్'' ఉత్తమ ఉదాహరణ. రోమన్ వ్లాడ్, స్ట్రావిన్స్కీ "క్లాసిసిజం"ను, అంటే అతని రచనల బాహ్య రూపాలు, నమూనాలను, బుసోని "క్లాసికాలిటీ"తో పోలుస్తాడు, ఇది రచనల పట్ల కళాకారుడి అంతర్గత స్వభావం, వైఖరిని సూచిస్తుంది. బుసోని పాల్ బెక్కర్‌కు రాసిన లేఖలో, "'యంగ్ క్లాసికలిజం' అంటే మునుపటి ప్రయోగాల ద్వారా సాధించిన విజయాలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకోవడం, జల్లించడం, వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం, వాటిని బలమైన, అందమైన రూపాల్లో చేర్చడం అని నా ఉద్దేశ్యం" అని రాశారు. స్ట్రావిన్స్కీ సంగీతంపై తనకున్న అవగాహన ఆధారంగా నాడియా బౌలాంజర్ సంగీత సిద్ధాంతం ఆలోచనలను ప్రచారం చేయడంతో, నియోక్లాసిసిజం యూరప్, అమెరికాలో ఆదరణ పొందింది. బౌలాంజర్ 600 మందికి పైగా సంగీతకారులకు బోధించి, ప్రభావితం చేశారు, <ref>{{Cite book|title=Neoclassical Music in America: Voices of Clarity and Restraint|last=Tobin|first=R. James|date=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-8108-8440-3|series=Modern Traditionalist Classical Music|location=Blue Ridge Summit|pages=26–27}}</ref> వీరిలో గ్రాజినా బాసెవిచ్, లెనాక్స్ బెర్కిలీ, ఇలియట్ కార్టర్, ఫ్రాన్సిస్ చాగ్రిన్, ఆరోన్ కోప్లాండ్, డేవిడ్ డైమండ్, ఇర్వింగ్ ఫైన్, హెరాల్డ్ షాపెరో, జీన్ ఫ్రాంకైక్స్, రాయ్ హారిస్, ఇగోర్ మార్కెవిచ్, డారియస్ మిల్హాడ్, ఆస్టర్ పియాజోల్లా, వాల్టర్ పిస్టన్, నెడ్ రోరెమ్, వర్జిల్ థామ్సన్ వంటి అనేక ప్రముఖ స్వరకర్తలు ఉన్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] fb8083hpcqf4rzjgfun0tyre89ediyf 14 507372 4941393 2026-08-22T06:28:49Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941393 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4941394 4941393 2026-08-22T06:29:47Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ విభాగాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941394 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ విభాగాలు]] q5o4rd7iy0cp7qg37lo9mk845zdpbnf 14 507373 4941395 2026-08-22T06:30:04Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4941395 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4941396 4941395 2026-08-22T06:32:47Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ పరిపాలనా విభాగాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4941396 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:భారతదేశ పరిపాలనా విభాగాలు]] 3hn9vgpbw5keoccygaib6vxt425j7fs 0 507374 4941506 2026-08-22T06:48:58Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with ''''హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]] లోని పోల్టావా [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లో ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)కు చెంది...' 4941506 wikitext text/x-wiki '''హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]] లోని పోల్టావా [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లో ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)కు చెందిన ఒక మహిళా మొనాస్టరీ (కాన్వెంట్). ఈ మొనాస్టరీ పోల్టావా నగరంలోని 'చెర్వోని ష్లియాఖ్' ప్రాంతంలో ఉన్న 'మొనాస్టిర్స్కా హిల్' పై ఉంది. == చరిత్ర == 'హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ' 1650లో కైవ్ మెట్రోపాలిటన్ సిల్వెస్టర్ కోసివ్ ఆశీర్వాదంతో, 'మ్హార్ మొనాస్టరీ' అధిపతి (హెగుమెన్) అయిన కలిస్ట్రాట్ చేత స్థాపించబడింది.<ref name="vue3">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> దీనికి పశ్చిమాన ఉన్న మ్హార్ మొనాస్టరీ కేవలం కొన్ని దశాబ్దాల ముందే స్థాపించబడింది.<ref name="poltavahistory2">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> పోల్టావాలోని ఈ మొనాస్టరీ ప్రారంభ చెక్క నిర్మాణ సముదాయానికి, 'పోల్టావా రెజిమెంట్' కల్నల్ మార్టిన్ పుష్కర్, ఇతర పోల్టావా నగర నివాసితులు ఆర్థిక సహకారం అందించారు.<ref name="vue4">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1689లో, హెట్మాన్ ఇవాన్ సమోయిలోవిచ్ రాతితో కూడిన 'హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ కేథడ్రల్' నిర్మాణానికి నిధులు సమకూర్చారు; ఇది మ్హార్ సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ మొనాస్టరీ కేథడ్రల్ తరహాలోనే నిర్మించబడింది.<ref name="vue5">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> సమోయిలోవిచ్ పదవీచ్యుతుడైన తర్వాత, ఈ నిర్మాణ పనులను హెట్మాన్ ఇవాన్ మజెపా, పోల్టావా రెజిమెంట్ కల్నల్ ఇవాన్ ఇస్క్రాలు పర్యవేక్షించారు.<ref name="vue6">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1693లో, 'ది రూయిన్' (ఉక్రేనియన్ చరిత్రలో అస్థిరత, సంఘర్షణల కాలం) సమయంలో, ఈ మొనాస్టరీ 'క్రిమియన్ ఖానేట్' సైనికుల చేత తగులబెట్టబడింది. 1709 వసంతకాలంలో, పోల్టవా ముట్టడి సమయంలో, [[స్వీడన్|స్వీడిష్]] దళాలు ఈ మొనాస్టరీని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, అక్కడి బురుజుల నుండి పోల్టవా కోటపైకి కాల్పులు జరిపాయి.<ref name="vue7">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ తర్వాత, 'గ్రేట్ నార్తర్న్ వార్' (మహా ఉత్తర యుద్ధం)లో భాగంగా జరిగిన పోల్టవా యుద్ధం సమయంలో స్వీడిష్ దళాలకు ఇది ఒక స్థావరంగా ఉపయోగపడింది.<ref>{{Cite web|last=Vecherskyi|first=Viktor|title=Полтавський хрестовоздвиженський монастир|trans-title=Poltava Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Poltavskyj_monastyr|access-date=15 April 2024|website=[[Institute of History of Ukraine]]|language=uk}}</ref> అనేకమంది విదేశీ నాయకులు ఈ మొనాస్టరీని సందర్శించారు. 'గ్రేట్ నార్తర్న్ వార్' సమయంలో స్వీడన్ రాజు పన్నెండవ చార్లెస్, పీటర్ ది గ్రేట్ ఇక్కడకు వచ్చారు. ఆ స్వీడిష్ రాజు కొంతకాలం పాటు ఈ మొనాస్టరీలో నివసించారు కూడా; ఆ తర్వాత కాలంలో రొమానోవ్ వంశానికి చెందిన చక్రవర్తులు కూడా క్రమం తప్పకుండా ఇక్కడి మతపరమైన కార్యక్రమాలకు హాజరయ్యేవారు. [[పోల్టవా యుద్ధం]] తర్వాత, హెట్మనేట్ జనరల్ జడ్జి [[వాసిలీ కోచుబే]], అతని కుమారుడు, పోల్టవా రెజిమెంట్ కల్నల్ అయిన [[వాసిల్ కోచుబే|వాసిల్ కోచుబేల]] ఆధ్వర్యంలో ఈ కేథడ్రల్ నిర్మాణం పూర్తయింది.<ref name="vue8">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1756లో, ఈ కేథడ్రల్ చివరకు ప్రతిష్ఠించబడింది.<ref name="vue9">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1750లో, కేథడ్రల్‌కు దక్షిణాన 'సెయింట్ ట్రినిటీ చర్చి'తో కూడిన రాతి భోజనశాల నిర్మించబడింది.<ref name="vue10">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1770లో, మొనాస్టరాధిపతి నివాసం, సన్యాసుల గదుల భవనం నిర్మించబడింది.<ref name="vue11">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> నగరం వైపు నుండి చూస్తే, ఈ సన్యాసుల గదులే మొనాస్టరీ సరిహద్దులుగా ఉండేవి.<ref name="vue12">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1786లో, రాతితో గంటల గోపురం నిర్మించబడింది.<ref name="vue">{{cite web|title=Хрестовоздвиженсо పోల్తావి|trans-title=పోల్తావాలోని క్రాస్-ఎగ్జాల్టేషన్ మఠం|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D%18B5%D0 D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82% D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 డిసెంబర్ 2024|access-date=25 జూలై 2026|website=vue.gov.ua|language=ఉక్రేనియన్}}</ref> ఇది 47 మీటర్ల ఎత్తుతో, ఆ ప్రాంతంలోనే అత్యంత ఎత్తైన భవనంగా నిలిచింది.<ref name="vue" /> 1881, 1887లలో, మొనాస్టరీ చుట్టూ [[రాయి|రాతి]] గోడలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="vue13">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1887లో, 'సిమియోన్ ది గాడ్-రిసీవర్' పేరిట భోజనశాల చర్చి నిర్మించబడింది.<ref name="vue" /> 1889లో, ఆసుపత్రితో కూడిన రాతి మొనాస్టరీ సముదాయం నిర్మించబడింది.<ref name="vue14">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1776 నుండి, ఈ మొనాస్టరీ [[స్లోవియాన్స్క్]], [[ఖెర్సన్]] ఎపార్కీ (మతపరమైన ప్రాంతం) [[ఆర్కియరస్]] (బిషప్)కు ప్రధాన కేంద్రంగా (కేథడ్రల్‌గా) పనిచేసింది.<ref name="vue15">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ ఎపార్కీ, [[జపోరిజియన్ సిచ్]] భూభాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉండేది; ఈ ప్రాంతం ఆక్రమణ తర్వాత [[నోవోరోసియా గవర్నరేట్|నోవోరోసియా గవర్నరేట్గా]] మార్చబడింది. [[యుజెనియోస్ వోల్గారిస్]] కొత్తగా స్థాపించబడిన ఎపార్కీకి మొదటి బిషప్ అయ్యాడు (1775లో స్థాపించబడింది), అతను 1776 నుండి 1781 వరకు ఆశ్రమాన్ని తన ప్రాథమిక నివాసంగా చేసుకున్నాడు.<ref name="vue16">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ తర్వాత ఆయన స్థానంలో ఆయన పరిచయస్తుడైన [[నికెఫోరోస్ థియోటోకిస్]] బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1797 నాటికే ఈ మొనాస్టరీ చెర్నిహివ్ ఎపార్కీలో (మతపరమైన పరిపాలనా విభాగం) భాగంగా మారింది, 1884 నుండి ఇది పోల్తావా ఎపార్కీ వికార్ల నివాసంగా పనిచేసింది.<ref name="vue17">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1786లో, పూర్వపు స్లోవియాన్స్క్, ఖెర్సన్ ఎపార్కీ, యెకాటెరినోస్లావ్, టౌరిడా ఎపార్కీగా మార్చబడింది. వివిధ ముస్కోవైట్ ఆర్కియరియస్నేతృత్వంలో [[యుజెనియోస్ వోల్గారిస్]] ఆశ్రమంలో పోల్తావా స్లోవియాన్స్క్ సెమినరీని స్థాపించారు. ప్రముఖ విద్యార్థులలో, [[వాసిలీ గోగోల్-యానోవ్స్కీ]] ([[నికోలాయ్ గోగోల్]] తండ్రి), [[నికోలాయ్ గ్నెడిచ్]], [[ఇవాన్ కోట్లియారెవ్స్కీ]],<ref>{{Cite journal |author=Вл. П-ко |date=October 1905 |year=1905 |title=И. П. Котляревский — ученик Екатеринославской семинарии |url=https://archive.org/stream/kievstar1905/kievskaya_starina_1905_7-8#page/n279/mode/2up |format= |type=ежемесячный исторический журнал |series= |language= |edition=[[Киевская старина]] |location= |publisher= |volume=XLC |issue= |page= |pages=46—47 |at= |arxiv= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |pmid= |archive-url= |archive-date= |quote= |ref= |editor= |orig-year= |agency= |number=}}</ref> [[అథనాసియోస్ పసాలిదాస్]], ఇతరులు. తరువాత, ఈ సంస్థ యాకెటెరినోస్లావ్ థియోలాజికల్ సెమినరీగా మారింది. [[తారస్ షెవ్‌చెంకో]] 1845లో ఈ మొనాస్టరీని చిత్రించారు.<ref>{{Cite web|title=Holy Cross monastery in Poltava, 1845 - Taras Shevchenko|url=https://www.wikiart.org/en/taras-shevchenko/holy-cross-monastery-in-poltava-1845|access-date=15 April 2024|website=[[WikiArt]]}}</ref> [[ఉక్రేనియన్-సోవియట్ యుద్ధం]] తర్వాత [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] ఆక్రమణ నేపథ్యంలో, 1923లో ఈ మొనాస్టరీ మూసివేయబడింది,<ref name="vue18">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1933లో సోవియట్ పాలనలో మొనాస్టరీకి చెందిన చాలా భవనాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి.<ref name="vue2" /> ఆ మొనాస్టరీ [[NKVD]] బాలల శ్రమ కాలనీగా మార్చబడింది.<ref name="poltavahistory3">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, 1942లో ఇది మళ్ళీ సన్యాసినుల మొనాస్టరీగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="vue19">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1941 డిసెంబర్ 3న, నాజీ [[జర్మనీ]] [[రైచ్‌స్‌కాన్జ్లర్]] (చాన్సలర్) అయిన [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్]] ఈ మొనాస్టరీని సందర్శించారు. సోవియట్ దళాలు పోల్టావాను విముక్తి చేసే క్రమంలో, ఆ మొనాస్టరీ మరోసారి ధ్వంసమైంది, ప్రధాన కేథడ్రల్ 1956 వరకు శిథిలావస్థలోనే ఉండిపోయింది.<ref name="poltavahistory4">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1960లో, ఆ సన్యాసినుల మొనాస్టరీ మూసివేయబడింది.<ref name="vue20">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ ప్రాంగణం పోల్టావా మానసిక చికిత్సాలయానికి అప్పగించబడింది; వారు అక్కడ మేధోపరమైన వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="poltavahistory5">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> అక్కడి సన్యాసినుల బృందం చెర్కాసీ ఒబ్లాస్ట్‌లోని లెబెడిన్‌లో ఉన్న సెయింట్ నికోలస్ కాన్వెంట్‌కు తరలించబడింది.<ref name="poltavahistory6">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1990లో, కొత్తగా స్థాపించబడిన ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చ్ (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ఆధ్వర్యంలో ఇది తిరిగి సన్యాసినుల మొనాస్టరీగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="vue21">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1950-1953 మధ్యకాలంలో, మిగిలి ఉన్న భవనాలను పరిరక్షించే చర్యలు చేపట్టారు.<ref name="vue22">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1981 నుండి 2000 వరకు పునరుద్ధరణ పనులు జరిగాయి.<ref name="vue23">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఇది 1999లో పునరుద్ధరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир|trans-title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=https://mus.pl.ua/tour/hrestovozdvizhenskij-monastir/|access-date=15 April 2024|website=Cape of Good Hope|language=uk}}</ref> ఈ మొనాస్టరీ ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలిలో నిర్మించబడింది. ఇది [[ఉక్రెయిన్ యొక్క స్థిర స్మారక కట్టడాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్|ఉక్రెయిన్ స్థిర స్మారక కట్టడాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్లో]] చేర్చబడింది, ఏటా వందలాది మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Exaltation of the Holy Cross Monastery|url=https://ua.igotoworld.com/en/poi_object/13870_exaltation-of-the-holy-cross-monastery.htm|access-date=15 April 2024|website=IGoToWorld.com}}</ref> == వాస్తుశిల్ప సముదాయం == మొనాస్టరీకి చెందిన ఈ క్రింది భవనాలు ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత కట్టడాలుగా నమోదు చేయబడ్డాయి. * ''ఎగ్జాల్టేషన్ కేథడ్రల్'' (1699—1709) * ''గంటల గోపురం'' (1786) * ''సోదరుల భవన సముదాయం'' (1886) * ''మొనాస్టరీఆధిపతి భవనం'' (1889) * ''రిఫెక్టరీ చర్చి'' (1886) * ''ఆర్థిక వ్యవహారాల భవన సముదాయం'' (19వ శతాబ్దం) పునరుద్ధరించబడిన కట్టడాలు: * సెయింట్ ట్రినిటీ చర్చి (1999) == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Taras_Shevchenko_painting_0119.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Taras_Shevchenko_painting_0119.jpg|షెవ్‌చెంకో వేసిన మొనాస్టరీ చిత్రం File:1736._Operationen_am_Donn_und_Dnieper.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1736._Operationen_am_Donn_und_Dnieper.jpg|పుల్తావా కు ఉత్తరాన ఉన్న ఈ మొనాస్టరీగా గుర్తించబడింది. File:Полтава_Вид_на_Хрестовоздвиженський_монастир,_1900.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80,_1900.jpg|కొండ పాదం నుండి 1900లో తీసిన మొనాస్టరీ చిత్రంl File:Полтава._Хрестовоздвиженський_монастир,_1900.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0._%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80,_1900.jpg|1900 కేథడ్రల్ ఫోటో File:Здвиженський_собор_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_01.jpg|2018 కేథడ్రల్ ఫోటో File:Дзвіниця_Здвиженського_монастиря_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8F_%D0%97%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80%D1%8F_01.jpg|బెల్ టవర్ (2018లో) File:Holy_Cross_Exaltation_Monastery_-_Poltava_-_16.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holy_Cross_Exaltation_Monastery_-_Poltava_-_16.jpg|ఏరియల్ వ్యూ (2015లో) File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_Refectory_Church_02_(YDS_7379).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_Refectory_Church_02_(YDS_7379).jpg|రెఫెక్టరీ చర్చి File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_House_of_Father_Superior_02_(YDS_7391).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_House_of_Father_Superior_02_(YDS_7391).jpg|హౌజ్ ఆఫ్ ది ఒడంబడిక (మొనాస్టరీ) సుపీరియర్ </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} ij8lyz6e076hu2qyg3l01953imhpfd5 4941507 4941506 2026-08-22T06:51:23Z Nagarani Bethi 60383 4941507 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ, పోల్టావా | native_name = | native_name_lang = | image = Monastery of Feast of the Cross Poltava DJI 003811535151.jpg | pushpin_map = Ukraine Poltava Oblast##Ukraine | denomination = [[ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)]] | style = [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] | location = [[పోల్తావా]] | country = ఉక్రెయిన్ | coordinates = {{coords|49|35|44|N|34|34|37|E|type:inline,title}} | website = {{URL|https://krestpoltava-mon.church.ua/}} | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|గ్ద్విజెంస్కియ్ మోనాస్టైర్, దిజ్వినీయా}} ('ఎక్సాల్టేషన్ మొనాస్టరీ, దాని బెల్ టవర్'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 160044<ref>{{cite web |title=ПЕРЕЛІК пам`яток культурної спадщини національного значення |url=https://mincult.gov.ua/wp-content/uploads/2026/04/poltavska-obl.-stanom-na-27.01.2026.pdf |website=mincult.gov.ua |access-date=26 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726013835/https://mincult.gov.ua/wp-content/uploads/2026/04/poltavska-obl.-stanom-na-27.01.2026.pdf |archive-date=26 July 2026 |language=Ukrainian |trans-title=List of the Culture Heritage landmarks of national significance}}</ref><ref>{{cite web |title=ПЕРЕЛІК об’єктів культурної спадщини національного значення |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/339-2024-%D0%BF |website=zakon.rada.gov.ua |access-date=26 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518093335/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/339-2024-%D0%BF#Text#Text |archive-date=18 May 2024 |language=Ukrainian |trans-title=List of the Cultural Heritage landmarks of national significance (Resolution of the Ukrainian Cabinet of Ministers)}}</ref> }} }} '''హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]] లోని పోల్టావా [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లో ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)కు చెందిన ఒక మహిళా మొనాస్టరీ (కాన్వెంట్). ఈ మొనాస్టరీ పోల్టావా నగరంలోని 'చెర్వోని ష్లియాఖ్' ప్రాంతంలో ఉన్న 'మొనాస్టిర్స్కా హిల్' పై ఉంది. == చరిత్ర == 'హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ' 1650లో కైవ్ మెట్రోపాలిటన్ సిల్వెస్టర్ కోసివ్ ఆశీర్వాదంతో, 'మ్హార్ మొనాస్టరీ' అధిపతి (హెగుమెన్) అయిన కలిస్ట్రాట్ చేత స్థాపించబడింది.<ref name="vue3">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> దీనికి పశ్చిమాన ఉన్న మ్హార్ మొనాస్టరీ కేవలం కొన్ని దశాబ్దాల ముందే స్థాపించబడింది.<ref name="poltavahistory2">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> పోల్టావాలోని ఈ మొనాస్టరీ ప్రారంభ చెక్క నిర్మాణ సముదాయానికి, 'పోల్టావా రెజిమెంట్' కల్నల్ మార్టిన్ పుష్కర్, ఇతర పోల్టావా నగర నివాసితులు ఆర్థిక సహకారం అందించారు.<ref name="vue4">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1689లో, హెట్మాన్ ఇవాన్ సమోయిలోవిచ్ రాతితో కూడిన 'హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ కేథడ్రల్' నిర్మాణానికి నిధులు సమకూర్చారు; ఇది మ్హార్ సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ మొనాస్టరీ కేథడ్రల్ తరహాలోనే నిర్మించబడింది.<ref name="vue5">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> సమోయిలోవిచ్ పదవీచ్యుతుడైన తర్వాత, ఈ నిర్మాణ పనులను హెట్మాన్ ఇవాన్ మజెపా, పోల్టావా రెజిమెంట్ కల్నల్ ఇవాన్ ఇస్క్రాలు పర్యవేక్షించారు.<ref name="vue6">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1693లో, 'ది రూయిన్' (ఉక్రేనియన్ చరిత్రలో అస్థిరత, సంఘర్షణల కాలం) సమయంలో, ఈ మొనాస్టరీ 'క్రిమియన్ ఖానేట్' సైనికుల చేత తగులబెట్టబడింది. 1709 వసంతకాలంలో, పోల్టవా ముట్టడి సమయంలో, [[స్వీడన్|స్వీడిష్]] దళాలు ఈ మొనాస్టరీని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, అక్కడి బురుజుల నుండి పోల్టవా కోటపైకి కాల్పులు జరిపాయి.<ref name="vue7">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ తర్వాత, 'గ్రేట్ నార్తర్న్ వార్' (మహా ఉత్తర యుద్ధం)లో భాగంగా జరిగిన పోల్టవా యుద్ధం సమయంలో స్వీడిష్ దళాలకు ఇది ఒక స్థావరంగా ఉపయోగపడింది.<ref>{{Cite web|last=Vecherskyi|first=Viktor|title=Полтавський хрестовоздвиженський монастир|trans-title=Poltava Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Poltavskyj_monastyr|access-date=15 April 2024|website=[[Institute of History of Ukraine]]|language=uk}}</ref> అనేకమంది విదేశీ నాయకులు ఈ మొనాస్టరీని సందర్శించారు. 'గ్రేట్ నార్తర్న్ వార్' సమయంలో స్వీడన్ రాజు పన్నెండవ చార్లెస్, పీటర్ ది గ్రేట్ ఇక్కడకు వచ్చారు. ఆ స్వీడిష్ రాజు కొంతకాలం పాటు ఈ మొనాస్టరీలో నివసించారు కూడా; ఆ తర్వాత కాలంలో రొమానోవ్ వంశానికి చెందిన చక్రవర్తులు కూడా క్రమం తప్పకుండా ఇక్కడి మతపరమైన కార్యక్రమాలకు హాజరయ్యేవారు. [[పోల్టవా యుద్ధం]] తర్వాత, హెట్మనేట్ జనరల్ జడ్జి [[వాసిలీ కోచుబే]], అతని కుమారుడు, పోల్టవా రెజిమెంట్ కల్నల్ అయిన [[వాసిల్ కోచుబే|వాసిల్ కోచుబేల]] ఆధ్వర్యంలో ఈ కేథడ్రల్ నిర్మాణం పూర్తయింది.<ref name="vue8">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1756లో, ఈ కేథడ్రల్ చివరకు ప్రతిష్ఠించబడింది.<ref name="vue9">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1750లో, కేథడ్రల్‌కు దక్షిణాన 'సెయింట్ ట్రినిటీ చర్చి'తో కూడిన రాతి భోజనశాల నిర్మించబడింది.<ref name="vue10">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1770లో, మొనాస్టరాధిపతి నివాసం, సన్యాసుల గదుల భవనం నిర్మించబడింది.<ref name="vue11">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> నగరం వైపు నుండి చూస్తే, ఈ సన్యాసుల గదులే మొనాస్టరీ సరిహద్దులుగా ఉండేవి.<ref name="vue12">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1786లో, రాతితో గంటల గోపురం నిర్మించబడింది.<ref name="vue">{{cite web|title=Хрестовоздвиженсо పోల్తావి|trans-title=పోల్తావాలోని క్రాస్-ఎగ్జాల్టేషన్ మఠం|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D%18B5%D0 D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82% D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 డిసెంబర్ 2024|access-date=25 జూలై 2026|website=vue.gov.ua|language=ఉక్రేనియన్}}</ref> ఇది 47 మీటర్ల ఎత్తుతో, ఆ ప్రాంతంలోనే అత్యంత ఎత్తైన భవనంగా నిలిచింది.<ref name="vue" /> 1881, 1887లలో, మొనాస్టరీ చుట్టూ [[రాయి|రాతి]] గోడలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="vue13">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1887లో, 'సిమియోన్ ది గాడ్-రిసీవర్' పేరిట భోజనశాల చర్చి నిర్మించబడింది.<ref name="vue" /> 1889లో, ఆసుపత్రితో కూడిన రాతి మొనాస్టరీ సముదాయం నిర్మించబడింది.<ref name="vue14">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1776 నుండి, ఈ మొనాస్టరీ [[స్లోవియాన్స్క్]], [[ఖెర్సన్]] ఎపార్కీ (మతపరమైన ప్రాంతం) [[ఆర్కియరస్]] (బిషప్)కు ప్రధాన కేంద్రంగా (కేథడ్రల్‌గా) పనిచేసింది.<ref name="vue15">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ ఎపార్కీ, [[జపోరిజియన్ సిచ్]] భూభాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉండేది; ఈ ప్రాంతం ఆక్రమణ తర్వాత [[నోవోరోసియా గవర్నరేట్|నోవోరోసియా గవర్నరేట్గా]] మార్చబడింది. [[యుజెనియోస్ వోల్గారిస్]] కొత్తగా స్థాపించబడిన ఎపార్కీకి మొదటి బిషప్ అయ్యాడు (1775లో స్థాపించబడింది), అతను 1776 నుండి 1781 వరకు ఆశ్రమాన్ని తన ప్రాథమిక నివాసంగా చేసుకున్నాడు.<ref name="vue16">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ తర్వాత ఆయన స్థానంలో ఆయన పరిచయస్తుడైన [[నికెఫోరోస్ థియోటోకిస్]] బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1797 నాటికే ఈ మొనాస్టరీ చెర్నిహివ్ ఎపార్కీలో (మతపరమైన పరిపాలనా విభాగం) భాగంగా మారింది, 1884 నుండి ఇది పోల్తావా ఎపార్కీ వికార్ల నివాసంగా పనిచేసింది.<ref name="vue17">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1786లో, పూర్వపు స్లోవియాన్స్క్, ఖెర్సన్ ఎపార్కీ, యెకాటెరినోస్లావ్, టౌరిడా ఎపార్కీగా మార్చబడింది. వివిధ ముస్కోవైట్ ఆర్కియరియస్నేతృత్వంలో [[యుజెనియోస్ వోల్గారిస్]] ఆశ్రమంలో పోల్తావా స్లోవియాన్స్క్ సెమినరీని స్థాపించారు. ప్రముఖ విద్యార్థులలో, [[వాసిలీ గోగోల్-యానోవ్స్కీ]] ([[నికోలాయ్ గోగోల్]] తండ్రి), [[నికోలాయ్ గ్నెడిచ్]], [[ఇవాన్ కోట్లియారెవ్స్కీ]],<ref>{{Cite journal |author=Вл. П-ко |date=October 1905 |year=1905 |title=И. П. Котляревский — ученик Екатеринославской семинарии |url=https://archive.org/stream/kievstar1905/kievskaya_starina_1905_7-8#page/n279/mode/2up |format= |type=ежемесячный исторический журнал |series= |language= |edition=[[Киевская старина]] |location= |publisher= |volume=XLC |issue= |page= |pages=46—47 |at= |arxiv= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |pmid= |archive-url= |archive-date= |quote= |ref= |editor= |orig-year= |agency= |number=}}</ref> [[అథనాసియోస్ పసాలిదాస్]], ఇతరులు. తరువాత, ఈ సంస్థ యాకెటెరినోస్లావ్ థియోలాజికల్ సెమినరీగా మారింది. [[తారస్ షెవ్‌చెంకో]] 1845లో ఈ మొనాస్టరీని చిత్రించారు.<ref>{{Cite web|title=Holy Cross monastery in Poltava, 1845 - Taras Shevchenko|url=https://www.wikiart.org/en/taras-shevchenko/holy-cross-monastery-in-poltava-1845|access-date=15 April 2024|website=[[WikiArt]]}}</ref> [[ఉక్రేనియన్-సోవియట్ యుద్ధం]] తర్వాత [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] ఆక్రమణ నేపథ్యంలో, 1923లో ఈ మొనాస్టరీ మూసివేయబడింది,<ref name="vue18">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1933లో సోవియట్ పాలనలో మొనాస్టరీకి చెందిన చాలా భవనాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి.<ref name="vue2" /> ఆ మొనాస్టరీ [[NKVD]] బాలల శ్రమ కాలనీగా మార్చబడింది.<ref name="poltavahistory3">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, 1942లో ఇది మళ్ళీ సన్యాసినుల మొనాస్టరీగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="vue19">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1941 డిసెంబర్ 3న, నాజీ [[జర్మనీ]] [[రైచ్‌స్‌కాన్జ్లర్]] (చాన్సలర్) అయిన [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్]] ఈ మొనాస్టరీని సందర్శించారు. సోవియట్ దళాలు పోల్టావాను విముక్తి చేసే క్రమంలో, ఆ మొనాస్టరీ మరోసారి ధ్వంసమైంది, ప్రధాన కేథడ్రల్ 1956 వరకు శిథిలావస్థలోనే ఉండిపోయింది.<ref name="poltavahistory4">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1960లో, ఆ సన్యాసినుల మొనాస్టరీ మూసివేయబడింది.<ref name="vue20">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ ప్రాంగణం పోల్టావా మానసిక చికిత్సాలయానికి అప్పగించబడింది; వారు అక్కడ మేధోపరమైన వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="poltavahistory5">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> అక్కడి సన్యాసినుల బృందం చెర్కాసీ ఒబ్లాస్ట్‌లోని లెబెడిన్‌లో ఉన్న సెయింట్ నికోలస్ కాన్వెంట్‌కు తరలించబడింది.<ref name="poltavahistory6">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1990లో, కొత్తగా స్థాపించబడిన ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చ్ (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ఆధ్వర్యంలో ఇది తిరిగి సన్యాసినుల మొనాస్టరీగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="vue21">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1950-1953 మధ్యకాలంలో, మిగిలి ఉన్న భవనాలను పరిరక్షించే చర్యలు చేపట్టారు.<ref name="vue22">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1981 నుండి 2000 వరకు పునరుద్ధరణ పనులు జరిగాయి.<ref name="vue23">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఇది 1999లో పునరుద్ధరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир|trans-title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=https://mus.pl.ua/tour/hrestovozdvizhenskij-monastir/|access-date=15 April 2024|website=Cape of Good Hope|language=uk}}</ref> ఈ మొనాస్టరీ ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలిలో నిర్మించబడింది. ఇది [[ఉక్రెయిన్ యొక్క స్థిర స్మారక కట్టడాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్|ఉక్రెయిన్ స్థిర స్మారక కట్టడాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్లో]] చేర్చబడింది, ఏటా వందలాది మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Exaltation of the Holy Cross Monastery|url=https://ua.igotoworld.com/en/poi_object/13870_exaltation-of-the-holy-cross-monastery.htm|access-date=15 April 2024|website=IGoToWorld.com}}</ref> == వాస్తుశిల్ప సముదాయం == మొనాస్టరీకి చెందిన ఈ క్రింది భవనాలు ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత కట్టడాలుగా నమోదు చేయబడ్డాయి. * ''ఎగ్జాల్టేషన్ కేథడ్రల్'' (1699—1709) * ''గంటల గోపురం'' (1786) * ''సోదరుల భవన సముదాయం'' (1886) * ''మొనాస్టరీఆధిపతి భవనం'' (1889) * ''రిఫెక్టరీ చర్చి'' (1886) * ''ఆర్థిక వ్యవహారాల భవన సముదాయం'' (19వ శతాబ్దం) పునరుద్ధరించబడిన కట్టడాలు: * సెయింట్ ట్రినిటీ చర్చి (1999) == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Taras_Shevchenko_painting_0119.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Taras_Shevchenko_painting_0119.jpg|షెవ్‌చెంకో వేసిన మొనాస్టరీ చిత్రం File:1736._Operationen_am_Donn_und_Dnieper.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1736._Operationen_am_Donn_und_Dnieper.jpg|పుల్తావా కు ఉత్తరాన ఉన్న ఈ మొనాస్టరీగా గుర్తించబడింది. File:Полтава_Вид_на_Хрестовоздвиженський_монастир,_1900.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80,_1900.jpg|కొండ పాదం నుండి 1900లో తీసిన మొనాస్టరీ చిత్రంl File:Полтава._Хрестовоздвиженський_монастир,_1900.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0._%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80,_1900.jpg|1900 కేథడ్రల్ ఫోటో File:Здвиженський_собор_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_01.jpg|2018 కేథడ్రల్ ఫోటో File:Дзвіниця_Здвиженського_монастиря_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8F_%D0%97%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80%D1%8F_01.jpg|బెల్ టవర్ (2018లో) File:Holy_Cross_Exaltation_Monastery_-_Poltava_-_16.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holy_Cross_Exaltation_Monastery_-_Poltava_-_16.jpg|ఏరియల్ వ్యూ (2015లో) File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_Refectory_Church_02_(YDS_7379).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_Refectory_Church_02_(YDS_7379).jpg|రెఫెక్టరీ చర్చి File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_House_of_Father_Superior_02_(YDS_7391).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_House_of_Father_Superior_02_(YDS_7391).jpg|హౌజ్ ఆఫ్ ది ఒడంబడిక (మొనాస్టరీ) సుపీరియర్ </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} ntki96gfwh09agpz3krpep0sjqfxnk1 4941514 4941507 2026-08-22T07:11:14Z Nagarani Bethi 60383 4941514 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ, పోల్టావా | native_name = | native_name_lang = | image = Monastery of Feast of the Cross Poltava DJI 003811535151.jpg | pushpin_map = Ukraine Poltava Oblast##Ukraine | denomination = [[ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)]] | style = [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]] | location = [[పోల్తావా]] | country = ఉక్రెయిన్ | coordinates = {{coords|49|35|44|N|34|34|37|E|type:inline,title}} | website = {{URL|https://krestpoltava-mon.church.ua/}} | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|గ్ద్విజెంస్కియ్ మోనాస్టైర్, దిజ్వినీయా}} ('ఎక్సాల్టేషన్ మొనాస్టరీ, దాని బెల్ టవర్'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 160044<ref>{{cite web |title=ПЕРЕЛІК пам`яток культурної спадщини національного значення |url=https://mincult.gov.ua/wp-content/uploads/2026/04/poltavska-obl.-stanom-na-27.01.2026.pdf |website=mincult.gov.ua |access-date=26 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726013835/https://mincult.gov.ua/wp-content/uploads/2026/04/poltavska-obl.-stanom-na-27.01.2026.pdf |archive-date=26 July 2026 |language=Ukrainian |trans-title=List of the Culture Heritage landmarks of national significance}}</ref><ref>{{cite web |title=ПЕРЕЛІК об’єктів культурної спадщини національного значення |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/339-2024-%D0%BF |website=zakon.rada.gov.ua |access-date=26 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518093335/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/339-2024-%D0%BF#Text#Text |archive-date=18 May 2024 |language=Ukrainian |trans-title=List of the Cultural Heritage landmarks of national significance (Resolution of the Ukrainian Cabinet of Ministers)}}</ref> }} }} '''హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]] లోని పోల్టావా [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లో ఉన్న ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)కు చెందిన ఒక మహిళా మొనాస్టరీ (కాన్వెంట్). ఈ మొనాస్టరీ పోల్టావా నగరంలోని 'చెర్వోని ష్లియాఖ్' ప్రాంతంలో ఉన్న 'మొనాస్టిర్స్కా హిల్' పై ఉంది. == చరిత్ర == 'హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ మొనాస్టరీ' 1650లో కైవ్ మెట్రోపాలిటన్ సిల్వెస్టర్ కోసివ్ ఆశీర్వాదంతో, 'మ్హార్ మొనాస్టరీ' అధిపతి (హెగుమెన్) అయిన కలిస్ట్రాట్ చేత స్థాపించబడింది.<ref name="vue3">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> దీనికి పశ్చిమాన ఉన్న మ్హార్ మొనాస్టరీ కేవలం కొన్ని దశాబ్దాల ముందే స్థాపించబడింది.<ref name="poltavahistory2">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> పోల్టావాలోని ఈ మొనాస్టరీ ప్రారంభ చెక్క నిర్మాణ సముదాయానికి, 'పోల్టావా రెజిమెంట్' కల్నల్ మార్టిన్ పుష్కర్, ఇతర పోల్టావా నగర నివాసితులు ఆర్థిక సహకారం అందించారు.<ref name="vue4">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1689లో, హెట్మాన్ ఇవాన్ సమోయిలోవిచ్ రాతితో కూడిన 'హోలీ క్రాస్ ఎగ్జాల్టేషన్ కేథడ్రల్' నిర్మాణానికి నిధులు సమకూర్చారు; ఇది మ్హార్ సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ మొనాస్టరీ కేథడ్రల్ తరహాలోనే నిర్మించబడింది.<ref name="vue5">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> సమోయిలోవిచ్ పదవీచ్యుతుడైన తర్వాత, ఈ నిర్మాణ పనులను హెట్మాన్ ఇవాన్ మజెపా, పోల్టావా రెజిమెంట్ కల్నల్ ఇవాన్ ఇస్క్రాలు పర్యవేక్షించారు.<ref name="vue6">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1693లో, 'ది రూయిన్' (ఉక్రేనియన్ చరిత్రలో అస్థిరత, సంఘర్షణల కాలం) సమయంలో, ఈ మొనాస్టరీ 'క్రిమియన్ ఖానేట్' సైనికుల చేత తగులబెట్టబడింది. 1709 వసంతకాలంలో, పోల్టవా ముట్టడి సమయంలో, [[స్వీడన్|స్వీడిష్]] దళాలు ఈ మొనాస్టరీని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, అక్కడి బురుజుల నుండి పోల్టవా కోటపైకి కాల్పులు జరిపాయి.<ref name="vue7">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ తర్వాత, 'గ్రేట్ నార్తర్న్ వార్' (మహా ఉత్తర యుద్ధం)లో భాగంగా జరిగిన పోల్టవా యుద్ధం సమయంలో స్వీడిష్ దళాలకు ఇది ఒక స్థావరంగా ఉపయోగపడింది.<ref>{{Cite web|last=Vecherskyi|first=Viktor|title=Полтавський хрестовоздвиженський монастир|trans-title=Poltava Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Poltavskyj_monastyr|access-date=15 April 2024|website=[[Institute of History of Ukraine]]|language=uk}}</ref> అనేకమంది విదేశీ నాయకులు ఈ మొనాస్టరీని సందర్శించారు. 'గ్రేట్ నార్తర్న్ వార్' సమయంలో స్వీడన్ రాజు పన్నెండవ చార్లెస్, పీటర్ ది గ్రేట్ ఇక్కడకు వచ్చారు. ఆ స్వీడిష్ రాజు కొంతకాలం పాటు ఈ మొనాస్టరీలో నివసించారు కూడా; ఆ తర్వాత కాలంలో రొమానోవ్ వంశానికి చెందిన చక్రవర్తులు కూడా క్రమం తప్పకుండా ఇక్కడి మతపరమైన కార్యక్రమాలకు హాజరయ్యేవారు. [[పోల్టవా యుద్ధం]] తర్వాత, హెట్మనేట్ జనరల్ జడ్జి [[వాసిలీ కోచుబే]], అతని కుమారుడు, పోల్టవా రెజిమెంట్ కల్నల్ అయిన [[వాసిల్ కోచుబే|వాసిల్ కోచుబేల]] ఆధ్వర్యంలో ఈ కేథడ్రల్ నిర్మాణం పూర్తయింది.<ref name="vue8">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1756లో, ఈ కేథడ్రల్ చివరకు ప్రతిష్ఠించబడింది.<ref name="vue9">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1750లో, కేథడ్రల్‌కు దక్షిణాన 'సెయింట్ ట్రినిటీ చర్చి'తో కూడిన రాతి భోజనశాల నిర్మించబడింది.<ref name="vue10">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1770లో, మొనాస్టరాధిపతి నివాసం, సన్యాసుల గదుల భవనం నిర్మించబడింది.<ref name="vue11">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> నగరం వైపు నుండి చూస్తే, ఈ సన్యాసుల గదులే మొనాస్టరీ సరిహద్దులుగా ఉండేవి.<ref name="vue12">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1786లో, రాతితో గంటల గోపురం నిర్మించబడింది.<ref name="vue">{{cite web|title=Хрестовоздвиженсо పోల్తావి|trans-title=పోల్తావాలోని క్రాస్-ఎగ్జాల్టేషన్ మఠం|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D%18B5%D0 D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82% D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 డిసెంబర్ 2024|access-date=25 జూలై 2026|website=vue.gov.ua|language=ఉక్రేనియన్}}</ref> ఇది 47 మీటర్ల ఎత్తుతో, ఆ ప్రాంతంలోనే అత్యంత ఎత్తైన భవనంగా నిలిచింది.<ref name="vue" /> 1881, 1887లలో, మొనాస్టరీ చుట్టూ [[రాయి|రాతి]] గోడలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="vue13">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1887లో, 'సిమియోన్ ది గాడ్-రిసీవర్' పేరిట భోజనశాల చర్చి నిర్మించబడింది.<ref name="vue" /> 1889లో, ఆసుపత్రితో కూడిన రాతి మొనాస్టరీ సముదాయం నిర్మించబడింది.<ref name="vue14">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1776 నుండి, ఈ మొనాస్టరీ [[స్లోవియాన్స్క్]], [[ఖెర్సన్]] ఎపార్కీ (మతపరమైన ప్రాంతం) [[ఆర్కియరస్]] (బిషప్)కు ప్రధాన కేంద్రంగా (కేథడ్రల్‌గా) పనిచేసింది.<ref name="vue15">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ ఎపార్కీ, [[జపోరిజియన్ సిచ్]] భూభాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉండేది; ఈ ప్రాంతం ఆక్రమణ తర్వాత [[నోవోరోసియా గవర్నరేట్|నోవోరోసియా గవర్నరేట్గా]] మార్చబడింది. [[యుజెనియోస్ వోల్గారిస్]] కొత్తగా స్థాపించబడిన ఎపార్కీకి మొదటి బిషప్ అయ్యాడు (1775లో స్థాపించబడింది), అతను 1776 నుండి 1781 వరకు ఆశ్రమాన్ని తన ప్రాథమిక నివాసంగా చేసుకున్నాడు.<ref name="vue16">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ తర్వాత ఆయన స్థానంలో ఆయన పరిచయస్తుడైన [[నికెఫోరోస్ థియోటోకిస్]] బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1797 నాటికే ఈ మొనాస్టరీ చెర్నిహివ్ ఎపార్కీలో (మతపరమైన పరిపాలనా విభాగం) భాగంగా మారింది, 1884 నుండి ఇది పోల్తావా ఎపార్కీ వికార్ల నివాసంగా పనిచేసింది.<ref name="vue17">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1786లో, పూర్వపు స్లోవియాన్స్క్, ఖెర్సన్ ఎపార్కీ, యెకాటెరినోస్లావ్, టౌరిడా ఎపార్కీగా మార్చబడింది. వివిధ ముస్కోవైట్ ఆర్కియరియస్నేతృత్వంలో [[యుజెనియోస్ వోల్గారిస్]] ఆశ్రమంలో పోల్తావా స్లోవియాన్స్క్ సెమినరీని స్థాపించారు. ప్రముఖ విద్యార్థులలో, [[వాసిలీ గోగోల్-యానోవ్స్కీ]] ([[నికోలాయ్ గోగోల్]] తండ్రి), [[నికోలాయ్ గ్నెడిచ్]], [[ఇవాన్ కోట్లియారెవ్స్కీ]],<ref>{{Cite journal |author=Вл. П-ко |date=October 1905 |year=1905 |title=И. П. Котляревский — ученик Екатеринославской семинарии |url=https://archive.org/stream/kievstar1905/kievskaya_starina_1905_7-8#page/n279/mode/2up |format= |type=ежемесячный исторический журнал |series= |language= |edition=[[Киевская старина]] |location= |publisher= |volume=XLC |issue= |page= |pages=46—47 |at= |arxiv= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |pmid= |archive-url= |archive-date= |quote= |ref= |editor= |orig-year= |agency= |number=}}</ref> [[అథనాసియోస్ పసాలిదాస్]], ఇతరులు. తరువాత, ఈ సంస్థ యాకెటెరినోస్లావ్ థియోలాజికల్ సెమినరీగా మారింది. [[తారస్ షెవ్‌చెంకో]] 1845లో ఈ మొనాస్టరీని చిత్రించారు.<ref>{{Cite web|title=Holy Cross monastery in Poltava, 1845 - Taras Shevchenko|url=https://www.wikiart.org/en/taras-shevchenko/holy-cross-monastery-in-poltava-1845|access-date=15 April 2024|website=[[WikiArt]]}}</ref> [[ఉక్రేనియన్-సోవియట్ యుద్ధం]] తర్వాత [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] ఆక్రమణ నేపథ్యంలో, 1923లో ఈ మొనాస్టరీ మూసివేయబడింది,<ref name="vue18">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1933లో సోవియట్ పాలనలో మొనాస్టరీకి చెందిన చాలా భవనాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి.<ref name="vue2" /> ఆ మొనాస్టరీ [[NKVD]] బాలల శ్రమ కాలనీగా మార్చబడింది.<ref name="poltavahistory3">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, 1942లో ఇది మళ్ళీ సన్యాసినుల మొనాస్టరీగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="vue19">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1941 డిసెంబర్ 3న, నాజీ [[జర్మనీ]] [[రైచ్‌స్‌కాన్జ్లర్]] (చాన్సలర్) అయిన [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్]] ఈ మొనాస్టరీని సందర్శించారు. సోవియట్ దళాలు పోల్టావాను విముక్తి చేసే క్రమంలో, ఆ మొనాస్టరీ మరోసారి ధ్వంసమైంది, ప్రధాన కేథడ్రల్ 1956 వరకు శిథిలావస్థలోనే ఉండిపోయింది.<ref name="poltavahistory4">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1960లో, ఆ సన్యాసినుల మొనాస్టరీ మూసివేయబడింది.<ref name="vue20">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఆ ప్రాంగణం పోల్టావా మానసిక చికిత్సాలయానికి అప్పగించబడింది; వారు అక్కడ మేధోపరమైన వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="poltavahistory5">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> అక్కడి సన్యాసినుల బృందం చెర్కాసీ ఒబ్లాస్ట్‌లోని లెబెడిన్‌లో ఉన్న సెయింట్ నికోలస్ కాన్వెంట్‌కు తరలించబడింది.<ref name="poltavahistory6">{{cite web|title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000211/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_u_81.html|archive-date=2 October 2013|access-date=26 July 2026|website=poltavahistory.inf.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1990లో, కొత్తగా స్థాపించబడిన ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) ఆధ్వర్యంలో ఇది తిరిగి సన్యాసినుల మొనాస్టరీగా పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="vue21">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1950-1953 మధ్యకాలంలో, మిగిలి ఉన్న భవనాలను పరిరక్షించే చర్యలు చేపట్టారు.<ref name="vue22">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> 1981 నుండి 2000 వరకు పునరుద్ధరణ పనులు జరిగాయి.<ref name="vue23">{{cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир у Полтаві|trans-title=Cross-Exaltation monastery in Poltava|url=https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222170916/https://vue.gov.ua/%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80_%D1%83_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96|archive-date=22 December 2024|access-date=25 July 2026|website=vue.gov.ua|language=Ukrainian}}</ref> ఇది 1999లో పునరుద్ధరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Хрестовоздвиженський монастир|trans-title=Holy Cross Exaltation Monastery|url=https://mus.pl.ua/tour/hrestovozdvizhenskij-monastir/|access-date=15 April 2024|website=Cape of Good Hope|language=uk}}</ref> ఈ మొనాస్టరీ ఉక్రేనియన్ బరోక్ శైలిలో నిర్మించబడింది. ఇది [[ఉక్రెయిన్ యొక్క స్థిర స్మారక కట్టడాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్|ఉక్రెయిన్ స్థిర స్మారక కట్టడాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్లో]] చేర్చబడింది, ఏటా వందలాది మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Exaltation of the Holy Cross Monastery|url=https://ua.igotoworld.com/en/poi_object/13870_exaltation-of-the-holy-cross-monastery.htm|access-date=15 April 2024|website=IGoToWorld.com}}</ref> == వాస్తుశిల్ప సముదాయం == మొనాస్టరీకి చెందిన ఈ క్రింది భవనాలు ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత కట్టడాలుగా నమోదు చేయబడ్డాయి. * ''ఎగ్జాల్టేషన్ కేథడ్రల్'' (1699—1709) * ''గంటల గోపురం'' (1786) * ''సోదరుల భవన సముదాయం'' (1886) * ''మొనాస్టరీఆధిపతి భవనం'' (1889) * ''రిఫెక్టరీ చర్చి'' (1886) * ''ఆర్థిక వ్యవహారాల భవన సముదాయం'' (19వ శతాబ్దం) పునరుద్ధరించబడిన కట్టడాలు: * సెయింట్ ట్రినిటీ చర్చి (1999) == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Taras_Shevchenko_painting_0119.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Taras_Shevchenko_painting_0119.jpg|షెవ్‌చెంకో వేసిన మొనాస్టరీ చిత్రం File:1736._Operationen_am_Donn_und_Dnieper.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1736._Operationen_am_Donn_und_Dnieper.jpg|పుల్తావా కు ఉత్తరాన ఉన్న ఈ మొనాస్టరీగా గుర్తించబడింది. File:Полтава_Вид_на_Хрестовоздвиженський_монастир,_1900.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80,_1900.jpg|కొండ పాదం నుండి 1900లో తీసిన మొనాస్టరీ చిత్రం File:Полтава._Хрестовоздвиженський_монастир,_1900.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0._%D0%A5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80,_1900.jpg|1900 కేథడ్రల్ ఫోటో File:Здвиженський_собор_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_01.jpg|2018 కేథడ్రల్ ఫోటో File:Дзвіниця_Здвиженського_монастиря_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8F_%D0%97%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80%D1%8F_01.jpg|బెల్ టవర్ (2018లో) File:Holy_Cross_Exaltation_Monastery_-_Poltava_-_16.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holy_Cross_Exaltation_Monastery_-_Poltava_-_16.jpg|ఏరియల్ వ్యూ (2015లో) File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_Refectory_Church_02_(YDS_7379).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_Refectory_Church_02_(YDS_7379).jpg|రెఫెక్టరీ చర్చి File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_House_of_Father_Superior_02_(YDS_7391).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poltava_Velychkovskoho_(Sverdlova)_Str._Monastery_of_Exaltation_of_the_Holy_Cross_House_of_Father_Superior_02_(YDS_7391).jpg|హౌజ్ ఆఫ్ ది ఒడంబడిక (మొనాస్టరీ) సుపీరియర్ </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] gxil3zdm8fosbql4dz6yjt4lzc02qpx 0 507375 4941525 2026-08-22T07:24:38Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox church | name = Holy Cross Exaltation Monastery | native_name = Хрестовоздвиженський монастир | native_name_lang = uk | image = Monastery of Feast of the Cross Poltava DJI 003811535151.jpg | coordinates = {{coords|49|35|44|N|34|34|37|E|type:inline,title}} | country = Ukraine | location = [[Poltava]] | denomination = [[Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate)]] | website = {{URL|https://krestpoltava-mon.church.ua/...' 4941525 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Holy Cross Exaltation Monastery | native_name = Хрестовоздвиженський монастир | native_name_lang = uk | image = Monastery of Feast of the Cross Poltava DJI 003811535151.jpg | coordinates = {{coords|49|35|44|N|34|34|37|E|type:inline,title}} | country = Ukraine | location = [[Poltava]] | denomination = [[Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate)]] | website = {{URL|https://krestpoltava-mon.church.ua/}} | style = [[Ukrainian Baroque]] | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Здвиженський монастир та дзвіниця}} (''Exaltation Monastery and its bell tower'') |designation1_type = Architecture |designation1_number = 160044<ref>{{cite web |title=ПЕРЕЛІК пам`яток культурної спадщини національного значення |url=https://mincult.gov.ua/wp-content/uploads/2026/04/poltavska-obl.-stanom-na-27.01.2026.pdf |website=mincult.gov.ua |access-date=26 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726013835/https://mincult.gov.ua/wp-content/uploads/2026/04/poltavska-obl.-stanom-na-27.01.2026.pdf |archive-date=26 July 2026 |language=Ukrainian |trans-title=List of the Culture Heritage landmarks of national significance}}</ref><ref>{{cite web |title=ПЕРЕЛІК об’єктів культурної спадщини національного значення |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/339-2024-%D0%BF |website=zakon.rada.gov.ua |access-date=26 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518093335/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/339-2024-%D0%BF#Text#Text |archive-date=18 May 2024 |language=Ukrainian |trans-title=List of the Cultural Heritage landmarks of national significance (Resolution of the Ukrainian Cabinet of Ministers)}}</ref> }} | pushpin_map = Ukraine Poltava Oblast##Ukraine }}'''హోస్టిన్నీ డ్విర్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[కీవ్]] నగరంలో (అప్పట్లో [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]<nowiki/>లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు) 1813లో లూయిగి రుస్కాచే నిర్మించబడిన ఒక వాణిజ్య సముదాయం. రెండు [[భాష]]<nowiki/>లలోని అర్థాల (సెమాంటిక్స్) వ్యత్యాసం కారణంగా, ఈ పేరుకు ఆయా భాషల్లో వేర్వేరు అర్థాలు ఉన్నాయి. [[రష్యన్ భాష]]<nowiki/>లో దీనికి అక్షరాలా 'వస్తువుల ప్రాంగణం' అని అర్థం కాగా, ఉక్రేనియన్ భాషలో 'ఆహ్వానపూర్వక ప్రాంగణం' అని అర్థం వస్తుంది. రష్యన్ సామ్రాజ్యంలోని నగరాల్లో నిర్మించిన అనేక వాణిజ్య సముదాయాలలో భాగంగా ఇది కూడా నిర్మించబడింది. చారిత్రక ప్రాంతమైన 'పోడిల్' లోని 'కొంట్రాక్టోవా ప్లోష్చా' వద్ద ఉన్న ఈ భవనం, ఆ ప్రాంతంలోని వాస్తుశిల్ప సముదాయంలో ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. ఇక్కడి అనేక భవనాలు "పురాతన కైవ్" అనే చారిత్రక-వాస్తుశిల్ప సంరక్షణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉన్నాయి. == చరిత్ర == === నేపథ్యం === కీవ్లోని పోడిల్ ప్రాంతంలో వ్యాపారుల కోసం ఉద్దేశించిన అసలు భవన సముదాయం 1760లలో ఇవాన్ హ్రిహోరోవిచ్-బార్స్కీ రూపకల్పనతో నిర్మించబడింది. అయితే, కాలక్రమేణా వాణిజ్యం పెరగడంతో అది సరిపోని స్థాయికి చేరింది; దాంతో 1790లలో సమీపంలోని ఒక మైదానంలో అదనపు మార్కెట్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు. అక్కడ జరిగే ఒప్పందాల ఆధారిత వాణిజ్య ప్రదర్శనలకారణంగా ఆ ప్రదేశానికి 'కొంట్రాక్టోవా ప్లోష్చా' (ఒప్పందాల మైదానం) అని పేరు వచ్చింది. 1808 నవంబర్ 21న [[అగ్ని ప్రమాదాలు|అగ్నిప్రమాదం]] కారణంగా ఆ మార్కెట్ పూర్తిగా ధ్వంసమైంది. దాంతో, [[రాయి|రాతి]]<nowiki/>తో కూడిన కొత్త వాణిజ్య భవన నిర్మాణానికి అనుమతి కోరుతూ వ్యాపారుల సంఘం పౌర గవర్నర్‌ను ఆశ్రయించాల్సి వచ్చింది. ఆ మైదానంలో రెండు అంతస్తుల [[వాణిజ్యం|వాణిజ్య]] సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి నియో-క్లాసికల్ [[వాస్తుశిల్పుల జాబితా|వాస్తుశిల్పి]] లూయిగి రుస్కా ఎంపికయ్యారు. ఈ నిర్మాణ పనులను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను ప్రత్యేక నిర్మాణ విభాగం చేపట్టేలా ప్రణాళిక రూపొందించారు. === అసలు ప్రాజెక్ట్ ప్రకారం నిర్మాణం === 1809 ఆగస్టు 10న లూయిగి రుస్కా రూపొందించిన ప్రాజెక్ట్‌కు ఆమోదం లభించింది, సెప్టెంబర్ 18న పునాది రాయి వేయబడింది. పునాది నిర్మాణంలో జరిగిన ఒక పొరపాటు వల్ల భవనం కుంగిపోవడం, గోడలకు పగుళ్లు రావడం వంటి సమస్యలు తలెత్తాయి. ఈ లోపాన్ని 1811లో సరిదిద్దారు. 1811 జూలైలో పోడిల్ ప్రాంతంలో అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. అగ్నిమాపక సిబ్బంది మంటలను త్వరగా అదుపు చేయలేకపోయారు; ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా చెక్క భవనాలు ఉండటం, గాలి బలంగా వీచే కాలం కావడంతో, ఈ ప్రమాదం మూడు రోజుల పాటు కొనసాగిన భారీ విపత్తుగా మారింది. దీనివల్ల భవన నిర్మాణం నిలిపివేయబడింది. అప్పటికి కేవలం ఒక అంతస్తు మాత్రమే నిర్మించబడి ఉండటంతో, 1813లో దానికి పైకప్పు వేశారు. నిర్మాణం పూర్తిగా కాకపోయినప్పటికీ, 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' ప్రారంభించబడి కార్యకలాపాలు మొదలుపెట్టింది. === మొదటి పునర్నిర్మాణం === 1820ల నాటికి భవనం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో పునర్నిర్మాణం అవసరమైంది. ఆండ్రీ మెలెన్స్కీ ఒక కొత్త ప్రాజెక్ట్‌ను రూపొందించారు; ఇందులో 'ఎంపైర్' శైలి వాస్తుశిల్పం, రెండవ అంతస్తు నిర్మాణం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ అసలు రూపానికి చాలా భిన్నంగా ఉండేది. దీనిని 1825లో రూపొందించారు, కొన్ని మార్పుల తర్వాత 1826లో ఆమోదించారు. అనారోగ్యం కారణంగా మెలెన్స్కీ తన ఉద్యోగం నుండి తప్పుకున్న సమయంలో, 1829లో పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. 'మర్చంట్ కోర్ట్'కు చెందిన పారిశ్రామికవేత్తలు నిర్మాణ సామాగ్రిని సరఫరా చేశారు. పునర్నిర్మాణాన్ని 1830 నాటికి పూర్తి చేయాలని ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, వివిధ కారణాల వల్ల అది 1833 వరకు కొనసాగింది. ప్రారంభం తర్వాత, తర్వాతి సంవత్సరాల్లో భవనంలోని కొన్ని భాగాలలో మార్పులు చేశారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, వాణిజ్యానికి ఎక్కువ స్థలం కల్పించే ఉద్దేశంతో మొదటి అంతస్తు ఎత్తును తగ్గించి, రెండవ అంతస్తును విస్తరించారు. సోవియట్ కాలంలో, భవనంలో భారీ మార్పులు చేయబడ్డాయి, దీనివల్ల అది తన అసలు ముఖభాగాన్ని కోల్పోయింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ]] సమయంలో 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. 1947 నాటి నగర ప్రణాళికలో దీనిని కూల్చివేయాలని నిర్ణయించినప్పటికీ, ఆ భవనం కాపాడబడి తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించింది. 1970లలో పోడిల్ ప్రాంతానికి కైవ్ మెట్రో లైన్ నిర్మాణం జరిగింది; ఆ సమయంలో జరిగిన భూగర్భ పనుల కారణంగా ఈ వాణిజ్య భవనం పునాదులు కుంగిపోయాయి. === పునరుద్ధరణ === [[దస్త్రం:Будинок_з_крамницями.JPG|thumb|2012లో పునర్నిర్మించబడిన హోస్టిన్నీ డ్విర్]] ఈ భవనాన్ని పునరుద్ధరించాలని ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, అది ప్రమాదకర స్థితిలో ఉండటంతో ఎవరూ ఆ పనిని చేపట్టడానికి ముందుకు రాలేదు. వాలెంటినా షెవ్‌చెంకో, యూరి లోసిట్స్కీలు ఆర్కీవ్లో లభించిన లూయిగి రుస్కా అసలు నమూనా ఆధారంగా ఒక పునర్నిర్మాణ ప్రాజెక్టును రూపొందించారు. 1979లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ 'వాస్తుశిల్ప వారసత్వ సంపద'లో భాగంగా గుర్తించబడింది. అయితే, తీవ్రమైన నష్టం కారణంగా దీనిని సాధారణ మరమ్మతులతో బాగు చేయడం సాధ్యం కాలేదు; అందువల్ల పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అసలు నమూనాను ఉపయోగించి కొత్త భవనాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. 1983లో పునరుద్ధరణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. భవనంలో ఒక భాగాన్ని కూల్చివేసి, 1985 నాటికి దానిని పునర్నిర్మించారు; ఇది 'జబోలోట్నీ స్టేట్ సైంటిఫిక్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ కన్‌స్ట్రక్షన్'కు నిలయంగా మారింది. తర్వాతి సంవత్సరం సంభవించిన 'చెర్నోబిల్ విపత్తు' కారణంగా నిధులు ఇతర అవసరాలకు మళ్లించబడటంతో, హోస్టిన్నీ డ్విర్ పనులు మందగించాయి. 1987లో పాత భవనం మిగిలిన భాగాలను తొలగించారు, 1990 నాటికి పునరుద్ధరణ పనులు పూర్తయ్యాయి. కొత్తగా నిర్మించినప్పటికీ, ఈ వాణిజ్య భవనం తన 'వాస్తుశిల్ప వారసత్వ సంపద' హోదాను నిలుపుకుంది. 1994లో, ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ అయిన పావ్లో జిబ్రోవ్ పాడిన "బిలియ్ ట్విట్ నా కలిని" (పొదపై తెల్లని పువ్వు) అనే పాట చిత్రీకరణ 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' ప్రాంగణంలో జరిగింది. ఇందులో ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ ఆర్టిస్టులైన ఇవో బోబుల్, లిలియా సాండులేసు, విటాలీ బిలోనోజ్కో, స్విట్లనా బిలోనోజ్కో పాల్గొన్నారు.<ref>{{YouTube|FTnAA70mpHQ|Павలో Зібров - Білий цвіт на калині [Гостинний двір 1994]}}</ref> === అక్రమ ప్రైవేటీకరణ, రెండవ పునర్నిర్మాణం === [[దస్త్రం:Гостинний_двір,_за_проектними_матеріалами_арх._Л._Руска.jpg|thumb|2019లో పైకప్పు లేకుండా వదిలివేయబడిన హోస్టిన్నీ డ్విర్]] 1994లో, ఈ భవనాన్ని 'ఉక్రెస్టావ్రాట్సియా' అనే సంస్థకు లీజుకు ఇచ్చారు. ఆ సంస్థ భవనాన్ని మంచి స్థితిలో ఉంచుతామని హామీ ఇచ్చినప్పటికీ, వాస్తవానికి అందులో ఒక షాపింగ్ మాల్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళిక వేసింది. 2011లో, దీనిని నిర్మాణపరమైన వారసత్వ కట్టడాల జాబితా నుండి తొలగించారు. తర్వాతి సంవత్సరంలో, దీనిని కార్యాలయాలు, పార్కింగ్ సదుపాయాలతో కూడిన షాపింగ్ మాల్‌గా మార్చడానికి పునర్నిర్మాణ ప్రణాళిక ఆమోదించబడింది. ఆండ్రీ మిర్హోరోడ్స్కీ రూపొందించిన ఈ కొత్త ప్రాజెక్ట్‌లో మూడవ అంతస్తు, ప్రాంగణం (కోర్ట్) పైన గాజు పైకప్పును ఏర్పాటు చేయడం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. గతంలో దీని పునర్నిర్మాణ పనులను పర్యవేక్షించిన ఆర్కిటెక్ట్ వాలెంటినా షెవ్చెంకో ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను విమర్శించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కారణంగా 'జ్బెరెజి స్టారీ కైవ్' (పాత కీవ్ను కాపాడండి), 'ప్రవో నా మిస్టో' (నగరంపై హక్కు) వంటి ఉద్యమకారులు హోస్టిన్నీ డ్విర్ ప్రాంగణంలో నిరసనలు చేపట్టారు; వారు ఈ చర్యలను 'ప్రత్యామ్నాయ కైవ్ నగర దినోత్సవ వేడుక'గా అభివర్ణించారు. అయినప్పటికీ, భూమిని సిద్ధం చేసే పనులను ప్రారంభించకుండా డెవలపర్‌ను ఏదీ ఆపలేకపోయింది. 2013 ఫిబ్రవరి 8 రాత్రి, హోస్టిన్నీ డ్విర్ పైకప్పుకు మంటలు అంటుకున్నాయి. అగ్నిమాపక సిబ్బంది ఆరు గంటల పాటు మంటలను ఆర్పేందుకు శ్రమించారు, దీనివల్ల భవనం తీవ్రంగా దెబ్బతింది. భవనానికి పునర్నిర్మాణం అవసరమైనందున, అక్కడ ఉన్న వ్యాపారులందరినీ వేరే ప్రాంతాలకు తరలించారు. వివాదాస్పద ప్రాజెక్ట్ ద్వారా భవన పునర్నిర్మాణాన్ని వెంటనే ప్రారంభించిన డెవలపరే ఈ అగ్నిప్రమాదానికి కారణమని భావిస్తున్నారు. ఫిబ్రవరి 18 నుండి, కార్యకర్తలు ఆ నిర్మాణ సంస్థకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు చేపట్టారు, అయితే 'బెర్కుట్' ప్రత్యేక పోలీసు దళం ఆ నిరసనకారులను అణచివేసి, కొందరిని అరెస్టు చేసింది. భవనం పైకప్పును తొలగించడం, ప్రాంగణం మధ్యలో కొత్త నిర్మాణం చేపట్టడం వంటి చట్టవిరుద్ధమైన పునర్నిర్మాణ పనులు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి; అయితే, అదే ఏడాది చివరలో ఉక్రెయిన్‌లో 'విప్లవం'మొదలవడంతో, 2014 ఫిబ్రవరిలో ఆ పనులను నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ నెలలోనే 'ఉక్రెస్టావ్రాట్సియా' సంస్థపై విచారణ ప్రారంభమైంది; తదనంతరం ఆ పునర్నిర్మాణ అనుమతి రద్దు చేయబడింది, ఆ భవనంపై ఆ సంస్థకు ఉన్న యాజమాన్య హక్కు చట్టవిరుద్ధమని తేలింది. == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Hostynyi_Dvir_Podil.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hostynyi_Dvir_Podil.jpg|ఏప్రిల్ 2005లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ File:Gostiny_Dvor.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gostiny_Dvor.JPG|ఆగస్టు 2012లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ File:Hostynnyi_Dvir_(Kyiv)_in_November_of_2013.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hostynnyi_Dvir_(Kyiv)_in_November_of_2013.JPG|నవంబర్ 2013లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.tour2kiev.com.ua/Gostinnyi.html Information at tour2kiev.com.ua] * [https://web.archive.org/web/20130514000802/http://www.oldkyiv.org.ua/data/gost_dvor.php?lang=ua Information at website oldkyiv.org.ua] * [http://kp.ua/daily/290312/331484/ Brief history of Gostinny Dvor from KP in Ukraine] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] mrl884rh8mw3jb7ikfhcwuhzl0to2gm 0 507376 4941533 2026-08-22T07:56:34Z ~2026-40325-32 151887 కుప్త పరిచయం చేర్చాను 4941533 wikitext text/x-wiki బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ. MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిని. aeft7cviwobgc1r4z856wszen7zt5tu 4941538 4941533 2026-08-22T08:19:53Z ~2026-40325-32 151887 మూలాలు చేర్చడం 4941538 wikitext text/x-wiki బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ. MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిని. '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్త. ఆయన [[మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి]] (MRPS) జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|title=ఆగస్టు 6న దివ్యాంగుల మహా గర్జన విజయవంతం చేయ్యండి - జిల్లా అధికార ప్రతినిధి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|date=2025-08-02|work=ఉమ్మడి కరీంనగర్ బ్యూరో పత్రిక}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} 9ztyxtyu00oot6h66ywxn498gtps45u 4941551 4941538 2026-08-22T10:56:25Z ~2026-40325-32 151887 డబుల్ వచ్చిన లైన్లు తొలగించాను 4941551 wikitext text/x-wiki '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్త. ఆయన [[మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి]] (MRPS) జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|title=ఆగస్టు 6న దివ్యాంగుల మహా గర్జన విజయవంతం చేయ్యండి - జిల్లా అధికార ప్రతినిధి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|date=2025-08-02|work=ఉమ్మడి కరీంనగర్ బ్యూరో పత్రిక}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} 251xrpl8y0prepp9e1sbi04vdq5vm84 0 507377 4941542 2026-08-22T08:46:24Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = డాన్యూబ్ డెల్టా | image = File:Danube Delta ESA23450088.jpeg | location = తుల్సియా కౌంటీ , రొమేనియా & ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్ , ఉక్రెయిన్ | ID = 588 | year = 1991 | criteria = సహజమైనది: vii, x | area = 312,440 హెక్టార్లు (772...' 4941542 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = డాన్యూబ్ డెల్టా | image = File:Danube Delta ESA23450088.jpeg | location = తుల్సియా కౌంటీ , రొమేనియా & ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్ , ఉక్రెయిన్ | ID = 588 | year = 1991 | criteria = సహజమైనది: vii, x | area = 312,440 హెక్టార్లు (772,100 ఎకరాలు) | pushpin_map = Romania#Ukraine | coordinates = {{coord|45|12|N|29|30|E|display=inline,title}} | embedded = {{Designation list |embed = yes |designation1 = Ramsar |designation1_date = 1991 మే 21 |designation1_number = 521<ref>{{Cite web |title=Danube Delta |website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service |url=https://rsis.ramsar.org/ris/521 |access-date=25 April 2018 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408154524/https://rsis.ramsar.org/ris/521 |url-status=live }}</ref>}} }} డానుబే డెల్టా ఐరోపాలో [[Volga Delta|వోల్గా డెల్టా]] తరువాత రెండవ అతిపెద్ద నదీ డెల్టా, ఖండంలో ఉత్తమంగా సంరక్షించబడినది.<ref>({{langx|ro|Delta Dunării}}, {{IPA|ro|ˈdelta ˈdunərij|pron|Ro-Delta Dunării.ogg}}</ref><ref name="WHS">{{Cite web|title=Danube Delta – UNESCO World Heritage Centre<!-- Bot generated title -->|url=https://whc.unesco.org/en/list/588|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080127014732/https://whc.unesco.org/en/list/588|archive-date=2008-01-27|access-date=2019-12-26}}</ref> [[డాన్యూబ్|డాన్యూబ్ నది]] [[నల్ల సముద్రం]] ప్రవహించే చోట సంభవిస్తుంది, డాన్యూబ్ డెల్టాలో ఎక్కువ భాగం [[రొమేనియా]] ఉంది (తుల్సియా కౌంటీ), ఒక చిన్న భాగం [[ఉక్రెయిన్]] ఉంది (ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్).<ref>[https://web.archive.org/web/20220304220933/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/ Biosphere Reserves in Ukraine], UNESCO.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20220509010537/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/romaniaukraine/danube-delta/ Biosphere Reserves: Danube Delta], UNESCO.</ref> దీని సుమారు ఉపరితల వైశాల్యం 4,152 చదరపు కిలోమీటర్లు (1,603 చదరపు మైళ్ళు) , ఇందులో 3,446 కిమీ² (1,331 చదరపు మైళ్ళు ) రొమేనియాలో ఉంది. ప్రధాన డెల్టాకు దక్షిణాన ఉన్న రజిమ్-సినో సరస్సులతో ( 1,015 కిమీ² లేదా 392 చదరపు మైళ్ళు , 865 కిమీ² లేదా 334 చదరపు మైళ్ళ నీటి ఉపరితలంతో ), డాన్యూబ్ డెల్టా మొత్తం వైశాల్యం 5,165 కిమీ² (1,994 చదరపు మైళ్ళు ). రజిమ్-సినోయ్ సరస్సుల సముదాయం భౌగోళికంగా,  పర్యావరణపరంగా ప్రధాన డెల్టాతో సంబంధం కలిగి ఉంది; ఈ సంయుక్త భూభాగం ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా జాబితా చేయబడింది. == భౌగోళిక శాస్త్రం & భూగర్భ శాస్త్రం == క్రీ.పూ. 4000 తర్వాత నల్ల సముద్రం దాని ప్రస్తుత స్థాయికి పెరిగినప్పుడు , ఒక అఖాతంలో ఆధునిక డాన్యూబ్ డెల్టా ఏర్పడటం ప్రారంభమైంది . నది మొదట తన డెల్టాను నిర్మించిన డాన్యూబ్ అఖాతాన్ని ఒక ఇసుక అవరోధం అడ్డుకుంది. అఖాతం అవక్షేపాలతో నిండిన తరువాత , క్రీ.పూ. 3500 తర్వాత ఈ డెల్టా ఈ అవరోధంతో నిరోధించబడిన నదీముఖం వెలుపలికి ముందుకు సాగి, వరుసగా అనేక లోబ్‌లను నిర్మించింది:<ref>{{Cite paper}}</ref> సెయింట్ జార్జ్ I (క్రీ.పూ. 3500–1600), సులినా (క్రీ.పూ. 1600–0), సెయింట్ జార్జ్ II (క్రీ.పూ. 0–ప్రస్తుతం), చిలియా లేదా కిలియా (క్రీ.శ. 1600–ప్రస్తుతం). డాన్యూబ్ డెల్టాకు ఉత్తరాన (చిలియా I & II), దక్షిణాన (డునావాట్జ్) సరిహద్దులుగా ఉన్న సరస్సులు, లగూన్‌లలో అనేక ఇతర అంతర్గత లోబ్‌లు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="NYT91412">{{Cite news|url=http://green.blogs.nytimes.com/2012/09/14/from-ancient-deforestation-a-delta-is-born/|title=Comments From Ancient Deforestation, a Delta Is Born|last=Rachel Newer|date=14 September 2012|work=The New York Times|access-date=17 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501005406/https://green.blogs.nytimes.com/2012/09/14/from-ancient-deforestation-a-delta-is-born/|archive-date=1 May 2021}}</ref><ref name="SR83012">{{Cite paper}}</ref> 1వ,` 2వ సహస్రాబ్దాలలో డాన్యూబ్ బేసిన్‌లో మానవులు అడవులను నరికివేయడంతో సంబంధం ఉన్న నేల కోత ఫలితంగా డెల్టాలోని చాలా ఒండ్రుమట్టి, లోబ్‌ల రూపంలో దాని ఉపరితల వైశాల్యం ప్రధాన విస్తరణ జరిగింది. భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త లివియు గియోసాన్ ది న్యూయార్క్ టైమ్స్‌తో ఇలా అన్నారు : బహుశా డెల్టాలో 40% గత 1,000 సంవత్సరాలలో నిర్మించబడింది. దానిని కనుగొనడం ఒక యురేకా క్షణం లాంటిది.<ref name="NYT91412" /> ప్రస్తుతం, 20వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో డానుబే దాని ఉపనదులపై ఆనకట్టల నిర్మాణం తరువాత డెల్టా పెద్ద [[Sedimentary budget|అవక్షేప లోటు]] బాధపడుతోంది. అదే కాలంలో డెల్టాలో లోతులేని కాలువల దట్టమైన నెట్వర్క్ను నిర్మించడం, [[Sedimentation enhancing strategies|అవక్షేపణను పెంచే వ్యూహం]], డెల్టా మైదానంలో లోటును తగ్గించింది, అయితే తీరం వెంబడి కోత పెరిగింది.<ref>{{Cite paper|title=Maintenance of large deltas through channelization: Nature vs. humans in the Danube delta}}</ref><ref>{{Cite web|title=Study Offers Economical Solutions for Maintaining Critical Delta Environments|url=http://www.whoi.edu/news-release/maintaining_deltas|access-date=10 June 2021|website=}}</ref> డాన్యూబ్ డెల్టా అనేది తక్కువ [[Alluvial plain|ఒండ్రు మైదానం]], ఇది ఎక్కువగా చిత్తడి నేలలు, నీటితో కప్పబడి ఉంటుంది. ఇది చిత్తడి నేలలు, కాలువలు, ప్రవాహాలు, సరస్సుల యొక్క క్లిష్టమైన నమూనాను కలిగి ఉంటుంది. సగటు ఎత్తు 0.52 మీటర్లు, సముద్ర మట్టం కంటే 20% భూభాగం దిగువన ఉంది, సగానికి పైగా ఒక మీటర్ కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో లేదు. డెల్టా అత్యంత విస్తృతమైన స్ట్రాండ్ మైదానాలలో (లెటియా & కారోర్మన్ స్ట్రాండ్ మైదానం) దిబ్బలు వరుసగా 12.4 మీ & 7 మీ ఎత్తులో ఉన్నాయి. అతిపెద్ద సరస్సులు డ్రానోవ్ సరస్సులు (².7 కిమీ² రోసు సరస్సు), గోర్గోవా సరస్సులు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 2iud7u9xl9x14lbwgedfe8v61i5goxx 3 507378 4941544 2026-08-22T10:26:09Z Srinivasrjy 31053 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941544 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Amirineni Rajendra Prasad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Amirineni Rajendra Prasad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 10:26, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) n951t6jnck0lqacv23v6sa36keege0v 3 507379 4941545 2026-08-22T10:27:55Z Srinivasrjy 31053 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4941545 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">చె. శ్రీ. కాలమ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> చె. శ్రీ. కాలమ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 10:27, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) 2mnt3tsrghrjuurdqznc2pw4ficxqga